Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus ... Series latina prior .."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


I 


1'T.nc,  J^arauz^  t'aOl 


CURSUS   COMPLETUS 

SEU  BIBUOTHECA  UNIVERSALIS,  INTEGBA,  UNIPORMIS,  COHMODA,  QECONOUGA:, 

mDM  SS.  PATmiM,  DOPrORUM  SCRIPTORUMP  GGCUSIilSTIGOROH. 

SIYB  LATINORUM,   SIYB  OR.CCORUM, 

QUi  AB  JEVO  APOSTOLICO  AD  TEMPORA  INNOCENTII III  (ANNO  «16)  PRO  lATINIS 
BT  CONCILII  FLORENTINI  [ANN  1439)  PRO  GRMCIS  FLORUERUNT  : 

REGUSIO    GHR0N0L06IGA 

OMNIDM  QU^  EXSTITBRE  MONUMBNTORUM  GATHOLIGiE  TRADITIONIS  PER  QUINDEGIM  PRIM4 

EGGLESLE  SiEGULA, 

IDXTA  KOmOlfKB  ACCURATX88IMA8,  IMTBR  8B  CUMQUB  N0NNULLX8  GODICIBUS  MANUSCRIPTIS  G0LLATA8,  PBRQUAM  DIUOBN- 
TBR  CASTIGATA;  DI88BRTATI0NIBU8,  COMMBNTARIIS,   YABIISQUB    LBCTI0NIBU8    CONTINBNTBR    XLLUSTRATa;  0MNIBU9 
OPBRIBUS  P08T  AMPLISSIMAS  BDITIONBS  QUiB  TRIBUS  N0VIS8IMIS  SiKCUUS  DBBB?ITUR  ABS0LUTA8  DBTBCTI8,  AUGTA  ; 
INDICIBU8  PARTICULARIBUS  ANALTTICIS,  SINGULOS  SIYB  TOMOS  SIVB  AUGT0RB8  ALICUJUS  MOMBNTI 8UB8BQUBNTX- 
BU8yI>0NATA;  CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TBXTUM  RITB  DISPOSITIS,  NBCNON  BT  TITULI8  8INOULARUM  PAGINA- 
RUM  MARGINBM  SUPERIORBM  DISTINOUBNTIBUS  SUBJBCTAMQUB  MATERIAM  SIGNIPICANTIBUS,  ADORNA- 
TA;    0PBRIBD8    CUM     DUBII8,    TUM     AP0CR7PHIS|     ALIQUA    YERO    AUCTORITATB    IN    OIU)INB 
AD    TRADITIONBM  BCCLBSIASTICAM    POLLBNTIBUS,  AMPLIPICATA  ; 

MICBNTXS  BT  AMPLIUS  LOCUPLBTATA  XNDXGIBUS  AUCTORUM    SICUT  KT  OPBRUM,   AIJ>HABBTIGI8,    GHRONOLOaiClS,    STATX- 

SnCIS,  8TNTHBTIGI8,  ANALYTIGIS,  ANALOGICIS,   IN  QUODQUE   RBLIGIONIS  PUNGTUMt   DOOMATXCUM,    MORALB,  LITUR- 

OICUM,    GANONIGUM,    DISGIPLINARB,    HISTORICUM,    BT    GUNGTA    ALIA    SINB  ULLA  BXGBPTIONB;   SBD  PRJISBRTIM 

DU0BU8    INDIGIBUS    IMMENSIS    BT    OBNERALIBUS^    ALTERO    SGILICBT    RBRUM,    QUO    GONSULTO,    QUIDQUXD 

NON   80LUM   TALIS   TAUSYB  PATBR,    YBRUM    BTIAM  UNUSQUISQUB    PATRUM,    NB    UNO     QUIDBM    OMISSO, 

IN      QUODUBBT     THBMA      8CRIPSERIT,     UNO      INTUITU      CONSPIGIATUR ;      ALTBRO     SCRIPTURifi 

SACRiE,   EX  QUO   LECTORI   COMPERIRB   SIT    OBYIUM    QUINAM    PATRBS   BT  IN  QUIBU8    OPBRUM 

SUORUM     LOCIS     SINGULOS     SINOULORUM     UBRORUM     8.     SCRIPTURiB    YBRSUS,     A    PRIMO 

0ENBSB08  U8QUE  AD  NOYISSIMUM  AP0CALYPSI8,   COMMBNTATI  SINT: 

IDinO  ACGURATIS8IMA,    CSTBRISQUB    0MNIBU8    FAGILE    ANTEPONBNDA,     SI    PERPBNDANTUR    GHARACTBRUM     NITXDITaS, 

CHABTJ[     QUALITAS,      INTBORITAS     TBXTUS,      PBRFBCTIO     CORREGTIONIS,     OPERUM     RBCUSORUM      TUM      YARIBTAfs, 

TUH  NUMERUS,  FORMA    YOLUMINUM    PERQUAM    COMMODA    SIBIQUB  IN  TOTO  PATROLOOIiB  DBCURSU    CONSTANTBB 

«MIUS,      PRBTII     BXIGUITAS,      PRiBSERTIMQUB     ISTA     GOLLBGTIO,     UNA,     METHODIGA     ET     CHRONOLOOICA, 

SBXCBNTORUM   FRAOMBNTORUM    0PU8GUL0RUMQUE    HACTBNUS   HIG    ILLIC    8PAR80RUM,    PRIMUM  AUTEM 

XN  NOSTRA  BIBUOTHBGA,   BX  OPBRIBUS   BT  HSS.  AD   OMNES  iBTATBS,   LOGOS,  LINOUAS  F0RMA8QUB 

PERTINBNTIBUS,  COADUNATORUM. 

SERIES   LATINA    PRIOR, 

K  QUA  PRODBDNT  PATRBS,  DOCTORES  SCRIPTORESQDB  BCCLBSI£  LATINA 

A  TERTDLLIANO  AD  INNOCENTIUH  m. 

AGGURANTE   J.-P.    MIGNE, 

Blbllolhecte  Clerl  «iilvers», 

Snn   GURSUUM    COMPLBTORUH    IN    SINGULOS    SGlENTIiG    SCGLESIASTICiE    RAM08    EDITORB. 


*—* 


PATROLOGIiE  TOMUS  CXIX. 

FLORUS  DIACONUS,  LCPUS  FERRARIENSIS,  RODULFUS  BITURICENSIS,   WALTERIUS 
AURELIANENSIS,  ROTHADUS  II  SUESSIONENSIS,  NICOLAUS  PAPA  I. 


w  itf 


PAftrstiis 

APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MIGNE  SUCCESSORES, 

IN  VIA  DICTA:  AVBNUE  CU  MAINB,  189,  OLIM  GHAUSSBB  DU  MAINB,  «7. 

1880 


a 


Ei  typls  soeleutif  dict»  Soeietas  anoDjrma  impressionls  et  librariaB  administrationum  viaromque  ferratanim 
PAULO  DUPO?rr,  Direttore.  —  Parisiis,  in  via  dicta  JeanJacqnes-Roasseaa,  41.  (Cl.  42.4.80. 


o      V      «.     V 


SiEGULUM   IX 


NIGOLAI 


PONTIFICIS  ROMANI 


EPISTOLiE   ET    DECRETA 

AD   PRfSTANTISSIIfAlf   EDITIONBM  CONGILIORUIf  MANSI  AGGURATISSIME 
EXPRESSA  BT  JUXTA  TEMPORUM  SERIEM  DIGBSTA. 

PRiCCKDUllT 

B.  SERVATI  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS ;  FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS, 
RODULFI  BITURICENSIS,  WALTERII  AURELIANENSIS,  ROTHADI  II  SUESSIONENSIS, 


OPERA   OMNIA 


AGGURANTE  J.-P.  MIGNE. 

BIUlotheM  Cl0rl  «BiTeraie 

SIVB 
CnUUUM  COMPLBTORDM  IN  SIN6UL0S  SCIENTIiC   ECCLESIASTIGiK  RAMOS  EOITORE. 


TOMUS  DNICUS. 


•  •.  •  •  • 

•  •  9 

•  »'  -«. »  - 

•  -   .*  • 

«     • 


**    -   •  •     • 

«  •  «    •  •  •   « 
•  •  •  •   «  •     • 

V  ^  •    « ^  ^  ^ « 


•  a 

•     rf 

•    •• 

•  • 


■*         •    •  •     , 

•      •        •      «       ' 


PARISIIS 

APUD   GARNIER   FRATRES   EDITORES   ET  J.-P.    MIGNE   SUCCESSORES, 

IN  VIA  DICTA;  AVENUE  DU  MAINE,  18»,  OUM  CHAUSSEB  DU  MAINE,  187. 

1880 


ELENCHUS 

AUCTORUM  ETOPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  CXIX  CONTINENTUR 


FLORUS  DIACONUS  LUGDUNENSIS. 

Liber  de  electionibus  episcoporam Col.  11 

De  Expositione  missse 15 

Opnscula  adversns  Amalarinm 71 

Martyrologium. 98 

Sermo  4P  praodeatipatione Ibid. 

Liber  adversus  Joannem  Scotum 101 

Carminavaria 249 

Exposilio  in  Epistolas  B.  Pauli 279 

Appendix 419 

Capitula  ex  lege  et  canone  collecta ^ Ibid. 

Epistola  ad  iraperalricem  Judith 423 

B.  SERVATUS  LUPUS  PRESBYTER  ET  FERRARIENSIS  ABBAS. 

Epistote • 431 

Canones  concilii  Vernensis 611 

Liber  de  tribus  QusBStionibus 619 

Coliectaneum  de  tribus  Quaestionibus 647 

Vita  sancti  Maxiraini  episcopi.Trevirejifiis 665 

Vita  sancti  Wigberti  abbatis  Fritzlariensis 679 

Homiliae  duae  in  solemnitate  sancti  Wigberti 693 

Hymni  duo  de  solemnitate  ejusdem 697 

RODULPHUS  BITURICENSIS  EPISCOPUS. 

Capitula 703 

WALTERIUS  AURELIANENSIS  EPISCOPUS. 

Capitula 725 

ROTHADUS  II  SUESSIONENSIS  EPISCOPUS. 

Libellus  proclamationis 747 

NICOLAUS  I  PONTIFEX  ROMANUS. 

Epistote  et  decreta, 769 


•  •  •-••    ••••  ••    •      •••  •  .•• 

'•••;•      •      •••••        •••••« 

»    •■■■:•;       ; ■■■■*,. 

••••       •       •       •«••••        ••••       • 

•••    •       •••••••      •••      ••••••    •       • 


*••     ."•    •    •  •••   •••  •     ••••••   ,•  ••       ••     ,» 

*«»•*•        .       •  •••••*••••••• 

•     •»     «•"*!        •••  ••      •    ••«••••-*     «■ 

...    •.«•    I    *  -..   •    •  •       •    •  ••  •  •    ••    •  .    . 

•        •      ..•••«•  «       •••*••     •     .«. 


AMNO  BOUIHl  DCCCLX. 


FLORIJS  DUCOiVllS  LVGDUHIS 


NOTITIA  HISTORICA. 

(Apud  QallaQd.,  Bibliotheca  veterura  Patrum,  tom.  XIII.) 


WandelbertDS  (a)  Florum  ROfitrum  Magittri  no- 
mine  inBignituni,Bubdiaconum  Lugdunensis  Eccle- 
sia;  appellavit,  dum  aif  :  Ope  tl  svbsidio  prxcipue 
luiu  nim  smeti  H  nominatissimi  Flori,  Lugdunensis 
Eeetetix  tubdiaconi,  qni  ut  nostro  lempore  revera 
sinmlari  studio  et  atsiduitate  in  Scriqturx  tcientia 
poUere,  ita  librorvm  auAenticoruni  non  mediocri 
eopia  el  verila/e  eognoseitur  abundare.  Hino  facile 
factum  ut  magiatn  nomen  illi  adhcreret.  Subinde 
et  diacoDUB  audit.  Trithemiufl  monachum  scribit 
3.  Trudonis  LeodieoBis  diceceBiB,Jureneaninjuna, 
ut  coDtendit  Oudtnue  (b), nihil  interest.  Augustinum 
maxime  habebat  in  deiiciia.  VaHa  scripsit  quorura 
eatalogum  faabes  apud  Pabricium  (c)  et  Caveum  {d). 
AdveraDB  Joannem  Scotum  ecripeit  an.  652,  no- 
mine  Ecclesis  suffi  Lugdunenais,  ad  id  elcclus,  ut 
Mauguino  videtur  (e),  Quod  in  sermone  quodam,ab 
Hincmaro  memorato  (/j^insigne  specimen  ediderat 

[a)  Pmf.  ad  suum  Martyrol. 
(6)  Tom.  I,  pag.  1806. 

(c)  Bibl.  med.Tom.  II,  p.  83,  edit.  Patav. 

(d)  Ad  an.  837. 
(«}  Disflert.  Hist.,  cap.  10,  p^.  156. 


A.  doctrinK  BUffi  de  nrirscientia  ct  prsdcsliuatioDe.Quo 
in  opere  non  quio  eni  scripta  Engonw  depravavit,  ul 
vu!tMaUb(eu8WeslmonaBterieuBis(i;),sEdaliquaDdo 
adversarii  Bensum  non  satis  videtur  oasecutus,  ul 
bene  Usserius  (h)  iiitprpretatur.Visum  est  nobisei 
illo  afTerre  duntaKiit  libollum  de  Eleclionibus  episeo- 
porum,  quem  in  ARohnrdo  suo  vulgavit  Qaluzius 
V.  C,  pag.  254,  iifc  ijimcn  a  bibUographis  vulgo 
commemoratum  viilcmus.  Krogmenttiraejuspdide- 
rat  Ma8donus,et  exilla  Baronius,  quod  ctiam,  paulo 
tamen  diversum,  rf^prascntai  Petrus  de  Marca  in 
Concotdia  sua  (tj .  Fntetur  CavKUS  Ignorare  so  quan- 
din  post  Bcriptuni  in  Erigenara  suporfuerit  auctor 
noster  :  at  cura  Miitlh.Tus  Westmonastcriensis,  su- 
periua  laudatus, tlc  co  mentinni-m  faciatad  an.883, 
sub  eo  anno  illum  iilTciTe  nuquaquam  incomraodunj 
existiraavimus. 


n     (/}  De  Prodeet.  cap.  6, 
^)  Ad  w.  883. 
(A)  Histor.  Gottesch.,  cap.  9. 
(i)  Lib.  viit,  c&p.  II,  aum.  14,  num.  2  et  3. 


HOTITU  BIBUOGRAPHICA. 

(Fabric,  Bibl.  med.  et  inf.  Lat.) 


Drepaniut  Florut,  nou  dTvereus,  ut  vidatur,  a 
fdstro  Floro,  diacono  LugduDensi,  de  c^jua  scripiis 
CaveuB  ad  annum  837.  ^us  observatiB  pauca  dec 
babeo,  qus  addara. 

4.  Prster  Commenlarium  in  Pauli  Epislolas  ez 
AugufltiDo.etsubBcdBVulgaturanomine,  Hcripsitet 
ajium  similem  Florus  in  easdem  Pauli  Epistolas  ex 
Cypriaso, Hitano.et  aliis  PatribuB,  manuacriptum  in 
CartbusiK  M^oris  bibliotheca,  de  quo  ftaluzius  in 
epistola  od  Tournerainium  (a). 

2.  Opusculum  de  Actione  Missarum,  collectum  ex 
verbia  SS.  Patrum  Gypriani,  Ambrosii,  Auguatini, 
UieEonymi,  Gr^gorii,  FulgeaCii,  Severiani,  Vigilii, 
IsidDri,  Bedte,  Avlti,  et  ex  antiijuis  mysterionum 
libris  ex  Petri  FVunciHci  Chifletii  editione  recusum 
in  Bibliotbeca  Patrura  Lugdunensi  tom.XV,  p.  62, 
aed  nnpsT  «x  codice  regins  Sueci»  Christinfe  longe 
inte^iua  at  omandatiue  vulgatum  est  pag.  579  tomi 
Dou  Monumentorum  Edmundi  Martene  «t  Ureini 
Durandi,  Parisiis,  1933,  foITo. 

(a)  Joumal  iei  Savants  an.  1710,  pag.  234, 
«eq. 

(b)  Bubjunctia  nonanllia  ottnninibusTheodulflet 
Jone  Aureliaaenuum  eptacoponim,  Modoini  epi- 
Bcopi  ^ugubtodunensia,  et  Laidradi  atque  Agobar- 
di  Luedunensium. 

(c)  In  Veteris  TeBtamenti  libris  descriplorum. 

Patmi.-  OXIX. 


G  3.  Pmter  Poemalia  novem,  in  Georgii  Fabrioii 
Poetis  Cbristiauis  et  in  Bibliothecis  Patum  scpiuB 
edita,  et  separatim  in  luoem  dataab  AndreaRivino 
(l/)  Lipsiffi  1653,8,  Btoum  n«ti>.  etillapwtHJwisc, 
qus  vulgavit  Mabillonius  tom.  1  Analeot.,  pag.388, 
seq.  (editionis  novffi  pag.  413)  de  quibus  Bingulis  di- 
ligeoter  Polycarpus  Leyserus  in  flistoria  poetarum 
medii  asvi  pog.  246  seq.,  atia  adhuo  nupw  ex  ms. 
Bigotiano  legenda  dederunt  laudati  via  MartaDO  ek 
Durandus  tomo  V.  Anecdotorura,  qute  suat  c&rmin9 
hexaraetro  :  In  Evangelium  Mdlthxi,  pag^  595  ; 
Gesta  Christi  Domini,  pag.  601  ;  In  Evangelium  Joan^ 
nit,  pag.  603 ;  Oro^  ad  Chritlum  ctan  commemo- 
Tolioae  anliquorum  {-c)  miraculorum  Chritti,  Dei 
nostri,  pag.  t!08  ;  Epigramma  libri  homiliarum  lotiut 
anni  ex  diversarum  Palrum  tractatibus  ordinati,  pag. 
612  ;  Epistola  tertia  (d)  ad  Modoinum,  AugustodU' 
nensem  epiBCopum,  pag.  616,  quK  incipit. 
Salve,  MDcte  parens,  Christi  Tenerande  tacerdoi 

D 

(d)  Prima  apud  Qeorginm  FahFioinm  et  alioB  in- 
cipii : 

Salva,  Pater,  profluas  hilori  de  pectore  gralM. 
SccuDda  apud  Mabillonium  ; 

Egregio,  Hodoine,  viro  tibi  mitto  ulatank 
De  hoc  Hodoino  Sammarthani,  tom.  U.  GsUin 
CbriBtiaoffi,  pag.  36. 

1 


11 


FLORI  DIAGONI  LUGDUNBNSIS. 


43 


Augusti  montis  (a)  pastor  in  arce  potens. 


Tilulus  in  apside  memorise  S.  Jusli.  pag.  618. 

4.  O^usculum  adversus  /imalarium  Lu^duncnsem 
chorepiscopum,  de  Corpore  Christi  Inpartito,  in 
tomo  nono  monumentorum  Martenii  et  Durandi, 
pag,  641.  De  illo  Amalarii  errore  dixi  supra  tomo  I. 
Florus  hocopusculum  permodumepistolaescripsit: 
Dominis  beattssimis,  reverentissimis,  et  piissimis  pa- 
storihus  gregis  Christij  rectoribus  Ecdesise  Dei,  wrX' 
dicatoriims  ac  propugnatoribus,  catholicx  fidei.  Dro- 
Gow  sacri  consilii  magistro  etpontificiciarissimOfEisn 
Trevirorum  antistiti,  Aldrico  reverentissimo  Ceno- 
manorum  episcopo,  Rabban  abbati  venerabili  et  ex 
provincia  Lugdunensi  prima,  Alberico  Lingonum  et 
FoRuG  Cabilonensi  reverentissimis  episcopis,  Ecclesise 
catholicte  indignus  filius  ct  pietatis  ac  patemitatis 
vestrx  exiguus  servulus  Florus  Subjicitur  deinde, 
pa^.  649,  Opusculum  de  eadem  causa  in  concilto 
episcoporum  apud  Carisiacum  palatium  acta ;  et  pag.  ^ 
166  :  Epistola  Flon  ad  Theodonis  Villae  concilium  ^ 
adversus  libros  Amalarii. 

5.  Contra  Joannis  Scoti  erroneas  definitiones. 
Scripsit  nomine  Ecclesiae  Lugdunensis  ;  in  Gilberti 
Manguini  Nindiciis  gracis  et  praedestinationis  ex 
saeculi  noni  scriptoribus,  tom.  I,  pag.  585,  738, 
Parisiis,  1659, 4,et  tom.  XVBibliothecffiPatrum,edit. 
Lugdun.,  pag.  611.  Videndum  fueritne  alius  a  no- 
stro  Florus  Prudentius  Galindo,  episcopus  Tricas- 
sinuSyCU}\is  et  aliae  exstant  adversus  eumdem  Scotum 


lucubrationes  ab  eodem  Manguino  editc.  Vide 
etiam  qug&  contra  sententiam  Floro  nostro  scriptum 
illud  tribuentem  disseruit  Menetrierius  inMemoriis 
litterariis  Trevoltinis  anni  4795,  pag.  514  seqq. 

6.  Alterius  etiam  vetttstioris  Florif  monacni.  S. 
Trudonis,  ordinis  Benedictini,  dicecesis  Leodicen- 
sis,  circa  annum  760,  clari  sunt  Additamenta  ad 
Martyrotogium  Bedas  cum  illo  vulgata  ab  Henschenio 
in  Actis  sanctorum  ante  tomum  secundum  Martii,  et 
novissime  cum  Bedie  Historia  ecclesiastica  gentis 
Anglorum  ex  recensione  Joannis  Smith,  Cantabri- 
gias,  1722,  foL  Adde  Carolum  Gointe  tomolVAnna- 
num  Francorum,  pag.  470  seq.  Adjecit  etiam  ele- 
giacos  quosdam  versus  in  calce  cujusdam  veteris 
commentarii  in  Psalmos,  q^ui  in  codice  mille  an- 
norum  manuscripto  in  bibliotheca  Mediolanensi 
Ambrosiana  servatur.  Carmen  hoc  edensMuratoriua 
Antiquit.  tom.  III,  pag.  856,  in  ea  est  opinione, 
ejus  auctorem  ipsum  esse  Lugdunensem  diaconum, 
ssBculi  sui  lumen  ;  aeque  tamen  judicat  commenta- 
riorum  illorum  auctorem  a  S.  Hieronymo,  cigus 
nomen  ibidem  preefert,  longe  esse  diversum.Porro 
in  eo  carmine  ad  Eloardum  abbatem  directo  Florus 
recensuisse  se  commentarium  illum  narrat.  Eam- 
dem  commentationem  ex  Elonensi  codice  sibi  no- 
tam  cidem  Floro  Usserius  in  Histor.  Gottesch.  et 
Caveus  ascribunt,  sed  excarminea  Muratorio  relato 
nullum  aliud  ab  eo  munus  praestitium  dicimus 
quam  correctoris.  Caeterum  et  ipse  Fiorus  Hierony- 
mo  vindicare  opus  iilud  visus  est. 


(a)  Dunum  Geltae  montem  vel  clivum,  ut  Graeci  ^Gvov  et  6iva  appellant.  Vide  Gangium. 


FLOai  SIACONI 

LIBER  DE  ELECriONIBDS  EPIGOPORVil, 

GOLLEGTUS  EX  SENTENTIIS  PATRDM. 
(Apud  Galland.,  ubi  supra.) 


L  Manifestum  est  omnibus  qui  in  Ecclesla  Dei  sa- 
cerdotale  officium  administrant,  qu8e  sunt  illa  qua; 
in  ordinatione  episcopali,  et  sacrorum  canonum 
auctoritasy  et  consuetudo  ecclesiastica,  juxta  dispo- 
sitionem  divin<B  legis  et  traditionem  apostolicam 
jubeat  observari.  Videlicet  ut  pastore  defuncto,  et 
sede  vacante,  unus  de  clero  Ecclesias,  quem  com- 
munis  et  concors  ejusdem  cleri  et  totius  plebis  con- 
sensus  elegerit,  et  publico  decreto  celebriter  ac  so- 
lemniterdesignaverit,Iegitimo  episcoporum  numero 
consecratus,  locum  decedentis  antistitis  rile  valeat 
obtinere ;  nec  dubltetur  divino  judicio  et  dispositione 
firmaium,quod  ab  Ecclesia  Dei  tam  sencto  ordine  et 
legitima  observatione  fuerit  celebratum. 

U.  Hsc  sunt  qu®  et  in  Gonciliis  Patrum,  et  in 
decretis  apostolics  sedis  pontificum  statuta  repe- 
riuntur,  et  ab  Ecolesia  Ghristi  et  initio  comprobata 
reperiuntur,  et  comprobantur.  Unde  et  beatus  mar- 
tyr  Cyprianus  de  sancto  Cornelio  urbis  Rom®  pcn- 
tiiice^cum  episcopatum  ejus  adversus  quosdam  su- 
perbos  et  invi^os  calumniatores  defenderet,  haeo 


C  ipsain  testimonium  sanct®  et  legitims  ordinationis 
qjus  prosecutus  est  dicens  (epist.  111) : «  Factus  est 
Gomelius  episcopus  de  Dei  et  Ghristi  ejus  judicio, 
de  clericorum  omnium  testimonio,  de  plebeio  suf- 
fragio,  de  sacerdotum  antiquorum  et  bonorum  vi« 
rorum  consensu ;  cum  nemo  episcopus  inibi  factus 
esset,  cum  gradus  cathedr®  sacerdotalis  vacaret. 
Quo  occupato,  et  omnium  nostrorum  consensione 
firmato,  quisquam  jam  episcopus  fieri  voluerit, 
on  nimodis  necesse  est  ut  ecclesiasticam  non  habeat 
ordinationem,quiEccle8i«  non  tenet  per  consensum 
unitatem.  Post  primum  secundus  esse  non  potest. 
Quiquis  enim  post  unum,  qui  per  electionem  con- 
secratus  est,  esse  voluerit,  jam  non  secundus  ille, 
sed  nuUus  est'.  » 
III.  Juxta  h»c  verba  beati  Gypriani,  ordinatos 

^  fuisse  constat,et  legitime  prsfuisse  universo  populo 
deinceps  omnes  Ecclesiarum  Dei  antistites,  absque 
ullo  consultu  mundaniB  potestatis,  a  temporibus 
apostolorum,et  postea  per  annos  fere  quadragintos. 
Ez  quo  autem  Christiani  principes  esse  coeperunt, 


C. 


13 


DE  ELECTIONIBUS  EPISCOPOUUM. 


14 


eamdem  episcoporumordinationibus  eoclesiasticam 
libertatem  ex  parte  mazima  permansisse,  manifesta 
ratio  declarat.  Neque  enim  fieri  potuit,  cum  unus 
imperator  orbis  terrae  monarchiam  obtineret,  ut  ex 
omnibus  latissimis  mundi  partibus,  Asiae  videlicet, 
Europae  et  Afric»,  omnes  qui  ordinandi  erant  epi- 
scopi  ad  eyus  cognitionem  deducerentur.  Sed  fuit 
scmper  integra  et  rata  ordinatio,  quam  sancta  Ec- 
clesia  juxta  traditionem  apostolicam  et  religiosiB 
observationis  formam  celebravit. 

IV.  Quod  vero  in  quibusdam  regnis  postea  con- 
suetudo  obtinuity  ut  consultu  principis  ordinatio 
fieret  episcopalis^  valet  utique  ad  cumulum  frater- 
nitatis,  propter  pacem  et  concordiam  mundanae  po- 
testatis;  non  tamen  ad  complendam  veritatem  vel 
anctoritatem  sacrae  ordinationis,  quae  nequaquam 
regio  potentatu,  sed  solo  Dei  nutu,  et  Ecclesi®  fi- 
deiiam  consensu,  cuique  conferri  potest.  Quoniam 
episcopatus  non  est  munu8humanum,sed  sanctiSpi- 
ntus  donum,  sicut  ostendit  apostolus,  ubi  ad  epi- 
scopos  loquitur,  dicens  (Act.  xx,  28) :  Attendite 
vohis  et  universo  greqi,  in  quo  vos  Spiritus  san^ 
cftM  po$uit  episcopos  regere  Ecclesiam  Dei^  quam  ac- 
qut9i»il  sanguinesuo.  Unde  etin  Epistola  ad  Hebraeos 
(eap.  y,  4-6)  ait :  Nec  quisquam  sibi  sumit  honorem, 
sed  qni  vocaiur  a  Deo^  sicut  Aaron.  Sic  et  Christus 
non  semetipsum  gtorificavit  ut  pontifex  fieret,  sed  qui 
loeutus  est  ad  eum,  FUius  meus  es  tu,  ego  hodie  genui 
te.  Et  iterum:  7«  es  sacerdos  in  xtemum  secundum 
ordmem  Uelchisedech.  In  quibus  Apostoli  verbis 
evidemtissime  demonstratur,  ad  hoc  munus  adipi- 
Bcendum  atque  sumendum  sufHcere  unicuique 
gratiam  Dei,  cooperante  fide  et  devotione  gratiae 
ejns,  absque  his  autem  hnmaBO  arbitrio  nemini 
posse  concedi.  Unde  graviter  quilibet  princeps 
delinqait,  si  hoc  suo  beneficio  largiri  posse  existi- 
mat,  qnod  sola  divina  gratia  dispensat ;  cum  mini- 
sterittm  sus  potestatis  in  hujusmodi  negotium  per- 
agendo  a^jungere  debeat,  non  praeferre. 

V.  Denique  ut  istius  rei  nonnulla  proferantur 
exempla,  puto  quod  de  ordinatione  beati  Martini, 
quando  ex  monasterio  sub  alia  occasione  eductus, 
et  a  populo  comprehensus,  atque  adEcclesiam  per- 
ductus  est,  et  continuo  ab  episcopis,   qui  ad  hoc 


A  invitatifuerant,consecratus,  nemoprincipumh^Jus 
saeculi  fuerit  interrogatus.  In  Ecclesia  quoque  Lug- 
dunensi  sic  religiosa  olim  et  venerabilis  consuetudo 
fuit,  sicutantiquanarrathistoria:  scilicetut,  defun- 
cto  pontiflcCy  omnis  in  unum  conveniret  Ecclesia,  et 
triduanojejunio  communi  voto  ac  supplicatione  ce- 
lebrato,  quemcunque  eis  Dominus  per  revelationem 
sive  ex  eorum  clero  seu  aliunde  ostenderet,  ipsum 
sine  dubio  antistitem  constituerent.  Quod  de  beato 
Eucherio  prsefatieurbis  episcopo,  et  doctore  egregiOt 
sanctissimce  Vitae  ejus  liber  manifeste  testatur  im- 
pletum.  Qui  cum  esset  ex  nobilissimo  senatorum  ge- 
nere  oriundus,  ethuic  sfleculoabrenuntians,omnique 
facultate  sua  in  pauperes  ob  amorem  Christi  distri- 
buta,  partibus  Provincifle  in  quodam  specu  retrususy 

n  atque  ibi  soli  Deo  jejunus,  et  orationibus  vacans 
latitaret,  tali  revelatione  oslensus,  atque  inventus  in 
pontificali  regimine  locatus  est.  Ex  quo  certissime 
conetat  quod  omni  illo  tenipore  quo  tantam  bonita- 
tam  sive  gratiam  omnipotens  Deus  in  illa  volnit  Ec- 
clesia  demonstrare,  valebat  ac  sufQciebat  ad  conse- 
crationem  rectorum  sola  ejus  gratia  et  fidea  Ecde- 
si®  devota. 

VI.  Sed  et  in  Romana  Ecclesia  usque  in  presen- 
tem  diem  cernirous  absque  interrogatione  principis, 
solo  dispositionis  judicio,  et  fidelium  suffragio,  legi- 
time  pontifices  consecrari :  qui  etiam  omnium  re- 
gionum  et  civitatum  quie  illi  subjectffi  sunt,  juxta 
antiquum  morem,  eadem  libertate  ordinant  atque 
constituuntsacerdotes ;  necadeoquisquamabsurdus 
est,  ut  putet  minorem  illic  sanctificationis  divin» 

C  esse  gratiam,  eo  quod  nulla  mundane  potestatis 
comitetur  auctoritas. 

VII.  Quae  omnia  non  ideo  dicimus  quasi  potesta- , 
tem  principum  in  aliquo  minuendam  putemus,  vel 
contra  religiosum  morem  regni  aliquid  sentiendum 
persuadeamus ;  sed  ut  clarissime  demonstretur, 
in  re  hi:gusmodi  divinam  gratiam  sufficere,  huma- 
nam  vero  potentiam,  nisi  illi  consonet,  nihil  valere. 
Quapropter  in  sacris  canonibus  Patrum,  ubi  pluri- 
mae  causs  commemorantur  sine  quibus  episcopalis 
ordinatio  irritahabenda  est,  de  hac  re  nihil  invenitur 
insertum. 


15 


FU)RI  DIAQQNI  LUGPUC(ENSIS. 


i^ 


FI^ORI  DIAGONI 


OPUSGULUM 


DE  EXPOSITIONE  MlSSyf: 

Ex  ms,  bibliothecx  Reginas  Suecia  auciius  et  emendatius. 
(Marten.,  ampl.  Golleet..  tom.  IX.) 


OBSERVATIO  PRiEVIA.  A 

Quod  hacteiius  in  Biblioiheca  Patrum  legebatur 
abbreviatum  magistri  Flori  opusculum  in  canonem 
missaQ.  prodit  nunc  primum  integrum  ac  numeris 
omnibus  absolutum  ex  vctustissimo  codice  reginae 
SnecisB,  sfficuio  x  saitem  exarato,  ac  proinde  ad  au- 
ctoris  ffitatem  proxime  accedente,  ex  quo  Romas 
existens  Mabillonius  illud  describi  curavit.  Nam 
cum  illud  cum  edito  diligenter  contulissct,  ne  par- 
tem  quidem  quartam  Florianse  expositionis  in  Pa- 
trum  jBibliotheca  contineri  animadvertit,  ac  proinde 
non  immerito  exlstimavit  publica  luce  dignum, 
idque  ipsum  optasse  videtur  clar®  memorise  cardi- 
nalis  Bona,  qui  et  ipse  reginse  Suecis  codicem  exa- 
minaverat. 

Fk)ruit  autem  Florus  circa  annum  840,  regnante 
apud  Fraacos  Garolo  Galvo,  fuitque  Lugdunensis 
Ecclcsiffl  diaconus,  ut  vulgo  dicitur,  sive  subdiaco- 
nus,  ut  placet  Wandalberto,  qui  igsum,  uti  et  Wal- 
fridus  Strabo,  ob  prsclaram  eruditionem  et  indefes-  B 
sam  legendi  scriDendique  assiduitatem  mirum  in 
modum  prsddicat.  Si  enim  ille  in  presfatione  ad 
suum  Martyrologium  :  Op^,  inquit,  et  subsidio  prx- 
cipue  usus  sum  sancti  ac  nominatissimi  vtrt,  hlori ; 
Lugdunensis  Ecclesix  suhdiaconi^  qui^  ut  nostro  tem- 
pore  revera  singuiari  studio  et  assiduitate  in  divinx 
Scripturx  scientia  pollere,  ita  librorum  authenticorum 
non  mediocri  copia  et  varielate  cognoscitur  abun- 
dare.  Ex  hoc  Wandalberti  loco  rofutata  manet  Joan- 
nis  Trithemii  opinio,  asserentis  Florum  fliisse  Tru- 
doniensis  monasterii  monachum,  nisi  fortesub  vits 
fmem  monastica  professioni  nomen  dederit  Gum 
autem  in  sanctorum  Patrum  lectione,  quorum  egre- 

flam  librorum  copiam  habebat,  esset  versatissimus, 
oc  opus  aliaque  ab  eo  edita  ex  eorum  praesertim 
dictis  et  sententiis  composuit,  (^uorum  persape  in- 
tegra  verba  uno  tenore  prosequitur,  nonnunquam 
mentem  solum  exprimit.  Expositioni  missae  aliud 
ejusdem  Flori  opusculum  suojicere  libet  adversus  C 
Amalarium^  quod exduobus  antiquissimis  mss,,  uno 
Pelleriano,  altcro  Achillis  Harlaei,  ante  annos  800 
exaratis,  olim  dcscripsit  Mabillonius. 

1 .  Incipit  opusculum  de  actione  (a)  missarum  colle- 

ctum  quam  maxime,  etin  ordinem  digestum  ex  ver- 

bis  sanctorum  Patrum  Cypriani,Ambrosii,  Augustini, 

Hieronymi,  Gregorii,   Fulgontii,  Severiani,  Vigilii, 

Isidori,  Bedae,  Aviti,  sicut  suis  locis  per  singula  lit- 

(a)  Per  actioncm  missarum  intclligunt  auctores  li- 
turgici  canonem  missae.  Actio  dicitur  ipse  canon,  in- 
quit  Walfridus  Strabo  lib  de  Rebus  eccles.,  c.  22, 
quia  in  eo  sacramenta  conficiuntur  Dominica.  Canon 
vero  eadem  actio  nominatur,  quia  in  ea  est  legitima 
et  regularis  sacramentorum  confectio,  Et  Micrologus 


terae  nominum  quae  forinsccus  p;r«eaoiaQtu,r  ostea- 
dunt ;  sed  et  ex  antiquis  mysteriorum  libr^s  quiedam 
verba  necessario  sumpta  sunt.  Quod  avitem  ea^em 
nomina  in  ipsa  opusculi  aerie  ubique  ^ns^a  noi^ 
sunt,  illa  necessitas  fecit,  ne  frequeos  eorum^  ipterr 
positio  fierct  absurda  ct  incommoda  ipsius  dictiomi^ 
et  sensuum  interruptio.  In  qua  tameaexpo8i.tiu]^Qu]|L 
non  tam  verba,  quae  satis  simplicia  sunt,  sed  potius 
ipsius  mysterii  ratio  et  actio  imponitur  et  oomme^- 
datur,  videlicet  qua  fide  cekbrandvfmi  quia^ti^  pie^ 
tate  sit  amplectendum. 

2.  (AuG.  in  Psal.  xxxiii,  n.  4.)  In  mysterio  ootpo^. 
ris  et  sanguiuia  Domini  nostri  iesu  Gfaristi,  quod 
sancta  Ecclesia  per  universum  mundxun  pro  salute 
ejusdem  mundi  offert,  maximenobishuBiiliiascoinr 
mendatur.  Unum  (6)  cnim  nobia  fecitidem  DominuA 
Jesus  Ghristus  per  humiHtatem,  quia  per  superbiam 
recesseramus  a  Deo  ;  redire  aatem  ad  ^um  nisi  pMBr. 
humilitatem  non  poteramus,  et  qi^em  nobis  propo- 
neremus  ad  imitandum  non  habebamus.  OmniseniiaBi 
mortalitas  hominum  supsrbia  tuioebat,  eAsi  exittkft» 
ret  aiiquis  humilis  vir  in  spiritu,  sicut  erant  pn>* 
phet»  et  patriarchse,  dedignabatur  genus  huma- 
num  imitari  humiles  homines.  Ke  orgo  dedignanetur 
homo  imitari  hominem  humilem,  Deus  factus  e^j^ 
humilis,  ut  vel  sic  superbia  generis  humai^i  non  de- 
dignaretur  sequi  vestigia  Dei.  Erantautem,  utlegi- 
mus,  sacrificia  antea  Judaeorum  secundumAaron  in 
victimis  pecorum,  et  hoe  in  myater|o  noadum  eoat 
saoriftciumcorporis  et  sanguinisDomini,  qaod  nuno 
diffusum  est  toto  orbe  terrarum.  Proponamus  nobis 
ergo  ante  oculos  duo  sacrificia,  et  illud  secundum 
ordinem  Aaron,  et  hoc  secundum  ordinem  Melchi- 
sedech.  Scriptum  est  enim  :  JuravitDominus,  etnon 
paenitebit  eum,  tu  es  sacerdos  secundum  ordinem  UeU 
chisedech  {Psal.  cix,  4).  Hoc  autem  manifeste  dici- 
tur  de  Domino  nostro  Jesu  Ghristo.  Quis  ergo  erat 
Melchisedech  ?  utique,  sicut  legimus,  rex  Salem* 
Salem  civitasfuit  antea  illa,  qu»  postea,  sicut  docti 

cap.  12:  Orationem  quam  canonem  sive  actionem 
propier  regularem  sacramentorum  confectionem,  Ro- 
mano  more  appellamus,  quis  composuerit  aperte  nan 
legimus. 

(b)  Apud  Augustinum  legitur  viam,  et  quidem,  ut 
videtur,  melius. 


fl 


toft  E*W^rtrto!?E  MisSJfi. 


)8 


prodidertint,  Jenisalem  dicta  est.  Ergo  antequam  A 
ibi  r6gnat^nt  Judsei,  ibi  erat  ille  sacerdos  Melchise- 
decb,qni  scribitnr  in  Genesi  sacerdos  Dei  excelsi. 
Ipseoccurrit  Abrahae^qoando  liberavit  Loth  de  ma- 
nibus  pc^quentium,et  prostravit  eos  a  quibus  ille 
Ibriebatur,  et  liberavit  fratrem.  Post  liberationem 
iVatris  occurnt  ei  Melchisedech.  Tantus  erat  Mel- 
chisedech  a  qno  benediceretur  Abraham.  Protulit 
panrem  et  vinum  et  benedixit  Abraham,  et  dedit  ei 
decimas  Abraham.  Vide  quid  potulit  et  quem  be- 
nedixiti  et  dictum  esit  postea  :  Tn  es  sacerdos  in 
xtemntn  secuTUtnm  ordinem  Melchisedech,  David  hoc 
hi  ^pfritn  dixit  longe  post  Abraham.  Temporibus 
antcm  Abrah^  fnit  Melchisedech.  De  quo  ergo  alio 
dicit :  Tu  es  ^acerdos  in  xiemum  secundum  ordinem 
Melckisedech,  nisi  de  illo  cujus  novimus  sacrifi-  ^ 
ciumT 

-3.  Subistuin  ost  enim  sacriflcium  Aarou,  et  coepit 

^se  Bacrificiam  secundum  ortiinem  Melchiscdech. 

Domin^s  itaqne  noster  Jesus  Ghristus  in  corpore  et 

isanguihe  sno  voluit  esse  ssftutem  nostram.  Unde 

antcm  commendavit  corpus  et  songuinem  suum? 

De  tmmiKtate  sua.  Nisi  enim  esset  hnmilis,  nec 

iki8ttdncaretnr,  nec  biberetur.  Respice  altitudinem 

^psius  :  J^  jnincipio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 

apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  (Joan,  i,  1).  Ecce 

cibtrs  sempiternus;  sed  manducant  angeli^  mandu- 

cant  sempitemae  virtut^is,  manducant  ccelestes  spi- 

ritim,  et  mahducant  et  saginantur,  et  integrum  ma- 

itet  qaod  eos  satiat  et  Iffitificat.  Quid  autem  homo 

posset  ad  illum  cibum  ?  Unde  cor  tam  idoneum  illi 

ieibo?  Opoi^bat  ergo^  ut  mensa  illa  lactesceret,  et  C 

lid  p^trvulos  perveniret.  Unde  autem  fit  tibi  lac  ? 

tm9e  aiitem  cibns  in  lac  convertitur,  nisi  per  oar- 

mA  tr^Jiciatai'?  Nam  mafter  hoc  facit ;  quod  man 

dtfcdt  materylioc  manducat  infans;  sed  quia  minus 

^dcnens  «^t  fnfans  qni  pane  vescatur,  ipsum  panem 

ihater  Tncamat,  et  utilitate  *■  mamillae  et  lactis  succo 

tfe  ipso  p&ne  pascit  infantem.  Quomodo  ergo  de  ipso 

^depavit  nos  sapientia  Dei?  Quia  Verbum  carofa- 

etum  estt  et  habitavit  in  nobis  {Joan,  i,  14).  Vide  er- 

go  liamnTtatem,  quia  panem  angelorum  manducat 

iomo.  {H  iscriptum  est :  Panem  cosli  dedit  eis,  panem 

angdorum  manducavit  homo  {Psal.  lxxvii,  24),  id  est 

Verbum  iUud  quo  pascuntur  angeli  scmpiternum, 

qaod  est  «equale  Patri^  manducavit  homo,  quia  cum 

in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitratus  est  esse  se  ]) 

xqualefn  Deo  {Phil.  n,  6).  Saginantur  illo  angeli ; 

ted  semetiptum  exinanivit,  ut  manducaret  panem 

aifgeloram  homo,  formam  servi  accipiens  in  similitU' 

dine  hofnmufn  factas^  et  habitu  inventus  ut  homo.  Hu- 

mMwit  se,  factus  obediens  usque  ad  mortem,  mortem 

tnUem  eruds,  nt  jam  de  cruce  commendaretur  no- 

Irie  earo  et  sahguis  Domini  novum  sacriflcium. 

4.  (Auo.  in  Psal,  unv,  1.)  Ipse  ergo  a  Domino 
Deo  missuB  sacprdos  noster,  assumpsit  a  nobis  quid 
offerret  Deo.  Ilias  sanctas  primitias  carnis  ex  utero 
Vti^nis  holocanstiim  obtulit  Deo  :  extendit  manus 

'^  Apud  Augustinum  et  per  humilitatcm  mamillee  et 


in  cruce,  ut  diceret  :  Dirigatur  oratio  mea  sicut  m- 

censum  in  conspectu  tuo,  elevatio  manuum  mearum 

sacrificium  vespertinum  (Psal.  cxl,  2),  sicut  novi- 

mus,  quia  Dominus  circa  vesperam  pependit  in 

cruce,  et  impietates  nostrae  propriats  sunt;  alio- 

quin  absorbuerant  nos.  Merito  illi  cantavimus  in 

psalmo  :  Et  impietates  nostras  tu  propitiabis  (Psal. 

Lxiv,  4).  Tu   sacerdos,  tu  victima,  tu  oblator,  tu 

oblatio.  Ipse  sacerdos  est,  qui  nunc  ingressus  est 

interiora  veli.  Solus  ibi  ex  his  qui  carnem  gestave- 

runt  inlerpellat  pro  nobis.  In  cujus  rei  figura  in  illo 

primo  populo,  et  in  illo  primo  templo,  unus  sacer- 

dos  intrabat  in  Sancta  sanctorum  {Heb,  ix,  7),  po- 

pulus  omnis  foris  stabat,  et  ille  qui  solus  ingredie- 

batur  interiora  veli,  offerehat  sacrificium  pro  po- 

pulo  foris  stante.  Quid  enim  ageretur  in  illo  populo 

Judaei  nescierunt;  sed  modo  sciunt;  de  illisquippe 

dictum  est :  Quandiu  legitur  Moyses,  velamen  supra 

cor  corum  positum  est,  ibi  velamen  figura  est;  sed 

tolletur  figura,  et  apparebit  veritas  {U  Cor.  iii,  15). 

Sed  quando  tolletur  velamen  ?  audi  Apostolum  : 

Cum  autem  transiens  ad  Dominum  auferetur  velamen 

(Jbid.f  vers.  16).  Propitiatis  ergo  peccatis   nostris 

et  impietatibus  per  illud  sacrificium  vespertinum, 

transimus  ad  Dominum,  et  auferetur  velamen  Pro- 

pterea  et  Domino  crucifixo  velum  tcmpli  scissum 

est.  Itaque  nec  carnom  prsputii  eircumeidimus 

juxta  ritum  Mosaic®  legis,  nec  abstinemus  carni- 

bus,  quas  eadem  lex  dicit  immundas»  nec  sabbata 

et  neomenias  et  dies  festos  eorum  carnaliter  ob- 

servamus,  nec  victimas  pecorum  sacrificamus  Deo, 

nec  pascha  in  ove  et  azymis  similiter  celebramus, 

et  si  qua  alia  fuerunt  vetera  sacramenta,quae  omnia 

umbras  futurorum  appellat  Apostolua,  quia  ea  si- 

gnificabant  suo  tempore  revelanda  qus  nos  revelata 

percipimus,  ut  remota   umbra  nuda  eorum  luce 

rueremur.  Nam  et  exuendo  veterem  hominem  cir- 

cumcidimur  in  exspoliatione   corporis  carnis,  et 

quos  cibos  illi  vetant  in  pecoribus,  nos  vitamus  in 

moribus,  et  exhibemus  corpora  nostra  hostiam  vi- 

vam,  sanctam,  Dco  placentem,  cui  et  animas  no- 

stras  in  desideriis  suis  pro  sanguine  intelligenter 

efTundimus,  et  Christi  velut  Agni  immacuiati  san- 

guine  ab  omni  iniquilate  mundamur,  qui  propter 

similitudinem  carnis  peccati  etiam  caprino  pecore 

in  veteribus  sacrificiis  figuratur,  nec  eum  negat  in 

crucis  carnibus  taurum,qui  in  illo  cognoscit  maxi- 

mam  victimam.  In  illo  requiem  cum  invenimus, 

vere  sabbatizamus,  et  luns  novae   observatio  vit® 

novae  est  sanctificatio,  et  pascha  nostrum  estGhri- 

stus^  et  azymus  noster  sinceritas  veritatis,  fermen- 

tum  non  habens  vetustatis ;  et  quflecunque  aiia  illis 

veteribus  adumbrata  sunt  signis,  in  idto  habent  fi' 

nem,  cujus  regni  non  erit  finis.  In  illo  quippe  omnia 

oportebat  impleri,qui  venit  legem  et  prophetas  non 

solvere,  sed  implcre.  Proinde  illaveterasigna  rerum 

non  evacuavit  arguendo,  sed   implendo  mutavit, 

utalia  essont  quae  nuntiarent  venisse  jam  Ghristum 

lactis  succum,  etc. 


1» 


FLORI  DIAGONI  LUGDnNENSIS. 


ao 


quam  fiierant  illa  quae  praenuntiabaQt  esse  ventu-  A  nitentia  qusevis  ab  illo  instituts  rei  cujusque  mu- 


rum.  Quoniam  ergo  sicut  scriptum  est  in  Gantico 
canticorum,  aspiravit  dies  (Cant.  ii,  17),  removean- 
tur  umbrae ;  spiritualis  significatio  Jam  lucescat, 
camalis  celebratio  jam  quiescat,  audiamus  Domi- 
num  vetera  Judieorum  sacrificia  repudiantem,  et  no- 
vum  Christi  sacriOcium  apertissime  promittentem 
per  Malachiam  prophetam  dicentem  :  Non  est  mihi 
voluntas  in  vobis,  dicit  Dominus,  et  munus  non  susct- 
piam  de  manu  vestra.  Ab  ortu  enim  solis  usque  ad 
occasummagnum  est  nomen  meum  in  gentibus,  et  in 
amni  loco  saerificaiur,  et  offertur  nomini  meo  oblatio 
munda,  quia  nomen  meum  magnum  est  in  gentibus, 
dicit  Dominus  exerdtuum  (Malach.  i,  iO).  Certe  hic 
negare  non  possunt  Jud<Bi,  non  solum  non  accipere 


iaiio,  quae  credebatur  esse  mansura,  proinde  cum 
dicit  non  pomitebit  eum :  Tu  es  sacerdos  in  sstemum 
secundum  ordinem  Melchisedech,  satis  ostendit  eum 
poDQituisse,  hoc  est  eum  mutare  voluisse  sacerdo- 
tium,  quod  constituerat  secundum  ordinem  Aaron, 
sicut  de  utroque  videmus  impletum.  Nam  et  Aaron 
sacerdotium  jam  nullum  est  in  aliquo  templo,  et 
Christi  sacerdotium  aetemum  perseverat  in  ccbIo. 
Hunc  sacerdotem  et  hoc  sacerdotium  magnifice 
commendat  apostolus,  cum  gratiam  Evangelii  a  re- 
galibuscaeremoniis  distinguens,  scribit  ad  Hebreos: 
Et  alii  quidem  plures  facti  sunt  sacerdoteSf  eo  quod 
morte  prohiberentur  permanere;  hic  autem  eo  quod 
maneat  in  setemum,  sempitemum  habet  sacerdotium : 


sacriflcium  de  manibus  eorum,  sed  nec  se  illi  oCferre  n  ^^  ^^  salvare  in  perpetuum  potest,  accedens  per  se- 
manibus  suis.  Locus  enim  unus  est  lege  Domini      metipsum  ad  Deum,  sempsr  vivens  ad  interpellandum 


constitutus,  ubi  manibus  eorum  sacrificia  jussit  of- 
ferre,  prster  quem  locum  omnino  prohibuit.  Hunc 
ergo  locum  quem  pro  suis  meritis  amiserunt,etiam 
sacrificium  quod  ibi  tantum  licebat  oiferri  in  locis 
aliis  offerre  non  audent.  Ecce  omnimodo  impietum 
est,  quod  ait  propheta,  Et  munus  non  suscipiam  de 
manibus  vestris.  Neque  hoc  ita  prsdictum  et  imple- 
tum  estiUt  eos  prophetica  sententia  respondere  per- 
mittat.Quod  manibus  non  ofTerimuscarnem^corde 
et  offerimus  laudem,  secundum  illud  in  psalmo  : 
hnmola  Dei  saerificium  laudis  etiam  (Psal.  xlix,  44), 
hinc  enim  contradicit  eis  qui  dicit  :  Non  est  mihi 
voluntas  mea  in  vobis.  Deinde  ne  existiment  Judaei, 
quod  illis  non  ofTerentibus,  nec  illo  accipiente  de 


pro  eis.  Talis  decebat  ut  nobis  esset  pontifex,  sanctus, 
innocens,  impollutus,  segregatus  a  peccatoribus,  et 
excelsior  cxtis  factus,  qai  non  haberet  quotidie  neces" 
sitatem,  quemadmodum  saccrdotes,  primo  pro  suis 
peccatis  hostias  offerre,  deinde  pro  populi.  Hoc  enim 
fecit  semel  seipsum  offerendo  (Hebr.  vii,  28).  Et  ite- 
rum  :  Talem  habemus  pontificemy  qui  consedit  ad 
dextram  majestatis  in  coslis,  sanctorum  minister  et  ta" 
bemaculi  veri  quod  fedt  Deus  et  homo  (Hebr.  viii,  1). 
Sancti  ergo  patres  nostri  in  Veteri  Testamento  uni 
Deo  et  Creatori  omnium  victimas  obtulerunt,  quas 
sibi  ipse  offerri  voluit,per  earum  similitudinem  pro- 
mittens  victimam  veram,  per  quam  nos  sibi  pecca- 
torum  remissione  reconciliavit  in  Christo  Jesu  Do- 


manibus  eoram  Deo,  sacrificium  non  oiferatur^quo  C  mino  nostro,  ut  ei  offerretur  similitudo,  promittens 


quidem  ille  non  eget,  qui  honorum  nostrorum  nul- 
lius  indiget :  tamen  quia  sine  sacrificio  non  est,quod 
non  iili,  sed  nobis  utile  est,  audiant  ipsum  Dominum 
contestantem ,  imo  aperiant  oculos  et  videant, 
quia  ab  ortu  solis  usque  ad  occasum,  non  in  uno, 
sicut  in  illis  fuerat  constitutum,  sed  in  omni  loco 
ofiFertur  saerificium  Ghristianorum,  nec  cuilibet  Deo, 
sed  ei  qui  ista  prsdixit  Deo  Israel.  Unde  alibi  dicit 
EoclesiiB  suffi  :  Et  Redemptor  tuus  Deus  Israel,  Deus 
universx  terrx  vocabitur  (Isa.  uv,  5).  Hoc  sacrifi- 
cium  mundum  offertur  Deo  Israel,  non  ab  una  gente 
Judaeomm,  de  cujus  manibus  non  se  accepturum 
prsdixit,  sed  ab  omnibus  gentibus,  que  dicant : 
Yenite,  ascendamus  ad  montem  Domini,  nec  in  uno 


veritatem  sacrificii,  cui  erat  offerenda  ipsa  reddita 
veritas  in  passione  corporis  et  sanguinis  Ghristi. 
Hujus  sacrificii  caro  et  sanguis  ante  adventum 
Ghristi  per  victimas  similitudine  promittebatur,  in 
passione  Ghristi  per  ipsam  veritatem  reddebatur, 
post  ascensum  Christi  per  sacramentum  memoria 
celebratur.  Proinde  prima  sacramenta,  qus  obser- 
vantur  et  celebrantur  ex  lege,  prsnuntiativa  erant 
Christi  venturi,  que  cum  suo  adventu  Christus  im* 
plevisset^  oblata  sunt;  et  ideo  oblata  quia  impleta, 
non  enim  venit  solvere  legem  sed  adimplere.  Alia 
sunt  instituta  virtute  mojora,  utilitate  meliora,  actu 
faciliora,  numero  pauciora,  tanquam  Justitia  fidei 
revelata,  et  in  libertate  vocatis  flliis  Dei  jugo  servi- 


loco  sicut  priBceptum  erat  in  terrena  Jemsalem ;  sed  n  tutis  ablato,  quod  duro  et  carni  dedito  populocon- 


in  omni  loco  usque  in  ipsam  Jerusalem ;  nec  secun- 
dum  ordinem  Aaron,  sed  secundum  ordinem  Mel- 
chisedech.  Christo  enim  dictum  est,  et  de  Ghristo 
tantummodo  ante  priedictum  est :  Juravit  Dominus  et 
non  pcenitebit  eum :  Tu  es  sacerdos  in  setemum  se- 
cundum  ordinem  Melchisedech  (Psal.  cix,  4).  Quid 
esi  juravit  Dominus,  nisi  inconcussa  veritate  firma- 
vit?  Et  quid  est  non  posnttebtt  eum,  nisi  hoc  sa- 
cerdotium  nulla  alia  ratione  mutabit?  neque  enim 
Bicut  hominem  pcenitct  Deum,  sed  Dei  dicitur  poc- 

(a)  Id  est  conflrmationis  sacramentum  :  unde  et 
apud  Grsecos  episcopus  confirmans  hanc  adhibet 


gruebat,  qualia  sunt  in  Ecclesia  baptismus  Ghristi, 
eucharistia  Christi,  signaculum  (a)  Christi.  Hinc  est 
quod  cautissimo  divisionis  ordine  Ecclesia  Dei  vivi, 
quffi  est  columna  et  firmamentum  veritatis,  tem- 
pora  venturi  Ghristi  venientisque  discerait,  et  omis- 
sis  sacrificiis  quibus  Christus  passuras  promitte- 
batur,  hoc  sacrificium  offert,  quo  Christua  jam 
passus  ostenditur,  qui  propterea  verus  est  sacerdos, 
quia  semetipsum  veram  pro  nobis  hostiam  obtulit, 
sicut  Apostolus  testatur  dicens :  Estote  ergo  imita^ 

formam  :  Signaculum  doni  Spiritus  sancti,  et  Ordo 
GelasiaDus  signum  Christi  in  viiam  astemam.  Amen. 


tl 


DE  EXPOSITIONE  BnSSiE. 


$ares  Dei  siciU  filii  c^rissimiy  et  ambulate  in  diU-  A 
ciume,  siciU  et  Christus  dilexit  nos  et  tradidit  semet- 
ipsum  pro  nohis  oblationem  et  hostiam  Deo  in  odorem 
suavitatis  (/  Cor.  xi,  1),  ut  in  ipso  sacerdote  ac  sa- 
crificio  fieret  remissio  peccatorum,  id  est  per  me- 
diatorum  Dei  et  hominum,  hominem  Christum  Je- 
Bum,  per  quem  facta  peccatorum  purgatione  re- 
conciliamus  Doo.  Non  enim  nisi  peccatis  homines 
separantur  a  Deo,quorum  in  hao  vita  non  fit  nostra 
virtutey  sed  divina  miseratione  purgatio  per  indul- 
gentiam  illius,non  per  nostram  potentiam,  quiaet 
ipsa  quantulacunque  virtus  quae  dicitur  nostra,  il- 
lius  est  nobis  bonitate  concessa. 

5.  Propterea  ergo  nobis  per  Mediatorem  prestita 
est  gratia,  ut  polluti  came  peccati,  camis  peccati 
similitudine  mundaremur,  per  hoc  scilicet  quod  |^ 
eramus  et  non  eramus.Eramu8  enim  homines,  sed 
jusU  non  eramus;  in  illius  autem  incarnatione,na- 
tara  humana  erat,  sed  justa,  non  peccatrix  erat. 
H»o  est  mediatio»  qua  manus  lapsis  jacentibusque 
porrecta  est.Hoc  est  semen  dispositum  per  angelos, 
in  quorum  edictisetiux  dabatur,quia  et  unusDeus 
eoli  jubebatur,et  hic  mediator  venturus  promitte- 
batur.  Usus  sacramenti  fide  etiam  justi  antiqui 
mundari  pie  vivendo  meruerunt,sicut  beatus  Petrus 
apostolus  ad  quosdam  qui  in  lege  justificari  quere- 
bant.manifeste  testatur,  dicens  :  Quid  tentatis  Do- 
mthiim,  imponere  jugum  super  cervices  discipulorum, 
quod  neque  nos;neque  patres  nostri  portare  potuimus; 
sed  per  fidem  Domini  Jesu  credimus  salvari,  quem- 
admodum  et  itli?  (Act.  xv,  40).  Omnis  itaque  ho- 
minum  multitudo,propter  quos  a  dsemonum  domi-  C 
natione  liberandos  Ghristus  advenit,  in  illo  habent 
miaericordiam  purgationem  et  mentis  et  spiritus 
et  corporis  sui.  Propterea  quippe  totum  hominem 
sine  peccato  illesuscepit.ut  totum  quo  constat  homo, 
a  peccatorum  peste  sanaret.  Gratia  quippe  Dei 
non  potuit  gratius  commendari,quam  utipse  unicus 
Dei  Filius  in  se  incommutabiliter  manens,induceret 
hominem,  et  spem  dilectionis  suae  donaret  homi- 
nibus  homine  medio,  qua  ad  illum  ab  hominibus 
uniretur,  qui  tam  longe  erat,  immortalis  a  morta- 
HbuB,  incommutabilis  a  commutabilibus,justus  ab 
impiis,  beatus  a  miseris^et  quia  naturaliter  indidit 
nobis  ut beatiimmortalesqueesse  cupiamus,manens 
beatus  suscipiensque  mortalem,  ut  nobis  tribueret 
quod  amamus,perpetiendo  docuit  contemnere  quod  j^ 
timemud.  Hac  Dei  gratia  qua  in  nos  ostendit  ma- 
gnam  misericordiam  suam,  et  in  hac  vita  per 
fidem  regimur,  et  post  hanc  vitam  per  ipsam  spe- 
ciem»incommutabiiis  veritatis  ad  perfectiouem  ple- 
nissimam  perducimur. 

ft.Hancigiturgratiam  purgationis  et  redemptio- 
nis  no8tr8B,quam  nobis  Dominus  et  Salvator  in  sacra- 
mento  sui  corporis  et  sanguinis  commendavit,Ionge 
antequam  pateretur  in  populis  prsdicavit;  sed  pri- 
die  qnam  pateretur,id  est  ea  nocte  qua  tradebatur, 
ia  coena  discipulis  suistradidit.Nam  beatus  Joannes 
evangeliata  statim  post  illud  de  quinque  panibus  mi- 


raculum,  quo  in  quinque  millia  hominum  satiata 
sunt,  narrat  eum  fugisse  in  montem,  declinando 
scilicet  a  turbis,  que  tanti  signi  admiratione  per- 
mot®,  cupiebant  rapere  et  facere  eum  regem,  et 
mox  veniente  nocteambulantemsupermare  venisse 
Gapharnaum,atque  ibi  jam  die  altera  occurrentibus 
sibi  turbis  et  inter  alia  qusrentibus  et  dicentibus  ; 
Quid  faciemus  ut  operemur  opera  Deif  respondisse 
eis  :  Hoc  est  opus  Dei,  ut  credatis  in  eum  quem  misit 
ilte.  Gumque  respondissent :  Quod  ergo  tu  signum 
facis,  ut  videamus  et  credamus  tibi*!  quid  operaris^ 
Patres  nostri  manna  manducaverunt  in  deserto^  sicut 
seriptum  est :  Panem  de  caslo  dedit  eis  manducarem 
Dixit  eis  Jesus  :  Amen,  amen  dico  vobis^  non  Moyses 
dedit  robis  panem  de  cato^  sed  Pater  meus  dat  vobis 
panem  de  coelo  verum.  Panis  enim  Dei  est,  qui  de^ 
scenditdecaglo,et  dat  vitam  mundo.Ei  post  paululum : 
Ego  sum  panis  vitss,qui  venitadme  non  esuriet^et  qui 
credit  in  me  ncn  sitiet  nunquam.Eiiiem:Amen,amen 
dico  vobis^qui  credit  in  me  habet  vitam  xtemam,  Ego 
sum  panis  vitx  :patres  vestri  manducauei  untmanna  in 
deserto  et  moriui  sunt.Hicestpanisdecoslodescendens, 
ut  si  qui  ex  ipso  manducaverit,nonmoriatur.Egosum 
panis  vivus  qui  de  caslo  descendiisi  quis  manducaverit 
ex  hoc  pane,  vivet  in  xtemum.  Et  panis  quem  ego 
dabOf  caro  mea  est  pro  mundi  vita.  Et  rursus  post 
aliqua  :  Amen,  amen  dico  vobis,  nisi  manducaveritis 
camem  Filii  hominis,  et  biberitis  ejus  sanguinem,non 
habebitis  vitaminvobis;  quimanducat  meam  camem, 
et  bibit  meum  sanguinem,  habet  vitam  xternam,  et 
ego  resuscitabo  eum  in  novissimo  die.  Caro  enim  mea 
vere  est  cibus  et  sanguis  meus  vere  est  potus :  qui  man 
ducat  meam  camem  et  bibit  meum  sanguinem,  in  me 
manet  et  ego  in  illo.  Sicut  misit  me  vivens  Pater  et 
ego  vivo  propter  Patrem,  et  qui  manducat  me,et  ipse 
vivet  propter  me,  Post  boc  subjunxit  Evangelista  : 
Hasc  dixit  in  synagoga  docens  in  Capharmum  (Joatu 
VI,  28,  35,  A7,  54,  59),  quod  totum,sicut  ipse  Evan- 
gelii  secundum  Joannem  textus  ostendit,manifeste 
anno  integro  ante  passionem  Domini  gestum  est. 
Nam  sicut  idem  evangelista  scribit,quando  iilud  de 
quinque  panibus  miraculum  factum  esi.Proximum 
erat  pascha,  dies  festus  Judxorum  (Ibid.,  vers  4); 
nec  tamen  in  ipso,8ed  in  pascha  anni  sequentis  eum 
ad  passionem  venisse  commemorat.  Hinc  est  quod 
in  illa  ccnna  paschaIi,quando  Dominus  traditus  est, 
nihil  de  ipso  corporis  et  sanguinis  ejus  mysterio 
idem  bealus  Joannescommemorat;  quiavidelicetco- 
piosius  hoc  et  sublimius  in  prscedentibus  Evangelii 
sui  partibus  explicaverat,  et  a  reliquis  tribus  evan- 
gelistis,  quod  in  eadem  ccena  in  commemoratione 
Dominics  passionis  ad  salutem  fidelium  fuerat  tra- 
ditum,diIigenlernoveratcommendatum.Verbaquip- 
pe  Matthsi  hsec  sunt :  Ccenantibus  autem  eis,  accepit 
Jesus  panem,et  benedixit,et  fregit,  deditque  discipulis 
suu  et  ait  :  Accipite  et  comedite  :  hoc  est  corpus 
meum.  Et  accipiens  calicem  gratias  egil,et  dedit  itlis, 
dicens  :  Bibite  ex  hoc  omnes.  Hic  est  enim  sanguis 
meus  Novi  TestamenU,  qui  pro  multis  effundetur  in 


Hii 


PLdhi  BtXCONl  LtoGDUNENSIS. 


ki 


remisfiotMt  peccatdrurh  {ifaUh,  xxvi,  S6).  Marcus  A  intraret,  qiiam  ceteri  cibi .  Ideo  entm  per  tidivfer^um 


Vero  dic  tSi  :  Et  'kanducantibus  iUis,  acceptt  Jesus 

gmemydt  benedicens  fregit,  et  dedit  eis,et  ait:Sumite, 
oc  est  corpus  meum.  Et  accepto  calice,  gratias 
'tgens  dedU  ets.  El  biberunt  ex  illo  omneSyCt  ait  illis : 
'Wic  est  sdnguis  meus  Novi  Testdmenti,  qui  pro  muUii 
effnndiiur  (Marc.  xiv,  2^).  Luca  vero  his  verbis, 
harratio  (&xplicatur  :  Bt  ttccepto  calice  grdtias  egit, 
et  diafit,  Accipite  et  iiviStiU  inter  vos.  Dico  enim  vobis 
^uoA  non  hibam  ie  generdtione  vitis,  dohec  regnum 
Vei  vehiht.  Bl  \iccepio  pdnCy  grdtias  egit,  et  fregit.  et 
^iedit  e^  dieisns  :  ttoc  est  corpus  meumj  quod  prd  vo- 
^  AiAiir.  Hde  faciie  m  meam  commemorcUidnem. 
9imiYiter  et  ealicemf  postqkam  camavit  dicen$  :  Htc 
ealix  Tfcvum  Testamenium  est  ih  sanguine  meoy  qui 


orbem  mos  iste  servatur,  lieqite  enim  qnia  post  ci- 
bos  dedit  Domihu8,proptereapransi  aut  cdenati  fra- 
tres  ad  illud  sacramentum  accipTenduni  convenirift 
debebunt,aut  sicut  factebant  quos  Apostoiud  arguit 
et  emendat,  mensis  suis  ista  miscere;  aH  enim  : 
tkmvehiendblis  vobis  in  unum,  jam  non  est  Domini- 
cam  casndm  manducare  (/  Cor.  xr,  18),  hanc  ipsam 
kccepUonem  eucharisti»  Dominicatncdenkmvocans. 
Vnusquisque  enith,  inquit,  suam  ccendm  praeoccupat 
ttd  manducandum  {thid.,  vers.  21);  unde  '6i  indfgne 
dicit  acceptum  ab  eis;qui  hbn  discernebant  a  ck;tb- 
ris  cibis  veneratione  sihjgtilariter  iieblti.  Cohlinuo 
quippe  cum  dixisaei  judicium  sibi  nidhducdt  etbibit^ 
8ubjecit,non  dijudicdnS corpus Domini  (Ibid.yVevB.T^)] 


pro  vdbis  fuhditur  (Luc.  xkii,   17).  Beijitus  etiam  g  namque  Saivalor  quo  vehementius  commendaret 

«^„i„i    r^-' — ^^^.A ...    .         »...  mysteriiHliusaltitudihem,  ultimum  hTJcVoluitinfl- 

"gere  cordibus  et  mehibriaB  di^cipuVdrtihi,  4  quibtis 
ad  jiassionem  digre8s'urhderat;etidephonprttbipt, 
qupdeihcep8ordihesuiaieretur,ut4^ostoli8yperqUdB 
«rdinare  EcclesiasdisposueratservaV^eihuhh  locuhi^. 
9.  (GYPRrAN.,  epist.  63,  dd  Cecil.)  Nbquli  enfrii 
quia  posl  cdenkm  caKcem  obthlit  Dbmihu8,  etian^ 
Dominici  diei  'sacriQcium  post  coenim  be}ebrai*'e  ho- 
bemus.Chrisium  offerre  o^phrtebat  dirca  vesperatn 
diei,ut  hora  ipsa  sacriftbii  ostehderet  occasum  et  v^ 
speram  mundi,dicutdepa8chali  agno  in Exodo  scri* 
ptum  est :  Et  immolabit  cum  omnis  mullitudo  plio- 
rum  Israel  ad  resperam  (Exod.  xii,  6).  Et  iterum  ih 
psaltfiis  :  Altevalio  manuUhi  mearum  saerificium  ve^ 


Paala8>  comtilemhrans  sacratissimae  illiuis  caen^ 
my^teritliiQ,  iiit^r  alia  sib  dicit :  Ego  enim  accepi  a 
Vomin&y  qiwd  bt  trtididi  vobis,\quoniixm  Homintis 
Jesus\  ih  qua  nocte  Iradebatur,  accepit  panem,  et 
ifrhtids  agens  fregvt  et  dixit  :  Hoc  est  corpus  meum, 
quod  pro  vobis  tradetur;  hoc  facite  in  meam  comme- 
'ihordtionem.  Simititer  et  cajticem  postquam  coenavitt 
dicens  :  Hic  cdtix  Novum  Testamentum  est  in  meo 
sanguihe.  Hoc  facite  quotiescunque  bibetis  in  meam 
eommemorationem  (/  Cor.  xr,  25).  Quantum  est  istud 
ei  Ineff&foilesalutismysteriumetpietatis  dacramen- 
tuiii,  lanta  oontBstatione  prsBdictum,  tanta  veritat^ 
commeiidatttiii,utpriushocDominus  corpus  etsan- 
^inem  suuni  as8ereret,quam  pro  nobis  suum  cor- 


pu8 et  sanguinem traderetur  nemoenim  potestpas- ..  spertinum  (Psai.  cxi,  2). 

guinis  pro  ^      ^^-  (AuG.,^pw/.  14d,ad 


8iohi8  Dohiini  corporisque  ejus  et  sanguinis  pro 
iH^iyestate  rei  sacramehta  cognoscere. 

7.  '{tiJtM.  eptst,  Hj  ad  Ferrandum,  n.  43.)  Notan- 
'dum  quoque  tiiligenter,  quod  in  eadem  coena  et 
Juclaicum  Dominus  pascha  comedit,quod  oportebat 
auferri  lyet  sacr^mentum  corporis  sui  et  sanguinis 
dedit,quod  ad  s&lutem  fidelium  oportebat  institui. 
DesiderWf  inquit,  desideravi  hoc  pascha  manducare 
vo^eum  antequam  patidr.  Manducavlt  ei^o  pascha, 
qtio  passurhd  sfgniffcabatur,  antequam  pro  nobis 
Voltihlarid  pateretur.  Gomedit  pascha  Judseorum, 
quo  l^i^omissus  est  Christus,  ut  veniret  ad  pascha 
hoMrum,  quod  immolatilts  est  Christus. 

ft.  (AuG.,  epist.  54,  ad  Januarium.)  Aperte  enim 
dicit  Evangeliuni,  qiiod  manducantibus  illisaccepit 


ad  Paulinumj  n.  liS.)  Nos  au- 
tem  resurrectionem  Domini  mane  celebramos.Cuhi 
vero  ait  Apostolus  de  hoc  sacramento  loqu6nd :  Prop- 
tcrqudd,fratres,cum  eonvenitis  adhianducandum,invi' 
cem  exspectate.Si  quis  esuritfdbmi  mdnducety  ut  hoh 
injudicium  conveniatis /kidXim  suhtexttit,  c^etera  ait' 
tem  cum  venero  ordindho  (/  Cor.  ki,  3S).  Unde  intel- 
ligi  datur  quia  muUum  erat  ut  ih  Epii^tola  tdtuM 
illis  agendt  ordinem  ihsinuai^t,  ^queoi  universaper 
orbem  servat  Eccl'esia,ab  ipsb  ordihAttirii '6'8S'e,(juod 
hulla  horuni  diversitate  Variatur.Naih  '6t  ubi  ad  Ti- 
motheunA  scrihens  kii :  ObSeCro  itaque  prirho  bnmiiiM 
fieri  obsecratioues,  orationes.  thterpellatiofies,  grUiid- 
rum  actiones  (/  Tim  ri,  1),  hoc  cohstittiisse  IhWlli- 
gitur,  quod  omnts  et  pene  omhts  ffequentat  Itcdh^ 


Jesuspanem  et  benedixit.  Cum  etiamsuperiusditis-  0  di^>nt  obsecrationes  accipiamus  dictas  quie  dunt  ift 


setiCumsero  autem  factum  esset,  disciimbebat  cum 
duodccim.Et  manducahtibus  illis  dixit:tJnusexv6- 
bts  tradet  ihe,po8t  enim  tradidit  sacramentum ;  unde 
liquido  apparet,  quando  primo  acceperunt  discipuli 
corpus  et  sanguinem  Domini,non  eos  aecepissejeju- 
hos,hequaqu'am  tamen  proptereacalumniandumest 
hnivers»  Ecclesiae,quod  ajejunissemperaccipitur. 
Exhocenim  placuit  Spiritui  sancto,  utln  honorem 
tanti  sacramenti  in  os  Christiani  Dominicum  priua 

a  Apud  Fulgentium  legitur  offerri,  sed  sive  offer» 
rt,  sive  flt</ffm'legas,titraque  lectio  bona,  et  certe 
nbn  ea  quu  pVoiert  Piorus  noster  spernenda  vide- 


celebratione  sacramentorum,  khteqtiam  illud  qhod 
est  in  Domini  mensa  ihciplat  biBUedrci ;  oratibnes, 
cum  benedicitur  et  sanctificatui|,  et  ad  dlistribtien- 
dum  comminuitur,quam  totam  behefdl^tionem  h^i^e 
omnis  Ecclesia  Dominica  oratfbiie  cohcladit.  Inler- 
peliationes  autem,  siVe,  ut  quidam  codicesliaibettt, 
postulationes  flunt,  cum  po^ulus  benedicTtur.Tun6 
enim  ahtistites  velut  adVocati,  susceptos  suos  pei* 
nianusimpositionem  misericordissimae  otferuhtpot6 

tur  :  nam  in  Dominica  coena  Judseoritm  paAcha 
finem  accipiebat  et  debebat  auferri. 


l3 


DE  EXk^OSlTIONE  MISSiE. 


M 


sUti.Quibusperactis^elparticipatolanto sacramento,  A. 

graiiarum  actio  cuncta  concludit,quam  in  bis  etiam 

verbis  ultimam  commendavit  Apostolus.  Hffic  autem 

causaprsecipua  fnit  ista  dicendi,ut  bis  breviter  pr®- 

scriptis  atque  'significatis,  non  putaretur  negligen- 

dum  esse  quod  dequitur,/?ro  omnibus  hominibus,pro 

regibus  et  his  qui  in  sublimitate  suntj  ut  quietam  et 

tanquillam  vitam  agamus  in  omni  pietate  et  castitate 

ll  Tim.  11,  i)f  ne  quisquam,8i'cut  se  babet  bumanae 

cogitationis  inflrmitas,  SBstimaret  non  esse  ista  fa- 

cienda  pro  iis  a  quibus  perseeutionem  patiebatur 

Ecelesik,cam  membra  Gbristi  ex  omni  essent  homi- 

num  genere  colligenda.  Unde  adjungit  et  dicit :  tioc 

enim  honum  est  et  acceptum  coram  Salvatore  nostro 

Jkmmo,qui  omnes  homines  vult  salvos  fierietin  agni- 

iionem  verUatisvenire(Ibid,^yeT8,3).Ei  nequisquam  ^ 

dicere   posse  esse  salutis  viam  in  bona  conversa- 

lione  et  'unius  Dei  omnipotantis  cultu,sive  participa- 

iidhe  corpons  et  sahguinis  Gbtisti :  Vnus  enim  Deus, 

iDquit,  untts  enifh  Mediator  Dei  et  hominum  homo 

JesusCkristus,  ut  illud  quod  dixerat,  omneshomines 

vultsdlvos  fierifTiiillo  alio  modo  intelligatur  praestari, 

oisi  per  mediatorem  nostrum  Deum,  quod  semper 

erat  Verbum,  sed  hominem  Ghristum  Jesum  cum 

Yerlmm  caro  factum  est  et  habitavit  in  nobis.  Ideo 

enfm  Christus  mediator  Dei  et  hominum  dictus  est 

interDeum  immortalemet  mortalem  hominemDeus 

elbomo  reconcilians  bominem  Deo^verus  rex,  verus 

sacerdos.  Ergo  petit  homo  a  rege  Cbristo  regatur,  si 

forte  peccaverit,  eodem  sacerdote  Gbristo  expletur. 

H .  (a)  iPrimo  igitur  convehientibus  in  unum,et  as-  . 
Vantfbus  in  domo  Dei  fidelibus,  praecedente  modula-  C 
*tiohe  divinarum  laudum,praecedente  lectiene  aposto- 
Tdrum  etEvangeliorum,  prscedente  etiam  nonnun- 
quam  sermohe  et  allocutione  magistrorum,  subjun- 
/  cta  quoque  symboli  confessione,et  oblatione  populo- 
ruEh,etinitiatacoh8ecralione  sacramentorum,in  qui- 
bus  omnibus  mens  astantium  ad  diviha  et  ccelestia 
cogitanda  ac  desiderandaprffiparatur,assi8titsacer- 
dos  altari,  et  celebraturus  divina  mysteria,  Eccle- 
Blam  salutahdo  orat,  et  orando  salutat  dicens  : 

a,  Dominiis  vobiscum,  Qui  salutationis  sermo  hon 

bumano  arbitrioc6mpdsitus,sed  ex  divin»  Scriptu- 

rs  auctoritate  desumptus  probatur,  ubi  frequenter 

d  siDgulariter  et  pluraliter  positus  legitur.  Singu- 

laritef,  'sicut  ait  angelus  ad  beatam  Mafiam  :  -/ve 

gratid  pleha,  Dominus  tecum  (Luc.  i,  28] ;  et  sicut  ad  ^ 

Gedieoh  simniter  salutahdo  dixit  :  Dominus  tecum, 

Hrorum  forlisstme  [Jud.  vi,  12).  fturairter  autem, 

sicut  m  libro  Riith,  qui  utique  sicift  caeteri  sacrae 

Scripturae  libfi  divina  et  mystica  continet,  legituf 

Bdc^  s^utan^o  dixisse  messoribus  :  bominusvobis' 

cum.  Gtui  ei  tpsi  f^salutantes  dixerunt :  Benedicat 

libi  Oomifius  (Riith.  ii,  4).  Et  sicut  in  bistofia  libri 

P^aralipoiD^heh  propbeta  missus  a  Deo  invenitur 

aalaiai^  Asa  iregem  Juda  cum  exefcitu  suo,  invo- 

cato  JD^i  auiilfo,  Victores  de  praelib  revertentes.Ait 

enim  tYn&friiHiis  Vdbtsdufn,  quia  fuistis  eum  eo.  Kt 

C^  1(6  »itatt  mclpliihV^atti. 


addidit :  Si  qusesieritis  eum^  invenietis  :  si  autem 
dereliqueritis  t7/ttm,  derelinquet  vos  (I  Par.  xzviii,9), 
Unde  patet  quia  sicut  nihil  pejus  potest  esse  ho- 
mini  quam  derelinquere  Deum  et  derelinqui  a  Deo  : 
ita  econtrario  nibil  melius  est  quam  habere  Deum 
et  esse  cum  Deo.  Et  quia  salutare  nibil  est  aliud 
quam  salutem  optare,  b»c  est  vera  salutatio,  ver® 
salutis  optatio,  id  est  cum  ecclesia  sua  tanquam  in 
templo  suo,  cum  dicit  Apostolus  :  Templum  enim 
Dei  sanctum  es^,  quod  estis  vos  (I  Cor.  iii,  i6).  Et  Ee- 
clesia  habet  Dominum  secum  inhabitantem  et  illu- 
minantem,  regentem  et  protegentem,  ut  ille  ait  ei 
Deus,  et  illa  sit  populus,  sicut  propheta  promisit 
dicens  :  Et  inhabitabo  et  inambulabo  cum  itlis^  et  ero 
eis  DeuSyCt  erunt  ipsi  populus  (//  Cor.vi,  16),utdum 
tant»  beatitudinis  dono  Ecclesia  Dei  et  possidel 
Dominum  et  possidetur  a  Deo,  quatenus  et  ipsasil 
baereditas   Domini,  et   Dominus  pare  h®redilati6 
ejus,  impleatur  in  illa  quod  Psalmista  ait :  Beata 
genSf  cujus  Dominus  Deus  ejus,  populus  quem  elegit 
in  hsereditatem  sibi  (Psal.  xxxii,  ^2).  lloc  est  enlm 
summum  bominis  bonum  possiderc  Deum)  et  pos- 
sideri  a  Deo ;  ipsum  solum  diligere  et  ipsi  soli  ser- 
vire,  illi  soli  adbsrere,  ut  dicat  illi  anima  devota  : 
Mihi  autem  adhserere  Deo  bonum  (Psal  Lxxn,  28).  Et 
iterum  :  Adhsesit  anima  mea  pbst  te  (Psal.  txii,  9), 
ut  adhaerens  Domino,  unus  cum  ee  spiritus  fiat, 
dicente  Apostolo  :  Qui  adhasret  Domino,  unus  spiri" 
tus  est  (7  Cor,  vi,  ^).  Nam  et  ipse  Apostolus  in 
Epistolis  suis  ita  salutatdicens^ut  aliquando  dioat : 
Dominus  cum  omnibvs  vobis ;  aliqukndb  :  Deus  au^ 
tem  pacis  sit  cum  omntbus  vobis  :  item  aliquando 
Gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi  sit  cumjpiritu  ve- 
strOy  fratres,  amen  (Gal.   vi,  18).  Et  nonnunquam 
sub  distinctione  personarum,  totam  invocans  Tri- 
nitatem,  ita  salutat  :  Gratia  Domini  nostri  Jesu 
Christi  et  charilas  Dei,  et  commuhicatio  sancti  Spi' 
ritus  sit  cum  omnibus  vobis  {II  Cor.  xui,  13).  In  qui- 
bus  omnibus  hoc  optat  Qdelibus  scribens,  quod 
sacerdos  ad  altare  assistens,  'scilicet,  ut  babentes 
Deum  non  deserantur  ab  eo.  Recte  ergo  Ecclesia 
tam  salubri  sacerdotis  yoce  accepta,  et  ipsa  resa- 
lutan^o  oraty  et  orando    resalutat  saoerdotem^ 
dicens  : 

13.  Et  cum  Spiritu  tuo.  Nihil  enim  meliua  invenit 
kcclesiaquod  optaret  sacerdoti,  nisi  quod  saoerdoB 
optat  Ecclesis,  id  est  ut  idem  Dominus  qui  dignatur 
esse  cum  Ecclesia,  dignetur  etiam  esse  cum  spiritu 
sacerdptis,  ac  sic  in  utroque  benigna  illa  Domini 
promissio  impleatur,qua  ascensurus  in  ccelum  om- 
nibus  fidelibus  promisit  dicens :  Ecce  ego  vobiscum 
sum  omnihus  diebus  usque  ad  consummationem  sx-^ 
culi  (Matth.  xxviii,).  Hoc  ergo  tantum  bonum  sibi 
invicem  optant  et  postulant,  et  sacerdos  Ecclesiae, 
et  Ecclesia  saccrdoti,  ut  sicut  ejus  gratia  illumina- 
tur,  ejus  prsesentia  confortatur,  ejus  protectione 
munitur;  sempereum  manere  nobiscum,  quemad- 
modum  est  pollicitus,  sentiamus.  Hoc  etiam  modo 


17 


FLORI  DIAGONI  LUGDUNENSIS. 


aliquoties  salutat  Apostoius,  et  pluraliter,  ut  supe-  A 
rius  memoravimu8,ubi  ait :  Dominus  Jesus  ChrUtus 
eum  spiritu  vestro,  fratres,  amen  {GaL  vi,  48).  Et 
singulariter,  ubi  ad  TimotheBum  salutans  dicit : 
Dominus  Jesus  Ctkrisius  cum  spiritu  tuo,  atnen,  Et 
bene  Dominus  cum  spiritu  hominis  esse  optatur, 
quia  in  spiritu  et  mente  rationali  creatus  est  homo 
ad  imaginem  et  similitudinem  Dei :  et  ibi  est  capax 
divinsB  gratis  et  illuminationis,  ut  in  quantum  ei 
datur  possit  sentire  dulcedinem  suavitatis,  et  spien- 
dorem  prffisentis  ejus^ut  flat  in  eo  illudquod  Psal- 
mista  ait :  Gusfate  et  videte^guoniam  suavis  estDo- 
minus(Pxal,  xxxiii,  9)  Et  iterum  :  Accedite  ad  cum^et 
illuminamini,et  vultus  vestri  non  erubesceni  {Ibid., 
vers.  6).  Sic  namque  sanctificatio  spiritu  hominis 
per  inhabitationem  Dei,eflicitur  homo  etiam  in  cor-  j. 
pore  templum.Unde  ait  apostolus  :  Corpora  vestra 
tenipium  est  Spiritus  sancti  quem  tiabetis  a  Deo  (I 
Cor.  VI,  49])  8ed  et  illa  salutatio  episcopalis  ad  po- 
pulum,  qua  dicitur  Poo?  vobiscum,  sive  Poo?  vobis^ 
similiter  non  humano  sensu  inventa,  sed  de  Scri- 
ptur®  sancUe  auctoritate  sumpta  est.  Nam  et  in 
YeteriTestamento  inveuitur  dixisse  angelus  Danieli 
^  prophetffi  :  Noli  limere,vir  d€sideriomm,pax  tibif 
confortare,et  esto  robustus(Dan,  x^l^),  Et  inNovo, 
id  est  in  Evangelio,  pene  semper  ita  Dominus  legitur 
apostolos  salutasse  dicendo  :  Pax  vobis  ;  et  eisdem 
apostoliseamdem  salutationis  formam  commendavit 
dicens  :  In  quamcunque  autem  domum  intraveritiSf 
salutate  eam  dicentesiPax  huic  domui,et  si  ibifuerit 
/ilius  paciSy  requiescet  pax  vestra  super  illum  :  sin 
autem,pax  vestra  ad  vos  revertetur  (Matth.Xf  13).  G 
Merito  ergo  et  apostolorum  successores,  id  est  ec- 
clesiarum4)rs8ules  hac  salutatione  utuntur,domum 
Dei  8alutant08,ubi  oportet  omnes  esse  flliospacis: 
Beati  enim  pacifici,  quoniam  ipsi  filii  Dei  voca* 
buntur  {Maith,  v,  9),  ut  salutatio  pacis  super  eos 
requiescens,  et  salutantibus  et  salutatis  possit  esse 
fructuosa. Pax  autem  que sive  per  angelum,sive per 
Dominum,  sive  per  pastores  ecclesiarum  fidelibus 
imprecatur,non  est  mundana  aut  caduca,sed  divina 
et  «terna,  quas  nos  Deo  conoiliat,  et  contra  tenta- 
tiones  diaboli  atque  adversitates  sfficuli  ipsius  pro- 
tectione  munitas^tranquilla  proximis  charitate  con- 
junget.Hanc  enim  Dominus  Ecclesi»  su»  commen- 
davit  dicens :  Pacem  relinqvo  vobis,pacem  meam  do 
vobis.  Et  continuo  subJunxit,non  quomodo  hic  mun-  q 
dusdat^egodo  vobis  {Joan,  xiv,  27).  De  hac  iterum 
dicit :  HsRC  locutus  sum  vobis,  ut  in  me  pacem  ha- 
beatis\  in  mundo  pressuram  habebitisysed  confidite, 
ego  vici  mundum  {Joan.  xvi,33).HancetApo8tolu8 
fldelibus  implorat  dicens  :  Et  pax  Dei  qux  eoosupe" 
rat  omnem  sensum,  custodiat  corda  vestra  et  intel- 
ligentias  vestras  in  Christo  Jesu  (Phil.  iv,  7),  qusB 
passionum  tempore  servanda  est,  et  ubique  fideliter 
tenenda,  quando  attentius  et  devotius  ea  hora  cum 
in  domo  Domini  et  in  conspectu  Dei  assistitur,  et 
vota  et  munera  omnium  sacris  altaribus  olTeruntur ; 
quando  aliter  divinam  mcgestatem  nobis  propitiare 


non  possumus,  nisi  sinoero  charitatis  affectu  illud 
implere  studeamus,  quod  de  hac  re  specialiter  Do- 
minus  prscipit  dicens  :  Si  offers  munus  tuum  ad  at- 
tare,  et  ibi  recordatus  fueris,  quia  frater  tuus  habet 
aliquid  adversum  te,  relinque  ibi  munus  tuum  ante 
altare,  et  vade  prius  reconciliari  fratri  tuo,  ei  tunc 
veniens  offeres  munus  tuum  {Matth.  v,  23). 

14.  (Greg.,  homiL  8  in  EzechieL)  Qua  in  re  pen- 
sandum  est,cumomnisculpamunere  solvatur,quam 
gravis  est  culpa  discordioB,  pro  qua  nec  manus  acci- 
pitur.  Debemus  itaque  ad  proximum,  quavis  longe 
positum  longeque  di^unctum^mente  ire,eique  ani- 
mum  8ubdere,humilitate  illum  ac  benevolentia  pla- 
care,ut  videlicet  Gonditor^dum  tale  munus  nostrs 
mentis  aspexerit,  a  peccato  nos  solvat,  quia  munus 
pro  culpa  sumit.  Veritatis  autem  voce  testante  di* 
dicimus,quia  servus  qui  decem  millia  talenta  debe- 
bat,  cum  pGBnitentiam  ageret,  absolutionem  debiti  a 
Domino  accepit.Sed  quia  conservo  suo  centum  sibi 
denarios  dobenti  debitum  non  dimisit,  et  hoo  est 
jussus  exigi,quod  ei  fuerat  Jam  dimissum.Ex  qui- 
bus  videlicet  dictis  constat,quia  si  hoc  quod  in  nos 
delinquitur  ex  corde  non  dimittimus,  et  illud  rur- 
8U8  exigitur,  quod  nobis  Jam  per  pcenitentiam  di- 
missum  fuisse  gaudebamus. 

15.  (S.  Gypr.)  Summopere  autem  neoesse  est,  ut 
quando  stamus  ad  orationem,quando  tam  sancta  et 
veneranda  mysteria  sub  oculis  Dei  geruntur,  toto 
corde  ad  precandum  invigilemus.  Gogitatio  omnis 
oamalisetsflBcuIarisabscedatynec  quidquam  animus 
quam  id  solum  cogitet  quod  precatur.  Ideo  et  sacer- 
dos  ante  illam  sacrosanctam  orationem,prsfatione 
pramlssa,  parat  fratrum  animos  dicendo  :  Sursum 
corda,  ut  dum  respondet :  Habemus  ad  Dominum^ 
admoneatur  nihil  aJiud  se  quam  Dominum  cogitare 
debere,  claudatur  contra  adversarium  pectus,et  soli 
Deo  pateat,  nec  ad  se  adire  hostem  Dei  tempore 
orationis  patiatur.  Obrepit  enim  frequenter  et  pene- 
trat,et  subtiliter  fallens  preces  nostras  a  Deo  avo- 
cat,  ut  aliud  habeamus  in  corde,  et  aliud  in  vooey 
quando  intentione  sincera  Deum  non  vocia  sonus ; 
sed  animus  et  sensus  debeat  orare,  quasi  sit  aliud 
quod  magis  cogitare  debeamu8,quam  quod  cum  Deo 
loquimur.  Quomodo  a  Deo  audiri  postulamus^cum 
liOn  ipsi  non  audiamus?  Volumus  esse  Deum  memo- 
rem  nostri,  quando  memores  nostri  ipsi  non  sumus, 
hoc  est  quando  oramus,  migestatem  Dei  negligen- 
tia  orationis  ofTendere,  hoc  est  vigilare  oculis  et 
corde  dormire,  cum  debeat  Ghristianus,  etiam  dum 
dormit  oculis,  corde  vigilare,  sicut  scriptum  est 
ex  persona  EcclesiflB  loquentis  in  Gantico  oantico- 
rum  :  Ego  dormio,  et  cor  meum  vigilal  {Casit.  v,  2). 
Quapropter  soilicite  et  caute  Apostolus  admonet 
dicens  :  Instate  orationi  vigilantes  m  ea  {CoL  iv,  2), 
docens  scilicet  et  ostendens,  eos  impetrare  quod 
postulant  a  Deo  posse,  quos  ipse  videt  in  oratione 
vigilare.Quid  est  ergo  sursum  habere  corda^nisi  ea 
quflB  sursum  sunt  querere,  qu«  sursum  sunt  sape- 
re?  querere  videlicet  amando,  sapere  intelligendOy 


DE  EXPOSmONE  MISSiG. 


30 


sicut  Apostolus  eodem  sermone  admonet  dicens  :  A  continuo  commonemur^  quia  hoe  dignum  est,  hoc 


Si  conawrrexistU  eum  Christo,  quge  sursum  surU 
puBriie,  ubi  Christus  est  in  dextera  Dei  sedens, 
quce  sursum  sunt  sapite.nonquoB  superterram  Col. 
iii,l).Hunc  ascensum  cordis  nostri  qui  fit  adDeum 
a  convalle  plorationis,  id  est  ab  humilttate  contri- 
bulationis,  non  nostris  viribus,  sed  auxilio  Dei  osten- 
dit  nobis  Psalmista  dicens  :  Beatus  vir  cujus  est 
auxilium  abste,  ascensiones  incordesuodisposuit  in 
valle  iacnfmarum  (Psal,  Lxxzin,6).Ascensusenim 
ntilis  non  potest  esse,  nisi  primo  humilitatis  a  con- 
vallenobisascendendum  esse  meminerimus.  Gonval- 
lis  enim  locus  est  terr»  depressus.  Docens  ipse 
Dominusaconvaile  plorationis  ascendendum,  quan- 
dopronobishumiliari  usquead  mortem  cruciset  pati 


jestum  est ;  recordari  oportet  semper  hao  verba 
unde  sint,  quas  actiones  et  quanta  sanctitate  com- 
mendentur,  teneamus  cthabeamus  quodaccipimus, 
et  datori  gratias  agamus.  Quamvis  enim  accipere 
et  habere  nostrum  sit,  id  tamen  habemus  quod 
accepimus,  quoniam  superbienti,  et  ex  eo  quodha- 
bebat,  quasi  a  seipso  habere  impie  gloriantiVeritas 
per  Apostolum  dicit :  Quid  enim  hahes  quod  non 
accepisti ;  quodsiaccepisti,  guidg  loriaris,  quasinon 
acceperis?  I  Cor.  iv,  7.)  Merito  ergo  in  illo  veris- 
simo  et  singulari  sacrificio  Domini,  Deo  nostro 
agere  gratias  admonemur,utagnoscathomo,siquid 
bene  vivit,  Dei  gratia  se  habere,  et  ut  perficiatur 
in  dilectione  justitiffi  nonsealiundeconsecuturum. 


digaatuse8t.Qoc  exemplumnonrelinquamus.Istam  n  quia  cogitatio  pium  facit.  Ipsaest  illa  sapientiaquae 


oonvallem  plorationis  martyres  intellexerunt,  et 
inde  ut  coronarentur  ascenderunt.  Amor  sanctus 
ad  supema  elevat,etad  sterna  inflammat  Obligata 
enimanimaamoreterreno,quasiviscumhabetinpen- 
ms,  voiare  non  potest;  mundata  vero  ab  aiTectibus 
et  sordidissimis  seculi,lanquam  extensis  pennis,ex 
duabus  alis  resolutis,  id  est  duobus  praeceptis  dile- 
ctionis  Dei  etdilectionisproximi^volatadDominum, 
ascendens  valando,  quia  ascendit  amando  adillam 
scilicet  supemam  Jemsalem  matrem  omnium  no- 
stnim^qus  est  in  cgbUs.  Ab  illa  enim  peregrinamui: 
in  hsc  vita,  ad  ejus  reditum  suspiramus  tandiu  mi- 
seri  et  laborantes,  donec  ad  illam  redeamus,  nec 
cives  nostri  angeli  dimiserunt  in  peregrinatione  ; 
sed  annuntiavemnt  nobisipsumregemventurumad 


pietasvocatur,quacoliturPaterluminum,aquoomne 
est  datum  optimum,etomnedonumperfectum.Goli- 
tur  autemsacrificio  laudisactionibusquegratiarum, 
ut  cultor  ejus  non  in  seipso,  sed  in  illo  glorietur. 
Non  enim  spiritum  hujus  mundi  accepimus,  ut  ait 
idem  AposioluB.sed  Spiritum  quiexDeo  est(I  Cor. 
11,  12),  ut  sciamus  qusB  a  Deo  donata  sunt  nobis. 
Quis  est  autem  spiritus  mundi  higus,nisi  superbi» 
spiritus,  quo  oor  insipiens  obscuratum  est  eorum, 
qui  cognitum  Dominum,  non  ut  Deum,gratias  agendo 
glorificavemnt?  Gonsideremus  ergo  hsc,  et  deom- 
nibus  beneficiis  Dei  semper  illi  gratias  referamus, 
interque  omnia  opera  ejus,nihil  est  quod  vel  consi- 
derarelibentius,  vel  laudaredulciusdebeamus,quam 
quod  Ghristus  factus  est  humilis,  et  ad  hominem. 


nos.  Et  venit  ad  nos,  et  contemptus  est  inter  nos  a  ^  <iui  cadendo  ad  inja  dejectq^fioen»act^^qpi^  descen- 
nobis,  et  postea  nobiscum,et  docuit  nos  contemni,      dit,ut^y^l^^  erig^q^lilit^ctf^rcStq^i-Y^eebat.D^^ 

Mn«A  M^^wf  AffTfnfiia    Aaf   •    /Ia/»i«i'I'   f/%lAMA«uv     m.*!»     ii<v1^_—  nirtiiA  ■*  iif      1j»wfv«Mlf'   in    «»/wk1ii*««    awvAnr\    ««AafwAm»      lA«»*«tif 


qoia  contemptus  est ;  docuit  tolerare,  quia  tolera- 
vit ;  docuitpati,  quia  passus  est;ct  promisitresur- 
recturos,  quia  resurrexit,  in  seipso  ostendens  quid 
sperare  debeamus.  Si  ergo  prophets  et  patres  antiqui 
antequam  Dominus  Jesus  Ghristus  venirelincame, 
antequam  mortuus  resurrexisset  et  ascendisset  in 
ecelum, suspirabant  tamen  illi  civitati,quantumnos 
oporteat  desiderare  quo  nos  ipse  prscessit,  et  unde 
nonqaem  recessit.Antiqui  sacerdotes  qui  non  tam 
curabant  de  cultu  sermonis,  quam  de  salute  et 
ediflcatione  plebis,  propter  idiotas  et  rusticanos,  non 
inrsum,  sed  vulgari  sermone  Sursum  corda  dicere 
flolebant,  ut  res tantaplenius  omnium  sensibus  com- 


niquc  'ut-  levar^t  in  CGBlum  spem  nostram,  levavit 
primo  carnem  npatram,  ^.  non:  ciqirrtal^esmjs  se- 
cuinr^fn  ^qvcsq,|^omr^t  nQ^^,.iUuc^  j»m  'pi*e6essit 
quod  acCeplt'ex  tidbisl 

17.  (FuLG.,  epist.iA  ad  Ferrani/., n. 44.) Ideoergo 
prscipue  in  ipso  sacrificio  corporis  Ghristi  agratia- 
rum  actione  incipimus,  ut  Ghristum  non  dandum, 
sed  datum  nobis  in  veritate  monstremus ;  et  in  eo 
quod  gratias  agimus  Deo,  in  oblatione  corporis  et 
sanguinis  Ghristi  cognoscamus  non  adhuc  occiden- 
dum  Ghristum  pro  nostris  iniquitatibns,sed  occisum; 
nec  redimendos  nos  illo  sanguine,  sed  redemptos. 
Vera  est  enim  beati  Petri  prsdicatio  dicentis:  Non 


mendaretur.  Monet  autem  adhuc  sacerdosetdicit :  0  eorruptibUihusargeutovelauro  redemptiestis  deve- 


16.  Oraiias  agamus  Domino  Deo  nostro.  (a)  Gra- 
tiaram  actio  Patriluminum  semperanobisdebetur, 
a  qao  eine  ulla  dubitatione  omne  datum  optimum, 
et  omne  donum  qerfectum,  Scriptura  teste,  descen- 
dit  Nemo  est  enim  donis  Dei  beatus,  qui  donanti 
ezsistit  ingratus^  quia  et  bocquodinter  sacramyste- 
ria  cor  habere  sursum  jubemur,  ipso  adyuvante  id 
Talemus,  quod  Jubente  admonemur.  Et  ideosequi- 
tur,  ut  de  hoc  tanto  bono  sursum  levati  cordis  non 
aobis  gloriam,  quasi  nostrarum  virium  tribuamus, 
aed  Domino  Deo  nostro  gratias  agamus.  Hoc  enim 


stra  vana  conversione  patemsR  tradilionis;  sed  pre- 
tiososanguinequasiAgniimmaculatietincontaminati 
Christi  (I  Pelr. j,iS).  Bene  itaque  admonentisacer- 
doti  et  dicenti  Gratias  agamusDomino  Deonostro^ 
respondet  Ecdesia  : 

{%.  Dignum  etjuttum  est.  Quid  enim  potest  esse 
magis  Deo  dignum,aut  quid  ei  justius  a  nobis  re- 
pendi  potest,  quam  et  tants  misericordiaB  Dei,  cui 
vicem  referre  non  possumus,debitasgratiasrcdda- 
mus,  audientes  Apostolum  exhortantem  nos  et  di- 
centem  :  Gratias  agentes  Deo  et  Patri,  qui  dignos 


(a)  Vide  sancti  Augustini  sermonem  227,  ad  infantes»  de  Saoramentis. 


«1 


PLfJftt  DUCeW  fcW^NlSsiS. 


%2 


fW£  fecU  fh  Mcrte  sanctorum  in  lumme,  qni  eripuit  A  xxxiii,  2).  Et  iternm  :  In  iwmi  ieeo  dminaiUmis 


nos^de  patestdte  tenebrarum,ettranstulitih  regnum 
Ftilt  chMtMs  suCB,  ih  quo  habemus  redemptionem 
per  sangUinein  ej^s,  remissionem  peccalorum  ?Col,  i, 

12>49,14.}Sic  enim  dileiitDeusmundum^utFilium 
fiuum  tmfgenitnm  daret,  et  gratia  Dei  pro  omnibus 
igustaret  mortem.Qui  ergo  perfaancgratiam  eripimur 
d^  potestate  iencbrarum,  id  est  diaboli  et  angelo- 
rnm  cjusjettransrerimuriti  fegnum  Fiiiidilectionis 
Dei ;  u  t  efficiaisaur  gen  us  electlim ,  regale  sacerdotiu  m , 
habfentcsin  feoidenl  FiJiio  per  sanguinem  ejusredem- 
ptibftcm,  reinissioneta  peccatoruria ;  quid  dignius 
fitgere  jiossumus,  quAmtjiiod  beatus  Petrus  apostolus 
Admonet  diceds:  Eivirtities  anhuntietls  €jus,quide 
tenetnHs  vos  \k>ccivit  in  admtrabile  lumen  suum;  qui 


ejus  behedic  dnimd  ma  ^iho  (iP^al.  cW,  22). 

20.  (Atjg.,  Endr.  ii  in  Psal  xrxiii,  n,  4.)  Quis 
est  ergo  qui  bencdicit  et  gratias  iagft  Doihino  in 
bmni  tempore,nisi  humiKs  coMeflpsam  ebimhu- 
militatem  docuit  Dominus  nostef  in  corpdre  suo, 
quia  cum  commendat  corpus  tet  SAnguinem  suum, 
humilitatem  suam  commendat.  Esto  humi^is,  s!  Vis 
benedicere  DominuWinbmni  t'ctopbrc,semperlatis 
ejus  in  ore  tuo,  quia  ef  Job  noh  iantuto  !)cn^dixit 
Dominum,  quando  ibundabant  illi  omnia,  qufbus 
'^m  Ibgimus  divitem  fuisse.  Ablata  sunt  omniaun^o 
lTempore,et  implevlt  quofd  m  hoc  psklmo  scriptum 
est  dicehs  :  \)7fhinus  dedU,  Drominus  ttbshdit,  SHdut 
DOmino  placuit,  ita  faclum  eH,  Pbst  :  Stt  nomhi 


eiiiifuaiido  hcm  i^opt^u^nune  dutempopulutDeifqui  |>  Domihi  benedicturh(Iob,iy^).Etiie  h^bet  exiemplutn 


hon  (fo^hsecutihii^ericordiam^nuucdutemmisericor- 
diaeohsecuW  f/  P^.  ii,  9.)  Haiic  brgo  Ecclesiffire- 
spDftsion^m  conflrmat  sacefdos,  et  in  Deum  mehte 
^tispeinius,  bogho^cente  secum  omni  Ecclesia  procla- 
mat  et  dibit : 

19;  P^erediffnUmetjustuin  estytBquumetsalutare. 
Qu6d  est  jus^tum,  hoc  est  et  «equum,  sed  repetitio 
flermonis,  cbnflrmatio  est  veritatis,  nam  justitia  et 
"feqiitTtai  tina  fes  est,sicut  cantamus  in  psalteriode 
b^tninoiJudicabit  orbem  terros  in  justitia  et  popur 
hsihkitqitiXat^  (Psal.  xcv,  10).  Salutare  autem  di- 
'ciitur,  quod  est  salubf^,  et  quod  -salutem  conferat. 
Tere  ergo  ut  incessahtef  gratias  agamus,  dignum 
^  tiahtis  Dei  beneflciii^,  justum  nostris  obsequiis, 
ffiquum  ipjM)  pOndere  fatiohis,  salutare  manifesto 
fructh  i^Hitfe^^o^st  D^m-laudantp?  jsalvantur,  et  tl 
ftfgfati  i>8hii^*jadiiioftQpn)^^     ^&mb^om  flde- 


m^s^saloiSritv  ^JNBifiJxvii,?.)  Jngntii  Jifet0mJiepr6- 
bantury  sicut  aperte  in  Evangelft)  *if>sd  D^minus 
bstehdit,  qiii  ex  decem  leprosis  ej  us  virtute  mundatis, 
iinum  ad  -se  supplicitef  revertentem,etmagnavoce 
gHitias  agebtem,  laudavit,  et  gratia  fldei  salvavit, 
idiccndb  'li^^est  ihvehtus  qui  rediret  et  daret  gto- 
ridm  Deo^nisi  hic  alienigena;  et  continuo  clementer 
adljunxit:  Sttrf^,ikuiefquia  fldestua  te  salmmfecit 
(LUc.  xvil,  16).  Novemtiutem  reiiquos,  licet  credi- 
"derint  ^  per  eum  posfse  h^tmdari,  quando  unkvoce 
'cUmaveruht  dicentes:/«a  praceptor.miseterenO' 


benedi-eentis  in  iymhi  tempor^.  Ifitm  hkb^iat  qxrae 
leneret,  sed  hab^bat  quod  Fktidat^.  In  lahde  Dbi 
ouiquasi  in  refum  copia  quieScebSat.  Deusillisola- 
tium  fuii',  ne  pos&(es6iohum  damnit}  peridilaifbtTA*. 
INunquid  ehim  p^didit  Deum,  quamvis  perdidefit 
quod  defderat  Deus?  PIua  ett  etfim  habere  feum  qui 
dat,  quam  illa  qus  dai.  'Sl  'enim  )^ulchra  sunt  quas 
dM,  quanto  pulchrior  ille  qui  dat?  Si  m)Eigh&  sunt, 
quanto  m&jof  ipse  largitor?  fit  ceiH6  quss  in  h&c 
tet^rena  vfta  dederit  Deus,aut  dum  vivimus  nosde- 
Sef hnt,  aut  «i  hobis  morte  deseruntur.  A^t  vero  ip^i^e 
Deus  Mema  possessio  semper  prassens  hunquam 
deserit  possidehtem.Sint  efgo  casta  Vota  fld^iium, 
vilescat  lempofale  bohum,  el;  vehiat  tetfermim.  !h- 
httfeiit  De6  aniina  pia  in  eum  of atiohe  i^ti8pehda,Bt 
per  splrituales  ampTexus  ei  cohiteta  desidet<6t  illud 
quod  secum  ipto  laVgitur.  O^^nthm  est  quod  noblB 
exhibebit  Deus,8i  seipsum  hobis  faolft  exhibefe?fei 
ergo  bona  suppethnt  s«culi,^it  misefficordiaeTaQien- 
defe  materies  :  si  defuerint,  sit  patiefntieb  'fide^  66- 
casdo.  Tali  enim  devoliohe  etiam  in  omni  loco  Deo 
'graftt»aguntur,tyui<i  qui  ubicpie  feist  prfesertDfe,  ubiqhe 
agnoscit  laudatorem  suhm,  eftfam  cuih  6r^  ^qui^s- 
cente,  et  tacente  lihgua,  seci^  cordis  afihctu  fldelis 
ei  foimabehedioit,  cum  agRifa  is!!enti6  quodcbhitur 
in  psalmo  :  Benedic^anittia  niea  Botnino,  et  orhHia 
quse  ihtra  ine  suht  ftom^i  sancto  efus  (Psal.  diiy  f). 
Quisquie  er^  supplicftturu^  e^grati^s'actufu^&e6, 
loehm  'ilkhctum  et  iaptum  requitis,  ihtefidfa  ttra 
mtihda,  et  omni  ihde  mala  cupiditate  d6'pulsa,  jpf  j]g- 


stH ;  tameh  quia  tantffi  Virthti  extiterunt  ingrati,  \y  para  tibi  in  cordis  tui  'pace  secretuhi,  volens  in 


velut  ihfldele3,ne^cire  Sei  ostendit,dic€indo  :iVie>hne 
decem  niuhddti^nt, et  novemubi sunt ^  (Matth. kxv, 
12.)  Nefecire  autem  Dei  reprobari  est ;  hnde  et  qui- 
busdam  dictufus  est :  Ahien  dico  tfgbis,  nescio  voSf 
Ex  quoquantummalum  sitgratiarumactionemDbo 
debitam  negligere,  evidenter  ostcnditnir,  quando  eos 
quos  credentes  mundavii,  etiam  mundatos  istius 
culp»  merito  tanquam  infldeles  abjecit.  Gratids 
autem  agere  debemus  semper  et  ubique»  id  est  in 
omni  tempore  et  in  omniloco,utiiiipleaturinnobis 
quod  cantahius  in  psldmo  :  Benedicam  Dominum  in 
omni  tempore^  semper  laus  ejus  m  ore  meo  (Psak 


templo  oralre.ih  te  ora,,  ct  ita  Agh  ^ittp'er,ut  tetem- 
plum  Dei  si^s.  Ibi  enim  Deu^  e^udit,  ubi  habitat. 
dl-.  Vere  dignum  ^tju^m  est,  se^t^  et  satutare 
Hds  tibi  serhper  etubique  gratias  agehre,  Subjuhgit  sfd 
queni  diri^at  oratidnto  dfcendo  :  Dohtine,  sahcte 
Pater  omnipotenSf^tJ^hie  i?^tt*,et;per  quem  eamdeih 
orationem  dirigat  addendo :  i^r  C/^T^Mm  ^kmihum 
nostrum,  Quod  effeodicit,I]i()thiVtf,'ref6rtur  ttd  cfefii- 
tufffi  subjeetioneih,  de  quo  et  in  psalmd  'cahituf  : 
Qu^iam  orhnia  ^rvihdt  tibi  (ftrttl.  xV,  '4).  fet  hiibi  •. 
iHxi  Dofnino  :  I>etts  meus  *es  to,  quohidm  Hf&horum 
nieonm  non  ^d^.  Qttfd^^st  Mm  hoMfuih  ihedHm, 


H 


lu;  fXPOsiTiqiiE  miss^. 


34 


nisi  ^  te  datoruiq?  quoijapdo  eg^et  aliquobiono,aquo,  A  propto^  nos  per  huinanitatem  intorp^llat  pro  nobia 
omnfi  bonum  datur?  Ideo  veriis  est  DAminus,  qui      — j  t,..  —  •  ^-  •  ...  .... 

servq  800  non  in^diget.  Et  q^uo  servo  indiget?  Quod 
vero  a4jungit  s^m^  Pc^ter,  refertur  vel  sp^eci^liter 
ad  unigeniti  Filii  generatioaem,inquacoeternu8et 
coaequalis  Patri,  de  qua  etiam  Propheta  ait  :  Gene- 
ratumem,  ^us  quis  enarrubit^t  [ha.  xxxv,  8]  yel  ge- 
neraliter  ad  omqium  filiQrum  Dei  adoptionem ^  cujus 
tanta  est  grat^a,  ut  cum  habere^  unicum,  noluerit 
illam  esse  upui;)i,  sed  ut  fratres  haber^t,  adoptavit 
iUos  qul  cqm  iUo  possiderent  yitam  8Bternam,  pro 
quibus  ipse  eisdem  verbis  Pa^ri  supplicaps  ait : 
Pater  sancte^  serva^  eos  in  nomine  tuo,  quos  dedisti 
mihi  (Joan,  xvii,  11).  Haec  ergp.  vox,  ut  dicatur  Deo 
P(Uer  sqncteyei  prqpria  ^s^  linici  Filii  per  naturam, 


apud  Palrem,  per  divinitatem  ^:i^u(iit  et  prsstat 
cuin  Patre,  sicut  ij)s^  testatur  dicens  :  Quid  ego  ad 
Patrem  vado,  et  quodeunque  petieritis  in  npmine  meo 
hoc  faeiam,  ut  clarificetnr  Patcr  in  Filio  [Joan,  xiv, 
12). De  qua  mediatione  et  advocatione  etiam  beatus 
Joannes  apostolus  ait :  Advocatum  habemus  apud 
Patrem  Jesum  Christumjustum,et  ipseest  propitiatio 
pro  peccatis  nostris  (/  Joan.  ii,  2),  quia  qui  per  hu- 
inanitatem  interpellat  pro  nobis  cum  Patre,  idem 
per  divinitatem  propitiatur  nobis  cum  Patre.  Orat 
itaque  sacerdos  pro  Ecclesia^oratEcclesiaprosacer- 
dote,  sicut  orat  Apostolus  pro  pIebe,orat  plebs  pro 
Apostoio,  qui  dicit :  Orantes  simul  et  pro  nobiSy  ut 
Deus  aperiat  nobis  ostium  verbi  (Coloss.  iv,  3).  Et 


et  conamunis  omnium  adoptione  flliorum  per  gra-  n  pro  Petro  orat  Ecclesia  cum  esset  in  vinculis,  quo- 
tiam,  per  quam  etiam  concessit  ut  orantes  dicant :  '  modo  et  Petrus  pro  Eccleaia^  qi^ia  omnia  pro  \nvi- 
Paler  ru^ter,  qu^i  es  in  cwlis  {Matth.  vi)^  ^)j  qni  vere    >cem  membra  orant.  Caput  pro  omnibus  interpel- 


omnipotens  et  aeternuseatDeus^omnipotei^sscilicet 
virtuie,  qua  omnia  condidit  et  contiijiet  et  regit,ve- 
raciter  Scriptura  dicit,^ma  tihi  impossibile  nihil  est. 
22.  (Ip.  ibid.)  Qui  tamen  si  cpmpoa  e^t,  ut  nun- 
quam  sus  rationis  instit^ta  convellat.  Ipsius  est 
etiam  vara  sternitas,  cui  quod  est  esse  perpetuum 
est,  quiinitio  carens,siQutnulIu^finem,ita  nuUam 
recipit  m.vtabilitatem.  Tota  autem  oratio  et  grati2\- 
rum  actio,quam  semper  et  ubique  debemus,dirigi- 
tur  ct  offeriur  Dep  Patri  per  C^iristum  Dominum 
nostrum.tanquam  per  mediatoremet  conciliatorem 
De\  et  hominum,  de  quo  Apostolus  ait :  Unus  enim 
Deus,  unus  et  medialpr  Dei  et  hominum  homo  Jes^s 


lat,  de  quo  scriptum  est  :  Qui  et  est  ad  dexteram 
Dei,  qui  etiam  interpellat  pro  nobis  {Bom,  viii,  34)« 

23.  (Greq.  lib.  XXII  MoraL,  n.  42).  Unigenito 
enim  Filio  pro  homineinterpellareestapud  cosler-. 
num  Patrem  seipauin  hominem  demonstrare,eique 
pro  humana  naturarogasse^est  eamdem  naturamin 
divinitatis  suae  celsitudine  suscepisse.  Interpell^t 
igitur  pro  nobisDomiDuanonvoce,8ed  miseratione, 
quia  qiiod  damnari  in  electis  noluit,  suscipiendo 
seryavit  :  qui  quoniam  hoc  quod  mpriendo  in  se- 
pulcro  posuit,  resurgendo  siiper  angelps  elevavit ; 
recte  sacerdos  adjuogit  et  dicit  : 

24,  p£r  quem  majestatem  tuam  lavdant  angeli. 


Christus,  qui  dedit  semetij^sum  red^ptionem  pro  tl  Hsc  est  enim  inefTabilis  gloriaSalvatorls  etmedia^ 

toris  nostri,  qui,  ut  Apostolus  ait,  purgationem 
peccatorum  faciens,  sedet  ad  dexteram  majestatis  m 
excelsis,  tanto  melior  angelis  effectus,  qudnto  diff^- 
rentius  pras  illis  nomen  ha*reditavit  (Heb.  i,  3).Ciyus 
nominis  altitudinem  alibi  exponens  dieit :  Propter 
qaod  et  Deus  itlum  exaltavit,  et  donavit  illi  nomen 
quod  est  super  omne  nomen,  ut  in  nomine  Jesu  omne 
genu  ftectatur,  ccBlestiupif  terrestnum,  et  infemorum 
{Phil.  II,  9),  quatenus  per  eumdem  mediatorem 
laudet^  adoret  et  contremiscat  msyestatem  Dei  Pa- 
tris  non  solum  Ecclcsia  hominum  in  terris,  ^e^ 
etiam  Ecclesia  angelorum  in  coelis. 

25.  (AuQ.^  serm.  cccxc.,  n.  11).  Sic  ei^^m  Ecclesia 
tpta  et  uua  accipiei^da  eat,  non  solum  ex  ea  parte 


(nnniJms  (f  Tim.  ii,  5).  qui  cum  in  natura  deitatis 
sit  unum  cumPatce,suscipiendonaturamnostran^, 
factus  est  nobis  mediator  ad  Patrem.  Ideo  enim 
inediaipr  Bei  et  hominum,  ^uia  Deus  cum  Patre, 
quia  bomo  cum  hominibus^  non  mediator  homo 
prster  deitatem,  non  mediator  Deus  pr^ter  huma- 
nitatem.  Divinitas  sine  humanitate  non  est  media- 
trixj  humanitas  sine  diyinitate  non  est  medj,a- 
trix.  Sed  inter  solam  divinitatem  et  humanitatem 
solam,  mediatrix  est  humana  divinitas,  et  divina 
humanitas  Christi^qui  eti^  s^etipsum  obtuLiti^ 
passione  pro  nobis^ut  tanti  capjtis  corpus  essemus, 
secandnm  formam  servi.Hanc  enim  cbtuiit,  in  hac 
oblaius  esiy  quia  s^cundu,m  hanp  mediator  est.  In 


bac  sacerdooi.  in  hac  sacrificium.Per  ipsum  ergo  et  j)  qua  per^grinatur  in  terris  a  solis  ortu  usque.ad  qp- 

I^titioneft  et  laudes  suas  offert  Ecclesla  Deo  Patri.  '"  "*  ^      "~"  "''       ^  """    "'^"^ 

sdena  ger  cu(n  spluiu  se  pos^e  apc^pere  quod  por 

stalat,  p^r  eum  soluo;!  placere  posse  quod  lau- 

datj  sievit  in  Evangelio  promittit  dicens  :  Asmm^, 

men  dU^  vohiSj  si  quid  petieritis  Patrem  in  np- 

ndme  m^,  dab^  vobi^  (Jfoan.   xvi,  23).  Hsec  est 

enim  n^edia.^^nig  ^rati^  per  qu^m  exauditur  Ec- 

cl^is^   ^(f^Q^uip.    qu&na   et    Apostolus  exhorta- 

tor   dif,^^ :    Per  ipsam   erga  offeramus  hostiam 

kmdis  semper  Deo  {Bebr.  xiiij  15)^  id  est  fructupa 

labiciriin]^  q^fit<;0ium  npmini  cjjuai.  IdeoGi  namque 


casum  Ia,udans  nomen  Dorniai,et  post  cap^iyitatem 
vetustc^tis  cantans  canticum  novum;vei;umetiamex 
ilia  qufie  in  coel^s  semper  ex  qupconditaestcohaesit 
Deo,nec  ullum  malumsui  casus  experta  est.I^aec  in 
sanctis  angelis  beata  persistit,et  sue  parti  peregri- 
nanti  sicut  oportet  opituIantur,quiautraq\ieunaerit 
consQrtio  sternitati8,et  nunc  vera  estvinculochari- 
tatis.Haec  ergo  que  peregrinatur  in  terris,8anguine 
Mediatoris  nullam  habentis  peccatum,ab  omni  est 
peccato  redcmpta,...ejus  non  eBi.Si  D^us  pronobis. 
quis  contra  nos  ?  qui  Filio  proprio  non  pepercily  sea 
pro  Tkpki^  omnibus  tradidit  illum  {Bom,  yiq,  32).  Npu 


35 


FLORI  DIACONI  LUGDDNEN8IS. 


S6 


enim  pro  angelis  moriuus  dst  Ghristus  ;  sed  ide»  ^  Detlaudantysicutadeosgratuiandodioiturinpsalmo: 


eliam  pro  angelis  fit  ipsaredemptio  hominum,quo- 
niam  cum  ipso  redimus  In  gratiampostinimicitias 
qaas  inter  homines  et  sanctos  angelos  peccata  fe- 
cerunt,et  ex  ipsa  hominum  redemptione,ruinaB  illius 
angelicsB  damna  reparantur.  Propter  hoc  ait  Apo- 
stolus, tf»touran  omnia  in  ChristOyquse  in  caslis  sunt 
et  qux  in  terris  {Eph.  i,  10).  In  ipso  instaurantur, 
quippe  qu»  in  ccbUs  sunt^cum  id  quod  inde  in  an- 
gelis  lapsum  est,  hominibus  redditur.Instaurantur 
autem  quae  in  terris  sunt,  cum  ipsi  homines  qui 
praedestinati  sunt  in  aBternam  vitam  a  corruptionis 
vetustate  renovantur,  ac  sic  per  illud  singulare  sa- 
crificium,  in  quo  mediator  est  immolatus,  pacifi- 
cantur  coDiestia  cum  terrestribus,  et  terrestria  cum 


Laudate  Dominum  de  ccelis^  laudate  eum  in  excelsis. 
Laudate  eum,  omnes  angeli  ejus,  laudate  eum  virtutes 
ejus  (Psal.  GXLviii,  l).Dequibus  et  Deusin  llbroJob 
loquitur  dicena  :  Quatido  facta  sunt  sidera^  laudave' 
'runt  me  omnes  angelimei  voce  magna  {Job zzxviii,  7). 
Adorant  quoque  eamdem  divinam  mcgestatem,  si- 
cut  in  hymno  confessionis  Bsdrae  ad  ipsum  Delim 
dicitur  :  Tu  ipce,  Domine  Deus,  ^i  fecisH  ccdum^ 
ccelum  cmli  et  universa  quae  in  eo  sunt^  et  tu  vivifiau 
omnia  haeCyet  exercitus  coili  te  adorant  {11  Esd.  ix,  6). 
Tremunt  etiam  sicut  per  figuramdeeis  in  libroJob 
dicitur  :  Columnx  casli  contremiscunt^  et  pavetU  ad 
nutum  ejus  (Job  xxvi,  10). 
27.  (Id.^  XVII  Mor.,  n.  44).  Quia  ipse  quoque  vir- 


coelestibus,  quoniam  sicut  Apostolus  dicit :  In  ipso  p  tutes  coelestium  quas  Deum  sine  cessatione  conspi- 


complacuit  omnem  plenitudinem  habitare^  et  per  eum 
reconciliari  omnia  in  ipsum,pacificans  per  sanguinem 
crucis  ejus  sive  quae  in  terris  sunt,  sive  qux  in  ccelis 
{Col.  1, 22). De  ipso  namque  et  alibi  idem  Apostolus 
ait :  Et  ipse  est  caput  corporis  Ecclesix  (/^.,ver8.18). 
Et  iterum :  Et  estis  in  illo  repleti,qui  est  caput  omnis 
principatus  et  potestatis  {CoL  ii,  10).  Omnes  ei^o 
qui  ab  initio  saeculi  fuerunt  justi,  caput  Ghristum 
habent.  Illum  enim  venturum  esse  crediderunt, 
quem  nos  venisse  jam  credimus^  et  in  ejus  fide  et 
ipse  sanati  sunt^in  cujus  et  nos,ut  esset  ipse  totius 
caput  civitatis  Jerusalem  omnibus  connumeratis 
fidelibus  ab  initio  usque  in  finem,  acyunctis  etiam 
legionibus  et  exercitibus  angelorum,  ut  fiat  una  ci- 
vitas  sub  uno  rege,  et  una  qusedam  provincia  sub 


ciunt,  in  ipsa  sua  contemplatione  contremiscunt. 
Sed  iisdem  timor  ne  eis  poenalis  sit,  non  timoris 
e8t,sed  admirationis.Gum  igitur  in  coelestibus  tan- 
ta  sit  devotio  laudantium,  veneratio  adorantium, 
tremor  admirantium,  consideret  haec  homo,  cui 
dictum  est :  Quid  superbit  terra  ?  et  audiat  Aposto- 
lum  monentem  :  Cum  metu  et  timore  et  tremore  ves- 
tram  ipsorum  salutem  operamini  (Phil.  ii,  12).  Se- 
quitur  sacerdos  in  Dei  laudibus,  et  dicit  : 

28.  Coeli  coRlorumque  virtutes  ac  beata  Seraphim 
socia  exsultatione  concelebrant.  Subauditur  hoc  quod 
jam  supradictum  est,  majestalem  tuam.  Hanc  nam- 
que  non  solum,  ut  pramissum  est,  angeIi,domina- 
tiones,  et  potestates  laudant,  adorant,  tremunt ; 
sed  etiam  coeli,  et  coelorum  virtutes,  et  Seraphim 


uno  imperatore,  felix  in  perpetua  pace  ac  salute,  C  concelebrant,  id  est  in  commune  celebrant,  con- 


laudans  Dominum  sine  finebeato  fine.Istorumvero 
trium  ordinum,  spirituum,id  est  angelorum^domi- 
nationum,potestatum,qui  divinam  migestatem  lau- 
dare,  adorare,  et  tremere  dicuntur,  talis  est  diffe- 
rentia. 

26.  (Greo.;  hom.  SiinEvang.,  n.  8et8eq).  Quod 
angeli,qui  Latine  nuntii  interpretantur,ex  ipso  no- 
mine  oHlcium  suum  nobis  indicant,quiavideliceta 
Deo  missi,  voluntatem  ejus  hominibus  nuntiant, 
sicut  legimus  in  Veteri  Testamento  missos  angelos 
ad  Abraham,  ad  Loth,  ad  Jacob,  ad  Moysen,  ad 
Josue,  ad  Daniel  et  Tobiam,et  in  Novo  frequenter^ 
unde  et  per  Psalmistam  dicitur :  Benedicite  Domino 
angeli  ejus,  potentes  virtutejacientes  verbum  illius,ad 


cordi  devotione  et  communi  gaudio  laudant.  Nam 
celebritas  est  conventus  populi  inlaude,  etcelebrata 
dicimus  in  celebri,idestin  frequentissimoconventu 
acta.Gelebrat  itaque  et  concelebrat  majestatem  Dei 
beatus  ille  populus  angelorum,  do  cujus  inenar- 
rabili  multitudine  scriptum  est  :  Millia  millium 
ministrabant  ei,  et  decies  centena  millia  assistebant 
ei  (Dan.  vii,  10),quia  adest  illis  semper vultus  pr»- 
sens  Dei,dicente  Domiuo  in^EiytingeMo:  Angeli eorum 
in  co&lis  semper  vident  faciem  Patris  mei  qui  in  calis 
est  {Matth.  xviii,  10).  Qui  dum  sine  defectu  conspi- 
citur  et  amatur,  amatur  et  laudatur,  electorum  ci- 
vium  mera  Isetitia  agitur,  vicissim  de  se  omnes  in 
suo  conventu  gratulantur.Ipsa  est  enim  domus  Dei 


audiendum  vocem  strmonis  ejus  (Psal,  ai,  29).  fit  q  8etema,de  qua  in  Psalmis  canitur  :  Beati  qui  habi^ 


iterum  :  Qui  facit  angelos  suos  spiritus  (Psal.ciii,i), 
ac  si  aperte  dicat,  qui  eos  quos  semper  habet  spi- 
ritus,  etiam  cum  voluerit  angelos,  id  est  nuntios 
facit.  Dominationes  autem  vocantur  et  angelorum 
agmina,qufie  mira  potentia  praeeminent,eo  quod  eis 
cstera  ad  obediendum  subjecta  sint.Potestates  etiam 
vocantur  hi  qui  hoc  potentius  csterisin  suoordine 
perceperunt,  ut  eorum  ditioni  virtutesadvenaesub- 
Jectae  sint,  quorum  potestate  refrenatur,  ne  corda 
hominum  tantum  tentare  praevaleant,  quantum  vo- 
lunt.  Hi  ergo  tam  beali  etsublimesincoelestibusspi-^ 
ritas  per  Ctbristam  Dominum  nostrum  megestatem 


tant  in  domo  tua,  in  sascula  saeculorum  laudabunt  te 
{Psal.  Lxxxiii,  5).  Et  iterum  :  Sicut  Isetantium  om- 
nium  habitatio  est  in  te  {Psal.  lxxxvi,  7).  Ideo  hic 
bene  dicitur,quia  mcgestatem  Dei  socioyidest  juno- 
ta  exsultatione  conceiebrant^  quoniam,  ut  jam  di« 
ctum  est,  sine  intermissione  laudantes  vicissim  de 
illo,et  de  se  in  illo  letantur,sicut  deipsis  Seraphim 
manifeste  in  Isaia  legitur,9uta  volabant  aUer  ad  a/- 
terum,  et  dicebant,  Sanctus,  sanctus,  sanctus,  etc 
(Isa.  VI,  3). 

29.(Aua.)  Merito  enim  laudant  oui  ministrant,  et 
assistanti  et  dant  gloriam  in  ezoelsle  DeO|  ^ft  illi 


» 


DE  EXPOSITIONE  MISSiG. 


38 


debent  qaod  sunt,  illi  debent  quod  vivunt,  illi  de-  A.  sanctus.Sive  FilioetSpiritusancto  supplicet,ibidem 


bentquodjustevivunt,ilIi  debent  quodbeatevivunt^ 
ne  putemuB  bominem  solum  pertinere  ad  gratiam 
Dei.  Quid  erat  angelus  antequam  fieret  ?  quid  est 
angelus  si  deserat  qui  creavit?Hunc  ergo  omnium 
creatorem  laudant  et  concelebrant  cceli,  sicut  eum 
laudant  sol  et  luna,  omnes  stellas  et  lumen.Unde  in 
pBalmo  dicitur  iLandate  eum  sotet  luna  ;laudate  eum 
omnss  UeUx  et  lumen.  Laudate  eum  cceli  ccelorum^  et 
aquse  omnes  qux  super  caslos  sunt  laudent  nomen  Do- 
ndni  (Psal.  gxlviii,  3). 

30.  f Auo.)  In  bymno  quoque  trium  puerorum  ad 
laudem  Dei  elementa  omnia  provocantur^non  quod 
elementa  muta  babeant  eensum  laudandi;sed  quia 
cuncta  bene  cogitata  laudem  pariant,  et  impletur 


sine  dubio  et  Pater  invenitur,quia  dum  Patrem  aut 
Filium  invocas^  totam  Deitatis  unitatem^totam  am- 
plccteris  Trinitatem.Si  enim  vere  et  fideliter  credi- 
tur,quia  Pater  in  Filio  et  Filius  in  Patre  est,  sicut 
Isaias  ad  eumdem  Filium  loquitur  diccns  :/n  te  est 
DeuSj  et  non  est  Deus  prxter  te  (/«a.xLV,  14).  Et  in 
Evangelio  :  Ego,  inquit,  in  Patre  et  Pater  in  me  est 
{Joan,  X,  38),  nulli  dubium,  quod  similiter  ut  Patri 
etiam  Filio,  qui  in  eodem  Patre  consubstantialiter 
manet^a  nobis  sacrificium  immoletur.Gum  enim  ita 
in  se  invicem,  ut  separari  nequeant  manent,  quod 
uni  exhibueris,  utrisque  exhibitum  crede.  Denique 
Filius  ait :  Qui  me  vidit  vidit  et  Patrem.Ego  et  Pater 
unum  sumus  {Joan.  xiv,  9),  sic  visio  Filii  Patris  est 


cor  considerationecreaturcadeructandumbymnum  B  ^.^^^^^^Pi^l^^!^*"^.^^ 

Greatori.  Et  quia  longum  fuit  in  ista  gratiarum 

actione  totos  angelorumordines^qui  in  Scripturis  no- 

vem  inveniuntur,  sigillatim  ponere ;  post  coelos  po- 

nuntur  Virtutes,  quo  nomine  omnes  coelestes  spi- 

ritus  nonnunquam  generaliter  appellari  solent,  ut 

est  illud  in  psalmo :  Verbo  Domini  coeli  firmati  sunt, 

et  spiritu  oris  omnis  virtus  eorum  {Psul,  xxxi,  6).  Et 

itemm  :  Dominus  virtutum  ipse  est  rex  glorioR  {Psai. 

zxui,10).Tamen  proprieinordinibus  angelorum  Vir- 

tutes  illi  spiritus  vocantur^per  quos  signa  et  miracula 

freqnentius  fiunt.Ad  ultimum  ponuntur  serapbim, 

qut  est  Bummns  ordo  angelicomm  spirituum  ;et  vere 

beata,qaa  ex  singulari  propinquitate  conditorissui 

incomparabili  ardent  amore.  Unde  et  Serapbim  ar- 

daUes  vel  incendentes  interpretantur  :  quia  quo  p  """"?!"  P'*^»""^  pu»».uo.  r^^avc* ,  4ux  uuu  «< 

«,htiHn«  rJpritiitATn  Hivinit«ti«  ««nimnnf  Anviii,-Hn,«  ^  ^t  Spmtus  saucti  pcrtmeat  digniUtem.  Nam 


subtilins  daritatem  divinitatis  aspiciunt^eovalidius 
in  ^ns  amore  flammescunt. 

31.  (Vi6ii..)8ciendum  quoque  quod  cherubim  et 
seraphim  per  m  litteram  prolata,  Juxta  proprieta- 
tem  lingus  Hebr«ffi,ma8culini  suntgeneris  et  plura- 
lis  nomeri  tantum.Si  autemper  n  litteram  dioantur, 
sicut  in  psalmis  et  bymnisyet  inpraBsenti  gratiarum 
aetione  ponitur,  Graca  declinatione  in  neutrale 
genus  mutantur,  velut  cum  dicimus  lucida  sidera, 
apeciosa  nemorajucunda  littora  :8ic  et  beata  sera- 
phin  nentrali  genere  etplurali  numero  accipimus. 
lUad  antem  attentissime  cogno8cendum,quod  ante 
ita  sancti  angeli  et  cffitere  c<9Blorum  virtutes  m^jes- 
tatem  Dei  Patris  laudare,  tremere,  et  communi  ex- 


cente  eodem  Filio,  ut  omnes  honorificent  Filium, 
sicut  honorificant  Patrem. 

33.  (AuG.)  Quid  si  inveniuntur  qui  Patrem  honn- 
rificant,  et  non  honorificant  Filium  ?  Non  potest, 
inquit,  fieri.Qui  non  honorificat  Filium,  non  hono- 
rificat  Patrem  qui  misit  illum  ;sed  ne  forte  Patrem 
quidem  honorifices  tanquam  mfigorem,Filiumvero 
tanquam  minorem,corrigit  te  ipse  Filius  et  revocat 
te  dicens,utomnes  honorificent  Filium  non  inferius, 
sedsicut  honorificant  Patrem.Quidquidergomanda- 
tis  coelestibus  obsequendodivinitatiexhibemus,sive 
in  sacrifieiorum  ritu,sive  in  Bupplicatione  precum, 
sive  in  alio  quolibet  munificentis  genere  et  Patri  et 
Filio  equaliter  debetur,  ac  si  nullum  venerationis 
honorem  privatim  possidet  Pater,  qui  non  ad  Filii 

si  sa- 

cramentum  regenerationisbaptismaad  eos  ffiqualiter 
pertinet,  dum  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus 
sancti  beata  illa  secundse  nativitatis  gratia  celebra- 
tur,  nulli  dubium  quod  et  mysteriorum  sacriflcia 
communi  dignitatis  honorePater  et  Filius  etSpiritus 
sanctus  possidet,  quia  inseparabili  Deitatis  unitate 
Trinitas  ipsa  connexa  est.Ut  autemad  solum  Patrem 
oratio  dirigatur,  id  apostoli  sancti,  sancto  per  eos 
ordinante  Spiritu,  sanxerunt,ut  qui  multorum  dco- 
rum  errores  unins  Dei  prsedicatione  nitebantur 
evellere,  sub  Trinitatis  sacramento  uni  persons  in 
sacrificiorum  ritu  supplicandum  esse  decernerent. 
ne  qui  unum  Deum,ob  falsorum  deorum  exstirpandos 
errores,  praedicabant,in  pluralem  divinitatis  nume- 


snltationeooncelebrarediounturperChristumDomi-  ^^  rumincidissearguerenturab hisquiineffabilePatris 


nnm  nostrum,  tanquam  hec  venerationis  et  glori- 
ficationis  obsequia  soli  Deo  Patri  deferant,  non 
etiam  Filio  et  Spiritui  sancto.  Gertissima  enim  fide 
tenere  et  scire  debemus,  quia  totius  sancta  Trini- 
tatis,  Palris  et  Fllii  et  Spiritus  8ancti,sicut  una  est 
drvinitas  et  indtvidua  migestas,  ita  ei  in  omnibus 
eqnalis  honor  et  individua  glorilTcatio  debetur  ;nec 
uUo  modo  aut  Pater  sine  Filio,aut  Filius  sine  Patre 
et  Bpiritu  sancto  aut  laudari,  aut  adorari,  aut  ullo 
diTini  cultus  obsequio  honorari  potest. 

32.  (ViGiL.)Nulla  enim  est  in  Trinitate  distantla; 
aed  sive  quis  Patrem  adoret^ibi  est  Filiua  et  Spiritus 


et  Spiritus  sancti  mysterium  ignorabant.Rectissime 
ergo  constitutum  est^ut  quia  Pater  et  FiliuQ  et  Spi- 
ritus  sanctus  unius  Deitatis,  unius  naturae,  unius 
sequalitatis,  unius  deniquepotestatis  exsistunt.una 
ex  eis  persona  propter  unitatis  mysterium  retinen- 
dum  in  sacrificio  invocarentur.Nec  alia  debuit,nisi 
qufiB  prima  est,  in  qua  cttteras  dusB  naturfiditer  ma- 
nentes  exsistunt.Quod  vero  per  Filium  invocamus, 
cum  ad  eum  dicimus :  Per  Jesum  Christum  Filium 
tuumf  hic,ut  supra  jam  dictum  est,ex  ea  parte  per- 
cipitur,qua  pro  nobis  sacerdotisofficio  funotusest, 
Tuno  oum  Deo  Patri  immaculatam  8UQ  carnis  bO'» 


39 


FLOftl  DMOOt^I  LUGDHIYENSIS. 


^ 


cliam  inara  crucis  obtulitj  unde  yas  electionis,  j^  amlivi  vocem  angeloruf^  mul^mm  in  drcuitu  ^hroni, 

^  ••  •  •  ••  .      «  _«  _         aJ^— I' —4       ^  M  •»  1  •  •»»•  !•  •• 


Consideratej  inquit,  apostolum  et  pontificem  confes- 
sionis  nostra  Jesumyqui  fidelisesteiquifecii  eum(Heb. 
Iii,  l].FactU8  ergo  sacerdos  pronobis  interpelletne- 
cesse  est  ;sed  ea,ut  diximus,parte  qua  hominis  gerit 
naturam.  Unde  et  apostolus  non  divinitati,sed  hu- 
manitati  ejus  hac  intercessionis  ejus  mysterium  coa • 
ptavit  dicens  lUnus  enimmediatorDeiethominumho^ 
fnoJesusChristus(ITim.  ii,  5).  Quod  autem  oratio  et 
adoratio  sicut  Patri,  ita  etiam  et  Filio  deferatur, 
ostendit  Isaias  dic^ns :  Ipsum  gentes  deprecebuntur, 
et  erit  nomen  ejus  gloriosum  (Isa,  xi,  10).  Et  iterum 
ubiinducitDeumPatrcm  loquentemad  Filium, /a(»or 
jEffyptisef  negofiatio  MtJiiopiae  et  Sabaim,  viri  subli- 
mesy  ad  te  transibunt^  et  tui  erunt,  Post  te  alligabunt 


et  erat  numerus  eorum  millia  millium  dicentium  voce 
magna^dignus  est  Agnus  gui  occisus  est  aficipere  virtU' 
temetdivinitatemetsapientiam  et  fortitudincmethano^ 
rem  etgloriamet  benedictionem(kpoc.  v,  9-12).  Post 
hsiCfinqmiy  vidijCt  ecce  multitudomagnay  quamdinU' 
merare  nemo  poterat  ex  omni  gente  et  tribu  etpoputQ, 
et  lingua  stantes  ant^  thronum  et  in  conspectu  ^gnif 
amicti  stolis  albis,  et  palmae  in  manibus  eorurn^  et 
clamabant  voce  magna  dicenies :  Salus  Deo  nostro  se-. 
dendi  super  thronum,  et  Agno  {Apqc  yii,9,10).  Ecpj^, 
laudis  sacrificium  indiscrete  Patri  et  F^lio  sancto- 
rum  immolat  chorus,  quorum  voces  muUiiudo  an» 
gelorum  adorando^et  amen  respondendOjConflrmat^ 
sicut  statim  in  eodem  libro  sequitur  :Et  omnes  angeH 


vinculis  alligati.et  te  adorabunt^teque  deprecabuntur,  ^  stabant  in  drcuitu  throni,  et  cedderunt  m  conspeetu 


quonxam  xn  te  cst  Deus,  et  non  est  praeter  te  (Isa, 
XLV,  ii),  Item  in  Joel:  Omnisqui  invocaverit  nomen 
Domini  solvus  erit  (Joel,  n,  32) ;  quod  de  Filio  di- 
ctum  apostolus  edocet  tunc,cum  Judeorum  incre- 
dulit^tem  exprobrans  ait :  Omnis  qui  invocaverit 
nomen  Domini  salvus  erit,  Quomoda  invocabunt 
eum,  in  quem  non  crediderunt  ?  (Rom.  x,  13). 
David  etiam  supremarum  sedium  confessorem 
Filium  deprecans  ait :  Qui  sedes  super  ctierubim,ap' 
pare  coram  Bphraim,  Benjamin  et  Manrsse,  Excita 
potentiam  tuam  et  yeni,  et  salvos  fadas  nos  {Psal, 
Lxxix,  3).  Audi  etiam  Spiritum  sanctum  quemod- 
modum  laudis  sacriRcium  et  Filio,  et  Patri,  et  sibi 
prfficipit  immolari|Ubi  vere  individua  Trinitas  cum 
personarum  distinctione  evidentius  demonstratur. 


throni  in  faeies  suas,  et  adoraverunt  Deum  dicentes : 
Amen  {Ibid,,  vers.  11).  Sanctum  quoque  Spiritum 
in  cadem  gloris  sublimitate  beatus  Petrus  pr»- 
dicat  dicens :  Spiritui  sancto  misso  de  cmlis,  in  quem 
desiderant  angeli  prospicerc^qmiMv  saoerdos  et  di- 
cit: 

36.  Cum  quibus  et  nostras  voces,  ut  admitti  jubeas 
deprecamur,  (Greo.,  lib.  ii  Moral,,  ii.  10.)Voces  an- 
gelorum  sunt  in  laude  conditoris  tpsa  admiratioin- 
timsB  contemplationis,  quales  ergo  oportet  esse  vo- 
ces  nostras,  quas  in  conspectu  Dei  cum  angelicis 
laudibus  deprecamur  ■admitti,  id  est  intromitti,  ut 
possimua  dioere :  hitret  in  oonspectu  tuo.^  iterum : 
ut  veniat  ad  te  oratio  mea  ad  templum  sanctum  tuum, 
Utique  t^s  voces  et  talis  olamor  non  est  in  sono 


Dicit  ergo  idem  Spiritus  sanctus  in  psalmo  :lnmolQ,  Ij  oris^sed  in  desiderio  cordis.Vooes  enim  apud  aecre- 


Deo  sacrificium  laudis,  et  redde  Altisstmo  vota  tua^ 
et  inpQca  me  in  die  tribulationis  tuse,  et  eripiam  teyCt 
honori/icabis  me  (Psa.{,  xlix,  14).  Ecce  Spiritus 
sanctus  et  Deo  Filio  sacrificium  laudiset  Patri  altis- 
simQ  vota  ne  sibi  invocationis  et  glorificationis  ho- 
stiaiQ  a  veritatis  cultoribus  suadet  exhiberi. 

34.  (HuG.).  De  illo  quippe  dicit  Apostolus :  Nesd-. 
tis  quia  corpora  vestra  templum  in  vobis  est  Spiritus 
sancti,  qu£m  habetis  a  Deo  et  non  estis  vestri :  quia 
empti  esiis  pretio  magnOyglorificate  etportatcDeum  in 
corpore  vestra  (I  Cor.  vi,  \b),  Quemnam  Deum  nisi 
Spiritum  sanctum,  cujus  corpora  nostra  esae  dixe- 
rat  templum  ? 

35.(ViGiLius.)Debetur  ergo  gloria  Spirituisancto 


tissimas  auresDeinonfaciuntverba  no8tra,s6d  de- 
sideria.  iEternam  etenim  vitam  si  ore  petimuB,  neo 
tfip^  desid9ramu3,clamant9siaouixa^Q*Si  v^.4e- 
aideramus  ex  corde,  ^tiam  cum  ore  ooutic^cixivus* 
tacePitesclamamus.Sic  Moysesa^  strepitu  verboruia 
taceba,t,  ^  tamen,  silens  aure  divin»  piotalid  audie-» 
batvir,  cui  dicitur :  Quid  clamas  adme?  (Exoi*  3(iv« 
15).  Intus  est  ergo  in  desiderio  damor  8ecretus,qui 
ad  humanas  aures  non  pervenit,ettamen  auditam 
Ck)nditoris  replet ;  et  quia  superAa  iUa  oivitas  ex 
angelis  et  hominibus  conatat^ad  quam  tautum  ore* 
dinius  hominum  genus  a8cender6,quaotosilUccojir 
tigit  electos  angeloB  remansiss^^sicutscriplum  esi: 
Statuit  terminos  gentium  ju^  numerum  angelomm 


Quod  vero  virtutes  angelicae  cum  Patre  simuletiam  q  Dei,  merito  sancia  Eccleai^,qu«  ilUa  sooiandaestio 


Filium  laudent  atque* glorificent,  ostenditur  nobis 
in  Efeuteronomio,  ubi  ita  ad  Fiiii  venerationem  ccb- 
lestis  invitatur  exercitus:  L3etamini,ccsli,simulctmi 
eo,  et  adorent  eum  omnes  angeli  Deu  Laetamini, 
gentes,  cum  populo  ejus,  et  glorifi4ent  eum  omnesfilii 
DW.In  ApocalypsiquoquebeatusJoannes  postquam 
vidit  quatuor  animalia  et  viginti  quatuor  seniores  co- 
ram  Agno,  qui  librum  signatnm  aperuit,  cecidisse 
dicentes :  Dignus  es  accipere  librum  et  aperire  signa- 
cula  eju^  quoniam  ocdsus  es,  et  redemisti  nos  Deo 
in  sqngiiine  tuo,  subjunxitvocesmilitiae  coelestis  re- 
demjtiopi  nostrs  congratulantesi  et  ait ;  Et  vidi  et 


ccbIo,  et  cuip  iliis  in  Dei  laudihtfs  permausura jcon 
nuno  ipsis  yooibu^DQumiaudatia  terria,quifau8Cum 
sancti  angeli  laudant  in  cceli8,  ot  boo  uon  auperba 
prsesumptionef  sed  supplici  cQufessionOtat  sicdesi- 
derans  msgeatatem  Dei  orodere  et  oo^teri  in  muado 
sicut  ab  angelis  yidetur,  et  laudatur  in  qcbIo.  Hao 
enim  confessio  non  est  peooati>de  quau<;4>tsprfl3(>ir 
pitur :  Confitemini  alterutrum  peccata  vestra^  (Jac* 
v,  16).  Et  Psalqiista  ai,t :  fiixi:  QonfiJtebor  adversum 
me  injustitiam  meam  {PsaL  Teai,  &),  aed  laudis  ei 
gratiarum  actionis,qualis  intelligitur  in  psalmoubi 
canimus  :  Confiteantur  Domi^o  misericordi^  ^ust^ 


41 


DE  EXPOSITIONE  MISSiE. 


^ 


et  mirabilia  ejus  filiis  tuminum  {PsaL  cvi,  8).  El  qua-  A.  namquc  militia  nascenle  Rege  nostro  scriptum  o$t : 


lem  Dominus  Jesus,qui  nullum  omnino  habebat  pcc- 
catum,  in  Evangclio  Deo  Patri  offert  dicens :  Confi- 
teor  tibiy  Pater^  Dominc  cmli  et  terrXy  quia  abscondisU 
hxc  a  sapientibus  et  revelasti  ea  parvulis  {Mafth,  xi, 
23).  Una  igitur  conressione,  id  est  laude  et  gratia- 
rum  actione,  jam  nunc  cum  angelis  sociantur,  lau- 
dantes  de  CGclestibus  et  terrestribus  tanquam  qui 
fccit  CQclum  ct  terram  dicentcs. 

37.  SanctuSf  sanctus,  sancluSy  Dmninus  Deus  sor 
baothy  pleni  sunt  corH  el  terra.  Ista;  sunt  voces  ange- 
lorum  laudantium  in  coclis  h  unc  bymnum  gloriae  Dei. 
£t  Isaias  propheta  se  audisse  testatur,quando  glo- 
riam  Dei  vidit,et  seraphim  istis  vocibus  eum  collau- 
dantia  audivit.  Et  beatus  Joanncs  in  Apocalypsi  sub 


Suhito  fiicia  est  cum  angelo  muUiludo  militiiF.  cwlestis 
{Luc.  III,  13). 

40.  (Ambr.)  Quid  sibi  ergo  vult  in  hoc  hymno  an- 
gelico  sub  uno  nomine  sanctitatis  trina  rcpetitio? 
Si  trina  repetitio,  cur  una  laudatio?  si  una  lauda- 
tio,  cur  trina  repetitio,  nisi  quia  Pater  et  Filius  et 
Spiritus  sanctus  sanctitate  unum  sunt?  Non  dixit 
semcl,  ne  Filium  sequcstraret ;  non  bis,  ne  Spiritujii 
sanctum  praeteriret;  non  quater,  ne  creaturam  con- 
jungeret ;  et  ut  ostcnderet  unam  csse  Deitatem,cuia 
tertio  dixisset,  sanctus^  sanctus^  sanctus,  addidit  sin» 
gulariter  Dominus  sabaoth.  Sanctus  igitur  Pater» 
sanctus  Filius,  sanctus  et  Dei  Spiritus,  tota  videli- 
cet  Trinitas  adoratur  et  laudatur  ab  angelis.  Hanc 


figura  quatuor  animalium  introducit.  Lepiturnam-  -^  seraphim  glorificantctomnespotestatesvirtutesqua 
que  in  Isaia  de  seraphim  laudantibus  ita  :  Et  clama-      coclestes.  Adjungunt  autem  huic  hymno  angeloruxn 

sumpta  ex  Evangelio  verba  turbarum  laudantium 
Deum  et  regem  nostrum  venientem  Hierosolymami 
atque  dicentium  : 

41.  Hosanna  in  excelsis,  benedictus  qui  venit  in 
nomine  Domini,  hosanna  in  excelsis,  Ita  enim  ^x 
Scriptura  prophetica  et  evangelicacompleturplena' 
laudatio,cum  post  laudeni  et  gloriam  sancts  Trini- 
tatis  adjungitur  etiam  gratiarum  actio  de  adventu 
SaIvatori8,qui  unus  in  ipsact  ex  ipsa  Trinitate  pro 
salule  nostra  homo  factus  in  mundum  vcnit,  et 
eamdom  salutem  moriendo  et  resurgendo  perfecit. 
Mortuus  est  cfiim  propter  delicta  nostra,  et  resurrexit 
propter  justificationcm  nostram  (Jiom.  xiv,  25).  Unde 
ritc  illi  gratias  agentes,  dicimus  Hosanna,  id  est  sa- 


bant  alter  ad  alterumf  et  dicebant  :  SanctuSj  sanctus, 
sanctuSf  Dominus  Deus  sabaoth^plena  est  omnis  terra 
gloria  ejus  {Isa.  vi,  3;.  In  Apocalypsi  vero  de  qua- 
tuor  animalibus  sic  legitur  :  Ei  requiem  non  habe^ 
banty  die  ac  noete  dicentia  :  SanctuSf  sanctus,  san- 
ctus  Dominus  Deus  omnipotens,  qui  est,  et  qui  erat^  et 
gui  venturus  est  {Apoc.  iv,  8).  Manifcstum  e5t  ergo 
quod  in  his  verbis  divinse  laudis^quae  ad  imitationcm 
supernarum  virtutum  juxta  Isaiam  dccantat  Ecclc- 
sia,  unus  sermo  de  Apocalypsi  additus  sit :  nam  in 
Isaia  tantum  Dominus  sabaoth  legitur;  in  Apocalypsi 
vero  Dotninus  Deus  omnipotens,  ct  ideo  non  humano 
arbitrio,8ed  utriusque  Scripturaj  auctoritate  conjun- 
cta  dicimus  :  Dominus  Dcus  sabaoth.  Item  in  Isaia  le- 


gitur :  Plena  est  omnis  terra  gloria  ejus,  tanquam  hoc  C  lus  in  excelsis. 


angeli  non  ad  ipsum  Dcum,  sed  de  ipso  ad  inviccm 
dicant,  nos  autem  convcrsa  ad  eum  voce  dicimus : 
Pleni  sunt  cati  et  terra  glorin  tua  :  quod  non  humano 
sensu  praesumptum,  sed  de  alia  Scriptura  assum- 
ptum  et  additum  est,loqucnte  ipso  Deo  in  Jcremia 
propheta  et  dicente :  Ccelum  et  terram  ego  impleo. 
Quidquid  autem  in  Dei  laudibus  Scriptura  dicit, 
recte  et  ad  ipsum  dicitur  gratulando,  et  de  ipso  ad 
alios  exhortando  vel  instruendo. 

38.  (HiEBON.)  Sabaolh  autem  est  de  ducem  nomi- 
nibus  Dei  apud  Hebrsos,  et  latine  interpretatur 
exercituum,  sive  virtutum,  sicut  frequenter  in  pro- 
phetis  positum  est :  Hssc  dicit  Dominus  exercituum, 
Et  in  psalmo  :  Dominus  virtutum  ipse  est  rex  glorice 


42.  (ViGiLius.)  IIoc  est  enim  quod  in  psalmo  cani- 
tur  :  Domini  est  salus,  et  super  populum  tuum  ben^ 
diclio  tua  {Ps.  iii,  9).  Hoc  quod  in  magnae  devotiione 
laudis  in  Apocalypsi  sanctorum  chorus  resonat : 
Salus  Deo  nostro,  qui  sedet  super  thronum,  el  Agno 
{ 4poc,  VII,  10).  Rccte  quoque  subjungimua :  Benedi" 
ctus  qui  venit  in  nomine  Domini,  juxta  quod  in  Evan- 
gelio  Judaeis  non  credentibus  dixit :  Ego  veni  in  no- 
mine  Patris  mei,  et  non  recepistis  me  {Joan,  v,  45), 
assumunt  autem  versiculum  laudis  turbee  de  psalmo 
centesimo  decimo  septimo,  quem  de  Domino  canta- 
tum  esse  manifestum  est :  quod  cum  turbae  dicunt 
hosanna,  hoc  est  quod  ibi  dicitur  :  0  Domine.  sat-' 
vum  me  fac  I  o  Domine,  bene  prosperare!  et  statim 


[Ps.  xxiii,  10).  Qui  ideo   Dominus  exercituum   et  n  subjungitur  :  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini 


Dominus  virtutum  vere  dicitur,  quia  omnis  militia 
coelestis  exercitus,  omnes  supernse  virtutes  atque 
angelics  potestates  ejus  imperio  subjaccnt,  cjus 
serviunt  voluntati. 

39.  (Greg.,  lib.  XVII,  Mor.,  n.  49.)  Angelicos  enim 
Bpiritus  recte  militiam  dicimus,quia  decertare  eos 
contra  potestates  aerias  non  iguoramus :  quse  tamen 
certamina  non  labore,  sed  imperio  peragunt,  quia 
quod  agendum  (a)contraimmundos  spiritus  appc- 
untex  a4Jutorio  cuncta  regentis  -possunt.  Dc  hac 

(a)  Apud  Gregorium  legitur  agendo. 

PATROLiKIX. 


(Ps.  cxvii,25).  Quod  vero  in  ejusdem  laudis  persecu- 
tione  subjungitur  Hosanna,  id  est  salus  sive  salvifica 
in  excelsis,  apcrte  docet  adventum  Domini  in  carne, 
non  solum  humani  generis  in  terra,  sed  et  angelo- 
rum  in  coelis  csse  salutem  :  quia  dum  nos  tendenti 
ad  superna  perducimur,  eorum  profecto  numenis, 
qui  Satana  cedcnte  erat  minoraius,  impletur.  Hinc 
etenim  Paulus  ait :  Inslaurari  omnia  Christo,  qu3S  in 
coclis  et  quss  in  terra  sunt  in  ipso  {Ephes.  i,10).  Reote 
igitur  Hosanna  in  altissimis  in  ejus  iaude  canitur. 


4» 


FLORI  DIAGONI  LUGDUNENSIS. 


44 


cujus  tota  incarnationis  dispensatio  pro  implenda  A  habeat  ctbenedicatPSacerdotum  estenim  offcrrcct 


gloria  patriae  coelestis  apparuit.  Post  has  laudes  et 
gratiarum  actiones,  pro  tanta  gratia  redemptionis 
nostrae,  quaa  in  illo  divino  mysterio  agitur  et  com- 
mendatur,  facto  totius  Ecclesias  silentio,  in  quo  ces- 
sante  omni  strepitu  verborum,  sola  ad  Deum  diri- 
gatur  intentio,  et  devotio  cordium,  sociatis  sibi  om- 
nium  votis  et  desideriis,  incipit  sacerdos  orationcm 
fundere,  qua  ipsum  mysterium  Dominici  corporis  et 
sanguinis  consecratur,  Sic  enim  oportet,  ut  in  illa 
hora  tam  sacrse  et  divinae  actionis,tota  per  Dei  gra- 
tiam  a  terrenis  cogitationibus  mente  separata  et 
Ecclesia  cum  sacerdote  et  sacerdos  cum  Ecclesia 
spiritali  desidcrio  intret  in  sanctuarium  Dei  super- 
num  et  seternum.  Et  quoniam  Spiritus  est  DeuSy  et 


majestatem  Dei  invocare;  Dei  est  autem  dignanter 
suscipere,  et  ea  quae  offeruntur  benedicere,  sicut  in 
lege  praecipit  sacerdotibus  dicens  :  Sic  benedicetis  fi- 
liis  Israel,  et  dicetis  eis,  et  post  verba  benedictionis 
subjungit :  Invocabunt  nomen  meum  super  fitios  Israet 
et  ego  benedicam  eis  {Num,  vi,  23, 27).  Quid  apertius.' 
Uli  invocabunt  et  ego  benedicam,  et  tamen  supra 
eis  dixerat,  sic  benedicetis,  sed  illi  exorando,  ille 
largiendo.  Tta  ergo  et  in  oblatione  divini  sacrificii 
sacerdotes  exhibent  offerendi  et  supplicandi  ministe- 
rium ;  sed  Deus  largitur  benedictionis  donum  per 
unum  et  verum  sacerdotem,  per  quem  et  oblata  san- 
ctificat,  ct  sanctificata  acceptat,  dicunt  itaque. 
44.  Uti  accepta  habeas  et  benedicaSf  ac  si  suppli- 


eos  qui  adorant  eum  in  spiritu  et  veintate  opertet  ado-  p  ter  dicant :  Pctimus  ut  haec  Spiritu  tuo  sanctifices  / 


rare  {Joan.  iv,  24).  Nam  et  Pater  tales  quaerit,  qui 
adorent  eum,  sic  eumdem  Deum  Patrem  deprece- 
tur,  et  dicat. 

43.  Te  igitur,  clemeniissime  Pater,  usque,  hxc  sa- 
crosancta  $acrifwia  itlibata»  Dirigitur  ergo  oratio  sicut 
et  reliquae  orationes  juxta  regulam  fidei,  et  morem 
Ecclesiae  ad  clementissimum  Patrem,cujuserga  nos 
peccatores  et  indignos  tanta  extitit  clementia  et  mi- 
sericordia,  quantam  Apostolus  commendat  diccns  : 
Qui  etiam  proprio  Filio  suo  non  pepercit,  sed  pro  no- 
bis  omnibus  tradidit  illum,  quomodo  non  etiam  cum 
ilto  omnia  nobis  donavit  (Rom,  viii,  32).  Et  iterum  : 
Deus  autem  qui  dives  est  in  misericordia,prop(er  ni- 
miam  charitatem  suam  qua  dilexit  nosy  cum  essemus 
mortui  peccatis,  convivifi^avit  nos  ChristOy  per  hanc 


atque  ore  tuo  benedicas,  ut  quod  nostras  humilitatis 
gcritur  ministerio,  tuae  virtutis  impleatur  effectu. 
Quod  autem  subjungitur  :  Hxc  dona,  lisec  munera, 
hssc  sancta  sacrificia  illibatay  non  aliud  atque  aliud 
dicitur;  sed  res  una  pro  sui  magnitudine  diversa 
appellatione  laudatur,  et  laudando  commendatur. 
Quaj  enim  divinis  offeruntur  altaribus  eimunera ap- 
pellantur,  sicut  Dominus  in  Evangelio  dicit :  Si 
offers  munus  tuum  ad  altare  {Malth.  v,  23),  et  dona 
vel  sacrificia  dicuntur,  sicut  ostendit  Apostolus  di- 
cens  :  Omnis  namque  sacerdos  ex  fwminibus  assum- 
ptuSj  pro  hominibus  constituitur  in  his  quse  sunt  ad 
Deumy  ut  offerat  dona  et  sacrificia  pro  peccutis  {Hebr. 
v,  1),  sed,  ut  dictum  est,  ipsa  sermonum  repetitio 
tanti  sacramenti  est  commendatio,  et  piae  devotionis 


gratiam  spiritum  adoptionis  accepimus  {Ephes.  ii,  4),  C  excitatio,  quia  hacc  sunt  vere  sancta  et  illibatay  id 


quam  commendat  Apostolus  dicens  :  Sed  accepistis 
Spiritum  adoptionis  filiorum  in  quo  clamamus :  Abba, 
Pater  {Rom.  viii,  15).  Et  ideo  in  hoc  Spiritu  adoptio- 
nis,  qui  postulat  pro  nobis  gemitibus  inenarrabili- 
bus,  quia  eos  quos  replere  dignatur,  inenarrabili 
desiderio  gementes  et  postulantes  facit,clamat  sacer- 
dos  cum  Ecclesia  non  voce,sed  corde  dicens  :  Te  igi" 
tur,  clementissime  Paler,  supplices  rogamus  et  p^timus. 
Quae  supplicatio  et  inclinatio  cordis  ad  Deum  tantae 
rcverentiae  et  humilitatis  esse  debet,  ut  imitari  queat 
illud  quod  de  sua  supplicatione  Apostolus  dicit :  Hu- 
jus  rei  gratia  flecto  genua  mea  ad  Patremy  ex  quo  om' 
nis  patemitas  in  coelis  et  in  terra  nominatur  {Eph.  iii, 
44).  In  qua  flcxione  genuum  non  corporis  prostra- 


est  inviolata  et  incontaminata  sacrificia^  quae  nulla 
digne  possunt  verba  laudare,  quae  in  mysterio  Do- 
minici  corporis  offeruntur,  in  cigusfiguram  hostiae 
illae  veteris  legis  immaculatae  ac  sine  uilo  vitio  jube- 
bantur  offerri,quaIi8  solus  inventus  est  Christus  sine 
ullo  omnino  peccato.  Sequitur  sacerdos  et  dicit. 

45.  /n  primis  qux  tibi  offerimus  usque  famulo  tuo 
papa  nostro.  (Aug.  in  psal.  cxxx.)  Sicomnino  dignum 
fuit  ut  inciperet  sancta  oblatio,  videlicet  pro  Eccle- 
sia  Dei  sancta  catholica  toto  terrarum  orbe  diffusa. 
Ipsa  est  enim  universitas  sanguine  Domini  redem- 
pta.  Ipsaest  haereditas  a  Patre  ei  promissa  et  data, 
sicut  ipse  Patcr  loquitur  in  psalmo  :  Dabo  tibi  gentes 
hasreditatcm  tuam,  et  possessionem  tuam  terminos  terrse 


tio,  sed  supplex  affectus,  et  cordis  contritio  intelligi-  j)  {Psul.  ii,  8).  Haec  unitas  corporis  Christi  templum 


tur.  De  qua  Psalmista  ait :  Sacrificium  Deo  spiritus 
contribulatuSy  cor  contritum  et  humiliatum  Deus  non 
despicies  {Ps.  l,  19).  Socundum  hoc  ergo  dicitur  : 
Supplices  rogamus  ac  petimuSy  et  hoo  per  Jesum 
ChristumFiIiumtuumDominumnostrum,perquem 
omnis  supplicatio  ct  petitio  nostra  ad  Deum  dirigi 
debet,  tanquam  per  verum  mediatorem  et  aeternum 
Bacerdotem,qui  sedetad  dcxteram  Patris,  et  inter- 
pellat  pro  nobis.  Pro  qua  autem  re  dicit  sacerdos  ad 
Deum  Patrem  rogamus  et  petimus,  nisi  pro  eo  quod 
sequitur,  videlicet  ut  ea  quae  ipsi  offeruntur  dona, 
munera  sanctai  sacrificia  accepta,  id  est  beneplacita 


Dei  est,  cui  Apostolus  dicit :  Templum  enim  Dei 
sanctum  est  quod  estis  vos  {I  Cor.  iii,  17),  omnes  qui 
credunt  in  Ghristum,et  sic  credunt  ut  diligant.  Hoc 
est  enim  credore  in  Ghristum  diligere  Ghristum. 
Tanquam  lapides  sunt  vivi,  de  quibus  templum  Do- 
mini  aedificatur.  Hoc  autem  templum  est  ubi  rogatur 
Deus  et  exaudit.  Quisquis  enim  praeter  templum 
oraverit  Deum,non  exauditur  ad  illam  pacem  super- 
nam,  non  exauditur  ad  vitam  aeternam,  quae  non 
conceditur  nisi  ei  qui  in  templo  Dei  orat.  Qui  orat 
in  pace  Ecclesiae,  in  unitate  corporis  Ghristi,  quod 
corpus  Ghristi  constat  ex  multis  credentibus  iu  toto 


45 


DE  EXPOSITIONE  MISS^E. 


46 


orbe  terrarum.  Et  ideo  exauditurqui  orat  in  tomplo,  A 
quia  ipse  orat  in  spiritu  et  veritate  merito  ab  ea  et 
pro  ea,  quia  in  ea  incipit  divina  oblatio,  tanquam 
dicatur  Deo  de  illa  ct  in  illa  :  Evaudi  nos,  DeuSySa- 
lufaris  nosrerj  spes  omnium  finium  terrx  ei  in  mari 
longe  {PsaL  lxiv,  6).  Ipsa  est  namque  unitas,  quae  a 
fmibus  terrae,  id  cst  ab  Oriente  et  Occidente,  Septen- 
trione  et  Meridie  ad  Dominum  clamat,  et  dicit  a 
finibus  terrjB  :  Ad  te  clamaviy  dum  anxiaretur  cor 
fMum  (Psal.  IX,  3). 

46.  (IsiD.  lib.  VIII  Origin,^  c.  'I.)  Hinc  et  Ecclesia 

Graece  dicitur,  quod  in  Latinum  vertitur  convocatio, 

eo  quod  omnes  ad  se  convocet,  et  catholica  appel- 

ialur,  id  est  universitatis.  Non  enim,  sicut  conventi- 

cula  hxreticorum,  iu  aliquibus  regionum  partibus 

coarctatur;sed  per  totum  terrarum  orbem  dilatata  B 

difTunditur.  Ilinc  et  universitasab  uno  cognominata 

est,eoquod  in  unitatem  coliigitur,  unde  ait  Domi- 

Dus  in  Evangelio :  Qui  mecum  non  colligit,  spargit,  id 

est  qui  in  unitatem  meam  non  colligitur,  ame  divi- 

sus  in  dispersionis  perditione  dissipatur.  Pro  hac 

itaque  primum  in  illa  oblatione  postulatur,  uteam 

Deus  toto  orbe  terrarum  pacificare  dignetur,  videli- 

cet  ne  per  hsreses  ac  schismata  ejus  unitas  dilanie- 

tur,autadversitate  persecutionum  ejus  tranquillitas 

perturbetur.Ut  enim  hanc  pacem  tam  iuteriusquam 

exterius  faciat  Deus  Ecclesias  suae,  et  ipse  Apostolus 

orat  diccns  :  Pax  Dei  qu3e  exsuperat  omnem  sensum, 

custodiat  corda  vestra   et  intelligcntias   veslras   in 

Christo  Jesu  (PkiL  iv,7).Elomnem  Ecclesiam  orare 

admonet,  cum  ait  :  f^olo  igilur  primo  omnium  fieri  n 

obsecraliones,  orationes,  postulationes,  gratiarum  ac- 

tmes,  Et  post  paululum  :  Vt  quietam  et  tranquillam 

vitam  agamus  in  amni  pietate  (/  Tim,  ii,  4).  Postu- 

latur  autem  omnipotens  Deus,  ut  illam  custodire, 

adunareetregeredignetur.  Ipseest  enim  verus  cu- 

stos  populi  Bui,id  est  veri  Israel,  de  quo  in  psalmo 

cantatur :  Ecce  non  dormitavit  neque  dormiet  qui  cu- 

itodit  Israet  {Ps.  cxx,  3).  Et  iterum  :  Nisi  Dominus 

custoiierit  civitatem,  frustra  vigilat  qui  custodit  eam 

[PsaL  cxx\i,  1).  Id  ipsum  autem  videtur  adunare 

quod  pacificare,  id  idipsum  custodire  quod  etregere ; 

quia  Ecclesiarm  suam  Deus  et  pacificando  adunat,  et 

adunando  pacificat,  et  custodiendo  regit,  etregendo 

cuslodit.  Paciiicando  namque  adunat  cum  omnium 

fldelium  corda  insua  pace  conjungit,cumomnium 

fidelium  mentep  per  unitatem  lidei,speiet  charitatis  ^ 

unius  efilcit  voluntatis,  et  per  Spiritum  sanctum 

charitate  diffusa,  impleatur  ineaquodscriptum  est : 

Multitudinis  credentium  autem  erat  cor  unum  et  anima 

una  (Act.  IV,  32).  Et  ecce  quam  bonum  et  quam  jucun- 

dum  habitare  fratres  in  unum  {Ps.  cxxxi,  1).  Custo- 

diendo  quoque  regit  eamdem  Ecclesiam,  cum  inter 

omniapericulaclementeream  gubernatet  dirigit.Gu 

orantes  in  psalmo  dicimus  :  Salvum  fac  populum 

tuum,  et  benedic  haereditati  tuae,  et  rege  eos  et  extolle 

m  usque  in  xtemum  {Ps,  xxvii,  8). 

47.  Quod  vern  post  generalem  Ecclesi®  oommen- 


dationem  adjungitur:  Una  cum  fumulo  tuo  papa  nor 
stro,  ipsa  unitas  ecclesiastici  corporis  fortius  com- 
mendatur.quia  divinae  religionis  cultum,ut  beatus 
Leo  scribit,  qucm  in  omnes  gentes  omnesque  natio- 
nes  Dei  voluit  gratia  coruscare,ita  Dominus  noster 
JesusGhristushumani  genoris  Salvator  instituit,ut 
hujus  muneris  sacramentum  in  beatissimo  Petro  apo- 
stolorum  summo  principaliter  coUocaret,  atque  ab 
ipso,  quasi  quodam  capite,  dona  sua  vclletin  corpus 
omne  manare,  ut  exsortem  se  mysterii  intelligeret 
esse  divini,  qui  ausus  esset  a  Petri  soliditate  reccde- 
re.  Hunc  enim  in  consortium  individus  unitatis  os- 
sumptum,  id  quod  ipseeratvoIuitnominari,dicendo: 
Tu  es  Petrus,  et  super  hanc  petram  xdificabo  Eccle- 
siam  meam  {Matth.  xv,  48).  Unde  constat,  sicut  ite- 
rum  beatus  papa  Pelagius  docet,  ab  universi  orbis 
communione  separatos  esse  qui,  qualibet  dissensio- 
ne,inter  sacramysteria  apostolici  pontiflcis  memo- 
riam  secundum  consuetudincm  non  frequentant. 
Sequitur  in  mysterio  : 

4  .  Et  antistite  nostro,  et  omnibus  orthodoxis  atque 
apostolicx  fidei  cultoribus.  Sicut  eniro  universali, 
Ecclesise  commemoratio  propter  unitatem  societatis 
etpacisconjungiturcommemorationi  apostolici  pon- 
tificis,  ita  dignum  et  religiosum  est  ut  singulffiEc- 
clesiss  commemorationemstibjungantsuorumanti- 
stitum,  probantes  se  per  illam  orationem  dominicas 
obiationis  servare  cum  eis  unitatcm  spiritus  in  vin- 
culo  pacis.  'OpWSo^oi  autem  Graece,  Latine  rectos 
glori^e  dicuntur,  eo  quod  nullo  hffiretico  depravati, 
rectse  fldei  confessione  Deum  glorificcnt.  lidem  ipsi 
ergo  sunt  catholicffi  ct  apostoiicsB  fidei  cultores,  ca- 
tholica^,  id  est  universalis,  quam  universa  ubique 
servat  Ecciesia,  ejusdcmque  et  apostoIic«e,  quam  in 
toto  mundo  apostolorum  doctrina  fundavit. 

49.  Gultores  autem  hujus  fldei  non  possunt  diciy 
nisiilli  qui  recte  credunt  et  veraciter  diligunt.  Hoc 
enim  unusquisque  colit  quod  maxime  diligit.Unde 
et  de  quibusdam  gulae  et  ventris  amatoribus  ait  Apo- 
stolus  :  qu^orum  Deus  venter  est  {PhiL  iii,  19).  Ilie 
ergo  veritatis  cultor,  quijungitfldei  dilectionem,ut 
Deum,  de  quo  recte  credit,  diligendo  colat,  et  co- 
lcndo  promere&tur.  Ipsa  est  fides  quam  commendat 
Apostolus  diccns  :  In  Christo  enim  Jesu  neque  cir~ 
cumcisio  aliquid  valet,  neque  pra^putium,  sed  Mes^ 
qux  per  dilectionem  operatur  {GaL  vi,  15).  Neque  e- 
nim  in  confusione  paganorum,  neque  in  purgamen- 
tishasreticorumynequein  languore  schismaticorum, 
neque  in  coecitate  Judaeorum  quaerenda  religio  est ; 
sed  apud  eos  solos  qui  Ghristiani,  catholici  vel  or- 
thodoxi  nominantur,  id  est  integritatis  custodes  et 
recta  sectantes. 

50.  Gompleta  hac  oratione,  qua  in  primis  univer- 
salis  Ecclesia  cum  apostolico  pontiflce  et  omnibus 
orthodoxis  Deo  commcndatur,  atyungitur  in  conclu- 
sione  more  solito  :  Per  Christum  Dominum  nostrum. 
Aliter  enim  nec  oratio  nec  oblatio  Eoclesiffi  Deo  of« 


47 


FLORI  DIAGONI  LUGDUNENSIS. 


48 


ferri  potest,  nec  illa  (a)pro  quibus  Deus  exoraturac-  A 
cipere,  nisi  pcr  unum  raediatorem  Deiethominum, 
qui  interpellat  pro  nobis.Quod  ergo  offert  Eccleaia, 
offert  per  iilum;  quod  Deus  eamdem  Ecclesiampa- 
cificare,  custodire,  adunare  dignetur,  praestat  per 
illum  :  per  ipsum  nostra  ad  Deum  vota  ascendunt, 
per  ipsum  divina  ad  nos  dona  descendunt.  Hoc  nam- 
que  ipse  in  Evangelio  commendat  dicens :  Quia  ego 
ad  Patrem  vadOf  et  quidquid  petieritis  in  nomine  meo, 
hoc  faciam,  ut  clarificetur  Pater  in  Filio  {Joan.  xii, 
23),  Quam  petitionis  formam  in  omni  oratione  sua^ 
custodit  Ecclesia.  Sequitur  in  mysterio. 

51 .  MemenlOy  Domine,  famulorum  famularumque 
tuarum,  et  omnium  circumfulstantium,  quorum  tibi 
fUies  cognita  est  et  nota  devotio,  In  quibus  verbis  cum 
primum  dicitur  :  Memento,  Dominc,  famulorum  fa-  p 
mularumque  tuarum,  et  sic  deinde  subjungitur  :  et 
omnium  circumastantium,  manifestum  cst  quod, 
quasi  quidam  locus  sit,  ubi,  aliquibus  specialiter  no- 
minatis,  etiam  costerorum  qui  assistunt  in  Ecclcsia 
commemoratio  adjungatur.  In  quo  itaque  loco  aut 
liberum  est  sacerdoti,  quos  desideraverit  particu- 
lariter  nominare,  et  nominatim  Deo  commondare : 
aut  certe  illud  ab  antiquis  observatum  est,  ut  ibi 
offerentium  nomina  rebitarentur,  quod  videtur  bea- 
tus  papa  Innocentius  in  quadam  epistolasignificare, 
ubi  ait :  «  Superfiuum  est,  ut  cujushostiam  necdum 
Deo  offeras,  ejusante  nomen  insinues,  quamvisilU 
incognitum  nihil  sit.  Prius  ergo  obiationes  sunt 
commendanda;,ne  tunceorum  nomina,quorumsunt 
edicenda,  ut  inter  sacra  mysteria  nominentur^  non 
inter  ab'a  quas  ante  praemittimus,  ut  ipsi  mysteriis  C 
viam  futuris  precibus  aperiamus.»  Fit  ergo  hsec  ora- 
tio  ad  Deum  Patrem,  ut  memor  esse  dignetur  famu- 
lorum  famularumque  suarum,  utriusque  videiicet 
sexus  sibi  servientium,  non  solum  eorumqui  nomi- 
nantur,  sed  et  omnium  circumastantium,  ac  de 
omnibus  et  pro  omnibus  simul  dicitur,  ^uorum  tibi 
fides  cognita  est  el  nota  devotio,  id  est,  quam  recte 
credant,  quam  devote  te  diligant,  tu  solus  vides  in 
conscientiis  singulorum.Tuesenim  scrutans  corda 
et  renea,  et  tibi  veraciter  dictum  est :  Tu  enim  solus 
nosti  corda  filiorum  hominum,  qui  in  tuis  cultoribus 
magis  oblationem  fidei  etdevotionis  rcquiris;fidei, 
cum  per  legislatorem  tuum  dicis  :  Audi,  Israel,  Do- 
minus  Deus  tuus  Deus  unus  est  {DeuL  vi,  4) ;  devo- 
tioi^,  cum  statira  &d^un^ii :  Diliges  DominumDeum  j) 
tuum  ex  toto  corde  tuo  (Ibid,,  5).  Et  hanc  [cum] 
fidem  et  devotionem  Deo  offerre,  hoc  est  vere  sa- 
crificium  salutare,  est  attendere  raandatis.  Sequi- 
tur  in  mysterio  : 

52.  Qui  tibi  offerant  hoc  sacrificium  laudiSy  tibique 
rcddunt  vota  sua  xtemo  Deo  vivo  et  vero,  In  quibus 
verbis  considerandum  est,  quod  tota  Ecclesia  offerat 
Deo  illud  sacrificium  laudis;et  quia  de  omni  mul- 
titudine  circumstantiura  fideliura  dicitur  :  Qui  tibi 
offerunt.  Quod  enim  adimpletur  proprie  rainisterio 
sacerdotura,  bocgeneraliter  agitur  fidc  et  devotione 

(a)  Id  est  Ecclesia  constans  ex  omnibus  fideiibus* 


cunctorum.  Omni  enim  Ecclesis  dicitur  per  beatum 
Petrum  apostolum  :  Vos  autem  genus  electum,  regale 
sacerdotium  (/  Petr,  n,  9),  offerre  spiritales  hostias 
et  acceptabiles  Deo  per  Jesum  Christum.  Omnem 
ergo  Ecclesiam  sacerdotium  sanctum  appellat,  quod 
soladomus  Aaron  in  lege  noraen  et  officium  habuit, 
quianirairumomnes  fideles  summi  sacerdotis  mem- 
bra  existunt,  cuncti  oleo  Istitise  signantur,  illius 
corpori  uniti,  qui  rex  sumraus  et  sacerdos  est  verus. 
Regnum  siiis  tribuit  ut  rex,  et  ut  pontifex  eorum 
peccatasui  sanguinis  hostia  mundans,  quanquam  et  4 
in  eadem  lege  Veteris  Testamenti  hujus  spiritualis 
saoerdotii,  quo  tota  Ecclesia  consecratur,  evidenter 
mysterium  commendatur,  cura  ille  agnus  in  pascha 
mactandus,  quod  vobis  immolatus  est  Ghristu8,non 
a  solis  sacerdotibus,  sed  ab  universo  generaliter 
populo  jubetur  immolari,  dicente  Domino :  Immola- 
bit  enm  omnis  multitudo  filiorum  Israei  ad  vesperam 
(Exod.  XII,  6).  Hunc  namque  agnura  in  paschaii  so- 
leranitate  immolatum  eadem  lex  et^dctimam  etho- 
stiara  et  sacrificiura  esse  comraendat,  prscipicnte 
Doraino,  et  dicente  :  Noti  immolabit  super  fermento 
sanguinem  hostice  mex,  neque  residebit  mane  de 
victima  solemnitatis  phase  (Exod,  xxxiv,  25).  Et  ite- 
rura  :  Nemo,  inquit,  qui  fuerit  immundus  super  anima 
sua,  in  via  procufr  in  gente  vestra,  faciat  phase  DO' 
mino  mense  secundo  (Num.  ix,  10).  Et  post  pauca  : 
Si  quis  autem  mundus  est,  et  in  itinere  non  fuit,  et 
,tamen  non  fecit  phase,  exterminabitur  anima  illa  de 
populis  suis,  quia  sacrificium  Domino  non  obtulit  tem- 
pore  suo  (Ibid,,  i3).  Offerunt  ergo  sacerdotes  Eccle- 
siae,  offert  per  ipsos  et  in  ipsis  tota  Ecclesia  Deo 
sacrificiumlaudis,  quod  a  cultoribus  suis  sibi  offerri 
ipse  praecepit,  dicens  :  Immola  Deo  sacrificium  lau- 
dis,  et  redde  Attissimo  vota  tua  (Psal.  xlix,  14). 

53.  (AuGUSTiNUS.)  Non  quod  a  nobis  tanquam  in- 
digens  expetat  laudem ;  sed  ut  in  ea  nobis  consulat 
adsalutem,sicutet  in  eodem  psalmo  iterum  dicit: 
Sacrificium  laudis  honorificavU  me,  et  illic  via  est, 
ubi  ostendam  salutare  meum  (Ibid,,  33).  Quid 
est  enim  salutare  Dei,  nisi  Filius  Dei,  Salvator 
mundi  ?  Ipse  igitur  sacerdos  et  victima  sacrificium 
iaudisiraplevit,malorumoperura  tribuens  indulgen- 
tiam,  et  bene  operandi  largiens  gratiam.  Ad  hoc 
enim  Dominus  sacrificium  laudis  ab  ejus  cultoribus 
imraolatur,  ut  qui  gloriaturinDominoglorietur.Hoc 
ergo  sacrificiumlaudis,  id  est  oblationem  Dominic® 
passionis,  in  qua  nulla  nostra  merita  agnoscimus, 
sed  solam  Dei  gratiam  coUaudamus ;  quia  in  hoc  ap- 
paruit  charitas  Dei  in  nobis,quia  unigenitura  Filium 
suura  misit  Deus  in  mundnm,  ut  vivaraus  per  eum, 
non  quasi  nos  dilexerimus  Deum,  sed  quoniam  ipse 
prior  dilexit  nos,et  misit  Filiumsuura  propitiatio- 
nera  pro  peccatis  nostris.  Hanc  offert  devotio  fide- 
liura  pro  se  suisque  omnibus,  id  est  ad  se  vel  genere 
vel  familiaritate,  vel  qualibet  alia  conditione,  sub 
ejusdem  fidei  professione  pertinentibus,  tam  viven- 
tibus  videlicet  quam  mortuis.  Et  hoc  qua  spe  fideles 


49 


DE  EXPOSITIONE  MISSiG. 


SO 


faclant  6ubjungitur,quse  non  pro  aliquo  temporali 
lucro,  sed  solummodo  pro  redemptione  animarum, 
$uarum,  pro  spe  salutis  ct  incolumitatis  su^^  pro  spe 
videlicet  seterns  salutis.Spe  enim  salvi  facti  sumus. 
Nec  solum  pro  salute  «Dterna,  sed  etiamprotempo- 
rali  incolumitate,  id  est  corporali  sanitate.  Incolu- 
mitas  enim  sanitatisintegritas.Utraqueenimsalus, 
animaB  scilicet  et  corporis,  ab  illo  est,  de  quo  in 
psalmo  canitur  :  Domini  est  salus.  Tibif  inquit,  red^ 
dunt  vota  sua  getemo  Deo  vivo  et  two,  juxta  quod  in 
psalmo  redditur:  Et  redde  Altissimo  vota  ma,votavi- 
delicct  fidei  etpiaedevotionis^per  quam  nosmetipsos 
Deo  vovimus  et  reddimus.Quisquisenim  benecogi- 
tat  quod  Deo  voverat  et  qua  vota  persolvatybacexi- 
gitur^  hac  debetur,  ut  seipsum  voveat  et  reddat. 
Sed  sicut  videndum  est  quid  ofTerat^ita  etiam  con- 
siderandum  est  ubi  offerat;quia  veri  sacrificiiextra 
catbolicam  Ecclesiam  locus  non  est,unde  multum 
consequenter  adjungitur  in  mysterio. 

54.  Communicantes  et  memoriam  venerantes,  in 
^miSy  etc,  usque  et  omnium  sanctorum  tuorum. 
(Adg).  Quos  dicit  communicantes  et  memoriam 
Tcnerantes  beats  Genitricis  Dei,  et  apostolorum  et 
martynim,  et  omnium  sanctorum,  nisi  et  seipsum 
sacerdos  qui  ofTert,  et  omnes  circumstantes, 
qui  simul  offenint  unum  sacrificium  laudis?  Quod 
ut  Deo  possit  esse  acceptum  et  beneplacitura, 
non  alibi  hoc  ofTerunt  et  sacerdotesetEcclesiacum 
sacerdotibus,  nisi  in  comraunione  et  societate  san- 
ctorum,in  quibus  voluit  idera  omnipotensDeusEc- 
clesis  suae  constarc  fundaraentum,sicut  Apostolus 
dicit :  Estis  cives  sanctorum  et  domestiei  Dei,  super- 
xdificati  super  fundamentum  apostohrum  ct  prophe- 
tarum  (Eph.  ii,  19).In  eorum  ergo  communione  et 
memoriaB  veneratione  tanquam  in  templovero  Dei, 
offert  devotio  fldelium  Deo  vota  et  munera  sua, 
el  ideo  fiunt  communicantes  eorum  raemorias  tan- 
quam  filii  patrum  et  sectatores  praBcedentium.Quid 
est  enim  cammunicantes^  nisi  commanionem  et  sode- 
tutem  tenentes?  Et  quid  est  eorum  meraoriara  vene- 
rari,  nisi  cum  pietato  et  humilitate  eorum  vestigia 
8equi?Ad  hanc  societatem  nos  beatus  Joannesapo- 
stolus  invitans  ait  :  Quod  vidimus  et  audivimus^  an' 
nuntiamus  vobis.Et  qmsi  interrogarcmus  quid  nobis 
prodesset  illa  annuntiatio,  ait  :  Ut  et  vos  societatem 
habeatis  nobiscvm.Ei  ne  quis  contemnendum  puta- 
ret  hanc  societatem  tanquam  hominum,  continuo 
adjunxit  :  Et  societas  vestra  sit  cum  Patre  et  Filio 
ejus  Jesu  Christo,  manifeste  ostendens,  quia  qui- 
cumque  societatem  cum  Deo  habere  desiderant, 
primo  Ecclesias  societati  debent  adunari,  illamque 
fidem  addiscere,  et  ejus  sacraraentis  imbui,  quam 
apostoli  ab  ipsa  praBsente  in  carrie  Veritate  perce- 
perant.Pro  ipsa  enim  et  sanctimartyrespassisunt, 
et  ipsa  catholiea  fundatur  Ecclesia,  cui  beatae  et 
gloriosae  Virginis  partus*  exstitit  salutis  exor- 
dium. 

55.  (Aug).,  serm.  186).  Quaj  vere  semper  creditur 
virgo,  quia  vel  si  Domino  nascentc  corrumperetur 


A.  ejus  integritas,  non  jam  ille  Virgine  nasceretur, 
eumque  falso,  quod  absit,  natum  de  virgine  Msiria 
tota  conflteretur  Ecclesia,  cui  pro  humani  generis 
salute  vero  horaini  facto  singulari  raunere  datum 
est  ut,  statim  ex  quo  in  utero  Virginis  concipi  et 
homo  fieri  inciperet,  venis  esset  et  Deus  :  unde  et 
eadem  gloriosa  semper  virgo  Maria  vera  Dei  gcni- 
trix  credenda  est  et  confitenda.Ipsaergo  in  hac  ve- 
nerabili  communione  sanctorumprimaponitur.per 
quam  et  illi  et  nos  meruimus  auctoremvitae  susci- 
pere,et  ei  conjungiturcommunicatiobeatorumapo- 
stolorum  etmartyrura,non  solumquihicnorainatim 
exprimuntur,sed  et  omniura  quorura  nec  numerum 
nec  nomina  scire  possumus.  Et  tamen,si  istispau- 
cis  nominatis  pie  adhaeremuSjetiaraillisquosnosse 

D  non  possumus,  in  horum  communione  copulati  su- 
mus.  Sequitur  in  mysterio  : 

56.  Quorum  meritis  precibusque  concedas.  Propter 
merita  namque  et  intercessionen  subliraium  justo- 
rura,  quos  intercessores  et  patronos  quaeriraus,  nos- 
trae  infirmitati  Dominus  misereturetpropitiatur,ut 
in  omnibus,  sive  adversis,  sive  prosperis,  ne  vel  in 
istis  defictamus,  vel  in  illis  decipiamur,protectionis 
ejus  muniamur  auxilio. 

57.  (ViGiLiDs).  Denique  defesso  ab  hostibus  Eze- 
chiae  et  auxilium  ejus  invocanti  ait :  Civitatem  hanc 
satvabo,  et  protegam  eam  propter  me,  et  propter  David 
servum  meum  (/F  Reg.  xxxi,  6) ;  et  Moyses  ita  de- 
precans  Deura  placere  curabat :  Quiescatf  inquiens, 
ira  tuttf  et  esto  placabilis  super  nequitta  populi  tui. 
Recordare  Abraham^  Isaac  et  Israel  servorum  tuorum, 

C  quibus  jurasti  per  temetipsum  dicens  :  Multiplicabo 
semen  tuum  sicut  stellas  ccbH  {Exod.  xxxii,  13).  Nec 
dubitandum  estfidelium  petitiocesa  spiritibusjusto- 
rumsciri,quia  qui  intus  omnipotentis  Dei  claritatera 
vident^nullo  raodo  credendura  est  quia  sitforisali- 
quid  quod  ignoTent.PostuIat  ergo  Ecclesia  suffragia 
sanctorura  raartyrura,  nec  taraen  erigit  altaria  in 
quibus  sacrificent  martyribus,sed  uni  Deb  et  marty- 
rumetnostro.  (Aug.,  deCiv.  Dei,  I.  xxii,  c.  10).  Ad 
quod  sacrincium  sicuthorainesDei,qui  raundurain 
ejus  confessione  vicerunt,  suo  loco  et  ordine  norai- 
nantur,  non  taraen  a  sacerdote  qui  sacrificat  invo- 
cantur.Deo  quippe,non  ipsis  sacrificat,  quaravis  in 
meraoriis  sacrificet  eorura,  quia  Deo  sacerdos  est, 
non  illorura.  Ip'sum  vero  sacrificium  est  Ghristi, 

n  quod  non  offertur  ipsis,quia  hoc  suntetipsi.Sequi- 
tur  in  mysterio  : 

58.  Hanc  igitur  obtationem  scrvitutis  nostrx,  etc, 
usque  Per  Christum  Dominum  nostrum.  Et  in  his 
verbis  unitas  Ecclesia;  offerentis  ostenditur,quando 
in  illa  sacrosancta  oblatione  communis  sers'itus  ex- 
hibetur  Deo  tam  a  sacerdotibus  quam  a  cuncta  farai- 
liadomusDei.  [Ibid.y  lib.  x,  cap.  19).  Haec  autera  est 
servitus  quae  nulli  alii  debetur,nec  sanctis  angeiis, 
nec  sanctis  animabus^  nisi  uni  Deo  vivo  et  vero,de 
quo  nobis  praecipitur  :  Dominum  Deum  tuum  adora- 
biSf  et  ilii  soli  servies  {Matth.  iv,  10).  Etsi  enim  ab 
horaine  sit  vcl  ofrertur,tamen  sacrificium  res  divina 


81 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS- 


S2 


est,  unde  et  alibi  divina  lege  priBCiipiiur:Saci'ificans  A 
diis  eradicabitur,  nisi  Domino  soli.  Unde  merito  illi 
in  ccelestibus  sedibusconstituti  immortalesetbeati, 
quianos  mortales  et  miscros,utimmortaIes  beatique 
simus  misericorditer  diligunt ;  nolunt  nos  sibisacri- 
ficare,sed  ei  cujus  etipsi  nobiscum  sacrificiumesse 
petiverunt.Cum  ipsisenim  sumus  unacivitas,cujus 
pars  in  nobis  peregrinatur,  pars  in  illis  opitulatur. 
Oratur  itaque  Deus  ut  banc  oblalionem,  quam  illi 
soli  debita  servitute  defert  Ecclesia  placatus  acci- 
piat.  HsBC  cst  vera  oblatio,  iu  qua  FUius  oITertur, 
Pater  reconciliatur^et  vitali  oblatione  placatus  dies 
nostros  in  sua  pace  disponatyUt,etsi  in  mundo  pres- 
suram  babemus,  in  illo  pacem  babeamus.  Finito 
autem  hujus  mortalitatis  cursu,  ab  sterna  damna- 
tione  ereptos,  in  electorum  suorum  grege  nos  annu-  » 
merare  dignetur.(GREG.)  Quia  ipsa  quoque  perennis 
regni  pra?destinatioitaestab  Omnipotente  disposita, 
ut  ad  hoc  electi  ex  labore  perveniant,quatenus  po- 
stulando  mereamur  accipere,  quod  eis  omnipotens 
Deus  ante  siecula  disposuit  donare.  Sequitur  in 
roysterio  : 

59.  Quam  oblationem  tUy  Deus,  in  omnibuSf  etc. 
Oratur  Omnipotens,ut  oblationem  suissacris  altari- 
bus  impositam  et  tantis  precibus  commendatam, 
ipse  per  virtutem  descendentis  ita  legitimam  et  per- 
fectam   eucharistiam  eHTciat,  ut  in   omnibus  sit 
ascripta,  id  est  in  numerum  placiturum  sibi  nume- 
retur  recepta;sit  etiam  rata,  id  est  immobili  firmi- 
tate  perpetua.  Hoc  namque  dicitur  ratum,  quod  est 
immobiti  ratione  firmum  ctineonvulsum.Sitquoque 
ejusdem  Spiritus  sancti  operante  virtute,rationabi-  C 
lis  et  per  hffic  omnia  singulariter  Deo  grata  et  acce- 
ptabilis,  ut,  quamvis  de  simplicibus  terras  frugibus 
Bumpta,  divinaebenedictionisinefTabili  potentiaefri- 
ciaturcorpus  etsanguisunigeniti  Filii  Dei,  sicutipse 
testatur  :  Caro  mea  vere  est  cibus,  et  sanguis  meus 
vere  est  polus  {Joan.,  vi,  56),  ut  per  hunc  cibum  et 
potum  impleatur  in  mentibussumentium  quodipse 
promittit  dicens  :  Sicut  me  misit  vivcns  Pater,  et  ego 
vivo  propter  Palrem;et  qui  manducat  mCj  et  ipse  vivet 
propter  me  (/6id.,LViii).HaBC  est  ergo  vera  et  aBterna 
hostia,quia  vera  et  aeterna  est  virtus,veracta3torna 
per  eam  perflcitur  salus.  Est  enim  novi  et  seterni 
Tcstamenti.Haec  estrationalis  hostia,plena  videlicet 
rationi8,plena  mysterii,  quae  tunc  tractabili  tracta- 
tione  in  veteribussacrificiisliebat,sed  nuncspiritali  j) 
ratione  celebratur,et  fidei  puritate  exhibetur,  juxta 
Apostolum  fidelem  praecipieutera  rationabile  obse- 
quium  nostrum.  Ut  enim  hoc  Apostolus  diceret, 
utiquede  spiritali  sacrificio  loquebatur.Unde  et  alibi  ~ 
ait :  Necesse  est  ergo  exemplaria  quidem  ccelestium 
his  mundari  (llebr.  ix,  23} ;  ipsa  autem  coBlestia  me- 
lioribus  hostiis  quam  istis.  Ut  enim  cordafidclium 
fierent  CGelestia,et,8icut  portaverant  imaginem  ter- 
reni,  portarentet  imaginem  ejus  qui  de  ca»Iisest,et 
qualis  coBlestis  tales  fierent  ct  coslesles,  non  bruto- 
rum  animalium  cruore,  sed  rationabili  sanguinis 
Christi  cruore  mundari  debucrunt;  qui,  ut  idem 


tcstatur  Apostolus,  per  Spiritum  sanctum  semetip- 
sumobtulilimmacuIatumDeo.  Hoc  namque  nobis  in 
sacramento  corporis  et  sanguinis  Filii  Dei  quotidie 
instauratur.  (Aug.,  lib.  xx  contra  Faust^  c.  13).  Hoc 
corpus  et  bic  sanguis  non  in  spicis  et  in  sarmentis 
colligitur,  sed  certa  consecratione  mysticus  fit.  No- 
vus  non  nascitur,cum  panis  et  vini  creatura  in  sa- 
cramentum  carnis  etsanguinisejusineffabili  Spiri-l 
tus  sanctificatione  transfertur.  Quod  autem  non  ita 
sit,  quamvis  sit  panis  et  calix,  alimentum  est  refe- 
ctionis,  non  sacramentum  religionis,  quo  divinum 
altare  Christus  implevit.Invitavit  ergo  Dominus  ser- 
vos,  et  praBparavit  eis  cibum  ipsum.  Quis  audeat 
manducare  Dominum  suum?Et  tamen  ait:  Qui  man- 
ducat  me,  vivii  propter  me  (Joan,  vi,  58).  Quando 
Chrlstus  manducatur,vita  manducatur,non  occidi- 
tur  ut  manducetur,  sed  mortuos  vi^^iCcat,  quando 
manducatur.  Reficit,  scd  non  deficit ;  manducaiur 
Christus,vivit  manducatus,quia  resurrexitoccisus; 
nec,  quando  manducamus,  partes  de  illo  facimus ; 
ot  quidem  in  sacramento  sic  nt,pea  partesmandu- 
catur  in  sacramento,et  manetintegertotus  in  ccelo, 
manet  integcr  totus  in  corde  suo.  Sequitur  in  my- 
sterio. 

ijO,Qui,pridie  quam  pateretur  accepit  panem^  etc, 
usque  ad  hsec  quotiescunqu^  feceritis,  in  mei  memo- 
riam  facielis.  Undc  universalis  Ecclesia,  ut  jugera 
mcmoriam  Domini  et  Redemptoris  celebrct,  ipse 
Dominus  tradidit  apostolis,  et  apostoli  generaliter 
omni  Ecclesias.In  his  verbis,  sine  quibus  nulla  lin- 
gua,  nulla  regio,  nulla  civitas,  id  est  nulla  pars 
Ecclesiae  catholicaBConficer^potcstjid  est  consecrare  ^ 
sacramentum  corporis  et  sanguinis  Domini,ipseDo- 
minus  tradidit  apostolis,  unde  universalis  Ecclesia 
jugem  memoriam  sui  Redemptoris  celebret,et  apo- 
stoli  generaliter  omni  EccIesise.Christi  ergo  virtute 
et  verbis  sempcr  consecratur  etconsecrabitur.  Illius 
sermo  estqui  CGclestiasacramentasanctificat.Illein 
suis  sacerdotibus  quotidie  loquitur.  Uli  funguntur 
officio,ilIe  majestate  divlnae  potestatis  operatur.Ipse 
est  enim  ille  verus  Melchisedech,qui  haec  sancta  sa- 
cri(icia,qua3  ille  tunc  in  mysterio  praefiguravit,  per 
oblationcmsuicorporissuiquesanguinisadimplevit. 
Ipse  ex  Spiritus  paraciiti  virtute  et  ccelesti  benedi-) 
ctionesanctum  corpus  et  sanguinem  suum  esse  per- 
ficit.Quod  autem  de  pane  ait :  Accipite  et  mandiwute 
e.vkoc  omnes  ;  similiter  et  de  calice  :  /crJpite  ci  bi' 
bite  ex  eo  omne^, commcndatio  est  unitatis  et  pacis, 
ut  per  hoc  mystcrium  Christo  participantes,unum 
oinnes  simus  in  iIlo,sicut  Apostolusuffirmat^dicens: 
Non  est  Judxus  neque  Grxcus ;  non  est  servus  neqne 
liber,  non  esi  masculus  neque  femina;omnes  enimvos 
unum  eslLs  in  Chrisio  Jesu  {GaL  iii,  28).  Hanc  nempe 
unitatem  in  communicatione  hujus  sacramentialibi 
commendat  diccns  :  CalLv  benediciionis,  cui  benedi" 
cimus,  nonne  communicatio  sanguinis  Chrisii  est  ,*  et 
panis  quem  frangimus,  nonne  participatio  corporis 
Christi  est  {!  Cor.  x,  16)?Quoniam  unus  pani8,unum 
corpus  multi  suinusoinnes,quideunopanepartici- 


53 


DE  EXPOSITIONB  MISSiG. 


^i 


pamus.  Tanta  eDim  EcclesioB  est  in  Ghristo  unitas,  A  devincti  ab  inferni  caustris  educti  8unt,6t  per  eum- 


ut  quomodo  una  fides  et  unum  baptisma  et  unum 
altare,  de  quo  ait  Isaias  :  Erit  altare  Domini  in  me- 
dio  Urrx  jEggpti  {Isa.  xix,  19) ;  ita  unus  ubique  sit 
panis  corporis  Ghristi.et  unus  calix  sanguinisejus. 
Unde  ei  Ecclesiaextraditionehisverbis  consecrans 
myslerium  sacri  corporis  et  sanguinis  Domini,  de- 
signanter  dicit  Dominum  dixisse  apostolis:  Accipile 
et  manducate  ex  hoc  omnes;  hoc  est  enim,  corpus 
meufn,  Simili  modo  posteaquam  casnatum  est^  acci- 
piens  et  hunc  calicem  praeclarum,  Attendat  fidelis 
quisque,  quid  est  quod  dicat  hunc^  videlieet  quod 
calix,  quem  sacerdos  catholicus  sacrificat,  non  est 
alius,nisi  ipse  quem  I>ominus  apostulis  tradidit.Si- 
cut  ergo  de  sanguine,sic  quoque  de  corpore  sentien- 


dem  etiam  omnes  credentes  a  peccatorum  vinculis 
et  de  lacu  miseria  et  de  luto  faecis  eripiuntur. 

62.  Iterum,quod  hic  dicitur  mysterium  fideiy  et  in 
illis  verbis  Domini  quibus  mysterium  corporis  et 
sanguinis  sui  tradidit,  non  legitur,  videtur  de  alio 
loco  Evangelii  sumptum  esse^ubi,  secundum  Joan- 
nem,  de  hoc  eosdem  sacramento  quibusdam  disci- 
pulis  non  credentibus  loqucns  ait  :  Verba  quw  ego 
locnius  sum  vobiSy  Spiritus  et  vita  sunt^  scd  sunt  qui- 
dam  ex  vobis'  qui  non  credunt  (Joan.  vi,  64,  65). 
Ostendit  enim  se  magnum  dixisse  mysterium,cum 
ait  :  Verba  qtue  ego  locutus  sum,  Spiritus  et  vita 
sunt.CMjn  autem  adjungit :  Sedsunt  quidam ex vobis 
qui  non  eredunt^  ostendit  illud  roysterium  non  esse 


dumettenendumest.Quodautempra?i;/arumm/u:etn  t%  nisi  fidei  et  (idelium,quiillaverbafideliter  audiunt; 

««•j  *f^A  J  1 1  1.  W^M  >   *  ^^  l*_l  *  **1  A*A  A  *  **fll*J 


dicit,  manifeste  de  psalmo  sumptus  est :  Et  calix 
tuus  inehrians  quam  prslarus  est  {Psal,  xxii,  5)  1  Et 
vere  praclarus,  quo  sanguis  offertur  immaculatus^ 
nulla  peccati  macula  tectus.Hoc  poculo  fidelium  ine- 
briatur  afifectus,  ut  laetitiam  induat  de  remissione 
peccati.  Hac  ebrietate  animus  non  confunditur,sed 
consecratur. 

61.  Item,  quod  in  his  verbis  dicitur  :  Novi  et 
aeterni  r^^s/am^/i^manifestum  est,quia  in  Evangelio 
non  legitur,  nisi  tantummodo.  Calix  sanguinis  mei 
flovi  Testamenti,  sed  quod  hic  additur  setemi  et  in 
propheticis  et  in  apostolicis  litteris  continetur.Nam 
inIsaialegiroug,promittente  Deofidelibus :  Etferiam 
vobiscum  pactum,\d  est  testamentum  sempiternum, 
Et  in  Ezecbiele,ubi  promittit  Ecclesie :  Et  suscitabo 


ot  ideo  eis  spiritusetvita  sunt:quiaeosspirita]iter 
intellecta  vivificant  (Auo.,  lib.  i  de  peccat,  Meritis 
et  Remis.f  c.  24).  Aut  certe  hsec  verba  de  Apostolo 
sumpta  sunt,  ubi  ait :  Habentes  mysterinm  fidei  in 
conscientia  pura  (I  Tim.ui,  9),  quia  sicut  sacramen- 
tum  sanctsTrinitatis,itaetsacramentum  Dominics 
passionis  et  mortis,quodillaoblationefrequentatur 
sequaliter  necessarium  ad  sa1utem,a3qualiter  in  con- 
scientia  pura  est  sumendum  ac  rctioendum.  Quod 
etiam  in  baptismate  celebratur,docentc  eodem  Apo- 
stolo  ac  dicente  :  Quicunque  enim  baptizatl  sumus  in 
(Ihristo  JesUjin  morte  ipsius  baptizati  sumus.  Totum 
ergo  quod  in  hac  oblatione  Dominici  corporis  et 
sanguinis  igitur,mysterium  est:  aliud  enim  videtur, 
aliud  intelligitur :  quod  videtur  speoiem  habet  cor- 


tibi  pcxtum  sempitemum  (E7£ch.  xvi,  80).  Et  Apo-  ^  poralem,quod  intelligitur  fructum  habet  spiritua- 

lem.  Sciendum  vero  quod  eumdem  calicem  Domini 
sanguinis  juxta  observantiam  EcclesisB  catholicffi  ab 
apostolis  traditam,nisi  mixtum  aqua  ofTerri  non  li- 
cet,quia  vinumfuit  redemptionisnostrsemysterium, 
cum  ait :  Non  bibam  a  modo  de  hoc  genimine  viiis 
(Marc.  XIV,  25),  et  de  latere  ejus  quod  lancea  trans- 
fixum  est,aquaque  cum  sanguine  egressa  vinum  de 
vera  carnis  ejus  vite  cum  aquaexpressum  ostendit. 
H(BC  sunt  enim  sacramenta  Ecclesiae,sine  quibus  ad 
vitam quflB  vere vita  est non  intratur.Illo  sanguis in  re- 
missionem  fusus  est  peccatorum,aqua  illa  salutare 


stolus  dicit  :  Uaa  enim  oblatione  consummavit  in 
sempitemum  sanctificatos  (Hebr.  x,  14).  Et  iterum  : 
Jkus  autem  pacis,  qui  eduxit  de  mortuis  pastorem, 
Aqnum  ovium  in  sanguine  Testamenti  xtemi  Domi- 
num  nostrum  Jesum  Christum  (Heb.  xiii,  20).  (Auo.) 
Ideo  ergo  sanguis  Ghristi  novum  est  testamentum, 
quia  nova  dilectio,  qua  usque  ad  mortem  in  novis- 
simis  ssculorum  temporibusnosdilexit.Dilectio  ista 
nos  inncvet,  ut  simus  homines  novi,h£reded  Testa- 
menti  Novi,sicut  et  apostolus  docet,dicens  :  Quanto 
magis  sanguis  Christi,  qui  per  Spiritum  sanctum  se* 


metipsum  obtulit  immaculatum  Dco,  ^emundavit  con-  \  temperatpoculum:hsecetlavacrumpra)statelpotum. 
scientiam  nostram  ab  operibus  mortuis,ad  serviendum  63.  Hoc  totum  Dominicae  oblationis  mysterium 
Deo  viventil  Et  ideo  Noui  Testamenti  mediator  quantapictatectamoreagcndumestetaccipiendum 
(flebrAXjii),  Per  hunc  ergo  sanguinem  Novi  Tcsta-  j)  sit,  commcndat  nobis  ipse  Dominus  drcendo :  Hxc 


menti  qui  est  effusus  in  remissioncm  peccatorum, 
emundavit,  id  est  innovavit  conscientiam  fidelium, 
et  fiant  iidem  fideles  juxta  eumdem  Apostolum  haere- 
des  secundumspem  vits®terns,et  repromissionem 
accipiunt  qui  vocantur  aetemffi  hsereditatis.Et  ideo 
sanguis  ille  Novietseterni  est  Testamenti.quia  quos 
a  veiustate  innovat  ad  asternam  haereditatem  perdu- 
cit.  Hinc  Zacharias  propheta,velut  ad  ipsum  Domi- 
num  loquens  ait :  Tu  quoque  in  sanguine  Testamenti 
tui  emisisti  vinctos  tnos  de  lacu,in  quo  nunc  erat  aqua 
{ZacJi.  IX,  iO)  :  quia  videlicet  per  hujus  sanguinis 
efTusionem  et  antiqui  justi,spe  futurae  redemptionis 


fjuotiescunque  feceritiSy  in  mei  memoriam  favietis 
(Luc.  XXII,  19).  Quod  exponens  Apostolus  ait :  Quo- 
ties  enim  manducabitis  panem  hunCy  et  calicem  bibe- 
tis,  mortem  Domini  annuntiabitis,  donec  veniat  (I 
(7or.xi,26).llIius  orgo  panis  et  calicis  oblatio  mortis 
Ghristi  est  commemoratio,et  annuntiatio,  quas  non 
tam  verbis  quam  mysteriis  ipsis  agitur,  per  quae 
nostris  mentibus  mors  illa  pretiosa^altius  et  fortius 
commendatur.Quid  est  enini  mortis  Christi  comme- 
moratio,  nisl  charitatis  ejus  commendatio,  quam 
nobis  beatus  evangelista  Joannes  commandans,ait: 
Sciens  Jesus  quia  venit  hora  ejus^  ut  transeat,  ab  hoc 


ss 


FLOni  WACONI  LUGDTINENSIS. 


56 


tnundo  ad  Patrem,  cum  dilexissel  suos  qui  eranl  in  A 
mundOf  in  finemdilexit  (Joan.  xm,  1),  id  est  usque 
ad  mortem  eum  illa  dilectio  perduxit,  quia  tantum 
dilezit  eos  ut  moreretur  propter  cos.  Hoc  enim  te- 
status  est,  dicens  :  Majorem  hac  dilectionem  nemo 
habetf  quam  ut  animam  suam  quis  ponat  pro  amicis 
suis  {Joan,  xv,  13).  Propterea  et  iturus  ad  passio- 
nem,  et  per  resurrectionis  et  ascensionis  gloriam 
discessurus  e  mundo,  hoc  sacramentum  ultimum 
discipulis  tradidit,  ut  memoriam  tantse  charitatis, 
pcr  quam  solam  salvamur,arctius  eorum  mentibus 
iafigeret;  quatenus  semper  memores  simus,et  qua- 
les  et  quantum  ab  eo  dilecti  simus;  quales,  ne  de 
Bobis  gloriemur;  quantum,  ut  de  illo  speremus ; 
quod  utrumque  diligenter  Apostolus  imponit  et  in- 
culcat,  dicens  :  Ut  quid  enim  Ckristus,  cum  adhuc  n 
infirmi  essemus.secundum  tempus  pro  impiis  mortuus 
sst  {Rom.  V,  6)?  Et  post  paululum  :  Commendat  au- 
tem,  inquitfSuam  charitatem  Deus  in  nobiSy  quoniam 
siy  cum  adhuc  peccatores  essemus,  Christus  pro  nobis 
mortuus  estfmutto  magis  justificati  nunc  in  sanguine 
ipsius  salvi  erimus  ab  ira  per  ipsum.  Si  enim  inimici 
essemus^reconciliati  sumus  Deo  per  mortem  iHlii  ejuSy 
muUo  magis  reconciliati  salvi  erimus  in  vita  ipsius 
(Bom.  viii,9J0).Hoc  ergo  agdndum,hocfrequentan- 
dum  commendavit,  quo  usque  ipse  veniat  in  fme 
ssculi,  quando  erit  sanctorum  requies,  non  adhuc 
in  sacramento  spei,quo  in  hoc  tempore  consociatur 
Ecclesia^  quandiu  habitur  quod  de  latere  Ghristi 
emanavit,  sed  jam  ipsa  perfectione  salutis  asternae, 
cum  tradetur  regnum  Deo  et  Patri,  ut  in  illa  per- 
spicuacontemplatione  incommutabilis  veritatis,nul-  C 
li8mysteriiscorporalibusegeamus.(6REG.)Hfiecnam- 
que  singularitervictima  ab  aeterno  interitu  animam 
salvat,  qu«  illam  nobis  mortem  Unigeniti  per  my- 
sterium  reparat.  Qui,  licet  surgens  a  mortuis,  jam 
non  moritur,et  mors  ei  ultra  non  dominabitur;  ta- 
men,in  seipso  immortaliter  alque  incorruptibiliter 
viveus,  pro  nobis  iterum  in  hoc  mysterio  sacrae 
oblationis  immolatur.Ejus  quippe  ibi  corpussumi- 
tur,cyus  caro  in  populi  salule  partitur.Ejus  sanguis 
non  jam  in  manus  inBdelium  funditur.  Hinc  ergo 
pensemus  quale  sit  pro  nobis  hocsacrificium.quod 
pro  absolutione  nostra  passionem  unigeniti  Pilii 
scmper  imitatur.  Soquilur  in  mysterio  : 

64.  Unde  et  metnores  nos  servi  tui,  ctc,  usque  ad 
calicem  salutis  perpetux,  Quia  Dominus  et  Salvator  j) 
noster  mysterium  suae  mortis,quam  pro  nostra  om- 
niumque  salute  suscepit,  tanta  pietate  memoriae  fi- 
delium  commendavit,ut  per  oblationcm  et  partici- 
pationem  corporis  et  sanguinis  eamdem  vivilicavit 
mortem  suam.Et  qui.i  in  parlicipatione  corporis  et 
sanguinissui  vivilicamsuammorteninos  annuntiare 
voluit  Dominus  ctSalvatornosterdonec  ipse  vcniat, 
dignum  et  salubre  est  ut,  ha;c  veneranda  mysteria 
frequentando,  memores  sint  sacerdotcs  et  populus, 
universa  vidclicet  Ecclesia,  bcatae  passionis  ejus.Et 
vere  beatflD,quia  sine  peccalo  suscepta,totius  mundi 
peccata  dclcvit,et  quia  non  soIum,ut  Apostolus  ait: 


Mortuus  est  propter  delicta  nostra,  sed  etiam  resur- 
rexit  propler  justificationem  nostram  {Rom.  iv,  25), 
memores  simus  resurreclionis  quoque  ejusabinfe- 
ris;  et,quoniam  resurgeusamortuiset  assumptus  in 
CQjlum,  sedet  a  dextris  Dei,  simus  memores  etiam 
gloriosas  ascensionis  ejus.  Haec  est  enim  tota  salus 
nostra  et  vita,  si  incessanter  memores  simus.  Me- 
mores  igitur  Dominicae  passionis,  resurrectionis  et 
ascensionis,  tam  sacerdotes  quam  plebs  fldelis  of- 
ferunt  praBclarae,  id  est  praecellenti  et  gloriosie  ma- 
jestati  Dei,non  de  suo,  scd  de  ejus  donis  ac  datis, 
juxta  quod  fcriptum  est:  Et  quae  de  manu  tua  acce- 
pimus,dcdimus  tibiinmysterio  Dominici  corporiset 
sanguinis  vere  hostiam  puram,  hostiam  sanctam, 
hostiam  immaculatam.  Quoe  trina  repetitio  tanti 
mysterii  ost  laudatio.Haec  namque  hostia,quam  ho- 
stiam  puram,sanctam,immaculatam  dicimus^id  est 
pancm  sanctum  vitae  aeternae  et  calicem  salutis  per- 
tueBjSumcntibus  vita  aeterna  cst,  dicente  Doniino  : 
Qui  manducat  hune  panem,  vivet  in  selemum  [Joan. 
Vi,59).0uam  vero  hostiam  puram,sanctam  et  imma- 
culatam  offert  Ecclesia,nisi  quam  a  Domino  accepit? 
id  est  panem  sanchim  vitae  aeternaB,etcalicem  salutis 
perpetuK.In  hoc  enimpanesumentibus  vitajEterna 
est,sicut  ipse  Dominus  panis  vivus  et  panis  vitae  de 
se  ipso  ait :  Ego  sum  panis  vivus  qui  de  coelo  descendi 
{Joan,  VI,  51).  Et  iterum  :  Panis  cnim  Dci  est.  qui 
descendit  de  caslo  et  dat  vilam  mundo  (Ibid.  33).  Et 
alio  loco  dicit  :  Qui  manducat  hune  panem,  vivet  in 
cetemum  {Ibid.,  o9).  El  quod  isle  sit  panis  corporis 
ipse  exponit  dicendo  :  FA  panis  quem  eyo  dabo^  caro 
mea  cst  pro  mundi  vita  {!bid.,b2).  Ergo  et  calixsan- 
guinisejus,  calix  est  salutis  aeternae,  quia  sanguis 
ille  pro  multis  effusus  est  in  remissionem  peccato- 
rum,  ut  salvum  faceret  populum  suum  a  peccatis 
eorum.De  hoc  canitur  in  psslmo :  Calicem  salutaris 
accipinm  et  nomcji  Domini  invocabo  {Psal.  cxv,  13). 
Est  enim  calix  iste  salutaris  accipienti,et  in  sacra- 
menti  perceptione,  in  passionis  imitatione,  sicut 
a  sanctis  martyribus  acccptus  est.  Hunc  pa- 
nem  significavit  manna,  hunc  pancm  tribuit  altare 
Dei.  Noverunt  fidcles  Christi  corpus,  si  in  Christi 
corpore  homo  fucrit,accipiet  dc  Ghristi  spiritu.Sicut 
autem  corpus  nostrumsinespiritunonpoteat  vlvere, 
sic  non  habebit  spiritum  vitae,  nisi  qui  in  Christi 
corpore  fuerit  inventus.  Qui  vult  vivere,  accedit, 
credatjVivat  Deo  de  Dco;  incorporetur,  ut  vivifice- 
tur.  Hoc  est  enim  manducare  illam  escam,et  illum 
bibere  potum,  in  Christo  manere,  et  illum  dt  ancn- 
tem  in  se  habere,  sicut  ipse  dicit  :  Qui  mandueat 
meam  camem.et  bibitmeum  sanguinem  in  me  manet,et 
ergo  in  iUo  {Joan.  vi,  .57).  Sequitur  in  myslerio. 

05.  Supra  qux  propitio  ac  sereno  vultu,  etc,  us- 
que  immaculatam  hostiam.Or(Liur  Deus  ut  super  haec 
numera  vitaGetsalutis,qua3  praeclarae  majestaticjus 
offeruntur,propitio,  id  est  placabili  et  sereno  vultu 
respicere  dignetur,non  qiiia  vultus  ejus  aliquando 
serenatur,ut  ipse  sit  Pater  luminum,  ulbeatus  Ja- 
cobus  dicit  :  Apud  quem  non  est  transmutatiOynec  vi- 


w 


DE  EXPOSITIONE  MISSiE. 


58 


eissiludinis  obumbratic  (Jac,  i,  \7),  Et  beatus  Joan-  A  neque  inilium  dierum  neque  finem  habens^assimilatu^ 


nes  testatur  :  Qiioniam  Deus  lux  est,  et  tcnebrx  in  co 
non  sunt  ullas  (/  Joan,  i,  5).  Sed  qui  semper  in  lu- 
mine  est,  tunc  supcr  nos  serenat,ac  illuminat  vul- 
tumsuumquandodeclaratsupernosmiscrirordiam, 
sicut  in  psalmo  orantes  dicimus  :  Jlluminet  vultum 
smtm  super  nos,  et  misereatur  nostri  [Psal,  lxvi,  2). 
Sicut  e  contrario  de  quibusdam,qui  ejus  misericor- 
dia  indigni  sunt,  ipse  dicit :  Abscondam  faciemmeam 
ab  eis  (Deut.  xxxi,  n).Et  iterum  quibus  se  placabi- 
lem  prabet»promittit  dicens  :  Et  non  avertamfaciem 
meam  a  vobis  [Jerem,  iii,  12).Unde  et  beatus  Daniel 
islis  ipsis  verbis  exorat,  dicens  :  Exaudiy  Domine, 
jfreces  servi  tui,  iltumina  faciem  tuam  super  sanctua- 
rium  tuum,  et  propitius  intende  poputum  istum,super 


per  omnia  Filio  Dei,  qui  manet  sacerdos  in  aetemum 
(ff<?6r.vi,3).Quod  vero  post  haecomnia  subjnngitur 
sanctum  sacrificium,  immaculatam  hostiam,  ad  supe- 
riora  referendum  esse  videtur,  ubi  dictum  est  :  Su- 
per  qux  propitio  ac  sereno  vultu  respicere  digneriSy 
ut  ad  complendam  pctitionem  subjunctum  sit.  Hoc 
autem  totum  exoratur  omnipotens  Deus,ut  sacrifi- 
cium  Ecclesiae  ita  acceptum  habeat,  ut  sacrificium 
justi  Abel,  et  patriarch®  Abrahas,  et  summi  sacer- 
dotis  Melchiscdech ;  quia  et  in  illis  antiquis  sacri- 
ficiis  imago  erat  hujus  veri  sacrificii,  et  hoc  ipsum 
uni  Deo  auctori  utriusque  Testamenti  et  utriusque 
sacrificii  ordinatissima  temporum  dispositione  tunc 
placebat  in  praefiguratione  venturae  veritatis,  quod 


quem  invocatum  est  nomen  tuum  (Dan,  ix,  17).Nequc  ^  et  nunc  placet  in  adimpletione  ejusdem  veritatis. 


enim  Deus  humana  forma  faciem  autvultumhabc 
re  putandus  est :  quia,  ut  Dominus  in  Evangelio  uit : 
Spiritus  est  Deus,  et  eos  qui  adorant  eum,in  spirituet 
veritate  oportet  adorare  (Joan,  ix,  24).  8ed  facies  et 
Yultus  Dei  praescntia  ejus  est.  Quid  est  cnim  facies 
Dei  super  nos  illuminata,  nisi  praesentia  doclarata, 
cum  misericordiam  et  bonitatem  ipsius  praescntom 
nobis  adesse  sentimus?  Sic  et  respicere  Dei  visita- 
tio  pietalis  ejus  est,  F.icut  in  psalmo  orantes  dici- 
mus  :  Deus  virtutum,  converte  nos,  respice  de  ccelo^et 
vide^  et  visita  vineam  istam  {PsaL  lxxix,  15).  Oratur 
itaque  omnipotens  Deus,  ut  placabilis  ac  propitius 
factns,  sereno  vultu,  id  est  declarata  bonitatis  et 
pietatis  suae  prKsentia,respiciat  dignantcr  Ecclesiae 
suae  munera,et  accepta  et  beneplacita  habeat,sicut 
munera  pueri  sui  justi  Abcl,  cujus  fides  et  justitia  C 
et  oblalionis  acceplio  et  in  lege  veteri  commenda- 
tur,  ubi  scriptum  est  ?  Et  respexit  Deus  ad  Ahel  et 
ad  munera  ejus(Gen,  iv,4);  et  in  Evangelio  :  A  safi- 
guine  Abeljusti  (Matth,\xii,3h)',  et  in  Apostolo,  ubi 
scribit  :  Fide  plurimam hostiam  Abel  quam  Cain obtu- 
lit  Deo,per  quam  testimonium  consecutus  est  esse  jus- 
ttts  (Hebr,  XI,  4),  quae  non  aetate,  sed  simplicitate  et 
puritate,puer  Dei  appellatur.  Sicut  etiam  de  David, 
qui  inortuus  est  senex,  in  Evangelio  dicitur  :  In 
domo  David  pueri  sui  (Luc,  i,  69).  Et,  sicut  sacrift- 
cium,inqu\i,patriarch3e  nostri  //frra^. Utiquequod 
sacrificium  in  oblationem  unigeniti  filii  Tsaac  offe- 
rens  cum  Deobo1ocaustum,quod  ita  acceptum  fuit 
ut  mereretur  audire  :  Per  memetipsum  juravi,  dicit 


Nam  et  in  sacrificio  Abel,  quod  de  primogenitis 
ovium  ct  adipibus  earum  oblatum,  sacrificio  Cain 
quod  ex  terrae  fructibus  offerebatur,  praelatum  est, 
Novi  Testamcnti  fidespraefigurabatur,  qua  innocen- 
tia  gratiae  Deum  laudans,  Veteris  Testamenti  terreni 
operibus  anteponitur,  etin  immolatione  unicietdi- 
lecti  filii  Abrahae  immolatio  cju3praefigurabafur,de 
quo  dicit  Pater  :  Htc  est  Fitius  meus  dilectus,  in  quo 
mihi  bene  complacui,  [Matth.  xvii,  5).  Unde  ait  Apo- 
stolus  :  Qui  proprio  Filio  suo  non  pepercit,  sed  pro 
nobis  omnibus  tradidit  illum  {Rom,  viii,  32).  Et  sacri- 
ficium  Melchiscdech  tam  vera  erat  significatio  sacri- 
ficii  Christi,  ut  inde  pra^dictum  sit  :  Tu  es  sacerdos 
in  xtcrnum  secundum  ordinemMelchisedech(Psal,cix, 
4).  Sequitur  in  mysterio  : 

66.  Supplices  te  rogamus,  omnipotens  Deus,  etc. 
Haec  verba  mysterii  tam  profunda,tam  raira  et  stu- 
pendaquis  comprehenderesufficiat?quisinde  digne 
aliquld  loquatur?  magis  veneranda  suntet  pavenda 
quam  discutienda.  Beatus  tamen  Gregorius,  ido- 
neus  tanti  mysterii  interpres^  in  quodam  loco  ali- 
quid  de  iis  tanquam  de  re  ineffabili  peneineCfabiliter 
loquitur  (GnEG.,  1.  iv  Dialog,,  06).  Quis  enim  fide- 
lium,  inquit,  habere  dubium  possit,  in  ipsa  immo- 
lationis  hora  ad  sacerdotis  vocem  ccelos  aperiri,  in 
illo  Jesu  Christi  mysterio  angelorum  choris  adesse, 
summis  ima  soeiari,terram  coelestibus  jungi,unum 
quid  ex  visibilibus  atque  invisibilibus  fleri?  Idem 
etiam  doctor  quomodo  accipiendum  sit  sublime  al- 
tarcDeiinconspectu  divinae  majestatis  ejus  quodam 


Dominus,quta  fecisti  rem  hanc,  et  non  pepercisti  uni-  p  loco  subtiliter  ostendit,  exponens  illum  versiculum 


genito  tuo  propter  me,  benedicam  tibi  {Gen,  xxii,  42), 
elc.Qui  quidem  patriarcha  non  tantum  est  Israeli- 
tie£  plebis  secundum  carnem,  sed  etiam  nostrae 
secundum  fidem.  Adjungitur  adhuc  :  Et  quod  tibi 
9btulit  summus  sacerdos  tuus  Melchisedech,  de  quo 
manifeste  scriptum  dicit :  Et  Melchisedech  rex  Sa- 
lem  protulit  panes  et  vinum,  Erat  enim  sacerdos  Dei 
altissimi,  et  benedixit  Abraham  (Gen,  xiv,  18),  cujus 
sacerdotinm  et  sacrifioium  tantum  magnificatur,ut 
dicat  de  eo  Apostolus :  Primum  quidem  Melchisedech, 
qui  interpreiatur  rexjustitise,  deinderex  Salem,  quod 
at  rex  pacis,  sine  patre,  sine  matre,  sine  genealogia. 


psalmi.  Constituite  diem  solemnem  in  confrequenta- 
tionibus  usque  ad  comu  altaris  (Psal,  cxvii,27).  Dies, 
inquit,soIemnis  est  Domino  conjunctio  cordis  nos- 
tri ;  sed  tunc  in  confrequentatione  dies  solemnis 
constituitur,cum  in  lacrymas  pio  amore  ejus  assi  • 
dup  mens  movetur,  cui  velut  si  diceremus  :  Quan- 
diu  ista  acturi  sumus?  quandiu  tribulatione  afTici- 
mur?IIIico  terminum  quousquefieri  debeatsubjun- 
xit,  dicens  :  usque  ad  cornu  altaris;  cornu  quippe 
altaris  est  exaltatio  sacrificii  interioris,  ubi  cum 
venerimus,  jam  nulla  necessitas  est  ut  solemnein 
diem  Domino  de  nostra  lamentatione   faciamud. 


89 


PLORI  DIACONI  LUiSDDNENSIS. 


60 


Beatus  quoque  Augustinus  de  oodem  sublimi  altare  A 
dicit,  exponens  versiculum  psalmi :  Lavabo  inter  in- 
nocentes  manus  meas,  et  circumdabo  altare  tuum, 
Domine  (PsaL  xxv,  6),  sic  breviter  designat :  Munda, 
inquit,  faciam  inter  innocentes  opera  mea,  quibua 
amplexabor  sublimia  tua.  Item  alio  Ioco(/n  psal.xLUf 
n.  5),exponens  illum  versiculum  :  Et  introibo  ad 
altare  Deifad  Deum  qui  Ixtificat  juuentutem  meam^^^ 
eadem  re  sic  dicit :  Est  enim  quoddam  altare  invisi- 
bile,ad  quod  non  accedit  injustus^ille  solus  accedit 
qui  ad  istud  securus  accedit.  Illic  inveniet  vitam 
8uam,qui  in  isto  discernit  causam  suam;  qualeibi 
sacrificiDm  est,  ipse  qui  intrat  assumetur  in  holo- 
caustum.  Et  repetit  aliis  verbis  quid  hoc  altare  sit, 
ad  Dominum  inquiens  :  Ad  Deum  qui  Ixtificat  juven- 
tutem  meam.  Item  alibi  idem  doctor  exponens  eum-  ^ 
dem  versiculum,  quem  et  beatus  Gregorius  :  Sic 
enim  est,  inquit,  in  domo  illa  sempiterna  secrificium 
laudis,et  sacerdos  sempiternus  cst,  et  altare  sempi- 
ternum,  pacata  mens  ipsa  justorum.  Non  ergo  suf- 
ficiat  in  terra  dies  ille  solemnis  quo  Agnus  occisus 
6st,8ed  constituite  ilium  in  condensis  scmpiternum, 
alta  et  secreta  rimantcs,quo  usque  pcrveniaris,exal- 
tatis  a  Deo  mentibus  vestris,  usque  ad  ejus  divinita- 
tem.  Et  quid  ibi  aliud,  nisi  laudcs  cantabimus  ?  quid 
ibi  aliud  dicemus,  nisi  Deus  meus  es  tu,  et  confitcbor 
tibi;  Deus  meus  es  tu^et  exaltabo  te ?  [Ps. cxvii,28.)Non 
strepitu  verborum  istud  dicemu8,sed  dilectio  inhaj- 
rens  illi,  per  se  ipsam  cIamatistamvocem:Dilectio 
ipsa  vox  est.  Haecde  sublimi  altareDei  in  conspectu 
divins  majestatis  ejus  necessario  in  hoc  loco  ex  san- 
ctorum  Patrum  verbis  posita  sunt,ut  quis  carnaliter  C 
/  cogitans,«stimet  in  ccclis  esse  altare  corporcum,  ex 
coelesti  sive  supercoBlesti  corpore  factum;  sed  po- 
tius,juxtasensum  spiritalium  Patrum,  intelligamus 
sublime  altare  Dei,  rationabilo  et  intelligibilc  csse 
in  electa  et  rationali  creatura^  angelica  videlicet  et 
humana,qus  in  sanctis  angelis,ex  quo  conditaest, 
in  sui  contemplatione  Gonditoris  sublimata,  et  sibi 
nimium  per  spiritum  pacis  unita,verum  et  sublime 
altare  Dei  existit^ex  quo  accipit  Deus  sempiternum 
sacrificium  laudis  ethostiam  jubilationis,  ad  cujus 
altaris  unitetem  adjungitur  nunc  per  fidem,  et  in 
futuro  per  divinee  contemplationis  spectem  omnis 
multitudo  hominum  electorum.  Sed  quandiu  in  ista 
mortaIitatevivunt,antequam  reipsa  ingrcdianturad 
iilud  altare  Dei,antequam  perveniant  usque  ad  cor-  ]) 
nu  altaris,  ut  orationibus  et  supplicationibus  suis, 
tanquam  in  inferioribus  adhuc  positi,a  supernis  vir- 
tutibus  juventur,ut  earum  interventione  exaudian- 
tur,  et  quasi  de  sublimitate  altaris  suscipiantur ; 
sicut  legimus,  et  Danieli  oranti  ct  deprccanti  Ga- 
brielem  angelum  apparuisse,eique  dixisse :  Ab  initio 
precum  tuarum  egressus  est  sermo,et  ego  veni  propter 
sermones  tuos,et  nemo  est  ut  adjutormeus  in  omnibus 
hiSy  nisi  Michael  archangelus  princeps  vester  {Dan.  ix, 
23).  Et  in  Zacharia  propheta  legimus  pro  consola- 
tioneetliberatione  populi  Dei  angelum  deprecantem 
et  dicentem  :  Domine  exercituum  usquequo  tu  7ion 


misereberis  Jerusalem  et  urbium  Juda,  quibus  iralus 
es7  Iste  jam  septuagcsimus  annus  est  {Zach.  ix,  J2).  Et 
respondit  Dominus  angelo  verba  bona^  verba  con- 
solatoria.  Similiter  et  ad  Tobiam  Raphael  angelus 
dicit  :  Quando  orabas  tu  cum  lacrymiSy  et  sepeliebas 
mortuost  ego  obtuli  orationem  tuam  Domino,  et  nunc 
misit  me  Dominus  ut  curarem  te^  etc.  (Tob.  xii,  12). 
Fit  ergo  et  in  ista  oratione  et  oblatione  eacra  con- 1 
secrationis  aliquid  incomprehensibiie  et  inefFabile, 
et  multo  his  omnibus  mirabilius,  ut  per  angelica 
ministeria  et  £uppIicationes  tanquam  de  sublimi 
altari  divinae  majestatis  conspectibus  olTerantur  in 
i]Iaimmolationishora,cum  aetantibus  sibi  ministris 
coelestibus  Ghristus,  ut  proposita  CQnsecret,  adesse 
credcndus  est;  de  qua  re  commodum  videturbeati 
Ambrosii  verba  ponere  de  Expositione  Evargelii  se- 
cundum  Lucam  {lib.  i,  n.  28)  :  Non  enim  dubites, 
inquit,assistere  angelum,  quando  Ghristus  assistit, 
Ghristus  immoIatur.Etenim  paschanostrumimmo- 
latus  est  Ghristus:  unde  non  immerito  etiam  Zacha- 
riae  deprecanti  apparuit  angelus  a  dextris  altaris 
incensi,  quia  veri  sacerdotis  jam  nuntiabatur  ad- 
ventus  et  cocleste  sacrificium  parabatur,in  quo  an. 
geli  ministrarent.  Sic  ergo  cogitanda  sunt,  ut  ali- 
quid  quo  nihil  sit  melius  atque  subiimius  illa  cogi- 
tatione  concmur  attingere-. 

67.  Simiiiter  quoque  et  illud  quod  sequitur  :  Ut 
omne,quotquot  ex  hac  altaris  participatione  sacrosan- 
ctum  Filii  corpus  et  sanguinem  sumpserimus,  omni 
benedictione  coelesti  et  gratia  repleamur,  Ista  enim 
munera,ista  sunt  dona  super  omnem  gloriam  con- 
stituta,  quibus  fideles  suos  omnipotens  Deus  refi- 
ciens,glorioso  Filii  sui  corpore  vivificat,  sanctificat, 
seternitati  prseparat,  per  haec  corda  fidelium  omni 
benedictione  replet  cojlesti  et  gratia,  tribuens  cor- 
poribus  castimoniam,  mentibus  fidem,  cogitationi- 
bl3s  puritatem.Perhasc  tuetur  suos  misericordia,con- 
firmat  spe,  munit  charitate,  ut,  tanta  Domini  parti- 
cipatione,  intra  se  Deum  suscipientcs^templum  ejus 
eflici  mereantur.  Quid  sit  crgo  per  participationem 
corporis  et  sanguinis  Filii  Dei  omni  benedictione 
caslesti  et  gratia  repleri,et  quantum  hoc  bonum  de- 
beat  esuriri  ac  sitiri,  audiamus  beatum  Ambrosium 
dulciter  docentem  et  exhortantem  :  «  Christus  Ec- 
clesisB  cibus,  Ghristus  est  potus.  Garo  Dei  cibus,  et 
Dei  sanguis  cst  potus.  Ghristus  nobis  quotidie  mini- 
stratur.  Gibus  iste  non  corpus  impinguat^  sed  con- 
firmat  cor  hominis.  Hic  est  panis  vita  :  qui  e.rgo 
vitam  manducat  mori  non  potest.  Accedite  ad  eum, 
et  satiamini,  quia  panis  est.  Accedite  ad  eum,  et 
potate,quia  fons  est.  Accedite  ad  eum,et  iiiumina- 
mini,  quia  lux  est  Accedite  ad  eum  et  liberamini, 
quia  ubi  Spiritus  Domini,  ibi  libertas.  Accedite  ad 
eum,et  absoIvemini,quia  remissio  peccatorum  est. 
Gorpus  Domini  Jesu  postulatio  est  divin®  reconci- 
liationis  et  protectionis  aeternaB.  Accipe  tibi  muni- 
mentum,suscipeDominum  Jesum  tuae  mentis  hospi- 
tio  :  ubi  corpus  ejus,  ibi  Jesus  est.  Gum  hospitium 
tuum  adversariuB  viderit  occupatum,  CGelestis  fui- 


61 


DE  EXPOSrriONE  MISSiG. 


gore  prudentiffi  intelliget  locumtestamentissuisin-  A 
terclusum  esse  pcr  Ghristum.  Qui  sit  iste  quaeris? 
Audi  ipsum  dicentem  :  Ego  sum  panis  vUaSyquivenil 
ad  me  non  esuriet ;  et  qui  credit  in  me  non  siiiet  un- 
quam  {Joan.  vi,  35).  »  Sequitur  in  mysterio. 

68.  Memento  etiam,  Dominey  famulorum  famula- 
rumque    iuarumy  qui  nos  prxcesserunt  cum  signo 
/fi^',etc.,u8que  lucis  etpacis  indulgeas  deprecamur. 
Orat  pia  mater  E^cclesia  etiam  pro  defunctis  suis, 
et  eos  sacrs  oblationis  intercessione  commendat, 
certissime  credens  quia  sanguis  ille  pretiosus,  qui 
pro  multiseffusus^est  in  remissionem  peccatorum, 
non  solum  ad  salutem  viventium,  sed  etiamadab- 
soIutionemvaIeatdefunctorum,siculbeatusJoannes 
testatur  dicens  :  Et  sanguis  Filii  ejus  Jesu  Christi  p 
emundal  nos  ah  omni  peccato  {II  Joan,  i,  7).  Proce- 
dunt  enim  fideles  de  corporecxeuntesadDominum, 
sed  non  praeceduntur  ab  Ecclesia,  qula  praeccdunt 
cum  signo  fidei  ct  dormiunt  in  somno  pacis  :  cum 
signo  fidei,  quia  ex  aqua  ct  Spiritu  sancto  rcnati, 
quia  Ghristi  cruce  et  passione  signati.  Dormiunt 
autem  tanquam  vere  in  resurrcctione  suscitandi. 
Dormiunt  ergo  in  somno  pacis,  quia  ab  unilate  et 
societate  Ghristi  et  EccIesiaB,  nec  per  beereses,  ncc 
per  schismata^  nec  per  mortalia  crimina  separati 
sunt :  in  quibus  etsi  aliquando  fuerunt,  tamen  per 
pconitentiam  sanati,  et  per  orationem  Ecclesiae  re- 
conciliaii,  (Aug.)  et  rcmissionis  mysterio  societati, 
utiquc  in  pace  obierunt,miseranteiIIo,qui  nonvult 
mortem  peccatoris,  sed  ut  convertatur   et  vivat. 
Neque  enim  piorum  anims  mortuorum  separantur  C 
ab  Ecclesia,  alioquin  nec  ad  altare  fieret  eorum 
memoria  in  commemoratione  corporis  Ghristi^  nec 
aliquid  prodesset,  ad  ejus  baptismum  in  periculis 
currere,  ne  sine  illo  fiuiatur  in  hac  vita  ;  nec  ad 
reconciiiationem,  si  fortc  per  pravam  vel  malam 
conscientiam  quisque  ab  eodem  corpore  separatus 
est.  Gar  enim  ista  fiunt,  nisi  quia  fideles  etiamde- 
functi  membrasunt  ejus?  Quamvis  ergo  nondum 
cum  sui8corporibus,jamtamen  animseregnantcum 
Christo.  Unde  et  in  Apocalypsi  legiiur:  Bcatimortui 
qui  in  Domino  moriuntur,  amodo  jam  dicit  Spiritus 
ut  requiescant  a  lahoris  suis,  opera  enim  illorum 
sequuniur  iltos  {Apoc. xiy,i3) ;  et  ipse  est  verussab- 
batismus  fidelium,id  estrequies,  de  qua  dicitApo- 
stolus  ?  Itaque  relinquiiur  sabbatiimus  populo  Dci  j) 
{Hebr.  iv,9). Quienim  ingrcssusestiorequiemejus, 
requievit  ab  operibus  suis.quemadmodum  etasuis 
Deus.  Regnat  itaque  cum  Ghristo  nunc  Ecclesia  in 
vivis  et  mortuis.  Propterea  enim,  sicut  dicit  Apo- 
stolus  :  Mortuus  est  Christus,  ut  et  vluorum  et  mor- 
iuorum  dominetur  {Rom.  xiv,  9).  Unde  et  alibi  ait  : 
Quoniam  non  posuit  nos  Deus  ad  iram,  sed  in  acqui^ 
tiUonem  saiutis  per  Dominum  nostrum  Jesum  Chri- 
siumy  qui  mortuus  est  pro  nobis,  ut,  sive  vigilemus, 
sive  dormiamusy  cum  illo  vivamus  {I  Thess.  v,  9). 
Iq  quibus  verbis  vigilantes,  viventes,  dormientes, 
moKuos  intelligi  voluit,  sicut  itcrum  dicit :  .Sa'^ 


ergo  vivamus,  sive  moriamur,  Domini  sumus  {Hofn. 
XIV,  8), 

69.  (Greg.)  Nam  luce  clarius  constat  quia  per- 
fectorum  justorum  anims,  mox  ut  hi\jus  carnis 
claustra  exeunt,in  ccelestibus  sedibus  recipiuntnr, 
quod  et  ipsa  Vcritas  attestatur  dicens  :  Ubi  fuerit 
corpus,  illic  congregabuntur  et  aquilw  {Malth.  xxiv, 
2d),quia  ubi  ipse  Redemptor  nosterestcorpore,iIIic 
procul  dubio  coIIigenturetanimffijustorum.EtPau. 
lus  dissolvi  desiderat  et  cum  Ghristo  esse.  Qui  ergo 
Ghristum  in  ccelo  esse  non  dubitat,  nec  Pauli  ani- 
mam  in  coelo  esse  negat,qui  etiam  dissolutionesui 
corporis  atque  inhabitatiooe  patris  ccelestis  dicit : 
Scimus  quoniam  siterrestris domus  nostra  hujus  ha- 
bitationis  di*:solcaiaryquod  xdificeUionem  habemus 
€x  Deo  domum  nan  mauu  factam  xternam  incstis 
{11  Cor.  V,  5J. 

70.  (ViGiLius.)  Verum  hoo  de  apostolis,  martyri- 
bus,  confessoribus,  c^terisque  viris  fieri  notandum 
est.  Nam  sunt  quorumdam  justorum  animae;  quae 
adhuc  mansionibus  differuntur,  in  quo  diiationis 
coelesti  rcgno,  licet  in  beata  requie,  quibusdam 
damno  ostenditur  quod  de  perfecta  justitia  aliquid 
minus  habuerunt.  At  vero  nonnulli  propter  bona 
fidei  opera  ad  electorum  sortem  praeordinati,  sed 
propter  mala  aliquaquibus  de  corpore  exieruntpost 
mortemsereno,castigandi  recipiunturflammisignis 
purgatorii,etvel  usque  ad  diemjudiciilongaexami- 
natione  a  vitiorum  sorde  mundantur,  vel  certeprius 
amicorum  fidelium  precibus,  eleemosynis,  Jejuniis, 
fletibus  et  hostiae  salutaris  oblationibus,  pcenis  ab- 
soIuti,et  ipsi  ad  beatorum  perveniunt  requiem.IIlis 
ergo  eorum  sacrae  victims  mortuisprosunt^qui  hic 
vivendo  obtinuerunt  ut  eosetiampostmortembona 
adjuvent,qu<Bhic  pro  ipsis  ab  aliis  fiunt.Inter  haec 
autem  pcnsandum  est^quod  tutiorvia  ^tf^utbonum 
quod  quisque  postmortem  speratagiperalio8,agat 
dum  vivit  ipse  pro  se.  Beatius  quippe  est  liberum 
exire  quam  post  vincula  libertatem  quaerere.  Pro- 
pter  illa  ergoyerb&quihusdiciiVLV^quinosprxcesse' 
runt  cum  signo  ftdei,  et  dormiunt  in  somno  pacis, 
usus  fuit  antiquorum,sicut  etiam  Romana  agitEc- 
clesia,  ut  statim  recitarentur  ex  diptychis,idestta- 
bulis,  nomina  defunctorum^atque  itapost  lectitionem 
nominum  subjungerentur  verba  sequentia:  Ipsis  et 
omnibus  in  Christo  quiescentibus  locnm  refrigeriiy  lu- 
cis  et  pacis  ut  indulgeas  deprecamur.  Ipsis  videlicet 
quorum  nominamcmorantur,et  caeterisomnibusin 
Christo  quiescentibus  iocum  refrigerii,  ubi  nonsen- 
tiunt  ardores  pocnarum.  et  luciSy  de  qua  Psalmista: 
Et  placeam  coram  Deo  tn  lumine  viventium  {Psat.  lv, 
H).  Etpacis,  de  qua  justus  Simeon  :  Nunc  dimitlis 
servum  tuum,  Dttminey  secundum  verbum  tuum  in 
pace  {Luc.  ii,59).  Et  in  qua  sanctorum  martyrum 
animae  quiescunt,  dicente  Sriptura  :  Visi  sunt  ocu- 
lis  insipientium  mori,  illi  autem  sunt  in  pace  {Sap. 

in,  2,  3) 

TI.Hanc  autempiam  etreligiosam  ohservantiam, 
quam  exapostolica  sine  dubiotraditionesusceptam 


«8 


PLORI  DTAGONI  LU6DUNENSIS. 


64 


universa  in  mundo  uniformiter  et  celebriter  tenet  A.  nos  Dei  pietas  introducat  petimus ;  ut  nobis  non 


Ecclesia,  etiam  Veteris  Testamenti  Scriptura  etcon- 
BuetudoaPatribuscustoditadiligentissimecommen- 
dat.  Legimus  namquein  Machabsorum  libris,quod 
vir  fortissimus  et  pontifex  Judas,  duodecim  millia 
drachmas  argenli  nisit  Jerosolymamofferripropec- 
catismortuorum  qui  in  bcllo  cecidcrant,  considerans 
quod  hi  qui  cum  pictale  dormitionem  acceperant, 
optimam  haberent  repositam  gratiam;  ubicthocin 
laudibus  fidei  ejusadjungiLur^quiaetsanctactsalu- 
bri  cogitatione  pro  defunctis  exorabat,  ut  a  peccato 
Bolverentur.  Sequitur  in  mysterio  : 

72.Nobis'juo^ue  peccaforibus  famulis  /ttiV,etc.,us- 
que  Per  Christum  dominum  no^/rMW.  Commendatio 
pro  spiritibus  defunctorumper  oblationem  pietatis, 


nostri  mcriti  «stimator,  sed  venias  sit  largilor;  ut, 
quia  sanctorum  societati  per  meritum  jungi  non  pos- 
sumus,  per  indulgentiam  conjungamur.  Si  enim 
a5stimemur,et  divino  judicio  ponderemur,nullusad 
apostolornm  et  martyrum  societatem  assurget.  In 
fineautem  hujus  orationis,sicutetin  cffiterispraece- 
dentibus  subjungitur/7^r  CArt5/u7ra  Domt>mmno5/nim, 
et  statim  conclusio  totius  consccrationis  sequitur 
dicendo  : 

73.  Per  quem  omnia  semper  bona  creas,  etc.  Per 
ipsum  enim  omnipotens  Deushascbona  omniaquae 
sacris  altaribus  consecrantur  non  solum  in  exor- 
dio  roundi  creavit,  condendo  quod  non  erat ;  per 
eumdom  unigenitum  Verbum  suum  dlxit,  et  factum 


ut  in  beatis  electorum  sedibus  mereantur  obtinere  j.  est :  Germinet  terra  herbam  virentem  et  afferefUem 


lo:um  refrigerii,  lucis  et  pacis.Consequenteroratur 
omnipotens  Deus  utetiamcasterosfideles,  quisuper- 
Btites  sunt  et  vivunt.  id  est  sacerdoteset  populum, 
per  virtutemetgratiamejus  Deus  venerabilissacra- 
menti  auxilio  ad  eamdem  boatitudinem  perducat, 
Totius  namque  EcclesiaB  vox  est,  id  est  sacerdotum 
et  plebium  cum  humilitateet  contritione  cordisdi- 
centium  Deo  :  Sobis  quoque  peccaforibus  famulis 
tuis  :  quia,  licet  omni  tempore  peccatores  nosesse 
ex  cordd  cognoscere  debeamus,tamen  maximehoc 
attentius  agendum  et  confitendum  cst,  cum  in  illo 
sacro  mysterio  celebratur  remissionisgratia,indul- 
gentia  peccatorum,ctcum  humilitate  et  oontritione 
cordis  dicendum  Deo  :  Piobis  quoque  peccaforibus 
fatnulis  tuis,  quia^  sicut  scriptum  est«  ctsi  pecca- 


semen,  hgnumque  pomiferum  faciens  fructum  [Gen.  i, 
U)  :  in  qua  creatione  utique  et  herba  frumenti  et 
lignum  vini  exortatum  est ;  sedetiam  sempereadem 
bona  creat  propagando  et  reparando,  ut  per  annos 
singulos  et  novas  segetesetnova  vinanascantur.De 
hac  namque  operatione  regcndao,  propagandaB  et 
reparanda;  creaturae,ipseunigenitus  FiliusinEvan- 
golio  dicit  ail  Judeos  indignanles  quod  in  sabbato 
curaret  :  Paler  meus  usque  tTiodo  op^ralur,  et  ego 
operor,  tanquam  diceret:Non  sex  tantum  diebus 
primis,  ut  putatis,  Pater,  operatus  est,  sed  usque 
modo  operatur,  non  novum  creaturae  genus  insti- 
tuendo,sed  quasin  principio  creaverat,nedenciant, 
propagando.  (Vigil.)  Et  ego^  inquit,  operor^  subau* 
ditur  usque  modo,  cum  eo  cuncta  disponens,  regens, 


verimus,  tui  sumis,  scientes  magnitudinem  tuam,  C  accumulans.In  quibus  verbisaequalem  se  DeoPatri 


non  deullis  nostris  meritis,sed  de  mulfitudinemi- 
serationum  tuarum  separanfibus^  corde  in  psalmo 
cantamus:  £/«fcun(/um  mutfitudinemmiserationum 
tuatMm  dele  iniquitatem  meam  (Psal.  i.,  3).  Re- 
cordanda  namque  sunt  in  hoc  loco,  et  diligenter 
inculcanda  verba  Apostoli,  dicentis  :  Omnisnamque 
sacerdos  ex  kominihus  assumptus^pro  homtnibuscon' 
situitur  in  his  qude  sunt  ad  Deum,  ut  offerat  dona  et 
sacrificia  pro  peccatis  :  qui  condolcre  possit  his  qui 
ignorant  et  errantf  quoniam  et  ipse  circumdatus  est 
infirmitate,  et  propterea  debet,  quemadmodum  pro 
populOf  ita  etiam  pro  se  offerre  pro  peccatis  (Hebr,  v, 
1).  Ad  quod  beatus  Gregoriusin  quodam  locoexhor- 
ians  dicit. «  Sed  necesse  est  ut,  cum  ha^c  agimus, 


manifestissimcpraedicsvit :  quia  quorum  unaeadem- 
que  operatio,  procul  dubio  aequalisest  et  majestas. 
Per  ipsum  enim,ut  dictum  cst,Deus  Paterhaecom- 
nia  bona  semper  creat,  et crcato  ac  suis conspectibus 
oblata  sanctificat,  ut  quae  erant  simplex  crealura, 
Oant  sacramenta ;  sicque  sanctificando  viviflcet,  ut 
sint  mysteria  vitae,  ut  sumatur  in  eis  vita,  ut  vita- 
lem  substantiam  accipientibussubministrent.  Sanc- 
tiOcandoautem  etvivificando  inefTabiliter  benedicit, 
quia  ea  omnibenedictioneccelesti  etgratiaaccumu- 
lat.  Ita  vero  sanctificata,  et  viviflcata,  et  benedicta 
pro^stat  nobis  per  eumdem  secum  pariter  BanctiC- 
cantem,  viviflcantem  et  benedicentem,qui  nobis  de 
corpore  et  sanguine  suo  dedit  tam  salubrem  refe- 


nosmetipsos  Deo  in  cordis  contritione  mactemus  ;  n  ctionem.  (AiJG.)Manducent  ergo  qui  manducant,et 


quiaqui  passionis  Dominicae  mysteria  cclcbramus, 
debemus  imitari  quod  agimus.  Tunc  enim  vcrcpro 
nobis  Deo  hostia  erit,  cum  nos  ipsos  hostiam  fecent. 
Oraturitaque  omnipolcnsDeus,utnon8olumdefun- 
ctis,  quorum  supra  commemoratio  facta  est,  sed 
etiam  nobis  peccatoribus,demultltudinemiseratio- 
num  suarumsperantibus,  partem  aliquam  etsocie- 
tatem  donare  dignetur  cum  suis  sanctis  apostolisct 
martyribuB  et  omnibus  sanctis  pro  modulo  nostro; 
quibus  nunc  sociamurpercommunionemfidei^cum 
ipsis  etiam  societatem  vitaeet  beatudinis  aeternsein 
futuro  accipiamus.lntraquorumnos  oonsortiumut 


bibant  qui  bibunt,esuriantet  sitiant,vitammandu- 
cent,  vitam  bibant.  Illud  manducarc,  reflci  est.Sed 
sic  reficeris,  ut  nou  deficiat  unde  renceris.  Illud 
bibere  quid  est,  nisi  vivere?  Manduca  vitam^  bibe 
vitam,  habebis  vitam,  et  integra  est  vita.  Tunc  au- 
tem  hoc  crit,  id  est  vita  unicuique  erit  corpus  et 
sanguis  Ghristi,  si  quod  in  sacramento  visibiliter 
sumitur,  in  ipsa  veritate  spiritualiter  manducetur, 
spiritaliter  bibatur: 

74.  Per  ipsum  ergo,  ut  dictum  est,  Deus  Pater 
haec  omnia  bona  sanctificando  et  viviflcandoinefTa- 
biliter  beaedioit,  quia  ea  omni  benediotienecoelesti 


65 


DE  EXPOSmONE  MISSiE. 


66 


et  gratia  accumulat  et  praeparat  nobis.P^r  ipsum  et  A 
cum  ipso  el  in  ipso  est  Deo  Patri  omnifjotenti^in  uni- 
tatc  Spiritus  sancti  omnis  honoret  glovia.Per  ipsum 
scilicet,  tanquam  per  verum  mediatorein  Dei  et  ho- 
miDum  ;  cum  ipso,  tanquam  coaequali  ;in  ipsOy  tan- 
quam  vere  consubstantiali.O///nij  vcro  honor  et  glO' 
ria  csl  Deo  Patri  per  Filium,et  cum  Filio,ct  in  Filio 
in  unitatc  Spiritus  sancti,  qui,  ex  Patre  Filioque 
procedens,  unitatem  deitatis  possidet  cum  Patre  et 
Filio,  atque  ideo  simul  adoratur  et  cpnglorificatur, 
Insinuatur  in  Patre  auctoritas,  in  Filio  nativitas,in 
Spiritu  sancto  Patris  Filiiquecommunitas,in  tribus 
squalitas  peromniasacculasasculorum.Hccc  estquod 
beatus  Judas  apostolus  in  iine  Epistolic  suos  vclut 
distincte  designanter  exponit,  dicens  :  Soli  Deo  Sal- 
vatori  nostroperDominum  uostrum  JesumChrislum  n 
gloria,magnificentia,impcrium  ct  potestas  ante  omne 
sccculum,  ct  nunCf  ct  in  omnia  sxcula  scvcuiorum 
[Jad.  xxv).  Coepit  enim  saeculum,  id  est  temporalis 
mutabilitas  a  conditione  crealurae :  currunl  s.TCula 
pr«esontia,mutabilium  rerum  cursu  labcntia  rsuccc- 
dent  vero  saeculafutura,incommutabilireruiiistatu 
sternaliter  permanentia.Verum  quia  heecomniain 
SBtema  Dei  sapientia,  sine  ullo  omnino  initio  vol 
mulabililatefixasunt  :quia,utinEvangeliolegimus, 
quod  factum  est  in  ipso  vita  erat  [Joan,  i,  3),  bene 
intelliguDtur  ita  dici  sfficula  sacculorum,  tanquam 
StBCula  in  sapientia  Dei  inconcussa  stabilitate  ma- 
nentia,istorum  qu(e  cum  tempore  transeunt  efficien- 
tia  saecuIorum.Aut  certe  simpliciter  accipienda  sunt 
sfficala  ssculorum,  vel  ut  consequentia  pr(eceden- 
lium,velut  continuatasibicommistionecopulentur,  C 
qu£  appellantur  saecuIasGcculorum,donectotumpo- 
tenss£Culum,quodexdiversorumtemporum8aeculis 
contexerunt,perveniat  ad  flnem,et  succedat  futurum 
ssculum,  quod  non  habetfinem,ubiDeusvidebifur 
et  laudabitur  sine  fine.  Amcn  autem  quod  ab  omni 
Ecclesia  respondetur,interpretatur  verum,non  ubi- 
cunque  et  quomodocunque,  sed  mystica  rcligione. 
(AuG.)  Hoc  ergo  ad  tanti  mysterii  consecrationem, 
sicut  et  in  omni  legitima  oiatione  respondent  fide- 
les,  et  respondendo  subscribunt.  Adjungit  autem 
adhuc  sacerdos  et  dicit :  Oremus. 

Ib.Prxceptis  salutaribus  woni7i,etc.Dignum  pro- 
fecto  fuit  ut  totahsBC  tam  sacrosancta  actio  Domi- 
nicaOratione(a)concluderetur,etpetitionesfidelium, 
qnas  vel  propter  futuram,  vel  propter  prajsentem  [) 
vitam  nos  Dominus  docuit,  per  eamdem  passionis 
ejus  commemorationemefncacius  commendarentur. 
Admonetur  ergo  tota  Ecclesia,et  dicitur  asacerdotc 
Oremus,  et  orat  Ecclesla  cum  sacerdote,  non  voce, 
sed  corde  :labia  clausa  8unt,sed  patet  conscientia : 
silentium  est,  clamat  pectus,  sed  auribus  ille  audit 
qui  miseretur.  Nam  et  Susanna  dum  damnaretur  ab 

(a)  Sic  S.  Augustinus,  serm.227,ad  infantes  :Eece 
ubi  est  peracta  sanctificatio.dicimus  Orationem  Do- 
minicam^  quam  accepistis  et  rcddidistis.Post  ipsam 
dicitur  Pax  vobis^  et  osculaniur  se  Christiani  in 
osculo  sancto. 


injustis  judicibus,  tacebat  ct  orabat:  os  ejus  non 
audicbaturabhominibus,corejus  clamabatad  Deum* 
Nunquid  quia  vos  ejus  ore  corporis  non  procetsit, 
proptcrea  exaudiri  non  meruit?  Exauditu  cst  illa, 
sed  quando  oravit,nemo  hominum  scivit.Orat  ergo 
sacerdos  simul  cum  Ecclesia,  conversus  ad  Domi- 
num,  et  dicit  :Prdcceptis  salutaribus  m^i7t,etc.Hoc 
itaquc  nobis  super  omnia  salutare  est,  quod  nobis 
tantam  gratiam  per  Unigenitum  suum  contuIitDeus 
Pater,  ut  tantam  bonitatem  cogitantes  et  amantos, 
sic  agamus,  ut  non  jam  filii  s^culi,  sed  Dei  simus. 
Praeceptis  ergo  salutaribus  jussi,  et  divina  institu- 
tione  formati,  non  praBsumptionis  temeritate,  sed 
obcdientitB  pictate  prajsuminus  dicere  Deo  : 

IQ.Palcr  noster,  qui  es  in  ra?/w.etc.Orationem  (6) 
dicimus  Dominicam  ad  nostram  proQcientem  salu- 
tcm,  qua  nos  unigenitus  Filius  per  lavacrum  rege- 
nerutionis  et  spiritum  adoptionis,  Dei  filios  esse 
diccre  monuit,  dicere  jussit  i  et  non  humana,  sed 
divinainstitutione  ipse  nobisorandi  formam  tribuit, 
ut  Deo  audeamus  dieere  :  Pater  nostcr  qui  es  in 
coetiSf  (AuG.)  Credimus  vcro  ubiqueesscDcum  etdi- 
vi  ni  tatis  procsen  tiam  ,sed  non  ubique  pcr  habi  tationis 
gratiam.  Propter  hanc  ergoinhabitationemubigra- 
tia  Gjus  dilectionis  agnoscitur,  non  dicimus:  Pater 
nosler,  qui  es  ubiquc,  cum  et  hoc  verum  sit ;  sed 
Paler  noster,  qui  es  tn c(K/w,uttemplumejus  potius 
in  Oratione  commemoremus,quod  et  nos  nosse  de- 
bcmus.(SEVERiANus.)  Et  in  quantum  sumu8,in  tan- 
tum  ad  ejus  socictatem  et  adoptionis  familiam  perti- 
nemus.  Nec  se  Filius  in  hac  Oratione  praetermisit, 
sed  in  Patris  unitate  conjunxit,  qui  et  iu  Patre  se 
orari  jussit.Cum  enim  Patrem  rogas,  Filii  nomen 
imploras. 

77.  Sanctificetur  nomen  tuum.  Non  quod  optemus 
Deo  ut  sanctificetur  orationibus  nostris,  sed  quod 
petamus  aDeo  ut  nomen  ejus  sanctificetur  in  nobis. 
Casterum  a  quo  Deus  sanctificatur  qui  ipse  sanctifi- 
cat?  sed  ipse  dlcit:  Sancti  estote,  quia  ego  sanctus 
sum  (Levit.xi,  H).  Hoc  petimus  et  rogamus  ut,  qui 
in  baptismo  sanctificati  sumus,  in  eo  quod  esse  coe- 
pimus  pcrseveremus.  Admonemur  etiam  desiderare 
ut  nomen  ejus,quodsempersanctum  est,etiam  apud 
homines  sanctum  habcatur,hoc  est  non  contemnao 
tur ;  quod  non  Deo  sed  hominibus  prodest. 

78.  Adveniat  regnum  /tium.Hac  petitione  deside- 
rium  nostrum  ad  futurum  regnum  excitamus,  ut 
nobis  veniat,  atque  in  eo  regnare  mereamur  ;id  est 
ut  veniat  et  nobis,quod  esse  venturum  non  dubita- 
mus  ohinibus  sanctis,id  est  ut  regnum  ejus  merea- 
mur  agnoscere. 

79.Fiat  voiuntas  tua  sicut  in  ccelo  ct  in  terra.Non 
ut  Deus  faciat  quod  non  vult ;  sed  ut  facere  possi- 
mus  quod  Deus  vult,  ut,  sicut  angeli  sancti,  ita  et 

(6)  Quatuor  S.  Augustini  sermones  habemus  ad 
competentes  de  Oratione  Dominica,  scilicet  56,  57, 
58  et  59,  duosque  inter  supposititios  64  et  65^  in 
quibus  doctrina  hic  exposita  fusius  traditur. 


67 


PLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


68 


nus  faciamus  ejus  voluntatem.Possumusetiam  per 
coelum  et  terram  intelligere  spiritum  et  carnem  : 
quoniam  spiritus  e  coBlo^caro  e  terra  esse  cognosci- 
tur.  Sed  spiritus  coelestia  quaerit,  caro  terrena  con- 
cupiscit^et  ideo  petimus  ut  voluntatem  Dei  his  duo- 
bus  concordanlibus  faciamus.Potest  et  sic  intelligi. 
ut  pro  infidelibus,  qui  suntadhucinterra,orarein- 
telligantur  fideles  qui  fidei  dono  cceli  nuncupantur; 
ut  circa  illos  voluntas  Dei  Oat^adipsumconvertendo; 
ut  terra  imitetur  C(Blum,et  homo  angelum,inndelis 
fidelem.  Ac  per  hoc  oramus  etpetiraus,  ut  precem 
pro  omuium  salute  faciamus. 

80.  Panem  nostrum  quolidianum  da  nobis  hodie, 
Qua  petitione  nostra  sufficientiam  quotidiani  victus 
petimus  ;nominepanistotum  significantes,quoniam 
panis  Grsece,  Latine  dicitur  totum  id  sacramentum 
fidelium,quod  in  hoc  quoque  tempore  necessarium 
est  non  tamen  ad  hujus  temporis^sed  ad  illam  aster- 
nam  felicitatem  assequendam.NampanisvitffiChri- 
stus  cst,quem  dari  nobis  quotidie  postulamus,  nc, 
qui  in  Ghristosumuseteucharistiamquotidie  sumi- 
nius,  intorcedente  aliquo  graviori  delicto,  a  Christi 
corpore  separemur,  ipso  dicente  lEgosum  panis  vi- 
vus  qui  de  ccelo  dcscendi  ;si  quis  ex  hoc  pane  edcrily 
vicet  in  aeternum  (Joan,  vi,  41).  Sicut  ergo  munife- 
^stum  egt  eos  vivere  qui  corpus  ejus  vere  et  digne 
accipiunt^ita  contratimendumestne  qui  separantur 
a  Christo  corpore  perpetua  pereant  morte,  crimi- 
nante  Christo  iNisicomederilis  carncm  fUiihominis, 
ct  biberitisejus  sanguinem^nonhabebitisvitam  invo- 
bis  (Ibid.5i),Ei  ideo  panem  nostrum,id  est Christum 
quotidie  nobis  dari  petimus,ut  quiin  eo  manemns 
et  vivimus,a  sanctificatione  ejus  et  corpore  non  rece- 
damus,  sine  quo  vivere  in  sternum  non  valemus. 
Si.  EC  dimitte  nohis  debita  noslra.sicut  et  nosdi- 
mittimus  debitoribus  noslris.  Hic  admonemur  quid 
petamus  etquid  faciamus,  ut  accipcre  mereamur. 
Post  subsidium  cibi,petituretvenia  delicli,ut  quia 
Deo  pascitur,  in  Deo  vivat.  Admonemur  enim  quod 
peccatores  sumus,  quia  pro  peccatis  nostris  rogare 
compellimur,  ne  quis  sibi  quasi  innocens  placeat. 
Instituitur  et  docctur  peccare  se  quotidie,dum  quo- 
tidie  pro  peccatis  jubetur  orare.Addidit  Deus  plane 
lcgem,  certa  nos  conditione  et  sponsione  constrin- 
gen8,ut  sic  nobis  dimitti  debita  postulemus,secun- 
dum  quod  ipsi  debitoribus  dimittimus :  scientes 
impetrare  non  posse  veniam,quam  pro  peccatis  no- 
stris  petimus,  nisi  et  ipsi  circa  debitores  nostros 
paria  fecerimus,dicente  Evangelio  :/n  qua  mensura 
mensi  fueritis.eademremetieturnobis  CLMC.vi,38).Et 
alio  loco  \Cum  statis  ad  orationem.remittiie  si  quid 
habetis  adversus  aliquem,  ut  et  Pater  vester,  qui  in 
ccetis  est,remittat  vobispeccata  vestra(Ma7*c.x]j35). 
Excusatio  denique  tibi  in  diejudicii  nuUa  superest^ 
cum  secundum  tuam  sententiam  judicaris,et,quod 
feceris  aliis,  hoc  et  ipse  patieris.  Similiter  quod  fe- 
cimus  csteris^  faciet  nobis,dicens  in  Evangelio  :  Si 
dimiseritis  hominibus  peccfita  corumyCt  Pater  vester 
coslestis  dimittet  vobis  peccata  vestra  :si  non  remise- 


A  ritis,nec  Deus  dimittet  vobis   dclicta  vestra  (Matth. 

VI,  14). 

82.  Et  ne  nos  inducas  in  tentationem,  Petimus  ne 
deserti  ejus  adjutorio,  alicui  prav»  tentationi  vel 
consentiamus  dccepti,  vel  cedamus  affiicti.  Qua  in 
parteostenditurnihil  contra  nos  adversarium  posse, 
nisi  Deus  ante  permiserit^et  ideircopostulamus  ut, 
ejus  adjutorio  fulti,  ita  maneamus  vincti,ut  ab  hoste 
maligno  non  subjiciamur  tcntati : 

83.  Sed  libera  nos  a  malo.  Hic  admonemur  cogi- 
tare  nondum  nos  esse  in  eo  bono  in  quo  nullum 
patiamur  malum.Quac  petitio  italatepatet,uthomo 
Christianus,  in  qualibet  tcntatione  et  tribulatione 
cunstitutus,  in  hoc  gemitus  edat,  in  hoc  lacrymas 
fundat.Et  quando  dicimus  iLibera  nos  a  ma/o,nihil 

l>  remanct  quod  ultra  adhuc  debcamus  postulare, 
quando  semel  protectioncm  Dci  adversus  mala  pe- 
timus.  Amen  signaculum  DominicffiOrationis,  quod 
interpretatur  verCf  sive  (idelitei^,  attestatio  est  veri- 
tatis,  quod  ex  Apostoli  traditione  etiam  ad  ca?teras 
orationes  consuete  respondetEcclesia,sicutAposto- 
lus  ad  Corinthios  8cnbit,dicens  :Si  benedixeris  spi' 
rilUy  qui  supplet  locum  idiotx.quomodo  dicet  Amen 
super  tuam  bencdictionem^  quoniam  quidem  ncscit 
quid  dicas  ?  (J  Cor.  xiv,  16.)  Ex  quo  ostenditur  non 
posse  idco  tam  respondere  verum  essc  quod  dicitur, 
nisi  ante  inteliexerit.  Post  Orationem  Dominicam, 
quam  ad  completionem  perfecti  mysterii  tota  ad 
Deum  fundit  Eccle9ia,sequitur  in  conclusioncejus- 
dem  Orationis  sacerdos  et  dicit : 

84.  Liberanos,quicsumusfiomine,ab  omnibusma- 
C  /i5,  etc.  In  quibus  verbis  mala  prjieterita,  a  quibus 

petimus  liberari,  peccata  nostra  transacta  inlelli- 
genda  sunt  ;quorum  etsi  actio  jam  cessavit  in  nobis, 
tamen  reatus  manet,nisi  divina  indulgentia  delea- 
tur.Unde  admonet  Scriptura  divina,  dicens:  Fi7i, 
peccasti,ne  adjicias  ilerum  ;sed  et  de  prscteritis  de- 
precarCjUt  tibi  dimittantur  [Eccli.  xx,  l).Ma]a  vero 
praesentia,  quia  quotidie  peccamus,  ncccsse  habe- 
mus  dicere  :  Dimilte  nobis  debita  ito^/ra.Possunt  ct 
quotidiana  peccata  nostra  in  animo,  et  accidentes 
saepe  diversis  languores  et  afflictiones  in  corpore 
exstrinsecus  irruentes^innumerae  calamitates,ut  fa- 
mes,pestilentia,  gladius,  et  caetera  hujusmodi,qu« 
omnia  quotiescunque  patimur,ejus  debemus  implo- 
rare  auxilium,qui  solussuapietate  et  animascurat 
J)  et  corpora.Et  novitquando  filiis  suis,quos  ad  aeter- 
namhaereditatem*praBparat,et  flagellum  correptionis 
et  dulcedinem  consolationis  adhibeat.Futura  enim 
mala  quid  aliud  intclligenda,nisi  quaeeunque  nobis 
accidere  possunt  saluti  et  paci  contraria,  sive  per 
tentationes  diaboli,siveper  adversitates  et  miserias 
saeculi  ?  Et  maxime  illa  sunt  pro  quibus  elTugiendis 
praecipue  orare  debemus,  ut  liberemur  a  ventura 
damnatione  aeterna,  quas  sine  dubio  malis  constat 
esse  futura.  Orat  ergo  sacerdos,  imo  tota  Ecclesia 
cum  sacerdote,ut  quod  in  fine  Orationis  Dominicae 
dictum  est  :Sed  libera  nos  a  m(i/0,ita  nobis  per  Dei 
misericordiam  praestetur^  ut  liberemur  ab  omnibus 


69 


DE  EXPOSITIONE  MlSSiE. 


70 


malis^id  cst  qu®  nobis  vel  in  praDterito  acciderunt,  A. 
vel  in  prssenti  accidunt^vel  in  futuro  accidere  posi>e 
formidantur.  Unde  et  Dominus,  sciens  fragilitatem 
Dostram  in  tantis  pericuiis  constitutam,misericor- 
diter  admonet^  dicens  :  Vigilate  el  orate,  ne  intretis 
in  tentationem  (Matth,xxvif  4<).  Et  iterum  :  Vigilate 
itaque  omni  tempore  orantes,  ut  digni  habeamini  fu- 
gere  ista  omnia  qux  futura  sunt,  et  stare  ante  filium 
hominis  {Lue.  xxi,  35).  Sequilur  sacerdos  et  dicit  : 
85.  Et  intercedente  pro  nobis  beata  et  gloriosa,  etc. 
Dominus  populo  Israelitico,cum  detincretur  in  Ba- 
bylonica  servitute  captivus,dicens  inter  aliaper  Je- 
remiam  prophetam  :  Et  orate  pro  pace  civitatis  ad 
quam  transmigrare  vos  feci,  quia  in  pace  ipsius  erit 
pax  vobis  (Jer,  xxix,  7),similiter  et  Apostolus  popu- 
lum  Ecclcsi®  cxhortatur  dicens  :  Yolo  igitur  primum  p 
oimium  fieri  obsecraiiones,  orationes,  postutationes, 
gratiarum  actiones  pro  omnibus  hominibus,  pro  regi- 
bus,  ei  his  qui  in  sublimitate  sunt^ut  quietam  et  tran- 
quilta^n  vitam  agamus  in  omni  pietate  (/  Tim.  ii,  4). 
Juxta  faanc  ergo  formam  per  prophetam  ct  Aposto^* 
lumdivinitu8Constitutam,populusndeIiuminhujus 
ssculi  peregrinatione,  tanquam  in  Babylone  capti- 
vus,  et  supcrnsB  patri<e  suspirans,  orat  etiam  pro 
pace  temporali,  ne  impediatur  a  pace  spiritali  et 
stema,  ut,  remotis  per  Dei  pietatem  persecutioni- 
bus,  seditionibus,  hostilitatibus,  quietam  et  tran- 
quillam  vitam  agat  Ecclesia  in  omni  pace.  Et  hoc 
orat  generali  observantia  sine  intermissione  in  omni 
Dominica  oblatione  in  qua,  juxta  prseceptum  apo- 
stolicumyObsecrationes  suas,  et  orationes,  et  postu- 
lationcs,  et  gratiarum  actiones  offert  Deo.  Hoc  au-  C 
tem,  paucissimis  sed  eminentissimis  sanctis  nomi- 
natis,a  Deo  exorat^  videlicet  ut  intercedente  in  pri- 
mis  Dei  Genitrice,  per  quam  humano  generi  salus 
exorta  est,  et  beatis  apostolis  Petro  et  Paulo  atque 
Andrea,  impetrare  mereatur.  In  qua  postulationc 
non  caeterorum  sanctorum  intercessio  praetermitti- 
tor,  sed  in  istorum  commemoratione  omnium  suf- 
fragia  expetuntur,quia,ut  omnes  sibi  in  Deo  sociati 
et  uniti  existunt,ita  omnes  unum  dcsiderant  et  ro- 
gant  pro  salute  hominum,et  ut  in  uno  omnes  pari- 
ter  habeantur,et  in  uno  omnes  pariter  negligantur. 
Non  enim  amant  sancti  suos  electores,  ei  suorum 
sociorum  eos  invenerint  desertores^magisque  oiTen- 
surus  est  quisquis  ita  agendum  putat,eos  ad  quos 
se  coDtulerit,quam  eos  a  quibus  abstulerit.Unitate  j^ 
enim  gaudent  et  in  Ghristo  unum  sunt. 

86.  Quod  ergo  dicit  Ecclesia  :  Da  propitius  pacem 
in  diebus  m»M5,manifeste  juxta  exemplum  quod  in 
Isaia  legitur,hoc  facit.  Gum  enim  prsedixisset  idem 
propheta  Ezechis  regi  noztro  venturs  captivitatis 
mala,  compunctus  respondit  :  Bonum  verbum  Do- 
mini  quod  loculus  est  f  fiat  tantum  pax  et  veritas  in 
dietus  meis  (Isa.  xxxix,  8),  videlicet  futura  humili- 
ter,Dei  judicio  reservans,de  prsesenti  vero  quod  ad 
Buam  et  populi  sui  salutem  pertinebat,deprecans  : 
Fiatf  inquit,  pax  ei  veritas  in  diebus  meis  :  pax,  ne 
regni  tranquillitas  ab  hostibus  turbaretur ;  veritas 


vero,  ut  in  ipsa  pace  Dei  cultus,  religionis  veritas, 
sorvaretur.Unde  et  Apostolus  ubi  haec  orari  proece- 
pit,utrumque  simul  posuit  :  Ut  quietam,  inquit,  et 
tranquillam  vitam  agamus  in  omni  pietate.  Nam  et 
quies  et  tranquillitas  pertinet  ad  pacem,  pietas  ad 
divini  cultus  religionem.lta  ergo  et  Ecclesia  depre- 
catur  pacem  fieri  in  diebus  noslris^quod  et  post  nos 
alii,  ct  post  ipsos  alii  usque  ad  consummationem 
sicculi  utique  similiter  orabunt. 

87.  Cum  autem  ipsam  pacem  postulet^subjungit 
videlicet  ut  ope,'id  est  auxilio  et  protectione  miseri" 
cordias  Dei  a^;u/t,quantum  ad  interiorem  religionis 
devotionem  pertinet,  simus  semper  a  peccatis  tiberi ; 
quantum  vero  ad  interiorem  pacem,simu8  etiam  ab 
omni  perturbatione  securi.  Nam  pax  in  qua  non  di- 
vinas  religioni,sed  mundanse  cupiditati  servitur^non 
est  justorum,sed  iniquorum,de  qualibus  Psalmista 
ait  :  Quia  zelavi  in  peccatoribus,  pacem  peccatorum 
videns  (Psal.  lxxii,  3).  Sequitur  quod  et  in  ista  et 
in  omnibus  fcre  orationibus  ecclesiasticis  in  con* 
clusione  subjungi  solet  : 

88.  Per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  Fitium^ 
elc.  (FuLG.,  epist.  <4,  ad  Ferrandum,  n.  36).  Quod 
utique  certa  ratione,  ut  saepe  dictum  est,  catholica 
concclcbrut  Ecclesia,proptcr  illud  utique  sacramen- 
tum,  quod  mediator  Dei  et  hominum  factus  est  et 
homo  Christus  Jesus,  sacerdos  in  aeternum  secun- 
dum  ordinem  Mclchisedech,qui  per  proprium  san- 
guincm  scmel  introivit  in  sancta,non  utique  manu- 
facta,sed  in  ipsum  ccelum,  ubi  esl  in  dextera  Dei, 
ct  interpellat  pro  nobis.  Per  ipsum  ergo  hostiam 
laudis  atque  orationis  oflerimus^qui  per  ejus  mortem 
reconciliati  sumus,  cum  inimici  essemus.  Christus 
namque  in  forma  Dei  permancns  unigenitus  Deus, 
cui  cum  Patre  hostias  offerimus^formam  servi  acci- 
picns,sacerdos  factus  est,per  quem  hostiam  vivam, 
sanctam,  Deo  placentem  oCTerre  possimus.  Nec  ta- 
men  luistia  a  nobis  ofTerri  potuissct,si  Ghristus  pro 
nobis  lactus  hostia  non  fuisset.  Gum  vere  dicimus 
Filium  ^uum,et  adjicimus  :  Qui  tecum  vivit  et  regnat 
Deus  in  unitate  Spiritus  sancti,  illam  utique  unita- 
tem  commemoramus,quam  naturaliter  habet  Pater 
et  Filius  et  Spiritus  sanctus.  Ubi  ostenditur  quod 
idem  ipse  Ghristus  pro  nobis  sacerdotali  est  functus 
officiOjCui  naturalis  est  unitas  cum  Patre  et  Spiritu 
sancto.  Cum  vero  in  unitate  Spiritus  sancti  dicimus 
unam  naturam  Spiritus  sancti  cum  Patre  Filioque 
monstramus.Unitas  autem  naturffi,quid  aliud  quam 
Trinitatem  esse  unum  Deum,et  hoc  unum  ostendi 
et  regnum  ?  Ubi  autem  regni  naturalis  est  unitas, 
una  regnandi  permanet  et  potestas.  Vivit  ergo  et 
regnat  Ghristus  Dominus  noster  cum  Patre  in  uni- 
tate  Spiritus  sancti  per  omnia  saecula  ssculorum, 
sicut  ipse  in  Apocalypsi  loquitur,  dicens  :  Ego  sum 
primus  et  novissimus;  et  vivus  fui,  et  mortuus;  et 
ecce  sum  vivens  in  saecula  saecutorum  (Apoc.  i,  17). 
Ipsi  namque  dicitur  in  Psalmo  :  Thronus  tuus,Deus, 
in  sseculum  sceculi,  Et  iterum  :  Regnum  tuum,  re« 
gnum  omnium  sseculorum  {PraL  cxuv,  43).  De  quo 


71 


FLORI  DIACONl  LUGDUNENSIS. 


72 


o!  in  Evangelio  ad  beatam  Mariam  angelus  dicit  : 
El  regni  ejus  non  erit  finis  (Luc.  i,  33). 

89.  Hao  oratione  expleta,  commisccns  saccrdos 
Dominicam  oblationem.  ut  calix  Domini  totam  ple- 
nitudinem  contineat  sacramenti.tanquam  perejus- 
dem  mysterii  copulationem  imprecatur  Ecclesias  pa- 
cem,  dicens  :  Pdx  Domini  sit  semper  vobiscum,  cui 
tantum  bonum  Ecclcsia  imprecatur,respondens  :  Et 
cum  spirita  tuo.  (Auo.,  serm.  227.)  Quid  est  autcm 
pax  Domini,  nisi  pax  Ghristi?  Pax  autem  Christi 
finem  temporis  non  habet,  et  ipsa  est  omnis  piae 
actionis  intentionisque  perfectio.  Propter  hanc  pa- 
cem  in  eum  credimus  et  speramus,et  amore  ipsius, 
quantum  donat,accendimur :  propterhanc  denique 
omnem  tribulationem  fortfter  toleramus,  ut  in  ea 
feliciter  sine  tribulatione  regnemus.Vera  enim  pax 
unitatem  facit,  quoniam  qui  adhaeret  Domino  unus 
spiritus  est.  Imprecata  igitur  pace,  incipiens  a  sa- 
cerdote,  dat  sibi  muluo  omnis  Ecclesia  osculum 
pacis,  ut,  omnibus  vera  pace  unitis.fiat  in  eislocus 
Dei,  sicut  dicitur  in  psalmo  :  Et  factus  est  in  pace 
locus  ejus  (Psat.  lxxv  13).  Et  impleatur  in  Ecclesia 
quod  alibi  Psalmista  dicens  :  Deu^  in  loco  sancto  suo^ 
Deus  inhahitare  facit  unanimes  in  domo  [Psal,  ixvii, 
47).  (ViGiL.)  Et  hoc  utique  ex  traditione  apostolica 
servat  Ecclesia,cui  frequenter  ab  ejusdem  apostolis 
dicitur :  Salutate  invicem  in  osculo  sancto  {Rom.  xvi, 
16),  id  est  osculo  vero,  osculo  pacifico,  osculo  co- 
iumbino,  non  ficto  et  subdolo,  quali  usus  est  Joab 
ad  occidendum  Amasiam,quali  Judas  ad  tradendum 
Salvatorem,  quali  utuntur  hi  qui  loquuntur  pacem 
eirm  proximo  suo,  mala  autem  in  cordibus  eorum. 
Illi  ergo  osculo  sancto  salutant  invicem  qui  non  di- 
ligunt  verbis  nec  lingua,  sed  opere  et  veritate. 

90.  Inter  hsc  omnia  cantatur  ab  omnibus,  et 
cantando  oratur  dicentibus  :  .4gnus  Dei,  qui  tottis 
peccata  mundif  etc.  (Auo.)  Nullus  enim  tollit  peccata, 


B 


A  nisi  ille  de  quo  dictum  est  :  Ecce  Agnus  Dei,  ecce 
qui  tollit  peccata  mundi,cu\  nullum  bonum  hominis 
impossibile,nullum  malum  est  insanabile.  (Vigil.) 
Quomodo  autem  apostolus  Petrus  ostcndit,qui  ait : 
Non  corruptibilibus  argento  et  auro  redempti  estis  de 
vana  vestra  conversatione  patemae  traditionis^scd  prc- 
tioso  sanguine  quasi  Agni  incontaminati  et  immacu' 
lati  Christi  (/  Pctr.  i,  \S).  Et  in  Apocalypsi  Joannes 
apostolus  :  Qui  dilexit  no5',  inquit,  ^/ /at;t7  nos  a  pec- 
catis  nostris  in  sanguine  suo  [^poc.  i,  v),  quando 
sanguinem  suum  dedit  pro  nobis  in  cruce,  vel 
quando  quisque  nostrum  in  mysterio  sacrosancts 
passionis  illius  baptismi  aquis  ablutus  est,  verum 
etiam  tollit  peccata  mundi,Iavatque  nos  a  peccatis 
nostris  quotidianis  in  sanguine  suo,  cum  ejusdem 
beatae  passionis  ad  altare  memoria  replicatur. 

91.  Post  haec  ergo  sumpta  eucharistia,  id  est 
bona  gratia,  gratia  enim  Dei  proomnibus  gustavit 
mortcm,et  celebrata  gratiarum  actione,respondetur 
ab  omnibus  Amoi.  (Aug.,  serm.  272.)  Haec  est  enim 
clara  vox  sanguinis  Christi,  quam  sanguis  ipse  ex- 
primit  ex  ore  fidelium  eodem  sanguinc  redempto- 
rum. 

92.  Finitis  vero  omnibus,  astanti  et  observanti 
populo  absolutio  datur,  inclamante  diacono  ,*  Ite, 
missa  est.  Missa  ergo  nihil  aliud  intelligitur,  quam 
dimissio,  id  est  absolutio,quam  celebratis  omnibus 
tunc  diaconus  esse  pronuntiat,  cum  populus  a  so- 
lemni  observatione  dimittitur.Unde  et  missam  ca- 
techumenorum  canones  dicunt,quando  post  Evan- 
gelii  lectionem  incipiunt  celebrari  sacra  mysteria, 

C  quibus  nullum,nisi  baptismi  fontercgeneratum,in- 
teresse  licet.  Tunc  onim,  clamante  diacono,  iidem 
catechumeni  mittebantur,  id  est  dimittebantur  fo* 
ras.Missa  ergo  catechumcnorum  fiebat  ante  actio- 
nem  sacramentorum  :  missa  fidelium  fit  post  con- 
fectionem  et  participationem. 


FI.Oai  OIACONI 

OPUSCULA  ADYEBSUS  AMALARIUM 

(Apud  Marten.,  ibid.) 


Inciptt  episiola  Flori  totius  veritatis  plena^  con- 
tra  fatsitoquas  adinventiones  Amalarii,  quon' 
dam  Lugaunensis  chorepiscopi,  de  Corpore 
Domini  tripartito. 

4.  Dominis  beatissimis,  reverentissimi8,et  piissi- 
mis  pastoribus  gregis  Cbristi,  rectoribus  Ecclesiae 
Dei^  prffidicatoribus  ac  propugnatoribus  catholica 
fidei,DR0G0Ni  sacri  consilii  magistro  et  pontifici  cla- 
rissimo ;  Ueti  Trevirorum  antistiti^ALDRico  reveren- 
tisBimo  Cenomannorum  episcopo^HABBAN  abbati  ve- 


0  nerabili,  et  ex  provincia  Lugdunensi  prima  Alba- 
R1C0  Lingonum  reverentissimis  episcopis,  EcclesiaB 
catholicfiB  indignus  filius,et  pietatis  ac  paternitatis 
vestrse  exiguus  servulus  Florus. 

Obsecro,  man^^uetissimi  et  benignissimi  aervi 
Christi,  ut  extremitatem  meam  periculis  Ecclesia 
Dei  condolentem  et  compatientem,ac  pro  hoc  neces- 
sitates  ejus  humiliter  et  fidenter  ad  vos  referentem, 
in  ipsius  Chri8ti,et  Dei  Ecclesiae  pis  matris  amorOy 
pio  ac  benigno  suscipiatis  afTectu.Exigtta  quidem  et 
indigna  est  persona  qus  loquitur;  sed  Doznini  esi 


73 


OPUSGULA  ADVER8US  AMALAHIUM. 


74 


eres,  Domini  est  causa  quam  loquiiur :  digua  cerio,  A  graviiaii  fastidiosumyei  mca^  supplicaiioQis  sermoni 


qus  a  melioribus  suggerereiur,  ct  idonea  quae  ad  ve- 
strum  jam  olim  judicium  examinanda  perfcrrctur; 
sed  quoniam  fortius  clamare  soleni  qui  airocius 
vapulanty  et  qui  ma&ima  cogenio  indigeniia  impor- 
tunius  postulant»  miseratione  poiius  quam  indigna- 
tione  digni  habentur :  sit  et  mihi  minimo  sub  ves- 
ira  pietate  tutum  ac  liberum  inier  ilagella  vapulan- 
tis  Ecclesis  trisiius  vocifcrari,  de  cladibus  ejus  ac 
miseriis  conqueri,  ei  a  vobis  paterncB  opis  auxilium 
deprecari. 

2.  Idcirco  enim  ad  vos,  o  domini  et  Paires  beaiis- 
simi,  qui  et  digniiaiis  culmine,  ei  fidei  sinceriiaie, 
et  Dei  timore,  et  scientiffi  probitaie  prsecelliiis,  et 
Lugdunensi  Ecclesiae  quidem  familiarius  obsiricii 


videtur  incongruum,quem  meiuo  rebus  frivolisfa- 
cere  prolixioreni,  ne  in  seriis  ac  nccessariis  onero- 
sior  videaiur.  Cerie  libri  ipsi  fere  ubique  dispersi, 
fere  omnibus  noii  suni,  neque  uUatenus  ambigo 
quin  gravium  ac  prudentium  virorum  judicio  seve- 
rius  rcprehendaniur,  quam  exiguitaiis  mea  aut 
comprehendi  ingenio,aui  exaggerari  possiteloquio. 
Aitamen,  ne  frusira  opem  saniiaiis  videar  implo- 
rare,  si  dissimulo  aui  formido  vulnus  deiogere,  non- 
nulla  vel  breviter  replicabo.  Vos  ui  coelestis  coope- 
raiores  medici,  sive  aniidoio  fidei,  sive  scapello,  aut 
cauierio  sincerissimffi  veriiaiis  curate  languida,  re- 
secate  puirida,  uriie  vitiosa^  ei  saluii  corporis  Ghri- 
sii  in  commune  prospicite.  Absit,  absit   a  vestr» 


esiis,  querelam  banc  poiissimum  credidi  deferen-  |>  graviiatis  censura,  ut  in  hujusmodi   erroribus  et 


dam  :  ui  quanto  plures  divini  muneris  largiiaie 
praeitis,  tanto  instaniius  ei  religiosius  pro  divinx 
tidei  et  veritaiis  tuiiiooecerietis;  memores  Spiritus 
sancti  per  Salomonem  ialibus,  quales  Gbrisii  estis 
gratia,  prsclamaniis  :  Erue  eos  qui  ducuntur  ad 
mortem^  ct  qui  trahunlur  ad  interitum  liberare  ne- 
cesse  est  {Prov.  xxiv,  11).  Si  dixeris^  vires  non  sup- 
peiunt,  qui  inspecior  est  cordis  ipse  intelligit,  ei 
servatorem  anima  tuae  nibil  fallii,reddeique  homini 
juxia  opera  sua.  Praecessit  enim  in  praefaia  nupcr 
Ecclesia  per  prtelatum  ejus  Amalarium  error  insa- 
Qus  et  vanus^  fidei  ei  veritaiis  inimicus,  rcligioni  et 
saluti  eonirarius,  quem  primum  quidem,  aggrcgata 
presbyterorum  synodo,  circumsedeniibus  omnibus, 
et  velut  praecepiorem  audienlibus,  viva  voce  cona- 


inepiiis  confuiandis,  aui  pcrsona;  rcspeciu,  aut  adu- 
laiionis  fuco,  aui  humanae  oiTensionis  seu  discrimi* 
nis  metu  cujusquam  pii  et  fidelis  animus  reiardetur. 
Gum  rcs  fidei,  cum  causa  Ecclesiae,  cum  negoiium 
Ghrisii  agitur,  sola  fides,  sola  maier  Ecclesia,  solus 
amator  veriiaiis,  imo  Yeritas,  Chrisius  prae  oculis 
habeaiur. 

4.  Docci  pracepior  ipse  Auialarius  egregius,  ita 
corpus  Ghrisii  esse  iriforme  ci  iripartitum,  ut  tria 
Chrisii  corpora:  primum  quod  ipse  suscepit,  secun- 
dum  in  nobis,qui  super  ierraro  ambulamus;  tertium 
in  illis  qui  sepulii  jaceni.  Asserii  in  mysterio  sacri- 
ficii  hac  dc  causa  ires  debcrc  flcri  partes  :  unam  ca- 
licis  proChrisio,aIieram  in  paiena  pro  vivis,teriiam 
in  aliari  pro  moriuis.Dicii  panemiilumessecarnem 


tus  est  serere,  imo   iota  inieniione  et  siudio  pcr  C  Gbristi,  sanguinem  animam,  ut  sii  ioius  Christus. 


toium  triduum  proponendo,  exponendo,  exigendo, 
omnibus  inculcavit  ei  tradidit,  quasi  Novi  Tesia- 
menti  minister  tabulis  cordis  carnalibus  cuncia 
quae  asserebat,  indelebiliiervellet  imprimere.  Deinde 
eiiam  magnum  qucmdam  codicem  quaiuor  volumi- 
nibus  diiTusum,  a  se  compositum  aique  dig  isium, 
legendum  transcribendumque  iradidit,asserenseum 
OfQciaiem  nuncupari,  tanquam  de  sacris  officiis 
prudentissime  ei  surTicieniissime  dispuiantem,  qui 
tantis  vesaniis  et  erroribus  conferlus  esi,  ut  qui- 
busiibet  eiiam  imperitis  palam  ridendus  conspuen. 
dusque  videatur.  Proiulit  quoque  Antiphonarium 
velut  a  se  digestum  aique  corrcciumy  cui  iaiia  ex 
suo  sensu  inseruit,  ut  pro  ejus  impudenti  audacia 


Haesiiandum  dicit,  uirum  corpus  Chrisii  de  altari 
sumpium,  in  corpore  nosiro  maneaiusque  in  diem 
sepullurae,  an  recipiaiur  invisibiliter  in  coelum,  an 
quando  venam  incidimus,  cum  sanguine  profluat, 
an  cum  cseieris  quae  in  os  intrani,  in  seccssum  laba- 
tur.  Episiola  ejus  esi  in  suo  Ofliciali  libro,  ad  juve- 
nem  nescio  quem  cpiscopum  scripia,quae  hoc  conti- 
nei :  Ubi  eiiam  de  spuiis  ei  flegmaiibus  spurcissime 
disputai,  ei  cum  sii  tam  sordide  meniis  puiidaeque 
docirinse,  se  spiriialera  jactai,qui  omnia  dijudicet,et 
alios  carnales  ci  animales  vocai.  Calicem  Domini 
vocat  sepulcrum,  presbyterum  Joseph  ab  Arimaihia, 
archidiaconum  Nicodemum  ianquam  sepuliores 
Christi;  diaconos  reiro  acclines  apostoIos,se  in  pas- 


frons  legeniis  pudore  ac  rubore  feriaiur.  Novissime  j)  sione  Domini  vclut  conirahcnies  et  occuliare  volen- 


vero  novum  digessii  volumen,  ei  apud  Lugdunum 
ornate  indui,  ac  vitiis  sericeis  distingui  fecii :  quod 
ad  palatium  ferens,  vei  principi,  vel  magistro  con- 
silii  dicitur  oblaiurus.  In  quo  vere  tam  inepio  elo- 
quiOy  tam  absurdis  sensibus,  iam  exquisiiis  ei  inau- 
ditis  pbantasiis  involvitur,  ut  puies  eum  lymphatico 
more  baccbari.  Vocat  hujus  insulsissimae  garrulita- 
tis  libram,  Embolim  opusculonim  suorum,  et  reciis- 
sime  omnino;  estenim  multiplicium  errorum  ejus 
velot  c&meli  gibbus  procrescens  ac  rednndans  ar- 
gumentQm  [al.,  augmentum]. 
3.  De  Bingulis  autem  pauca  proponere,  et  vesiraa 

Patbol.  CXIX. 


ies ;  subdiaconos  ad  faciem  erectos,  mulieres  libere 
astanies.AIiam  portem  mysiicae  oraiionis,  qua  cor- 
pus  Domini  conaecratur,  Ghrisio  tribuii  oranii  in 
monte  Oliveii ;  aliam  in  cruce  pendcnti,  et  post 
nescio  quas  faiuasdivisiones,  aliam  morienii.  Gum 
vero  presbyier  inclinaiur,  hoc  esse  :  Et  inclinato  ca- 
pite  tradidit  spirilnm  {Joan.  xix,  30). 

5.  In  anno  legitima  jejunia  ad  quatuor  humores 
refert,quibu8  corpus  vegetatur  humanum,  et  pro 
his  ficri  asserit  in  eisdem  jejuniis.  Duas  lectiones 
quarta  feria  ad  missam  legi,  propier  duo  sidera  ipso 
die  condiia^  ut  paganis  ejus  verbis  uiar,  Phcebum  et 


75 


PLORI  DTACOm  LUGDUNENSIS. 


76 


sororem  ejusPhoebam.  Nam  et  sanc^um  David  sem- 
per  in  Domino  forlem  et  bcllicosum,  morlecthnico 
arsisse  dicit  in  Marte,  quem  dxmoncm  essc  pcssi- 
mum  inventorem  [a/.,  incentoremj  tuumlluum  atquc 
bellorum  proclamat  etiam  poeta  gcntilis  dicens  : 
Sxvit  toto  Mars  impius  orhe,  In  Evangelio  majoris 
Litanis,  per  panem  intelligit  fruges  terrs ;  in  pisco 
genita  ex  aquis;  in  ovo  animalia  quas  cx  utroque 
sexu  gignuntur  in  terris ;  talemque  phantasiam  scn- 
8us  sui  evangelico  prsfcrens  sensui,  asserit  pro  ta- 
lium  rerum  conscrvalione  tunc  a  fidelibus  celebrari 
litanias.  Nam  ct  mcsses  tunc  iu  profccLum  sunt,  in- 
quit,et  pisces  tunc  veniunt,ct  puili  campos  tundunt. 
Addit  insuper  ct  quasdam  signincationcs  monstruo- 
8as,et  instar  antipodarum  cupile  deorsum,  pedibus 
sursum  versis,  ita  ut  in  his  prsccdat  rcs  ipsa,  cl  sc- 
quatur  flgura;  cum  e  contrarlo  umbrie  legis,  juxta 
Apostolum,  res  designent  futurorum  bonorum.Cum 
ab  altari  sumitur  Evangelium,  ipsum  altarc  signi- 
licat  Jerusalem,  undc  Evangclium  proccssit.  Locus 
altaris  locum  illum  significat,  ubi  Jacob  dormicns 
angelos  vidit.  Ilomanuspontifcx,cumsabbato  ante 
Palmas  eleemosynam  dat,  muliercm  significat  quac 
Dominum  unxit. 

6.  Jam  de  sacerdotum  et  miuistrorum  sacris  vcs- 
tibus,  de  vasis  divini  ministerii,  dc  cantorum  tabu. 
liSfdesignis  sreis,  do  ipsis  ctiam  indumentorum  et 
calceamentorum  fimbriis,coloribus  ct  speciebus,  Je 
officiis  quoque  sacris,  ct  psalmorum  distributioni- 
bus^quam  ineptaet  fatua  ct  omni  risu  digna  contin- 
git,  quasi  ei  soli  licucrit  post  legcm  et  prophetas, 
post  Evangelia  et  apostolos,  res  typicas  ct  mysticas 
in  Ecclesia statucre,  ita  ut  mysLeriorum  cjus  prsva- 
ricator  habeatur,  qui  usu  et  consuetudine  simplici 
aliud  quid  celebrare  prssumpscrit.  Dicit  sc  in  talium 
phantasiarum  adinventionibus  sancti  Augustini  auc- 
toritatem  sequi,eoquod  obscuraqujBquc  etambigua 
tandiu  ille  tractari  jubcat  atque  versari,donec  ad  di- 
lectionem  Dei  vel  proximi  intelligentiaperducatur  ; 
in  quibus  duobus  mandatis  tota  lex  pcndct  ct  pro- 
pheto:.  Nec  considcrat,  nimia  novitalum  cupiditate 
ciBcatus,  haec  illum  de  sacrarum  Scripturarum  in- 
dagandis  sensibus  tradidisse :  nempc  libri  in  quibus 
htec  loquitur,  de  Doctrina  Christiana  titulantur,  do 
8ola  in  his  Scriptura;  sacro}  intclligcntia  reguls  tra- 
duntur,  multa  ibi  de  rcbus,  multa de  sip^nis  disserun. 
tur;  et  tamen  dc  hujusmodi  significationibus  quas 
iste  perquirit,  nihil  pcnitus  dicitur,  imo  in  libris  ad 
Januarium,omncm  ecclesiasticarum  observationum 
varietatem  triplici  genere  distinguit,univer8as  vide- 
licet  aut  ex  SrripturaB  saera;  auctoritatc,  aut  cx  ge- 
nerali  Ecclosis  traditione,  aut  ex  diversorum  loco- 
rum  multiformi  consuctudine  eas  asserens  propa- 
gatas  :  et  primas  quidcm  ostendit  numero  esse  pau- 
cissimas,  sed  observatione  facillimas,  significatione 
prsBstantissimas;  secundasquoquc  pari  rcligioncas- 
serit  venerandas ;  in  tertiis  vero  nullam  oninino  si- 
gniilcationem,  nullum  requirens  mysteriuni,  sincc- 
rissimam  atque  gravissimam  B.  Ambroiii  senlcn- 


A  tiam  sequitur,ac  velutcGelesteoraculum  sequendam 
proponit,  quam  cidem  respondit  de  talibus  consulen- 
ti:«Adquamcunque,inquiens,Eccle8iamdeveneris, 
ejus  morem  scrva,  si  non  vis  alteri  esse  scandalum, 
nec  quemquam  tibi.»  In  eisdcm  ad  Januarium  libri8. 
«  Quidquid  humana  auctoritate  statuitur,  ac  vcluti 
sacramentum  et  mysterium  tenetur,  nullatenus  ap- 
probandum,  imo  et  indubie  asserity  resecandum.  n 
7.  Quid  igitur  novellus  iste  praeceptor  de  mysteriis 
suis  faciet?  qua  ratione  tot  vanitatum  suarum  com- 
menta  defendet?  Scripturae  sancts  auctoritas  deest, 
Ecclesias  in  talibus  generalis  traditio,  et  regula  nulla 
est,  doctrina  Patrum  repugnat,  Libellum  Romani 
ordinis  tantaf;  auctoritatis  habet,  ut  eum  pene  ad 
verbum  nitatur  exponere ;  et  tamen  statim  sibi  ipse 

l>  contrariiis  asserit  hunc  Romanoarchidiacono,cuju8 
traditionibus  gloriatur,  ignotum.  Quod  si  Scriptura- 
rum  sensus  ad  suas  fabulas  trahit,et  commenta  er- 
roris  sui  ex  his  fulcire  conatur,  quis  hanc  nesciat 
haercticorum  propriam  esse  insaniam  ut  sua  semper 
mendacia  veritatis  specie  pallient,  vertentes,  juxta 
Isaiam,  argentum  in  scoriam,  et  coelestis  vigorem 
vini  terreuffi  fatuitatis  aqus  miscentes?  Ignoscat 
mihi  indigno  et  exiguo  vestra  paternitas,  si  rem  ne- 
cessariara  fidei  et  salubrem  Ecclesie  devota  suppli- 
catione  suggessero.Glaudendus  est  plane  juxta  legis 
prasceptum  bos  cornipeta,  et  os  ejus  sempiterai 
freno  silcntii  constringendum,  imo  quia  jam  aut  vi- 
rum  aut  muliercm  fortassis  invasit,  id  est,  vei  qui 
sibi  fortis  videtur,vel  qui  vere  infirmus  in  fide  est, 
Bcandalizavit^  divinarum  sententiarum  capidibus 

C  [f,  cuspidibus  vel  lapidibus]  obruendus,  nec  carncs 
ejusy  id  est  doctrina  et  sensus,  ullatenus  comedcn- 
ds.  Nam  quoties  de  his  arguitur  vel  monetur,  nequa- 
quam,  ut  piorum  moris  est,  libenter  et  humiliter 
acquiescit,  sed  tunc  jactantius  et  insolcntius  cornua 
erigens,  multiplicat  vcsaniam,  suam  sic  sentire  cla- 
mans  onmem  Germaniam,  sic  totam  Italiam,  sic  ip- 
sam  Romum,  se  fuisse  Constantinopoli,  se  apud  Is- 
triam  sive  Lucaniam,et  idcirco  in  talibus  singularis 
auctoriiatis  existpre.  Nec  ei  sat  est  quod  ipse  tantis 
implicatur  erroribus  atque  phantasiis.  nisi  et  totum 
pene  orbem  sui  complicem  infamet.  Persistit  nam- 
quc,  sub  multorum  pontiflcum  ficta  auctoritate, 
suum  de  sacrosanctas  eucharistiae  divisione  ineptis- 
simum,imo  bIasphemum,confirmare  sensum.Neque 

n  cnim  nos  cujusquam  morcm  Bcclesiae  reprehendi- 
mus,  ncc  alteram  alteri  supcrbe  praefcrimus,  quas 
omnes  in  Christo  constat  vinculo  pacis  unitas,  et 
sancti  Spiritus  distributione  distinctas,  sed  sensum 
profanum  redarguimus,  quem  manifestissime  et 
Scriptura}  sancta3,et  fidei  cathoIic£,et  unitati  Eccle- 
sisB  inimicissimum  constat.  Vcre  nulli  unquam  li- 
cuit  corpus  Christi  dicere  triformevel  tripartitumy 
quod  Apostolus  unum  semper  et  unicum  proclamat, 
dicens  :  Vnus  paniSy  unum  corpus  multi  sumus  (/  Cor. 
X,  17).  Et  iterum  :  Multi  unum  corpus  sumus  in  Chri- 
sto  {R(m.  XII,  5}.  Et  alibi  :  Unum  corpus,  etunusspi- 
ritus,  sicut  vocati  estis  in  una  spe  vocationis  vestras 


77 


OPDSGULA  ADVERSUS  AMALAlilUM. 


78 


{Eph,  IV,  14).  Vere  unius  capitis  Ghristi  unum  est 
omDium  electorum  corpus  ;  uno  spiritu  vegetatum, 
suo  capiti  inseparabiliterunitum.suorum  membro- 
rum  indissolubili  connexione  solidatum  atque  com- 
pactum,  sola  gratiarum  varictate  distinctum,  nec 
mortalitate  divisum,nec  ipsamortc  solvendum.Ne- 
que  enim  quia  talium  figmentorum  doctor,cum  ad- 
huc  mortaliter  vivit,pater  autem  forsan  mortuus  et 
pulveri  redditus  est,  idcirco  vel  a  Ghristo,  si  ejus 
membra  meruerunt,  vel  a  se  invicem,  quantum  ad 
gratiam  unitatis  corporis  Christi  attinet,mortalitatis 
aut  mortis  obstaculo  divisi  sunt,  quoniam  conditio 
morlalitatis  et  mortis  ad  poenam  pertinet  prevarica- 
tionis  antiqu8e,non  ad  spiritalis  innovationis  inefTa- 
bilem  unitatem.Unitatem  istam  sola  charitas  com- 
paginat,  sola  iniquitas  di8secat,testante  Apostolo  : 
Qui  adhxret  DotninOy  unus  spiritus  est  (/  Cor.  vi, 
17),  et  Propheta  e  contrario  inclamante  :  Ini^uila- 
t:s  vestrx  diviserunt  inter  vo$  et  Deum  vestrum  (Isa, 

LIX,  2). 

8.  Reprehendit  sanctus  Augustinus  Tichonium 
quod,in  libro  Eegularum,  unam  de  septem  de  cor- 
pore  Domini  bipartito  nominaverit,  mutatoque  no- 
mine  irreligioso,potius  eam  de  corpore  Domini  vero 
atque  aimulato,vel  de  corpore  Domini  permisto,as- 
serit  nuDCupandam  ;  ita  sanctus  Pater  edocuit  ease 
nunc  propter  unam  bonorum  et  malorum  piscium 
captionem  in  Christi  corpore  permistionem. 

9.  Divisionem  vororepudiavit.quoniam  indissolu- 
bilissacramenti  unitasnullam  penitus  recipit  sectio- 
nem.  Quam  misera  autem  anxietate  ventilatur  et 
coarctatur,cum  corpusChristihumanse  corruptionis 
sordibus  inquinari  formidat,et  idcirco  vel  in  coelum 
recipi  invisibiliter  vel  in  corporis  nostri  velut  condi- 
torio  reponi  mira  vanitate  delirat!  Addit  quoque 
usque  in  diem  sepulturx^  metuens  videlicet  ne  vel 
tunc,  nisi  nescio  quo  invisibli  modo,  a  nobis  dis- 
cretum  fuerit  corpus  Christi,  nostri  corporis  condi- 
tione  in  pulverem  dissolvatur.  Quid  autem  honoris 
ei  confert,  si  ex  vensB  incisione,  mirum  cur  non  et 
narium  fluxu  simul  simul  (luere  opinatur.^  annon 
vldemus  quibus  et  quam  sordidis  animalibus  sive 
locis  fusus  pat^at  sanguis  humanu  s  ?  absint  ab  animo 
fideli  de  mysterio  salutari  atque  coelesti  tam  ineptae 
et  sordidae cogitationes I  Prorsus  panisille  sacrosan- 
cl£  oblationis  corpus  est  Christi,  non  materie  vcl 
specie  visibili,sed  virtutc  et  potentia  spirituali.  Ne- 
que  enim  in  agro  nobis  corpu6Ghristigignitur,aut 
in  vinea  sanguis  ejus  exoritur,  vel  torculari  expri- 
mitur.Simplex  e  frugibus  panis  conficitur,  simplex 
e  botris  vinum  liquatur,  accedit  ^d  hsc  oiTerentis 
Ecclesia  fides,  accedit  mysticffi  preci?  consecratio, 
accedit  divina  virtutis  infusio  ;  sicque,mire  et  inef- 
fabili  modo,quod  est  naturaliter  ex  germine  terreno 

i  pania  et  vinum,efficitur  spiritualiter  corpus  Christi, 
id  est  vits  et  salutis  nostrae  mysterium,in  quo  aliud 
oculis  corporis,aliud  (idei  videmus  obtentu  ;  nec  id 
tantum  quod  ore  percipimus,  sed  quod  mente  cre- 
<^imu8|  libamus.  Unde  et  fldeliter  petirnus  ut  quod 


A  orc  contingimus,pura  mente  capiamus.Mentisergo 
est  cibus  iste,  non  ventris ;  non  corrumpitur,  sed 
permanet  in  vitam  aeternam,quoniam  pie  sumenti- 
bus  confert  vitam  «ternam.  Pie  autem  sumit  qui, 
spiritu  fidei  illuminatus,in  illo  cibo  et  potu  visibili 
virtutem  intelligibilisgratiae  esurit  acsitit  ;et  minus 
indulgentiae,  et  salutis  spiritaliter  percipit...  nulla- 
tenus  cogitanda  vel  metuenda  est  in  hoc  mysterio 
ulla  pollutio.  Christus  enim  Dei  virtus,  et  Dei  sa- 
pientia  in  eo  sumitur  ;  quae  sapientia,  ut  Scriptura 
testatur,candorem  lucis  seternffi,etemanatioquaedam 
claritatis  Dei  sinceris,  et  ideo  nihil  inquinatum  in 
illam  incurrit,  attingit  autem  ubiquesuam  mundi- 
tiam.  Corpus  igitur  Christi,  ut  pra^dictum  est,  non 
est  in  specie  visibili,sed  in  virtute  8piritali,nec  in- 

•Q  quinari  potest  faece  corporca,quod  et  animarum  et 
corporum  vitia  mundare  consuevit. 

10.  Obsecro,  Patres  beatissiini,  ut  reminiscantur 
piissima  corda  vestra,  et  cum  omni  timore  ac  tre- 
more  cogitent,(iuantaexstiteritin  antiquis  Patribus 
cautelafidei  ct  curaveritatis^etquantnzeloperfidiae 
semina  et  impietatisscandala  exstirpaverint,  quate- 
nusEccIesiaChrislisponsajAnrnisponsiacDominisui 
sanguine  redempta  et  ornata,  sine  maculainvenire- 
tur  et  ruga.  Taceo  Sabellium  et  Arium,qui  in  sum- 
mae  atque  inflividuae,  et  cocTBternae  Trinitatis  fide 
peccaverunt ;  praetermitto  Nestorium,  et  Eutyehen, 
quos  in  fide  incarnationis  Unigeniti  impia  sensisse 
vulgatum  est.  Nec  illos  contingo  qui.Iicet  eamdem 
fidem  Trinitatis  tenentes,  schismate  obstinationis 
spiritu  ab  Ecclesia  recesserunt.  Ad  eos  venio  quos, 

C  in  cultu  et  celebratione  sacrorum  sanctorum  seuin 
superstitiosis  quibusdam  observantiis  cvanescentes, 
antiqua  sinceritas  forat  misit.  Sunt  Cataphrygcs  fu- 
ncsta,  et  Manichaei  spurca  celcbrantesmysteriajure 
damnati;habeantureLiamAdamitaeobimpudentiam 
jure  ab  Ecclesia  puIsi.Nudi  enim  vin,etfeminae  ad 
imitationem  Adae  mysteriaexercebant,Ecclesiamque 
suam  paradisum  voeabant,et  tamen  a  superstitiosi 
cultus  observantia  quantum  dilTert  superstitio  nu- 
ditatis.  Artonitae,  qui  graecoeloquioexpane  nuncu- 
pantur  ct  caseo,  merito  judicentur  extranei,  quo- 
niam  pro  pane  et  vino  evangelico  in  mysteriis  suis, 
velut  Cain  et  Abcl  imitatores,  panem  et  caseum 
ofTerebant.Aquarii  quoque  similiter,  utpote  aquam 
solam  contra  prasceptum  Evangelicum  ofTerebant^et 

n  tamen  pie  considcrandum  quod  ct  hi  et  illi  ob  hoc 
solummodo  abjecti  sunt,quia  in  mysterio  sacrificii, 
contra  evangelicum  et  apostolicum  constitutum,vel 
mutare  quidpiam,  vel  addere  aut  subtrahere  prae- 
sumpscrunt.IIaBC  igitur  in  sacris  rite  improbata  jure 
videntur  esse  punita,utpote  quibus  tantum  myste- 
rium  impie  violatur.  Oro,  quid  commeruerunt  Eu- 
chitae,  graeco  vocabulo  ab  orando  nuncupati?  quid 
Dactylici  a  digito,quid  Ascitae  ab  utre  vocitati  deli- 
qucrunt,  ut  Ecclesia  excluderetur?  Bona  est  oratio, 
et  tamen  primi  ob  nimium  orationis  excessum  re- 
puIsi:bonumestet  silenlium  ;sed  ob  nimiam  silendi 
superstitionem,  ita  ut  digitum  labiis  opponerent| 


79 


FLORI  DIAGONI  LUGDUNENSIS. 


80 


9dcundiabjectisunt*Jani  vero  AFcitae  quid  agebant? 
quam  leve  nunc^quam  non  curandum,quam  etiam 
ludicrum  putaretur?  utrem  inflatum,  et  opertum 
ebrii  circumvenientes  (a/.,  circumeuntes),  sc  utres 
novos  evangelico  vino  repletos  dicebant.  Cavendum 
ergo,  Patres  Beatissimi,  ct  paterna  vigilantia  pro- 
videndum,ne  forte  et  nunc  bostis  antiquus,qui  tan- 
quam  leo  rugienscircuitquaerensquemdcvoret^qui 
magnum  de  modico  sspe  malumexcitat^etdescin- 
tillisconflat  incendianova,per  bas  novas  pbantasias 
in  simpHcium  et  ignorantium  cordibus  errorum  sc- 
mina  nutriat.  Curandum  etiam  ne  per  earum  impe- 
ritissimum  actorem  divina  volumina  violentur :  con- 
fertenim  ea  assidue  cum  Hebraeis,  et,  quia  nuUam 
lingu«  eorura,nulInmlittprarum  familiaritatemba- 
bet,  frefuentcr,  ut  audio,quaD  sunt  rccla  pervertit. 
Nam  et  in  bac  parte  tantam  Patresadbibuere  cautc- 
lam^ut  Evangcllaquaebeatus  Ilieronymus  ab  Esitio, 
sivc  Luciano  falsata  esse  commemoral,inter  libros 
non  recipiendos  abjecerint.  Quanlo  etcnim  magis 
istius  emendatio  debet  esse  suspecta,qui  in  tantis, 
ut  res  ipsae  demonstrant,praBceptum  calcat  Scriplu- 
rae  dicentis  :  Ne  Iransgrediaris  terminos  anliqiios, 
quos  posuerunl  patres  tui  (Prcv.  xxii,  28). 

11.  Hsc  sunt,o  sanctissimi   Patres,  quae  pro  li- 
more  Dei,  pro  bonore  fidci,  pro  amore  vestro,  imo 
totius  Ecclesiae,  mansuetudini  vcstrae  credidi  inti- 
manda.Nunc  precor  indignus,et  obsecro  per  Domi- 
num  nostrum  Jesum  Christum,quidilexitEcclesiam 
Buam,  et  seipsum  credidit  (al.,  tradidit)  pro  ea, 
mundans  eam  lavacro  aquae  in  verbo,  ut  exhiberet 
ipse  sibi  gloriosam  Ecclcsiam,non  babentem  macu- 
lam  autrugam  autaliquid  hiijusmodi,utinflamnie- 
mini  veritatis  zelo,et  una  cum  sancto  concilio  expu- 
gnetiB  crrorem  insulsissimum,neque  de  bac  solum 
nostra,  quae  praedae  et  dircptioni  ct  conculcationi 
patet,  sed  et  ex  aliis  Cbristi  Erclcsiis  bujus  supcr- 
stitionis  pestilentiam  exterminctis.  Credite  enim, 
domini,omni  mibivenerationedignissimi,quia  nibil 
ita  hnc  misera  et  miserabilis  plangit  Ecclesiasicut 
veritatis,  quam  non  audit,  dispendium,et  multipli- 
cium  errorum,quos  tolerarc  compellitur.incremen- 
tum.Videtis,sanctissimi,  pro  qua  et  adversus  quem 
suppliccm  :proEccIesia  videlicet  Cbristi,cui  fidem 
et  cbaritatem  usque  ad  mortem  ilebco  ;  adversus 
fabricatorem  mendacii,  et  cultorem  pervcrsorum 
dogmatum,qui  temporibus  prudentissimorum  anti- 
stitum,  temporibus  religiosissimi  principis,  contra 
veritatem  Scripturarum,contra  auctoritalem  cccle- 
s«asticorum  patrum,  contra  omnem  rationis  ordi- 
nem,  Ecclesiae  Dei  vivi,  qui  est  columna  et  firma- 
mentum  veritalis,  ausu  temerario  atque  sacrilego, 
tanta  errorum  et  supcrsiitionum  scandala  inferre 
conatus  est :  quae  procul  dubio  habent  initium  trun- 
cum,et  medium  putriduni,et  rmem  ruinosum.Nam 
aut  bumiliter  confitebitur  errorem,nt  possit  dignam 
praebere  satisfactioncm  ;  aut,si  insaniarum  suarum 
commenta  pertinaciter  atque  impudcnter  asscrere 
inaluerit  (quod  einonexpedit,nec  optamus),  babct 


A  praecedentium  in  talibus  rebus,  ut  :Fupra  oslendi- 
mus,exempIa>quorum  exitus  pcrtimescat. 

EXPLICIT. 


II 

In  nomine  Domini  Jesu  Christi,  incipit  opuscu^ 
lum  de  r.ausa  fidei,  apud  Carisiaceme  episcopo- 
rum  concilium  nupcr  habita, 

1.  Res  nuperrime  apud  Carisiacum  palatium.  in 
generali  et  va)decelebriepi6Coporumconcilio,super 
quibusdam  causis  fidei  et  observationibus  ecclesia- 
sticis  acta  est,  adeo  memorabilis  et  salubris,  ut, 
licct  in  omnium  ferc  notitiam  propalata  sit,dignis- 
sima  tamen  existat  quae  ad  utilitatem  et  aedificatio- 
ncm  fidelium  litteris  mandari,et  cunctorum  scnsi- 


B 


bus  solcrtissime  debeat  commendari. 

2.  Cum  enim  in  sacrosancto  sacerdotali  conventu 
inspirante  Domino,  qui  in  nomine  suo  congregatis 
medium  se  afTuturum  promisit,cIarus  fideiacveri- 
tatis  fulgoraperitur,non  oportet  divinum  munus  ob- 
tcgi,  scd,  ad  illluminationem  Ecclesiae  et  laudem 
nominis  Dei,  aperta  lucc  omnibus  declarari,  ipso 
Domino  dicente  :  Neque  accendunt  lucernam  et  po^ 
nunt  eam  sub  modio,  sed  super  candeiabrum^  ut  lu-- 
ceat  omnibus  qui  in  dotno  sunt.  Sic  luceat  lux  vestra 
coram  hominibuSjUt  videant  opera  vestra  bonUj  et  gUh 
rificent  Patrem  vestrum  qui  esl  in  caslis  (Matlh.  v,  15.) 
Hac  igitur  intentione,  ut  Deus  inspieit,  praefatam 
rem  laudabiliter  atque  utiliter  gestam,  tenui  licet 
eloquio,  brevissime,  quantum  potero,  caeteris  (at., 

C  litteris)  tradere  et  piorum  auribus,  Cbristo  Domino 
auxiliante,  inculcare  curabo.Quod  praecipue  nobis, 
id  est  universo  clero  Ecclesiae  Lugdunensis  neces- 
sarium  duxi,  ut  quorum  fldes  hactenus  infausti  et 
fantastici  erroris  fabulis  improbe  afflicta  est,  nunc 
paterno  adjuta  ac  roborata  suffragio,  et  evasisse  sc 
gaudeat  ct  vicisse. 

3.  Auctor  hujus  inauditi  exsecrandique  erroris 
Amalarius  omnibus  notus  est.  llic  in  tantum  prae- 
sumptionis  erupit,ut,sprcta  Scripturarum  veritate, 
calcata  sanctorum  Patrum  auctorilate,  doctnna 
damnabili  sincei-ilatcm  fidei  catbolicffi  \ioIaverit,et 
simplicem  ccclesiasticae  observationis  cultum  falla- 
ciarum  nebulis  involvere  ac  decolorai^e  ausus  sit. 
Quam  vanitatum  suvxrum  pcstiferam  vanilatem,non 

rv  tam  viva  quam  mortua  voce,sed  et  librorum  multi- 
pliciummonumentislongojamtempore,ubipoterat, 
velut  sator  nocturnus  tritico  agri  Domini  zizania 
interserens,  longe  lateque  disseminavit,  Scriptura- 
rum  tostimoniis  abutens  ad  aniles  ineptias  suas,et 
orthodoxorum  Patrum  sententias  coaptans  fabulis 
suis. 

4.  Sensit,imoingemuitbocmalum  praesens  Eccle- 
sia,  cum  in  celeberrimo  presbyterorum  conventu, 
praesentibus  cborepiscopis  et  arcbidiaconibu8,pr8e- 
sentibus  etiam  nonnuUis  aliis  ex  clero,  tam  inepta 
et  fidci  contraris  docere  praesumpsit,  ut  omnium 
horreret  auditus ;  cum  postmodum  etiam  detestan* 


81 


OPUSGULA  ADVERSUS  AMALARTUM. 


8f 


duzn  opusculorumBuorumcodicem  omni  parochiae  A 
nostrs  velut  lcgendum  transcribendumque  ingessit ; 
sed  et  ante  paucos  dies  cum  alium  librum  suum  huc 
detulit  dementissimus,  adinventionum  suarum 
phantasmatibus  plenum.  Quti;  omnia,  magis  odio  ct 
oblivione  quam  relatu  digna,  libcnter  nunc  silentio 
pr£tcrirem,ni8ih{ec  vel  tenui  commemorationepro?- 
striogere,  rei  gests  quam  explicandamsuscepiordo 
ct  causa  doposcoret.  Nequo  enim  (inis  questionis 
petest  rite  agoosci^  nisi  ante  initium  sollicitiuspr®- 
noscatur. 

5.  Asserit  itaque  doctor  praefatus,  inter  alia,  cor- 
pus  Gbristi  triforme  et  tripartitum  esse,  imo  tria 
esse  Christi  corpora.  Corpus  Christi  quod  in  sacra- 
mento  afiiclibus  sumitur,  vel  in  coolum  invisibiliter 
recipi,  vel  in  corporibus  sumentium  manere  u.eque  j^ 
in  diem  sepulturs,  vel  ex  incisione  vcnarum  cum 
sanguine  fluere,  vel  in  secessum  labi  opinatur.  Dia- 
conos,  altari  cum  assistunt  inclines,  asserit  signifl- 
care  apostolos  in  passione  Domini  metuentes  atque 
latitantes ;  subdiaconos,  mulieres  cruei  intrepideas- 
sistentes ;  presby tcrum,  Josephab  Arimathia;  archi- 
diaconum,  Nicodcmum ;  calicem,  sepulcrum  ;  obla- 
tiooem  Dominici  corporis  dicit  cruciflxioncm  ;  lU 
gnum  ipsum  designare  dicit  doctores;Iignum  unde 
pendet,  cruccm  ;  funem  quo  attrahitur,  fldem ;  tin- 
tinnabulum  quo  rcsonat,Iinguam  ;  manum  trahon- 
tis  cum  levatur,  vitam  contemplativam ;  cum  depo- 
nitur,  activam.  Exorcismos  catechumcnorum,  ad 
spiritalem  emundationis  aifectumsimpliciterdepro- 
mendos,  ad  quinque  sensuacorporeosnimia  carnali- 
tate  convertit.  C 

6.  Hisdem  ipsis,  sicut  aures  ot  nares,  ita  et  ocu- 
iostangendosmeliu8indicat.AntiphonariumJoannis 
Apocalypsi  comparat.  Atque  has  omnes  ct  innume- 
rabiles  alias  nsnias  per  sanctum  dicit  Spiritum  re- 
velari,sibi  usurpans  testimonium  Pctri  apostoli  di- 
centis  :  Non  enim  voluntale  humana  allata  est  ali' 
quando  proplietia^  sed  Spiritu  sancto  inspirati  locuti 
sunt  sancti  Dei  homines  (11  Petr.  i, 21 ). Ex  quo  manife- 
8te  et  se  prophetam,  et  doctriuam  vanissimam  et 
risu  dignam,  heu  I  miserabiiitcr  dcccptus,  vult  credi 
propbetiam.  Verum,  ut  quod  coeptum  est  breviter 
explicetur,  ubi  doctrins  bujusmodi  contagium  ad 
subversionem  simplicium  in  hac Ecclesia  dissemina- 
ri  caepit,pastor  de  commissi  gregis  salute  soilicitus, 
cam  multi  moeroris  amaritudinc  religioso  principi  n 
causam  innotuit,  conquerens  ac  deploransmagnum 
Ecclesis  vulnus,  et  exsecrandam  fldei  maculam.sub 
istiusmodi  novitatum  prassumptione  !:utriti,  nisi  ve- 
locitts  Deo  debita  ejus  providentia  subveniret.  Pii 
principis  cura  ardenter  ac  laudabiliter  in  Dei  rcbus 
sollicita,  cum  ob  pleraque  Ecclesias  negotia  in  prae- 
dictum  pahitii  iocum  rcverendos  Patres  episcopos 
convenire  jussisdet,  causam  ad  cognitionem  atque 
examen  concilii  eorum  proferri  fecit,  cumque  in  eo- 
mm  auribus,  tam  ineptaet  profana  novarum  adin- 
ventionum  commenta  recitarentur,  ipso  quoque  qui 
ea  de  cordis  sui  audacissima  vanitatc  protulerat 


proBsente;  et  res  blasphemas  religiosus  horreret  aa« 
ditu<9 ;  exigunt  ab  eo,  si  vere  sua  esaet  doctrina. 
Negare  non  potuit,  utpote  qus  in  libris  quampluri-  ' 
mis  ab  ipso  oditis  fere  ubique  vulgata  sit.  Interro- 
gant  ubi  haec  logcrit.  Tunc  ille,  maximo  constri- 
ctus  articulo,  rem  qusB  ncque  de  Scripturis  sumpta 
esl,  neque  de  catholicorum  Patrum  dogmalibus  tra- 
cta,  sed  nec  ab  ipsis  ctiam  hsBreticis  presumpta 
(quiaaliud  quod  diceret  penitus  non  habebat)  in  suo 
spiritu  se  legisse  rcspondit.  Sed  mox  tam  superbam 
et  fatuam  responsionem  veneranda  synodus  exse- 
crans,  dixit:  «  Vere  ille  fuit  spiritus  erroris.Memine- 
rant  enim  beatum  dixisse  Apostolum  :  Novissimis 
temporihus  discedent  quidam  a  fide^  attendentes  spiri- 
tibus  erroris  et  doctrinis  iUcmoniorum  in  hypocrisi  lo- 
quentium  mendacium  (/  Tim,  iv,  1).  De  qualibus  et 
Ezechiel  dicit  :  Vx  propheiis   insipientHms  qui  se- 
quuntur  spiritum  suum^  et  nihil  vident !  {E%ech,  xiii, 
3.)Et  iterum :  Videntes  vana  et  divinantes  mendacium^ 
dicentes  :  Hxc  dicit  Dominus,  cum  Dominus  non  sU 
locutus  {Eisch.  XXII,  28).  Unde  et  istiusmodi  pr«- 
sumptores  Deus  per  eumdem  prophetam  suo  dece- 
ptos  esse  judicio  testatur,  dicons  :  Et  propheta  eum 
erraverit  a  me,  et  locutus  fuerit  verbum  in  nomh»$ 
mco  quod  non  praecepi  eij  ego  Dominus  decepi  pro- 
phetam  illum  {Ex>ech.  xiv,  9).  Quos  omnes  Spiritu 
Dei  vacuos,  et  spiritu  proprio  inflatos,alienando8pe- 
nitus  a  sanctorum  CGetu  tcrribiliter  denuntians  in 
concilio,  ait :  Populi  mei  non  erunt,  et  in  Seripturas 
domus  Israel  non  scribentur^  nec  terram  Jsrael  tn- 
gredientur  {Ezech.  ii,  10) ;  cumque,  illo  reticente  ac 
de  mendaciorum  suorum  deprehensis  fallaciis  con- 
fuso^  veneranda  synodus  plurima  Ioqueretur,delib^ 
ratum  est  doctrinamhanccsseoranino  damnabilem, 
et  ab  omnibus  catholics  fidei  cultoribus  funditns  re- 
spuendam,  prascipicnte  nobis  Apostolo,ac  dicente: 
Doclrinis   variis   et  peregrinis  nolite  ahduci  {Hebr. 
xiii,  9).  Diversam  esse  istam  doctrinam  a  sinoeri- 
tato  verae  fidei,  et  omnino  ab  Ecclesia  peregrinam, 
quippe  quam  nemo  orthodoxorum  Patrum  novit, 
nulla  verilatis  ratio  fulcit,  sed  novitius  atque  ad- 
ventitius  error  induxit;  umbras  et  figuras  in  «Bre- 
moniis  Testamenti  Veteris  exstitisse ;  novum  ad- 
ventum  Christi  veritate  fulgere,  et  fidei  puritate  at- 
quo  observantiaB   simplicitate   consistere,  testante 
Apostolo  :  Vetera  transierunt,  ecce  facta  sunt  novd, 
Otnnia  autem  ex  Domino,  qui  reconciliavit  nos  sibi 
per  Chrislum  {II  Cor.  v,  <8).  Omnia  igitur,id  est  ei 
vetera  et  nova,  et  typum  legis  et  Evangelii  verita- 
tem,  unius  et  solius  Dei,  non  cujusquamhominisaut 
angeli,  auctoritate  constare.  Unde  nemini  omnino, 
post  utriusque  Testamenti  ministros  divino  spiritu 
illustratos,  divina  auctoritate  subnixos,  in  quibuset 
pcr  quos  ea  qus  divcrsis  tcmporibus  ad  salutem  po- 
puU  9ui  congrua  judicavit,  evidenter  Deus  et  opera- 
tus  est  et  locutus,  licuisse  autlicere  nova  figurarum 
genera  vel  mysteriorum  sacramenta  sancire,  et  ideo 
rationabile  obscquium  EccleaieB  sive  in  ornatu  ve- 
stium,  sive  in  multiplici  vasorum  ministerio,  in 


83 


PLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


84 


simplicitate  veritatis  et  fidei  puritate,  procul  omni  X  scienUm  vestram  ab  operibus  mortuxs,  ad  serviendum 


superstitionis  phantasir-ate,  remota  omni  nebulosi 
dogmatis  vanitate,  pure  Deo  et  simpUciter  exhiben- 
dum  esse  ;  in  his  honorem  religionis,  reverentiam 
divini  cultus,  laetitiam  Christianae  devotionis,  non 
figuras  aliquas  vel  mysteria  vanitatis.  Jam  vero  il- 
lud  quod  corpus  Ghristi  tritbrme  et  tripartitum  di- 
cere,  imo  tria  Christi  corpora  inauditae  temeritatis 
audacia  asserere  proBSumpsit,  in  tantum  sacerdotes 
Domini  exsecrati  sunt,uthoc,  sicut  supra  ostensum 
est,  de  spiritibus  erroris,  et  doctrinis  dfflmoniorum 
Bumptum  dicere  minime  dubitarint,  tanquam  cum 
angelo  Domini  detestantes  Satan,  qui  dextris  Jesu 
magni  et  veri  sacerdotis  adversari  conatur,etexsuf- 
flantes  dicerent  :  Increpet  Dominus  in  te,  Satan,  et 
increpet  in  te  qui  elegit  Jerusalcm  (Zach,  ni.  2). 

7.  Corpus  autem  Domini,  quod  in  mysterio  a  fide- 
libus  8umitur,ab8ituttamsordida  vel  superstitiosa 
mente  quis  appetat,  ut  aliquid  horum  quae  immun- 
dissime  auctor  doctrinae  confinxit,  in  suo  animo  et 
cogitationibuB  versari  permittat !  Quapropter  cum 
omnidesiderio  etsupplicatione  piotatis  divinam  mi- 
Bericordiamimplorandum,utnonsolum  ab  auribus, 
verum  etiam  a  cordibus  nostris,  talium  phantasma- 
tumacsordium  labe  romota...8empitcrnum  mundi- 
tiffiSu«,ment€snostras  emundet,quatcnustdm  divi- 
num  gloriosumque  mysterium  puro  sensu  cogitan- 
tes,  pura  pietate  sumentes,  incorrupta;  purificalio- 
nis  gratiam  consequamur.  Cum  enim  Dominus 
dicat :  Ego  sum  vitis  vera  (Joan.  xv,  i);  et :  Pater 
meus  dat  vobis  panem  de  ccelo  verum  (Joan.  vi,  32) ; 


Deo  viventi  (Hebr.  ix,  14).  Sed  et  princeps  apostolo- 
rum  Petrus  :  Scientes,  ait,  qu4>d  non  corruptibilibus 
auro  ct  argento  rcdempti  estis  de  vana  conversatione 
patemx  traditionis,  sed  pretioso  sanguine  tanquam 
Agni  incontaminati  et  inviolati  Christi  (/  Petr.  i,  <8). 
Non  crgo  corruptibili  redempti  sumus.  Hoc  fidelis 
sumit  ad  vitam,  indignus  ad  poenam ;  hoc  pretium 
redemptionis  et  viaticum  salutis  unusquisque  fide- 
lium  sub  hora  mortis  fideli  pietate  exposcit.  Doc  se 
peccatorum  veniam  adepturum,  a  malignorum  spi- 
rituum  incnrsu  in  ipsa  morte  tuendum,  ad  paradisi 
amcena  prassumit  admittendum.  Cumque  pulvis  re- 
vertitur  in  terram  suam  undc  erat,  spiritus  tamen, 
hujus  muneris  solatio  fretus,  hujusgratis  praesidio 
n  munitus,  redit  ad  Dominum  qui  dedit  illum,  necin 
depositione  corruptibilis  corporis  sui  amittf.ns  in- 
corruptibilem  gratiam  corporis  Christi.  Hsc,  prout 
Deo  annuente  potui,  de  concilio  venerahilium  epis- 
coporum,  ad  ajdificationem  Ecclesiae  Dei,  et  confir- 
mationem  catholicae  fidci  nuper  habito,brevi  pagi- 
nula  annotare  curavi,verbaeorumetsensusquibus 
valui  verbis,et  Scripturarum  testimoniis  explicans, 
etcxcogitati  nuperct  exsecrandi  erroris  confutatio- 
nem.  In  omnium  qui  haec  legere  vel  audire  voluerint 
notitram  perferens,  ut,  repujiata  atque  damnata 
profani  dogmatis  fobulosissima  vanitate  et  vanis- 
sima  fabulositatc,procul  abjectis  et  libris  etverbis 
mendaeissimis  vaniloqui  doctoris,  de  purissimo 
Scripturarum  fonte,  de  sincerissima  Patrum  do- 
ctrina,  de  venerabilis  concilii  auctoritate,  fidei  et 


et :  Caro  mea  vere  est  cibus^  et  sanguis  meus  vere  est  '^  scientiaehauriamus  fluenta,8ervantes8ollicitesemeI 


potus  (Ibid.,  56) ;  ct  :  Qui  manducat  me,  et  ipse 
vivet  propter  me  (/6id.,  58) ;  sicut  nihil  vitae  aeter- 
nae  oibo  nisi  vera  animae  refectio  appetenda  est, 
ita  nihil  penitus  cogitandum,  nisi  quod  spiri- 
tale  et  immortale  est.  Quid  autem  mirum  si,  fidei 
gratia  et  virtute  divina,  talis  cibus  sic  sumitur  ut 
absorbeatur  quod  mortale  cst  a  vita?  Hic  est,  ait 
DominuB,  panis  de  coelo  descendens ;  ut  si  quis  ex  ipso 
manducaverit,  non  moriatur  {Ibid.,  50).  Sed  quid 
pertinet  ad  virtutem  sacramenti,  quod  pertinet  ad 
visibile  sacramentum  ?  Qui  manducat  intus,non  fo- 
ris;  qui  manducat  in  cordc,  non  qui  premit  dentc. 
Credere  enim  in  eum,  hoc  est  manducare  panem 
vivum  ;  qui  credit,mandiicat ;  invisibiliter  sagina- 


traditum  nobis  fidei  thesaurum,  et  fugientes  oppo- 
sitiones  scienti»  falsi  nominis,  et  profanas  vocum 
novitates,  de  quit)us  Apostolus  fideli  discipulo  ait: 
0  Timothee,  depositum  custodi,  devitans  profanas 
vocum  novitafes.etoppositiones  falsi  nominis  scienti3S 
quam  quidam  promittentcs  circa  fidem  exciderunt 
(I  Tim.  VI,  20),  cum  ergo  istiusmodi  pseudoscien- 
tia  et  profana  vocum  novitas  fidei  excidium  et 
naufragium  faciat^  velut  scyllam  quamdam  et 
charybdim  eam  viteinus,  metuamusqueintimacor- 
dis  formidir.c,  ne  forte  jam  in  illo  tempore  esse 
ccspeiimus  de  quo  idein  terribili  denuntialione  cla- 
mat  Apostolus  :  Erit  enim  tempus  cum  sanam  do^ 
ctrinam  non  sustinebunt ;  sed  ad  sua   desideria  coa^ 


tur,  quia  et  invisibiliter  renascitur.   Sacramenta  Q  cervabunt    sibi    mayistros,   prurientes    auribus,   et 


sunt  ista  ;  ideo  autcm  dicuntur  sacramenta,  quia  in 
eis  aliud  videtur,  oliud  intelligitur.  Quod  videtur, 
Bpcciemhabetcorporalem;quodintelligitur,fructum 
habet  spiritalem.  Manet  igitur  ir  mente  fidelium  in- 
corrupta  venerabilis  mysterii  virtus,  et  efTicacissima 
potentia,  purgans  delicta,  emundans  conscientias, 
perficiens  gratiam  redemptionisetsalutis.  Undcait 
beatissimus  Joannes  :  Et  sanjuis  Filii  ejus  Jesu 
Christi  emundat  nos  ab  omni  pcccato  (/  Joan.  i,  7). 
Vas  quoque  electionis  Paulus  :  Quanto  magisy  in- 
quit,  sanguis  Christi,  qui  pcr  Spiriinm  sanctum  se- 
metipsum  obtulit  immaculatum  Deo^  emunduvit  con- 


a  veritate  quidem  auditum  avertent,  ad  fabulas 
autem  convertentur  (II  Tim.  iii,  4),  statimque  sub- 
jungit :  Tu  vero  vigila,  videlicet  ne,  dormientibus 
patrisfamiliae  servis,  inimicus  homo  superscminet 
zizania  in  medio  tritici.  Audiamus  eumdem  Aposto- 
lum  altericharissimo  discipulo  diceniem  iStuttas  au- 
tem  quwstioncs,  et  genealogias,  et  contaitiones,  ct  pn^ 
gnas  legis  devita  ;  sunt  enim  inutiles  et  vanx{Tit.  iii, 
9).  Et  protinus  adjungit  :  Hxreticum  hominem  post 
unam  et  secundam  correptionem  devita ;  sciens  quia 
subvcrsus  est  cjusmodiy  et  peccat  proprio  judicio  con- 
demnatus  (Ibid.,  10,  11).  Sed  et  alio  loco  dicit  :  Si 


OPUSCULA  ADVERSU8  AMALARIUM. 


86 


guii  atUem  doret  et  non  acquiescit  sanis  sermonibus  A  se  loquente,  Apostolus  hunc  errorcm  :  Calix,  in- 


Domini  nostri  Jesu  Christifet  ei  qux  secundum  pieta- 
tem  est  doctrinWj  superhus  est^  nihil  sciens  sed  lan- 
guens  (l  Tim.  vi,  3,  4).  Girca  qurestiones  et  pugnas 
vcrborum  nonne  videtur  Apostolus  in  his  verbis  vc- 
lut  digito  monstrare  prfflfatum  nostri  temporis  vani- 
loquum  pra58umptorem,qui  spernens  sanos  sermo- 
nesDominiJesuChristifConculcansdoctrinampieta- 
tiSjtotus  circa  novas  qua;stiones  et  inutiles  adinven- 
tione8languidusetinquietusoberrat?Dominusenim 
noster  Jesus  Christus,qui  est  verus  et  Veritas,voris- 
simumcorporisetsanguinissuimysterium  in  Evan- 
gelio  exponere  dignatus  ait :  Amen.amen  dico  vobis, 
nisi  manducaveritis  eamem  Filii  hominiSy  et  hiberilis 
ejus  sanguinem,  non  habebitis  vitam  in  vobis.  Caro 


quiens,  benedictionis  cui  henedicimus,nonne  commu' 
nicatio  sanguinis  Christi  ?  et  panis  quem  frangimus, 
nonne  communicatio  corports  Christi  estl  {I  Cor.  x, 
16.)  Iste  autem  e  contrario  in  prcsbyterorum  conci- 
lio  docet  :  Sanguis  ille  anima  Christi  est.  Quid  hac 
novitate  profanius?  Apostolus  omni  divisionis  sus- 
piciono  sublata,clamat  assidue :  Mutli  unum  corpus 
sumus  in  Chrisio  (Rom,  x.  5).  Et  iterum  :  Solticiti 
servare  unitatem  spiritus  in  vinculo  pacis,  unum  cor- 
puSy  ct  unus  spiritus,5icut  vocati  estis  in  una  spe  vo- 
cationis  vestrx  (Ephes,  iv,  4).  E  rursus,  caput  et 
corpus  Christum  et  Ecclesiam  unum  Christum  esse 
contestans,  dicit  :  Sicut  onim  corp^is  unum  est,  et 
membra  multa,  omnia  aufem  wenibra  corporis  cum 


enim  mea  vere  est  cibus  et  sanguis  meus  vere  est  potus.  ^  sint  multn;  unum  corpus  sunt.lta  et  Christus  (/  Cor. 

^  .  j    _.  .,    i-....  .  XII,  12).  Unrle  et  Corinthios  male  di\asos,  et  textu- 

ram  Dominici  corporis  schismatibus  disrumpentcs 
objurgans  clamat :  Divisus  est  Christus  ?  (/  Cor,  i,13.) 
Hanc  quoque  unitatem  in  sacrificio  sacro  sancto 
mysterio  asserons  designari.  Unus  panis,  inquit, 
unum  corpus ;  multi  sumus;  omnesque  de  uno  pane 
participanius  (/  Cor.  x,  n).Ita  igitur  omnestam  an- 
tiqui  quammodernijtamviventns  quam  dormientes, 
in  Christo  unus  panis  sumus,Christo  incorporati  et 
uniti,ut  tamen  omne»  ad  vitae  ct  salutis  gratiam  ca- 
piendam  de  uno  participemur  :  iJlo  videiicct  qui  de- 
scendit  de  coclo,  et  dat  vitam  mundo.  Sic  omnes 
sancti  sunt  lapides  vivi,  sed  per  eum  vivificati ;  de 
quo  illis  per  Putrum  apostolum  dicitur  :  Ad  quem 
accedsntes  lapidem  vivum,et  ipsi  tanquam  lapides  vivi 


Qui  manducat  meam  camem,  et  hibit  sanguincm 
meum,  in  me  manet  et  ego  in  eo.  Sicut  misit  me  vi- 
vens  Pater,  et  ego  vivo  propter  Patrem;  et  qui  man- 
ducai  me,  et  ipse  vivit  propter  me  Joan.  vi,  54,  56, 
57).Pani8  enim  Dei  est  qui  deseendit  de  ccBlo,et  dat 
vitam  mundo ;  et  panis  quem  ego  dabo,  caro  mea  est 
pro  mundi  ri/a.Ecce  sanos  sermones  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  ecce  doctrinam  pietatis.  Ecce  verba 
vit»  «tcrnae,  de  quibus  ipse  ait :  Verla  qux  locutus 
sum  vobis,  spiritus  et  vita  sunt  [Ibid.,  64).  Et  Petrus 
ad  illum  :  Domine,  inquit,  verba  vitx  xtemx  habes 
(Ihid.,  69).  Audiamus  ergo  verba  vitae  ex  ore  vitae. 
Carnem  suam  dicit  a  fidelibus  manducari,et  sangui> 
ncm  suum  potari ;  verc  illum  cibum  carnem  suam 
essc,  vere  illum  potum  sanguinem  suum  existere 


confirmat;  seipsum  asseritafidelibussuis  comedi,  C  .%uperxdificami  (/  Petr.  ii,  4).  Sic  omnes  eniciuntur 


et  sine  hoc  cibo  neminem  vere  per  hunc  mundum 
vivere  testatur;  hunc  esse  panem  de  coelo  descen- 
dentem,id  est  carnem  quam  ipse  traditpro  mundi 
vita.Hic  panis  coelestis,quia  ccBleste,imo  super  coe- 
lesle  Verbum,  nostri  quidem  generis,  sed  coelestis 
originiSfCaro  factum  est,et  habitavit  in  nobi8,neque 
camem  illam  Dei  genitrix  ex  voluntate  viri,  sed 
ex  superventu  Spiritus  sancti  et  obumbratione 
concepit  virtutis  Altissimi.  Ideo  ct  de  hoc  pane 
olim  fuerat  prophetatum  :  Panem  cceli  dedit  eis,pa- 
nem  angelorum  mandueavit  homo  (Psal.  lxxvji,  25). 
Verbum  enim  Dei  manens  in  coBlestibus  supernis 
panis  angelorum  caro  factum  est.ut  panem  angolo- 
rum  manducaret  homo.Quomodo  igitur  iste  profa- 


lux,  dicente  Domino  :  Vos  estis  Inx  mundi  (Matth. 
v,  <4,)  sed  ex  illo  illuminati  de  quo  Evangelista  ait : 
Ecce  lux  vera  quas  illuminat  omnem  hominem  venien- 
tem  in  hunc  mundum  (Joan.  i,  9).  Sic  ergo  et  unus 
paniscxistuntjSed  illius  participatione  vitalern  sub- 
stantiam  trahentes ;  qui  dicit  :  Ego  sum  panis  vivus 
qui  de  coelo  descendi  (Joan.  vi,  41).Participanturqui- 
dem  et  communicant  sibi  invicem  omnes  fideles  per 
societatem  et  communicationem  spiritus,per  unita- 
tem  fidei,spci  et  charitatis,  dicentc  Apostolo  :  Gra- 
tia  Domini  nostri  Jcsu  Christi,  et  charitas  Dei,  et 
communicatio  sancti  Spiritus,  sit  cum  omnibus  vobis 
(II  Cor.  xni,  13).  Omnis  tamen  hoec  participatio  et 
communtcatio^quse  illis  non  utique  de  invicem  sed 


ns  novitatis  prssumptor,et  quantum  in  se  est,tan-  q  ad  invicem  existat,  ad  illum  tcndit  et  ex  illo  solo 


tc  pietatis  violator,  per  quam  in  Christo  fideles^ 
et  in  suis  fidelibus  Ghristus  manens,caput  corporis 
EccleBiae  cxi8tit?Quomodo,inquam,unum  coelestem 
panem  in  triadividit?aliud  illic  asserens  esse  Chri 
8tum,alittd  viventes  fideles,aiiud  jam  defunctos.Et 
Christum  quidem  calicis  particula  contineri,viven- 
tes  in  patenae  fragmentis,defLnctos  autem  in  tertia 
qaadam  altaris  parlicula  censeri.Ita  errore  sacrilego 
impUcatur  ubi  Dominus  Jesus  Christus  asserit  se- 
metipsum  a  fideltbus  manducari,  et  vcre  carnem 
suam  essc  cibum.vere  sanguinem  suum  potum,iste 
contendit  vivos  comedi,et  defunctos.Argu!t,ipso  in 


vcgetxUur  qui  est  fons  vitse,  de  quo  beatus  ^oannes 
dicit  :  Quod  vidimus  et  audivimus,  annuntiamus  vo- 
biSj  ut  et  vos  communionem  habealis  nobiscum,  ei 
communio  nostra  sit  cum  Patrv  et  cum  Filio  ejus  Jesu 
Christo  (/  Joan.  i,  3).  Christus  enim  Jesus  caput  et 
vertex  rcclcsiflB,et  idcirco  ad  vitas  «ternae  commer- 
cium  illi  connectitur  et  cohaeret,  et  in  illum  tota 
concurrrit  Ecclesia,ut  fonte  capitis  totum  corpus  ir- 
rigetur  et  vivat,  dicente  Apostolo  :  Veritatem  autem 
facientcs  in  charitatCyCrescamus  in  iltoper  omnia,  qui 
est  caput  Chrisius  :  Ex  quo  totum  corpus  compactum 
et  connexum  per  omnem  juncturam  subministrationiSy 


87 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


aB 


secundum  operationem  in  mensuram  uniuscujusque  A 
membri,  augmentum  corporis  facit  in  xdificationem 
sui  in  eharitate  {Eph  .  ix,  15, 16).  Et  iterum  :  Nemo 
vos  seducat  Eph.  v,  6),  volen8  in  humilitate  et  re- 
ligione  angelorum,qude  non  vidit  ambulans,  frustra 
inflatus  sensu  carnis  suae,  et  non  tenens  caput,  ex 
quo  totum  corpus  per  connexum  et  conjunctionem 
8ubministratum,et  conslructum  crescit  in  augmen- 
tum  Dei.llanc  unitatem  inefl^abilem  Ecclcsie,id  est 
covporis  8ui,ipse  Dominus  Jesus  quem  omnium  ca- 
put  significabat  dicens  :  Et  alias  oves  haheOy  qux 
nm  sunt  ex  hoc  ovili,  et  illas  oportet  me  adducere,  et 
vocem  meam  audient.et  fiet  unum  ovileyet  unus  pastor 
Joan,  X,  16).  Pro  liac  adunatione  et  unitate  corpo- 
ris  sui  suscepit  mortem,teBtante  Evangelista.  Quia 
Jesu  morlturus  erat  pro  gente,  et  non  tantum  pro  n 
gentc,  sed  ut  filios  qui  erant  dispcrsi  congregarct 
in  unum,  pro  hac  Deum  Patrem,in  qua  nocte  tra- 
debatur,exorare  dignatus  est,diocns  :  Pater  sancte, 
serva  eos  in  nomine  tuo  quos  dedistimihijUtsintunum 
sicut  et  nos  {Joan.  xvii,  -11).  Et  pos^  pauca  :  Non  pro 
his  au  tem  rogo  tantum,  sed  pro  eis  qui  credituri  sunt 
per  verbum  eorum  in  me,  ut  omncs  unum  sitit,  sicut 
tu  Pater  in  me,  et  ego  in  te,  ut  et  ipsi  in  nohis  unum 
sint  [Joan.  xx,  21 ) ;  et  :  Ego  claritatem  quam  dedisti 
mihi  dedi  eis,  ut  sint  unum  simt  nos  unum  sumus, 
ego  in  eis  et  tu  in  me,  ut  sint  consummati  in  unum 
{Joan.xxiif  23}.Ho6C  est  inefl^ubiliter  mirabilis  unitas 
Domini  Jesu,et  corporis  ejus,quam  nemini  licitum 
estviolaro  aut  dividorc,  praecipiente  lege  de  agno 
paschali  :  Os  non  comminuetis  cx  eo  (Joan,  xix,  3G). 
Vere  cnim,quantum  in  sc  est,  os  Agni  nostri  com-  C 
minuit  qui  virtutem  et  robur  tantas  compaginis 
infringit.  Hujus  unitalis  mystenum,jam  olim  in 
Adam  et  Eva  praefiguratum,  et  in  novissimis  tem- 
poribus  in  Christo,  et  in  Ecclesiam  rcvelatum 
Adam  prophetavit;  Apostolus  exposuit,  dicens : 
Propter  hoc  relinquet  homo  patrcm  ct  matrem,  et  ad- 
hasrebit  uxori  suw,  et  erunt  duo  in  carne  una  {Eph^s, 
v,  31).  Sacramentum,  inquit,hoc  magnum  est,  ego 
autem  dico  in  Christo  et  in  Ecclc8ia,quod  ipse  Do- 
minus  Jesus  in  Evangelio  memorans  adjunxit,  di- 
cens  :  Itaquejam  non  sunt  duo,  sed  una  caro,Quod  er- 
go  Deus  junxit,  homo  non  separet  [Matth.wx,  6).Vo- 
lumusscirequantaYigilanliacavcndussit,quantum- 
quc  nefas  pra5sumat,qui  lianc  unilatem  violare  ac  dis- 
Bolverc  conatur?  Audiainus  beatum  Joannem  apo-  ]) 
stolum  dicentem  :  Charissimi,nolite  omnispiritui  cre- 
dere,  sed  probate  spirilus,  si  ex  Deo  sunt.  In  hoc  co- 
gnoscitur  spiritus  Dei.  Omnis  spiritus  qui  confitetur 
Jesum  Christum  in  carne  venisse,  ex  Dco  est ;  et  om- 
nis  spiritus  qui  solvtt  Jesum,  ex  Deo  non  est,  et  hic 
est  antichristus  (/  Joan.  iv,  I).  Audiat  ergo  hoc  etiam 
isto,qui  ambulans  frustra,inflatus  sensu  carnis  suae, 
ct  non  spiritum  Dci  scquens,  scd  spirUum  suum, 
Jesum,  quantum  in  se  est,  solvit  ac  dissipat,  divi- 
dens  eum  in  Ires  partcs,  in  tres  formas  et  in  Iria 
corpora.  Audiat,  inquam,  ct  ajterno  silentio  conli- 
cjscat  :  Omnis  spiritut,  qui  solvit  Jesum,  ex  Deo  non 


est,  et  hic  est  antichristus.  Audiamus  et  apostolum 
Paulum,  nos  in  semel  tradita  fidei  veritate  solidaa- 
tem  atque  dicentem  :  $i  quis  vobis  eoangelizaverU 
praster  qeam  quod  aecepisUs,  anathema  sit  {GaL 
1,9). 

8.  Ignoscat  mihi  indigno,  o  Domini  venerabiles, 
VGstra  dilectio,  quia  hsec  non  superbisc  fastu,  neo 
malitia;  alicujus  in8tinctu,sed  amore  Ecclesis  bujus 
dominae  et  nutricis  mes  ioquor,  cui  non  solum, 
prout  Deus  inspirare  dignatur,  exhortationis  ver- 
bum,  sed  et  omne  debeo  charitatis  et  pietatis  obse- 
quium ;  pra^sertim  hoc  tempore  quo  tam  lacryma- 
bili  calainitate,peccati8  nostris  exigentibus,  afQicta 
cst,  ut  habeat  episcopum  sine  potestato^magistrum 
sine  veritate.  Nunc  ad  flnem  sermonis  commodum 
duxi  paucas  ecclesiasticorum  Patrum  sententias  po- 
nere,quibus  adversus  omnia  fallaciarum  commenta, 
quaB  huic  Ecclesiae  ineptus  ftibulator  conatur  inge- 
rere,  velut  turribus  et  propugnaculis  muniamur, 
flatque  in  nobis,  divina  favente  gratia,quod  Aposto- 
lus  optat  et  obsecrat  dicens  :  Obsecro  autcm  vos.fra» 
tres,  ut  et  idipsum  dicatis  omnes^et  non  sint  in  vobis 
schistnata,  sitis  autem  perfecti  in  eodem  sensu  ei  in 
eadem  scntentia  (/  Cor.  i,  10) ;  et  iterum  :  Sicut  ergo 
accA^pistis  Jesum  Christum  Dominum,  in  ipso  ambu- 
latc  radicati,  et  supcrxdificati  in  ipso,  et  confirmati 
fide  (/  Cot.  II  7).  Itaque  alio  loco  :  Si  qua  ergo  con- 
solatio  in  Christo,  si  quod  sotatium  charitatiSf  si  qum 
societas  spiritus,  si  quae  viscera  et  miserationes,  im- 
plete  gaudium  meum,ut  idem  sapiatis,  eamdem  chari- 
tatcm  habentsSfUnanimes  idipsum  sentienteSynihU  per 
contentionem  neque  per  inanem  gloriam  {Phil.  ii,<,2, 
3) ;  et  alibi  :  Et  si  quid,  aii^aliter  sapitis^et  hoc  vobis 
revelavit  Deus  {Phil,  iii,  15).Verumtamen  ad  quod 
pcrvenimus,  ut  idem  sapiamus,  et  in  eadem  per- 
maneamus  regula.Panem  qui  in  mysterio  sumitur, 
corpus  ot  carnem  Christi  e8se,imo  ipsum  esse  Chri- 
stum  ct  Dominum,  ex  libro  suncti  Cypriani  de  ora- 
tione  Dominica,  punem  nostrum  quotidianum  [ia- 
venimus.] 

9.  Panis  vits  Christus  est,  et  panis  hic  omnium 
non  ost,  sed  Dominus  noster  est;  et  quemodo  dici- 
mus  Pater  nostor,quia  intelligentium  etcredentium 
patcr  est ;  sic  et  panem  nostrum  vocamus,  quia 
Christus  eorum,qui  corpus  eorum  contigimus,pani8 
est.  Hunc  autcm  panem  dari  nobis,quotidie  postu- 
lamus,  nc  qui  in  Christo  sumus,  et  eucharistiam 
ejus  quotidie  ad  cibum  salutis  accipimus,  interce- 
dente  aliquo  graviori  delicto,  dum  abstenti  et  non 
communicantes  a  coolesti  pane  prohibemur,a  Ghris- 
ti  corpore  separcmur,  ipso  praedicante  et  dicente  : 
Ego  sum  panis  vitw  de  caslo  descendi ;  si  quis  ede^ 
rit  de  hoc  pane,  vivet  in  33temum.  Panis  autem  guem 
cgo  dederOy  caro  mea  est  pro  sxculi  vita  {Joan.  vi, 
41).  Quando  crgo  dicit  in  asternum  vivere  si  quis 
ederit  de  ejus  pane,  ul  manifestum  sit  eos  vivere 
qui  corpus  ejus  attingunt,ita  contra  timendum  est 
ct  orandum  ne,  dum  quis  abstentus  separatur  a 
Christi  corpore,  extraneue  remaneat  a  salute^com- 


89 


OPUSCULA  ADVEH&US  AMALARIUM. 


«> 


minaate  ipeo  et  dicente  :  A^tsi  cderitis  camem  Filii  A 
haminis,  et  biberitu  ejus  sanguinenx,  non  habebitis 
vitam  in  vobis  (Joan,  vi,54),et  ideo  panem  nostrum, 
id  est  Ghristum,dari  nobis  quotidie  potimus^utqui 
in  Ghristo  manemus  et  vivimus,  a  sanctiflcatione 
ejus  et  corpore  non  recedamus. 

Item  ex  tractatu  psal.  lxxx  S.  Hieronymi. 

10.  Vis  accipere  Domini  cibos?  vis  comedere 
ipsum  Doniinum  tuumetSalvatorem?Audiquiddi- 
cat:  Dilata  os  tuum,  et  implebo  illud  {Psal.  lxxx,  11). 
Dilatate  ora  vestra,  ipse  est  et  Dominus  et  panis. 
Ipse  hortatur  nos  ut  comedamus,et  ipse  noster  ci- 
bus  est ;  quantumcunque  dilataveris,  tantum  acci- 
pies. 

Item  ex  homilia  sancti  Augustini. 

11. In  altaris  mysterio  Dominum  sumi)necaliqiia  B 
posse  divisione  partiri,  qualem  vocem  Domini  au 
distis  invitantis  nos.Quis  invitavit?quos  invitavit? 
et  quid  prsparavit?  Invitavit  Dominus  scrvos,  et 
praeparavit  eis  cibum  seipsum.Quis  audeat  mandu- 
care  Dominum  suum?  et  tamen  ait  :  Qui  manducat 
mey  vivit  propterme  (Joan.  vi,  57).  Quando  CUristus 
manducaturiVita  manducatur,nec  occiditur  ut  man- 
duceturyScd  mortuos  vivificat  quando  manducatur. 
Reficit,  sed  non  dcncit.  Non  ergo  timeamus,  fra- 
ires,  manducare  panem  istum,  ne  fortc  finiamua  il- 
lum,  et  postea  quemmanducemusnoninveniamus. 
Manducatur  Cbristus  ;  vivit  manducatus,  quia  re- 
surrexit  occisus ;  nec  quando  manducamus,partes 
de  illo  facimus.  Et  quidem  in  sacramento  sic  (it,et 
nonint  fideles  quemadmodum  manducent  carnem  p 
Christi.  Unusquisque  accepit  partem  suam;unde  et 
ipsa  gratia  partes  vocantur.Per  partes  manducatur 
in  ?acramento,  et  manet  integer  totus  in  CGBlo,ma- 
net  integer  totus  in  corde  tuo;totusenim  erat  apud 
Patrem,  quando  venit  in  Virginem.  Implevit  illam^ 
nec  recessit  ab  iIIo;veniebat  in  carnem,uteum  ho- 
mines  manducarent;  et  manebat  integer  apud  Pa- 
trem,  ut  angelos  pasceret.Quod  enim  scitis,  et  qui 
scitis  et  qui  ncscitis  scire  debetis.Quando  Christus 
factus  est  homo,  panem  angelorum  manducavit 
bomo.  Unde,  quomodo,qua  via,quibus  meritis,qua 
dignitate  panem  angelorum  manducarethomo^nisi 
creator  angelorum  fieret  homo  ? 

Item  sancU  Gregorii  de  eadem  re,  ex  homilia  Natalis 

Domini. 

12.  Qai  ergo,stemas  permanens,  temporalis  ap-  " 
paniit,  alienum  est  ubi  descendit;et,  quia  pcr  pro- 
pbdtam  dicitur  :  Omnis  caro  fenum  {Isa.  xl,  6),  fa- 
etus  homo,  fenum  nostrum  vertit  in  frumentum, 
qui  de  seipso  ait :  Nisi  granum  frumenti  cadens  in 
terram  mortuum  fuerit,  ipsum  solum  manet  (Joan, 
xii,24).Unde  et  natus  in  praesepio  reclinatus  poni- 
tar,ut  fideles  omnes,videlicet  si^ncta  animalia,car- 
nis  sos  frumento  reficeret,  ne  ab  internae  intelli- 
gentis  pabulo  jejuna  remanerent. 

Item  ejusdem  in  alia  homilia  de  eadem  re, 

13.  Bonas  pastor  animam  suam  ponit  pro  ovibus 


sois.Fecit  quod  monuit,08tcndit  quod  Jussit.bonus 
pastor  pro  ovibus  animamsuam  posuit,utin  sacra- 
mento  nostro  corpus  suum  et  sanguinem  vertcret, 
et  oves  quas  rcdemerat  carnis  suob  alimento  sa- 
tiaret. 

Ejusdem  de  ea  re  ex  Dialogorum  libris, 

14.  Hffic  namque  singulariter  victima  ab  asterno 
interitu  animam  salvat,quffi  illam  nobismorte  Uni- 
geniti  per  mysterium  reparat :  qui  licet  surgens  a 
mortuisjam  non  moritur,et  mors  ei  ultra  non  do- 
minatur  :  tamen  in  semetipso  immortaliter  atque 
incorruptibiliter  vivens  pro  nobis  iterum  in  hoc 
mysterio  sacras  oblationis  immolatur.  Ejus  qoippe 
ibi  corpus  8umitur,ejus  caro  in  populisalute  parti- 
tur,ejus  sanguis  non  jam  in  manus  inndelium,8ed 
in  ora  fidelium  sumitur. 

Mysterium  vestis  Christij  id  est  corporis  ejus,  scindi 
non  oportere ;  ex  libro  S^  Cypriani  de  Ecclesisd 
Unitate. 

15.  Dominus  dicit  :  Ego  et  pater  unum  sumus 
[Joan.  x,  30).  Et  iterum  de  Patrc  et  Filio  et  Spiritu 
sancto  scriptum  est  :  Trcs  unum  sunt  [Joan.  v,  7) ; 
et  quisquis  credithanc  veritatemdedivinaflrmitate 
venientem  sacramentis  coelestibus  haBrentem,scindi 
in  Ecclesia  non  posse  hoc  unitatis  sacramentum, 
hoc  vinculum  concordiffiinseparabilitercohaBrentis, 
ostenditur,quando  in  Evangelio  tunica  Domini  no- 
stri  Jcsu  Christi  nondividituromninonecscinditur, 
sed  sortientibus  de  veste  Christi,quis  Christumpo- 
tius  indueret,integra  vestis  accipitur,et  incorrupta 
atque  indivisa  tunica  possidetur.  Loquitur  ac  dicit 
Scriptura  :  De  tunica  aulemy  quia  de  superiori  parte 
non  consutilis,  sed  per  totum  textilis  fuerat,  dixerunt 
ad  invicem  :  Non  scindamus  illam^  sed  sortiamur  de 
ea  cujus  sit  (Joan.  xix«  23).  Unitatem  ille  portabat 
de  superiore  parte,  id  est  de  co^lo  et  Patre  venien- 
tem,quae  ab  accipiente  scindi  omnino  non  poterat, 
sed  totam  scmel  et  solidam  firmitatem  inseparabi* 
liter  obtinebat.  Possidere  non  potest  indumentum 
Christi,  qui  scindit  et  dividit  Ecclesiam  Christi. 
Contra  denique,  cum  Salomone  moriente  regnum 
ejus  et  populus  scinderetur,Achias  propheta  Jero- 
boam  regi  obvius  factus  in  campo  in  duodecim  scis- 
suras  vestimentum  suum  discidit  dicens:  Sume  tibi 
decem  scissuras^  quia  Juec  dicit  Dominus :  Ecce  scindo 
rcgnum  de  manu  Salomonis,  et  dabo  tibi  decem  scep- 
tra,et  duo  sceptra  erunt  eipropterservummeum  David^ 
et  propter  Jerusalem  civitatem  qiuim  elegi,  ut  ponam 
nomen  meum  illuc  {III  Reg.  xi,  31).  Cum  duodecim 
tribus  Israel  scindcrentur,ve8timentum  suum  pro- 
pheta  Achias  discidit.At-vero,  quia  Christi  populus 
non  potest  scindi,  tunica  ;eju&  per  totum  textilis  et 
cohffircns  divisa  a  pos^identibusnon  estjindividua, 
copulata,  contcxta,  ostenditpopuli  nostri,quiChri- 
stum  induimu8,concordiam;eohaBrente  sacremento 
vestis  et  signo,  declaravit  Ecclesiae  unitatem.  Quis 
ergo  sic  sceleratus  ct  perfidus,  quis  sic  discordiae 
furore  vesanus,  ut  aut  credat  scindi  posse^aut  au- 


01 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


92 


deat  scribcre  unitatem  Dei,  vestem  Domini,  Eccle-  A. 
siam  Christi? 

16.111e  sacerdos  vice  Christi  vere  fungitur,  quid- 
quid  Christus  fecit  imitatur.etsacrificium  verumet 
plenum  tunc  ofTert  in  Ecclesia  Deo  Patri,  si  sic  in- 
(  cipiat.ofTerre  quomodo  ipsum  Christum  vidctoblu- 
lisse.  Non  est  ergo  quod  aliquis  existimet  sequen- 
dam  esse  quorumdam  consuetudinem;qua3rendum 
est  enim  ipsi  quom  sint  secuti.:  nam,  in  sacrificio 
quod  Christus  obtulit,nonnisi  Christus  sequendus; 
utique  id  non  obaudire  et  facere  oportetquodChri- 
stus  facit,ot  q']o1  fnricndum  esse  mandavit,quando 
ipse  in  Evangelio  dicat :  Si  feceritis  quod  mando  vo- 
bis,  jam  non  dicam  tm  servos,  sed  amicos  (Joan.  xv, 
15).  Et  quod  Christus  debet  solus  audiri.  Pater 
etiam  de  coBlis  contestatur  dicens  :  Hic  est  filius  n 
meus  dilectissimus  in  quo  hene  sensi,  ipsum  audite 
(Matth.  XVII,  5).  Quare  si  solus  Christus  audicndus 
est,  non  debemus  attendere  quid  alius  anle  nosfa- 
ciendum  esse  putaverit,  sed  quod,  qui  ante  omncs 
est,  Christus  prior  fecerit.  Neque  enim  hominis 
consuetudinem  sequi  oportet,  sed  Dei  virtutem. 
Cum  per  Isaiam  prophetamDeusloquatur.et  dicat: 
Sine  causa  autem  colunt  me^  mandata  et  doctrinas 
haminum  docentes  (Matth.  xv,  9).  Et  iterum  Domi- 
nu8  in  Evangelio  hoc  idem  repetit  dicens :  Rejicitis 
mandatum  Dei,  ut  traditionem  vestram  stntualis 
[Marc.  vii,  9).  Sed  et  alio  loco  ponit  et  dicit : 
Qui  solverit  unum  de  mandatis  istis  minimis,  et  sic 
docuerit  homines,  minimus  vocabitur  in  regno  cceto- 
rum  (Matth.  v,19).Quod  si  nec  minima  demandatis 
Dominicis  licet  solvere,  quahto  magis  tam  magna,  C 
tam  grandia,  tam  ad  ipsum  Dominicae  passioni8,et 
nostrs  redemptionis  sacramentum  pertinentia  fas 
non  estinfringere,autin  aliquid  quam  quod  divinitus 
institutum  sit^humana  traditione  mutaro?Tota  ipsa 
redempta  civitas,  hoc  est  congregatio,  societasque 
sanctorum,  universale  sacrificium  ofTertur  Deo  per 
sacerdotem  magnum  :  qui  etiam  seipsum  obtulit 
in  passione  pro  nobis,  ut  tanti  capitis  corpus  esse- 
mus,  secundum  formam  servi.  Hanc  enim  obtulit, 
m  hac  oblatus  est,  quia  secundum  hanc  mediator 
est.  In  hac  sacerdos,  in  hac  sacrificium  est.  Cum 
itaque  nos  hortatus  esset  Apostolus^  ut  exhibeamus 
corpora  nostra  hostiam  vivam  (Rom.  xii,  1),  intulit* 
post  aliquanta  :  SictU  enim  in  uno  corpore  multa 
membra  habemus,  omnia  autem  membra  non  eosdem  j) 
actus  habent  :  ita  multi  unum  corptu  sumus  in  Chri- 
stOfSinguli  autem  alter  atterius  membra  (Ibid.  4,  5)  ; 
hoc  est  sacriflcium  Christianorum,mulliunum  cor^ 
pus  in  Christo,  demonstratur  quod  in  eadem  re 
quam  offert  ipsa  offeratur. 

Ecclesiarum  diversitates  fidei  unitate  constare,ex  libris 
sancti  Cypriani  de  unitate  fidei. 

17.  Episcopatus  unus  est,ci^usa  singulis  in  soli- 

dum  pars  tenetur.  Ecclesia  una  cst,  quae  in  multi- 

tudinem  latius  incremento  fecunditatis  extenditur, 

quomodosolis  multi  radii,8ed  Inmen  unum,etrami 

arboris  mu1ti,8ed  robur  unumtenaci  charitatefun- 


datum.  Et  cum  de  fonte  uno  rivi  plurimi  defluunt 
numerositas  [a/.,  universitas]  licet  diffusa  videatur 
exundantis  copiae  largitate,  unitas  tamen  servatur 
in  origine.Avelle  radium  solisacorpore^divisionem 
lucis  unitas  non  capit ;  ub  arbore  frange  ramum, 
fructusgerminarenon  polest;  a  fontepraeciderivum, 
prsBcisusarescit.SicEcclesiaDominiluceperfusaper 
orbem  totum  radiossuos  porrigit,unum  tamen  lumen 
est,quod  ubiquediffunditur,  nec  unitas  corporis  se- 
paratur.Ramossuosinuniversamterramcopiaubor- 
tatis  extendit,prof1  uon  tes  largiter  rivos  latius  pandit , 
unum  tamen  caput  est,  et  origo  una,  et  una  mater 
fecunditatis  successibus  copiosa,  illius  fetu  nasci- 
mur,illius  lacte  nutrimur,spiritu  ejus  animamur. 

Non  pro  locis  res,  sed  pro  nobis  rebus  loca  amanda, 
ex  epistota  S.  Gregorii  ad  Augustinum  episcopum 
Anglorum  scripta. 

18.  Novit  fraternitas  tua  Romanae  Ecclesis  con- 
suetudinem,  in  qua  se  meminit  nutritum.Sedmihi 
placet  ut^sive  in  Romana,sive  in  Galliarum,sive  in 
qnalibct  Ecclcsia  aliquid  invenisti  quodplus  omni- 
potenti  Deo  possit  placere,  sollicite  elige.ct  in  An- 
glorum  Ecclesia,  quas  adhuc  ad  fldem  nova  est,in- 
stitutione  prsecipua  quam  de  multis  Ecclesiis  colli- 
gere  potuisti,  infunde;  non  enim  pro  locis  res,sed 
pro  bonis  rebus  loca  amanda  sunt.Ex  singulisergo 
quibusque  Ecclesiis,  que  pia,  quae  reh'gio8a,  quae 
recta  sunt  elige,et  haec  quasi  in  fasciculumcollecla 
apud  Anglorum  mentes  in  consuetudinem  deponc. 

In  vestibus  et  cultu  ecclesiastico  non  superstitiosum 
mvsterium  praeferri,  ex  epistola  S.  Cetestini  papx 
adepiscopos  Galtiarum  scripta. 

19.Didicimus  quosdam  Domini  sacerdotessuper- 
stitioso  potius  cultui  inservire,  quam  mentis  vel 
fldei  puritati.  Etpost  pauca  :  Amicti  pallio  et  lum- 
bos  praecincti  credunt  se  sanctas  Scripturae  fidem 
non  per  spiritum,sedpcrlitteramcompleturos.Nam 
si  ad  hoc  ista  prascepta  sunt,ut  taliterservarentur, 
cur  non  fiunt  pariter  quae  sequuntur,  ut  iucernae 
ardentes  una  cum  baculo  in  manibus  teneantur? 
Habcnt  suum  mysterium,et  intelligentibusitaclara 
8unt,ut  ea  magis  quam  decet  significatione  serven- 
tur.Nam  in  lumborum  praeeinctione  castitas,in  ba- 
culo  regimen  pastorale,in  lucernis  ardenlibusboni 
fulgor  operis,  de  quo  dicitur  sic  :  op.^ra  vestra  lu- 
ceantf  indicatur.  Habent  tamen  istum  forsitan  cul- 
tum,  morem  potius  quam  rationem  sequentes,  qui 
remotioribus  habitant  loci8,et  procul  a  caeteris  de- 
gunt.Unde  hic  habitus  in  EcclesiisGallicanis^uttot 
annorum  tantorumque  pontiflcum  inalterum  habi- 
tum  consuetudo  vorsatur.  DiscemeDdi  a  plebe  vel 
caeteris  sumus  doctrina,  non  veste ;  conversatione, 
non  babitu  ;  mentis  puritate,non  cultu.Nam  si  stu- 
dere  incipiamus  novitali,traditum  nobis  a  patribus 
ordinem  calcabimus,  ut  locum  super\'acui8  super- 
stitionibus  faciamus.Rudes  ergo  fidelium  mentes  ad 
talia  non  debemus  inducere.  Docendi  enim  sunt 
potius  quam  ludendi,  nec  imponendum  est  eorum 
oculis^  sed  mentibus  infundenda  praecepta  Bunt. 


93 


OPUSCULA  ADVERSUS  AMALAHIUM. 


94 


Uem  5.  Hieronymi  de  simplici  ministrorum  et  sacer' 
dolum  omatUf  ex  libris  dialogorum  Attici  et  Chri- 
stoboli. 

20.  A<]jungi8  gloriam  vestium  et  ornamentorum 
Deo  esse  contrarium.  Quas  sunt,  rogo,  inimicitis 
oontra  Deum,  si  tunicam  habuero  mundiorem?  si 
episcopi,  81  presbyteri,  si  diaconi  et  reliquus  ordo 
ecclesiasticus  in  administratione  sacriflciorum  can- 
dida  vesle  processerit?  Gavete,  clerici,  cavete,  mona- 
chi,  vidus  et  virgines,  periclitamini  nisi  sordidas 
vos  atque  pannosas  vulgus  aspexerit.  Taceo  de  ho- 
minibus  8«culi,  quibus  aperte  bellum  indicitur,  et 
inimicitie  contra  Deum,  si  pretiosis  atque  niten- 
tibus  utuntur  exuviis.  In  sacerdotio  Ecclesiae  non 
mysticum  vestium  ornatum,  sed  splendorem  quJB- 
rendum  animarum^  ipsa  consecratio  monslrat  pon- 
tificis,  ita  se  habens  :«  Deus  qui  Moysen  famulum 
tuum  secreti  familiaris  aifatu,  inter  csetera  roDlostis 
documenta  cuiturae,  de  habitu  quoque  indumenti 
sacerdotalis  instituen8,electum  Aaron  mystico  ami- 
ctu  vestiri  inter  sacra  jussisti,  ut  intelligentlffi  sen- 
sum  de  exemplis  priorum  caperet  secutura  posteri- 
tas,  ne  eruditio  doctrinae  tue  ulJi  deesset  aetati,  cum 
et  apud  veteres  reverentiam  ipsa  signiHcationum 
speciesobtineret;  et  apud  nos  certiora  essent  expc- 
rimenta  rerum,  quam  Bnigmata  figurarum.  Illius 
namque  aacerdotii  anterioris  habitus  nostre  mentis 
ornatuB  est,  et  pontificalem  gloriam  non  jam  nobis 
honor  commendat  vestium,sed  splendor  animarum. 
Quiaet  illaquae  tunc  carnalibus  blandiebanturobtu- 
tibus,  ea  potius  quse  in  ipsis  erant  intelligenda,  pos- 
cebani.  Et  idcirco  huic  famulo  tuo,  quem  ad  summi 
sacerdotii  minislerium  elegisti,  hanc  qussumus, 
Domine,gratiam  largiaris  ut,  quidquid  illa  vela- 
mina  in  fulgore  auri,  in  nitore  gemmarum,  in  mul- 
timodi  operis  varietate  signabant,  hoc  in  ejus  mo- 
ribus  actibusque  clarescat. » 

Palsos  codices,  et  a  fidei  sinceritate  discordes,  in  nuUo 
usu  leciionis  habendos  :  quin  potius  igni  tradendos, 
ex  epistola  sancti  Leonis  papx  ad  Turibium  Astu- 
ricensem. 

m 

21.  Cnrandum  ergo  est,  et  sacerdotali  diligentiae 
maxime  providendum,  ut  falsi  codices^  et  a  sincera 
veritate  discordes^  in  nuUo  usu  lectionis  habeantur. 
Apocryphae  autem  scriptura  quae  sub  nominibusapo- 
stolorum  multarum  habent  seminarium  falsitatum, 
non  solum  iotcrdicenda  sunt,  sed  etiam  penitus  au- 
ferendaatque  ignibus  concremands,quia,quamvis 
sint  in  illis  qusdam  quse  videantur  speciem  habcre 
pietatis,  nunquam  tamen  vacua  sunt  venenis. 

22.  Hsc,  domini  venerabiles,  tam  de  Scripturis 
sacris,  quam  de  Scripturarum  sanctarum  dictis, 
ledula  intentione  collegi»  ac  reverentiae  vestrae  au- 
dienda  seu  et  legenda  proposui,  quatenus,  ea  et  hu- 
jasmodi  meditantes,  contra  novellae  praesumptionis 
auctorem,quiyin  similitudinem  harioli  et  conjectoris 
estimat  quae  ignorat,  fidei  et  veritatis  firmitate  mu* 
nita  dicamus  cum  Ecclesia :  Narraverunt  mihi  iniqui 
fabulationeSf  sed  non  ut  lex  tua,  Domine  {Psal,  cxviii, 


A  85).  Atque  intelligamus  quam  verum  sit  quod  Spiri- 
tus  sanctus  Salomonis  ore  praececinit,  dicens :  Multi 
sibi  in  novalihus  patrum  et  aliis  congregantur  absque 
judicio  (Prov,  xiii,  23),  neque  enim  sic  nostra  cala- 
mitate  et  humilitate  abuti  debet,  ut  imitator  inso- 
lentissimae  jactantiae  Naas  regis  f)liorum  Ammon, 
qui  interpretatur  serpens,  dicere  nobis,  velut  habita- 
toribns  Jabes  Galaad,  oppugnator  veritatis  iste  prae- 
sumat :  /n  hoc  feriam  vobtscumfosdus  ut  eruam  omnium 
vestrum  oculos  dextros,  ponamque  vos  opprobrium 
Israel  (I  Beg,  xi,  2).  Vere  enim  dextrum  oculum 
conatur  eruere,  qui  lumen  rect»  fidei  laborat  ex- 
stinguere.  Utilius  illi  a  nobis  optandum  est,  quod 
parabolice  per  Salomonem  dicitur :  Oculum  qui  sub- 
sannat  patrem,  et  despicit  partum  matris  su3s,  effodiant 

Q  eum  corvide  torrentibuSy  et  comedant  eum  filii  aquila: 
(Prov.  XXX,  17).  Verc  etenim  subsannat  Patrem,  qui 
Filii  dividit  unitatem,  testante  ipso  :  qui  non  hono- 
rificat  Filium,  non  honorificat  Patrem,  qui  misi^ 
iilum  {Joan.  v,  23),  et  prorsus  despicit  partum  ma- 
trts  suae  Ecclesiae,  qui  mysterium  redemptionis^quo 
ex  ejus  utero  ad  vitam  gignitur,  puritate  sincera 
venerari  contemnit.  Expedit  nobts  in  talem  oculumy 
qui  ducatum  promittit  luminis,  et  e  contrario  tene- 
bris  caligat  erroris,  praeceptum  evangelicum  :  Si 
oculus  tuas  dexter  scandalimt  te,  erue  eum,  et  pro- 
jice  abs  te  {Matth.  v,  29).  Gupit  nequam  iste  oculus 
haereditatem  patrum  auferre  :  nititur  vineam  ipso- 
rum  in  hortum  olerum  commutare,  id  est,  fortia  et 
fructuosa  ac  meracissima  eorum  dictavilibus  et  cito 
arescentibus  ac  decidentibus  fabulis  enervare;  sed 

^  filii  martyris  lapidati  respondeant  ei  cum  Naboth  : 
Propitius  mihi  sit  DominuSy  ne  dem  haireditatem  pa- 
trum  meorum  (Ul  Reg,  xxi,  3).  Si  ob  hujus  respon- 
sionis  honestam  libertatem  vel  infamandi  falsis 
testibus,  vel  etiam  lapidibus  obruendi  essemus^  hs- 
beamus  Deum  clemcntissimum  consolatorem  atque 
ultorem  dicentem  :  Si  non  pro  sanguine  Naboth  et 
lUiorum  ejus  qucm  vidi  heri,  dicit  Dominus,  reddam 
tibi  in  agro  isto,  dicit  Dominus. 


Epistola  Flobi  Lu^dunensis  diaconi  ad  Theo- 
donis  vilix  concilium  adversus  libros  Ama- 
larii. 


D 


Sancto  et  venerabili  concilio,  apud  Theodonis 
villam  habito. 

Audite,  Patres  beatissimi  et  revereudissimi,  a  Deo 
convocati  et  in  Deo  uniti,  propter  Deum  auxiliante 
ipso  laborantes  et  laboraturi,  atque  in  illo  et cum  illo 
post  beatum  laborem  requieturi,  audite  ita  ut  audiut 
vos  Deus,  ac  mementote  Apostoli,  rectores  Ecclesiae, 
exhortantis  et  dicentis  :  Attendite  vobis  et  universo 
gregi  in  quo  vos  Spiritus  sanctus  posuit  episcopos  re- 
gere  Ecclesiam  Domini  quam  acquisivit  sanguine  suo 
(Act,  XX,  28).  Sermo  de  fide  agitur,  et  catholica  ve- 
ritate,  quam  praelatus  ecclesiae  Lugdunensis  depra- 


93                                              FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS.                                              06 

varc  et  subvertcre  lingua  ct  calamo  non  dcsistit,  \  insaniora  legeritis,  tcstes  sunt  horum  chorepiscopi, 

errorisque  ac  mendaciorum  suorum  vos  ipsos  vcre-  testes  archidiaconi^  testes  omnes  qui  aderant  ppcs- 

rabiles  Ecclesiffl  Ghristi  oculos  intantum  socios  et  byteri  Lugdunenses,  a  quibus  haec  continuo  irrisa 

complices  esse  confirmat,  ut  in  publico  Ecclosiaj  ac  repudiata,  imo  plancta  et  plorata  cognovi,  cum, 

nostr»  conventu  jactarc  ausus  sit,  ad  hoc  vos  suia  divinis  assucti  fluentis,  de  lacuna  lutulenta  bibcre 

persuasionibusin  gcnerali  synodo  fuisse  perductos  cogerentur,  murmurantes  in  nequissimo  pane  do- 

utomnes  manu  propria  suis  ineptissirais  libris  sub.  ctrinsB,de  quo  Ecclesiaslicus  loquitur  liber :  /n  ne^ 

Bcribere,  et  sic  unanimiter  sentire  atque  observarc  quissimo  pane  murmurabil  civitas  (EcclLsaxi,  29). 

velletis.  Gui  cgo   pcr  majores   natu    respondi,  non  Et  testimonium  nequitiae  iilius  vernm  est,  nec  vcro 

solum  mede  tantisvirisidcrederenullatenus  posse;  ille  divina  docet,  sed  aua  concinnat  et  fabricat,  ct 

sed  etiam  mihi  indigno,  qui  sum  canis  mortuus,  et  juxta  Salomonem,  in  similitadinem  harioli  et  cmje^ 

pulex  ex-guiis,  Ijos  prius  digilos  quibus  scribimus  ctoris  acstimat  quod  ignorat  {Prov.  xxiii).  Succurrlle 

radicitus  auipu»ari  vellem,quam  errores  hujusmodi  igitur,  Patres  piissirai,  succurrite  animabus  nostris 

manus   propriaB   subscriptione   firmarem.   Addidi  Modicum  enim  fermentum  totam  massam  corrumpii 

etiamquod  si  libri  illiin  bono  concilio  fuerint  discus-  (/  Cor,  v,  6),  et,  juxta  quemdam  patrem  antiquum, 

si  etdijudicati,erunt  procul  dubio  analhomalizati :  si  quid  in  fidefalsi  admittitur,intratputredode  ve- 
quos  etiam  chorepiscopo  Ecclesiae  nostrajvelutvalde  ^  neno  serpentis,  nascuntur  vermes  corruptionis,  et 

utiles  omnibus  jussit  transcribere ;  quos  cum  ego  ex  nihil  integrum  remanebit.  Testis  est  mihi  omnipo- 

pArtealiquarelegissem,et  mendaciis  plenosdclira-  tens  Deus,  quia  haec  non  impulsu  iracundicc  tan- 

mentisque  vidissem,  dehortatus  sum  nc  hoc  penitus  quam  lajsus  exaggero,  quae  ab  ipso  statim  cxordio, 

fieret,  librosquc  suo  quantocius  auctori  restitucndos  dum  adhuc  se  mihi  utcunque  blandulum  exhiberet, 

admonui,  metuens  vidclicct  nc  oves  Ghristi,  id  cst  dolero  ac  dctestari  cojpi,  nec  divinx  ordinationi  scu 

simplices  quosque,  ex  eorum  lectionc  quacdam  va-  imperiali  pia3  provisioni,  quod  ille  forsan  jactiiat 

nissima  curiositatis  scabics  aspcrgcret,  et  ardentes  velut  rebellis  existens,  cum   id  mca  exlguitas  nec 

papulas  diri  erroris  exurerent.  Gollegi  autemipse  ac  cogitarc  unquam  poterit,8ed  erroris  odio,et  amore 

digessi  in  ordinem,  propriisque  sermonibus  expli-  veritatis,  Ecclesiaa  quoque  matris  meae  vulneribus 

cavi  nonnulla  quae  in  gcnerali  presbyterorum  conci-  condolens,cuju3  ubcribus  ab  infantia  alitus  sum,  in 

lioproposuit,disseruit,commendavit,exquibusejus  qua  et  administrationis  locum,  et  doctrinae  ac  prae- 

vanitas  contemptui,  imo  exsecrationi  pateat.  Sed  ne  dicationis  officium  indignus  exercui.  Gerte  vitum 

quis  me  falsa   putet  asserere,  veniat   liber  illius  ego  egentissimus,  vel  etiam  moriar,  si  piacet :  tan- 

in  medium,  et  fcBditatem  sui   publice   lcgentibus  tumpateatvulnus,  putridum,pateatsaniesputrida*; 
atque  audientibus  denudabit,  ex  quo  et   ista,  quas  C  et  omnes  qui  hoc  tabescunt  contagio,  vobis  opitu- 

sincerissimo  examini  vestro  adjudicanda  offero,  ve-  lante  Christo  medicantibus,  gravi  veterno  depulso, 

rissime  ab  ilio  prolata  probabitis,  cum  illic  multa  optata  gaudeant  sanitate. 


FLORI  DIACONI  lARTVROLOOIll 

{Vide  Martyrologium  venerabilis  Bedw^  hujusce  Patrologise  tom,  XCIV,  pag.  798,  et  ad 
annum  876,  Usuardi  Martyrologium,  in  qtiibus  eduntur  Flori  Auctaria). 


FI.O&I'  DlilGONI 

SERMO  DE  PRiEDESTINATIONE 

(Bibl.  Patr.  max.) 


Omnipotens  Deus,  quia  verissime  verus  et  solus  D  Scriptura  testatur,  dicens  :  Deus  xterne^  qui   « 

Deus  est,  omnino  in  sua  aeterna  et  incommutabili  o^bsconditorum  comitor,  qui  iiosti  omnia  antequatn 

scientia  pr^scivit  omnia  antequam  fierent;  sicut  '^'"^  ^^^"-  ^"'  ^^'  ^'*'"^^'  ""«^  ^^"«  ^"*^>«  «^ 

/  \  Fk    Pi         •                          1       ,    ,      ,,-:  nitur  penitus  alienum.  De  praBscientia  enim  Dei  ca- 

{a\  De  Floro  ejusque  sermonc  hajc  habet  Hincma-  tholic»  fidei  adversa  non  ioquitur,  >,  etc 

rus  ui  hbro  de  Prcedestmatione  cap.  vi,  pae  27.  idem  in  Priefatione  ejusdem  operiB.«ln  capite 

.  Hoc  capitulum,  sicut  conferentes  ex  scnploT^lori,  indiculorumsequentisoperissermonem  Flori.qu^^^^ 

Ecclesiae  Lugdunensis  mmi8tri,quod  olim  in  Boiioilo  acimuucui  r  iuri,nuem 

a  venerand»  memoriae  Heriholdo  cpiscopo  Antissio-  {b)  Vide  de  hoc  opere  L.  Gellotium  S.  1  P  in  Hi- 

dorense  accepimus,  exccrptum  ex  maxima  partc  in-  storia  Gotteschalci,  libro  i  can  26 

venimus.  Quapropter  utcunque  a  ratione  non  iuve-  ,      h».      . 


97 


SERMO  DE  PILEDESTINATIONE. 


98 


bona  quae  boni  erant  raciuri,  et  mala  quae  mali  erant 
gesturi.  Sed  in  bonis  ipse  fecit  sua  gratia  ul  boni 
essent;  in  malis  vero  non  ipse  feeit  ut  essent  mali, 
quodab8it;sed  tantum  prsscivitcospropriovitiota- 
les  futuros.  Nequc  cnim  prcescicntia  Dci  imposuit  eis 
nccessitatem  ut  aliud  esse  non  possent,  sed  tantum 
quod  illi  futuri  erant  ex  propria  voluntate,  illc  ut 
Deus  praevidit  ex  sua  omnipotonti  majestatc.  Unde 
Scriptnra  incontaminabilem  justitiam  ojus  nobis 
insinuans,  ait  de  illo:  Semini  mandavit  impieagcre, 
el  nemini  dedit  spalium  peccandi,  Quod  ergo  iinpie 
agunt  impii  et  iniqui,etspatium  tcmporis  vit.T  hu- 
jus,  quod  eia  Deus  dedit  ad  bene  agcndum,  ipsi 
econtrario  convertunt  ad  malur^i  excrccndum,non 
Dei,  sed  ipsorum  est  culpa,et  ideo  recte  damnantur 
ipsius  justitia.  ProBscivit  autem  idom  omnipotens 
Deus  etiam  (eternam  illorum  damnationcm,  scd  ex 
merito  ipsorum,quos  in  propria  malitia  persevera- 
turos  praBvidit,  non  ex  sua,  quod  absit,  iniqiiitatc, 
qui  nihil  injuste  constituit,  et  qui  reddet  uniniiqxie 
tecundum  operasua  (liom.  ii,  6),  id  est,  et  bcnc  ni^en- 
tibus  bona£tema,et  male  agentibus  mala  pcr[*rtua. 
Ei^o  bonos  prsscivit  omnino,  ct  per  gratiam  Eunm 
bonos  futuros,  et  per  eamdem  gratiam  ajterna  pras- 
mia  accepturos,  id  eat,  ct  in  prtescnti  sapculo  bene 
Ticturos,  et  in  futuro  feliciter  remunerandos,  utrum- 
quc  tamen  ex  dono  misericordisB  Dei.  Unde  Apo- 
stolus  :  Vasa  mistricorduB  ejus  appellat,  dicena  : 
ulostenderctdivitias  qratix  suw  in  vasamisericordicTj 
qux  prxparavU  in  gloriam  {Rom.  ix,  23).  E  contra- 
rioautem,malos  etprjescivit  pcrpropriam  malitiam 
malos  futuros,etpr£scivitpersuam  justitiam  seterna 
uitione  damnandos.  Sicut  pr^sciebat  de  Juda  pro- 
ditore,  quod  eum  esset  tradiluruSy  sicut  Evangelium 
dicit,  ctun  esset  unus  ex  duodecim  (Joan.  vi,  72). 
Prssciebat  etiam  ffiternam  ejus  damnationem  cum 
diceret  :  Vse  autem  homini  illi  per  quem  Filius  tra- 
detur.  Bonum  erat  ei  si  natus  non  fuisset  homo  ille 
{Marc.  XIV,  21).  Sic  et  de  impiis  Jud«Bis  praesciebat 
sine  dabio  eorum  impietatem  futuram,  de  qua  prae- 
dixit  in  psalmo  :  Dederunt  in  escam  menm  fel,  et  in 
dti  mea  potaverunt  me  aceto  (Ps.  lxviii,  22}.  Prae- 
sciebat  et  subsequentem  ipsorum  damnationem,  de 

mutuaote  Heriboldo  quondamAntissiodorensium  ve- 
nerabili  episcopo  in  synodali  conventu  apud  Bonoi- 
lum  transcripsimus.et  post  reversionem  de  tumultu 
Brionensi,  quodam  oflerente  clerico.  cx  scrinio  Ebo- 
nis,  sicut  ipse  dixerat,  venerabilis  Gratianopolitani 
episcopi  accepimus,  integram  hic  ponere  dignum 
duximus,  quia  et  constructione  et  sensus  veritate 
caute  incedit,  exceptis  duobus  locis,in  quibus  cum 
itadixisse  non  crcdimus,  sicut  in  eo  srripto  inveni- 
mus,  quem  de  scrinio  vcnerabilis  Ebonis  accepimus, 
cnm  in  aliis  sic  cathoiice  dixerit,  sicut  patebit  legen- 
tibus  :  maxime  quia  in  eodem  scripto,  cfuem  per 
manuspreefati  Heriboldisicut  ad  se  a  prsedicto  Floro 
transmissum  accepimus,  aliter  invenerimus,quam 
in  isto  quem  postea  accepimus  reperiamus.  Qua  de 
rc  immutatum  ab  aliquo  suspicamur.  Oubb  locaante- 
qnam  sermonem  illum  scribere  adoriamur  speciali- 
terdesignarecurabimus.Ubienimdicit:Se(/^uo5pr^- 
scivit,  et  prxvidit  malos  atque  impios  futuros  proprio 

vUiOjipse  eos  frsedestinavit  ai  3etemam  damnationem 


A.  qua  in  eodcm  psalmo  subjunxit:  Deleantur  delibi^o 
vivcntium,  et  cum  justis  non  scribanlur  (Ibid.,  29). 
Scd  in  istis  et  in  omnibus  iniquis  illud  prius  cx 
propria  est  pravitate,istud  sequens  ex  divina  aequi- 
tttte.  Hoc  modo  et  de  prajdeslinatione  Dei  omninq 
sentiendum  est,  quia  in  bonis  praedestinavit,  et 
ipsam  eorum  bonitatem  futuram  ex  dono  gratiae 
suae,  etpro  eadem  bonitatc  aeternam  ipsorum  remu- 
ncrationcm,utipsius  dono  fierent  boni,ipsiusdono 
esscnt  remunerali.  Unde  ait  Apostolus:  Qui  prxde- 
stinavit  nos  in  adoptionem  filiorum  per  Jesum  Ckri- 
stum  in  ipsum  (Ephes.  i,  5).  Et  in  alio  loco  :  Quos 
prascivit  ct  prxdestinavit  conformes  fieri  imaginis 
Filii  sui  [Rflm.  viii,  29).  Prffldestinavit  itaque  ele- 
rtos  suos,  ut  et  nunc  assumerentur  in  adoptionem 

,  tiliorum  Dei  per  gratiam  baptismi,  ct  in  futuro  effi- 
cantur  conrormes  imaginis  Filii  Dei,  per  eamdem 
Dei  graiiam  secundum  imaginem  ejus  renovati  et 
f^lorificati.  Preedestinavit  omnino  ut  et  hic  essent 
boni,  nonexse,  sed  ex  illo;  etillic  beati  non  per  se, 
Frd  pcr  illum.  fn  utroque  ergo  bona  sua  in  eisetde 
cisPutura  proesciviletpraideslinavit.  In  malis  veroet 
iiripiis  non  prjedestinavitomnipotcnsDeus  malitiam 
et  irn])ietHtom,  idest  ut  mali  et  impii  essent,  etaliud 
cssc  r.on  posscnt.  Sed  quos  praescivit  [cod.  Her,, 
scd  quia  eos  praescivit]  et  praedestinavit  malos  atque 
impios  fnturos  proprio  vitio,  ipseeos  praedestinavit 
ad  tPternam  daranationem  justo  judicio :  non  quia 
aliud  csse  non  potucrunt.sed  quia  aliud  esse  nolue- 
runl.Ipsi  igitur  sibimetipsis  exstiterunt  causa  per- 
ditionls.Dcusautemjudexjustusetordinatorjustus 

C  ipsius  damnationis :  non  enim  praedestinavit  injusta, 
scd  justa;  pracdestinavit  tamcn  et  coronas  justis  et 
pcenas  injustis,  quia  utrumque  est  justum.  Quam 
juf^titiam  ejus  commendans  nobis  Apostolus,  ait  : 
Nunquid  iniquus  Deus  qui  infert  iram  ?  kbsit  (Rom, 
III,  5).  Et  quia  modo  omnibus  praerogat  patientiam, 
ut  converlanlur  ad  poenitentiam  :  et  qui  pereunt, 
suo  contempiu  etduritia  pereunt ;  quia  tantam  boni- 
tatem  Dei  contempserunt,  iterum  alio  loco  dicit  : 
Andivitias  bonitatis  et  paticntix^etlonganimitatisejus 
contemnis,  ignorans  quoniam  benignitas  Dei  ad  pcmi' 
tentiam  te  adducit  ?  Securzdu/n  duritiam  autem  tuam 

justo  judicio  ;  in  illa  rotula  scriptum  habetur  quam 
de  Ueriboldo  acccpimus  :  Sed  quia  eos  prsescivit  et 
prxvidit  malos  atque  impios  futuros  proprio  vitio, 
pvscdestinavit  ad  xtcmam  damnationem,  qua  ipsi  pu- 
ly  nircntur  justo  judicio.  Ei  in  eo  loco  ubi  scriptum 
est  :  Non  enim  ilte  aliquem  prscdestinavit  ut  malus 
essct,  sed  vere  omnem  malum  prxdestinavit,  ut  impu- 
vitus  non  cssct ;  invenimus  in  rotula,  quam  a  prae- 
dicto  Hcriboldo  accepimu?  :  Sed  vere  prxdestinavit 
pccnamj  ut  omnis  malus  impunitus  non  esset.  Quod 
in  sequcntibus  ipse  demonstrat  dicens  :  pamam  eo- 
mmetprxscisse,  quia  Deus  est,  et  prxdestinasse^quia 
justus  est.  Castera  catholici  lectoris  judicio  derelin- 
quimus.Sedidcirco  hunc  sermonem  ex  integropo- 
nere  nr^ccssarium  duximus,  quia  ex  eo  confictorin 
proximo  subsequentium  capitulorum  duo  capitula 
de  Praescientia  etPraedestinatione  confuso  et  praepo- 
steroordine,  acsensufalsissimojin  secundo  capitulo 
studuit  compikre,sicut  qui  hunc  etilla  legeritapertQ 
intelliget.  » 


99 


PLOllI  DIACONI  LUGDDNENSIS. 


100 


et  cor  impasnitens  thesaurizas  tihi  iram  in  die  irx  et  A. 
revelationis  justi  judicii  Dei,  qui  reddet  unimique  se- 
cundum  opera  sua  (Bom,  ii,  4-6).  Uinc  etiam  alia 
Scriplura  tcslatur  dicens  :  Deus  mortem  non  fecit, 
nec  UettUur  in  perditione  vivorum.  Impii  autem  mani- 
bu^  et  verbis  accersieruntillam^etxstimarUes  amicam 
defluxerunty  et  sponsiones  posuerunXad  illam,  quoniam 
digni  sun^  qui  sint  ex  parte  illius  (Sap.  i,  13,  16). 
Non  ergo  omnipoiens  Deus  uUi  hominumcausamor- 
tis  vel  perditionis  existit,  sed  ipsam  mortemetper- 
ditionem  manibusetverbisipsi  impii  sibi  accersunt, 
dum  nequiier  operando,et  nequiua  aliis  persuaden- 
do,et  sibi  et  illis  damnationem  adducunt:dum  viam 
iniquitatis  et  perditionis  amantes,  a  recto  itinere 
deflectuntur,  et  ad  perpetuam  damnationem,  tan- 
quam  datis  intersedextris,  pariconscnsu  nequitise 
quasi  ex  voto  et  sponsione  festinant,  fGederati  mor- 
tis  et  vitffi  ffiternae  inimici,  ipsi  secundum  duritiam 
suam,  et  cor  impoenitens  thesaurizant  sibi  iram  in 
die  irae.  In  qua  die  justi  judicii  Dei,  quia  unusquis- 
que  secundum  opera  sua  recipit,nemoex  Dei  prs- 
judicio,sed  ex  merito  propri»  iniquitatis  condemna- 
tur.  Non  enim  ille  aliquem  prsedestinavit  ut  malus 
essetjSed  vereomnemmalum  praedestinavitutimpu- 
nitus  non  esset  [cod,  Her,,  praedestinavit  pcDnam, 
utomnismalus  impunitus  non  esset]:quia  et  una- 
queque  lex  juxta  crimen  non  habet,ne  sit  injusta; 
et  tamen  criminosum  punit,  ut  vere  sit  justa.  Qui 
ergo  dicit  quod  hi  qui  pereuntprsedestinatisuntad 
perditionem,  etideo  aliter  evenire  non  potest;  simi- 
liter  quoqueetdejustis,  tanquam  et  ipsi  ideo  salven- 
turquia  praedestinati  ad  salutem,aliud  essenonpo-  C 
tuerunt;qui  ergo  haec  tam  confuse  et  insulsedicit,et  il- 
listoUitmeritum  damnationis,etisti8  meritumsalu- 
tis.Ac  per  hoc  quid  aliud  agit,nisi  ut  et  pereuntibus  se- 
cundum  illum  sit  imposita  necessita^  perditionis,et 
his  qui  salvantur  sit  imposita  jDecessitdS  salutis?at- 
que  ideo  nec  illi  juste  damnentur,quia  justiessenon 
potuerunt,  nec  isti  juste  remunerentur,  quia  aliud 
quam  justi  esse  nequiverunt :  ut  in  utraque  parte 
et  perditio  et  salus  non  sitex  judicio  propriae  actio- 
nis,  sedex  praejudicio  divinae  praeordinationis.Et  ubi 
erit  illud :  Qui  reddet  uniciiique  secundum  opera  sua  ? 
(Rom.  II,  6.)  Et  iterum  :  Nunquid  iniquus  Deus  qui 
infert  iram  f  Absit  (l{am.iii,5).  Aperte  namquecausa 
perditionis  illoruni  qui  pereunt,  in  Deum  refortur, 
si  ipse  eos  ita  ad  interitum  praedestinavit,  ut  aliud  rv 
esse  non  p<)ssent:quod  sentirevel  dicere  horribilis 
blasphcmia  cst.  Sed  Ecclesiae  catholicae  fides,  cu- 
jus  filii  et  sectatorcs  esse  debemus,  ita  nobis  fir- 
missime  tenendum  insinuat,  ut  superius  juxta 
Scripturae  sanctae  auctoritatem  breviter  designa- 
vimus  :  videlicet,  omnipotentem  Deum  in  malis 
ipsorum  malitiam  praescisse,  quia  ex  ipsis  est;non 
praedestinasse,  quia  ex  illo  non  est ;  poenam  vero 
eorum  et  praescisse  quia  Deus  est,etpraedestinasse 
quia  justus  cst^ut  et  in  illis  sit  meritum  suae  damna- 
tionis,  etin  illopotestasetjudiciumjustedamnantis. 
NoD  enim  preddestiaat  Deue^nisi  quae  ipse  iaoturus 


cst :  praescivit  vero  multa  quae  ipse  facturus  non  est : 
sicut  omnia  mala:quaemalautique  mali  faciunt,non 
ilie.  Ipsos  quoque  malos  non  ideo  perire  quia  boni 
esse  non  potuerunt,sedquiaboni  esse  noluerunt,et 
suo  vitio  vasa  irx  apta  in  interitum  (Ronu  ix,  22) 
perseveraverunt,et  in  massa  damnationis  velorigi- 
nali  vel  actualimerito  permanserunt.  In  bonisautem 
ouinipotens  Deus,  sicut  supra  satis  ostensum  est, 
utrumque  praescivit  et  praedestinavit,  ut  et  in  pra:- 
senti  vita  per  suam  gratiam  existerent  boni,  et  in 
futura  etiam  beati.  Utriusque  enim  boni  eorum,  id 
est  et  pracsentis  et  futuri,  ipse  est  auctor  et  ipse 
largitor,  et  idcirco  sine  dubio  utriusqueprsecognitor 
et  pr«cdestinator :  quia  et  ipsi  ex  seipsis  non  solum 
aliud  esso  potuerunt,  sed  etiam  aliud  fueruntante- 
quam  per  eum,  qui  justiflcat  impium,  ex  impiis 
justi  efficerentur.  Sive  autem  in  illis  qui  salvantur, 
sive  in  illis  qui  pereunt^  voluntas  propria  remunera- 
tur,  voluntas  proprla  damnatur.  Sed  in  iilis  quia  per 
gratiam  Domini  Salvatoris  estsanata,  ut  ex  mala  et 
prava  fleret  bona  et  recta^  est  procul  dubio  d  ignissime 
coronata  :  in  istis  autem,  quia  non  acquiescit  per 
Salvatorem  recipere  sanitatem,justissimepereum- 
dem  judicem  sentiet  perpetuam  damnationem.  Et 
hoc  est  breviter  totum  quod  de  libero  arbitrio  juxta 
veritatem  fidei  catholica3esttencndum,quodscilicet 
omnem  hominem  liberi  arbitrii  condiderit  Oeus.Sed 
quisi per  unum hominempeccatum  intravit in mundum, 
et  per  peccatum  mors,  et  ita  in  omnes  homines  per- 
transiitf  in  quo  omnes  peccaverunt  (Rom,  v,  12),  ita 
istud  liberum  arbitrium  in  universohumano  genere 
illius  praevaricationismerito  vitiatum  etcorruptum, 
ita  obcaecaturo  est  et  infirmatum,ut  sufficiat  homlni 
ad  maleagendum,idest  ad  ruinam  iniquitatis,etad 
hoc  solum  possit  esse  liberum:ad  bene  vero  agen- 
dum,  id  est  ad  exercitium  virtutis  et  fructum  boni 
operis,  nullo  modo  assurgat  et  convalcscat^nisi  per 
fidem  unius  Mcdiatoris  Dei  et  hominum  hominis 
Chri^ti  Jesu  et  donum  Spiritus  sancti  instauretur, 
iliuminetur  atque  sanetur  :  sicut  ipse  Salvator  ia 
Evangelio  promittit  dicens  :  iSt  vos  Filius  liberavevit^ 
tunc  vere  liberi  eritis  (Joan.  vni,  3G).  Et  Apostolus 
ait:  Ubi  Spiritus  Dominif  ibiUbertas  (II  Cor,  iii,  17). 
Ut  per  hanc  gratiam  Christi  et  Spiritus  Christi  hu- 
manum  liberum  arbitrium  liberatum,  illuminatuna 
atque  sanatum,dicat  gratulans  illud  Psalmistae:  Do- 
minus  illuminatio  mea  etsalus:  quem  timebo?  (PsaL 
XXVI J.)  Qui  igitur  hanc  gratiam  libertatis  accipere 
desiderat,utadbene  et  pie  vivendum  veraciterliber 
ljat,nonde  suis'viribus  praesumat,sed  illisefideliter 
sanandum  corroborandumque  committat,  de  quo 
idem  Psalmista  dicit:  Apud  Dominum  gressus  homi' 
nis  dirigentury  et  viam  eju^  volet  (Psal,  xxxvi,  23). 
Illum  oret  atque  illi  supplicet  diccns  :  Gressusmeos 
dirige  secundum  eloquium  tuumyCt  non  domineturme 
omnis  injustitia  (Ps,  cxviii,  133).  Et  iterum  :  Domine^ 
deduc  me  in  via  tua,  et  ingrediar  in  veritate  tua  (P«. 
V,  9).  Et  caetera  similia.Haec  vobisbreviter  rescripsi 
ad  ea  quee  jussistis.  Nuno  fideliter  deprecor  et  ex- 


iOI  LIBER  ADVERSDS  JOANNEM  SCOTUM.  102 

hortor  ut  in  siraplicitate  ot  sinceritale  veraB  fidei  *  versus    vepitatem,    maluit    se    iufelix,    diabolico 

fundati,  claudatis  aures  vestras  adversus  linguam  iiiflatus  spiritu,  a  Christi  Ecclesia  et  sacerdolibus 

nequam  illios  vani^simi  ct  miserrimi  hominis,  qui  separare,  quam    sua  profana  et  iuaniloquiii  Jcse- 

cum  sit  paratus  ad  contentionem,  et  contumax  ad-  rere. 


FLOBI  DIACONI 

SUB   N0M1NE 

ECCLESIiE  LUGDDNENSIS  • 

ADVERSUS 

imm  SGOTI ERGEN/E  ERR0.\'E,1S  DEFINITiONES 

UBER  ' 


(Ex  Bibliotffleca  Patruin  maxima.) 


In  nomine  Dommi  nostri  Jesu  Cltristi  innipit  libellus  Plohi  adversus  cujusdam  vanis&imi  hominis,  qui 
cognnminatur  Joannes,  ineptias  et  errores  de  prwJestinaiione  et  prxscientia  divina  et  de  vera  hu- 
ma  ni  arbitrii  tiher tate, 

PR.f)FATIO.  B  humanis  et,  ut  ipse  gloriatur,  philosophicis  argu- 

Venerunt  ad  nos  (id  est,  ad  Ecclesiam  Lugdunen-  meutationibusdisputan8,nullarationereddita,nulIa 

lem)  cujusdam  vaniloqui  etgarrulihominisscripta,  Scripturarum  sive  sanctorum  Patrum  auctoritate 

qui  velut  de  praescientia  et  prfledestinatione  divina.  pratlata,  velut  tenenda   et  sequenda  sola  sua  pr»- 

NOTiE  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 

(a)  Magna  est  inter  theologos  de  sequenlis  libri  deviavit,  cum  in  Grsecos   acriter  oculos  intendit: 

voro  auctore  disceptatio,  aliis  Floro  ma^stro  seu  undcet  hsreticusa  quibusdam  putatus  est -jScripsit 

diacono,  aliis  Reraigio  Lugdunensi  archiepiscopo,  enim  contra  eum  Fiorus  quidam  (qualis  ille  fuerit 

aliisEbboni Gratianopolitanoepiscopoillum tribuen-  ignoratur)  qui  et  ejus  scripta  depravando  damnavit. 

tibus  ;  pro  cuius  solutione  consule  P.  Ludovicum  Sunt  enim  revorain  prfiedictolibroperplarimaqus, 

CelIotium,S.  J.  P.,  in  Historia  Gotteschalci,  lib.  n,  nisi  diligenter  discutiantur,  aliena  a  ffde  catholica 

cap.  24  ;  libro  iii,  c.  15,et  lib.  iv,CHp.  14  et  15.  judicantur.  »  Et  statim  subdit  epistolam  pontiflcis 

\b)  AdveKendum  imprimis  Ecclesiam  Lugdunen-  Romani  Nicolai  [/*.  Marini]ad  Carolum  Calvum:(«Re- 

semdisputatione  sua  prsecipue  invehiinmodum  lo-  latumestapostolatuinostroquodopus  Dionysii  Areo* 

quendiJoannisErigenff!,  qui  Pclagjanisfaveremaxi-  piisitas  quod  de  divinisnominibus  et  de  coelestibus 

me videbatur,istautindoctioresquilibeteo  facile  de-  ordinibus  Graecodescripsit  eloquio,quidam vir  Joan- 

cipietinbaeresimlabipossent.Quodistoinliminepro-  nes,  natione  Scotus,  nnper  transtulit  in  Latinum, 

ponercopcraepretiumduxi,ut  videant  nostri  sfleculi  c[uod  juxta  morem  Ecclesia  nobis  mitti  et  nostro 

novatoros  quantum  vcteres  non  solum  dogmatum,  judicio  debuit  approbari,prssertim  cum  idem  Joan- 

sed  etiam  nominum  ipsorum  novitatem  borruerint,  nes^  licet  mult£e  scientiae  essepraedicetur  olim,non 
scientes  qnod  olim  scripsit  Hieronymus  apud  magi-  C  sanesapere  in  quibusdam  frequenti  rumoredicatur. 

strum  in  4,dist.l3,in  flne  :  «  Ex  verbis  mordinate  Propter  hanc  infamiam  idem  Joannes  Franciam  re- 

prolatis  incurri  hfleresim  ;  »  itemquelibro  adversus  linquens  venit  in  Angliam,  ubi  post  aliquot  annos 

erroresJoannisHierosolymitani^verborumambigui-  a  pueris  quos  docebat  graphiis  perforatus,animam 

tates  non  esse  in  Ecclesia  admittendas.  «  Quipurc,  exnalavit  tormento  ^ravi  et  acerbo.  Jacuit  autem 

inauit,credit,pure  loquatur.  »  aliq^uandiu  in  humih  sepultura  in  beati  Laurentii 

OuiB  autero  fuerit  ille  Erigena  accipe  ex  Matthseo  bastlica  :sed  ubi  divinitus  cecidit  super  eam  sepul- 

Westmooasteriensi,  ad  annum  883:  uEodem  anno  turam  radius  i^nis  coclestis,monachi  de  talibus  ani- 

venit  in  Angliam  ma^ister  Joannes.natione  Scotus,  mati  revelationibus,in  majorem  transtulerunteccle- 

Tir  perspicacis  in^enii  et  facundiee  singularis.  Hic  siam,  et  ad  sinistram  altaris  partem  honorabiliter 

dudum  relicta  patna  ad  partes  Gallicanas  transiens,  locaverunt.»  Haec  Westmonasteriensis.His  omnibus 

Carolom  Calvum  adiit,atque  in  magnaab  eodigna-  addit  epitaphium  Guillelmus  Malmesburiensis(/i&. 

tione  susceptus,  individuus  comes  eifuerat  mensfis  ii,  c.  4),cujus  versus  scabriquidem  etmoderni  tem- 

et  cubiculi.  »  Et  post  aliqua  de  illius  ingenii  felici-  poris  lima  carcntes,  sed  ab  antiquo  non  adeo  de- 

tate   recensita,^  subdit  : «  Rogatu  ejusdem    regis  formes. 

Hierarchiam  Dionysii  Aeropagitae  deGrsecoin  Lati-  Claudilur  hoc  tumulo  sanctus  sophista  Joannes 

aum  transtulit,  et  alium   librum  edidit  quem  itipt  Qui  ditatus  erat  lam  ;vivens  doguiate  miro, 

^9io<  {icptofiou,  id  cst  de  naturfle  divisione,  intitu-  Martyrio  tandem  Ghrisli  conscendere  regnum 

lavit,ef>8e  quem  utilissimum  ait  ad  varias  quaestio-  Oao  meruit  sancti  regnant  per  sflecula  ciincti. 

oes  fere  insolubiles  enodandas.Si  tamen  ei  in  qui-  n  Baronius  ad  annum  882dicitanullocausam  prodi- 

basdam  ignoscatur  in  quibus  a  Latinorum  tramite  cur  ea  passus  sit,  ut  martyr  dioi  possit.  Genebrar* 


103 


FLORI  DIACONI  LUQDUNENSIS. 


104 


su  .ptionc  dcfiDire  ausus  est.  Quas  a  fldelibus  et  in  A 
doc^rina  sacra  excrciiatis  lectoribus  (eo  quo  sint 
vaiiissima,  et  contra  fidem  ac  veritatem  Dei  plena 
mendacii  et,  erroris)  Deo  opitulante  facillimejudi- 
cantur  et  respuuntur,imoetiam  contemptui  et  risni 
habcntur.  Sed  quia  a  multis,  ut  audivimus,  idem 
homo  quasi  scholasticus  et  erudiiusadmiratioui  ha- 
betur,  et  talia  garriens  sive  8cribcns,alios  ad  haesi- 
tationem  dcducit,alios,quasi  magnum  aliquid  dicat, 
erroris  sui  scquaccs  efficit,  oranes  lamen  auditores 
et  admiratores  suos  inani  verbositate  et  ventosa 
loquacitaie  perniciosissime  occupat,  ut  non  divinis 
Scripiuris,  non  auctoritatibus  paternis  se  humiliter 
submittant,  ecd  ejus  poiius  phantastica  deliramenta 
sequantur  :nccessarium  omnino  duKimu8,u<  sludio 


GAPUT  PRIMUM. 
Primo  namque  capitulo  istiusmodi  proposuit  de- 
finitiones. 

1.  Quadruvio  regularum  tolius  philosophix  gua- 
tuor  omnem  quaestioncm  solvi, 

2.  uasquc  prxdestinationes  non  esse  (a). 

Cui  fides  EcclesiaB  e  contrario  respondet,  verita- 
tcm  sBterni  judicii  et  ordinaiionis  Dei^quas  vocabulo 
prfedestinaiionis  exprimitur,  non  esse  requirendam 
philosophis,  sed  ab  apostolis  et  prophetis  Dei : 
nec  in  mundans  docirinse  quadruviis,sed  in  una  et 
vera  via,quae  dicit  de  scmctipsa  :  Ego  sum  via^  ve- 
ritas  et  vita  {Joan,  xiv,  6) ;  ad  quam  no8  B.  Jere- 
niias  propheta  hortatur  et  invitat,  dicens  :  State  su- 
per  vias  et  videte  et  interrogate  de  semitis  anttquiSy 


charitatiSf  et  debiio  nostri  loci  atque  ordinis,   ejus  „  quxsitvia  bona^et  ambulate  in  ea,et  invenietis  refri^ 


insolcntix,  auciore  Domino,  responderemus :  ut 
quicunque  haec  cum  Dei  timore  et  cura  saluiis  suae 
[rt/.,  sive]  fideliter  legere  voluerint,  agnoscant  vcra- 
ciier  quunium  necesse  sit,in  his  maxime  pcriculo- 
sissimis  et  exiremis  temporibus,  inhaerere  firmiier 
Scripiurffi  sanciee  immobili  veriiati,obedire  humili- 
ter  sanctorum  orihodoxorum  Pairum  fundatissimae 
aucioritati,  claudere  et  obstruere  auditum  indisci- 
plinaiae  et  vanissimas  vcrbositati:  et  illud  Domini 
dicium  iota  intentionepertimcocere,quod  jampene 
videmus  impleri,  quo  ipse  ait :  Putas  filius  hominis 
veniens  inveniet  fidem  in  terraf  {Luc,  xviii,  8).  Et 
quod  Apostolus  in  quo  idem  Dominus  loquebatur, 
terribiliter  denuntiai,  dicens  lErit  enim  tempuscum 
sanam  doctrinam  non  sustinchunt,  sed  ad  sua  deside- 


gerium  animabtis  vestris  {ier.  vi,  16  ;)  et  de  qualsaias 
propheta  ipsi  Ecclesifle  promittit,  dicens  :  Et  erit  ibi 
vitty  et  via  sancta  vocabitur.  Non  erit  ibi  leo,  et  mata 
bestia  non  ascendet  per  eam :  et  haic  erit  nohis  directa 
via,  ita  ut  stulti  non  errent  per  eam  {Isa,  xxxv,  8). 
Quicunque  ergo  eligunt  huic  saeculo  stulti  essepro- 
pter  Christum,et  obedire  student  Aposiolo  dicenti : 
Si  quis  videtur  inter  vos  sapiens  esse  in  hoc  sseculo, 
slultus  fiat,  ut  sit  sapiens  (I  Cor,  iii,  18),  teneant 
incessanter  et  indeclinabiliier  hanc  viam  veram, 
viam  bonam,  viam  directaro,  quae  ipse  Dominus 
Ghrisius  est.Et  fugiant  humanae  Bapieniiae  astutiam 
et  deceptionem,de  qua  idem  Apostolus  dicit :  Scri- 
ptum  est  enim  :  Comprehendam  sapientes  in  astutia 
eorum  {Ibid,  19) ;  et  iterum  :  Dominus  novii  cogi- 


ria  eoacervahunt  sili  magistros  pruricnLs  auribus;ct  C  tationes  sapientium,  quoniam  vanse  sunt  {Psat,  xciiiv 


a  veritate  quide.n  auditum  avertent,  ad  fabulas  autem 
convertentur  {11  Tim,  iv,  4,  5).  Unde  et  alibi  sub 
persona  dilecti  et  clccti  discipuli  omncm  fidelem, 
et  proecipue  ordinem  pastoralem,solertissiineadmo- 
net,  dioons  :  0  Timothee,  depositum  custodi,  devitans 
profanas  vocum  novitates,  et  opposittones  (psu8b>v<5[jiou 
Yu9Cb>;,  id  est,  falsi  nominis  scientix,  Quam  quidam 
promittentes,  circa  fidem  exciderunl  (l  Tim,  vi,  20, 
21).Propositis  igitur  verbis  quae  iu  decem  et  novem 
opuscuIisuidigessitcapitulis,prouiDominusdonare 
dignaiur,non  nostro  scnsu,  sed  sanctarum  Scriptu- 
rarum  et  beatissimoruc  catbolicorum  Patrum  ila 
respondendum  aggredimur. 


U).Et  ideo  per  hujusmodi  philosophiam  etinanem 
fallaciam  non  est  soluta  de  divina  praedestinatione  . 
quaesiio,  sed  potius  confusa  et  involuta,et  diversis 
mendaciis  atque  erroribus  accumulata. 

Pracdestinationem  auiem  aeterni  consilii  et  judicii 
DeijSive  in  remuneraiioneJusiorum,8ive  indamna- 
tione  iniquorum,  et  propter  unam  ac  simplicem 
scientiam  divinam,  in  qua  simul  atque  aeternaliter 
de  omnibus  prasordinatum  ct  praefinitum  est,unam 
veraciter  dicimua:etpropter  duplicem  ejus  efficien- 
tiam,  quu  alii  misericorditer  liberantur,  alii  Juste 
damnaniur,duas  dicerc  non  timemus  ;  fidelitercum 
Psalmista  ipsi  judici  universorum  dicentes :  Miseri- 


NOT^  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 
dus  tamen  in  Liturgiam   D.  Dionysii  Galltco  idio-  J)  forte  propriam  sibi  versionem  fabricavcrat  illa  Ec- 


mate,affipmat  pueros  propter  Sacramentoriorum  er- 
rorem  in  eum  ita  saeviisse.Quae  si  vcra  sint,cum  in 
mariyribus  magis  causaquam  poenaatlendi  debeat, 
in  album  martyrum  non  erit  recensendus,maxime 
cum  Lanfrancu;),  lib.  de  Veritate  corporis  et  san- 
guinis  Ghristi,  eum  inierSacramentarios  numeret, 
cnusque  libellum  de  Sacramento  altaris  in  concilio 
Vercellensi  damnaium  dicat.  Lectoris  prudentiae 
omnia  discutienda  relincjuimus  :  suspecium  cerie 
mihi  est  Genebrardi  additamentum,  nuUo  auctore 
et  teste  munitum. 

Quod  ad  Scripturae  versionem  qua  Ecclesia  Lug- 
dunensis  utitur,incertum  est  cujusnam  sit  ;certum 
tamen  est  multum  aVulgata  discrepare,  cum  nul- 
lum  proferat  testimoniumquodabeanon  discrepet; 


clesia,utpotc  viris  apprime  doctis  refertissima.quia 
juxta  Augustinum  ^ib  ii  de  Doctrina  Christiana^ 
cap.  11,  ct  Isidorus  Ecclcs,  Offic,  lib.  i,  cap.  12) 
Grae^i  traductores  numerari  nossunt,  Latini  vero 
minime  ;  ut  enim  cuique  veniebat  in  manus  Graecus 
codex,  et  aliquaniulum  sibimct  facultatis  utrius- 
que  linguae  habere  visus  esi,  ausus  est  etiam  inter- 
preiari. 

(a)  Contra  Scoium  contendit  praecipue  Ecclesia 
Lugdunensis  duas-esse  praedestinationes,unambo- 
norum,  alteram  vero  msilorum,  dummodo  haec  non 
sit  causa  malorum  culpae,sed  tanium  pcenaaut  pre* 
paratio  malitiae,  sicuti  illa  bonorum  est  causa  et 
prsparatio  gratiae. 


405 


LIHEU  ADVERSDS  JOANNEM  SGOTDM. 


406 


cordiam  eljudicium  cantaho  Ubi,  Domine  (PsaL c,i). 
Et  eumdem  judicem  hujua  prsedestinationismyste- 
rium  apud  Patrem  iBternalitcr  fuissedi8po8itum»et 
manireste  inaliorumobcfficatione  etaiiorum  iilumi- 
natioQe  mirabiiiter  espletuminEvangeliodeclaran- 
tem  fldeiiter  audienteSyCum  in  Spiritu  sancto  exsul- 
tans  ait:  ConfUebor  tibi,  Patcr^  Domine  ccsliet  terrae, 
quiQ  abseandisti  hxc  a  sapientikxis  et  prudentibus,  et 
revelasti  ea  parvulis,  Ita,  Pater,  quoniam  sic  fuit 
placiium  ante  te  (Mattk,  xi,  25,  27).Quid  enim  aper- 
tiu9  iu  utramque  partemdici  potuit,quamcumper 
adventum  suum  et  superbos  dixit  excfficatos  et  hu- 
mil^  iiluminatoa;  hoc  est  enim  :  Quia  abscondisti 
hxe  a  sapientibus  ei  prudentibus  et  revelasti  ea  par- 
vulis.Et  quidiirii^ius  ac  fortius  de  utriusquereijusta 
et  cl.eQieQU  pfiedestinatione^quam  quod  atatim  con* 
gratulona  aubjunxit  dicens  :  ila,  Pater,  quoniam  sic 
fuit  ptacUum  atUe  te.  Et  quia  Pater  omne  judicium 
dedit  Filio  :  et  ipse  cum  Patro  in  asterno  consilio 
utriusque  haec  omnia  statuit  et  prsOnivit,  quae  in 
muudo  auistempocibusdiscernitetjudicatyContinuo 
de  se  adjungit:Ofnnia  mihi  tradita  sunt  a  Patre  meo 
{tbid,,  27).  Omaia  scilicet  et  iiberanda  ct  dam- 
naoda^et  juaie  excaecanda  et  misericorditer  iilumi- 
naada,  sicut  oiibi  ipse  dicit  :  In  judicium  ego  in 
kunc  mundum  veni,  ut  qui  nonvident  videant,  et  qui 
vident  cseci  fiant  (Joan.  ix,39}.Hoc  justum  judicium 
Dei,  sicut  ipse  Dominus  et  Saivator  laudat,  et  cum 
gratiarum  actione  ad  Patrisgloriam  refert,itaomnis 
Scriptura  divinayet  omois  sancta  Ecclesia  catholica 
ia  paaimiSyet  bymnis,et  canticis  spiritualibus,  quaa 
Dto  o£rerre  consueyit,tanquam  justum,etsancium, 
et  pium  fideliter  laudando  et  gratias  agendoconce- 
lebrat.  dicendo  cum  Psalmista  :  Justus  Dominus  in 
(maiJnu  viis,  et  sanctus  in  omnibus  operibus  suis 
(Ps.  xuv,  17) ;  et  illud  quod  legislator  in  cantico 
Deuteronomii  ait :  Date  magnitudinem  Deo  nostro. 
Deus,  vera  opera  ejus,  et  omnes  vix  ejus  judicia : 
Deus  fidelis,  in  quo  non  est  iniquitas ;  justus  et  san- 
ctus  Dominus  (DeuL  ii,  3, 4).  Item  in  psalmo,  cum  et 
de  electis  Iiberandi8,etdereprobisdamnandi9gene- 
raiiter  dictum  esset :  Prope  est  Domnibus  omnibus 
invoeaniibus  eum  m  veritate.  Yoluntatem  timentium 
se  faciet,  et  deprecationem  eorum  exaudiet,  et  salvos 
faciet  eos  :  Custodit  Dominus  omnes  ditigentes  se,  et 
onmes  peccatares  disperdet  (Psal.  cxuv,  18-20). 
Utriuaque  partia  justum  judicium  copioaa  et  gene- 
rali  laudatione  commendatur,  cum  statim  subjun* 
gitnr  :  LaudaUonem  Domini  loquetur  os  meum,  et 
benedscat  omnis  caro  nomini  sancto  ejus  in  seeculum, 
et  iu  sxeukim  sxcuii  (Ibid.,  2i).  Sic  et  in  alio 
psalmo^  cum  praemisisset  Dei  laudationem^  mox 
utramque  partem  justumDei  judicium  in  ejuslau- 


A  dibus  commemorans  ait :  Lawla,  anima  mca,  Domi- 
num.  Laudabo  Dominum  m  vita  mea:  psallam  Deo 
meo  quandiu  fuero  (Psal.  cxlv,  1) ;  et  post  pauca  : 
Qui  custodit  veritatem  in  sxculum,  facit  judicium 
injuriam  partientibus,  dat  escam  esurientibus,  etc, 
usque  ubi  ait :  Pupillum,  et  viduam  suscipiet,et  viam 
peccatorum  disperdet  (Ibid.,'  7-9).  Unde  in  Apoca- 
lypsi  post  illud  exlremum  judicium  et  remunera- 
tfonis  Justorumetdamnationis  iniquorum,talis  laus 
et  gratiarum  actio  deutraque  rea  sanctis  Deoolfer- 
tur,  dicento  eodem  libro  :Et  viginli  quatuor  seniores 
qui  in  conspectu  Dei  sedent  in  scdibus  suis,ceciderunt 
in  facies  suas,  ct  adoravcrunt  Deum  dicentes :  Gra- 
tias  agimus  tibi,  Domine,  Deus  omnipotens,  qui  es,  et 
qui  eras,  et  qui  [al.,  quia]  accepisti  virtutem  tuam 

p  magnam,  et  regnasli.  Et  iratw  sunt  gentes,  et  advenit 
ira  tua,  et  tempus  mortuorvm  judicari :  reddere  mer- 
cedem  servis  tuis  prophetis  et  sanctis,  et  timentibus 
nomen  tuum  pusillis,  et  magnis,  et  exterminandi  eos 
qui  corruperunt  terram  (Apoc.xi,  ^6-18).  Et  multa 
hujusmodi,  qu(B  in  Scripturis  sanctis  multipliciter 
inveniuntur,  ut  nihil  mclius  sil  homini  fidcliquam 
justum  Dei  judicium  in  utraque  parte  agnoscere  et 
laudare  fldeliter  dicendo:  Justus  es,  Domine,  et 
reclum  judicium  tuum  {Psal.  cxviii,  137). 

Hoc  etiam  sancti  Patres  et  doctores  Ecclesise  solli- 
cite  admonent  esse  faciendum,  sicut  beatus  papa 
Leo  in  quodam  ioco  exhortatur  dicens :  [Nihil  no- 
bis  debet  de  Dei  judiciis  displicere.  Nam  non  per 
omnia  ilii  gratias  agere,  quid  est  aliud  quam 
ex  quadam  euni  parte  reprehendere  ?]  Et  beatus 

C  Augustinus,  cum  tractaret  de  verbis  psalmi  ad 
populum  ubi  scriptum  est :  Sicut  defecit  fumus, 
deficiaf ;  sicut  fluit  cera  a  facie  ignis,sic  pei^eant  pec- 
catoresa  facie  Dei  (Psal.  lxvif,  3) :  quis,  inquit,gIo- 
riabitur  castum  se  habere  cor,aut  quis  gloriabitur 
mundum  se  esse  a  peccatis  ?  Ac  per  hoc  cum  Scri- 
ptura  dicit :  Sicut  fluit  cera  a  facie  ignis,  sic  pereant 
peccatores  a  facie  Dei,  quis  non  contremiscat,  quis 
non  pavibundus  exsiliat?  Quid  ergo  faciemus,  et 
quffi  spes  nobis  est  ?neque  enim  haec.frustra  cantan- 
tur.  Aut  vero  cum  haec  dicit  Propheta,  optat  ea  ho- 
minibu8,ac  non  potius  ventura  prsevidet !  In  verbis 
quidem  figura  optantis  apparet,sed  intelligitur  pra;- 
scientia  nuntiantis.Sicut  enim  quaedam  in  Scriptu- 
ra  prophetarum  tanquam  in  praetcritum  facta  nar- 

j)  rantur cum  futurapraedicantur,ita  quaedam tanquam 
voto  dicantur  optantis :  scd  qui  recte  intelligunt 
quod  audiunt,  visionem  praenuntiantis  agnoscunt. 
(a)  Sicut  ergo  in  verbis  praeterit  temporis  futura  fa- 
cta  signincantur,  sic  in  figura  optantis  procnuu- 
tiantis  mens  int.lligenda  est  Sic  et  de  Juda  Domini 
traditore,tanquaTn  (6)optat  oi  Propheta  quod  ventu- 


NOTiE  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONIGI. 


(a)  Multa  hic  deerant,qu»  repositasuntexcodice 
ma.  Corbeiensi. 

(b)  Ad  certitudinem  propheti®futurumtanquam 
prsteritum  narratur,  et  aa  tollendam  maii  animi 
luapicionem  in  ipsis  prophetia,  qu«  futura  a6  iia 

PATIOL.  CXIX. 


praedicuntur  et  annuntiantur  tanquamoptata  recen- 
sentur :  non  quod  reipsa  euiquam  peccatum  aut 
oiternam  damnationem  optaverint,  hoc  enim  cum 
charitate  qua  ipsi  pollebant  pugnat,  sed  tantum 
quod  illud  longe  ante  pr«emonstraveriat,  vel  quod 


407 


FLORI  DIAGONI  LUGDUNENSIS. 


108 


rum  cssc  prajdixit.  Et  de  ipsis  Juda^is  :Fm(,inquit,  A 
mensa  eorum  in  laqueumjel  In  venationem,et  in  scan- 
dalum  [PsaL  lxviii,  23)  ;quod  de  eisdcm  praedictum 
esse  sine  dubitatione  exponit  Apostolus  (liam.  xi, 
9) ;  sicut  de  Juda,  qus  sub  eadem  flgura  prxnun- 
tiata  sunt,  apostolus  Petrns  commcmorat.  Nec  sine 
causa  et  qus  futurasunttanquam  transacta  dicun- 
tur  :Deo  enim  si  certa  sunt  tanquam  pro  factisha- 
beantur,et  tanquam  optans  videtur  diccre  Propbeta, 
quod  certum  prsevidet  esse  venturum  :  nihil  aliud, 
quantum  mibi  videtur^ostendensnisi  nobisnondc- 
bere  displicere  cognitam  sententiam  Dei,  quam  Q- 
xam  immobilemque  constituit.  Et  ideo  in  Actibus 
apostolorum  cum  quidam  propheta,  nomine  Agabus, 
prsdiceret  apostolum  Paulumin  Uierosolyma  aJu- 


CAPUT  U. 
Sccundo  capite  octo  nobis  prsdeflnitioncs  propo- 
nit,  ita  dicens : 

1 .  Prxdestinatianem  et  prxscientiam  Dei  ejus  esse 
esscniiam,  sicut  voluntatem,  sapientiam  et  vcritatem, 

2.  Et  prxscienliam  et  prxdestinationcm  unum  idem- 
que  esse. 

3.  Hominem  ad  Dcum,  quem  lihero  arhitrio  sine 
labore  deseruerat,  sine  laboris  studio  et  cooperantis 
gratix  dono  pervenire  non  posse. 

4.  Praedeslinationem  in  Deo  secundum  snhstantiam 
esse :  relative  autem  fieri  non  posse. 

5.  Sicut  duos  essentias,  sapientias,  scienttas^  vir- 
tutes,cxteraque  omnia  qux  de  Deo  dicuntnr,  geminaii, 
vcl  triplicari,  vel  multiplicari  impium  est :  ita  prx- 


deeis  multa  esse  passurum,  et  usquead  vinculaper-  j.  destinationes  duas  asserenlem  reatu  impietatis  hgari 


venturum  :  cum,  hoc  audito,fratres  revocare  eum  et 
retinere  veUent  ne  iUuc  pergeret :  Quid  facitis,  in- 
quit,  conturbantes  cor  meum  ?  ego  enim  non  solum 
allxgari ,  sed  etiam  mori  paratus  sum  pro  no- 
mine  Domini  nostri  Jesu  Christi  (Act.  xxi,  10  £^/ 
seqq.)  ;atque  ita,  cum  viderent  fratres  immobiicm 
viri  ad  omnia  perferenda  constantiam,  dixerunt : 
Fiat  voluntas  Dei  (Ibid.^  14).  Nunquid  crgo 
quia  dixerunt :  Fiat  voluntas  Dei,  optaverunt  apo- 
stoli  ut  taUa  pateretur  :acnonpotiusmentemsuain 
sublimi  et  diviuo  statuto  dcvotissimesubdiderunt? 
sic.et  Propheta  cum  dicit :  Sicut  fluit  cera  a  facie 
igniSf  sic  pereant,  peccatores  a  facie  Deiy  vidct  hoc 
certissime  peccatoribus  imminere  ;et  placet  ei  quod 
Deus  statuit,  ne  Deo  ipse  dispHceat. 


6.  Unamque  esse  divinam  prxdestinationem,  sieut 
unam  divinam  operationemf  sapientiamf  voluntatem. 

7.  El  necessitatc  praedestinationis  competiiy  sicut 
nec  voluntate, 

8.  Et  quidquid  de  divina  voluntale  inlelligitur,  de 
prxdestinatione  Dei  sentiri  debere. 

Ecce  quanta  proposuit,  imo  velut  oinnibus  se- 
qucndactneminidyudicanda,absqueuUotestimonio 
Scripturo?  diviniB,  absque  uUa  attestatione  paternaB 
doctrinac,tam  muUipUciterdennivit.Sed  nos,Domino 
aiijuvante,  vigilanter  singula  discutientes,  quid  de 
eisjuxtafidei  regulam  sentiendum  sit  discerua- 
mus. 

Dicit :  Prxdcstiuationem  et  prxscientiam  Dei  ejus 
esse  essentiam^  sicut  voluntatemySapientiam  et  veriia- 


Post   hsc  verba  beatissimus  doctor,  ne  tam  fixa  ^  /m.Nos  autem  de  voluntate  quidem,  quod  essen- 


et  immobilis  divini  judicii  prffidestinatioalicui  male 
agendi  videretur  necessitatem  ponere,  sed  potius 
salubrem  terrorem  incuteret,  ut  qui  audiunt,pGBni- 
tendo  et  corrigendo  fugiant  a  ventura  ira,  ut  ita 
possint  evadere  quod  permanentibus  in  peccatisex 
impietatibus  suis  certissimum  estimminero,itacx- 
hortatur  dicens :  [Quid  ergo  faciemus,  fratres,  nisi 
ut  dum  tempus  estvitam  mutemus,etfactanostra, 
si  qua  sunt,  corrigamus,  ut  quod  sine  uUa  dubita- 
tione  venturum  e8tpeccatoribus,noninvcniatsuper 
quos  veniaty  non  quia  non  erimus,sed  ne  tales  in- 
veniat  quaUbus  venturum  esse  pra^dictum  est.] 

Ita  fideUssimus  doctor  et  immobiiem  veritatem 
divinas  praedestinationis  ctiam  in  peccatorum  damna- 


tialiter  dicaturin  Domino,  quiain  Ula  ejussumma 
et  simpUci  essentia  non  est  aUud  veUe  et  aliud  esse, 
sed  quod  est  esse,lioc  velle  ;et  ideo  sicestin  iliovo- 
luntasy  ut  ipse  sitvoluntas  sua,minime  dubitamus. 
Siiniliter  etiam  de  sapientia  et  veritale  ;  quia  sic 
habet  sapientiam^ut  ipse  sit  sua  sapientia  ;sic  habet 
veritatem^ut  ipsesit  veritas  rnecest  in  illasimpUci 
natura  Deitatis  aliud  habcre  et  aliud  esse  ;sed  quod 
est  ibi  habere,  boc  esse,  et  quod  est  esse,  hoc  ha- 
bere.Proinde  si  dicamus,  ut  beatus  Augustinus  ait, 
ffiternus,  immortalis,  incorruptibilis,  immytabilis, 
vivus,  sapiens,  potens,  speciosus,  justus,  bonus, 
bcatus,  spiritus  ;borum  omnium,quod  novissimum 
positum  est,id  est  spiritus,quasi  tantummodo  vide- 


tione  asseruit^et  tamen  si  seipsos  correxei  int,atque  D  ^u^  significarc  substantiam  :caetera  vero,hujus  aub- 


in  melius  mutaverint,evasurossuppliciasinceris8i- 
me  docuit.  Quia  divina  illa  prsdestinatio  in  pecca- 
toribus  puniendis  Justum  exercet  judicium,  nuUi 
autem,8i  convertatur,aufert  salutis  remedium,quia 
vera  et  fidelis  est  ejus  promissio^quapcr  propbetam 
non  solum  pollicetur,  sed  cliam  jurat  dicens  :  Vivo 
ego,  dicit  Dominus  DeuSyquia  voio  mortcm  impii,  sed 
ut  convertatur  a  via  sua  et  vivat  {Ezech.  xxxiii). 


stantia;  qualitates  ;  sed  non  ita  est  in  illa  ineiTabili 
simpliciquenatura  :quidquid  onim  secundum  quali- 
tates  illic  dici  videtur,  secundum  substantiam  vel 
essentiam  estintelligendum.Absitautem  ut  spiritus 
secundum  substantiam  dicatur  Deus,  et  bonus  se- 
cundum  quaUtatem  :sed  utrumque  secundum  sub- 
stantiam  :sic  caetera  omniaquse  commemoravimus. 
Gum  ergo  baec  ita  sint,et  istatria,id  estvoluntas^ 


NOT^  DUVALLII  DOGTORIS  SORBONIGI. 
cum  decretum  Justitiffi  divinaB  pro  eorum  punitione      tur,  et  sic  innumera  apud  Isaiam  et  prophetam  re- 
viderent,eorum  desiderium,nontam  in  illorumper-      gium  testimonia  cxponuntur. 
ditionem  quam  in  decretum  divinea  justitisQ  feroba- 


109 


LIBER  ADVKRSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


iiO 


sapicniia  et  verilas,  ita  sint  in  D^o,  ut  absolulc 
ostendant  naturam  Dei ,  qui  est  summa  voluntas, 
BummasapientiaetveritaSyOmnem  habens  potesta- 
tem,  omnem  exsuperans  intellectum,  et  super  omnia 
incommutabilis  manens,  manifestaest  Dei  regula,  ut 
substantialiter  de  Deo  dici  intelligantur.  De  scientia 
quoque  manifestum  est  quia  in  Deo  essentialiter 
debet  inielligi ,  quia  non  est  illi  aliud  esse  et  aliud 
scire ;  sed  quod  illi  est  esse ,  hoc  scire :  nec  aliud  ei 
habere  scientiam ,  nisi  ipsum  esse  scienliam  :  sicut 
idipsum  estei  sapientiaem  habere,  quod  sapientiam 
esse.  Utrum  vero  sicut  dicitur  Deus  substantialiter 
Ecientia,  ita  etiam  substantialiter  dici  possit  prs- 
scienlia,judicet  secundumrdtioncmct  rcgulam  fldci 
qui  potest;  nobistamen  videtur  quod  sicut  veraciter 
dicitur  de  Deo :  Non  est  aliud  illi  esse  et  aliud  scire, 
non  ita  possitdicide  illo  nisi  velmendaciter^  vei  ni- 
mis  usitate:Non  est  aliud  iliiesseetaliud  prasscire. 
Quod  enim  recte  et  usitate  possit  dici :  Deus  scien- 
tiaest,  sicut  recteet  usitatcdicitur:  Deus  sapieniia 
est,  nuili  est  dubium.  Ut  autem  dicatur :  Deus  prce- 
sciooiia  esi,  sicut  jam  diximus,  aut  non  est  verum^ 
aut  nimis  inusitatum. 

Similisratio  est  vel  etiam  durior  de  eo  quod  defi- 
nivit,  qma  Dem  substantialiter prcedestinatio  est.  Quis 
enim  nnquam  de  Deo  dici  audivit  quod  non  sit  illi 
aliud  esse,  et  aliad  praedestinare ;  sed  quod  prxde- 
siinare,  hoc  esse,  sieut  vere  de  co  dicitur :  Non  est 
illi  aliud  esse  ei  aliud  non  esse ;  sed  quod  esse ,  hoc 
nosse.  Ui  etiam  hoc  istiusmodi  vocum  novitatibus 
dicere  compeliamur,  quia  sicut  Deus  scientia  est, 
i>eus  sapientia  est,  Deus  veritas  est,  ita  Deus  prsede- 
stinaito  e^t.  Sed  nobis  melius  etconvenientius  verce 
fidei  ei  ecclesiastic®  doctrinae  videtur,  ut  licet  haec 
apud  nos  tria  esse  videantur,  id  est  scientia,  pras- 
scientia  ei  pnedestinatio,  et  ea  quibusdam  proprie- 
taiibus  discemamus  :  ut  videhcet  scientia  absolute 
dicatar,prescieniia  vero  et  prsdestinatio  ad  futuro- 
rum  providentiam  referantur  :  et  in  ipsis  duobus 
pnescientia  scilicetinboniset  inmalisprsenoscendis 
intelligaiur:  prsdestinatio  autem  in  solis  bonis  sta- 
iuendis  atque  ordiuandis,  quas  propterea  sic  dici  et 
distingui  necessarium  fuit,  ut  nobis,  qui  tempora- 
!es  ei  moriales  sumus,et  plenissima  scientia  in  Deo, 
et  gubematio  ejus  ad  creaturas  distinctus  quodam- 
modotalidisiinciione  vel,si  dici  poiest,distributione, 
instnaaretur  et  commendaretur :  commodius  iamen 
hsc  tria  in  Deo  sub  uno  nomine  scientiae  intelliga- 
mus,quia  quidquid  in  histribus  a  nobis  utcunque 
intelligiiaretdistinctecognoscitur,iniIlaejussumma 
et  una  et  simplici  scieniiasimuIesi.Scire  enim  ejus 
perfectum  et  plenum  est,  nec  post  minui,  vel  au- 
gen,aut  aliqua  rerum  varietate  permutari.  Et  ideo 
qnod  nosdescientiaa  praescieniia  et  praedestinatione 
ejus  velut  discemendo  cognoscere  conamur,in  ejus 
perfectaetincommatabili  scientianon  aliudetaliud, 
aut  aliter  vel  aliier,  sed  uno  atque  eodem  modo 
«ieraaliter  est.Unde  et  recta  moderatione  ecclesia- 
sticc  disoiplina  observantum  esse  credimas,ut  reote 


A.  ct  usitate  dicatur  esse  praescientiam  ct  praedestina- 
tionem  Dei^  sicut  omnium  conditoris  et  judicis,  ad 
opera  sua  :  recte  etiam  ct  usitate  dicatur  esse  prac- 
scientiam  et  praedestinationem  in  Dco,  id  est  in 
stcrna,  perfecta  et  incommutabili  scientia  ejus ; 
non  autem  inusitate,  vcl  non  etiam  rectc,  dicalur 
Deum  praescientiam  vcl  prtedeslinationem  essc.Quia 
videlicet  scientiaejusadsedicitur;  praescientiavero 
et  praedestinatio  ad  crcaturas  refertur.  Unde  in  his 
magis  ejus  operatio,  quae  in  ipsis  vel  erga  ipsas 
creaturas  agitur,quam  ejus  essentia  vel  substantia, 
demonstratur.  Sic  namque  dicitur  praescientia  ct 
proedestinatio  Dci  vcl  in  Dco,  sicut  ctiam  ordicatio 
vel  dispositio  Dei  vel  in  Deo  :  neminem  tamen  tam 
absurde  vel  contentiose  Iocutumaudivimus,ut  dice- 

P  ret,  sicut  ordinationem  et  dispositionem  Dei  esse, 
ita  ipsum  Deuni  ordinationem  et  dispositionem 
esse,  vel  ita  dici  et  denniri  debere. 

Unde  autem  tota  heiec  tam  nova  et  contentiosa  de- 
finitio  occasioncm  sumpserit  manifestum  est.Timct 
enim  ne  si  pra^scientia  et  prsedestinatiojsicut  et  gu- 
bernatio  Dei,non  substantialiter  de  Doo  accipiatur, 
sed  ad  ordinationemcreaturarumejusreferendain- 
telligatur,  non  possit  eam  dicere  dijplicem,vel  plu- 
ralis  numeri  esse  non  possc.  Unde  apud  nos  nulla 
contentio  est,sive  scilicct  possint  dici  pluraliter  prse- 
destinationes,8ive  non  possint.  dummodo  illud  (ide- 
liter  et  (irmiter  teneamus,uno  atque  codem  divinoe 
prsescientiffi  et  praedestinationis judicio  atque  conci- 
lio  duo  quaedam  certissi.ne  adimplenda,  id  est^  et 
justos  ffitern®  glorise  praeordinat')^,  et  iniquos  in 

C  impietatibus  suis  usque  ad  mortem  perseverantes 
2Bternis  suppliciis  destinatos.  Utrumque  enim  Scri- 
ptura  apertissime  dicit  de  justis  :  Ej  crediderunt 
quottfuot  erant  praeordinati  ad  vitam  aetemam  {Act. 
XIII,  48);  de  impiis  juste  damnandis  :  Sustinuit 
Deus  in  muUa  patientia  vasa  irx  aptata  in  interitum 
(Rom.  ix,22).  Ita  enim  hoc  utrumque  in  electis,  et 
reprobis  uno  eodemque  divinae  pra!destinationis,et 
judicii  efTectu  peragitur  :  sicut  uno  eodemque  solis 
radio  et  sani  oculi  vegetantur  et  languidi  exaspe- 
rantur  :  sicut  etiam  uno  codemque  igni  et  limus  ei 
appositus  durescit,et  cera  Iiquescit:digneturetiam 
agnoscere,ita  de  prffidestinatione  Dei,  sicut  de  ejus 
justitia  sentiendum,quae  cumsituna,ct  semperuno 
eodemque  modo  se  habens,manifesie  duplicem  re- 

n  cipit  distributionem,  dum  per  eam  vel  dignis  prffi- 
mia,  vel  indignis  supplicia  irrogantur. 

Certe  ipse  asserit  voluntatem  Dei  vel  in  Deo,sic- 
ut  sapientiam,  sicut  verltatem,  essentialiter  dici, 
quot  utique  verum  est.Nam  etsi  diceret  Deum  sub- 
stantialiter  esse  justitiam,verissime  utique  diceret. 
Cur  itaque  hasc  duo  quae  subsiantialiter  in  Deo,  vel 
etiam  substantialiter  Deus  esse  dicuntur,id  est  vo- 
luntas  ejus  et  veritas  ejus  pluraliter  dicta  in  8cri- 
pturis  leguntur  :  Sicut  habetur  in  Psalmo,ipso  Do- 
mino  dicente  :  Miri/icavit  omnes  voluntates  meas  in 
eis;  et  alibi :  Inveni  David  filium  Jesse  virum  secun- 
dum  cor  meumj  qni  faciat  omnes  voluntales  meas^ 


111 


FLOKI  DIACONl  LUGDUNENSIS. 


m 


item  legimus  in  psalmo  :  Justus  Dominus  justitias  f^  utrum  similiter  Deus  dicendus  sit  providQntia,qu« 


dilexit.^^i  iterum  :  Quoniam  diminuf tX  sunt  veritates 
a  liliis  hominum.  £t  alio  loco  :  Quoniam  veritaies 
requirit  Daminus.  Et  cum  non  sit  aliud  lux  Dei,  ct 
veritas  Deiysed  unum  simpliciter,  et  veraciter  cre- 
datur  in  Deo,  ut  quod  cst  lux  Dei,  hoc  sit  v^ritas 
Dei|  et  quod  veritaSi  hoc  lux.  Tamen  cum  Psalmi- 
sta  dixisset :  Emitte  lucem  tuamy  et  verilatem  tuam, 
statim  plurali  numero  subjunxit  :  Ipsa,  me  deduxe- 
xerunt,  et  adduxerunt  in  montem  sanetum  tuumjCt  in 
tabemacula  tua.  Gur  hoc,  nisi  quia  voluntas,  et 
justitia,  et  veritas  Dei,  cum  sit  in  ejus  natura,  ve- 
raciter  una  et  simplex,  tamen  in  largitione  dono- 
rum  ejusysivc  in  dispositione  creaturarum  ejus  no- 
bis  efficiatur  multiplex,  ita  ut  etiam  Spiritus  sanc- 
tu8,qui  unius  et  simplicis  est  in  Trinitate  persona;, 
proptereamdem  distributionem  donorum  multifor- 
mis  gratia  Dei  et  septem  Spiritus  nuncupatur  (a)  ? 
Quse  omnia  idcirco  replicamus,  .ut  considerent 
qui  haec  legunt  nullumcertamen,nulIamcontentio- 
nem  csse  debere  de  numcro;  sivo  pluraliter  preede- 
stinatio  Dei  dici  possit,  sivo  aliqua  vcraci  rationc 
non  possity  dummodo  ccrtissimc  constot  duplicem 
esse  ejus  elTectuni,  vcl  in  eleclis  scilicet  misericor- 
diter  prffiordinatis  ad  vitam  :  vcl  in  reprobis,  juste 
prsordinatis  ad  poonam.  Docet  beatus  Augustinus 
sicut  sapientiam,  ita  et  prudentiam,  vel  scicntiam 
Domini  recte  dici,  his  verbis  :[Ouis  ergo  hominum 
potest  istam  sapientiam,  qua  novit  Deus  omnia, 
comprehendere,istam(inquam)sapientiam  eamdem 
prudentiam,  eamdemque  scientiam ;  quandoquidem 


utique  sic  Dei  est,  et  in  Deo,  ut  ad  guberoationem 
referatur  ereaturffi,  noluit  velut  temere  aliquid  d^ 
hac  re  definire  :  sed  velut  in  magna  difficultate,  et 
angustiis  deprehensus,  maluit  eamdom  disputatio- 
nem  admirationis  et  orationis  ad  Deum  exclama" 
tione  fmire.Quo  exemplo  etiam  nos  omnes  pensare 
et  dicere  debemus  quam  pie  nobis  de  Deo  sit  sen- 
tiendum  :  quam  moderate  et  discipiinate  loqucQ'' 
dum,  caute  et  trepidedefmicndum. 

Post  hasc  jam  dictus  disputator  more  suo  velui 
definiendo  subjungit :  Et  preescientiam  et  prBidestina^ 
tionem  unum  idemque  esse.  Nos  autem  repudlato 
hujus  novitatis  errore,  teneamus  certissimam  et 
firmissimam  fidei  regulam,ctDeo  adjuvantefideliter 
discernamus  aliquandodici  pr®scientiam,qu8eonimT 
no  proidestinatio  esse  non  possit :  quia  omnipotens 
Dcus  sicut  bona,  sic  etiam  mala,id  est  peccata  bo- 
minum,  vel  angelorum  futura  prescivit  (c).Qu«ta'' 
men  ut  fierent,  justus  et  sanctus  prxdestinare  non 
potuit.  Praedestinatio  autem  ejus,  vel  ad  conditio- 
nem  et  gubernationem  pertinet  creaturarum,qu«  uti. 
quc  bona  ct  justa  est,  vel  pra?cipue  ac  maxime  ad 
opera  vel  judicia  ejus,  quae  agit  sive  acturus  est  in 
creatura  rationali,  angelica  videlicct,  et  hufnana  : 
dumex  eisalios  per  gratiam  justificat,et  beatiricai, 
alios  per  justitiam  deserit  et  condemnat  *  quia  et 
eorum  bona,  id  est  sanctorum  hoininum  et  sancto- 
rum  angelorum,  ejus  sunt  dona,  vel  premia  :  et 
istorum  mala,id  est  sterna  supplicia,  ejus  estjuste 
omnie  disponentis  justa  vindicta.Et  idcirco  prsde- 


a  nobis  nec  nostra  comprehenditur.]  Ubi   etiam  C  stinatio  ejus  semper  in  boniSf  semper  in  operfbus 


post  aliqua  ita  subjungit  :  [Et  putamus  nos  utrum 
Dei  providentia  eadem  sit  memoria  et  intelligentia, 
qui  non  singula  cogitando  aspicit,  sed  una  «eterna, 
immutabili,  atque  ineCfabiH  visione  complectitur 
cuncta»  quee  novit  tanta  mentis  infirmitatc  posse 
comprehendere.  In  hac  igitur  difiicultate  et  angu- 
stiis  libet  exclamare  ad  Deum  vivum  :  Mirificata 
[9l,fMirabilis  facta]  est  scientia  tua  ex  me,  invaluit^ 
necpotero  ad  iltam  (Psat.  cxxxviii,  6}.]  (6)  Ecce  do- 
ctor  eximius  eximie  de  Deo  sentiens  et  loqucns  con- 
fidenter  dixit  Deum  esse  prudentiam,  confitenter 
dixit  Deum  esse  scientiam :  ubi  autcin  venit  ad  hoc 


suis,  quae  in  creatura  (ut  dictum  est)  rationali  vd 
misericorditer,  vel  juste  exercet  :  accipienda  est, 
qu8B  ipse  et  praedestinando  praescivit,et  praesciendo 
seternaliter  praedestinavit.  Unde  manifestum  esi 
praedestinationem  Dei  sine  pr^escientia  non  esse  : 
prffiscientiam  vero  et  cum  praedestiLatione  esse  in 
bonis,etjustisoperibus  Dei,et  sine  prfledestinationa 
in  malis  operibus  hominum  et  angelorum  iniquo- 
rum. 

Quod  totuni  praeiatus  Pater,beatus  scilicet  Augu- 
stinus,  brevissime  ita  ostendit  dicens  [De  Prxdest. 
Sanct.  cap.  10)  :[((/)Praedestinatio  est  gratiie  pr«pa- 


mTM  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONIGI. 
(a)  Huc  usque  quse  desunt  in  ms.  cod.  Thuano  et  D     {c)  Le^ant  et  relegant  Galvinistae  apertam  sui  con 


m  mipressis. 

(6)Maluit  Augustinus  Deum  scientiamquam  provi- 
dentiam  dicere.  Rationes  Augustini  non  proterun- 
tur,hae  tamen  sunt:  vel  auia  providentia  respectum 
axl  res  gubernatas  complectitur,  ubi  scientia  sim- 
plex  est  reruni  omnium  cognitio;  vel  quia  provi- 
aentia,  in  actu  speclata  tantum  est  in  tempore ; 
9cieutia  vero  ab  aeterno;  vel  quia  providentia  quae 
ad  jpraedestinationem  genus  esse  dicitur,est  praepa- 
ralio  mediorum  ad  flnem  debitum  sive  naturalem, 
sive  supernaturalem  obtinendum :  quamvis  absolute 
loquendo  propter  maximamattributorumdivinorum 
simplicitatem  et  identiatem,  non  minus  Deus  dici 
possit  providentia  quam  scientia;  hinc  est  quod 
veteres  Deum  Oewv  irpovouu  communiter  appulla- 
runt. 


demnationem,  dum  impia  et  intolerabili  blaspbe- 
mia  peccatorum  omnium  causalitatem  Deo  audent 
affingere  :  iniquitatem,quam  rectissima  veritas  im- 
probat.damnare  potest,non  facere.  «  August.,epist. 
105,  ad  Xistum. 

(dJOmnium,ni  fallor,primusitapr»de8tinationem 
dennivit  Augustinus,ut  videre  licet  de  Praedestina- 
tione  sanctorum,  cap.  10,  eodemque  recidit  quod 
scribit  libro  de  Bono  perseverantiae,  c.  <4  :  ut  sit, 
praeparatio  beneflciorum  Dei,  qua  certissime  libe- 
rantur  quicunque  liberantur,et  de  hac  perpetuo  lo- 
quiturAugustinus  quoties  praedestinationem  expra- 
visis  meritis  factam  negat.  Ex  quo  liquido  constat 
eum  ab  aliis  Patribus  minime  dissentire  asserenti- 
bus  nosexoperum  praevisione  praedestinatos^agunt 
enim  de  praedcstinatione  ad  gloriam  :  ubi  AugusU- 


113 


LIBRR  ADVERSIIS  JOANNEM  SCOTUM. 


114 


ratio  :  gfatia  vero  fam  ipsa  donatio.  Quod  itaquc  A  ct  sincere  de  prcescientia  et  prsedestinatione  divlna 


ait  Apostolus  :  Nm  ex  operibtiSy  ne  forte  quis  extol- 
latur,  ipsius  enim  sumus  figmentumj  creati  in  Christo 
Jm  in  operibus  honis,  gratia  est;  quod  autem  se- 
quitur:  Quce  prcsparavit  Deus,  utin  illis  ambulemus, 
prsdestinatio  est,  quae  sinc  praescientia  non  potest 
ease  :  potest  autem  esse  sine  praedestinatione  prae- 
soientia.  Praedestinatione  quippe  Dcus  ea  praescivlt 
qus  fueratipse  facturus?  Unde  dictum  est,  fecit  qux 
ftUura  suni.  Praescire  aulem  potens  cst,  etiam  quae 
ipse  non  facit,  sicut  quaecunque  peccata.  Quia  si  sunt 
quaedam  quae  ita  peccata  sunt,  ut  pcenae  sint  etiam 
peccatorum.  Unde  dictum  est :  Et  tradidit  illos  Deus 
m  reprobam  mentem,  ut  faciant  qux  non  convcniunt 
{Isa.  XLV,  11  sec,  LXX) :  Non  ibi  pcccatum  Dei  est, 


sentire  desiderat.  Illa  autem  novi  disputatoris  defi- 
nitio,  qua  haec  duo  tanta  discretione  distincta,  tanta 
diligentia  discreta  unum  idemque  esse  definiun- 
tur,  mcrito  suae  falsitatis  atque  fallaciae  penitus  ab- 
jicienda  est.  Sive  enim  hoc  illc  propterea  taliter  de- 
finire  voluerit,  ut  ea  (sicuti  jam  praemiserat)  sub- 
stantialiter  in  Deo  velut  unum  esse  ostenderet,  ina- 
nis  et  frivola  est  ejus  asscrtio,  sive  hoc  docere  vo- 
luerit,  quod  haec  in  Scripturisindiscreteetconfuse, 
atque  indifTercnter  intelligenda  sint,  manifestissimi 
erroris  est. 

Subjungit  idem  disputator  et  dicit :  Homintem  ad 
Deum  quem  libero  arbitrio  sine  labore  deseruerat,  sine 
laboris  studio  et  cooperantis  gratix  dono  percenire 


scd  judicium.  Quocirca  pracdestinatio  Dei  quaD  in  •>  non  posse.  In  quibus  verbis  quod  dicit  primum  ho- 

bono  est,  gratiae  est  (ut  dixi)  prasparatio  :  gratia         *         ^'^  i  -  •    •-  ^  •       •         •• 

vero  est  ipsius  pradestinationis  effectus.  Itcm  alio 

\gco  {De  Dono  persev.,  chp.  14)  :  [Haec  est,   inquit, 

praedestioatio  sanctorum  nihil  aliud,  praescientia, 

fecilicet,  et  praeparatio  beneficiorum  Dei  quibus  ccr- 

lissime  Itberantur  quicunque  liberantur  :  caetera 

autem  ubi  nisi  in  massa  perditionis  divino  judicio 

relinquantur.]  Ex  quibus  omnibus  sancti  doctoris 

verbis  elarissime  apparet,  distincte  et  proprie  in 

flanctis  libris  accipi  debere  praescicntiam,  et  praede- 

stinationem :  nec  qus  tanta  distuntia  inter  se  distin- 

guuntur,  unum  atque  idem  esse  sicut  iste  definit, 

itttelligi  debere.  Tamen  aliquando  ipsam  praedcsti- 

nationem,  quae  nunquam  sinc  praescientia  est,etiam 

nomine  praescientiae   significari   idem   doctor  ita 


mincm  libcro  arbitrio  Deum  deseruisse, jam  utique 
in  deserente  Deum  et  deserto  a  Deo  non  erat  libe- 
rum  arbitrium  ad  bonum,  ilia  et  naturae  bonas  a  Deo 
conditae,  et  gratiae  a  Deo  donatae  beata  libertatc, 
quam  Apostolus  commendat  dicens  :  Ubi  Spiritus 
Domini,  ibi  libertas  {II  Cor,  iii,  17);  sed  crat  liberum 
tantummodo  ad  malum,  et  peccato  dominante  ca- 
ptivum.  Dc  qua  miserrima  libertate  et  servitute 
Apostolus  conversis  fidelibus  dicit :  Cum  enimservi 
esselis  peecatif  liberi  fuistis  Justitix  {Hom.  vi,  20).  Et 
iterum  :  Nescitis  quoniam  cui  exhibetis  vos  servos  oil 
obediendum,  servi  estis  ejus  cui  obeditis,  sive  peccati 
in  mortem,  sive  obeditionis  ad  justitiam  (Ibid.  16). 
Unde  et  Dominus  ail :  Omnis  qui  facit  peccatum  ser- 
vu^  est  peccati  (Joan.yin,  33).  Et  beatus  Petrus,  apo- 


ostendit  dicens  {cap.  18) :  [Aliquando  eadem  prae-  C  stolus  :  A  quo  enim,  inquit,  quis  separatur,  ejus  et 

destinatio  significatur  etiam  nomine  praescientiae, 

sicut  ait  Apostolus  :  Non  repulit  Deus  plebem  suam, 

quam  praescivit  {Rom.  xi,  2).  Hic  quod  ait  prxscivit, 

non  recte  intelligitur,  nisi  praedestinavit;  quod  cir- 

enmstantia  ipsius   lectionis  ostcndit.  Loquebatur 

enim  de  reliquiis  Judaeorum^quae  salvae  factae  sunt, 

pereuntibus  c^teris;  ideo  cum  dixisset,  undc  nunc 

agimas,  non  repulit  Deus  plebem  suam,  quamprxscivit, 

post  aliqaa  secatus  adjunxit :  Quod  qu3brebat  Isracl, 

hoc  nan  e$i  consecutus  :  electio  autem  consecuta  est, 

esteri  vero  exccecati  bunt  {Ibid.  7).  In  hac  crgo  ele- 

ctione  ct  in  his  reliquiis,  quae  per  electionem  gratisc 

salvsefactge  sunt,  voiuit  intelligi  plebem,quam  pro- 

pterea  Deus  non  repulit,  quia  prxscivit.  NuIIus  igitur 


servus  est  {II  Petr.  ii,  19).  Sed  et  captivilatem  pec- 
cati  beatus  Paulus  non  tacet  dicens  :  Video  autem 
aliam  legem  in  membris  meis  repugnantem  legi  mentis 
meaBj  et  captivum  me  ducentem  in  legem  peccati,  qu3e 
est  in  membris  meis  {Rom.  viii,  23).  Sic  itaque  homo, 
ut  dictum  est,  dcserons  Deum,et  desertus  a  Deo, 
factus  est  liber  justitiw,  cui  servire  noluit,  et  servus 
peccati  in  mortem,  quia  noluit  esse  servus  obeditioniB 
ad  justitiam;  et  per  hoc  incipiens  habere  in  mem- 
bris  suis  legem  repugnantcm  legi  mentis  sue,  et 
captivantem  se  in  legem  peccati :  amissa  ergo  gratia 
verae  libertatis,  qua  Deo  poterat  cohaercre  et  dicere  : 
Mihi  autem  Deo  adhwrere  bonum  est  {Ps.  lxxii,  28), 
infelici  libcrtate  voluntatis  suae  adhaesit  peccato,  et 


qni  haec  iatelligit,  negare  vel  dubitare  permittitur  :  ])  factusest  scrvus  captivusque  peccati.Dequa  servi- 


iibi  ail  Apostolas,  non  repulit  Dcus  plebem  suam, 
quam  prsescivit,  praedestinationem  significare  voluis- 
se  :  prflescivit  enim  reliquias  quas  secundum  electio- 
nem  gratiae  fiierat  ipse  facturus  :  hoc  est  ergo  prae- 
destinavit;  sine  dubio  enim  praescivit,  si  praedesti- 
liavtt;  sed  praedestinasse  et  hoc  praescisse  quod 
foerat  ipse  faeturus.]  Ecce  quid  sequi  debeat.  qui 
jaxta  piam  sancti  Patris  intelligentiam  sane  et  pure 


tutc  et  captivitate  cxire  et  liberari  non  potest,  nisi 
per  eum  qui  ait :  Si  vos  Filius  liberaverit,  tunc  vere 
liberi  eritis  {ioan.  viii,  36).  Et  ideo  quando  homo  de- 
seruit  Deum,  manifeste  tunc  amisit  libertatem  boni, 
et  non  remansit  liber,  nisi  ad  malum.  Unde  nesci- 
mus  cur  talis  in  eo  libertas  debeat  praedicari,  ac 
non  potius  deleri  et  caveri. 
(a)  Quod  autem  dicit^^zn^  laboris  studio,  et  coope- 


NOT^  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 
nas  de  prffidestinatione  ad  gratiam  loquitur.  —  Vas-      praevenientem,  et  sohim  cooperantem  gratiam  sta- 
qaez  in  qaaestione  23,  i  part.  D.  Thomae;  Suarez,      tucre  videbatur,  quod  acriter  refellit  Augustinus, 
oposealo  de  Praedeetinatione.  ut  docet  Bellarminus,  lib.  vi,  c.  15,  conoi.  4. 

(a)   Gum    Pelagianis   toilebat  Erigcna   gratiam 


115 


FLORI  DIACONI  LUGDDNBNSIS. 


116 


rantis  graiix  dono  haminem  ad  Deum  pervenire  non 
posse,  aliter  fides  catholica  tenet,  quae  certisairae 
credit,  juxta  evangelicam  et  apostolicam  veritatem, 
nuUo  bono  opere»  nullo  bono  merito  pr®cedente,8olo 
gratiaa  divinae  beneficio  hominem  salvari  et  venire  ad 
Deum.  Sicut  ipse  Dominus  dicit :  Nemo  potest  venire 
ad  me,  nisi  Pater,  qui  misit  me,  traxerit  eum  {Joan.vi, 
44).  Et  Apostolus  diligentissime  inculcat  fidelibus 
dicens  :  Ei  autem  qui  non  operalur,  credenti  autem 
in  eum  qui  justificat  impium,  reputatur  ejus  fides  ad 
justitiam  (Rom.  iv,  5).  Et  iterum  :  Arbitramur  justi- 
ficari  hominem  ex  fide  sine  operihus  legis  {Hom,  iii, 
28).  Et  ne  saltem  ipsam  fidem  sibi  deputarent,  qui 
veniunt  ad  Deum  atque  ita  velut  sui  operis  merito 
et  non  gratuita  Dei  dono  se  putarent  esse  salvatos, 
ostendit  alio  loco  etiam  ipsam  fidem  Dei  donum  esse, 
cum  dicit :  Gratia  salvi  facti  estis,  per  fidem;  et  con- 
tinuo  subjungit :  Et  hoc  nonexvohis;  Deidonumest, 
non  ex  operibus,  ne  quis  glorietur  {Eph.  ii,  8,  9).  Un- 
de  etiam  Deus,  sicut  ipse  Apostolus  commemorat, 
per  prophetam  dicit :  Inventus  sum  a  non  quxrenti- 
bus  me  :  palam  apparui  his  qui  hie  non  interrogabant 
(/5a.  Lxv.ll).  Velsicut  in  nostra  editione  legitur  : 
Quxsierunt  me  qui  ante  non  interrogabant,  invene- 
runt  qui  non  quxsierunt  me,  Ecce  manifestissima 
gratia  sine  operibus,  per  quam  homines  non  quae- 
rentes  Deum,  non  solum  veniunt,  sed  etiam  perve- 
niunt  ad  Deum  :  sicut  innumera  parvulorum  millia, 
qui  utiquc  nihil  boni  operari  potuerunt,  sola  fide 
Ecclesiae  et  regenerationis  gratia,  cum  in  tali  aetate 
ex  aqua  et  Spiritu  rcnati,  et  originalis  peccati  vin- 
culo  absoluti,  atque  ita  fuerint  defuncti,  absque  uUa 
dubitatione  ad  Deum  perveniunt.  Aliter  ergo  sentire, 
id  cst  hominem  absque  laboris  sui  studio  ad  Deum 
pervenire  non  posse,  non  est  catholicura,  sed  Pela- 
gianum.Inveniturinlibellocujus  titulusestDogma- 
tum  Ecclesiasticorum,qu8Bdam  tdlis  definitio(Gen- 
nad.  de  Eccl.  dogmat.,  cap.  21).  Sed  omnino,  ut  dixi- 
mus  (sicut  et  alia  nonnulla  in  eodem  libello),  Pela- 
giani  erroris  est.  Et  ideo  quicunque  eum  propter  aiia 
quaBdam  utilia  legit,  cum  hujusmodi  ibi  sensus  in- 
venerit,  meminerit  sollicite  Apostoli  dicentis :  Om- 
nia  probate,  quod  bonum  est  tenete  (/  Thess.  v,  2\). 

Addit  post  haec  ille  et  dicit,  prcpdestinationem  in 
Dco  secundum  snbstantiam  esse,  relative  autem  fieri 
non  posse.  Sed  de  hoc  quid  nobis  melius  aut  conve- 
nientius  videatur,  jam  snpra,  ut  potuimus,  dictum 
est.  Tamen  quia  hic  addidit  praBdestinationem  ad 
Dcum  rclative  dici  non  posse,  manifeste  non  ita  re- 
fertur  praBdestinatio  ad  Deum,  sicut  refertur  in 
sancta  Trinitate,  Pater  ad  Filium,  Filius  ad  Patrem, 
Spiritus  sanctus  ad  utrumque,  vel  genitor  ad  geni- 
tum,  genitus  ad  genitorem,procedens  ad  utrumque. 
Nec  sicut  Verbum  Dei  cum  intelligitur,  Filius  refer- 
tur  ad  Patrem,cujusostVerbum.Etcum  idem  Filius 
dicitur  imago,  refertur  similiter  ad  Patrem,  cujus  est 
imago.  Et  cum  dicitur  splendor  glorise,  refertur  ad 
{cternam  lucem,  ex  qua  cst,  et  cujus  splendor  est. 
Candor  est  enim  lucis  xlemx  [Sap.  vii,  25),  sicut 


A  Scriptura  testatur,  nec  sicut  donum  Dei,  cum  intel- 
ligitur  proprie  Spiritus  sanctus,  refertur  ad  Patrem 
et  Filium,  cujus  est  donum.  Ista  namque  in  illa  san- 
cta  et  summa  Trinitate  sic  referuntur  ad  invicem,ut 
singularia  ibi  sint,  nec  alterum  de  altero  dici  po8sit>: 
unus  enim  ibi  est  Pater  genitor,unus  Fiiius  genitus, 
unus  Spiritus  sanctus  procedens :  unum  Verbum, 
et  imagOy  et  splendor  Patris  quod  est  unigenitus 
Filius  :  unum  donum  Dei  Patris  «t  Filii,  quod  eet 
Spiritus  sanctua.  Et  haec  de  singulis  singula  ita  ibi 
intelliguntur,  ut  uniuscujusque  personaB  proprietas 
ad  alterum  transire  non  possit :  verbi  gratia,  ut  vel 
Pater  unquam  Fiiius  dici  possit,  vel  Filius  naturali- 
ter  Pater  inteHigatur^vel  Spiritus  sanctus  Pater  aut 
Filius.  Manifcstum  est  igitur,  ut  diximus,  quia  non 

n  ita  refertur  praedestinatio  ad  Deum,  eicut  refertur 
Pater  ad  Filium,  Filius  ad  Patrem,  Spiritus  sanctus 
ad  Patrem  et  Filium.  Neque  enim  praedestinatio  ali- 
qua  est  proprie  in  Trinitate  personae,  ut  ad  alteram 
naturaliter  referatur. 

Refertur  tamen  omnino  eadem  praBdestinatio  ad 
Deum,  id  est  ad  totam  simul  Trinitatem,  quae  tota 
est  praedestinans  quaBcunque  praedestinata  sunt  : 
quia  absque  dubio  refertur  praedestinatio  ad  praede- 
stinantem,  sicut  et  gubernatio  ad  gubernantem,  et 
dispositio  ad  disponentem^et  ordinatioadordinan- 
tem.  Nec  aliquis  unquam  tam  absurde  et  importune 
contentiosus  fuit,  ut  Deum  omnia  disponentem  dice- 
ret  esse  dispositionem ;  omnia  gubemantem  diceret 
esse  gubernationcm ;  omnia  ordinantem  diceret  esse 
ordinationem ;  putamus  quod  nec  omnia  praBdesti- 

C  nanda  praedestinantem  quisquam  dixerit  esse  prae- 
destinationem  :  cum  hsc  omnia,sicut  jam  diximus, 
id  est  dispositio.gubernatio,  ordinatio,  praedestina- 
tio,  magis  ad  opera,vel  ad  operationom  Creatoris  re- 
ferenda  intelligantur.  Sed  iste,  ctiamsi  nova  conten- 
tione  afHrmare  conetur  ita  esse  Deum  substantialiter 
praedestinationcm,  sicut  veritatem,bonitatem,  justi- 
tiam,  ut  per  hoc  veiut  singulari  tantum  numero  prae- 
dcstinatio  diccnda  vidcatur:  sicut  singulari  tantum 
numero  dicitur  Dcus,  veritas,  bonitas,  justitia :  non 
tamen  ista  argumentatione  efflcere  potest  ut  praede- 
stinatio  Dei  etiam  ^ubstantialiter  Deus  dici  possit, 
non  duplicem  habeat  effectum,  et  operis  distributio- 
nem.scilicetvel  in  praeparationejustorum  ad  vitam, 
vel  in  praeordinatione  impiorura  ad  interitum :  quia 

Q  et  justitia  verissime  Deus  dicitur  :  nec  cum  ipsa 
Deus  substantialiter  intelligitur,plurali  numero  recte 
enuntiatur.  Et  tamen  justitia  Dei,quaB  etiam  Deus 
est,  sine  dubio  duplicem  habet  effectum,  videlicet 
vel  in  remuneratione  bonorum,  vel  in  damnatione 
malorum.Cum  ergo  ad  praedestinanteni  Deum  recte 
dicaturrelative  prffidestinatio^sicut  ad  disponentem 
dispositio,ad  gubernantem  gubernatio,  ad  ordinan- 
tem  ordinatio,  ad  operantem  operatip^  ad  creantem 
creatio  :  et  etiamsi  aliquid  ratione  ostendi  possit, 
substantialiterdicidebere  praedestinationem  Dei,vel 
praedestinationcm  Deum  :  duplex  tamen  ejus  efTe- 
ctus  Scripturae  sanctae  immobili  veritate  declara- 


117 


LIBER  ADVKRSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


US 


tu8  evacuari  nullatenus  possit :  quid  sibi  vult  ista  A  operationera  Dei,  utique  in  ereaturis  quas  operatud 


tam  supervacua,  vel  etiam  mendax  argumentatio? 
Sequitur  tamen  ille  etdicit :  Sicut  dua^  essentiag, 
sapientias,  scieniias,  virtutes  exteraqtte  omnia  qux 
de  Deo  dicutUur,  geminari,vel  tripticari.velmuUi' 
piicari  impium  est :  ifa  prspdestinationes  duiis  assC' 
renletA  reatu  impietatis  Hgari,  Quibus  verbis  nos 
respondemus,  verum  quldem  esse  quia  essentia,8a- 
pientia,  scientia,  virtus,  quando  de  Deo  dicuntur, 
vel  ipse  Deus  ita  dicitur,  ut  ipse  esse  essentia,  sa- 
pientia,  scientia,  virtus  intelligatur,  non  sunt  ista 
dicenda  pluraliter.  Quia  ipsa  Trinitas  non  tres  es- 
sentis,sed  una  essentia  est,nec  tres  sapientite,  sed 
una  sapicntia;  nec  tres  scientiae,  sed  una  scientia; 
nec  tres  v]rtotes,sed  una  virtus.Tamen  quando  ad 


est,  et  recte  dicere  possumus  operationem  ex  Deo» 
quoniam,sicut  Apostolus  dicit :  Ex  ipso,et  per  ipsum 
et  in  ipso  sunt  omnia.Sed  nunquid  recte  dicere  pos- 
sumus  operationem  in  Deo,  cum  Deus  in  se  nihil 
operetur ;  sed  extra  ipsum,  id  est  extra  ejus  natu- 
ram,  sit  omnis  creatura,  quam  operatus  est  et  in 
qna  usquc  modo  operatur?  cum  tamen  alio  modo 
etiam  in  ipso  dici  possit  esse  creatura,  quia  utique 
in  ejus  potentia  et  virtute  subsistit;  unde  Apostolus 
ait,  quod  jam  dictum  est,  quia  in  ipso  sunt  omnia; 
et  in  alio  loco  :  In  ipso  enim  vivimuSj  et  movemur^ 
et  sumus  {AcLjyUt  28).  Gum  ergo  Deus  in  sa  ipso, 
id  est  in  substantia  sua,  nihil  operetur,  sed  omnis 
ejus  operatio  in  creaturis,quae  non  ejusdem  cum  eo 


diversam  dispositionem  vel  operationom  Dei   ad  p  naturs  vel  substantiae  sunt,  intelligatur,  quomodo 


creaturas  referuntur,manire8te  qusdam  ex  eisetiam 
pluraliter  et  multipliciter  dicuntur,  sicut  est  illud  : 
Ouoniam  Deus  scientiamm  Dominus  (/  Reg,  ii,  3). 
Et  si  scientiarum  Dominus,  utique  non  alterius,  sed 
suarum.Quomodo  ergo  hoc  intelligendum^nisi  quia 
ipsa  scientia,quae  in  illo  naturaliter  una  est  et  sim- 
plex,  relaf  a,  ut  dictum  est,  ad  dispositionem  vel  or- 
dinationem  creaturae,nobis  eflicitur  muItiplex?Sic 
Deus  esse  virtus  dicitur,et  tamen  eadem  ratione  di- 
ctum  legimus  :  Narrantcs  laudes  Domini.et  virtntes 
ejus  {Psal,  cxLviii,  2).  Et  sicut  recte  Deus  dicitur 
virtuSf  ita  recte  dicitur  idem  Deus  potentia,  et  ta- 
men  in  psalmo  canimus  :  Quis  loqueiur  poientias 
Domini?  {Psal.  cv,2.)  Si  ergo  Deus  una  cst scientia, 
una  virtus,  una  potentia:  et  tamen  juxtaveritatem 


recte  dici  potest  operatio  in  Deo?  Et  si  non  recte  di- 
citur  operatio  in  Deo,quanto  minus  recte  dici  potest 
ipse  Deus  operatio?  Quanquam  idem  omnipotens 
Deus  sicut  apud  se  et  in  se  omnia  disponitySic  apud 
se  ct  in  se  omnia  operetur,  quia  ut  hsc  agat,  non 
extra  se  utique  egreditur  nec  a  se  excedit,cuju8  velle 
fecisse  cst :  sed  ipsa  potius  quae  operatur,vocat  ad 
se,ut  ex  eo,  qui  summe  est,  accipiant  esse  singula 
juxta  modum  suum ;  et  flat  quod  Apostolus  dicit : 
Qui  vocat  ea  quae  non  sunt  tanquam  qwB  sint  (Rom, 
IV,  n).  Ergo  neque  aliquid  extra  se  operatur,  qui 
sola  et  ffiteruavoluntate,absqueulloconatu,absque 
ullo  labore,  absque  uUo  artificio,  omnia  operatur. 
Nec  iterum  aliquid  in  se  operatur,  qui  in  suab  sub- 
stantiaB  perfectione  et  ffiternitate  nihil  efQcit,  nihil 


et  auctoritatem  Scripturs  ipsius  Dei  recte  dicimus,  C  auget,  nihil  minuit,  nihil  mutat.  Nec  tamen,  quia 


numero  plurali  atque  multiplici,  «deii//art<mlk>mt- 
mif,  ct  potentias  Domini,  et  virtutes  ejus,  cur  hoc 
impium  esae  iste  disputator  dicit,quod  ex  veritatis 
et  pietatis  fonte  procedit?  Si  autem  ista  quae  veris- 
sime  substantialiter  in  Deo  sunt,  non  impie,sed  pie, 
secundum  quemdam  modum  etiam  pluraliter  deDeo 
dicuntur,qaomodo  reatu  impietatis  ligatur  qui  prsc- 
destinationem  Dei  eadem  ratione,  propter  duplicem 
ejus  efficientiam,  pluraliter  dicere  voluerit?  Gum  ta- 
mcn  hoc  oos  nec  propter  eamdem  praedestinationis 
vcrissimc  duplicem  eflicientiam  respuamus.nec  us* 
qucquaque  necessario dici  existimcmus  :  cum  sicut 
una  Dci  justitia,  ita  et  una  Dei  prtedestinatio  mul- 
pliciter  valcre,  certissime  intelligenda  sit. 


ejus  velle  fccisse  est :  ideo  ejns  velle  et  fecisse  unum 
est.  Quia  in  hoc  non  Creatoris,  et  creaturae  signiii- 
catur  uaitas,sed  solius  Greatoris  potestas. 

Quomodo  igitur  operatio  in  Deo,  vel  ipse  Deus 
substantialiter  (ut  iste  asserit)  operatio  intelligi  po- 
test?  nisi  forte  eo  modo  dicatur  Deus  operatio,non 
quod  ipsum  vel  in  ipso  aliquis^sed  ipse  omnia  ope- 
retur.Sed  quia  hoc  nimis  est  inusitatum,nec  deSori- 
pturae  sanctae  auctoritate  sumptum,  et  vehementer 
fidei  periculosum  :  ne  forte,cuiii  Deus  operatio  esse 
diciturjuxta  impium  Arianorum  crrorem,  qui  hoo 
de  Filio  et  Spiritu  sanclo  senserunt.ab  aliquo  factus 
csse  credatur  :  profecto  cohibendaetcoercendaest 
tantae  verbositatis  praesumptio,  et  inter  caeteras  vo- 


Subjungit  ille  et  dicit:  Unamque essedivinam  prx-  p  rutn  fiov//rt/<?.f,siout  attentissime  admonet  Apostolus, 

devitamUi  (l  Ttm.  vi,  20).  Et  tamen  nos,  qui  sim- 
pliciter  divinam  operationem  in  operibus  et  creatu- 
risejusintelligimus,ipsam  ejus  operationem  piurali 
numero  in  Scripturis  positam  legimus,  manifeste 
Apostolo  dicente  :  Divisiones  vero  gratiarum  sunt, 
idem  vcro  spiritus ;  et  divisiones  ministrationum  sunt, 
idem  autem  Dofninus ;  et  divisiones  operationum  sunt, 
idem  vero  Deus,  qui  operatur  omnia  in  omnibus 
(I  Cor.  XII,  4(>5).  Gum  erga  ipsa  operatio  Dei  tam 
aperte  pluraliter  dicatur,  et  multipliciter  intelliga- 
tur  in  creataris  Oei,quid  utilitatishabetistiusmodi 
urgumcntatiu?  Ad  nihil  uiilis,  sicut  Apostolus  ait 


destination€m,sicut  unamdivinam  operationemja- 
pientiamysubstantiam  voluntatem.  In  quibus  verbis 
hoc  agere  conatur  quod  et  supra»  videlicet  ut,  sicut 
sabstantialiter  Deus  est  sapientta,  substantialiter 
voIunta8,et  ipse  cst  summa  substantia,itacreditur 
idem  Deus  esse  praedestinatio  ct  operatio.  Sed  de 
pnedeslinatione  jam  multipliciter  ostendimus  quid 
Qos  magis  sentiendum  esse  tcncamus.  De  una  vero 
operatione  Dei  quam  hic  addit^ita  ut,quantum  ap- 
paret, operationem  Dei,ipsum  Deum  volit  intelligi, 
diligcnter  consideranduin  cstquid  de  hac  re  juxta 
regulam  fidei  sentiendum  sit,  reclc  enim  dicimus 


m 


PLORI  DIAGONI  LUGDUNENSIS. 


IflO 


nisi  ad  subversionem  audientium  {II  Tim,  ii,  14). 

Et  tamen  iile  subjungit,  et  dlcit  :  Ex  neccssiiate 
prwdestinalionis  nihil  compelUj  sicut  nec  voluntatem, 
Quod  utruinque,id  est  et  praedestinatione  et  volun- 
tate  Dei  nihil  coinpelli,apertissima  veritate  falsum 
est :  quia  et  bonitate  prsedestinationis  Dei  frequen- 
ter  diversis  flageliis,  etlaboribus,cttribulationibuB 
compelluntur  eleoti,Bive  ut  convertantur  ad  Deum, 
sive  ut  vivant  secundum  Deum.  Sicut  compulsus 
est  apostolus  Paulus  cum  adhuc  csset  Saulus  (Act, 
ix) :  coslestis  vocis  terrore  pro8tratus,divina  pcrcus- 
sionc  cajcatus,  tanto  terrore  a  buo  errore  et  crude- 
litale  coercitus,  utique  ut  converteretur  ad  Deum. 
Et  tamen  jam  convcrsus,  jam  apostolus,  jam  ma- 
gistcr  gontium  ofTectus,  adhuc  castigatur,  adhuc 
colaphimtur^  ne  magnitudine  revelationem  extolfatur 
(II  Cor,  XII,  7).  Et  i^usdem  divins  preedestinationis 
Judicio  et  sequitate  reprobi  compelluntur ;  et  si  non 
ad  iniquc  et  impie  vivendum,tamen  ad  aeternum  pro 
ipsis  iniquitatibusiit  impietatibus  suis  supplicium 
luendum.  Similiter  ot  bonitatc  voluntatis  Dei,  in 
qua  est  utique  oDterna  pra^destinatio  Dei,  ct  clecti 
flagellantur  temporaliter  ad  correctionem  vel  proba- 
tioncm,et  ejusdem  divin»  voluntatis  soveritatc  re- 
probi  flagellantur  aeternalitcr  ad  punitionem.  Gum 
omnipotens  Deus,  sicut  Apostolus  dicit,  manifesta 
miscricordia  ct  occulto  judicio  suOfCUJus  vult  mise- 
retur^  et  quem  vult  indurat  (Hom.  ix,  18).  Utraque 
enim  sunt  in  Dei  prasdestinatione^  utraque  in  Dei 
voluntatc,et  bonitas  scilicet  et  severitas,  dc  quibus 
idem  dicit  Apostolus  :  Vide  crgo  bonilafetn  et  severi- 
tatem  Dci :  in  eos  quidem  qui  ceciderunt,  severita^ 
tem,  in  te  autem  bonitatem^si  permanseris  in  boni- 
tale  (nom,  xi,  22). 

8.  Scquitur  illc  ct  dicit :  E(  quidquid  de  divina  vo- 
tuntate  intciiigitur,  de  pracdestinationc  Dei  sentiri 
deberc.lisic  dcfinitio  in  co  nobis  placct,  quia  volun- 
tatem  Dei  dicit  prfiBdestinationem  Dei.Quid  cst  enim 
aliud  prajdestinatio  Dei  quam  astcrna  et  incommu- 
tabilis  voluntas  Dei  ad  opera  sua.Neque  cnim  Dcus 
neccssitatc,sed  voluntatc  praedestinavit  quaecunque 
prajdcstinavit.Et  sicut  omnia,  quSRCunque  votuitje- 
cit  (Psai.  cxiii,  3),sic  omnia  quaecunquc  praedesti- 
navit,implcvit,imo  jam  fecit  :  sicut  de  eo  prophela 
dicit :  Qui  fccit  qihv  fulura  sunt  (Isa.  xlv,  li  sec, 
LXA'.).Consequen8  crgo  omnino  cstjUt  ct  illud  quod 
de  Deo  dicit  Apostolu8,7Mi  vutt  omnes  homines  salvos 
fieri  cl  ad  agnitionem  veritatis  venire  (/  Tim  ii,  4). 
Sicut  cst  in  praedcstinatione  l)ei,  ita  rectissime  in- 
lelligatur  csse  in  voluntate  Dei,id  est,ut  quos  pra5- 
dcstimivit  Dcus  ictorna  voluntatc  sua  ex  omni  gc- 
nerc  humano  clcctos,  ipsos  omnes  vclit  saivos  fieri, 
et  ad  agnilioncvi  vcrUatis  vc'nire,videlicet  quia  pr©- 
dcstinatio  Dei  ipsa  cst  certissime  voluntas  Dei ;  et, 
sicut  de  voluntute  Dei  veraciter  omnino  ab  apostolo 
dictum  cst,CMji/5  vull  misct  etur^et  quem  vuit  indurat 
(Bom.  IX,  18),  ita  ct  de  prajdcstinatione  Dci  certis- 
simc  toncatur:  scilicctquodffiternaprajdestinationc, 
sicut  rlci  na  voluntate  eua  Jacob  diicxit.Esau  autem 


A  odio  habuit :  et  ex  massa  eadem  feeit,  aliud  quidem 
vas  in  honorem,  aiiud  vero  in  contumeiiam  {Bom. 
xm,  21).  Sed  illud  bonitate  sua,  istud  justo  judieio 
suo,  ut  essent  alii  vasa  irsBj  alii  vasa  miserieordise 
(Rom,  xxif,  23).  Si  itaque  dispntator  istejaxta  ve- 
ritatem  doctrinse  apo8tolice,et  siclit  ipse  sna  argn- 
mentatione  conclusit^haecnobiscum  fldeliter  et  sim- 
pliciter  teneat,  nuUa  erit  necessitas  quffislioniB, 
nuUus  exigetur  labor  syllogisticae  disputationis^scd 
sola  in  nobis  rcgnabit  tranqnillitas  pacis. 

CAPUT  III. 

Tertio  capitulo  hujUBmodi  definitiones  ^ostiit. 

1.  Dei  pra^destinatianem  sicut  essentiafk  mHiHtm 
cogere,  nuliam  necessitatem  inferre^ 

3.  Duas  prwdestfnationes  non  esse, 
^     3.  Moricm,peccatum,miseriam  d  Deo  iwn  esse, 

Ik,  Prgrdestinationcm,  ut  charitatem,  non  ^sse 
gcminam  vet  dupiam,  vet  mnitipltcetn,  ct  pittroHtate 
carere. 

Ex  his  quatuor  propositionibuB  jam  superins, 
prout  Dominus  dedit,  tractavimus. 

Id  cst  primam  qua  dicit  Dei  praedesUn^tiottem  si- 
cut  esscntiam  nullam  cogere,  nullam  hecessitatem  in- 
ferre. 

Et  secundam  qua  ait  duas  prsedestinaiiones  nen 
esse, 

Et  quartam   qua  deflnivit,  prxdestinatibnem   ut 

charitatem,  non  e.$se  geminam,  vel  duplam,  vel  muUi^ 

plicemjet  pluralitate  carere, Exc&pio  quod  cbaritatem 

superius  inter  exempla  quaede  substaiitia  Dei  intel- 

ligi  voluit  non  nominavit.Et  manifesle,8icut  beatus 

C  Joannes  apostolus  docet :  Deus  charitas  est  (IJoan. 

IV,  16) ;  ita  ut  secundum  regulam  fidei  vene  rectis- 

sime  dicamuB  essc  charitatem  Ddi,et  esse  charita- 

tcm  in  Deo,et  esse  charitatem  Deum.  Quie  tamen 

charitas  quia  in  Deo  subsiantia  CBt,  sicut  veritas, 

juBtitia,bonitas,  cum  dc  Deo  intelligitur,  Aon  dici- 

tur  gcmina,  quia  est  in  illo  Bubsiantiditer  nna  et 

simplcx  ;  et  ideo  ibi  ncc  dupla,nec  tripiex  diei  po- 

test,  quia  non  duplicatur,'nec  triplicatur  divina 

substantia,  id  est  ipsa  deita8,ip8n  veritas :  ipsa  cba> 

rita8,Deus  Trinitas.Non  enim  minor  estibi  inUno, 

quam  In  tnbus ;  nec  major  in  duobus  vel  tribns 

quam  in  uno.Sed  quanlacstdeita8,veritas,cfaaritas, 

in  una  persona  sanctae  Trinititis^tanta  est  in  dua- 

bus,tanta  in  tribus,i<l  est  perfeci^  in  singulis,  per- 

n  fecta  in  omnibUB.  Quia  et  Pater  ptirfbcius  Deub,  et 

Filius  perfectus  Deus,et  SpiritUB  sahtitQB  peHectus 

Deus,  et  hi  tres  mtfi  perfectus  DetiB.  In  nobis 

vero  haec  charitas  non  est  subBtantib,  sed  donum 

Dei^sicut  Apostolus  dicit :  Qnia  ch^ritas  beitHlfkka 

est  in  cordibus  nostris  per  SpiritwA  ^netntn  .quidaiUs 

est  nobis  (Bom.  v,  5).  Et  ideo  potest  in  nobis  essect 

gemina,etduplex,proptcr  duoprmceptaipsius  cfiBri- 

tatiSjAidclicetyDei  et  proximi ;  quae  utiqne  in  nobis 

dupliccm  gignit  afl^ectum,»/  tHtigamMs  Ddum  ejD  tato 

corde,  et  proximutn  sicut  nOsmetipsos  (Matth,  xxiip 

37,  39). Et  quia  pcr  ipsum  donum charitatiB  mBlti- 

plicia  et  innumera  bona  operatnr  Deus  in  sanotis 


»{ 


LIBBn  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


123 


sais,  dicitar  in  Scripttsris  etiam  iDultiplex.Ipsa  cst  A 
enim  gratia  D6i,de  qua  beatus  Petnis  apostolus  di- 
cit:  UmUquisque  sicut  accepit  gratiam  in  alterutrum, 
iOam  adminis^rantes  sicul  honi  dispensatores  multi- 
fmnisgratia  Dei  (/  Pelr.  iv.  10).0uod  autem  plura- 
liUte  careat  cbaritaa,  nec  plurali  numero  nec  in 
Deo  nec  in  nobis  in  Scripturis  dicta  inyeniatur^quis 
Dfeseiat  ?  De  eo  autem  quod  dicit  prxdestinaticnem 
nfffi  reapere  pluralem  numerum  sicut  hec  charitatem, 
jam  superius  satis  dictum^necassidue  repeteudum 
esiNam  et  illud  quod  in  prima  ex  his  propositione 
prsd^stinationem  Dei  substantiaD  Dei  comparat,imo 
subslantiam  Dei  esse  dicit  Jam  supra^ut  potuimus, 
tractatnm  est. 

Et  quod  affirmat  ipsam  Dei  prxdestinationem  nul- 
lum  cogere,  nullam  necessitatem  inferre,  si  ita  hoc  B 
dicit  quod  praedestinationesuaomnipotensDeusne- 
minem  cogat  ad  malum,  ut  malus  sit,et  aliud  esse 
noD  pos8it,recte  omnino  dicit  :8in  autem  propterea 
boc  suspense  et  inexplicatoposuit,ut  diceretipsam 
prsdestinationem  nullum  cogere,nuilam  necessita- 
tem  inferre,  nec  addidit,  ad  quid  cogere  vel  cujus 
rei  necessiiatem  inferre,ut  malos  in  sua  malitia  us- 
que  in  finem  perseveranteSjneget  justo  judicio  preB- 
destinatioais  divinaBsternojudicio  puniendos(sicut 
magis  ex  omnibus,  quae  superius  dixit,  verum  esse 
apparet)  manifeste  divinam  prffidestinationem  in 
parte  accipit,et  in  parte  negat :  ut  eadem  Deus  prs- 
destinatione  sua  justos  praeparaverit  ad  regnum,re- 
probos  vero  non  prsordinaverit  ad  supplicium. 

3.  Restat  tertia  propositio  quam  hic  posultetde-  C 
finivil,  mortcm,  peceatum,  miseriam  a  Deo  non  esse. 
Et  de  peceato  quidem,  sicut  Bdcs  ubique  catholica 
tenfet,  r^te  dixit  quod  a  Deo  non  sit,  quia  nec  vo- 
]uit,nec  praeeepit,  n^c  impulit  hominem  ad  pcccan- 
dnm:  imo,  el  anteqtiam  peccaret,  prohibuiteum  a 
peccatoy  et  naortis  supplicio  terrtiit  ne  peccaret,et, 
p(^  pbccAliim,quiisi  sufle  voluntati  rebellem  et  coh- 
trarium,  jiiste  punivit.  Et  ideo  peccattim  non  est  a 
Deo,  qui  Juminem  rectum,  et  sine  peccato  condidit, 
situt  fiecl^siasticuBdicit :  Sdummodohocinveniquod 
ficerU  t^eus  litmfntm  rectnin,  et  ipse  se  infiiillis  mv 
merit  qusestionihis  (Eccli.  vii,  ^O),  sed  ab  illo  est 
initium  f>eccati  qui  et  primus  peccavit  in  cobIo  :  et 
pc^tM  Inyiiiinem  ut  peccaret  decepit,  et  decipiendo 
occidit  in  patadiso:  bicutbeatus  Jbannles  apostolus  ]q 
t€»!tatur,  qiumiam  ab  initio  diabolus  peccat  (Joah.  iti, 
8) ;  et  ipse  Dominus  docet  dicens ;  tlk  homicida 
efai  06  initi»,€t  in  \jeritate  non  steHt,qnia  veritAs  non 
esl  ih  eo  {tadn.  vm,  44}.In  ^o  6nim  quod  in  verititte 
non  sletit^  perdidit  seipsum  ;in  eo  &utem  quod  pec- 
citdm  homiBi  propinavit,  ocoidit  bominem.  Et, 
sfcut  primliB  pteccotor,  ita  et  primub  ftictbs  est  In)- 
nii6Sda :  4^^  (tnvma  quie  peccavcrit,  ipsa  morieltur 
{tzech.  xvni,  t.)  Unde  et  ipse  in  Scripturis  dicitur 
habere  mcrtis  imperium  (Hebr.  ii,  14).  Non  quod 
ejus  potestate,  sed  quod  ejus  maligtaa  invidia  mors 
invaseritet  oppresseritomne  genus  humanum.Unde 


dici  t  Scriptura; /ntiuim  diaholi  mors  inttdivU  [al.f 
intraviC]  in  orbem  terrarum:  imitantur  autem  eum 
qui  sunt  ex  parte  ipsius  (Sap.  n,  2A).  Hufic  ejus  iifa- 
pium  prihcipatumDorainus  suamortedestmxit.diti- 
ut  de  eo  Apostolus  dicit :  Ut  per  inorlem  destruerH 
eum  qui  habebat  mortis  imperium,  id  est  diaholum 
(Bebr.  ii,  14).Ipse  est  enim  Agnus  Dei  qni  abstfilU 
peccatum  mundi  (Joan.  i,  29).  Et  ideo  bene  dixiit 
iste  disputator  pcccatum  non  esse  a  Deo.  Et  tamen 
hoc  ipsum  supeflue  posuit,cum  de  proedestinalione 
divina  definiret :  quia  nendo  fideliilhi  dicit  Deuth 
peecata  pra^destinasse. 

Quod  autem  Sid]unxiiviortem  et miseriam  simditer 
non  esse  a  Deo,  manifeste  Scriptur»  6ontradicit  di- 
cenli  ?  Bona  H  mata,  vita  et  mors,  paupertos  et  hb- 
nestas  a  Deo  sunt  {Eccli.  xi,  14).  Sed  quifc  flerUm 
Scriptura  dicit :  Deus  mortem  non  fecit,  nec  IwtatiStr 
in  porditione  vivorum  (Sap.  i,  43),  vigilant^r  hbbi* 
qliasrendum  est  quomodo  Utrumqli^  fidelite^  ititlilli- 
gendum  sit,videlicet  et  quod  Deus  hiOf^leWi  Hdh  fMt, 
et  quod  mors  el  vita  a  Deo  sunt.  tta  ergb  utruttli^e 
rccte  intelltgi  potcst :  Qudd  Deus  mdrterh  h&n  febit, 
qui  hominem  immortalem,sinoni)eccfeifes€l,fci^feav1t. 
Et  iterum,  mors  a  Deo  est,  quia  pcccaAtein  bdnif- 
nem  justa  morte  damnavit ;  eicque  mot^s  ndh  eil 
ab  illo  creatione,  et  tamen  ab  fllo  v^raciter  est  ul- 
tione.  Sicut  autem  mors  ista  cor^oralfs,  qu^  c% 
prima  intelligitur,  a  Deo  est,  quia  ab  it)do  p^canti 
homini  juste  est  illata  :  ita  et  mbrs  secunda  ih  ^e- 
henna  hohiini  permanenti  in  peccatis  ab  illb  ju^te 
est  inferenda.  Ideo  et  hsc  et  illa,  id  est  et  pHma, 
quae  anitaiam  dividit  acorpore,et8e6uhda,perqoath 
(ut  dictum  est)  et  anima  et  corpus  perdittir  in  ^e- 
henna,  quia  et  utique  justa,  et  jtisto  DM  jiidicib 
homini  illata  vel  inferenda,  a  Deo  est.  Infieiet  aiibi 
eadem  Scriptura  dicit  de  prffidenti  titique  ih6f\je 
corporali :  Noli  metuere  judicium  morfis  :  memiHito 
qux  ante  te  fueruht,  et  qux  sikperv^faiH  mu  tibi 
Eccli.  (xu,  5).  Hoc  judiciuma  Dominb  omni  tarhi. 
Et  iterum  :  Ignis,  grahdo,  fames,  et  iiUfrs,  Mf^ 
hsec  ad  vindiclam  (fredta  sunt  {Ecclu  xxxix,  35).  Et 
quomodo  fames  et  mors  creata :  non  utique  4liqiia 
forma,  vel  fottaatiohe,  ut  exlsterent  condita,sed  in 
occulto  dispositionia  Dei  ad  ejud  vihdictam  praepa- 
rata ;  ut  inde  eorum  in  manifestum  prolatio,  velut 
quffidam  videatur  esse  creatio.Et  iterilm  cadem  Scri- 
ptura  dicit :  Mors,  sanguis,  rontenlio,  et  rhomph^a, 
superveniens  fames,  contritio,  et  verbera :  super  tni- 
quos  creata  sunt  hxc  omnia,  et  propter  illos  factus  est 
cataclfmitts  {^cti.  xl,  "9,  10).  Cnm  ehgo  mors 
hDminis  ^x  justa  et  divina  ultione  vehiens  lam 
aperfe  dieatur,  et  tam  veraciter  intetligatur  in  Scri- 
pturis  Bsse  a  Deo.  Unde  et  beatus  Elias  pro  filio 
vidus  apud  quambosfpitabatubdef^nctosupplicans 
dicebat  Deo  :  Domihe,  etiamhe  viduam  isttm,  apud 
quam  ego  utcunque  sustentor,  afflixisH.  ut  interficeres 
fUium  ejus  (lll  Reg.  xvii,  20)  ?  Et  Dominus  in 
Evangelio  apeHe  dicit :  Timete  eum  qui,  poetqnahi 
ocdderit,  hah\et  potestetttm  Mit^H  in  pdtMte^  {luc^ 


123 


FLORI  DIACONl  LUQDUNENSIS. 


134 


XII,  5):   intelligatup  aperta  Scripturffl  veritas,  ei  KdiceheiniiSi  ejicisnos,iniUe  nes  ingregmporccrum. 


conticescat  vanitas. 

Sicut  ergo  mors,  quffi  est  utique  pcena  peccati, 
itti  etiam  omnis  miseria  laborum,tribulationum  et 
calamitatum,  quffi  consecuta  suut  hominem  post 
peccatum,  quiadivina  dispositione  et  judicio  et  il- 
lata  sunt  et  inferuntur,  rccte  Scriplura  dicit  essea 
Deo,  sicut  aperte  ea  testimonia  quaj  posuimus, 
ostendunt.Et  ideo  sicut  vprepeccatum,qriod  contra- 
rium  estjusliti»  Dei,  non  est  a  Deo,ita  vere  pcena 
peccati,  id  est  mors,  et  omnis  illa  calamitas  et 
miserin  quae  rnn«ecuta  est ,  quia  justo  judicio  Dei 
compelunt,  et  justa  ejus  ultione  inferuntur,  a  Deo 
esse,  Scriptura  attestante,  recte  intelliguntur.  Ubi, 
etiamsi  diabohis  et  caeteri   angeli  maligni  aliquid 


Et  ille  dixit  eis :  Ite  {Matth,  viii,  32).  Inde  cst  qnod 
etiam  in  psalmo,  ubi  narrantur  plags  et  calami- 
tates  quibus  iEgyptus  pro  sua  impietate,  Deo  juste 
ulciscente,  et  Moyse  famulo  suo  mediante  ac  mini- 
strante  percussa  est,  manifeste  Scriptura,  etiamsi 
ministerio  angelorum  malorum  aliqua  horum  eis 
inflicta  sunt,omnia  ad  Deum  rcferens  dicit  iConver- 
tit  in  sanguinem  flumina  eorum,  et  imbres  eorum,  ne 
biberent.  Misit  in  eos  casnomyiam  et  comedit  eos^  ra- 
nam  et  disperdidit  eos.  Et  dedit  xrugini  fmetus  eo- 
rum,  et  labores  eorum  locustae,  Et  eecidil  m  grandine 
vineas  eorum,  et  moros  eorum  in  pruina,  Et  tradidit 
grandini  jumenta  eorum,  et  possessionem  eorumigni. 
Misit  in  eos  iram  indignationis  suae;  indignalionem, 


agunt,minislri  sunt  divinffiultionis,atque  vindictae,  n  ^^  t^<<^*  ^'  tribulaUonemf  immissiones  per  angelos 

non  judices,  vel  auctorcs,sicut  manifesteUbribeati      malos  (Psal.  lxxvii.    44-49).  Et    in   alio  psalmo, 

Job  historia  ostendit,  in  qua  plenissime  ostenditur 

quod  non  solum  ut  ipsum  vulnerepessimo  a  planta 

pedis  usque  ad  verticem  sauciaret,  vel   filios  ejus 

ooncussffletcorruentisdomus  oppressione  occideret, 

et  copiosam  ejus  familiam  vel  .gladio   irruentium 

prffidonum,  vel  de  ccelo  veniente  igne  consumeret, 

sed  nec  ipsa  ejus  pecora  et  animantia  conlingere 

ausus  est,  nisi  prius,  permittente  sibi  Dominn,  et 

dicente :  Ecce  universa  quae  habet^n  manu  tua  sunt: 

verumUmen  in  eum  ne  extendas  manum  tuam  [Job. 

I,  12). Et  iterum  :  Ecce  in  manu  tua  est:  verumta- 

men  animam  illius  serva  [Job  ii,  6).  Unde  et  ipse  vir 

sanctus  et  divina  sapientia  repletus,  cum  illi  haec 

omnia  accidissent,  non  eadeputavit  diabolo,  quia 


cum  impetum  ignium  et  grandinum,tempestatum, 
et  procellarum  replicaret,  quibus  tot  naufragia  et 
eversiones  et  vastitates  (lunt  in  mundo,  similitcr 
omnia  referens  ad  Deum^  dixit:  Ignis,  grandOj 
nix,  gktcieSjSpiritus  procellarum,quas  faciuntverbum 
ejus  (PsaL  cxlviii,  8). 

CAPUT  IV. 

Quarto  capitulo  ponit  definitiones  quinque  hoc 
ordine. 

4.  Tres  haereses,  unam  Pelagianorum  liberi  arbi- 
trii  sine  gratisB  cammendatiotie.Alteramgratiae  solius. 
Tertiam  (a)  Gotteschalcanam  prsedestinationibus  neces- 
sitates  etiam  inferentem. 

2.  Substmtiam  hominis  esse  tria.  Id  est,  esse,  velle, 


executor  fuerat  iilius  calamitatis,  sed  ad  Deum  et  C  scire.  Et  hanc  peccando  non  amisisse. 


adjustum  judicium  ejus  omnia  fldeliteret  humiliter 
cum  gratiarum  actione  retulit,  dicens :  Dominus 
deditf  Dominus  abstulit,  sicut  Domino  pUwuit  ita  fa- 
ctum  est,sit  nomen  Domini  benedictum  {Job  i,  12). 
Similiter  et  in  Evangelio,  cum  ejiceretur  ab  homine 
quem  obsederat  legio  daemoniorum,  non  habuerunt 
potestatem  introeundi,  et  perdendi  gregem  porco- 
rum,nisi  ab  illoperroissi  cuidolentes  trementesque 


3.  Nullam  naturam  posse  perire,  nec  liberam  vo- 
tuntatem  eum  perdidisse,  id  est  naturam  suam. 

4.  Libertatcm  homini  post  peccatum  remansisse: 
vigorem  et  potestatem  ejus  perdidisse, 

5.  Ea  semper  naturam  inchoare  posse^  et  perficere 
nannisi  per  gratiam. 

De  tribus  ha;resihus  quas  dicit,  priraum,  id  est 
Pelagianorum,qui  liberum  arbitrium  sine  Dei  gratia 


NOTiE  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 

(a)  Quis  fuerit  Gottcschalcus  accipeex  Pithccoin  tulerit  cvangelic®  praedicationis  gratia,  et  suarum 
Annalibns,  et  Trithcmio  in  Chronico  Hirsaugiensi,  concionum  exordiumsumpseritah  ineffabili  prsde- 
et  Flodoardo  lib.  iii,  cap.  13,  seu  potius  Hincmaro,  stinationis  mysterio.  Coactus  redire  in  Galliam,  ab 
Rhemui  archiepiscopo.qui  tunc  vivebat,et  eumdem  episcopis  in  concilio  Mojjuntinensi  damnatus  est,et 
Gotteschalcum  saepius  vidit   ct  audivit  ;cujus  hflec  j^  exillorum  decreto  flagellis  violenter  c<csu9;  tandem 

"    *    *"'  incar- 


9i;uuu,i|ui   buiii/  VI  Ycuat^Qb  cuuiuciix         opisi^upts  iii  \j\ju.\jiiiu  iuuKuui.iucii9i  ueuiiiiutuo  ' 

Bpius  vidit   ct  audivit  ;cujus  hflec  j^  exillorum  decreto  flagellis  violenter  c<csu9;  ta: 
Nicolaum  I :   «  Vobis,  ait,    pauca  ^  in  monastcrio  Rhemensis  dicDCcsis  tanquam  ii 


verba  sunt,  ad 

aperire  dcsideroquomodoantequamepiscopus  ordi- 
natus  fuisseni,  iste  Gotteschalcus,monachus  mona- 
sterii  ecclesis  metropolitansB  Rhemensis  dicti  Orbei 
dicBcesis  Suessioaensis,  ut  hujus  abbas  et  monachi 
eum  quibus  versabatur  testantur,  homo  animo  ela- 
tus,  quietis  impatiens,novorum  verborum  cupidus, 
insatiabiii  honoris  ambitione  incensus,protervus  et 
tumuUuosus  :ut  inanianimiostentatione  famamadi- 
pisceretur,certos  articulos  omniumfalsarumdoctri- 
narum  elegitet  collegit.»Et  postea  :<(IdemGottesehaI- 
cus,  ordini  sacerdotali  a  decano  Rhemensi  initiatus 
(hffic  autem  promotio  constitutionibus  ecclesiasticis 
reluctabatur).contrasuamregulammonasterioegres- 
sus,  disjunctissimas  terras  peragravit  ut  virus  sus 
falsae  doctrinae  evomeret.  Narrat  ccclosia  Lugdu- 
nensis  quo  pacto  in  ultimos  flnes  Germaniae  se  con* 


cere  ex  e.|usdem  concilii  d^^creto  reclusus  est.  *> 

Articuh  in  prfiadictoconciliodamnati  recenscntur 
ab  Hincmaro,id  est  quod  sicut  Deus  quosdam  pr(e- 
deslinaverat  ad  vitam  aeternam,  ita  alios  ad  mor- 
tem  aeternam  praedestinaverit  (intellige  absque  ulla 
malorum  operum  prffivisione) ;  quod  ueus  non  vult 
omnes  homines  salvos  fieri,  sed  «os  duntaxat  qui 
salvantur  ;  quod  JesusChristus  Dominus  non  fuerit 
crucifixus  neque  mortuus  pro  rcdempUone  totius 
mundi,  sed  tantum  pro  his  qui  salvantur ;  quod 
nullum  ad  sediaboluspossitrapereproquosangui- 
nem  suum  Jesus  Christus  Dominus  fuait.  Hi  sunt 

Srscipui  intermultosaliosaconcilio  Moguntinensi 
amnatos.  Legendus  est  Serrarins  lib.  i,  cap.  33, 
Historiae  Moguntinensis. 


125 


LtBER  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


m 


homini  ad  solutem  posse  sufQcere  dixerunt,  benc  A  Arbitrio  non  appareat  quomodo  aliquid  praBdicare 


novit,et  condemnat  Eccle9ia,sequens  vocem  Domini 
suam  gratiam  in  omnibus  commendantis,atque  di- 
centis  :  Qui  manet  in  me,  et  ego  in  eOj  hic  fert  fruc- 
tum  multym^  quia  sine  jme  nihil  poteslis  facere  (Joan. 
XV,  5).  In  eo  enim  quod  ait  :  Qui  manet  in  me,  et 
ego  in  eo^  hic  fert  fructum  multum,  declarat  gratia 
benef!cium,quam  in  iiio  manentes  ex  illo  accipiunt 
ut  fructificare  possint  Deo,  sicut  palmes  accipit  ex 
radice  vitis.  Quod  autem  subjunxit :  Quia  sine  me 
nihil  poiestis  /a£^«,manife8ti8sime  ostendit^liberum 
hominis  arbitrium  absque  ac^utorio  ejusdem  grati» 
sne  ad  boni  operis  fructum  nihil  posse.Secunda  h®- 
resis  quam  dicit  esse  gratisB  solius :  quse  sit  vel  fue- 
rit  in  Ecclesia,qus  ita  prsedicaverit  sola  Dei  gratia 


potuerint;  et  e  contrario  Ecclesia  Dei  8ic  teneat, 
sicut  brevissime  commemoravimus  :  qu»  est  ista 
secunda  hffiresis  tam  incognita^tam  nova  et  inaudi- 
ta,  quffi,  libero  arbitrio  denegato,  solius  gratis  sit 
prsdicatrix?  Nisi  quia  (ut  nobis  videtur)  disputator 
iste,v6l  beatum  Augustinum  latenter  quasi  hsreti- 
cum  aecusat,eo  quod  manifesteJuxtaveritatemScri- 
pturarum  sola  D^i  gratia  ostendat  et  doceat  homi- 
nem  posse  salvari,  nec  ad  ipsam  salutem  eternam 
aliquid  humanum  arbitrium  posse^nisi  per  eamdem 
gratiam  fueritreformatum,sanatum,illuminatum  ac 
reprobatum ;  aut  certe  eos  qui,  secundum  ejus  ve- 
nerabilem  et  catholicam  doctrinam  nuno  de  gratia 
Dei  sentiunt  et  docent :  quasi  minus  illlius  dicta  in- 


homtnem  salvari,  ut  liberum  hominis  negaret  vel  n  telligentes,hffiretico8  vocat :  videlicet  quasi  ille  non 


dastrueret  arbitrium,nobis  minime  compertum  est. 
Nam  antiquissimi,  et  impiissimi  ilU  hiBretici  Mar- 
cion,  et  Valentinus,  et  Manichsus,  qui  vel  duo  vel 
tria  principia  introduxerunt,  et  ideo  duas  naturas 
vel  angeiorum  vel  hominum  assuererunt,ido8tunam 
bonam,et  alteram  malam;  illam  itaessebonam,ut 
aliud  esse  non  possit ;  istam  e  contrario  ita  esse  ma- 
lam,ut  similiter  aliud  essc  non  possit ;  nihil  omnino 
de  gratia  Dei  dixerunt,sed  solam  naturam  naturali- 
ter  vel  bonam  esse  vel  malam  stultissime  defendere 
conati  sunt.  Gum  Ecclesia  catholica,  legis  et  Evan- 
gelii  fideliter  doctrinis  instructa  atque  munita,unam 
tantummodo  agnoscat ;  et  prsdicet  omnium  creatu- 
rarum  ccelestium  et  terrestrium  visibilium  et  invisi- 
bilinm  esse  principium,  sanctam  videlicet  Trinlta- 


ita  do  libero  arbitrio  sen8erit,ncc  isti  recte  ejus  ver- 
ba  intelligant ;  et  ideo  errent  ex  occa^ione  verborum 
ejus,  dum  ea  aliter  intelligunt  quam  ille  qui  scrip- 
sit.  Hao  de  causa  nobis  videtur  quod  callidissime 
omnino  et  versutissime  velut  haeresim  solius  gratia 
posuerit,  nec  tamen  auctorem,  vel  sectatores  ejus 
ulla  signiflcatione  manifestaverit. 

Quod  si  ita  est,quid  aliud  quam  Ecclesiam  nostri 
temporis.simul  cum  eis  qui  illum  ad  talia  instigant, 
viperea  subtilitate  accusat.Et  ideo  si  sunt  tales,qui 
in  partibus  regni  illius,ubi  iste  impugnator  veritatis 
non  8oIum  non  arguitur,vel  silentium  ei  imponitur, 
sed  etiam  laudi  et  honori  maximo  habetur,qui  ei  in 
talibus  faveant,maxime  viri  eccle8iastici,qui8  digne 
possit  dolere,et  horrere  istud  contagii  et  peslilontis 


tem,Patrem,  et  Filium  et  Spiritum  sacctum,  unum  ^  malum,  quod  ab  illis  parttbus  tam  effrenate  et  in- 


Deum,  ex  qno  omnia,  per  quem  omnia,in  quo  om- 
nia ;  et  nullam  omnino  naturam  nisi  ab  eo,  id  est 
optimo  Gondilore,esse ;  et  ideo  omnem  naturam,in 
quantum  natura  est,bonam  esse^nec  malum  natur® 
nituram,8ed  vitium  naturs  esse.  Sed  quia  mutabi- 
lis  facta  est  ista  natura  in  creatura  angelica  et  hu- 
inana,et  a  bono  in  quo  condita  est^suo  vitio  potuit 
labi  ad  malum ;  et  a  malo,  tn  quo  lapsa  est,  quan- 
tum  pertinet  ad  humanum  genus  quod  Dei  misera- 
tione  8alvatur,posse  surgere  et  reformari  ad  bonum; 
quantum  vero  pertinet  ad  partem  angelorum  malo- 
rum,  et  perpetuo  Judicio  damnatorum,  sic  lapsos 
esse  superbiendo  a  Oeo,ut  nullo  Jam  mereantur  re- 
roedio  instaurari,  non  solum  perditainquaconditi 


frunite,tam  impudenter  et  audacter  contra  csteras 
partes  Bcclesis  Dei  quietas  inter  se,  et  pacifica8,et 
tranquillas  exsurgit?  Ubi  tale  monstrum  et  prodi- 
gium  jamdudum  a  fidelium  auribus  arcendum  se- 
det^et  disputat,et  congerit  tot  mendacia  errori8,tot 
convicia  oontra  fidem  veritatis  :  et  nulla  pastorum 
Ecclesis  vigilantia,  vel  corrigitur  a  talibus,  vel  ex- 
pellitur.Denique  ut  manifeste  agnoscamus  non  eum 
de  antiquiori  aliqua  haeresi  dixisse  quod  solius  gra- 
tiae  fueritpraedicatrix.non  posuit  hanc  hsresim  ante 
Pelagianam,  sed  postea,id  est  a  teroporibus  sancti 
Augustini  usque  nunc  (a),  nec  potest  inveniri  toto 
hoc  tempore  quod  fuit  inter  illum  et  nos,  aliquam 
talem  hseresim  in  Ecclesia  exstitisse,  nisi  quod  vel 


fuerant  bona  voluntate,sed  terribili  Judicio  Ck)ndito-  Q  ipsum,ut  Jam  diximus  beatum  Augustinum,vel  nos 


riSfCtiam  ipsius  bon»  voluntatis  possibilitate  privati. 
Cum  ergo  et  illi  (de  quibus  supra  dictum)  hsre- 
tid  naturam  tantummodo  vel  defenderint,  quasi 
immutabiiiter  bonam,vel  accusaverint  quasi  immu- 
tabiliter  malam ;  et  ideo  de  gratia  vel  de  libero 


(a)  Affirmat  nullos  docuisse  nos  pergratiam  solam 
absque  libero  arbitrio  salvari,  quia  si  qui  fuerint, 
ab  Eeclesia  tanc^uam  haeretici  nerpetuo  sunt  habiti, 
ita  ut  particula  lila  (nullij  excludat  catholicos,  non 
antem  quos  Ecclesia  conaemnavit :  aut  saltem  quia 
expresse  nuUus  unquam  ita  dociiit,sed  solum  Iibe- 
rum  arbitrium  de  medio  sustulerunt^ut  Simon  Ma- 


qui  eum  sectamur,  istius  erroris  accusat. 

Tertiam  hsresim  ponit  priedestinationibus  neces- 
sitates  et  vim  inferentem.  Gujus,  ut  sibi  videtur, 
auctorem  non  tacet,vocans  eam  Gotteschalcanam  a 
quodam  videlicet  miserrimo  et  infelicissimo  mona- 

NOTiE  DUVALLII  DOGTORIS  80RB0N1CI. 

gU8  ex  Glemente  lib.iii  Rocognitionum  ;  Bardesanes 
ex  Augustino.  cap.  33  lib.  de  Haeresibus ;  Manes 
centum  annis  post  Barde8anem,a  quo  Mun:cbaei,ex 
eodem,  cap.  70 ;  ut  videant  novatores  nostri  perveiw 
sum  suum  dogma  de  salute  per  solam  gratiam^ 
absque  libero  arbitrii  concursu  et  cooperatione^ 
omnibus  retro  saeculis  inauditum  fuisse. 


\9fl  PLORI  DIACOW  L^QDDNENSIS.  !28 

cho  jamflu&dm  (ilHc  tiescimus  quo  ordinc)  dam-^  ipsammortemaDeononcsseJdestadDeijudicium 


nalo,  bt  annis  jam  plurimis  carcerali  ergastulo  re- 
trtt80,nomine  Ootte8chalco,qui  si  aliquid  tam  gran- 
"Ah  et  pericuiosum  contra  fldem  catholicam  docere 
praesumpsit,  ut  necessario  synodali  indicio  tali  ac 
Unta  damnatione  plcctcretur,profecto  dignum  fue- 
rat  juxtaantiquu  ti  Ecclesiae  morem,ut  tantus  crror, 
"^i-opter  cautelffi  studium,ne  eo  plurcs  inflcerentur, 
c^tcris  Ecclesiis  in  divcrsis  rcgni  partibus  consti- 
tuiis.btsi  non  in  ihitio,  quando  tantum  malum  esl 
ttej)rehensum,vel  in  flne  quando  tanta  est  severitate 
^amnatum ;  fealtcm  postea  per  lilteras  synodicas  et 
'ecclesiasfirastafl  omninm  fratrum  et  coepiscoporum 
Violitiam  pferlbrrctur.Quod  si  more,ut  diximus,  cc- 
clesiastico  scmpcr  a  Patrlbus  obsnrrato  factum  fuis- 


non  pertinere  assereret :  ubi  si  qusratur  ab  eo  uude 
sit  mors  et  miseria,si  a  Deo  non  est,quid  aliud  re- 
stat  nisi  ut  contra  omnem  veritatem  respohdcat  aut 
a  nullo  esse,aut  a  diabolo  esse ;  cum  a  nullo  ea  esse 
dicere  insanissimum  sit :  diabolus  autem  causas 
pcccandi  tantummodo  suaserit,  ultionem  vero  pec- 
cati  non  ipse.scd  justus  judex  intulerit. 

Quod  autem  dicit  prsfatum  Gotteschalcum  pra?- 
deslinationibus  necessilates  et  vim  tnferenteni  :  si  ita 
hoc  dicit  quasi  illa  praedestin  itio  reproborum  ad  in- 
teritum  olicui  eorum  vim  et  ncccssitatem  imponat 
ad  malum,id  est  ut  inevitabiliter  mali  sint.et  om- 
nino  aliud  csse  non  possint,hoc  omnino  alicnum  est 
a  fidc  catholica  :  quia  omnipotcns  Deus  (qui  nemi- 


^ht,  tnelius  nunc  sciremus,  et  paratiores  essemus  '«^  ncm  vult  esso  malum)  nimis  absurdum  et  impium 
a^  re()arguenda  ct  convincCnda  qus  iste  eum  do-      est,ut  dicatur  quod  aliqucmcogatetcompellatesse 


ctiisse  proponit,  dicens  eum  prxdestinationibus  ne- 
cesUtnteSf  et  vim  inferenlem. 

i[}u6d  brgo  d^  prffidestiiiationibus  velut  pluraliter 
'liictis  eum  accusat,  manifestum  est,  sicut  Jam  in 
fiittltis  superius  demonstravimus,  quod  non  ci  tan* 
tumdi8p1iceathigttdnominis,idest,prffidestinationis 
\)lurali8  numeru8,quantum  ipsius  prffidcstinationis 
V6re  plura1is,id  l&st  duplcx  cfTectus  :  tam  videlicct 
(ht  frequ^nter  diximus,  ct  ex  Scripturis  sanctis  os- 
lendihiiis)  in  prdsparatione  electorum  ad  vitam,quam 
1h  prffiordinatione  reproborum  ad  pcDnam.Quod  ut 
Uih  contra  fidem  Ecclesiffi  dcncgaret,  tantum  et 
tam  lacunosum  laborem  ^ssumpsit,  ut  novis  argu- 
tnentationibus  nobis  persuadere  conetur  prffidesti- 


malum,  et  (de  quo  scriptum  est :  Justus  hominus 
justitias  dilextt  (Ps,  x,  8)  aliquem  compellat  esse 
ihjuslum.  Sed  hoc  agitur  in  omnibus  reprobis,  de 
peccatis  eorum  et  supplicio  extrcmo,  quod  actum 
est  in  primo  homine  peccante  Judicio  primo  :  ut,?i- 
cut  ille  nulla  Dei  impulsione  vel  coinpulsiohe  aul 
prffidestinatione  cohipulsus  est  ad  pcccandum,  sed 
8ua  tantum  sponte  peccavitjudicium  tamen  etdam- 
nationem  ipsius  peccatinolcnsinvitusquesuscepit, 
quod  fuit  supplicium  hominis  primum  :  ita  et  omnis 
reproborum  multitudo,quffi  ex  illa  dsmnatione  de« 
8cendit,non  Dei  prffidestinatione  compellitur  ad  pec- 
candum,  cum  Deus  nulla  peccata  prsedeslinaverit ; 
8ed  tamen  ipsius  divinffi  prffidestinationis  Justo  et 


hationem  esse  substantiam  Dei,  imo  ipsum  Deum  G  ffitemoJudiciocompellituradluendumsuppHcium; 


esse  prffideslination6m,et  ideo  pluraliter  de  ea  non 
(i^bere  sentiri  :  videlicct  ut  in  parle  tantum  electo- 
rum  senlienda  9\i  prffidestinatio ;  in  parte  autem  re- 
prbborum  minime.  Et  ex  hac  occasione,  ut  Justam 
reproborum  prffidestinationem  ad  supplicium  ffiter- 
lium  evacuet,ih  tanlum  prorupit  audaciam,ut  apcr- 
lissime  conlra  ndem,et  veritatem  Scripturarum  as- 
serere  conarelur  quod,  sicut  peccatum  non  est  a 
t)eo,ita  et  ejus  supplicium,  id  est  omnis  miseria  et 
mor8,quffi  peccantein  hominem  consecuta  est,  non 
sit  a  Deo.  tlum,  manifeste  a  Deo  Juste  damnante  et 
Ju()icante,ct  miscria  laborum  et  sudorum  pcccanti 
nomini  inilicta  sit,et  ipsa  laborum  omnium  extrema 
morSydicente  Domino  ad  eum  de  miseriis  vitffi  labo- 


recipiens  aDeo  vim  et  necessitatem  Justffi  damnatio- 
ni6,quffi  nullam  habuit  vim  aut  nebe^sltatem  pcrpe- 
trand»  iniquitatis.  Neque  enim  illi  qui  a  sinistris 
sttibunt  in  Judicio^  et  punlendi  sunt  igne  ffiterno, 
volentes  suscipient  tale  8upplicium,sed  utique  no- 
lentes  et  inviti,  et  irreThediabiliter  dolcntes  ac  trc- 
mentes,divinse  majcstatis  nutu>et  angelico  ministe- 
rio  flluc  prfficipitabuntur,  Bicut  Dominus  aperte  in 
Evangelio  dicit :  Sic  erit  in  conswmmatione  s3eculi  : 
exibunt  angeli,  et  separabunt  malos  de  medio  justo^ 
rumj  et  mittent  eos  in  caminum  ignis  :  illic  erit  fte- 
tus,  et  stridor  dentiutn  (Matth,  xm,  40-42).  Istis  ham- 
qile  hiessoribus,  id  est  ministris  angelis,  quando 
veherit  messio,  id  bst  Sfficuli  consoihmatio,  ab  ipso 


jiosffi  :  Haledicta  terra  in  opere  tuo :  in  laboribus  co-  j)  Judice  dicctur  :  CoUigite  zizania,  et  alli^ate  ea  in 


medes  ex  ea  :  spinas  et  tribulos  germinabit  tibi,  et  co- 
mcdes  herbas  tcrrx :  in  sudore  vultus  tui  vesceris  pane 
[tkn.  iiiy  i7-19).Ubi  statihi  de  extrema  mortis  pccna 
subjunxit :  Donec  revertaris  in  terram  de  qua  sumplus 
es :  quia  jmlvis  es^et  in  pulverem  reverferis  (/5id.,i9). 
Sed  et  mulieri  que  ante  virum  suum  peccavit,ipsius 
peccati  poBnam  propriam,prffiter  illam,quffl  ei  cum 
viro  communis  est  confcstim  irrogando  ait :  Hfutti- 
flicabo  smimnas  tuas  et  conceptus  tuos ;  in  dolorepa- 
tie\  filiosj  etc.  Negando  itaque  in  parte  reproborum 
justam  divini  Judicii  prffidiestinationem,  ad  hoc  de- 
YQltttufi  esl,  ut  etiani  omnes  humanas  miserias  et 


fasciculos  ad  comburendum ;  triticum  aulehi  dongre- 
gate  in  horreum  nteum  [Ibid,^  30).  Ecce  qttalem  vim 
^t  necessitatem  divin^  prffidestinationis  erga  rcpro- 
bo8  Ecclesia  Dei  Juxta  evangelicam  veritatem  cre- 
dit,  id  Cst  vim  et  necessitatem  judicii ;  non  vim,  et 
heccBsitatem  pectati.  Qui  autem  vim,  et  necessi- 
tatem  pieccahdi  Deum  intulisse  homini  vel  Infbrre 
dicit,  manifedte  horribiliter  in  Deum  blasphemat, 
quem  ad  peccata  compeliendo,  utique  auctorem 
peccati  esse  conflrmat.  floc  igitur  modo  nos,  se- 
cundum  veritatem  Dei,  de  reproborum  pra^dcstina- 
tione  schtimus  :  (Ideliter  eum  cbnfitentes  non  pec- 


129 


UBm  ADVEHSU6  JOANNBM  SCOTUM. 


m 


cati  eoniin,aed  juatisjmplicii  auctoreis.Et  ideo  quod 
idiedeUrat,<{u^ihiijuspr9de8tiQatiQQi9pr9dictttiQ, 
Deoeeeitatis  od  peccandum  ait  irrogfttio,  quam  ei^ 
caJumQioBuiQ  et  vanum  putamue,  quod  e%.  his  quaa 
dicta  auot  omuibua  olareat. 

Posl  hsc  isiesubjuQgit :  SuMnniiamhominisme 
tria^  id  esl  em,  velle,  scire ;  ei  hanc  peccafulo  non 
amiiasif.Nos  autem  substantiam  homiois  non  aliud 
esae  dicimus>Qisi  quam  Scriptura  divina  in  priaci- 
pio  coQdiiionis  humao»  demoAstrat  diceos :  Forma^ 
vU  igilur  Domi»us  Deus  homnem  de  Uino  terr^,  ei 
inspiravU  in  faciem  ejus  spiraculwn  vilff^  ei  faclus 
est  homo  in  animam  viveniom  {Gen.  u,  7.)  U(pc  est 
cnim  subfitaQtia  bominiii,qua  subsistit  et  vivitysicut 
dodi  iQdoctiqufi  ooveruQt,  anima  scillcot,ei  corpus 
sibi  vitaliter  coQnexum ;  sed  corpus  de  Ijmo  terrs, 
anima  ex  inspijratioQe  Diei.Hia  coQ8tat,et  ita  factus 
est  homo  in  aQimam  viventem.Cumergo  itadoceat 
divina  auctorita8,et  ita  tOQeat  catholica  veritos^quid 
sibi  vult  istasuperfluitas^subsUiniiamhomiBisessa 
tria,  id  est  esae,  velle,  scirc?cum  manifestum  sit 
substantiam  hominis  non  iriaesse^sedduoquiedaiQ, 
id  est  (ut  jam  diximus)  animam  et  corpus.Sed  iste, 
pneiermisso  corpone.quod  naturaliter  ad  substan* 
tiam  hominispertinetysubstantiam  hominis  esse  di' 
cit,esse,veile,8cirB ;  que  uiique  in  sola  anima  con* 
aistuDi  :  quasi  aubaianiia  bomiois  Qon  sit,  oisi 
aniiDa  sola.  Videiur  tamen  ex  disputatioQibus  sao* 
cti  AttguaiiQi  io  libris  de  Trinitate  orcasioQem  di- 
cendi  ista  sumpsiase :  sed  absii  ui  iaQius  doctor  tam 
absurde  uQquam  dixerii  et  imperite,  ui  cum  sub- 
sianUa  homiQis  sii  anima  et  corpus,  ille  defiQierit 
suhataotiam  esse  hominis,  esse,  veile,  scire.  Noi^ 
ergo  ait  (sicajtmaQife^teinieliigerepoteriiquidicta 
ejua  ia  eisdem  iibris  dibgeatissime  kgerii  ei  per* 
pendarii)  substantiam  esse  hominis  h«c  tria,  id  esi 
esae,  aclre,  velle  :  sed  in  substaniia  esse  hominis 
non  exteriorisy  sed  interiorisyid  est  in  mente  raiio* 
nali,ubi  crealus  est  homo  ad  imaginem  et  similitudi' 
nem  Oei  (Cen,  i,  36).  Docens  ea  esse  in  ip:a  menta 
rationaii  ei  intellectuaii,naturaliter  ei  subsiantiali* 
ter  a  Deo  insiia.  Unde  ei  rectissime  in  eisdem  dis- 
putaiiiM»ibu8  dicii  hec  tria  uniua  cum  ipsa  et  in  ipsa 
ilieQie  eaae  substantis.Quia  videliceiipsa  mens  sic- 
Ut  subaiaQtialiier  habei  e8ae,ila  substaQiialiter  ha- 
bet  veUe  :  id  eai  aubetaniiaUier  ei  Qaiuraliter  ha- 
bei  acire  poase  ei  velle  posae. 

Magnuoi  eai  uiique  bonum  isiud  naiur»  ab  optimo 
Condiiore  beua  ei  mirabiiiter  condit«.  Sed  si  hoo 
aolum  faabeai  mens  hominis  ui  posut  esse,  possii 
sciie,  poaeit  velle,  ei  non  habeai  ex  dooo  ejusdem 
Condiierie  aiu  ut  posaii  beneeibefiie  easeipoasiipie 
et  reete  de  auetore  auo  8cire,po88it,  amando  iUum, 
cum  iUo  e^  velley  quid  ei  proderit  habere  esse, 
8cife,veUe»imm  toium  hoc  maio  auo  habeai,si  illud 
denMn  Oeatoris  suinoo  haheai?hAhebit  enim  ease 
ioMicfi^ySaiie  fa^iaeiier,  velle  perniciose  et  nequi* 
ter  :  aij^ui  etioa)  aogeiica  QAiura,  in  diabolo  et  an- 
geli»  8)^08  daomaiat  utique  babei  h«o  tria  in  sub* 


4  stanlia  9UA  ?pirity4)i«  id  esi  evs^,  £Cire,  vell| :  sed 
taraen  esae  in  pccni^le  est :  ^i^  a,vteiin  ei  yeli^  lo« 
tum  ad  errorem,  totum  ad  malum  conversum  ^;itt 
Quid  est  ergo  quodistegiorialur  n^turf  m  ^^mRPain 
peocando  ista  non  amisisse,  id  cst  ut  posaii  eaaPi 
acire,velle,  cui;u  omuium  horum  bonum  ei  feli(pita« 
tem  omnino  amia^rit,  esse  iueipieps»  iniser^  p^ 
beata,  acire  amittens  divina,  et  velle  pefd^n^  cq^ 
lcsiia  :  nlsi  quantum  Qa  postea  adjuvitet  ere^itg/^fi* 
iia  Gonditoria,ut  amissa  boni^  recogQQs^^^eii  re^or 
gniia  dolcret,  doiendo  et  pgcnitondo  divinum  aua^i- 
lium  iinploraret  :  atque  ita  quod  ami^^t  ^uq  yliiOt 
divina  bonitate  reciperet.Proptorca  igitur  inefiabilii 
misericordia  Condiioris  non  dbstulii  ei  eiiafla  posi 
peccatum  h»c  naturalia  bona  sua,id  esi  e88e,scir#, 

^  velle,  ui  haberet  cui  mii^reri  potuiaset :  si  ei^im 

^  post  peccatum  noluisaeteum  e8se,simui  uiique  cuiq 
ipso  et  in  ipso  periret|et  scire,  ei  velle  :  voluii  itar 
que  eum  esse,  ut  haberei  cui  miserereiur,  voiuii 
eum  scire,  ut  haberei  qgem  sua  cogoiiione  illuqair 
minaret;  voluit  eum  velle,  ut  haberei  quem  auo 
amore  beati(lcarei.lta  et  diabQlus  qui  creaturam  Dei 
diaperdere  voluit,  remansit  vicius,  et  Creatoris  bo-: 
nitas,  et  misericordia  permansit  invicta.  Sed  iai4 
cur  hoc  proposuerit,  ex  sequentibus  ejus  propoai* 
tionibus  manifestius  apparebii. 

Subjunxiienimsiatim  posi  isias  duaa  propoeitjo- 
nessibicohserentes  etait:Nu/iam  naturam  posse  p#f 
rirCj  nec  liberam  voluntaietn  eum  perdidisse,  id  est 
naturajn  suam  In  quibus  verbis,  quod  definivit  nul- 
lam  naturam  posse  perire ;  quod  uiiquegeneraliieir 

G  de  omnium  rerum  natura  dixit,  unde  didicii,  aui 
unde  verum  esae  ostendii?  cum  manifcaie  omni^ 
rerum  nalura  sicut  voluntate  Greatoris  potuii  ex 
nihiio  subsistere,  ut  essei  qu»  ante  non  erai ;  iia 
etiam,si  ipse  yelit,  possii  perire,  ei  redire  in  nihi- 
lum,ut  non  sit.  Hoc  namque  et  Scriptura  ostendii 
dicens  de  magnitudine  et  potecti4Creatori8:£;rccX- 
sior  Qoelo  est,  et  quid  facies} profundior  tnfemo,  et 
unde  cofjfnosces  f  Longior  terra  mensura  ^us  et  latior 
maruSi  subverterU  omnia,  vet  in  unum  eoarctaverUt 
q-sis  resislet  et?  aut  quis  dicere  ei  poies.t ;  Quare  ita 
facis  ?  (Job.  XI,  8-10.)  Certe  ipae  oinnipoteoa 
Gonditor  cum  propter  nimiam  maliiiam  ei  impieta- 
iem  hominum  pararet  delere  mundum  diluvio,  ai- 
teatante  Scriptura,  sic  aii :  Deiebo^  inquit,  komiuom 

Q  quem  creavi  a  facie  terr^s,  ab  homine  usque  ai  ani^ 
mantia,  a  reptili  usque  ad  volucres  cceii  {Gen.  vi,  7.) 
Ei  iterum  :  Hepleta  est  terrainiquUatea  facieaorum, 
et  ego  disperdam  eos  cum  terra  (Ibid,  13).  Siout 
ergo  illo  magno  ei  horrendo  diiuvio  magna  exparte 
natura  mundi  deleta  eai,^  in  deterius  commutata, 
aicui  dictum  iuerai :  Et  ego  disperdameos  cum  terra : 
ei  omnis  pene  naiur^  animalium,  qua  in  muado 
crani,  id  est  iam  hominum  quam  pecorum,  aquia 
deleta  eet :  eiiam  anims  impiorum,  qui  iam  hor^ 
cendo  suppUcio  ittierire  meruerunt^reservate  aunt 
et  tranaieruniad  mfljus,  id  estiniemaiesupplicittm ; 
salvatie  bis  boUs  qui  tamexiguoaumero  in  aoca  Dai 


I3( 


FLOnl  DIACOm  LUGDUNEN8IS. 


m 


misericordia  Uborati  sunt :  nonnc  (si  ita  vcllct)  dc-  A  ^  quod,sccundum  islum  iibora  voiuntas  ojus.ipsa 


lere  omnem  naturam  mundi,et  mundalium  sive  coe- 
leBtium  rerum  facilimd  hoc  posset  admiranda  po- 
tentia  Greatoris,  sicut  manifeste  in  libris  Macba- 
beeorum.Quidam  sancti  viri  contra  adversarios  suos 
dimicaturi  dixisse  leguntur  :  Nos  autem  in  omnipo- 
icnli  Deo  qui  potest  et  istos  contrarios  venientcs,  et 
universum  Muudum  uno  nutu  delere.confidimus  (11 
Mach,  VIII,  18).  Requirendum  autem  ab  isto  est  in 
illa  ultima  mundi  conflagrationefde  quabeatusPe- 
trus  apostolus  dicit  :  In  qua  cceli  magno  impetu 
transient :  elementave7veaioresoivcntur(ilPetr.  iii, 
10,)  quid  sentient  tunc  iuturum  de  quatuormundi 
elementorum  natura  ?  Si  enim  sic  permanebunt  ut 
nunc  sunt,quomodo  est  vera  apostolica  ista  senten- 


sit  natura  ejus.  Nos  autem,  juxta  iidei  catholica 
veritatem  dicimus  quod  natura  illius  primi  hominiB 
a  bono  Greaiore  ex  toto  bona,  et  bona  voiuntate 
pr8edita,condita  siL  Hoc  est  enim  guia  creavil  Deut 
hominem  rectum  (fiMir.va,30),8icutScripturadicit, 
ita  tamen  ut  non  tantum  Dtturali  bono  esset  in  eo 
voluntas  bona  et  libera,8ed  ut  vere  in  eo  quod  con* 
ditus  fuerat  stare  pos8et,divine  grtiite  indigeret,ct 
adjuvaretur.  Unde  illa  vox  ex  persona  ^U3  intelli- 
gitur  in  psalmo  dicentis :  Egoautem  dixikk  akundaH- 
<ia  mea  :  Non  movebor  inatternum(Psal.xmf7fi), 
Ubi  statim  de  casu  suo  subjungit^etdolcnsdiciiad 
Deum :  Avertistifaciemtuain  a  me^et  faclus  sum  con' 
turbatus.  Quod  enim  tit  abundantia  erat,  et  bonai 


tia?  sin  autem  maximaex  parte  immutabuntur,vel  |^  voluntatis,et  beatas  libertatis  ante  peocatum,ex  Deo 
peribunt,quomodoest  vera  ista  deflnitio.quod  nulla      ilH  erat ;  cui  et  dicit :  Dominejnvoluntatetuaprsrsti- 


possit  perire  natura?  Gerte  quatuorvicissitudinum 
tcmpora  quibus  annus  ducitur  ac  reducitur,  id  esi 
verip,  et  ffistatis,  autumni,  et  hiemis,  habent  pro- 
priffi  et  distinctffi  qualitatem  naturffi  sue  :  sed  cum 
fuerit  cocium  novum,  et  terra  nova,  et  cessaverii 
cursus  iste  solis  etlunasacsiderum,quonuncadre- 
fectionem  et  quietem  mortalium  diesnoctesquesibi 
continuatim  succedunt,ot  idcircoetiamillffiquatuor 
vicissitudines  temporum,quffi  solis  cursu  peragun- 
tur,  sicut  nunc  sunt  esse  non  poterunt,  quomodo 
non  peribit  eorum  natura? 

Sed  et  hoc  interrogandus  est,  quid  credat  tunc 
futurum  innovato  cobIo  et  terra  per  ignem,  et  in 
aliam  qualitatem,quffi  immortalibussanctorum  cor- 


tisti  decori  meo virtutem, Quod  autem,averienteDeo 
faciem  suamab  illo,neceum  vultu  suo  illuminando, 
factus  est  can(tir6a/t»,meritumacp€enapeccatifbit. 
Iste  autem  qui^absqueillodivinffigratiffi  a^jumento, 
in  tantum  in  eo  solum  naturffi  bonum  predicat,  ut 
liberam  Toluntatem,  nec  peccando  illum  amisisse 
contendat,  ita  ui  etiam  ipsam  liberam  voluntatem 
naturam  ejus  esse  dicai^manifesie  Pelagianoerrore 
involvitur ;  asserens  bominem  sola  naiura,  ei  ante 
peccatum  liberam  voluntatem  habui8se,et  post  pec- 
catum  eamdem  liberam  voluntatem  eum  non  ami- 
si8se,et  ipsam  litteram  voluniatem  naturam  ejusesse: 
cum  profecio  non  fueritiibera,iri8i  quandiuDeumpie 
subdiiapermansii  bona  ;  ubi  autem,  Deum  contem- 


poribus  congruai,  mirabiliter  translaiis.  Quid,  in-  G  nendo,et  mandatum  ejus  superbe  iransgrediendo. 


quam,  tunc  futurum  credat  de  universa  natura  vo- 
lucrum,  quadrupedum,  reptilium,  natatilium?  Si 
enim  illatam  immmensaconflagraiione  pcnitus  con- 
summanda  credenda  sunt,  quia  nihil  jam  mortale 
ille  mundus  innovatus  rec]piei,quomodo  verum  erii 
nuilam  posse  perire  naturam^  Maxime  cum  et  de 
ipso  tantffi  immensitatis  mari  in  illa  tam  mirabili 
rerum  commutaiione  scriptum  sit :  Et  mare  jam 
non  est ;  si  ergo  dixlsset  iste  humanam  naturam  non 
posse  perire,  uicunque  audiendus  essei,  non  quia 
Deus  non  possii  eam  dissolvere,  si  velit  :  sed  quia 
promissio  Domini  nostri  irrita  esse  non  potesi,quia 
ipse  promisii  dicens  :  Yestri  autem  et  capUli  capitis 
omnes  numerati  sunt  {Matth,  x,  30.)  Ei  alio  loco  : 


peccavit,staiim  facia  sii  sub  jugo  peccati.Quia,8icut 
ipse  Dominus  dicit  :  Onmis  quifacit  peccatumgSer' 
vus  est  peccati  {Joan.  viii,  34,36).  Et  ita  que  ante 
erai  libera  ad  bonum,  posi  illam  miserabilem  rui- 
nam,per  seipsam  non  potuit  es8elibera,nisi  adma- 
lum.De  quo  profundissimo  damnationis  mala  nul- 
latenus  valet  assurgere  ad  liberiatem  bouffivolunta- 
ii8,nisi  illo  liberanie  qui  aii :  SitosfUius  iiberace-' 
rit^  tunc  vere  ItbeH  eritis. 

Iste  auiem,qui  propierea  eum  putatnon  amisisse 
peccando  liberam  voIuntatem,quia  cum  ipsa  bona 
et  libera  voluntate  eaicondiius;  etideo  naturaliter 
ei  inerat  ipse  bonffi  voluntatis  afTectus,  scire  debet, 
quod  ideo  condidii  omnipoiens  Deus  omnem  ratio- 


Et  capiUus  de  capite  vestro  non   peribit  (Ltic.  jj  nalem  creaturam,ethominumscilioeieiangelorum. 


XXI,  18).  Gum  autem  generaliter  dicat,  nullam 
naturam  posse  perire,  aitendat  quid  eiiam  in 
naiura  raiionali,  id  est  diaboli,  et  angelorum  ejus 
aotum  sii  divino  et  terribili  Judicio,  qui  non 
solum  velle  bonum,  aed  etiam  posse  velle  ipsum 
bonum  perdiderunt.  Posiquam  autem  dixii  nullam 
naturam  perire  posse,staiim  qui  hsc  omnia  dixerii 
osiendenssubjungii :  ttec  liberam  voluntatem  homi- 
nem  perdidisse^id  est  naturam  itiam.Videlicei  quasi 
illafalsaeifallaci  argumentatione  8ua,quaaitnullam 
naiuram  posse  perire,  hoc  nobis  probaverii  quod 
bomo  pecoando  liberam  voluniaiem  non  amiserii ; 


bona  et  recta  voluniate  prffidiiam,  ut  quandiu  scr- 
varet  suum  ordinem  pie  Deo  subdiia^et  graiia  ejus 
adjuia,  permaneret  in  ea  digniias  sua,id  esi  et  na- 
turffi  bonum,et  ipsius  graii®  donum.Si  autem  con- 
tra  Creatorem  superbiendo,  et  de  se  potiaB  prssu- 
mendo,desererei  ordinemsubjectionis  et  obedieniiaB 
suffi,  continuo,  ipsius  Condiioris  juBto  judicio,  ei 
dono  gratiffi  privaretur,  et  naiura  in  deierius  con- 
verieretur.  Unde  in  psalmo  scriptum  esi  :  Hamocum 
in  honore  esset,nonintettexit ; comparaiusestjumen- 
tis  insipientibus  et  simiiis  factus  est  iltis  (Pm/.lsxxiv, 
43.  21).  Erai  namque  ante  peccaium  in  homr^ 


433 


LIBCR  ADVERSCS  JOANNEM  SGOTUM. 


i3i 


nalurffi  bonsi  a  Deo  coadil®;  erut  in  honore  gratiiB  X  ^^^  ^^  iJl^  volurilatc,  qua  vel  summum  boDum  dili- 


sibi  a  Deo  collatie.  Sed  hunc  bonorem  divimB  boni- 
tatis  et  grali»,  unda  baberet  non  intellexitf  cum  de- 
serto  Creatore  de  ae  prssumpsit,  et,  suggostione 
serpentis,  Deo  simiiis  tanquam  sub  nullo  Domino 
csse  concupivit.  Unde  et  ipse  merito  a  Creatore  de- 
sertus,  totus  in  deterius  commutatus  est,  et  anima 
videlicet  et  corpore  :  anima,  quia  amissa  liberlate 
justitiae^amissa  libertate  bons  voluntatis^ct  peccato 
dominante  depressus,  ea  qus  sursum  sunt,  qu(crerc 
cessavit,  et  inOma,  velut  bruto,  et  pecudeo  sensu, 
appetivit;  corpore  vero,  quia  mortis  conditione 
damnatus  ut  in  terram  et  pulverem,  unde  sumptus 
est,  more  jumentorum  dissolveretur,  justi  judicii 
seutentiam  cxcepit.  Ecce  ad  quantum  malum  devo- 


git,  cum  recta  est,  id  est  Deum,  vel  infimum  bonum, 
cum  prava  est,  id  est  mundum.  Ha;c  cnim  voluulub, 
cum  una  sit  natura  cum  ca  voluntate  qua  mens  dili- 
git  seipsam,  multum  tamen  distat  afTectione  :  quan- 
tum  distat  inter  diiectionem  sui,  et  dileetionem  Dci, 
inter  dilectionem  sui,  et  dilectionem  mundi.  llla 
enim  voluntate  seipsam  amat  :  ista  voluntate  vel 
Deum  diligit  super  se,  vel  mundum  infra  se.  Quae 
tamen  voluntas,  ut  diximus,  natura  una  est,  eed 
aJTectione  efficitur  diversa.  Et  singularis  est  in  dile- 
ctione  sui^et  multiplex  in  dilectione  rerum  bonarum 
vel  malarum  quibus  trabitur  sive  distrabitur.  Et  ideo 
cum  iila  voluntas  naturae,  de  qua  beatus  Augustinus 
disputat,  id  cst  qua  mens  diligit  seipsam,  nibil  per- 


lula  eat  bumana  natura,  peccati  merito  tota  in  de-  ^  tineat  ad  liberum  arbitrium  et  liberam  voluntatem 


terius  commutata,  libertate  ad  bonum  amissa,et  ad 
solum  malum  appetendum  libera,  nisi  ejus  gratia 
sanetur  et  redintegretur,  qui  venit  qtuerere,  et  sal- 
vare  quod  perierat  (Luc.  xix,  10). 

Angelica  autem  natura  quantum  iu  diabolo  ct  an- 
gelis  ejus  depravata,  et  horribiliter  in  deterius  com- 
mutata  sit,amisso  libero  arbitrio  ad  bonumyUt  non 
solum  ad  illud  ullatenus  assurgere,  bcd  nec  velle 
jam  possint,et  ad  solum  malum  nunquam  mutanda 
nialitia  conversi,  quis  digne  possit  expavescere, 
quanto  minus  verbis  explicare?  Nam  et  corporis  na- 
tura  ipsa  est,  et  sana,  et  aegrota :  scd  qus  valet  ac 
viget  bono  sanitatis,eju8  amissione  in  deterius  versa 
gravatur  et  affligitur  morbo  sgritudinis.  Sed  iste, 
qui  liberam  voluotatem,  et  liberum  arbitrium  ad  bo- 


quo  vel  bona  appetuntur,  vel  mala,  sed  tantummodo 
mentis  sit,  et  ad  ipsam  referatur;  minus  callide,  vel 
nimis  stulte  iste  adjungit  ei  libertatem,  et  vocat  eam 
liberum  arbitrium,  vei  liberam  voluntatem.  Quod 
beatus  Augustinus  nullatenus  dicit,et  absit  ut  dice- 
ret.  Quis  enim  nesciat  hanc  mentis  voluntatem,  qua 
scipsam  vult  et  diligit,  omnibus  hominibus  natura- 
litcr  esse  communem,  et  semper  liberi  arbitrii  ad 
seipsam  amandum^Qure  enim  mens  in  hominibus 
est,  nisi  amcntium  ct  dementium,  cujus  voluntas 
non  naturaliter  velit,et  mentem  cui  inest,et  seipsam, 
esse,vivere  incolumem  permanere?  Ad  hoc  omnium 
mentium  voluntas  est  libera.Quid  enim  liberius  taii 
voluntate, quse  mentem, cui  inest, diligit  esse,  diligit 
vivere,  diligit  non  perire  ?  vel  quid  magis  superfluum 


num,non  credit  esse  bonum  buman®  mentis,  sed  C  et  supervacuum,  ut  talis  voluntas  appelletur  libera, 


ipsam  mentem,  neque  esse  in  mente,  sed  ipsam 
mentem,  videtur  occasionem  sumere,  sicut  jam  et 
supra  diximus,  ex  quibusdam  verbis  sancti  AugU' 
sUni  in  Hbris  de  Trmitate  {lib.  x,  c.  11  et  12),  cum 
ille  veraciter  omnino  dicat,  et  mentem,  et  scien- 
tiam  mentis.  qua  seipsam  novit,et  voluntatem  men- 
tis  qua  seipsam  vult  et  diligit,  unam  esse  naturali- 
ter  substantiam,  quie  et  est  existendo,  et  seipsam 
agnoscit  sciendo,  et  seipsam  vult  diligendo.  Vere 
enim  boc  totum,  id  est  et  menSy  et  8cientia,et  amor 
sui  subatantiaiiter  unum  sunt.  Qusb  tameu  duo,  id 
est  scientiam,  et  voluntatem  mentis,  qua  seipsam 
novit  et  diligit,  non  dicit  ille  esse  mentem  hominis, 
sed  in  mente  hominis;  et  ideo  hujus  disputationis 
manifestus  est  error. 


q\m  nunquam  potest  esse  aliud,ad  diligendam  se,vel 
ad  mentem  cujus  est :  aut  ut  eadem  talis  voluntas  ap- 
pelletur  liberum  arbitrium^  cum  arbitrium  csse  non 
possit,  nisi  in  diversis  rebus,  quso  discernends,  vel 
dijudicandae,  vel  eligendae,  sive  reprobandae  sunt? 
Voluntas  vero  mentis  nihil  interseipsam  diversitatis 
inveniat,sed  et  seipsam  semper  squaliter  diligat,  et 
naturali  pace  atque  unitate  semper  sibi  coh(ereat. 
Desinat  itaque  dicere,  cum  dc  libero  arbitrio  ho- 
minis  agitur,  quo  vel  bona  ad  salutem,  vel  mala  ad 
perniciemsuamdiligit,talemvoIuntatemmentisesse 
naturam.Quialicetet  ipsa  sit  mentis  voluntas,  qu» 
et  seipsam,  et  haec  diligit,  tamen  alia  affectione  dili- 
git  seip8am,quae  ita  naturaiis est  ut  nunquam  mute- 
])  tur;  alia  aiTectione  diligit  ista,  que  omnino  variatur 


Quod  cum  de  libero  arbitrio  di8putatur,quo,  libera  et  mutatur,  dum  vel  ad  bona  vel  ad  mala  diligenda 
homtnis  voluntate,  vel  bonum  vel  malum  appetitur,  convertitur  (a) ;  nam  si  talis  voluntas  mentis,  qua 
Don  de illa voluntate agitur qua  mens  diligit seipsam^      non  seipsam  mens, sed  alia  vel  bona  vel  maia  diligit 

NOTiE  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 


[ajNon  assequitur  mentem  JoannisErigenffl  Eccle- 
sia  Lu^unensis,  quantum  ipse  possum  conjicere. 
Nec  enim  dicit  primo  Erigena  voluntatem  et  animam 
ejusdem  esse  naturse,  sed  solum  voluntatem  ipsius 
mentis  et  anim®  in  dilectione  suipsius  agere  ut  na- 
turam^  non  autem  ut  liberam.  Secundo  pie  pariter 
et  catholice  sentit  Erigena  cum  dicit  libertatem  in 
bomine  post  peccatum  remansisse,  vigorem  tamen 
et  potestatem  iltius  amisisse ;  arguit  autem  eum  Eo« 


clesia  Lugdunensis  quod  accipiat  libertatem  ut  ser- 
vituti  peccati  cpponatur  juxta  iilud  Joan.  viii :  Qui 
facit  peccatum,  servus  est  peccati,  Erigena  tamen 
eam  pro  facultate  ad  utrumlibet,  tam  ad  bonum 
quam  ad  malum,  accipit,  quam  in  homine  post 
peccatum  remanere  ex  Augustino  certum  est,  ita 
ut  disputatio  hoc  loco  videatur  esse  de  nomine.  — 
Bellarminus,  lib.  v  de  Gratia,  et  lib.  Arb.i  varils 
oapitibua. 


135 


FLORl  DIACCaU  LUGDUNBNSiS. 


«36 


B 


quibus  ^ut  b6^Unp.?tur,  aut  ipisera  «fKiciatur,  natur^  ^ 
esset  homi^is,  sicut  iste  dicit,  aut  I^oq^  easet  tan- 
tun\modo,  aut  mala,  et  ex  alio  in  aliud  zputari  nqn 
ppsset.  Haec  igitur  volunt^s»  id  est  talis  alTectio  hu- 
man»  voluntatis  juxta  veritatem  Scripturarum  Dei, 
a  bono  Grecitore  bpna  et  rect«^  e3t  insita  homini,  cup 
Qreareti^r,  h»c  (in  illo  cooperante  Dei  gratia)  bona 
et  recta  pef n^ansit,  qui^idiu  Creatori  pie  Qbediyit. 
Scd  quia  et  ipsa  human^  natura  ab  incommutabili 
Gre^tore  mut^ilis  condita  e^t^et  tali^  ^fTectio  mentis 
humans  similiter  mutabilis  e^t,  stetit  in  bpnQ  (adju- 
v^nte  Dei  gruti^)  et  cecidit  ad  nialum  occulto  Oei 
judicio,  eadem  gratia  deserta.  Et  (sicut  sspissime 
dictuzp  est)  qus  erat  libera  ad  bonum,  ^miss^  iiia 
felici  libertate^  ccepit  esse  sub  peccati  misera  ser- 
^dtute. 

4.  Adyungit  iUe  qu^i  deOniendo  :  Libertatm  ho- 
npini  poH  peccatum  remansi^se,  vigorem  et  potestatem 
ejus  perdidisse,  In  quibus  verbis  non  est  dii^tius  ipo- 
r^dum :  quia,  sicut  supra  jam  sapius  dix,imus,qui 
^nte  peccatum  erat  iiber«  voluntatis,  et  naturae 
Y^Qns^,  et  dono  gratis  ad  supnmum  et  aBternum  bo- 
num,  ad  quo4  conditus  fuerat  amandum,  et  deside- 
ra^.um,  quserendum,  inveniendum  et  contemplap- 
dum,  pecc^do  [a/.,  peccato]  cecidit  a  tanto  bono,et 
factus  ^st  servus  peccaU,  sicut  Dominus  ipse  testatur 
dicens :  Omnis  qui  facit  peccatun^  ^ervus  est  peccati 
{Jpan.  VIII,  34) ;  ^^  beatuf  Petrus  apostolus  dicit : 
4  quo  enim  qui^  superatur,  ejus  et  sarvwi  est  {II 
PefT,  11,  ^9).:ita,  ami^sQ  doRo  grati»,vitiato  etcor- 
rupto  et  depravato  boz^Q  naturae,  sic  qaiserabiliter  a 
tant^  feiicitate  lapsus  est,  ut  ad  iiiud  bonup  ^.man-  G 
duni,  et  perfruenjduqa,  cui  inha^rere  debuerfit  quUum 
pos^lt  babere  re.curaupa9  nisi  per  misericordissimi 
reconcilia}(0ri8  Qt  u^i^diatoria  ai^xilium,  et  sanguinis 
ejus  pretium,  ^  quo  redimimur  de  tant^  c^ptivitate, 
ut  recipere  possinius  pristinam  iibertatem,  et  de 
inimicis  efflciamur  amici.  De  quo  mediatore  Scri- 
ptum  e^t :  Vnus  enim  Deus  et  mediatar  Dei  et  hami' 
num  homo  Christus  JesuSf  qui  dediH  seipsum  redem- 
ptianem  pro  omnibus  (/  Tim,  ii,  5) ;  et  iterum  :  Cum 
iftimifi  P^^^>  reconcHiaU  sumus  Deo  per  mortem 
filii  ejus\liofn'  v,  <0).  QuicunquQ  ergo  dicit,  post  il- 
laija  trfmgressionis  infelici^simcMn  ruinam,  qua^ 
Qmis^a  pri^tin;^  libertate,  factus  est  servus  pecc^ti, 
factus  ^stsQfvus  ejus^quo  et  superatus  est,factus 
inimicus  Dei,  et  iudiget  uno  mediatore  et  recQUcilia-  j^ 
tore^  per  quem  a^cipiat  redemptionem  a  servitute, 
et  reconciliatioi^em  ad  Deum.  Post  hanc,  inqu^m, 
tam  magna^  ^t  miserabil^m  ruinam,  quicu^que 
dicit  eum  habuisse  vel  habere  libertatem  ad  verum 
bonum  appetendum,  amandum  et  promerendum, 
nisi  per  gratiam  veri  mediatoris  redimatur,  justifi- 
cetur,  reconcilietur  et  reformetur,  omnino  contra 
iidem  ^cclesiw  sentit,  contra  veritatem  Evangeli- 
cam  et  apostoiicam  docet,  et  omnino  (quantum  in 
se  est)  evaeuator  est  crucis  Gl^risti,  evacuator  est 
mortis  Cbristi.  Quia  ^i  aliter  homo  post  illud  pecca- 
tum  veram  mentis  libertatem  babere  aut  r^cuperare 


potuit,  nisi  per  redempticinem  cruois  et  mortis  Chri- 
sti,  sicut  Apostolus  ait  ad  quosdam,  qui  se  alit«r 
putabant  posse  justiiicari  :  Ergo  Christus  gratis 
martuus  est  {Qal.  ix,  21),  et  hxc  est  sapientuk  verbit  in 
qua  evacuatur  crux  ChrisU  (/  Cor»  i,  17).  Yere  eDipi 
si  post  aliud  peccatum  veram  libertatem  bomo  ba- 
bere  potuit^  non  indiguit  redemptione,  non  indiguit 
redemptore,  et  superQuus  est  adventus  Cbnfiti,  su- 
perflua  est  mord  Christi. 

Quod  autem  dicit  iste  peccantem  hominem  tm  ami- 
sisse  libertatem  sed  ipsius  tibertaUs  vigorem  et  pote- 
statem,  non  recte  dicit,  quia  non  recte  sentit.  Non 
enim  bonum  libertatis  cx  parte  tenuit  et  ex  parte 
amisit;  sed,  sicut  vigorem,  et  potestatem  liberta- 
tis,  ita  ipsam  perdidit  libertatemi  ut  Jam  per  se  «d 
verum  bonum,  unde  cecidit,  liber  esse  non  po3- 
sit.  Remansit  autem  liber  ad  palum ;  quia,  sicut 
iibera  voluntate  deseruit  bonum,  ita  iibera  volua- 
tate  adhiBsit  maio.  Habet  itaque  homo  post  iiiam 
damnationem  liberum  arbitrium,qua  propria  volun- 
tate  inclinari  potest  et  inciinatur  ad  msilumt  b^bet 
liberum  arbitrium,  quo  possit  asaurg^re  ad  bonum; 
ut  autem  assurgat  t^d  bonum  non  esse  proprie  vir- 
tutls,  sed  grati<B  Dei  miserentis,  Uab^t  iiberum  ar- 
bitrium  ut  possit  bene  velle,  ut  possit  bene  vivere, 
ut  possit  Deo  adhsrere ;  sed  ut  bene  velit^  ut  bene  vi- 
vat,ut  Deo  adbflereai,  non  est  su«  virtuti9,9ed  gratie 
Dei  miserentis.  Nam  et  qui  graviter  sgrQtat,  poi^t 
dici  posse  recipere  sanitatem,9ed  ut  recipic^t  sanita- 
tem,  habet  neceaaarium  medicameatum.  £t  qui  mo^ 
tuus  est,  posset  dici  posse  resurgcre,  posse  vivere, 
non  tamen  sua  virtute,  sed  Dei.  Ita  et  liberum  ar- 
bitrium  hominis  semel  sauciatum»  aemel  mortuuni> 
putest  sanari,  non  tamen  sua  virtute,  Sjsd  gratia 
miserentis  Dei.  Et  ideo  recte  omnes  admonentur, 
recte  omnibus  verbum  Dei  prosdicatur,  quia  b^ibeat 
pos^  credere>  habei.t  posse  oonverti  ad  Deum,  ut 
verbo  extrinfecua  admonente,  et  intus  Deo  susci- 
ti^nte,  qui  audiunt  reviviscant.  Ut  recte  de  hujusmo- 
di  homine  dicatur :  Quia  mortuus  fuerat,  et  revixU; 
perierat,  et  inventu^  est*  De  bac  posaibilitate  huma- 
QiB  naturs,  qua)  tamen  nihil  valet  absquje  divios 
g^eM^  largitiLte,  ita  beatus  Augustinus  docet  di- 
cens  (de  Prwfkst.  sanct.,  cap.  5)  : «  Posae  babere 
fidem,  siout  posse  babere  charitatem   natur^  est 
hominum  :  habere  auten»  fldem,  sicut  babere  chm- 
tatem,  gratia  est  fidelium.  »  Sed  cum  v^Iuntas  cne- 
dendi  aiiis  prsp^atur,  aliis  non  prAparaiur  a  Do- 
mino,  discernendum  est  quid  veoiat  d»  miaericor- 
dia  ejus,  quid  de  judicio.  Universae  enim  vi3BDomi(ii 
miserieordia  et  veritas  {Ps.  xxiv.  10).  Investigabiles 
autem  sunt  vi3S  ipsius  {Hom.  ii,  33).  Investigabiles 
igitur  sunt,  et  misericordla  qua  gratis  liberat,  et 
veritas  qua  juste  judicat. 

5.  Iste  postquam  inaniter  et  fallaciier  dixit  po^t 
peccatum  homini  libertatem  remansiwe,  subjeoit 
aliaiQ  concluslonemjet  ait :  Semper  naturam  inchoqre 
posse  et  perficere  nonnisi  per  graU^ni,  Quod  si  i(a 
dioity  quasi  natura  hoainis  per  liberun  «rbitriuiQ 


137 


LIBKR  ADVEHSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


138 


suum  semper  pessit  bonum  inchoare,  sed  non  nisi  A  demus  :  quia,  si  prffiscientia  et  prajdestinfitio  Dei 

non  est  alicui  causa  peccati,  sicut  omnino  verum 
est,ergo  eadem  divina  praescientia  et  praedestinatio 
non  est  inju8ta,nec  in  aliquo  vituperanda,  qua  im- 
pios  in  sua  impietate  perseverantes  praescivit  et 

prffidestinavitaBtcrnissuppliciiscondemnandos.Quia 
suapraescientiaetpraedeatinatione  omnipotensDeus 
non  eis  existit  causa  peccati,  sed  justus  ultor  pec- 
cati,nec  eos  impellit  ad  peccandum,sedjuste  tradit 
ad  luendum  supplicicium.  Praescit  ergo  sicut  vere 
et  verus  Deus  hominum  futura  peccata  ;  unde  et 
Scriptura  dicit  :  Deus  3eteni€,qui  occultorum  es  cog- 
nitor,qui  rtosli  omnia  antequam  fiant  (Dan.  xiii,  42). 
Non  utadpeccandumsuapraescientiaaliquem  com- 
pellat,sed  nt  ipsos  peccantessua  aeterna  providcntia 


per  gratiam  Dei  perficere  ut  inchoatio  totius  boni 
scraper  homini  deputetur,  Deo  autem  tantummodo 
eijus  perfeclio  :  ul  primam  partem  boni  agendi  sibi 
vindicet  homo,  secundamDeusrtalissensus  omnino 
Pclagianus  est,et  contrarius  Evangelicae  et  Aposto- 
lica»  veriiati.Quia  et  ipse  Dominus  ut  initium  boni 
nostri  ostendat  non  esse  ex  nobis,sed  ex  illo,  ait : 
Nan  vosme  €lcgistis,sed  ego  etegivos  (Joan.  xv,16). 
Et  Apostolus  dicit  fidelibus  :  Quiaquiccepitin  vobis 
opus  tonum,  perfidet  usgue  in  diem  Chtisti  Jesu 
(Phil.  1,6) ;  et  iterum  :  Vobis  danatum  est  pro  Chri- 
sto  non  solwn  ut  in  eum  credatis,verum  etiam  ut  pro 
illo  paiiamini  (Ib.,  29).  Et  beatus  Joannes  Aposto- 
lus  dicit  :  Non  quasi  ftos  dilexerimus  Deum,  sed  quo- 


niamipsepHor  dilexit  nos  :  et  misit  Filium  «uttm  ^  juste  ordinet  vel  condemnet.Prffidestinationeetiam 


propiiiaiionem  pro  peecatis  nostris  (/  Joan,  iv,  10). 
Bt  itefum,beatu8  Paulus  apostolus  ait :  Perpatien- 
tiam  eurramus  ad  propositum  nobis  certamen ;  aspi- 
cienles  in  auctorem  et  consummatorem  fidei  nostrx 
Jesum  (Heb.  xii,  1,  2).  Si  ergo  vere  cathoJici  esse 
cupimua,iotum  fldeiiter  di^inae  gratiae  deputare  de- 
bemus^et  initinm  vldelicet  boni  operis  nostri  et  fl- 
nem.  Quia,  sicut  praemissis  Scripturae  sanctae  testi- 
moniis  clarissime  demonstratur,  Dominus  eligit 
sanctos  suos^non  illi  eum.  Deus  in  suis  fldelibus  et 
incipit  opus  bonum  et  perflcit  :  ab  ipso  donatur  fl- 
delibus  qui  pro  eo  patiuntur,et  initium'f]dei,£t  flnis 
maTtyrfi.  Ipse  prior  diiexit  sanctos  suos,  ut  el  illi 
eum  possent  diligero.Bt  fides  nostra  Dominum  Je- 
sum  habet  auctorem,  eam  in  nobis  inchoando ;  et 


8ua,qua  impios  punii-e  dccrevit,  sicut  jam  dictum 
est,non  ut  essent  impii  efTecit,  sed  ut  in  ipsa  im- 
piotate  sua  perseverantes^non  essentimpunitijuste 
constituit.Ouodveroisteadjungitatquodefmitquia, 
sicut  Deus  sua  praescientia  et  praedestinatione  non' 
ost  alicui  causa  peccati,  ita  noc  rausa  sit  poenc  et 
mortis  quae  peccato  debetur,fideliter  discemendum 
est  :  quia  videlicethomo  peccando  ipsesibi  exstitit, 
et  existit  causa  poBnae  su8B,et  causa  mortis  suae ;  et 
tamen  quia  omnipotens  Deus  judex  est  justus,licet 
non  sit  in  ejus  praescientia  et  praedestinatione,  sed 
in  hominum  meritis  causa  poenarum  et  mortis,ta- 
men  est  in  eadem  praescientia  et  praedestinatione 
aeterna  justitia,qua  in  suaimpietate  permanentibus 
et  poena  inferatur  et  mors.  Et  ideo  tali  argumenta- 


ipsom  habct  consummatorem  perficiendo.Haec  ergo  C  tione,sicut  iste  vult,  non  destruitur  praedestinatio 


fideKfer  teneamus,ut  in  vera  flde  fundati,ab  errore 
hairetico  tuti  simus.  Aut  si  istins  verba  alium  sen- 
sum  rectam  et  recipiendum  habent,  ostendat  ipse 
qui  seripsit. 

CAPTJT  V. 

Quinto  capitulo  higuBmodi  propositionos  ponit. 

1.  Per  prmscientiam  et  prxdestinationem  Dei 
nendnem  compeUi. 

2.  Prstseire  ea  etiam  qux  non  estet  facturus.prx- 
dtsiinare  tanium  qux  esset  facturus, 

3.  Sieui  in  ea  prxsdeniia^et  prspdestinatione  Dei 
camam  non  esse  pecctUi,  ita  nec  peenx  ejus,  nec 
mortis. 


Dei,qua  impiis  irrogat  aeterna  supplicia  ;  quia,  etsi 
non  estinejuspraedestinationeulla  causapoBnarum, 
est  tamen  ibijustitia,  et  judicium  juste  inferenda- 
rum  pcenarum. 

Quinta  proposito  talis  est  :  Si  qua  causa  prxcedat 
voluntatemy  id  est  naturam,  ad  bona  vel  mala  cogi' 
tanda,vel  faciendajnon  esse  naturam  :  ubi  manifeste 
contra  veritatem  loquitur.Si  enim  nulla  causaprae- 
cedit  voluntatem  hominis  ad  bona  cogitanda,  vel 
facienda,unde  est  in  homine  bona  voluntas,  id  est 
pia  affectio,  ut  possit  aliquid  boni  cogitare  vel  fa- 
cere?  Neque  enim  a  semetipso  habet  homo  volun- 
tatem  bonam,de  qua  dicitur:  Pax  in  terrahoniinibus 


t,  r% A-.  *  -     j  ,t  3  bonse  volunlatts  (Luc,  ii,  14).  Neque  a  semetipso  ha- 

h.Deumsieuineminemcompeltatp€ccareManec     u  ^    «>  •    i-      V     •         •    j  j-  •»        /^i    • 

.  '^  '  n  bet  efBcientiam  boni  opens  de  qua  dicitur :  Glona 

autem  et.honor  et  pax  omni  operanti  bonum  [Rom.  ii, 
10) ;  sed  ab  illo  haec  habet,de  quo  Apostolus  fideli- 
bus  dicit  :  Deus  est  enimquioperaturinvobis  etvelle 
etperficere,  pro  bona  voluntate  (PhiL  ii,  13).  Ipse 
praevenit  voluntatem  hominis  misericordia  sua,sicut 
Psalmista  dicit :  Deus  meus^  misericordia  ejus  pros- 
veniet  me  (PsaL  Lviii,'li).  Ipse  inspirat  homini  gra* 
tiam  recte  cogilandi,  sicut  Apostolus  dicit  :  Non 
quod  sufficientes  simus  cogttare  aliquid  a  nobis  quasi 
ex  nobiSj  sed  sufficientia  nostra  ex  Deo  est  (11  Cor, 
iii,  5).  Ipse  ergo  nobis  est  causa  bonae  voluntatis  ; 
ipse  nobis  estcausa  bene  desiderandi  et  perQciendi ; 


bene  vwere. 

y  5i  qua  causa  pratcedat'VOluntatem,id  est  natu- 
ram  std  bona  vtl  mala  eogitanda,  velfacienda,  nan 
esst  naturam. 

Ex  hisquinquepropositionibus,  jam  tres  superius, 
prout  potulmusysatis  tractatae  sunt,  et  ex  superfluo 
repeteada&  non  sunt :  id  est  prima  et  secunda  et 
^arta.  Restant  ergo  duae,  quas  nunc  primum  po- 
roit. 

In  tertia  itaque  sic  dicit  :  Sicut  in  prsescientia 
tt  prsAestinatione  Dei  causam  non  esse  peccati,  ita 
»^  pam3e  ejus,nec  nwTrfi^.Quibus  verbis  nos  respon- 

Patbol.  CXIX. 


139 


FLORI  DIACONI  LDGDUNENSIS. 


140 


ipsc  nobis  causa  miscricordisc  ct  gratis,  qua  nou 
solum  bene  velle,  non  solum  bcne  agere,  et  perfi- 
cere,sed  etiam  bene  cogitare  possimus.  Et  non  so- 
lum  in  prssenti  ha3c  a^it  in  electis  suis ;  sed  etiam, 
antemundiconstitutionem,praedestinavitiIlo8gratia 
Bua  ut  essentsancti  etimmacalati  coram  ipso  ;sicut 
Apostolus  testatur,  dicens  :  Sicut  elegit  nos  in  ipso 
ante  mundi  constituiionem,  ut  essemus  sancti  et  im- 
maculati  in  conspectu  ejus  in  charitate  [Eph,  ui,  4). 
Gum  ergo  tanta  et  talis  causa,qua3  cst  utiquecausa 
omnium  bonorum,8ive  in  condendis,sive  in  mune- 
randis  creaturis  suis,  sit  nobis  optima  et  (eterna 
causa  bonae  voluntatis.prscedens  nos  gratia  sua  ut 
bene  velle  et  bene  agere  possimus,  quomodo  iste 
dicit  nuUam  causam  praecedere  bonam  voluntatem 
et  bona  opcra  nostra?  aut^  si  prtccedat  bxc  aliqua 
causa  per  quam  fiant^ipsamcausam  non  esse  natu- 
ram,  cum  omnipotcns  Deus,  qui  bonse  voluntatis 
nobis  est  causa,  ipse  sit  pre  omnibus  summa  et 
optima  natura.Qui  ergo  non  credit  hanc  summam 
ct  cfncacissimam  causam,camdemquesummam  et 
optimam  naturam  prsecedere  voluntatem  nostram, 
ut  recte  velle  et  rccte  oporari  possimus,  manifeste 
resistit  veritati,  et  Pelagiani  erroris  esse  convinci- 
tur.Si  enim  hasc  felix  causa  non  praecederet  homi- 
num  voluntates,nulla  esset  prffidestinatio  bonorum, 
nulla  redemptio  miserorum,nulla  remuncratio  ope- 
rum  piorum. 

Ad  mala  autem  cogitanda  vel  facienda,  absit  ut 
haec  summa  et  optima  causa  voluntatem  nostram 
prscedat !  Praecedit  tamcn  eamcausa  non  efnciens, 
sed  deficiens,  id  est  summi  boni  desertio,  et  infe- 
rioris  uppetitio,  cum  ab  amore  Dei  anima  deficit, 
et  ea  quae  sunt  inferius  concupiscit.  Ad  haec  ergo 
delapsa  humano}  naturae  voluntas  efficitur  mala, 
nullam  aliam  habens  causam,  quia  mala  sit,  nisi, 
ut  dictum  est,defectum  a  summo  bono.  Talis  nam- 
que  defectus  voluntatis,ct  angelos  fccit  malos  dese- 
rentes  Deum,  et  hominem  similiter  malum  inobe- 
dientem  Deo.  Talis  autem  defectus  manifeste  non 
est  aliqua  natura ,  est  tamen  ipsius  vel  humanse  vel 
angelicffi  naturae  deserens  Greatorem,et  defluens  ad 
seipsam,vel  etiam  ad  infimam  creaturam.  Et  haec 
est  origo  totius  malae.voluntatis,totius  pravae  cupi- 
ditatis  et  operis.  Sed,  quamvis  non  sit  Deus  causa 
malis  voluntatibus  nostris,  noc  ulla  natura  subsi- 
stens,  sed  creatui*ae  rationalis  aiTectus  ab  amore 
conditoris  deficiens,non  tamen  non  idcirco  non  est 
judex,etvindex  ipsarum  cogitationum  nostrarum,et 

•  justaevindictae^acjudiciisuipraedestinatoraeternus ; 
quod  istc  tantis  ambagibus  et  argumentationibus 
evacuare  contendit.  Quod  vero  assidue  amat  dicere 
ipsam  voluntatem  esse  naturam,  jam  et  supra  ad- 
monuimus  quod  exverbissancti  Augustini  higuser- 
roris  sumpserit  occasionem  ;  dum  quod  ille  tractat 
devoluntatementishumanae,quadiligit3emetipsam, 
quaesemperutiqueestbonadiligendonaturamsuam, 
nec  aliud  vel  aliter  esse  potcst,  iste  contentiose 

^  omnino  transfert  ad  eam  voluntatem  de  qus  agitur, 


A  cum  deliberoarbitriotractaCur.Quia,sicutdiximas, 
una  eademque  voluntas  mentis  alia  est  cum  nalura- 
liter  diligit  8eipsam,alia  cum  vei  gratia  adjutadili* 
gitDeum,vel  proprio  vitio  corrupta  diligitmundum. 
Alia  est  autem  et  alia  non  naturae,sed  afrectionis  di- 
versitate.Et  ideo  potest  esso  etbona  et  mala,8ecun- 
dum  ea  quae  diligit  vel  bene  vel  male. 

CAPUT  VI. 
Sexto  capitulo  definit  : 

1.  Nutlum  peccatum  nullamque  ejus  pwnam  alitmde 
nasci,nisi  propria  hominis  voluntate  libero  male  ulcfir 
tis  arbitrio, 

2.  Et  stultissimum  esse,  dubitare  humanam  volun- 
tatem  esse  secundum  naturam. 

3.  Nec  dubitari  posse  ipsam  rationalem  substantiam 
n  esse. 

Has  tros  definitioncs  quare  posuerit,  ct  quid  ex 
eis  efficere  voluerit,  non  satis  apparet,  nisi  forte 
quia  praecipua  ejus  intentio  est  in  omnibus  istis  ar- 
gumentationibus,utvelliberumarbitriumsecundum 
naturam  defendat^quod  est  utiquc  Pelagianum,  aut 
praedestinationem  justi  judicii  Dei  quantum  in  se  est 
destruat,quod  est  Ciceronianum.Nam  Gicero,  sicut 
beatus  Augustinus  in  libris  de  Civitate  Dei  {lib.\^c.9) 
commemorat,et  ex  ipsius  Giceronis  verbis  ostcndit, 
in  tantum  conatus  cst  divinae  providentiae  disposi- 
tionem  evacuare,  ut  non  solum  praedestinationem, 
sed  etiam  praescientiam  Dei  omnino  negaret,  hac 
quasi  ratione  volens  defendere  liberum  hominisar- 
bitrium  :  atque  ita  auditores  suos,dum  vult  facere 
liberos,  fecit  sacrilegos,  qui  ita  se  existimarent  ab- 

C  solutos  sui  arbitrii  libertate,  ut  in  nullo  essent  ob- 
noxii  divinae  dispensationis  providentiae  vel  prsede- 
stinationi ;  negantes  Deo,  quod  aumme  ac  proprie 
Dei  est,id  est  pra^scientiam  omnium  futurorum,  et 
praedestinationem  dispositionum  suarum.Quodquid 
est  aliud  diccre,quam  Deum  non  csse  Deum?  quo- 
modo  enim  vere  Deus  est,  qui  nullam  habet  pras- 
scientiam  futurorum  ?Quod  et  nunc  valde  timendum 
et  cavendum  est  ne,per  hujuscemodi  contentiones 
et  concertationes,  dum  in  parte  suscipimus  et  in 
parte  negamus  praedestinationem  dispositionum  Dei, 
volentes  homines  quasi  facere  liberos,faciamus  sa- 
crilegos.  Quia  et  hoc  utique  ad  finem  nostram  per- 
tinet,utpraedestinationem  Dei,quae  utique  justaest, 
in  utramque  partem  plenam  et  perfectan  esse  cre- 

])  damus.Quod  quia  contra  fidem  est.Bi  negetur,  uti- 
qre  sacrilegum  est.Quia  ergo,  ut  diximus,  maxima 
hujus  intentio  est,vel  liberumarbitriumsecundum 
naturam  defendere,  vei  praBdestinationem  justiti» 
Dei  ex  dimidia  parte  negare,  potuit  et  has  tres  ar- 
gumentationes  velut  in  defensionem  liberi  arbitrii 
ponere. 

Quod  ergo  ait,  Nullum  peccatum  ntUlamque  ejus 
pamam  uliunde  nasci,  nisi  propria  hominis  voluntaU 
tiberc  male  utentis  arbitrio,  verum  est  quidem,  quia 
hominispropria  voluntatecommissum  est  peccatum, 
et  peccati  merito  consecuta  est  poena  peccati,  id  est 
mors,  miseria  et  supplicium.  In  hoc  tamen  pluri- 


) 


141 


LIBER  ADVERSUS  JOANNBM  SGOTDM. 


142 


mum  distat  inter  peocalum  ct  pocnam  pcecati,quod  A 
peccaium  iilud  solus  homo  fecit;  peccati  vero  poe- 
nam  et  ipse  meruit,et  Deus  juste  judicando  inilixit. 
Et  ideo  tali  argumentatione  nequaquam  concludit 
vcl  ostendit  iste  quod  vult,  videlicet  quasi  nulla  pce- 
na  peccati,  nulla  miseria,  nullum  suppliqium,  ques 
peccantibus  irrogantur,  a  Dco  sint.  Etideo  non  po- 
tuisse  a  Deo  prsdestinari  iniquorum  aeterna  suppli- 
cia :  quia  ab  ipso  non  sunt,  sicut  peccatum,  ita  ncc 
supplicium.Cum,sicut  jam  supra  ostendimus,  aper^ 
tissime  contra  hunc  errorem  Scriptura  clamet : 
Bona  el  mala  ;  vita  et  mors ;  paupertas  et  honestas  a 
Deo  sunl(EccH.  xi,  H).  Non  utique  i)la  mala,  homi- 
nes  peccando,  et  inique  agendo,  committunt,  quo- 
rum  omnino  auctor  Deus  non  est;  sed  illa,  quas 
propter  peccata  hominibus  justo  Dci  judicio  irro-  ^. 
gantur,  sicut  fanies,  cacdes,  hostilitates,  vastationes, 
et  ca2t<.ra!  aerumns,  et  clades  :  de  quibus  et  Amos 
propheta  dicit :  Si  erit  malum  in  civitate  quod  Do- 
minus  non  fecit  {Amos  iii,  6).  Et  ipse  Dominus  per 
Isaiam  prophetam  ait :  Ego  Dominus  faciens  pa- 
cem,  et  creans  malum  {isa,  xlv,  7).  Unde  et  de 
talibus  malis  quibusdam  comminatur  dicens  :  Et 
adducam  super  eos  malaf  annum  visitationis  eorum 
(Jer,  XI,  23).  Et  iterum  :  Congregabo  super  eos  mala, 
et  sagiltas  meas  complebo  in  eis  {Deut,  xxxii,  23). 
Quae  omnia  Deus  creare  dicitur,  non  quasi  aliquam 
naturam  condendo;  sed  ea  justo  suo  judicio  decer- 
nendo,  instituendo,  et  inferendo.  Quomodo  autem 
recte  distinguere  et  intelligere  debeamus  secundum 
hunc  sensum,  quod  Deus  mortem  non  fecit  (Sap.  i, 
\3).  Et  tamen  iTiors  a  Deo  est  {Eccl.  xi,  44).  Clarissl-  C 
me  beatu^  Augustinus  exponit  et  ostendit  dicens  : 
[Justum  Dei  judicium  est  ut  peccato  suo  quisque  pe- 
reat,  cum  peccatum  Deus  non  faciat,  sicut  et  mor- 
tcm  non  fecil.  Et  tamen  quem  morte  dignum  censet, 
occidit.  Unde  legitur  Deus  mortetn  non  fecit.  Et  legi- 
tur :  Uors  et  vita  a  Deo  est.  Quib  duo  non  esse  inter 
se  contraria  profecto  videt  quisquis  ab  operibus  di- 
vinis  judicia  divina  discernit.  Quia  aliud  estcreando 
non  instituisse  mortalem,  aliud  judicando  plectere 
peccatorem.] 

Quod  autem  subjungit  iste,  et  dicit :  Stultissimum 
esse  dubitare  humanum  voluntatem  esse  secundum 
naturam.  Verum  est  quidem  quod  voluntas  animae 
rationalis  secundum  naturam  et  in  natura  est  ejus- 
dem  animae  rationalis;  sed,  sicut  sspe  jam  dictum  j) 
est,eadem  ipsa  naturalis  voluntas  aliter  intelligenda 
est  cum  se  vult  et  diligit,  et  ad  se  refertur,  quam 
nemo  dubitat  semper  naturaliter  bonam  esse;  aliter 
vero  cum  vel  Dominum  pie  diligit,  vel  perverse  mun- 
dum^et  ad  ea  refertur  que  vel  supra  se,  vel  infra  se 
diligit.  Et  ideo  jam  talis  voluntas,  non  ad  mentem 
suam  cum  naturaliter  inest;  sed  ad  aliud  vel  aliud, 
qnod  extra  substantiam  est  relata,  potest  esse  et  bo- 
na  et  mala,  non  natura,  sed  affectione  :  videlicet  aut 
recle  superiora  diligendo,  quibus  beatificatur;  aut 
prave  appeiendo  inferiora,  quibus  corrumpitur.  In 
qua  re  non  jam  est  sola  natura;  sed  aut  virtus,  aut 


vitium  natura!,sed  virtus  exdivinaegratiaB  inlusione, 
vitium  ex  proprias  voluntalis  depravatione.  El  hoc  est 
liberum  humanae  mentisarbitrium^cum  ad  illa,  vel 
illa  appetenda  aiTectus  hominisinclinatur.  Qui  affe- 
ctus  nec  oxtra  naturam  est,  quia  in  utromque  par- 
tem  spontanea  voluntate  movetur,  nec  tamen  soliua 
naturae  est;  sed  ut  ad  bona  movealur,divinaexcita- 
tur^  et  agitur  gratia ;  ut  vero  ad  mala,  propria  cupi- 
ditate  depravatur.  Quod  ideo  in  hoc  loco  breviter  et 
diligcnter,  prout  potuimus,demonstrandum  pulavi- 
mus,ut  scienter  discernatur  et  intelligatur  quam  ab- 
surde  et  fallaciter  naturalem  tantummodo  arbitrii 
libertateui  iste  ubique  asserere  conetur,  propter  il- 
lam  scilicet  humanae  mentis  voluntatem,  qua  natu- 
raliter  diligit  seipsam.  Nec  attendit,  aut  certe  dissi- 
mulat,nihil  ad  hujusmodivoluntatem  pertinere,cum 
de  libcro  arbitriu  agitur ;  scd  ad  illaun  quae  alio  modOi 
alia  aiTectionc,  vel  ad  bona  diligenda  vel  ad  mala  pe- 
tenda,  aut  divina  gratia  adjuta  aut  suo.vitio  depra- 
vata  movetur.  Ac  per  hoc  manifestum  est  quod  ejus 
tam  contentiosa  et  pcrvicax  intentio,  qua  liberum 
arbitrium  naturaliter  defendere  conatur^  manifeste 
cassa  et  irrita  est.  Quia^  licct  in  natura  hominis  et 
voluntate  humanae  mentis  liberum  consistat  arbi- 
trium,et  naturaliter  habeat  posse  bonum  velle,  posse 
rccte  vivere,  posse  beate  esse;  tamen,  ut  ipsum  bo- 
num  velit,ut  recte  vivat^ut  beata  fiat,  non  habet  ex 
sua  virtute,  sed  ex  sola  divinae  gratiae  largitate. 

Sed  quia  isle  tali  argumentatione  nos  coarctare 
vult,  ut  aut  divinam  praedestinationem  ex  dimidia 
parte  negemus,  aut  eamdem  prsedestinationem  per- 
fecte  osserendo  liberum  videamur  toUere  arbitrium, 
sicut  etiam  Cicero  disputabat,divinam  praescientiam 
impugnando  et  negando,  asserens  quod  si  vere  esset 
Dei  praescientia,  non  posset  esse  in  hominibus  libe- 
rum  arbitrium  :  aut  si  esset  in  hominibus  liberum 
arbitrium,  nullam  esse  Dci  praescientiam.  Unde  et 
elegit  ille  impiissimus  et  detestabilis  biasphemator 
Dei,ut  liberum  hominis  arbitrium  defenderet,et  Dei 
praesoientiam  omnimodisdenegaret.Quem  istequam 
magna  ex  parte  in  hac  disputatione  sua  sequi,  et 
imitari  videatur  facile  intelligit,qui  diligenter  adver- 
tit.  Quia  qui  negat  Dei  praescientiam,  negat  etiam 
Dei  praedestinationem,  quae  sine  praescientia  nulla 
est.  Ut  ergo  manifestius  et  lucidius  intelligamus 
quomodo  utrumque  verissime  constet,  videlicet  et 
divina  praedestinatio,et  liberum  hominis  arbitrium^ 
nec  omnino  alterum  altero  destruatur,  necessarium 
omnino  et  salubre  existimamus  in  hoc  loco  ipsa  ver- 
ba  sancti  Augustini  subjungere,quibus  adveraus  im- 
piam  Ciceronis  disputationem,  utrumque  defendit, 
utrumque  tenendum  suavissime  docet  (Aug.,  de 
Civit.  Dei,  lib.  v,  c.  9). 

[In  has^  inquit,angu8tias  coarctat  animum  rcligio- 
sum,  ut  unum  eligat  e  duobus,  aut  esse  aliquid  in 
uostra  voluntate,  aut  non  esse  prsescientiam  futuro- 
rum.Quoniam  utrumque  arbitratur  esse  non  posse  { 
sed  si  alterum  confirmabitur,  alterum  toUi :  si  elege" 
rimus  praescientiamfuturoruo),toUivoIuntatisarbi« ' 


143 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


144 


trium;  si  elegerimus  voluDtatis  arbitrium,  toUi  prae-  A.  ^^^  ^ori  et  falli  non  potest.  Dicitur  enim  omnipo< 


scientiam  futurorum.  Ipse  itaque  ex  duobus  elegit 
liberum  voluntatis  arbitrium,  quod  ut  oonfirmare- 
tur,  negavit  praescientiam  f  turorum  :  atque  ita 
dum  vult  facere  liberos^  facit  sacrilegos.  Religiosus 
antem  animus  utrumque  eligit,  utrumque  confite- 
tur,  et  fide  pietatis  utrumque  confirmat.]  Jtem  post 
aliquanta :  [Spiritus  ergo  vit«  qui  vivificat  omnia, 
oreatorque  est  omnis  corporis  et  omnis  creati  spiri- 
tus,  ipse  est  Deus,  spiritus  utique  non  creatus;  in 
e{|u8  voluntate  summa  potestas  est,  qua  crcatorum 
spiriiuum  bonas  voluntates  adjuvat,  malas  judicat, 
omnes  ordinat ;  et  quibusdam  tribuit  potestateSiqui- 
busdam  non  tribuit.  Sicutcnim  omnium  naturarum 
oreator  est,  ita  omnium  potestatum  dator,  non  vo- 


tens  faciendo  quod  vult,  non  patiendo  quod  non 
vult.  Quod  ei  si  accideret,  nequaquam  omnipotens 
esset.  Unde  propterea  qutedam  non  potest,  quia 
omnipotens  est.  Sic  etiam  cum  dicimus,  necesse 
esse  ut,  cum  volumus,  libero  velimus  arbitrio,  et 
verum  procul  dubio  decimus;  etnon  ideo  ipsumli» 
berum  arbitrium  necessitati  subjicimus,  qus  adi- 
mit  libcrtatem.  Sunt  igitur  nostrsB  voluntatjes,  qu« 
et  ipsffi  faciunt  quidquid  volendo  facimus,  quod  non 
fieret  si  noUemus.  Non  ergo  propterea  nihil  est  in 
nostra  voluntate,quia  Deus  prsescivit  quid  futurum 
esset  in  nostra  voluntate;  non  enim  qui  boc  pr»- 
scivit,  nihil  pra^scivit.  Porro  si  ille  qui  prasscivit 
quid  futurum  esset  in  nostra  voluntate,  non  utique 


iuntaium.MalsB  quippe  voluntates  ab  illo  non  sunt,  ^  nihil,  sed  aliquid  praescivit;  profecto  et  illo  pra3 


quoniam  contra  naturam  sunt,  quse  ab  illo  est.j  Et 
poat  aliqua :  [Gausa,  inquit,  rerum,  quae  facit,  nec 
fit,  Deusest;  aliae  vero  causae  faciunt^  et  fiunt  : 
quomodo  igitur  ordo  causarum^qui  pra^scienii  cer- 
tu8  est  Deo,  id  est  ut  nihil  sit  in  nostra  voluntate? 
cum  in  ipso  causarum  ordine  magnum  habcant  lo- 
cum  nostrffi  voluntates.] 

Item  post  pauca  :  [Quod  vero  negat,  inquit,  ordi- 
dem  omnium  causarum  esse  certissimum^  ct  Dci 
praBseientiaB  notissimum,  plus  eum  quam  Stoici  de- 
testamur  :  aut  enim  esse  Deum  negat,  aut  si  esse 
confltetur  Deum,  quem  negat  praescium  futurorum ; 
lOtiam  sic  nihil  dicit  aliud  quam  quod  iWe  diuit  insi- 
piens  in  corde  suo  :  Non  est  Deus  (PsaL  xiii,  4) :  qui 
enioa  non  est  prcesciens  omnium  futurorum,  non  est 


ciente  est  aliquid  in  nostra  voluntate.  Qaocirca 
nullo  modo  cogitur,  aut  retenta  praescientia  Dei  tol- 
lere  voluntatis  arbitrium  :  aut  retcnto  voluntatis  ar- 
bitrio,  Deum  (quod  nefas  est)  negare  prffiscium  futu- 
rorum;  sed  utrumque  amplcctimur,utrumque  fide- 
liLcr  et  veraciter  confitemur  :  illud  ut  bene  creda- 
mus,  hoc  ut  bcne  vivamus.  Male  autem  vivitur,si  de 
Deo  non  bene  creditur.  Unde  absit  a  nobis  ejus  ne- 
gare  praescientiam^  ut  Hbere  velimus,  quo  adlju- 
vante  sumus  liberi  vel  erimus.  Juste  itaque  prae- 
mia  bonis  factis,  et  peccatis  supplicia  constituta 
sunt  :  neque  enim  ideo  peccat  homo,  quia  Deus 
illum  peccaturum  esse  praescivit ;  imo  ideo  non  da- 
bitatur  ipsum  peccare,  cum  peccat,  quia  ille  cujus 
praescientia  falli  non  potest^  non  faium^  non  fortu- 


uiique  Deus.  Quapropter  et  voluntates  nostrae  tan-  G  nam,  non  aliquid  aliud,  sedipsum  peccaturum  esse 


tum  valent  quantum  Deus  eas  valere  voluit  atque 
prseBoivit;  et  ideo  quidquid  valent,certissime  valent : 
{(tap.  10)  ei  quod  facturae  sunt,  ipsa  omnino  factu- 
riB  suni,  quia  valituras  atque  facturas  ille  praesci- 
vit  (a),  cujus  praescientia  falli  non  potesi.  Si  enim 
nftcessiias  nostra  illa  dicenda  est,  quac  non  est  in 
noBira  poiesiaie,  sed,  etiamsi  nolumus,  efficii  quod 
poiesijSicut  esi  necessitas  mortis;  manifestum  esi 
voluntates  nostras,  quibus  recie  vel  perperam  vivi- 
tur,  sub  tali  necessitate  non  esse.  Multa  enini  faci- 
xaus  qu»,  si  nollemus,  non  utique  faceremus,  quo 
primiius  pertinet  ipsum  velle  :  nam  si  volumus,est; 
81.  nolumus,  non  est.  Non  enim  vcllcmus  si  nollemus. 
Si  autem  illa  deilnitur  essc  necessiias»  sccundum 


praescivii,  qui  si  nolii,  utique  non   peccat;  sed  si 
peccare  noluerit,  etiam  hoc  ille  praescivit.] 

Haec  ad  insiructionemetconfirmationem  nostram 
conira  humanae  praesumpilonis  et  argumentationis 
errores  beatissimus  docior  lucidissiine  dissernit,qui 
etiam  alio  ioco  de  hac  eadem  re  ita  ait:  [Ncminem 
Deus  ad  peccandum  cogii,  praevidet  iamen  eos  qui 
propria  voluntate  peccabunt.Cur  ergo  non  judicet  ju- 
stus,  quae  fleri  non  cogit  praescius :  sicut  enim  memo- 
ria  sua  nemo  cogit  facta  esse  quae  praetericrunt,  sic 
Deus  non  cogit  praescientia  sua  facienda,quae  futura 
sunt.  Et  sicui  homo  quaedam  quae  fecit  meminit,  nec 
tamen  omniaquae  meminit  fecii ;  iia  Deusomniaquo- 
rum  ipsc  auetor  est,  praescivit;  quorum  auiem  non  est 


quam  dicimus  necesse  epsc  ut  ita  sit  aliquid  vel  ita  fv  malus  auctor,  justus  esi  ultor.]  liem  de  immutabiii 


flat,  nescia  cur  etiam  timeamus  ne  nobis  libertatem 
auferai  voluntaiis.  Nequc  enim  et  viiam  Dei,  ei 
praescientiam  Dei  sub  necessitate  ponimus,  si  dica- 
mus  necesse  esse  Do.um  semper  vivcre,  et  cuncia 
praescire,  sicut  nec  potestas  cjiis  minuitur,  cum  di- 
citur  mori,  fallique  non  posse;  sic  enim  hoc  non 
potesi,  ut  potius,  si  posset,  minoris  essct  utique  po- 
iesiatis.  Recie  quippe  Omnipotens  diciiur,  qui  ia- 


ratione  rerum  mutabilium  in  Deo,  et  de  aeternaejus 
ac  generali  praedestinaiione,  et  praescientia  alio  loco 
ita  dicit:  [Ira  Dei  non  perturbatio  animi  ejus  est^sed 
judicium  quo  irrogaiur  poena  peccato.Cogilaiio  vero 
ejuset  reoogitatio  mutandarum  rerumest  immutabi- 
lis  ratio.  Non  enim  sicut  hominem,  ita  Deum  cujus- 
quam  facti  sui  pceniiet^cujus  esi  de  omnibus  omnino 
rebus  iam  fixa  sententia,  quam  certa  praecientia.] 


mTJE  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 

5(ii)  Cum  aii  voluniatem  illiud  esse  facturam  quod  iantum  infallibiliter  esse  facturam  et  indubitanter 
Deus  ^raescivit,  non  vultpraescientiamimponerevo-  eventuram,  posito  quod  Deus  ita  praescierit,  eum 
^UQjlati  necessiiaiem,  cum  hoo  haereticum  sit,  sed     ejus  praescientia  minime  foUatur. 


145 


LIBBR  ADVERSUS  JOANNEM  SGOTUM. 


446 


CAPDT  VII. 

Sepiirao  capitulo  talem  deGnitioncm  ponit. 

1.  Uherwn  arbitrium  inler  media  dona  Dei  depn- 
Umdum  :  ideoque  eo  peccari  potuisse, 

Ubi  boc  breviter  dicendum,et  distinguendum  est, 
f  ttod  iste  lioet  donum  Dei  dicat  esse  liberum  arbi- 
imm  :  tamen  naturale  illud  tantummodo  asserit 
utdte  Pelagianordm ;  cum  fldes  Ecclesi»  multum 
dtsiing^at  inter  dona  naturs  et  dona  gratise  :  ut, 
^tteddedUoninipotens  Deus  bomini  naturaliter  men- 
teod  rationalemetintellectualem,etin  eadem  mente 
laemorlam,  intelligentiam,  voluntatem;  quoddedit 
etiam  naturaliier  eorpori  bumano  substantiam,for- 
iMWi,  speciem,  incolumitatemysensum  videndi,au- 
dModif  olfaeiettdi,  gustandi,  tangendi,  viviflcante 


A  aliter  putat  esse  liberum,  nisi  ilierit  GhrtBti  gratia 
libcratum. 

Quod  autem  dicit  iste,illud(a)liberum  arbitrinmt 
(&)bonum  et  rectum,etbona  voluntateadsupernaet 
divina  erectum,  quale  in  primo  homine  conditom 
fuit,  ita  ut  esset  sine  ullo  peccato,  et  posset  non 
pcccare  si  vcllet  :  quod,  inquam,  tale  et  tam  ma^ 
gnum  bonum  non  inter  summa^sed  inter  mediocria 
Deidonaes8easseritdeputandum,multum  a  veritate 
discordat.  Quia,  sicut  diximus,  tantum  ac  tale  erat 
in  illo  primo  homine  liberi  arbitrii  bonum,quale  in 
nuilo  est  sanctorum  in  praesenti  vita :  in  quibu3,lioet 
sit  liberum  arbitrium  jam  Christi  gratia  liberatum 
atque  sanatum,  tamen  tanta  est  illa  sanitas,  at, 
quandiu  mortaliter  vivunt,  sine  peccato  esse  non 


ifl«d  anima  et  sensiBeante,  manifeste  sint  dona  et  j.  possint;  etcummultnmvclintatqucdesiderentnon 

,  ^m  ,.  •^  «  .         .      JD      _— ^____      /_\      —  __       ____*_1.      X       __  _  TT         J  A. 


nHHiera  naturad,  qus  prima  oreaiione  Deus  bomini 
inBeruit,  et  creando  natiiraliier  dedit;  quod  autem 
dai  Beus  bonBni  fNiem,  8pem,charitatera,pietatem, 
bonam  voluntatem,  boni  operis  facultatem,  et  cas- 
toa  huju«nodi  dona  sus  grati8e,donaSpiritus  san« 
eii,  de  quibus  Apoatolus  dicit  :  Haec  autem  omnia 
operaiar  unus  alque  idem  spiritus  dividens  singulis 
pr&utvuU  (/  Cor.  xi,  12).  De  quibus  etiam  in  psal- 
modictttffl  eaae  exponii, Ascendens  in  allum  captivam 
duxit  eaptivitaiemfdedii  dona  hominibus  (Eph,  iv,  8 ; 
Ps,  LXVH,  19);  unde  et  ipsum  liberum  arbitrium 
§des  catholiea,fide8  vera  inter  dona  grati»  deputat. 
Qma»lieet  naiuraliter  illud  homini  Deus  inseruerit, 
qnando  eum  creavit  utique  bonum,  et  bona  volun- 
tate  praeditum;  tamenetiunc  indigebat  gratiaCon- 


peccare,{c)  non  possint  tamen  non  peccare.Unde  et 
quotidie  indigent  supplicare  et  veraciter  dicere  Pa- 
tri  coelesti  :  Dimitte  nobis  debita  nostra,  sicut  et  nos 
dimittimus  debitoribus  nostris,^on  ergomedium,sed 
summum  donum  erat  secundum  eum  modum,quo 
tunc  homo  in  paradiso  vivebat,liber  a  peccato,et  li- 
bertatem  non  peccandi  habens  in  propria  voluntate 
quandiu  pie  Deo  se  subjiceret  regendum  atque  jn* 
vandum,licet  adhuc  esset  perficiendum  inmeliu8,8i 
in  Dei  obedientia  permanisset,  ut  tantam  virtutem 
acciperet,ut  jam  peccare  non  posset.Ut  autemtalei 
et  tam  liberum  arbitriuminillo  primo  homine  peo- 
care  posset,  fecit  hoc  desertio  Dei  et  prsBsumptio 
sui ;  dum  sub  Deoesse  negligens,et  in  sua  poiesiate 
esse  volens,  amisit  donum  divinae  grati®,  amisit 


ditoria,ui  in  bono  quo  creatum  fuerat  permaneret ;  C  bonae  naturae,  et  invcnit  se  sub  damnatione  mi-^ 
et  primi  illius  peccati  merito  amissa  libertate  infir-      seriae. 


mat<Kn,vitiatum  atque  corruptum,et  velutquadam 
rainadepressumynuUaienusvaletassurgere  ad  illud 
ctemum  et  Bummum  bonum,ad  quod  homo  condi- 
t«8  est»  nisi  Dei  gratia  s&netur,  redintcgretur,  illu- 
rainetnr  et  liberetur :  nec  potest  omnino  aliter  fieri 
liberam,ni8i  Aierit  Dei  gratia  liberum,per  eum  qui 
dicit :  Si  vas  Pilius  Hberaverit,  tunc  vere  libri  eritis 
{Joan,  VIII,  36)  :  ut  fiat  in  nobis  quod  Apostolus 
iit :  Vbispiritus  Dominifibi  tibertas{n  Cor,  iii,  17)  : 
etideo,  sicut  diximus,  insanus  et  Pelagianus  est 
•nror,si  quisliberum  arbitriumjquod  in  Adam  pe- 


(}APUT  VIII. 
Octavo  capitulo  hos  definitiones  ponit. 

1.  Interioris  hominis  substantialem  trinitatem 
essentia,  et  voluntate,  et  scientia  contineri, 

2.  Nec  aliud  ei  esse  et  velle,  nec  aliud  velle  et  sdrOt 
sed  haec  tria  unam  naturam,  totamque  animx  nat/U" 
ram  voluntatem  esse. 

3  Liberam  voluntatem  esse  naturam  hominiSf  ejus*' 
que  liberum  motum,  ac  potestatem  movendi,  quod  sii 
liberum  arbitrium,  hoc  donum  Creatoris, 

4.  Sicut  animale  corpus  potuit  morij  quia  adhitc 


mt  peocando,  amisso  dono  naturae  et  dono  gratiae,  D  non  erat  perfectum,  id  est  spiritale,  ita  volunias  h'. 

NOTiE  DUVALLI  DOCTORIS  SORBONNICI. 


(olArguiiur  Erigena  quod  liberum  arbitriuminter 
meoia  Dei  dona  recenseat,inter  naturam  scilicetct 
sntim:  sio  enim  viam  ad  Pelagianismum  sternit. 
&  enim  iibertae  sit  medium  quoddam  domum  supra 
Baturam,6equitur  auxilia  gratiae  ad  resurgendum  a 
peccato  aut  ad  pieoperandum  non  esse  necessaria ; 
Terum  si  per  lilbenim  arbilrium  intelligat  Erigena 
aetiones  hberas,  nonnibil  potest  excusari,  cum  illas 
a  D.  Tbom.  i  part.  q.  57,  art.  4,  medii  ordinis  in- 
ter  naturales  et  supernaturales  esse  dicantur,  ac 
propterea  ait  ab  angelis  naturaliter  non  posse  co- 
gnosci. 

(^)Aocipitur  in  univerSa  disputatione  liberum  ar- 
bitrium  aut  pro  actuali  conversione  ad  bonum,  aut 
pro  libertate  a  servitute  peccati ;  et  sic  ubique  do- 


cetur  illud  esse  bonum  rectum  et  bona  voluntate 
ad  siipcrna  ctdivina  ercctum;  ideoque  non  esse  mi- 
rum  si  asscrat  esse  duntaxat  gratiae  donum,  et 
omnino  perisse  in  Adamo,  cum  tamen  si  ut  po- 
tentia  sumatur,  aut  habito  respectu  ad  action68 
civiles  et  humanas,  donum  naturae  debeat  appel- 
lari. 

(c)  Gum  dicit  optimos  quosque  in  statu  naturaft 
lapsae  non  posse  non  peccare,inte11igendum  est  col- 
lective,  non  distributive,  id  est,  etiamsi  nullum  sit 
peccatum,  singulariter  acceptum,  quod  vitare  non 
possint,nihilominus  propter  carentiam  gratiaevadde 
specialis,ct  naturae  corruplionem  ex  peccato  profe- 
ctam.  non  possunt  non  incidere  in  aliquod  pecca- 
tum.  Ita  D.  Thom.  1-2,  q.  109  art.  8. 


147 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


14S 


bera,  adhuc  animalis  merito,  quia  mortaliSt  potuit  Ji 
peccarCy  qtwniam  adhuc  non  ei'at  perfecta,  quss  utique 
perfectio  libertatis  post   mandati  custodiam   imple- 
retur,  dum  ei  peccandi  voluntas  penitus   auferre- 

retur, 

5.  Hunc  motum  nulli  animalium  praster  hominem 

cancessum. 

6.  Sitqu£  talis  differentia  inter  liberum  hominis  ar- 
hitrium,  et  ejus  substantiam,  ut  natura  in  voluntate 
rationalijliberum  vero  arbitrium  ^us  libertate.sive  in 
motu  liberae  naturaliter  voluntatis,  sive  in  munere  in- 

telUgentix. 

7.  Qua;  tria,  id  est  liber,  motus  intetligentiaf 
liberum  arbitrium  inter  se  componunt :  «/,  sicut  sub- 
stantia  in  qua  est,  trina  sit  :  est  enimt  et  vult,  et 
scit  :  ita  et  itlud  trinum  fiat;  liberj  motus,  intelli'  g 

gens, 

Quod  ergo  dicit,  interioris  hominis  substantialem 
trinitem  in  essentia  el  voluntate  et  scientia  contineri, 
ex  parteexdisputationibussancti  Augustlni  in  libris 
de  Trinitate  sumpsit;  ex  parte  de  suo  excogitavil. 
Dicit  enim  beatus  AugustYnus  de  sancta  et  summa 
Trinitate  disputans(W^.  ix,  cap.2,  et  lib.  xv,  cap,  7), 
et  de  mente  hominis  ubi  ud  imaginem  et  similitudi- 
nem  Dei  conditur  cst,  similitudincm  ad  Deum  tra- 
hens,  ut  per  illam  imaginem  trinitatis  qu»  est  in 
mente  hominis  sublevaret  nos  ad  contemplandum 
utcumque  Trinitatcm  quae  Dous  est.Dicit,  inquam. 
ha5C  tria,  id  est  esse,  nosse,  et  vellc,  ita  in  mente 
hominis  inveniri,ut  et  distincte  tria  sint,et  substan- 
tia  unum  sint;  videlicet  quando  mcns,quffi  nalurali- 
ter  e8t,naturalitcr  novit  sc  ct  naturaliter  vult,id  est  C 
diligit  se,ncc  ad  aliud  tunc  refertur  ejus  nolitia  et 
volunlas  nisi  ad  seipsam.Tunc  enim  licct  distincte 
intelligantur  hasc  tria  csse  in  mente,  id  est  esse 
et  nosse  se,  et  velle  sc,  tamen  ct  ipsum  esse 
natura,  id  est  essentia  mentis  est,  et  omnino 
naturaliter  novit  se,  et  naturalitcr  vult  se ;  et  tota 
e8t,et  sicut  tota  habct  esse,  sic  etiam  tota  se  novit, 
sic  tota  se  vult  et  diiigit.  Et  ideo  tunc  quanta  est 
essentia  cjus,  lanta  est  et  notitia  cjus  ct  voluntas 
ejus.  Et  ex  hac  comparatione  admonet  beatus  do- 
ctor,  ut  cx  similitudine  mentis  nostras  exsurgamus 
ad  contcmplandam  veram  Trinitatem  quae  Deus  est : 
ut  sicut  haec  tria,  id  est  csse,  nosse  se,  et  velle  se, 
ita  invcniuntur  in  mcnte  hominis,utet  propriesin- 
gula  discernantur,  et  tamon  substantialiler  et  na-  j) 
turaliter  unum  sint.  Et  quinla  est  ipsa  men8,tanta 
tunc  sit  et  notitia  sui  ct  dilectio  sui,quia  tota  se  no- 
vit,  tota  se  diligi  :  ita  ex  hac  imagine  et  similitu» 
dine  Dei  sublevemus  intellectum  ad  ipsam  Trinita- 
tem  Domini,ct  agnoscamus  in  ipsa  beata  et  sumraa 
Trinitate,  distincte  et  proprie  tria  csse,  id  est  Pa- 
trem,  et  Filium,  ct  Spiritum  sanctum,  et  h«c  tria 
essentialiter  et  naturaliter  unum  csse,  et  sequalia 
esse,ut  quantus  est  ibi  Patcr,tantns  agnoscaturesse 
et  Filius,  tantus  ct  Spiritus  sanclus.  Sicque,  velut 
per  speculum  ct  in  aenigmate  mentis  nostra^  disca- 
mus  intelligere  sanctam  Trinitatem^distinclam  per- 


8oni8,unitam  substantia^aequalem  natura  atque  po- 
tentia.J 

Iste  vero  cum  hffic  legisset,  tam  utiliter  et  salu- 
briter  ad  illuminationem  nostrsB  fidei  dicta,none8t 
contentus  moderamine  et  pietate  sancti  doctori8,ne 
terminosabeo  praefixosexcederet :  sed  addidit  de  suo 
quodhaectriaqusinmente  hominis  contemplantar, 
Trinitas  sit  substantialis :  cum  Trinitas  substantilis 
et  substantiva,  id  est  quse  substantialiter  in  perso- 
nis  consistat,  nullatenus  inveniri  possit,  nisi  unius 
Dei.  Unde  et  idem  doctor,  ne  quis  erret  in  talibus 
Bollicite  admonet,  et  docet  in  eisdem  libris,  quod 
non  homo  tit  haec  tria,  8ed  hominis  vel  tn  homine 
sint  hmc  tria.  Gum  e  contrario  in  sancta  Trinitate 
illa  tria  quae  distincte  ibi  agnoscuntur,  nullatenafl 
dici  debeant  aut  possint  in  uno  Deo  esse,  sed  vere 
unus  Deus  esse.  Neque  enim  Irinitatem  dicimn 
esse  in  Deo,  sed  ipsam  Trinitatem  Deum  isic  enim 
ipse  sanctus  doctor  dicit  (lib.  xv  de  rnm7.,cap.6} : 
[Invenimus  in  homine  trinitatem,  id  cstmentemet 
notitiam  qua  se  novit,et  dilectionem  qua  se  diligit; 
sed  hsec  tria  ita  sunt  in  homine,  ut  non  ipsa  sint 
homo  :  homo  enim  est,Bicut  et  veteres  defmierant, 
animal  rationale  mortalc.  Illa  ergo  excellunt  in  ho- 
mine,  non  ipsa  sunt  homo,  et  una  persona,  id  est 
singulus  quisque  homo.]  Habet  illa  tria  in  moDte, 
vel  mentem  :  ac  per  hoc  illa  non  homo  sunt,  sed 
hominis  sunt,  vel  in  homine  sunt.  Detracto  etiam 
corporo,  si  sola  anima  cogitetur  a1iquid,ejusmens 
cst  tanquam  caput  ejus,  vel  oculus,  vel  facies,  sed 
non  ha;c  ut  corpora  cogitanda  sunt.Non  igiturani- 
ma,  scd  quod  excollit  in  anima,  mens  vocatur: 
nunquid  autem  possumus  dicere    Trinitatem  sic 
esso  in  Doo,  ut  aliquid  Dei  sit,  nec  ipsa  sit  Dcus? 

Isto  vero  postquam  non  reot.)  Bubstantlalem  Tri- 
nitatem  in  mentis  essentia  et  voluntate  at  scientia 
contineri  dixit,  addit  adhuc  aliud  pejus,  dicens  de 
ipsa  hominis  mente  :  Nec  aliud  ei  esse  et  velle,  nec 
aliud  velle  et  scire;  totamque  animx  naturam  volunta- 
tem  esse ;  sed  hxc  tria  unam  nafuram.Gum  e  contra- 
rio  firmissime  fldes  teneat  nullam  creaturam  esse, 
id  est  nec  angelicam,  nec  humanam,  quee  ita  sit 
simplicis  natura;,  vel  essentia;,  ut  quod  eat  ei  esse, 
hoc  sit  intelligcrc,  quia  videlicet  potest  esseet  non 
intelligcre.  Noc  quod  est  ei  esse,  hoc  est  velle,quia 
potest  esse  et  non  velle.  Ncc  hoc  illi  est  csse  quod 
nosse,quia  potest  esse  et  non  nossc.Nec  hoc  illi  est 
esse  quod  diiigere,quia  potest  csse  et  nondiligere. 
Solius  autem  divinse  naturae  est  summaillaetinef- 
fabilis  simplicitas,  ut  quod  est  ei  esse,  hoc  ei  sit 
quidquid  veraciter  dicitur  esse.  Verbi  gratia,  quod 
est  ei  esse,  hoc  est  intelligcre,  quia  non  est  in  illo 
aliud  esscntia  et  aliud  intelligentia  :  sed  quod  cst 
essentia,  hoc  intelligentia ;  et  quod  tntelligentia, 
hoc  cssontia.  Similitcr  non  est  illi  aliud  esse  et 
aliud  sapientem  e5>8e,quia  nonostin  illos  aliud  cs- 
scntia  et  aliud  sapicntia  :  sed  quod  essentia,  hoc 
sapientia,  et  quod  sapientia,  hoc  essentia.  De  qua 
re  idom  boatus  doctor  ita  loquitur,  dicens  : 


149 


LIBER  ADYERSDS  JOANNEM  SGOTUM. 


160 


[Siautemqusriturquomodomultiplexetsimplcx  A  dum  per  solam  memoriam  sui  meminit.per  solam 


Ola  sit  substaatia,  animadvertenda  est  primo  crea- 
tura  quare  sit  multiplex,nuIlo  autcm  modo  vere  sim- 
plex.]  Et  post  aliqua  :  [etiam  anima,  inquit,  cum 
altud  sit  artificiosum  esse,  aliud  inertoxn^aliud  acu- 
tum^aliud  memorem;  aliud  cupiditas,aliud  timor; 
aliud  latitia,  aliud  tristitia ;  possintque  alia  slne 
aliiSj  et  alia  miyus,  alia  minus,innumerabilia  et  in- 
Dumerabiliter  in  animsnaturainvemri :  manifestum 
est  non  simplicem,  sed  multiplicem  esse  naturam, 
nihil  enim  simplex  mutabile  est.  Omnis  autcm 
creatora  mutabilis,  Deus  autcm  multipliciter  qui- 
dem  diciiur,  magnus»  bonusisapiens,  beatus,verus, 
etquidquid  aliud  non  indigne  dici  videtur.Sed  ea- 
dem  magnitudo  ejus  e8t,quffi  sapientia.  Non  enim 


intelligentiam  se  intclligit,per  solam  dilectionem  se 
diligit  :  aliud  ergo  ibi  potest  memoria,aliud  intelli- 
gentia,  aliud  dilectio  :  nec  quod  potest  memoria, 
bocpotest  inlelligentia,nec  quod  potest  intelligentia 
hoc  memoria  :  nec  quod  potest  memoria  et  intelli- 
gentia,hoc  voluntas.Et  si  mentis  essentia  distincte 
consideretur,quod  potest  substantialiter  in  his  tri- 
bus,  absque  illis  utique  non  possit.  Iste  autem  e 
contrario  dicit,  menti  non  aliud  esse  et  aliud  velle ; 
nec  aliud  velle  et  aliud  scire.  Quod  si  recipiatur, 
quid  aliud  ista  et  nova,inaudita  pracsumptione,asse- 
ritur,nisi,  ut  Deus  simplicis  est  naturae^itaet  mens 
humana  simplicis  naturae  esse  credatur?  Si  enim 
quod  est  humanfle  menti  esse,  hoc  est  velle,  mani- 


mole  magnus,  sed  virtute.  Et  eadem  bonitas  qus  «^  feste  non  est  ibi  aliud  essentia,  et  aliud  voluntas ; 
sapientia  et  magnitudo;  eteadem  veritas  qus  illa      sed  ipsa  essentiavoluntas,etipsavoluntasessentia. 


omnia.  Et  non  est  ibi  aliud  beatum  esse,  et  aliud 
magnam  aut  8apientem,aut  verum,aut  bonum,aut 
omnino  ipsum  esse;  nec  quoniam  Trinitas  est,ideo 
triplex  putandus  est.  Alioquin  minor  erit  Pater  so- 
lu8,  aut  Filius  solus,  quam  simui  Pater  et  Filius.] 
Item  cum  de  solo  Filio  loqueretur,  ita  ait  de  illo  : 
[Ubi  est  prima  et  summa  vita,cui  non  est  aliud  vi- 
vere,altad  esse,  sed  idem  est  et  esse  et  vivere ;  et 
primus  ac  summus  intetlpctus,cui  non  est  aliud  vi- 
vere,et  aliud  intelligere :  sed  td  quod  est  intelligerc, 
hoc  vivere,  hoc  esse  est :  unum  omnia  tanquam  ver- 
bum  perfectum,  cui  non  desit  aliquid ;  et  ars  qu®- 
dam  omnipotentis  atque  sapientis  Dei  plena  omnium 
rationum  viventium  incommutabilium.  Et  omnes 


Item,si  humanae  menti  non  est  aliud  velle  et  aliud 
8cire,ergo  non  est  ibi  aliud  voluntas  et  aliud  essen- 
tia ;  scd  ipsa  voluntas  scientia,  et  ipsa  scientia  vo- 
luntas.  Ex  hac  incredibili  ratione  sequitur  utdica- 
tur,  sicufet  iste  dicit,  quod  ipsa  mens  sicut  tota 
est  essentia,  sic  tota  sit  voluntas,  tota  scientia.  Et 
sicutde  Deo  verissime  creditur  ut  de  ipso  solo 
veraciter  dicatur  quia  quod  habet,  hoc  est;  habet 
enim  justitiam,  sed  ipse  justitia  est ;  habct  sapien- 
tiam,  sed  ipse  sapientia  est;  habet  bonitatem,  scd 
ipse  bonitas  est ;  8equitur,inquam,ut  ct  de  humana 
mente  similiter  dicatur  :  quia  quod  habet,hoc  cst : 
videlicet  quia  habet  voluntatem,sed  ipsa  estvolun- 
tas;  habet  scientiam,  sed  ipsa  est  scientia;  ita  ut. 


anum  iaea,8icutip8aunumdeunocumquounum.]  C  sicut  de  Deo  crcdimus,  non  sit  illi  aliud  esse  et 
Cum  ergo  hec  ita  sint,  quomodo  iste  ausus  est     aliud  habere. 


dicere  de  creatura  humaus  mentis  :  Nec  aliud  est  ei 
esse  et  velie,  nec  aliud  velle  ei  scire,  sed  hxc  tria 
vnam  tiaturam  toiamque  aninue  naturam  voluntaiem 
esse  ?  Gum  e  contrario  sanctus  doctor  quem  sibi  se- 
qui  videtur,et  cujus  cautelam  atque  moderationem 
Boa  levitate  atque  vanitate  nimis  impudenter  trans- 
cendere  pnB8umit,inter  illa  tria  qus  in  mente  hu- 
mana  velut  quedam  similitudo  Trinitatis  inveniun- 
tur,  id  est  osse,  nosse,  diligere,  tantam  distantiam 
esae  08tendat,at  sic  de  bis  dicat  (de  Trin.l.  x,  c.  14, 
12) :  [Sive  mentem  dicamus  in  homine,ejusquc  no- 
titiam  et  d  ilectionem,  si  ve  memoriam,  i  ntelligentiam , 
voluntatem.nihil  mentis  meroinimus,  nisi  per  me- 


(a)  Ecce  ergo  isto  auctore,  imo  deceptore,  contra 
omnem  fidei  veritatem,  contra  Scripturas  sancta; 
auctontatem,contra  paternorum  dogmatum  sinceri- 
tatem,  imo  contra  omnem  divinam  humanamquc 
rationem,invcnta  est  creaturajd  est  mens  humana, 
quae  sit  natura^  simplicia,ac  per  hoc  incommutabilis, 
sicut  Deus  natura;  simplicis  ct  incommutabilis.est. 
Cum  e  contrario  veritas  clamet,et  ipse  sanctus  Au- 
gustinus,sicut  supra  ostendimus,manircste  afflrmet 
quia  omnis  creatura  multiplex,  nullo  autem  modo 
vere  simplex;  et  itcrum  dicat  :  nihil  mutabilesim- 
pIex,omnis  autem  creatura  mutabilis.EIigatergoistc 
alterum  de  duobus  :  si  mentis  natura,sicut  assererc 


moriam,necintenigimus,ni8i  perintelligentiam,nec  q  conatiir,natura  simplcx  est  mutabilis  non  est,quia. 


amamu8,ni8i  per  voluntatem.]Ecce,8ecundum  veri- 
tatem  quam  sanctus  vir  docet,in  ipsa  hominis  mente 
qoaota  est  distantia  et  diversitas  :  inter  haec  tria, 
qtt«  nataraliter  in  illa  et  illius  sunt;  id  est  inter  me- 
moriam  sui  et  intoUigentiam  sui  et  dilectionem  sui. 


sicut  ipse  doctor  dicit,et  verissime  dicit,nihil  muta- 
bile  simplex ;  si  autem  ipsa  mentis  natura,  sicut 
omnis  creatura  vere  mutabilis  est,simplcx  non  est. 
Absit  igitur  ut  beatus  Augustinus,qui  omnem  crea- 
turam  aftirmat  esse  mutabilem  et  multip1icem,ncc 


NOTiE  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONIGI. 


(a)  Meminerunt  hujus  erroris  Hieronymus  epi- 
stola  ad  Marcellinam  et  Anapsychiam,  et  Au- 
gost.,  epist.  28,  ad  eumdem  Hieronymum  :  in 
ooem  inciderunt  tum  philosophi,  tum  Gnostici,  ex 
August.  hseres.  6;  Cerdon,  ex  Tbeodoreto,  iib.  ii 
hsreticarum  Fabularum;  et  Manichaei,  ex  August. 
contra  Portunatam  :  itemque  Priscilllanus,  cx  con- 


cilio  Braccarensi  I,can.5.Hienim  omnes  non  aliam 
in  homine  ponebant  animam  prceter  eam  totius 
mundi,  aut  saitem  partem  illius,quomodo  animam 
hominis  esso  Dcum  vel  partom  illius  futcri  cogeban- 
tur.  Uefelluntur  ab  Augustino  et  llieronymo  locis 
citatis,  itcmquc  a  D.  Thoma  i  part.,  quaest.  9. 
art.  1. 


151 


PLQlil  DIAGONI  LUGDnNBMSIS. 


18S 


ullo  modo  simplicemytalia  senserit  vel  scripseritde 
natura  mentis  humanffi,ut  eamnontantumsimilem, 
sed  etiam  squalem  Deo  esse  assereret,  si  eam  im- 
mutabilis  et  simplicis  natur®  esse  dixisset  1  Legat 
qui  voluerit  et  valuerit  diligentissime,  et  attentis- 
sime  perscrutetur  dicta  illius  de  hac  re  in  libris  de 
Trinitate,  et  inveniet  eum  dixisse  illa  tria  qusB  in 
mente  bominis  reperiuntur,de  quibus  sffipe  dictum 
est,propter  unitatem  substanti®  mentiscuiinsunt, 
unumesse^et  unam  mentem  es8e,unamque  substan- 
tiam  ;  inveniet  eum  dixisse,quia  hsec  menti  sub^tan- 
tialiter  insunt^et  mentem  esse  substantiam,et  noti- 
tiam  sui  substantiam^et  voluntatem  sui  substantiam. 
Item  ioveniet  eum  dixisse  quod  mens  tota  se  novit, 
tota  se  vult,  vel  diligit ;  nusquam  tamen  illic  eum 
dixisse  inveniet  ipsam  mentem  esse  notitiam,ipsam 
mentem  esse  voluntatem  :  cum  superius  jam  ex 
ejusdem  verbis  ostensum  sit,aliud  ibi  esse  notitiam, 
per  quam  solum  se  mensnovit,etaliudvoluntatem, 
per  quam  solum  se  mens  diligit.  Cur  itaque,  cum 
tota  se  novit  mens,  non  dixit  ipsam  mentem  esse 
notitiam?Et  cum  tota  se  vult,non  dixit  ipsam  men- 
tem  esse  voluntatem?  nisi  quia  mens  ipsa  creatura 
est,  et  simplex  non  est ;  et  aliud  est  illi  esse,  aliud 
nosse,  aliud  vclle.  Sed  si  aliquis,  vei  iste  qui  hoc 
dixityOpponat  :  quomodo  ergo  hasc  tria  unum,  una 
mens,una  substantia.si  est  ibi  aliud,et  aliud,agno- 
scat  h»c  tria  el  substantialiter  unum  posse  dici, 
quia  una,  et  inunasubstantiasunt.Etpotentialiter 
a]iud,et  aliud,quia,8icut  ipse  doctor  ostendit,  aliud 
in  ipsa  mente  potest  memoria,  aliud  intelligentia, 
aliud  voluntas.Gum  e  contrario  in  divina  Trinitate 
possimusdicerealius,ctalius,etaIius;sednuIlomodo 
dicerepos3imusa1iud,etaIiud,etaliud,proptersum- 
msB  simplicem  naturaB  uni  tatem  .Ibi  ergo  summasim- 
plicitas,ubi  nunquam  invcniri  potestuliud,etaliud. 
Invenitur  quidam  antiquus  disputator,cum  de  in- 
corporea  animffi  tractaret  natura,inter  cxtera  ita  de 
ea  dixisse  :  Et  cuni  vult  anima,  si  tota  vult,  tota 
voluntas  est,ubi  utique  circumspccte  etcautissime 
sic  asseruit  ipsam  animam  secundum  quemdam  mo- 
dum  aliquoties  totam  dici  posse  voluntatem,  cum 
scilicet  tota  vult,  quia  manifeste  non  extra  se,  sed 
in  se,et  apud  se  vult^ut  nullo  modo  eam  absolute 
delinierit  esse  voluntatem^sed  suspense  posuerit  ac 
dixeritySi  tota  vuIt,tota  voiuntas  est:  unde  indubi- 
tantcr  intcUigendum  est,  imo  unicuique  in  seipso 
naturaliter  agnoscendum,quia  si  tota  non  vuIt,tota 
voluntas  non  cst.Potest  namque  unum  atque  idem 
ex  parte  velle,et  ex  parte  non  velle  potest  idipsum, 
quud  tota  vult,penitu8  non  velle.  Et  ideo  juxta  hu- 
jusmodi  voluntatis  mutabilem  et  variabilem  motum, 
non  est  diccnda  absolute  ac  dednitive  animoQ  natura 
tota  esse  voluntas  :  quia  procul  dubio  hoc  non  est^ 
nec  cum  ex  parte  vult,vel  cum  omnino  id  quod  vo- 
luerat  non  vult,habens  semper  in  se  naturaliter  vtl- 
le  :  ita  tamen  ut,  manente  semper  sui  natura  atque 
substantia,id  ipsum  velle  secundum  ea  quac  appctit 
sivc  respuit,  vel  maneat  eodeui  modo,  vel  mutctur 


A.  aut  pereat.  Geaset  itaque  iste  dicere  totam  animaB 
naturam  ease  voluntatem,id  est  ipsam  animamvfr* 
luntatem  esse.  Quia  non  est  natura  BimpUcis,  ut 
Deus,  ut  quod  illi  est  esse,  hoc  sit  velle,  nec  aliud 
sitilli  esse,  aliud  habere  voluntatem. 

Qu8B  cum  ita  sint,  abigatur  ab  auribuB  iidelium 
tam  impium  et  profanum  commentum ;  memine- 
rint  qui  talem  doctorem  mirantur  et  libeater  au- 
diunt,  se  esse  Ghriatianos ;  meminerint  se  fidem 
catholicam,lidem  veram  sentiendi  de  Deo  integram 
sibi  inviolatamque  servandam ;  meminerint  deposi* 
tum  patern®  doctrin®  lidelissime  custodiendum :  et 
impias  vocum  prffisumptiones  omni  pietatis  inten-* 
tione  vitandas  :  sicut  Apostolus  vehemeotissime 
commendat,  dicens  :  0  Timoihee,  deposiitim  autodij 

j.  devitanf  profanas  vocumnovitaUs^eLoppgsiUonespw^ 
donymx,id  est  falsi  nominis  sdentiae ;  quaim  qiuidm 
promittentes  circa  fidem  exciderunt^  vel  circa  fidem 
naufragaverunt  {l  Tim.  vi,  20, 21).Diflcamtt8  non  faa- 
bere  aures  purientes,  id  est  avidas,  et  appetentes 
inanium  et  anilinm  fabuLarum.De  quo  maio  Apos' 
tolus  dicit :  Eril  enim  tempus  cum  sanam  doctnnan 
non  sustinebunt :  sed  ad  sua  desideria  coacervabunt 
sibi  magistros  prurientes  auribus  :  ei  a  veriiate  qui- 
dem  auditum  avertenij  ad  fabuias  autem  eonverteniur 
(II  Tim.  IV,  3,  4).  Quid  enim  restal  talia  dicentibua 
vel  recipieatibus,  id  est  humanam  mentem  ita  Deo 
exffiquari  ut,  sicut  Deus,  ita  etiam  isia  simplicis  sit 
naturffi  :  nisi  ut,  sicut  pessimi  antiqui  heretici 
dixerunt,  ejusdem  nature  eaae  blasphement  Deum 
et  animam. 

C  Post  hffic  dicit  iste  :  Liberam  vohaUatem  esse  na- 
turam  hominis,ejusque  liberum  motumf  ac  polestatem 
movendi ;  quod  sit  liberwn  arbiuium  hoc  donum  Crea' 
toris.Nos  autem,  ut  jaju  diximus,  et  ut  ipsa  rei  ve* 
ritas  evidenter  08tendit,non  dicimus  hominem  esse 
voluntatem,sed  hominis  esse  voluutatem ;  quia  vi- 
delicet  aliud  est  ei  esse,  aliud  velle ;  et  ideo  non 
homo  voluntas,  sed  hominis  est  voluntas.  Ostendit 
tamen  iste  quod  Pelagiano  errore^secundum  natu- 
ram  tantum  hominLs  liberumarbitrium  essesentiai, 
et  donum  ease  natur»,  non  donum  gratiffi,  id  est 
voluntatis.  humanffi,  ut  ipse  dioit,  liberom  motum, 
ac  potestatem  movendi.  Per  quod  manifeste  osten- 
dit  ita  se  scntire  quod  voluntas  humana  non  solum 
liberum  naturaliter  motum  habeat,ut  moveatur  ad 

j)  appetendum  bonum  vel  malum,  sed  etiam  liberam 
potestatem  qua  faciat  ipsum  boaum  vel  maium ; 
sed  e  contrarLo  fldee  catholica  tenet,  oontra  omnes 
hujuscemodi  errores,  quod  liberum  arbitrium,  etsi 
fuit  in  liomine  naturaliter  reotum  et  iotegrum  ante 
pcccatum,  tamen  peccati  merito  de|»ravatani,  imo 
amissum,  nuUum  babeat  motum,  id  est  appetitum 
bonffi  voluntatis,nec  potestatem  ipsius  bpns  volun- 
tatis  implendffi,nisi  per  occultam  gratiAm^  doaante 
et  inspirante  illo  de  quo  Apostolus  verissime  dioit : 
Deus  est  enim,  qui  operatur  in  nobiSf  et  velle^  ef  per- 
ficere  pro  bona  voluntate  (Phit.  u,  13).  Habet  nam- 
que,  ut  jam  diximus,naLuralit^r.aGreaAoi»iQ8ituw 


m 


LIBER  ▲DVERSUS  JOANNBM  &GOTUM. 


«54 


nt  posait  velle,  nt  poasit  etiam  posse  quod  bonum 
ast;  ot  autem  hoc  velit,  ut  hoc  poesit  non  habet  ex 
ae,  eed  ex  illo  tantum  qui  operaiur  in  cordibus  fi- 
lium  el  veile  et  perlicere  jnv  bona  voluniaie.  Inde  eet 
iUa  ecoleeiaetiea  et  fidelieaima  definitio,  quam  bea- 
tus  pnpoi  Goeiestittus  ponit  in  Decretis  suis  dioens 
(CefleH.,  EpUi.  ad  GalL  episc.  819) :  ( Ita  Deus  in 
Qordlbns  hoaunum  atque  in  ipso  libero  operatur 
arbitrio»  ut  sanota  cogitatio,  pium  consilium,  om- 
nisque  motus  bon^e  voluniatis  ex  Deo  sit :  quia  per 
iilom  aliquid  b<mi  possumus,  sioe  quo  nibil  possu» 
muB.]  £t  iierum  {Ibid.,  8) :  [Omnia  studia,  omnla 
opera  ac  merita  sanotorum  ad  Dei  gloriam  laudem- 
que  referenda  sunt.  Q.uia  nemo  aliunde  ei  placet^ 
nisi  ex  eo  quod  ipse  donaverit.]  Ex  qua  apostplica  et 
e^eBiastiCia  defioitione  certissiip/e  ostenditur  nihil 
posse  in  hojoioe  liberum  arbitrium  ad  appetendum 
vel  perageindum  bonum,  nisi  fuertt  Ghristi  gratia 
liberatum.  Est  tamen  liberum  ad  malum,quia,  cum 
peceat^  non  aliqua  neceasitate  oogitur^sed  voluntate 
proppia  depravatur. 

Addit  deinds  iate  et  dicit :  Sicui  animaie  corpu$ 

pdiUt  fimi,  guia  adhuc  non  erat  perfectum,  id  est 

ipirUmhf  ita  voluntas,  libera  adkuc  animalis  merito, 

ifuia  m^rtatis  poiuit  peccare,  quoniam  adhuc  non  eral 

perfecta,  quee  uHque  perfectio  liberta^ie  pott  mandali 

cuslodiam  impleretur,  dum  ei  peccandi  voluntas  aufer' 

retur;  ubi  quid  aliud  dicendum  de  corpore  animali 

et  spirituali,  nisi  quod  Apostolus  docet  dieens  :  Si 

est  corpus  anifno^,  et  est  spiritu/alSy  sieut  scriptum 

est :  factus  est  primus  homo  Adam  in  animam  viven-' 

tem  :  navissinmfi  autem  in  spiritum  vivificantem  ( / 

Cor,  XV,  iky  45).  £t  supra,  ciim  de  resurreotione 

moriuoruffi  loqaeretur,  ait :  Seminatur  corpus  ani- 

mate,  surget  corpus  spirituale  {Ibid,,  44).  In  quibus 

verbis  q^omodo  distinguendum  est  corpusanimale  el 

corpus  qtiritmle»  nm  quod  corpus  animale  per  ani* 

mam  taajtummodo  mort«^iiter  etcorruptibiliter  vivi- 

ca|,ar?  Q^ale  erat  corpus  Ad»  etiam  anto  peccatum ; 

quia,  etai  n^cdnm  erat  qio^ti  et  corruptioni  desti- 

natum,  po^at  tamen  ppcoati  merito  corrumpi  et 

nuffi :  aicut  uiiqife  et  in  iUo  factum  est  et  in  uni* 

versaejus  progenie  fit,  justo  illius  jndici.o  atque  vin- 

dicta  qui  ait :  Donec  revertaris  iu  terram  unde  sum- 

phu,  eSf  quia  pulvis  es,  et  in  pulverem  reverteris.  Spi- 

ritfuUe  vera  eorpus  dicitur,  non  qjapd  corpus  esse 

d^ista^  ett  spititus  iiat :  q;Uia  lic^  spirituale,  vere 

tamen  ooi^na  ab  Aposiolo  appeUatnr ;  sed  tunc  eon* 

pas  spirituale  erit  quandp  per  epirilnim  ipmortali- 

ter^  et  incorrqptibiliter  vivifloabHur;  Qpaje  et  in  se 

exhibQit  npvissimus  Adc^o)»  id  es^.  iHiminus  Jesus 

CbristflfB  io  rosuirrfietione»  per  quam  utique  moriale 

corpus  quo^  susoeperat,  in  immortaHtatem  et  in- 

corruptipniBm  transtulit,  et  i;i  sanctis  suis  per  eam- 

deiQ  ii^rruptioniSrgratiAm  in  npvissimo  die  exhi- 

bebit,  Caio  eliam  in  ipsis,  juxta  eumdem  Aposto- 

lom  :  Cormptik^  hoc  induerit  incorruptelam,  et 

^rtaie  hqc  indue^  tmmortalitatem,  ut  absorbcfUur 

^est  mcrlale  a,n^ie^  vm^fieaiur,  siGjn,t,  ips^  dzz 


A  cii,  sermc  qui  scriptus  est :  Abscrpia  esi  mon  a  vi- 
toria  (Ibid,,  53,  54);  ut  corpus  quod  nmc  anvmie 
seminatur  in  morte,  tunc  resurgat  spirituate  (Ibid., 
44),  nullo  jam  alimento  sustentandum,  nulla  mole- 
stia  corrumpendum,  nulla  morte  d]880lvendum,8ed 
solo  spiritu  «terna  immortalitate  vivificandum. 
Quale  erat  etiam  futurum  corpus  Ad«  nulla  inter- 
cedente  morle,  Deo  ejos  obedientiam  remunerante, 
si  non  pecoasset. 

Itaque  verum  quidem  est  quod  adhuc  animale  es- 
set  corpus  AdflB.  nec  in  illam  immortalitatem  com* 
mutatum,quiB  ei  fuerat  danda,  si  pie  obediens  Deo 
permonsisset :  ita  ut  et  si  noo  peccasset,  posset  non 
mori,et  si  peccasset,  posset  mori;  manifestum  est 
eum  ideo  mori  potuisse,  quia  necdum  fuerat  immor- 

^  talitate  donatus.  Quod  autem  in  ilio  hpmine  adhuo 
animalis  esset  voluntas,  id  est  secundum  anlm» 
human«  appetitum,et  non  secundum  spiritum  Det 
vivens  sive  intelligens,  ut  nondum  esset  in  interiQri 
homine,  id  est  in  spiiitu  mentis  suie  spiritalie,  sed 
adhuc  animalis,  id  est  animaliter,  non  spiritualiter 
sentiens  ;  de  quolibus  dicit  Aposiolue  :  Anknalis 
autem  homo  non  perciitit  ea  qu3S  sunt  spiritus  !>ei 
(/  Cor.  II,  14) :  Non  iia  ostendit  Apostolus,  qui  <a- 
cramentum  illud  magnum  quod  fnturum  erat  m  Chfi- 
sto  et  in  Ecclesia^  ab  ipso  dioit  esse  prophetatum, 
q4iando  divino  utique  repletus  Spiritu  ait :  Proptcr 
hoc  relinquel  homo  patrem  suum  et  matrem  suam^  et 
adh^srebii  uxori  sux,  et  eruni  duo  in  came  una 
{Ephes.  V,  31).  Quibus  verbis  Aposiolus  exponendo 

C  subjunxit;  Sacramentum  hoc  magnum  est :  Ego  auf 
tem  dico  in  ChristQ  et  in  Ecctesia  {Ibid.,  32) :  Quomo- 
do  orno  non  spiritalis  erat  volunias  etius  ad  recjte. 
vivendum,  spiritu  adjuta,  et  illuminata,  qnm  erat. 
etiam  prophetaii  graiia  sublimata;  potuit  tamen 
peccare  etiam  spiritualis  voIuntaMn  deterius  lapsa ; 
sicut  ostendit  idem  Apostolus  etiam  sp^ritales  posse 
tentari,  id  est  tentatione  peccati  ajiqua  8uperari,ubi 
ait :  Fralres,  ei  si  pr^occupatw  fuerijt  hdnw  m  ali- 
quo  delifiio,  vos  qui  spiriiuales  estis.  h^usmodi  in^ 
struite  in  spiritu  lenitutis,  considerans  teipsum,  ne  et 
tu  ienteris  (Gal.  vi,  1).  Sic  ergo  voluntas  illius  ho- 
minis  etiam  spiritualis  poterat  tentari,  poterat  ten- 
tatione  superari ;  et,  si  pervenisset  obediendo  ad 
illam  plenitudinem  beatitudinis  ubi  jum  peccare 

Q  non  posset,  non  ab  eo  peccandi  voluntas  auferrOf* 
tur,  ut  iste  dicit,  qus  in  eo  nulla  erat,  sed  ipsa  bo- 
na  voIuntas,qutt  illi  inerat,  t%nta  felicitate  perQce- 
retur,  ut  ad  malum  mutari  non  posset.  Triplex 
enim  status  humans  voluntaiis  iideliier  intelligi  po- 
iest,  videlicet  quod  primus  ilie  homo  ita  bontt  vo- 
luntatis  eonditus  est,  ut,  si  veliet,  posset  non  pecca- 
re.Nunc  autem  etiamsancti  homines^quiaexvitiata 
illius  propagaiione  nascuntur,  quanivis  velint,  non 
possint  non  peccare.  Unde  ct  quotidie  verocilur  Deo 
dicunt :  Debite  nobis  debita  nostra  (Mnith,  vi,  42).  In 
illa  autom  beatitudine  qudQ  eis  dpuanda  est»  tanta 
viriutp  solidandi  su»fc  wt  jpw  «^n  pofyMRt  pWJftwr^ 


1S5 


FLORI  DIAGONI  LU6DUNENSIS. 


156 


Biout  tanta  incorruptioniB  gratia  induendi,  ut  nun-  A  ilHus  gratiafueritinstauratum,quiait:5tvosFittu< 


quam  possint  mori. 

Mirum  est  autem  cur  iste  subjungere  voluerit  et 
dicere  :  Hunc  motum,  id  est  liberi  arbitrii,  nulli  ani- 
malium^  praster  kominem,  cancessum  cum  omnibus 
manifestum  sit,  quod  ubi  nulla  rationalis  natura  est^ 
sicut  in  omnibus  brutis,  et  irrationalibus  jumentis, 
nuHa  rationalis  voluntas  esse  possit  ad  appetenda 
bona  vel  mala :  sed  ad  omnia  quse  agunt  sola  na- 
turali  bruto  et  insensato  appetitu  ducantur.  Undc 
et  quaecunque  ab  cis  fiunt,  quantum  ad  ea  perti- 
net,  ncc  bona  dici  possunt  nec  mala,  nec  vitia  nec 
virtutes,  nisi  forte  ideo  sibi  quodam  modo  compa- 
ravit  humani  arbitrii  notum,  et  brutorum  animan- 
tium  appetitum,  quod,  sicut  ille  irrationalis  appe- 


liberaverit,  tunc  vere  liberi  crUis  (Joan.  viii,  36);  et 
qui  sua  inspiratione  monet,  quorum  voluerit  corda 
ad  fidem,  sicut  propheta  dicit :  Et  movebo  omnes  gen- 
tes  et  veniet  et  Desideratus  cunctis  genlibus  (Agg.  ii, 
8) :  Et  cui  quotidie  supplicantes  dicimus :  Da  mihi 
intellectum,  et  disdam  mandata  tua  {Ps,  cxvni,  73). 
Et  iterum  :  Intellectum  da  mihi,  et  vivam  (/6.,  444). 
De  quo  etiam  intellectu  largitori  gratias  agentes  di- 
cimus  :  Benedictum  DominOy  qui  iribuit  mihi  inleUeC' 
tum  (Ps.  XV,  7).  Hoc  namque  est  vero  liberum  arbi- 
trium  :  non,juxta  istum  Pelagiani  erroris  asserto- 
rem,  munus  naturs,  sed  munus  gratie ;  et  liberum, 
qnia  Ghristi  gratia  liberatum. 
Iste  vero  cum  nominasset  illa  tria,  id  est  arbitrii 


titus  solo  nsLturs  incitaroento  agitur,  itaet  iste  hu-  n  libertatem,  motum,intelligentiamyqueomniain80- 


mani  arbitrii  motus  solo'  natur»  suas  instinctu  ad 
quod  voluerit  ducatur.  Quod  quam  sit  contrarium 
veritati  supra  jam  scepius  demonstratum  cst. 

Et  in  tantum  disputator  iste  auditorum  sensibus 
et  auribus  abuti  prsesumpsit,  ut  auderet,  velut  qui- 
dam  fabrlGator  et  flgulus  mendacionim,  novam  li- 
beri  arbitrii  deflnitionenl  velut  luteam  et  lutulcntam 
flngere,et  quasi  magnum  aliquid  iotuentiam  oculis 
proponere.  Subjunxit  enim  posthsc  et  ait  :  Sitque 
tafis  differentia  inter  liberum  hominis  arbitrium  ct 
^us  substantiam,  ut  natura  ejus  sit  in  voluntate  ratio- 
nati :  liberum  vero  arbilrium  in  ejus  libertate  sive  in 
motu  liberdB  naturalittr  voluntatis^  sive  in  munere  inr 
teUigentias  (a).  Ecce  quale  liborum  arbitrium  docet : 
utique  Pelagianum,  nonChristianum!  ci:gus  scilicet 


la  naturse  vi  constare  afdrmat,  produoit  adfanc  eju- 
sdem  liberi  arbitrii,quod  ipse  confingit,velut  novam 
quamdam  efHgiem  ex  tribus  partibus  sive  membris 
compactam,  et  dicit :  Qux  tria,  id  est  liher^  motvs, 
intelligentiaf  liberum  arbitrium  inter  se  componunt : 
ut,  sicut  substantia  in  qua  est,  trina  sit :  Est  enim  et 
vult,  et  scit;  ita  et  iltud  trinum  fiat,  id  est  liber,  mo- 
tus,  inteltigens.  Qugs  omnia  utique  idcirco  dicit,  utin 
hls  solis,  id  est  in  ipsa  natura,  et  his  qu®  insunt 
ipsi  naturae,  liberum  arbitrium  constare  contendat, 
videlicet  ut,  sicut  menti  humaniB  naturaliter  tria 
quflsdam  insunt,  id  est  esse,  velle,  scire,  cum  hsc 
duo,  id  est  voluntas,  et  scientia  tantummodo  sui,  et 
non  alterius  rei  intelligitur,  ita  etiam  liberum  arbi- 
trium  ex  ipsa  mente  procedens,  et  in  ipsa  consistens. 


natura  sit  ralionalis  voiuntas,  eCfectus  vero  in  sua  C  non  aliunde  sed  ex  illa  habeat  libertatem,  motum. 


naturali  {b)  voluntatis  libertate  consistat;  et  ex  sola, 
vel  in  sola  naturali  voluntate  habeat  libertatem,  et 
motum,  et  intelligentis  munus.  Nos  autem^  secun- 
dum  veritatem  fidei,  ita  {c)-liberum  arbitrium  in  ho- 
mine  agnoscimus,  ut,  licet  menti  rationali  naturali- 
ter  sit  a  Deo  mtitum,  et  bonum,  ac  rectum  prima 
oonditione  collatum ;  tamen  peccati  merito  deprava- 
tum,  et  naturali  virtute  spoliatum,  nullam  possit 
habere  ad  verum  bonum  libertatem,  nullum  bons 
voluntatis  motum,  nullum  intelligentiae  lumen,  nisi 


intelligentiam ;  ut  sit  homini  naturaliter  per  huju- 
scemodi  arbitrium,  liber,  motus,  intelligens.  Nec 
dicit  mentem  humanam  tria  illa  in  se  habere,  scd 
naturffi  simplicis  trinam  esse.  Et  eodem  modo  etiam 
liberum  arbitrium  esse  trinum,quis  unquam  audivit 
tam  contentiosam  erroris  impietatem?  Qua  italabo- 
rat  includere,  et  velut  quibusdam  terminis  commu- 
nire  liberum  arbitrium,  utomnino  illud  in  sola  bu- 
mans  natur»  virtute  concludat,  et  ab  eo  penitus 
Dei  gratiam  excludat.  Quid  ergo  ei  respondendum 


NOTiE  DUVALLU  DOGTORIS  SORBONICI. 


(a)  Non  est  quod  in  hac  re  Erigena  arguatur,  cum 
prfficlari  theologi  libertatem  in  voiuntate  et  ratione 
posuerint.  —  Durand.  in  2,  dist.  24,  ubi  facultatem 
voluntatis  et  rationis  esse  docet,  magis  tamen  ra- 
tionis. 

(b)  Haec  secundum  potentiam  ordinariam  intelli- 
genda  sunt.  Sic  enim  Deus  in  pa^nam  peccati  ipso- 
rum  damnatorum  statuit  se  non  amplius  cum  iis 
spcciali  auxilio  concursurum  :  perextraordinarium 
autem  certum  est  illa  non  esse  privatos ;  nec  enim 
implicat  Deum  eos  auxiliis  sufQcientibus  et  efficaci- 
bus  per  quae  infallibiliter  a  damnatione  ct  peccato 
liberarentur  praemunire  posse.  Ita  D.  Thomas  ut  re- 
liqui  doctores.  Et  eo  sensu  pariter  exponendum  est 

2uod  inferius  habet,  nempe  daemones  simulque 
amnatos  omnes  per  peccatum  perdidisse  velle  bo- 
num.  Quod  quamvis  ad  omnes  peccatores  adhuc 
superstites  in  hac  vita  extendere  videatur,  diversa 
tamen  est  ratio  eonim  et  damnatorum,  quia  cum 


D 


illis  Deus  vult  adhuc  concurrdre  et  illos  auxiliis  suf- 
ficientibus  juvare. 

(c)  Liberum  Arbitrium.  Gum  dicit  voluntatem  non 
remansisse  liberam  post  peccatum,  inteiligendum 
non  est  de  libertate  qusB  necessitati  oppomtar,  vel 
de  potenta  ipsa  libera  :  semper  enim  eam  retinet, 
ut  passim  docet  August.,  lib.  de  Spiritu  et  littera, 
cap.^  33,  sed  de  libertate,  quas  scrvituti  peccati  op- 
ponitur  :  hanc  enim  certum  est  per  peecatum  amitti 
cum  servi  fiaraus  ipsius  peccati,  ita  at  ab  eo  per  se 
et  ex  propriis  viribus  non  possimus  resurgere.  aut 
opera  pietatis  exercere,  sed  indigeamus  gratia  illius 
de  quo  dictum  est :  Si  Filius  vos  liberaverit,  vere  1%- 
bert  eritis  :  et  in  hunc  sensum  vulgatum  iilud  Au- 
gustini  elogium,  cap.  SOEnchiridii,  debet  intelligi : 
Abutens  homo  libf^ro  arbitrio  perdidit  et  ipBam,  non 
secundum  essentiam,  sed  Juxta  eam  quam  aute  pec- 
catum  sortiebatur  perfectionem.  Ita  Bellarm.,  lib. 
v  de  Gratia  et  tibero  Arbitrio  per  totum. 


137 


LIBBR  ADYBRSUS  JOANNBM  SGOUVM. 


138 


estfCoi  jamde  hac  re  superius  tam  multa  responsa  A 
8UDt?  Nisi  ut  si  Christianus  vel  esse  vel  videri  cupit, 
abjiciat  bunc  insanum,  mortiferum  errorem,  quem 
quanto  subtilius  8ibisequi,etas8ererevidetur,tanto 
infelioius  a  diabolo  includitur  et  exc8ecatur;  et,  ab- 
Jectis  humanarum  adinventionum  falsis  et  fallaci- 
bus  argumentis,totumseScripturffi  sanota  veritati, 
et  Ecclesiasticorum  Patrum  auctoritati,et  fidei  sim- 
plicitati  humiliter  submittat;  ne,  dum  libertatem 
suam  sibi  committit,  et  a  Ghristo  alienat,  vere  a 
Ghristo  alienari  mereatur.  Malediclus  enim  komo  qui 
eonfidil  in  homine,  et  ponit  camem  brachium  suumf 
et  a  Domino  reeedit  cor  ejus  {Jer,  xvii,  5).  Benedictas 
autem  vir  qui  confidit  in  Domino^  et  erit  Dominus 
fuiucia  ejus  (Ibid.,  7). 

CAPUT  IX.  B 

(a)  Nono  capitulo  has  definitiones  ponit  : 

1.  Prxscientiam  et  prssdestinationem  similitudine 
rerum  temporatium  ad  Deum  transferri, 

2.  Et  omnem  praedestinationem  praescientiam  esse. 
Si  ergo  ex  usu  rerum  lemporalium,  quas  trium 

temporum  diversitate  variantur,  id  est  prsBteriti, 
praesentis  et  futuri.magis  ad  temporalia  pertinent, 
ubi  tam  multa  futura  exspectantur :  quia  videlicet 
prsscientia  et  prsdestinatio  proprie  rerum  est  futu- 
rarum  :  apud  Deum  vero  sicut  nihil  est  praBteritum, 
ita  etiam  nihil  futurum,  in  cujus  aeterna  scientia 
«ternaliter  omnia  priesentia  sunt.  Et  idcirco  haec 
duo  magis  translative,quam  proprie  adDeumdicun- 
tur ;  quomodo  iste  superius  tam  frequenter  deflnivit 
praescientiam  et  prsedestinationem  non  solum  Dei,  C 
et  in  Deo  esso(quod  etiam  nos  fatemur),  sed  etiam 
ipsam  substantiam  et  essentiam  Dei  esse?  Quapro- 
pter  si  ipse  in  sua  disputatione  tam  contrarius  sibi 
est,  ut  quod  prius  afHrmat,  postea  destruat,  quid 
necesse  est,  ut  nos  ejus  vanitatem  evacuemus,  qui 
tam  apte  se  ipsum  evacuat?8i  autem  aliqua  regula 
sopbistica  disputationis^quam  ipse  solam  sequitur, 
talis  est,  nt  licite  apud  saecularem  sapientiam  quod 
nno  loco  afflrmatur,  altero  subvertatur,  qui  non 
▼ideat  quam  sit  contemnenda  et  penitus  abjicienda, 
nbi  nulla  est  firmitas  veritatis,  et  tam  impudens, 
tam  procax,  tam  petulans  libertas  est  falsitatis. 
.  Quod  vero  ait :  Omnem  prs^stinationem  prxscien- 
tiam  esse,  ex  parte  verum  est  quidem  :  Quia  omnis 
praedestinatio  futurorumnonsine  praescientiasit,per  Q 
qtiam  ipaa  futura  praesciuntur.  Sed  si  hoc  ideo  di- 
ctum  est^quia  si  nihil  amplius  agat  praedestinatio  in 


rebu8,vel  de  rebus  futuris  quam  pree8cientia,mani- 
festissime  falsum  est :  Quia  praescientia  ipsae  res  fu- 
turae  tantummodo  praesciuntur;  praedestinatione  vero 
etiam  statuuntur,  praefiniuntur  et  decernuntur.  Et 
ideopraedestinatioimpiorumadsuppliciumaetemum 
non  tantummodo  praecivit,  sed  etiam  justo  et  aeter- 
no  judicio  statuit  ac  praeflnivit  quid  essent  passuri. 

CAPUT  X. 

Decimo  capitulo  quatuor  definitiones  ponit  hoc 
modo  : 

1.  Deum  prgescire  aut  praedestinare  peccata,  vel 
mortem  ve!  poBnas  hominum  vel  angelorum  a  contra* 
rio  intelligendum  sit. 

2.  Omnes  malum  peccatum,  et  pcenam  ejus  esse  :  et 
hsec  nihil  esse  (b). 

3.  Peccatum^  ejusque  consequentias  in  morte  atque 
miseria  constitutas,  non  aliud  esse  quam  integrse  vitae 
beatdeque  corruptiones,  ita  ut  singula  singulis  oppo- 
nantur.  Integritati  quidem  peccatum,  vitae  morSt  bea- 
titudini  mise^ia.  Illa  suntf  fisec  penitus  non  sunt. 

4.  Omnem  perversx  voluntatis  defectum  vel  priva- 
tionem  vel  peccaXum,  finisque  ipsius  mors  miseriaque 
suppliciorum  xtemorum  omnino  nihil  esse ;  ac  per  hoe 
nec  prxsciriy  nec  prssdestinari. 

Ecce  ad  quid  perducta  est  istadiabolicadisputa- 
tio,  ut  homo  qui  vultvideri  Christianus^paganiset 
diabolicis  argumentationibus  omnem  fldem  praes- 
cientiae  et  praedestinationis  divinae,qu89  impios  prae- 
scivit  et  pracdestinavit  esse  damnandos,quantum  in 
se  est,  subvertat  et  destruat^non  solum  justum  Dei 
judicium,et  aeternum  atque  incommutabileejus  con- 
silium  in  eorum^  damnatione  evacuans;  sed  etiam 
peccatum,  et  omncm  poenam  ac  damnationem  quas 
peccatum  consecuta  8unt,nihil  esse  oontendene.Ao 
per  hoc,quia  nihil  8int,nec  praesciri  a  Deo,nec  prae- 
destinari  potuisse.  Ita  ut  ubicunque  in  Scripturis 
sanctis,  sive  in  dogmatibus  Patrum  talia  praesctsse 
et  praedestinasse  legitur,  a  contrario  accipi  debeat, 
id  est  ut  omnino  ea  nec  praescisse  nec  praedestinasse 
intelligatur.  Quod  quis  est  aliud  dioere,quam  aperte 
insanire?  Quis  enim  unquam  fldeliumvel  sentirevel 
dicere  praesumpsit  quia  quod  dixit  veritas,  non  est 
veritas;  quod  docuit  fides,  falsum  est;  quod  omnes 
credunt  fldeles,  nihil  est.  Certe  iste  propterea  haec, 
id  est  peccatum  et  omnem  poenam,  ac  mi8eriam,et 
calamitatem,vel  temporalem  vel  aeternam  nihil  csse 
contendit,  quia  non  habent  essentiam  in  semetipsis 
existcndi  vel  subsistendi,  sicut  videmus  habere  sub 


mTM  DUVALLII  DOGTORIS  SORBONICI. 


(a)  Int^gro  illo  capite  suggiiiat  Ertgenam  quod  pe- 
stilentissimum  errorem  introducat,qui  effrena  licen- 
tia  omnibus  vitiis  et  sceleribus  babenas  laxet.Quem 
latius  multo  bocce  miserrimo  saeculo  introducunt 
sectarii  nostri,  qui  quamlibet  legis  obligationem  a 
fidelriun  cervicibus  arcent :  quae  libertais  est  carnis 
non  spiritus,  filiorum  diaboli  oon  Dei ;  iOa^b  de- 
niaae,  quavis  servitute  miserior. 

(6)  Hanc  haeresim  isto  nostro  saeculo  ab  infcris  de- 
nvosuscitarunt  Qnintinas  etK>>pinus  Sudores  Flan- 


dri^  a  catholicis  propterea  Libertini  dicti;  id  est 
quod  peccatum  nihil  esso  dicerent  praeter  inaneui 
ot  falsam  opinionom  :  deinde  non  debere  reprehendi 
cos  qui  occidunt,moBchantur,  furantur:  tertio,Chri- 
Ftum  nihil  esse  nisi  aliquid  compositum  ex  Spiritu 
Dei  et  opinione ;  quarto  angelos^dasmones  et  aninias 
nihil  esse.Quos  etiamsi  detestari  se  dicat  Calvinus, 
editis  libellis  adversus  eos,  ex  ejus  tamen  schola 
tanquain  ex  equo  Trojano  certum  est  prodiisse.  — 
Bellarm.,  lib.  ii  de  Amissione  gratiae,  cap.  4. 


159 


PLORI  Dn^CONI  LUODUNBNSIS. 


«60 


stA&Uaia  «xiatMdi  vel  Bobsistendi  terram,aqua8et  J^  qmm  ocdderit^  hahet  poteUaim  miuereinffehmim; 


ignes,  hepbas  et  arbores  et  quscuni^e  ejusmodi 
A4»at,Bicut  etiam  aovimus  et  credimus  substantiam 
ezistendi  et  aubsistendi  habere  animas  hominum.et 
flpiritus  angelorum  bonorum  sive  malignorum.  Et 
proptereaafTirmat  diabolic»  prasumptionis  audacia, 
.Deum  solas  rerum  substantias  et  scire  et  prsescire 
et  prsdestinare  potuisse ;  ea  Wero  quae  ipsis  sub- 
stantiis  contraria  et  po&nalia  sunt,  quia  existendi 
«ubstantiam  non  babent,nuUatenus  a  Deo  prffisciri 
vel  prffidestinari;  ac  per  hoc  nec  sciri  potuisse. 

Ergo  nec  peccatum  primi  hominis  prse8Givit,quia 
peooatum  substtaniiam  exiatendi  non  habet;  nec  poe- 
nampeccaii  prsscivit.id  est  mortem,mi6eriam,8up- 
fjicium  sempitemiim  :  quia  h»c  aimiliter  in  seipBis 


ita  dico  vobis^  hunc  timete  {Luc,  xh.  5).  Iste  autem  € 
eontrario  dicit  omnes  pcenam  suppliciorum  ntemiir 
lium,tam  hominum  quam  ang6lorummaloruin,qu8 
illiscomminata  etprsparata  ftunt,omninonihil  «see. 
Si  autem  pcBnae  aeternse  malignorum  angelorum  et 
hominum  pessimorum  praedeetinat»  non  eunt,quid 
eetquodipsejustttsjudexetdamnatoripsarum  in  iUo 
judicio  86  dicturum  prsdixit :  ItCtmaledicti,  w  ignem 
«temum,quiparatu$e$tdiabolo  etangelii  epi$?(M<uik. 
»LV,  41.)  Si  paratuB  utique,et  predeetinatus,  an  an« 
gelia  damnatis  et  damnaudis  eat  prcfde8tinatu8;inh 
piis  autem,  qui  eodem  eterno  igni  pariter  pumendi 
Btifitynan  est  paratus  nee  preedesrtinatus?  Sed  prcde- 
stinatas  impiis  pcenas  etsupplicia  sempilefBaetim 


substantialiter  non  cxistunt.  Et  ubi  est  qnod  fides  n  beatum  Enoch,patriarchamantiqui8simum(quiam- 
flrmissime  et  immobiliter  tenet  :  Omnipotentem      bulavit  cum  Deo,  et  non  oomparuit,  quia  tulit  eum 


fieum  verissime  preaciam  eeee  futurommomnium : 
ubiest  quod  per  prophetas  suos^in  Scripturis  sanotis, 
tot  peecata  humiaumjtot  poenas^  et  clades  et  mise- 
rias  peccatorum  spiritu  suo  ventaras  predicitPUbi 
eliam  quod  ipee  unigenitua  Dei  Filiua,  qui  est  Veri- 
iaa  fl^terna,  tot  persecutiones  Ecclesi»  suae,  tot  bei« 
lorum  oommotiones,  et  laborum  ac  torrorum  prea- 
suras,  terrsmotus  etiam  et  peetilentias,  et  fames 
utiqtte  praNScieado  praenuntiat,  et  ut  patientissime 
a  80»  tolerenturmonet?  eur  tam  apertum  menda-* 
oium,  imo  tam  iaauditam  et  impiam  blasphemiam 
iate  impius  proferre  anaua  est,  contra  totius  sanota 
Ecolesi»  fidem,  coatra  Scripturarum  coelestium  ve- 
ritatem,  ocmtpa  omnipotentem  Dei  majestatem  ore 


Dominus),  ante  diluvifum  propfaetasse.beaiuaJudas 
apostolus,  loquena  de  impiissimis  heereticis  ^ui 
ipsis  temporibus  apoetolorum  impugBareeflepeniQt 
Eccleaiam  Dei,  ita  testatur  dieens  :  Profketavit  o»- 
tem  et  de  his  septimus  ad  Adam  Enodi  dkens :  Ecce 
venit  Dominus  m  sanctis  miUihus  suisfacerejudiciuM 
contra  omnes^  et  arguere  omnes  impios  de  enmWits 
operibus  impietatis  eorum,  quHnns  impie  0gerwU,etdA 
omnibus  dMris,quas  locuti  sunt  contra  eum  peccatores 
impii{Jud,  ik,  15).  Hoc  judioium  dafanationis  im- 
piorum  et  iniquorum  et  blaaphemantiuiii  hominum 
ab  initio  mundi  tam  mirabiliter  prflDdictum,  et  ia 
finem  mundi  vcrissime  implendum  etiam  beatus 
Petrus  apoetoius  his  verbie  denuntiat,diceaa :  Fm^ 


saeril^o  et  verbia  impiis  obstrependo?  Quid  est  C  runt  vero  et  peeudoprophetae  in  populo,  sieut  eti» 


auiem  quod  ia  tfliatum  coneiliirai  et  deceptionem 
diabc^i  imitari  et  adjuvare  conatur,ut  ea  qus  veris* 
gime  et  eertianme  impios  passujrosDeus  prflenuntiat 
et  commioiatur,  id  est  aeterna  supplicia,  iste  labiis 
iftiquia  et  Ungua  dolosa  velut  peccatoribus  blan^ 
diendo  affirmet  nihii  esse;  eicut  serpens  in  imtio,ut 
terropem  mortia>  qoam  Deus  comminatuB  fuerat,  a 
eofde  homiBis  excluderet,et  flki  peccandi  delectflUio- 
aeffl  pnovooaret :  nequaquam,  ait,  morte  moriemini 
(Gen.  iii,  4);  ita  namque  et  iate,  serpentis  imitator, 
dieeiide  quod  tormflnta  flftterna,  quse  Deus  peccato- 
pilNia  disauatiat,  nihil  sunt,  quid  aliud  agit,  quam 
ut  terropem  salubrem  a  cordibus  audientium  tol- 
lat,.  eoaque  ad  peeoaodum  infrenes  et  prflecipites 
veddat* 

EtideoooQstantiaeima  et  immobili  fide  tenendum 
Qmnipotentbra  Deom  omnia  futura  praescire,  id  est 
bona  et  mala,nec  solum  naturas  omnium  rerum,an- 
tcquam  eas  crearet,praescisse ;  sed  etiam  quaecunque 
ipsi8natunepo88unte06econtraria,etp(Bnalia8imili-' 
ter  prsescisse.Non  quia  subslantialiter  existunt,sed 
quia  substantiis  ab  eo  conditis  poenaliter  nocent. 
Hano  enim  6dem  Scriptura  confirmatt  dicens :  Deus 
aBteme^  qui  abseonditorum  es  cognitor,  qui  nostt  om^ 
nia  anlequam  fiant  {Dan,  xiii,  42).  Et  ipse  Dominus 
in  Evangelio  de  hia  fldeles  suos  terret,  dicens  : 
Qstendmivobisquem  timeaiis  :  Timele  'eum  qui^  post^ 


vobis  erunt  magistri  mendaces,  qui  iniroducentsectas 
perdiiionis,  et  eum  qui  enut  eos  Domimm  negant^  su- 
perducente»  sibi  celerem  perdiiionem  {IlPetr,  ii,  4).De 
qaibus  et  paulo  post  adjuagit :  QtMusjudieiimjam 
olim  non  cessat,et  perditio  eerum  non  dormitat  (lbid»i 
3).  8i  ergo  quflerimus  istius  judicii  aetmiam  apud 
Deum  prfledestinflktionem,  audiamus  vigilfluatdrqiued 
ait :  Quibus  jam  olim  judieium  non  eeesatM  e8t,non 
nunc  primum  judiofluitur;  neo  tuno  primufli  quan- 
do  de  oorpore  exient  ad  BuppUoiumt  seaipitepnun. 
Sed  hoo  judicium  dflunnationis  eopum  jftm  olim  eet 
decretum,  jam  olim  ex  aetmiitBte  prasdeaUiiflitum; 
et  jam  olim  eis  preeparari  noa  eeseat.  Si  autem 
quflerimus  qufle  pcefna  illie  iaferatur  tali  judicio,  et 
Q  perditio,  iaquit,  eorum  non  dormitat,item  de  eiadem 
impiia  et  blasphBinatoribus  idem  apostoluB  dioit : 
Mi  sunt  fontes  sme  o^,  et  nebulse  turbinibui  exagir 
tatXy  quibus  caligo  tenebrarum  reservatur  {II  Petr.  ii, 
17)  :  Qttomodo  eis  reservatur,  nisi  quia  ipsis  ab 
initio  est  pMeparala,et  in  flne  reddenda?  Quod  eis- 
dem  pene  verbis  bcatus  Judas  apostolas  attcfitatur 
dicens  :  Hi  sunt  nubes  sine  aqua,  qu3S  a   ventis  cir* 
oumferunturiarboreeauiumnalesj  bis  martu3S,eradir 
catae  :  fluetus  feri  maris  despumaniies  snew  eanfasUh 
nes;5ideca  errantia,  quibus  procella  tenehrarum  iH 
xtemum  servata  est  {Jud.  12,  13). 
Gontim  hfleo  tam  bomeodflt^  tflhnei.  ieiwibUtfty  qno 


161 


LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SCORUM. 


162 


ornnipoiens  Deus  per  propbetaa  et  apostolos  suos  A  ut  cum  flagellis  c«editur,  gladiis  vulneratur,vel  qui- 


impiis  et  pecoatoribus  CQmminatur,  diclt  iste  : 
Omne  malum,  peccatum  et  ejus  pcenam  non  esae.  Et 
iterum  asserit :  Naturse  integritatem^  vitam^  beatitu- 
dinem  esse.E  contrario  autem  peccatum,mortem,  mi^ 
seriam  penitus  non  esse,  Addidit  adhuc  :  omnemper' 
versx  voluntatis  defectam  vel  privationem,  vel  pecca- 
tum,/inemque  ipsiu^  mortem  etmiserium  suppliciorum 
xiematium  omnino  nihil  esse :  ac  per  hoc  nec  prx- 
sciri  a  Deo,  nec  prxdestinan,  De  quibus  omnibus  si 
aliquid  singillatim  dicendum  est,  manireste  novit 
fides  quia  malum  qqod  est  contrarium  bono,  sicut 
vitium  virtuti,  tenebrae  lucifinfirmitas  8anitati,sub- 
stantialiter  non  est.  Quia,  sicut  jam  supra  dictum 
est,  substantiam  perse  existendi  et  subsistendi  non 


buscunque  tormentis  vexatur :  quod  eliam  iij  sup- 
pHciis  aeternis  fulurum  est,ubi  damnatorum  corpora 
igni  et  sulphure  torquebuntur.  Qui  tamen  omncs 
dolores  et  cruciatus,corporibus  de  corporibus  illati, 
sic  fiunt  in  corpore,  ut  per  corpus  etiam  anims 
sint.  Anima  namque  sine  corpore  et  dolere  et  cru- 
ciari  potest ;  sicut  illa  damnati  divitis  in  inrerno, 
anima  cruciabatur  qui  ait^  quia  crucior  in  hac  ftam- 
ma  {Luc,  xvi,  24);  corpus  vero  sine  anima  dolere 
non  potcst. 

Omnipotenti  itaque  Deo  de  quoscriptum  est:  Do- 
mino  enim  Deo,  antequam  crearentur^  omnia  fuerunt 
agnita  :  sic  ct  post  perfectum  respicit  omnia  (Eccli, 
XXIII,  20).  Gt  iterum  :  //  swculo  et  usque  insxculum 


babet,  sicut  coBlum,  terra,  aqua,  aer^  ignis,  et  reli-  p  respicit,  et  nihil  est  novum  in  conspectu  ejus  {Ihid 


qua  sive  corporea  sive  splritalis  creatura.  Sed  de- 
9ertio  sunimi  boni^  cui,  ut  beata  esse  possit,  inhce- 
rere  debet  creatura  rationalis  angelica  vel  huniana, 
hoc  nomen  accepit  ut  dicatur  malum.  Deserendo 
ergo  rationalis  creatura,  in  angelis  sive  in  homini- 
bus  peccaniibus,  summum  bonum,  defecit  ab  ipso 
bono,  et  privata  est  bono,  et  hoc  ei  est  summum 
malum.Sive  ergodicamusndalum  esse  dcsertionem 
boni,  vel  defectum  a  bono,  vel  prlvationem  boni, 
rectissime  dicimus^  sicutet  vitium  desertio  virlutis, 
et  tenebrae  privatio  lucis,  et  inflrmitas  nihil  aliud, 
quam  defectus  est  sanitatis  ;  similiter  et  peccatum 
manifeste  nullamhabetsubstantiamin  se  existendi 
et  subsistendi.  Sed  desertio  justitids  et  defectus  a 
justitia  taje  nomen  accepit.Itaetiam  mors  substan- 


xxxix,  21),  Et  iterum  cum  de  hominibus  Scriptura 
loqueretur  ait :  Et  omnia  opera  eorum  quasi  sol  in 
conspectu  Dei :  non  prxterit  illum  omnis  cogitatus^  et 
non  absconditur  ab  eo  ullus  sermo  (Eccli,  xvii,  26)  : 
Isti,inquam,omnipotentiasimo  etineCfabili  Creatori,^ 
cui,  antequam  crearentur,  in  sBterna  scientia  sua 
omnia  fucrunt  agnita,  qui,  etiam  postquam  omnia 
pcr.^ecit,  non  alilcr,  sedsic  re.picit  facta,sicut  vidit 
fucienda,  nihil  videlicet  cxtra  se,  sod  in  se  omnia 
cernendo.Et  ideo  in  conspectu  ejusnihil  est  novum,. 
nec  quando  primum  est  creatum,  quia  semper  fuit 
in  ejus  scientia  aeternum  :quemomnia  operahomi- 
num«  sicut  in  clarissimo  sole  non  latent  ;quem  nul- 
lus  hominumpraeteritcogitatus,a  quo  nuHus  eorum 
sermo  absconditur ;  iste   tam  mirabilis  Creator  et 


tiam  in  se  existendi  et  substantiam  in  se  existendi  C  gubernator,  sicut  omnium  rerumqusfuturaa  erant, 


vits  amissio  tale  nomen  accepit.  Item  quod  dicitur 
pcena  nuUam  in  se  existendi  substantiam  habet,sed 
dolor  et  ex  dolore  cruciatus  tale  nomen  accepit : 
quod  nihil  est  aliud  quam  tranquillitatis  et  quietis 
natoralis  perturbatio,  vel  amissio.hoc  namqueagit 
poena,  ut  tranquillitas  et  quies  naturae  ipso  dolore 
et  cruciatu  turbetur  vel  amittatur. 

Sed  hsc  omnia,.  id  est  malum,  peccatum,  pcena,, 
mors,  miaeria,  quae  et  ipsa  nibil  est  aliud  quam 
amissio  felicilatis,  licet  per  sc  et  in  se  existendi  vel 
sabsistendi  nullam  habeant8ubstantiam,tamen  om- 
nino  necesse  eist  ut  in  aliquavel  exaliqua  substan- 
tia  flant.Nam  et  desertio  boni,quod  diciturmalum, 
et  desertio  jnstitis,  quod  appellatur  peccatum,ma- 


naturam  et  speciem  et  ordinem  in  sua  seterna  pr®- 
scientia  sempcr  novit,ita  etiam  ipsarum  rerum  sta- 
tum,  et  sive  ad  meliora  profectum,sive  ad  deteriora 
defectum  aeternaliter  prievidic ;  et  quae  ad  seprofl- 
cientibus  prgemia,qus  autema  se  defilcientibussup- 
plicia  deberenturjusiissimus  opcris  sui  ordinator^ 
et  praescivit  et  praedestinavitjCt  se  impleturum  prse- 
dixit.  Et  ideo  sive  malum  et  peccatum,  in  quibus 
est  defectus  a  bono  ;sive  mors  et  pocna,  qu(e  illi  de- 
fectui  juste  debetur,semperfuitin  praescientia  Con- 
diioris  ;  qui  mensuram  proflciendi  et  deficiendi  in' 
creatoris  suis  solus  veraciter  agnoscit,  et  ipsorum 
profecium  atque  defectuum  solus  judex  justus  exi- 
stit.  Ita  et  mors  et  peccatum  et  omnis  pcena  ac  mi- 


nifeste  in  animo  flunt  vel  angelico  vel  bumano.  Sic  n  seriaquae  peccatum  consequentur.quia  substantiam 


amissio  vite,  quae  appellatur  mors,et  amissiotran- 
quilUtatls  vel  quietis  naturalis,  quas  appellatur  poe- 
na ;  et  amissio  f^iicitatis,  quse  vocatur  miseria,  in 
ntroque  fleri  inveniuntur,  id  est  et  in  anima,  et  in 
corpore.  Nam  etanimamoriturdesertioneviiaesuae, 
quod  Deus  itli  est :  et  corpus  moritur  amissione  vi- 
ts  suie,  quod  anima  illi  est :  et  haec  duo,  id  est 
mors  animaB  et  mors  corporis,  quid  aliud  in  utro- 
qne  nisi  vel  felicitatis  vel  tranquillitatis  amissio  est? 
Ftsnaautem  quae  in  cruciavtu  etdolore  sentitur,ma- 
nifeste  vel  in  anima  agitur  vel  in  corpore ;  ct  cum 
in  oorpore  agitor  OMxime  ex  alio  oorporeirrogatur: 


nullam  habent  in  se  existendi,  nihil  sunt.  Et  quia 
creaturae  rationali,  cujus  defecius  et  corruptio  his 
nominibus  significantur,  nimisnocent,  in  e;jussub- 
siantia  vel  corporali,  vel  spiritali,veraciler  sentiun- 
tur.Et  quae  non  sunt  substantia  existendo^sunt  om- 
nimodis  perniciosa  nocendo.Desinatergo  hujusmo- 
di  bla^phemia,  et  omnipotens  Deus  sicut  omnium 
naturarum  conditor,  et  status  earum  verissimus* 
agnoscatur  cognitor,  et  justissimus  ordinator. 

CAPUT  XL 
Undecimo  capitulo  sequitur  iste,  et  dicit. 


163 


PLORI  DIACONI  fcUGDUNENSIS. 


164 


/.  Non  esse  Dei  prxdestmaiumcmj  nisi  de  his  qiii 
prxparali  sunt  ad  aelemam  feli^talem, 

2.  Abusive  trandateque  diciprxscire  Deum  et  prse- 
destinare :  a  simili  prxscivit  qu3S  facturus  esset ;  a 
contrario  prxscivit,  quae  facturus  non  esset^  pro  iie- 
scivit.  Similiter  a  simili  prxdestinavit  quos  praepara" 
vil  ad  gratiam,  A  contrario  praedestinavit  impius  ad 
interitum  vel  supplicium  aelemum  :si  enim  prxdesti- 
nati  suntf  necessario  peribunt,  poenasque  patientur 
inevitabiles.  Quod  si  ita  est,  quomodo  juste  judicabi- 
tur  munduSf  quem  necessitas  prxdestinationis  cogit 
perire, 

3.  Sanctas  Scripturas  prxscientiam  simul  et  prxde- 
stinationcm^  attt  solam  ahsolutam  prxdestinationem, 
non  nisi  in  iis  quos  Deus  elegit  ad  xtemnm  beatitudi- 
nem  possidendam,  inveniantur  posuisse. 

4.  ^postolam  prxscientiam  et  prxdestinationem  in 
solis  sanctis,  Au^fustinum  aliquoties  in  reprobis  a  con- 
trario  posuisse, 

Iraprirais  quod  dicit,  non  esse  Dei  prxilestinatiO" 
nem  nisi  de  his  quiprxparati  sunt  ad  xtemam  felici- 
latem.Siwe  ex  suo  sensu  hoc  dixcrit,  sive  ab  aliis 
audierity  nos  tamen  veraciter  scimus  quia  isle  est 
error  moderni  tcmporis  apud  plurimos,  dum  non 
putant  prsdestinationem  Dei,  nisi  in  parte  electo- 
rum,  in  Scripturis  invcniri  :nec  ipsura  beatum  Pau- 
lum  apostolura  in  Epistolissuis,  nisi  de  solis  similiter 
electis  prcdestinationem  posuisse,  sicut  et  in  sc- 
quentibus  dicit.Sed  acquiescendum  et  obediendum 
est  humiliter  veritati  ;et  non  quod  scmel  nobis  per- 
suasum  est,  contentiose  defcndendura,  sed  polius 
Scnpturasancta  diligentius  pcrscrutanda,non  solum 
apostolica,sed  etiam  prophctica;  ex  qua  omnis  apo- 
stoHcaauctoritas  descendit.Sicut  ipse  beatus  Paulus 
statim  in  principio  Epistolae  ad  Roraanos  evidenter 
declarat,  segregatum  se  esse  dicens  in  Evangelium 
Deif  quod  ante  promiscrat  per  prophetas  suos  in  Scri- 
pturis  sanctis  [Rom.  \,  1).  Et  in  fine  ejusdera  Epi- 
stolae  omne  raysterium  evangclicae  pra3dicationis,in 
qua  est  etiam  profundissimura  mysterium  pr^escien- 
tiffi  et  praedestinatiouis  Dei,per  Scripturas  propheti- 
cas  condrmat  esse  revolatum,  ita  dicensi^*}  autem 
qui  potens  est  vos  confirmaref  secundum  Evangelium 
meum,  ei  prxdicationem  Jesu  Christi,  secundum  reve- 
lationem  mysterii  xtemis  temporibus  taciti,  quod  nunc 
patefactum  est  per  Scripturas  Prophetamm,  etc. 
(Rom,  XVI, 25,26). Itcmquc  inActibusapostolorum  de 
seipso  loquitur  dicens :  Usque  in  hodiemum  diem 
sto  testificans  minori,  atque  majori,nthit  extra  dicens, 
quam  ea  qux  Prophetx  sunt  locuti  futura  esse.  et 
Moyses  [Act.  xxvi,  22).  Cura  ergo  ipse  Apostolus 
ostendat  atque  conflrract  in  illud  Evangelium  Dei, 
quod  ante  promisit  per  prophetas  suos  in  Scripturis 
sanctis  se  segregatum,  et  omne  illud  mysterium 
quod  evangelizat  perScripturasprophetarum  teste- 
tur  patefactum,  nihilque  se  extra  dicere,quam  quse 
scripta  sunt  in  lege  et  prophetis,  manifestum  est 
hujus  rei,  id  est  divin»  prescientias  et  pra^destina- 
tionis,  altitudinem  non  solum  in  Apostolo,  qui  ex 


A  Scripturis  propheticis  omnem  suam  pr«Bdicalionem 
confirmat ;  sed  etiam  in  ipsoTum  prophetarum  Scri- 
pturisdiligentius  inve5tigandam,etquodin  utrisque 
festa  vcritatis  declaratione  fuerit  inventum,fideliter 
nobis,  et  sine  ulla  controversiarum  disceptatione 
omnimodis  sequendum. 

Primo  itaque  quid  ipse  Apostolus,  qui  se  nihil 
extra  dicere  nisi  qu»  scripta  sunt  in  lege  et  prophe- 
tis  testatur,  de  hac  re  dicat  audiamus,  nec  tamab- 
surdi,  nec  contentiosi  simus  ut,  ubi  ipsa  res,idest 
prffidestinationis  veritas  appanet,  ideo  negemuspro 
prsdestinatione  dictum,  qaia  nequaquam  ibi  prx- 
destinationis  nomen  positum  inveniatur :  sed,  sive 
sonet  ibi  expresso  prdedcstinatio,sive  ipsiusprsde- 
stinationis  voritas  certissime  clarescat»  ona  et  pari 

l^  fide  suscipiatur.  Dicit  itaque  ipse  primum  de  sola 
pracdcstinatione  clectorum  ita  :  Nam  quos  prxsdmi 
et  prxdestinavit  conformes  fieri  imaginis  Filii  «u?, 
ut  sit  tpse  primogenitus  in  multis  fratribus :  Quos 
autem  prxdestinavit,  hos  et  ijocavit;  et  quos  vocavitf 
hos  et  justificavit ;  quos  autem  justificavity  illos  et 
magnificavit  {Rom.  viii,  29,  30).  Post  quffl  verba  si 
nihil  omnino  dixisset  de  parte  reproborura,  etiam 
utique  e  conlrario  intelligere  debueramus  quid  de 
eis  osset  sentiendura,  videlicet,  ut  ex  prfledeslina- 
tione  electorum  ad  gloriam  agnosceremus  etiam 
praidcstinationem  csse  reproboium  ad  pcenam.  Si- 
cut  etin  symbolo  tantumraodovitam  ffiternam,quod 
est  prsraium  sanctorum  vidcmur  conQteri ;  ct  ta- 
men  e  contrario  sirailiter  indubitanter  credcre  et 
intelligere  deberaus  mortem  a}ternam,quod  est^dam- 

C  natio  iniquorum.Hancenimregulam  iiitelligendiia 

Scripturis  ipse  nos  Apostolus  docet,qui  cum  dixis- 
set,  de  resurrectione  disputans  :  Seminalur  corpu 
animatCj  surget  corpus  spirituale  (/  Cor,  xv,  44,  ne 
sine  auctoritate  Scriptura;  spirituale  corpus  dixisse 
videretur,  slatim  quod  e  contrario  veraciter  intelli- 
gendum  esset  adjunxit,  dicens  :  Si  est  corpus  ani- 
male  et  spirituale  (Ibid.).  Et  continuo  utrumque 
confirmans  ponit  testimonium  Scripturaj,  et  dicit: 
Sicut  scriptum  est,  factus  est  pritnus  homo  Adam 
in  animam viventem  inovissimus  Adam  in  spiritumvx- 
i;t/S(?a72/^m(t^tV]{.,45}.SimiIiter  et  illiud  utiqueintelligi' 
tur  quod,  cum  Deus  primo  homini  dixissct:  De  li- 
gfw  scientix  boni  et  mali  ne  comedas;  quocunque 
die  comederis   ex  eOf  morte  morieris  {flen.  ii,  17). 

j)  Utique  inobedienti  comminatus  est  mortem ;  sed 
nunquidnon  agnoscit  fidcs  quid  econtrario  sentien- 
dum  sit ;  id  est  quod  obedienti  praeparaverit  vitam? 
Item  cum  loquitur  Deus  ad  Abraham  iMasculus  cujus 

'  prspputii  caro  non  fuerit  circumcisa  octava  dieyperihit 
anima  illa  depopulis  suis  :quiapactum  meum  irritum 
fecit  (G^i.xvii,14).Manifestum  est  masculum  istum, 
qui  non  est  octava  die  circumcisus,  periturum  de 
populis  suis,  quia  pactum  Dei  irritum  fecit :  Non 
utique  in  utero  materno,nec  in  iila  tam  recenti  in- 
fantia,quando  aliquid  bonum  autmalum  nullatenus 
agere  potuit,  sed  utique  in  paradiso,  in  prxvarica' 
tione  AdXf  in  quo  omnes,  sicut  Apostolus  dicit,  p^* 


165 


LIBBR  ADYERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


166 


cauerurU  {Rom.  v,  12) ;  qui  ex  illa  damnala  origino  A  divinam  prasdcstinatioDem  manifesiissime  oatcn- 


descendunt.  Sicut  ergo  iste  octava  die  minime  cir- 
cumcisus,  manifeste  periturus  denunliatur  ob  roa- 
tum  prims  praevaricationiSyita  e  contrario  fldelitor 
intelHgendum  est  eum  qui  rite  et  legitime  essot  cir- 
cumcisus»  ab  illo  reatu  absolvcndum. 

Hsc  diximus  ut  manifeste  intelligamus  quod, 
etiamsi  Apostolus  in  illa  prffidestinationis  disputa- 
tione  de  reproborum  parte  tacuisset,  debuisset  ta- 
men  fides  nostra,  quid  de  eis  sentiendum  esset,  e 
contrario  advertere  et  intelligere ;  sed  non  tacet» 
cum  statim  postaliquam  etelectorum,ct  reproborum 
similitudinemySimulponensinduobusgeminisIsaac 
ct  RebecciB  ita  adjungat :  Cum  enim  necdum  naii 
essent^  aut  aliquid  egissent  botium  aut  malum  (ut  se- 


sam :  dum  et  olecti  nullo  suo  merito,  sed  sola  Dei  boni- 
tate  praedestinantur  ad  vitam ;  et  rcprobi  nullo  Dei 
prosjudicio,  sed  soiosuo  vol  originali  vei  actuali  meri- 
toprsdcstinanturadinteritum,neceisdivinapnBde* 
stinatio  necessitatem  pereundi  imponit,sicut  necne- 
cessitatem  peccandi^  sed  necessitatem  tantummodo 
Justasuppliciapatiendi:ut  qui  voluntate  permanent 
in  pcccatis,  necossitate  crucientur  in  pcQnis. 

Ita  etiamsi  tanta  illa  Apostoli  de  bac  re  disputatio 
ex  boc  loco  usque  ad  finem,  ubi  ait :  Concluiit 
enim  Deus  omnia  in  incredulitale,  ut  omnium  mise- 
realur  (Rom.  xi,  32) :  diligenter,  et  fldeliter  consi- 
deretur,  de  utriusque  partis  prsdcstinatione,  sive  in 
uno  populo  Judaeorum  in  his,  qui  excscati,  et  in 


cundum  electionem  propositum  Dei  maneret),  non  ex  p  his  qui  sccundum  elcctionem  grati®  salvari  merue- 


operibus,  sed  ex  vocante  dictum  est :  Quia  major  ser- 
viet  nUnori,  sicut  scriptum  est  :  Jacob  dilexi^  Esau 
autem  odio  kabui  (Rom.  ix,  11,  12,  43 ;  Mal.  t,  4,  2). 
Manifeste  igitur  in  hoc  exemplo,  et  in  Jacob,  absque 
ullis  meritis  dilecto  et  electo,  qui  similiter  tcneba- 
tur  originalis  peccati  obnoxius,  ut  frater  et  ex  eadem 
vcniebat  massa  in  Adam  damnata,  declarata  est 
praedestinatio  electorum  ad  vitam.  In  Esau  autem 
solo  originalis  peccati  reatu  odio  habito,  prsdesti- 
natio  reproborum  ad  intcritum.  Tale  est,  et  quod 
post  paululum  de  utraque  parte  subjungitur:  Ergo 
cujus  vutt  miseretur^  et  quem  vutt  indurat  {Rom.  ix, 
18).  Et  quod  deinde  addit :  Annon  habet  potestatem 
figulus  luti  ex  eadem  massa  facere  aliud  quidem  vas 
in  honorem^  atiud  vero  in  contumeliam  {Ibid.,  21) ; 


runt;  sive  in  utroque,  id  est  Judsorum  et  Gentium, 
dumilli  tanquam  noturales  rami  fracti  suntietisti 
tanquam  oleaster  in  bonam  olivam  inserti  {Ibid., 
17),  indubitanter  eum  inveniet  et  suis  verbis,  et 
maximetestimoniispropheticis  disputantem.  Inqoi- 
bus  tamen  propheticis  testioioniis,  quae  nobis  beatus 
Apostolus  tanta  auctoritate  proposuit,  ut  nihil  om- 
nino  de  hujus  rei,  id  est,  divinae  in  utramque  par- 
tem  pnedestinationis  profunditatc,  et  obscuritate 
nisi  ex  eorum  flrmitate,  et  evidenti  attestatione 
docere  voluerit.  Iliud  prfficipue  omnipietatis  consi- 
dcratione  attendendum  est  quod  cum  nusquam  in 
eis  exprcsse  et  proprie  verbum  prsdestinationis  so- 
nct ;  tamen  quia  ipse  rcs  ad  utramque  prffidestina- 
tionem  pertinentes  manifestissims  apparent,etevi- 


de  quibus  vasis  honoris  et  contumelis  statim  sub-  C  dcntissimffi  declarantur,  confldentissime  Apostolus 


juogit :  Quod  si  volens  Deus  ostendere  iram^et  notam 
facere  potentiam  suam  sustinuit  in  mtUta  patientia 
vasa  irx  aptata  in  interitum  :  ut  ostenderet  divitias 
glarUe  sux  in  vasa  misericordix,  qux  prxparavit  in 
gtoriam  ?  etc.  {Jbid.g  22,  23.)  In  quibus  omnibus 
evidentissime  agnoscitur  Apostolum  non  de  sola 
electorum,quam  primo  loco  posuit,  sed  in  toto  isto 
disputationis  su»  contextu,de  utriusque  partis  prs- 
destinatione,  sive  in  vitam,  sive  in  mortem ;  et 
exenaplis,  et  testimoniis  tractasse  propheticis,  dum 
in  Jacob  proponit  iormam  electorum,  in  Esau  vero 
formam  reproborum.  In  quibus  utique  duabus  par- 
tibus,  eujus  vult  Deus  miseretur,  et  quem  vult  indurat : 
sed  miseretur  misericorditer  adjuvando^intlurar  juste 


ad  tantaB  rei  conflrmationem,  atque  doctrinam  ea 
assumpsit,  et  ita  tenenda  atque  intclligenda  Ecclesie 
tradidit :  sua  scilicetauctoritate,  et  exemplo  nos  in- 
formans  et  instruens,  ut  non  contentiose  et  super- 
vacue  de  ipso  verbo  prffidestinationis  in  sanctorum 
prophetarum  eloquiis  inter  nos  disceptemus,  vel 
(quod  absit)  etiam  rixemur ;  sed  paciflca  et  pia  in- 
telligentia,  ubicunque  res  ipsa  manifestissime  decla- 
ratur,  indubitanter  omnino  divinam  prffidestinatio- 
nem  et  agnoscere,  et  asserere  dcbeamus. 

Primum  namquetestimonium  propheticum,quod 
de  hac  reposuit,  illud  ex  Genesi  est  de  quo  ita  ait : 
Promissionis  enim  verbum  hoc  est :  Secundum  hoc 
tempus  veniamy  et  erit  Sarse  fUius  (Rom.  ix,  9)  : 


deserendo;  et  tanquam  figulus  iuti  ex  eadem  massa  j)  ubi  licet  non  videatur  sonare  prffidestinatio,  sonat 


simul  iota  damnata,  facit  aliud  vas  in  honorem  mise- 
ricorditer  liberando,  aliud  vero  in  contumeliam iusie 
damnando:  ut  duo  ex  his  ordines  existant,quorum 
alii  sint  vas  irs,  et  alii  vas  misericordiffi ;  illa  aptata 
in  interitum,  ista  in  gloriam  praeparata.  Sed  aptata  in 
interitum  et  suo  merito,  et  Dei  justo  judicio ;  prx- 
parata  autem  in  gloriam  nuUo  suo  merito,  sed  solo 
divins  grati»  beneflcio.  Cum  ergo  tam  aperte  dicat 
Apostolus  :  Et  vasa  irx  aptata  in  interitum,  et  vasa 
misericorduB  praeparata  in  gloriam,  et  ex  eadem  massa 
aiiud  vas  fieri  in  honoremy  aliud  vero  in  contumeliam  : 
quis  non  intelligat  in  his  verbis  utriusque  partis 


tamen  aperte  promissio,  qu»  non  aliter  recte  intel- 
ligitur,  nisi  ipsa  promissio  fldeliter  prffidestinatio 
accipiatur  electi  seminis  Abrah»,  id  est  eorum  qui 
fllii  Dei  deputantur,  et  a  filiis  carnis  divina  gratia 
discreti  sunt.  Sicut  ipse  Apostolus  in  eodem  loco 
exponit  dicens  :  Plon  qui  filii  camis,  hi  filii  sunt 
Dei ;  sed  qui  (ilii  sunt  promissionis  asstimantur  in  se- 
mine  {Ibid.,  8).  Secundo  loco  illud  iterum  ex  Ge- 
nesi  testimonium  posuit :  De  duobus  geminis  Isaac 
et  RebeccaSy  quo  dictum  fuerat :  Quia  major  serviet 
minori  (Gen.  xxv,  23) :  ubi  licet  predestinatio  mi- 
nime  sonare  videatur,tamen  res  ipsius  pradestinv 


K)7 


PLORl  DIACONI  LUGDtJlWiNSIS. 


168 


tionis  taro  profunde  et  granditer  ibi  demonstrata  A.  potuerityquamutexformaistorumgeminorumalios 


est,  nt  moneat  no9,  et  solerter  exeitet  Apostolus  in 
toto  illo  oraculo,  quod  tuno  Rebecefle  de  eisdem  ge- 
mioi^  divinitus,  responsum  est,  boc  vigilanter  ct 
Odeliter  intendere,  ot  considerare  debere^  quod  nec 
damnati  erant  ex  utero  materno,  necdum  aliquid 
egerant  honum  mt  malnm  in  vita  propria,  et  utique 
ex  uno  erant  concubitu  procreati ;  et  tamen  tanta 
distantiaomnipotensDeus  inter  utrumque  discrevit, 
ut  nullis  eorum  pnecedentibus  vel  bonis,  vel  malis 
meritis,  sola  bonitate,  et  judicio  auo  unum  ex  eis 
praBferret,  et  ftltorum  servituti  subjugaret. 

Et  ne  boc  parum  esse  existimaremus,  qtrod  quasi 
de  humanis  et  inbumanis  rd)ns  dictum  esse  videba- 
tur,  quia  major  serviet  mirtari ;  videlicet  quasi  hoc 


omnipotens  Deus  seterna  misericordia  sua  dilexisse, 
alios  ffiterno  suo  judicio  odisse,  sua  attestationema- 
nifestetur. 

Huic  testimonio  prophetlco  et  sensui  apostolico, 
videlicet  quo  etdilectio  et  odium  Dei  ivduobusg^ 
minisadhuc  in  utero  matemo  positis  exmiscricor- 
dia  et  Judicio  Dei  intelligitur,  etiam  itlud  de  Isaia 
propheta  mirabiliter  consonat  et  coneordat,  ubi 
omnipotens  Deus,  electi  populi  ab  utero  auxiltator, 
et  e  contrario  rcprobi  populi  similiter  tanqnam  ex 
uterotransgressoriscond^mnatorostenditur,dicente 
eodem  prophetain  primis  ad  populum  electum :  Hxc 
dicit  Dominus  faciens  et  formans  te^  ab  utero  auxi- 
liator  tuut  [ha,  xliv,  2).  Deinde  post  aliqua  ad  po- 


tantammodoinrerumtemporalium  statu  ineisesset  n  pulum  rcprobum  ex  persona  Dei  subjungcns  :  It 


implendum,dam  in  eorum  posteris  unus  regnosu- 
blimatus,alteri  sibi  8ubdit6,et8ervienti  dominatur : 
erigit  adbuc  Apostolus  intelligentiam  nostram  ad 
majoris  rei  considerationem  adjunctotestimonioex 
Malachia  propbeta,  in  quo  de  eisdem  geminis  non 
temporaliter,  sed  sternaliler  discretis,  neque  in  re- 
bus  tantum  temporalibus  sed  etiam  a^ternalibus 
mag^adistantiaseparatiSjipse  Deusloquiturdicens : 
Jacob  dilexif  Esau  autem  odio  hahui  (Mal.  i,  2).  Unde 
nonaliterreoteinteliigitur  hoc  tcstimonium  propbe- 
tleum,  nisi  fideliter  illi  quod  ex  Genesi  sumptum  est 
testimonio  conjungatur,  ut  scilicet,  sicut  illud  quod 
ibi  dictum  est^  Quia  major  serviet  minori,  ita  etiam 
istud  quod  in  propheta  Deus  loquitur :  Jacob  dilexif 
Esau  aMtem  odio  kabui,  antequam  nati  essent,  et  au- 


transgressorem  ex  ventre  vocavi  te  (Isa*  lxvhi,  8) : 
utcertissime  quod  in  illorum  gemiuorum  forma  de- 
monstratumdeciaratApostolus,hocinduplicigenere 
hominum,  electorum  scilicet  et  reproborum,  luci- 
dissime  tenendum  appareat.  Dum  et  isti  divino  ju- 
dicio  ex  ventre  transgressores  arguuntur  :  et  illis 
similiter  Deus  ex  utero  anxiliator  ostcnditur,  qua- 
tenus  ex  eadem  massa  originaliter  tota  damnata  in 
utero  matemo  fiant  alia  vasa  in  honoremy  et  alia  tn 
CQntumeliam  (Rom.  ix,  21,  15).  Similiter  in  tertio 
testimonio  prophetico,  quod  ita  posuit:  Moysienim 
dicit :  Miserebor  cui  miserebor,  et  misericordiam 
praestaho  cujus  miserehor  [Exod,  xxxiii,  19) :  mani- 
feste  verbum  prsedestinationis  non  sonat.  Res  tamen 
ita  manifesta  est,  ut  de  ea  nullatenus  dubitari  pos- 


tequamaliquidegissentbonumautmalum.Indivino  C  sit.  Gum  omnipotens  Deus  omnibus  equaliterex 

prima  illatransgressione  damnatis,  uon  utiqueullis 
praecedentibus  bonis  meritis,  sed  sola  gratia  sua 
misereatur  cui  mfseretur,  et  misericors  fiat,  cni 
misericordiam  prcstiterit ;  manifeste  catcris,  qui- 
bushanc  gratiam  conferre  noluerit,  justoetsferno 
8U0  judicio  odio  habitis  atque  damnatis. 

Posthsc  quartum  testimontum  propheticum  sicul 
et  tertium  de  Exodo  posuit,  ita  subjuugens  :  Uicit 
enim  Scriptura  Pharaoni :  Quia  in  hoc  ipsum  excitavi 
te^  ut  ostendam  in  te  virtutem  meam,  et  annuntietur 
nomen  meum  in  universa  terra  {Rom,  ix,  17).  Ubi, 
licet  nomen  prsedestinationis  expresse  nott  sonet, 
tamcn  ipsa  praedestinatio  malorum  merito  iinqttita- 
tissuffiadinteritum  8empiternum,tam  aperteosten- 


ulique  juxto  judicio  utrumque  prscessisse  accipia- 
tur,  id  est  et  dilectio  Dei  in  Jacob,  et  odium  Dei  in 
fisau.  Bt  cum  haee  duo,  id  est  in  alterum  dilectio, 
et  in  alterum  odium  Dei,  et  nativitatem  eorum,  et 
omne  meritum  vit«  eorum  Juxta  verumet  apostoli- 
cum  sensum  prtecesserint,  cum  neo  isti  possent  im- 
putari  mala  aliqua  qujB  necdum  fecerat,  necillibona 
aliqua,  quae  nulla  perpetraverat,  ita-  solummodo 
jtiste  facta  intelliguntur,  ut  omnipotens  Deus,  qui 
aeternaliter  ista  in  suo  Judicio,  et  de  uniua  electione, 
etde  alterius  reprobatione  statuerat,  ac  praedennie- 
rat,  originalem  in  eis  reatum  ex  pnevaricatione  Adss 
venientem,  cui  utique  ambo  squaliter  tenebantur 
obnoxii,  futurum  praeviderit,  unum  misericorditer 


diligendoliberaret,alterumjusteodiendoreprobaret  j)  ditur,  ut  qui  hsc  fideliter  audlt,  et  intelligit,  de  ea 


atque  damnartt.  Quatenus  ex  hoc  fideliter  intelliga- 
mus  prof\indiorem  et  ocoultiorem  divini  Judicii  di- 
0poBitionem,etillam  generalem  in  Adam  totiushu- 
mani  generis  damnationem  illuminante  nos  sensu 
apostolico  altius  perspiciamus:  ex  qua  omnipotens 
Deus,  et  quos  voluerit  sola  sua  gratia  liberat,  et 
quo6  noloerit  aeterna  sua  sequitate  condemnat.  Bt 
lioetin  hoe  propheticotestimonio,  quod  Deus  dicit : 
Jacoh  dilexi,  Esau  autem  odio  habuiy  non  sonet  ver- 
bum  praedestioationis ;  ipsa  tamen  rei  veritas  ita 
evidenter  apparet,  in  utriusque  partis  eiectionem, 
V«l  reprobationem,  ut  nibil  fortiue  et  expressius  dici 


dubitare  non  possit :  dum  ille'impiuB,  et  durus,  et 
indomabilis  rex  ^gyptiorum,divino  judicio,  sive  ex 
massa  damnatse  originis,  sive  ad  poteatatem  regii 
honoris,  in  hoc  tantummodo  excitatns  est,  ut  qui  ex 
semetipso,  et  in  semetipso  dignus  erat  interitu 
(eterno^  apponente  Deo  [al,  eo]  infquitatem  super 
iniquitatem  ejus,augeret  contemptum  in  Dominum, 
quo  tantis  ac  talibus  plagis  admirabili  potentia  Dei 
mereretur  flagellari,  et  ad  ultimum  cnm  omni  simi- 
liter  impio  populo  suo  etema  submersione,  et  per- 
ditione  dcleri ;  ut  et  illi  justissime  reciperent  quod 
merebontur ;  et  omnipotens  Dei  yittm,  «ive  ia  fla- 


m 


LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


470 


gello,sivcin  pcrdilionccorura  magninconliu?  oinni- A  (Ar.  xviii,  2  scq.).  ^uniquc  ingressus  fuissct  pro- 


bus  innotesceret,  et  ex  unius  pcsna  plures  ad  cogni- 
tionem  Dei  et  saluteoi  suam  proficcrent. 

Sicut  de  hac  re  beatus  Ambrosius  evidentissime 
tractans,  ita  dicit  :  [Justus  Dominus  in  periculisi 
justusindamnisjustus  inu1tionibu3est,non  solum 
quia  unusquisque  juste  culps  sua;  pretium  luit :  ve- 
rum  etiam,quia,dum  unus  punitur,  plurimi  corri- 
guntur.  Ananias  in  Actibus  apostolorum  fraudati 
pretii,  quod  de  agri  venditione  perceperat,  crimen 
admisit,  qui  potuerat  nihil  offerre,  et  crimen  eva- 
dere.Verum  ne  quis  impune  circumscribendos  apo- 
stolos  arbitraretur^  aut  misericordia3  su^e  munus 
fraudecontaminareperQdiaB,mortiaddictusaeternne, 
universos  ad  fidei  studium  justo  tcrrore  composuit. 


pheta,  ecce  figulus  faciebat  opus  e  luto  manibus 
suis,  et  subito  dissipatum  est  opus  quod  faciebat : 
statim  conversus  fecit  illud  vas  alterum,  sicut 
placuerat  in  oculis  ejus.  Tunc  propbcta  jussus  est 
ire  et  clamare  ad  populum  ex  persona  Dei :  Nunquid 
sicut  figulus  iste  non  potero  facere  vobiSj  domus  Israel  f 
Ait  Dominus  :  Ecce  sicut  lutum  in  manu  figuti,  sic  vos 
in  manu  mea,  etc.  (/6irf.,  7).  Qua  lectione  prophetica 
manifestc  Deus  ostendit  et  se  esse  figulum,  et  omne 
humanum  gens  in  manu  ipsius  quasi  lutum  in 
manu  flguli,  ut  ex  co  faciat  vasa  divcrsa,  sicut  pla- 
cuerit  in  oculis  ejus  :  ex  una  videlicet  massa,  et  tota 
in  Adam  (Bqualjter  damnata^efficiens  vasa  suo  judi- 
cio  distincta  atque  diversa,  dum  aliud  ex  eis  fit  in 


Pbarao  cum  populo  suo  fluctibus  mersus  mundana^  «v  honorem,  aliud  vero  in  contumcliam  :  et  illud  etiam 


conversationis  exemphim  est,  ne  quis  Dei  populum 
persequatur.  Denjque  potuit  Deus  oum  voluntati  suae 
facereobedientem,sed  ejus  pccnaomnesvoluit  emen- 
dari.  Ideoque  dicit  ad  eum  Dominus :  Quia  ad  hoc  ip^ 
sum  te  suscitavif  ut  ostendam  in  te  virtutem  meam^et  an* 
nuntietur  nomen  meum  in  universa  terra  {Rom,  ix,  47). 
Non  utique  Dominus  suas  laudis,  sed  nostrse  correc- 
tionisincrcmentaqusrebat.]II(BCbeatusAmbrosius. 
Apostol  us  vero  praemissis  duobus  testinioniis,quo- 
rum  unum  ad  misericordiam,qus  electis  confertur: 
altcrum  ad  judicium,quod  reprobis  irrogatur^  perti- 
net;  et  velut  utrumque  concIuden8,et  utrumque  cle- 
menti  et  justa  voluntate  Dei  fieri  docens,  subjungit: 
Ergo  cujus  vult  miseretur^  et  quem  vult  indurat  [Ihid.j 
18).  Deinde  adversus  audaciam  et  praesumptionem 


vas  quod  suo  merito,  et  divino  judicio  fingitur  in  in- 
teritum,  si  subito  per  pGcnitcntiam  figuli  inter  ma- 
nus  dissipetur,  ut  jam  non  sit  aptatum  in  interitum, 
continuo  per  sapientiam  et  bonitatem  figuli  formatur 
et  efticitur  vas  altcrum,  ut  si  honorem,  ut  placeat 
oculisconditoris:  tumqueinomnibus  hisverbis  non 
inveniatur  proprie  exprcssa  prccdeslinatio,  ipsa  ta- 
men  prosdestinationis  virlus  etveritas  in  utramque 
partem,  et  electorum  videlicet  et  reproborum,  et 
vasorum  in  honorem,  et  vasorum  incontumeliam, 
tanta  luce  manifestatur,  tanta  discretione  distingui- 
tur,  et  nihil  certius,  vel  manifestius  inveniri  possit, 
Quae  omnia  idcirco  tam  soliicita,  et  diligcnti  consi- 
deratione  legcntibus  proponenda  existimavimus,  ut 
juxta  hanc  formam  scnsus  apostolici  in  omnibus 


boiQinum,quinonrecognoscentesfragiIitatemsuam  G  Scripturis  propheticis  non  multum  laboremus  de 


nec  propriameritaattendenteSjdivina  potius  judicia, 
qusQonintelligunt,reprchendcrenonpertimescunt, 
proponit  quintum  testimonium  ex  Isaia  propheta  ita 
dicens  :  0  homo,  tuqui  es,  qui  respondeas  Deo?  nun- 
quid  dicit  figmentum  ei  qui  se  finxit :  Quid  me  fecisti 
sict  [Isa.  XLv;  l?<wn.  ix.)  Ubi  et  verbum  praedestina- 
tionis  minime  sonat :  et  tamen  ipsa  in  utramque  par- 
iem  praedestinationis  justitia  tam  clare  et  perfecte 
defenditur,  ut  omnino  compellat  fideliter  audientem 
verissime  cognoscere,  quia  ille  omnipotens  Greator 
venisest  figulus,etomnes  homines  de  limo  terrae  ab 
esconditi,ejusfigmentum :  etideo  justissimaratione 
non  posse  judicare  figmentum  de  figulo  suo,  sed  po- 
tiu3  fjgulum  de  figmento  suo,  qui  solus  novit  aeterno 


verbo  prsedestinationis  cum  omnino  ipsaveritas  re- 
rum  ad  divinam  prsedestinationem  pertinentium  tam 
clare,et  multipliciteribi  proponatur,  ut  vix  et  omnia 
invenirc  vel  capere  sufficiat  humana  fragilitas.  De 
quibus  hic  aliqua,exempli  gratia,  <)ubjungere,  maxi- 
me,  quae  planiora  et  evidentiora  sunt  necessario 
studuimus,  ut  ex  his  et  pacifice,  ac  fideliler  audien- 
tes,  facilius  informentur,  et  contcntiosi,  si  veritatem 
suscipere  non  renuerint,  citius  corrigantur. 

Necde  illa  nuncelectorum  praedestinationealiquid 
dicimus,cum  ad  eam  intelligendam,  ac  fideliter  cre- 
dendam  et  plenisisimeomninosufficiantprophetica 
testimonia,  ab  Apostolo,  sicut  ostendimus,  lucidissi- 
me  prolata.  Nec  de  ea,  Domino  largiente,  aliquis  no- 


consiiio  suo  unumquodque  vus  tam  magni  figmenti  D  strum  dubitet;  sed  tantum  de  illa  justi  judicii  prae- 


sui  benigne  formare,  et  ad  quos  usus  ei  placuerit 
Qtique  justos  et  debitos  ordinare  atque  disponere. 
Quod  ui  adhuc  apertius  insinuet,  adjungit  sextum 
testimonium  ez  Jeremia  propheta,  et  dicit :  Annm 
habet  poiestatem  figulus  luti  ex  eadem  massa  facere 
fdiud  quidem  vas  in  honorem,  aliud  vero  in  contume- 
liam?{Ram.  ix, 2i.)  Ibi  namque,  id  est  in  Jeremia 
propheta  legimus  dixisse  Dominum  ad  eum,  Surge, 
descende  in  domum  flguli,  et  ibi  audies  verba  mea 


destinatione  qua  impios  ad  interitum  praeordinavit 
acpr8edestinavit;dequaintcrmultosmultahsesitatio 
est,paucaex  multis,et  manifesta  testimoniareplica- 
mus.  Legimus  itaque  in  libroGenesis,quod  omnipo- 
tens  Deus  totius  humani  generis  interitum  (prwter 
eos  qui  misericordia  ipsius  in  arca  erant  salvandi), 
propter  nimias  iniquitates  et  impietatcs  ipsorum,ut 
generaliter  et  in  prajsenti  perirent,  poena  diluvii  de- 
lccti, et  in  futuro  (a) aeterna  damnatione  puniti  longe 


NOT/E  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 
(a)  Gravis    est  qusstio,  a  paucis   exagitata  et  a      I  Petri  iii :  Christus  scmel  pro  peccatis  nostris  mor- 
paucioribus  soluta.  Negantem  partem  suadet  locus      tuus  est,  justuspro  injustis,  ut  nos  offerret  Deo,  morti^ 


Patrol.  XIX. 


0 


471 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS^. 


172 


t  nlc  pr.rdixerit,  ad  aanctum  palriarcham  Noc  ita  A^tcritu,  qui  cducti  cx  JEgy\^io  per  Moyscn  tcrram  re- 


loquens  :  Finis  universoe  camis  venit  coram  me.  Re- 
plcta  est  terra  iniquitate  a  facie  eorum^  et  ego  disper- 
dam  eos  cum  terra  (Gen,  vi,  13).  De  qua  etiam  gene- 
rali  omnium  perditione  paulo  superius  eadem  Scri- 
ptura  dicit :  DLritque  Deus :  Non  permanebit  spiritus 
nieu^  in  hofnine  in  cetemum,  quia  caro  est.  Eruntque 
dies  illius  ccntum  et  viginti  annorum  {Ihid.,  3).  Et 
post  pauca  :  Videns  autem  Deus  quod  multa  malitia 
hominum  esset  in  terra^  et  cuncta  cogitatio  humani 
cordis  intenta  csset  ad  malum  omni  tempore,  pcenituit 
eum  quod  hominem  fccisset  in  terra  (Jhid.y  5,  6). 
Ubi  et  paulo  post  subditur  :  Dcleho  inquit^  homi- 
nemj  quem  creavi^  a  facie  terrtV,  ab  homine  vsqiie  ad 
animantiaf  a  reptili  usquc  ad  voluvres  cmli.  Poonitet 


promissionis  propter  incredulitatem  suam  intrarc 
non  potuerunt,  scd  eorum  cadavera  prostrata  sunt 
in  deserto,  ita  dolenter  et  lamentabiliter  loquitur 
dicens  :  Non  exomaverunt  pro  peccatis  suis  antiqui 
gigantes,  qui  deslructi  sunt  confidentcs  sux  virtuti : 
et  non  pepercit  peregrinationi  illorumy  et  exsecratus 
est  illos  prae  superbia  illorum.  Non  misertus  est  iUis, 
gentem  totam  perdenSy  et  extollentem  se  in  suis  pec- 
catis.  Et  sicut  sexcenta  millia  peditum,  qui  con{p-e(jali 
sunt  in  dnriiia  cordis  sui  :  et  si  unus  fuisset  cervica- 
tuSy  mirum  si  fuisset  immunis.  Misericordia  enim, 
et  ira  est  cum  illo.  Potens  exoratio,  et  effundens  iram. 
Secundum  misericordiam  suam,  sic  correptio  illm 
hominem   sccundum  opcra  sua  judicat  (Eccli.  xvi, 


cnim  me  fecisse  ca  (/^td.,7).  Quid  evidcntius   tali  ^^  8-13). 


praedictione  et  praedestinatione  de  generali  omnium 
impiorum,quibustuncmundusplenuserat,interitu? 
Quam  et  sancto  et  electo  patriarchse  longe  ante  Deus 
annuntiare  voluit,  ct  apud  sc  in  oBterna  ct  interna 
consilii  sui  dispositione  statuit  ac  praefinivit,  dum 
non  perangelum,  nec  per  prophetam  aliquem  illius 
temporis,  scd  apud  semetipsum,  hsc  statuisse  et 
praBfinisse  ostenditur.  Ettamen  benignissimejudex, 
et  conditor  etiam  illos,  quos  merito,  ut  oatenditur, 
iniquitatuDi  et  impietatum  eorum  ad  tam  horrcn- 
dum  exitium  atque  interitum  prffdestinaverat,  non 
eine  misericordise  suae  bonitate  et  pietate  reliquit, 
tribuens  eis  tempus  et  spatium  pcenitendi^  ut  intra 
centum  et  viginti  annos,  aut  digne  pcenitendo  Doo 
satisfacerent,aut  si  secundum  duritiam  suam  et  cor 


Talis  est  illa  prsedictio  atque  prajdestinatio  Dei 
loquenlis  ad  Abraham  de  futura  eppressione  atque 
afflictione  et  creptioae  seminis  ejus,  et  e  contra- 
rio  damnatione  et  perditione  oppressorum  illius, 
cum  ei   ita  dixit :  Scito  praenosc^ns  quod  peregri- 
num  futurum  sit  semen  tuum  in  terra  non  sua^  et 
subjicient  eos  servituti,  et  affligent  quadragintis  an- 
nis.  VerunUamen  gentem,  cui  servituri  sunt,  ego  ju- 
dicaho  :  cl  post  luec  egredientur  cum  magna  suhsUvi- 
tia.  Tu  autem  ibis  ad  patres  tuos  in  pace,  sepultus 
in  senectute  bona.  Generatione  autem  quarta  rcverten- 
tur  huc  :  necdum  enim  completos  sunt   iniquitates 
Amorrhoeorum  usque  in  praesen^  tempus  {Gen.  xv,  ^3- 
46).  Quid  hac  prsedestinatione  manifestius?  qua  et 
scmen  Abrahae  tot  annorum  curriculis  praedicitur  in 


impoenitcns  thesaurizarent  sibi  iram  in  die  irae,  in-  C  terra  aliena  peregrinaturum,  et  8er\ituti  subjicien- 


excusabiliter  perirent.  Ita  illos  ct  mcrito  impietatis 
suae  ad  interitum  prfledestinavit,  nec  tamen  praede- 
stinatione  ad  peccandum  ullatenus  compulit,  quos 
tot  annis  ad  poenitentiam  exspcctavit. 

De  istorum  infelici  contumacia  et damnatione  ter- 
ribili  etiam  liber  Ecclesiasticus,  adjuncto  eorum  in- 


dum,  atque  affligendum,  et  ex  ipsa  aftlictione  glo- 
riosissime  liberandum,  et  pra^finito  temporc,  id  est 
quartageneratione,ad  terram  patribus  repromissam 
reversurum,  ipsumquebeatissimum  patriarcham  in 
pace  et  senectute  bona  patribus  sociandum  :  e  con- 
trarioautem  gentem,et  regem  iEgyptiorum,qui  eos 


NOT.E  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONIGI. 


ficatus  quidem  came,  vivifieatus  autem  spiritu.  In 
quo  his  qui  in  carcere  erant  spiritibus  veniens 
prxdicavity  qui  increduli  fuerant  aliquando,  quando 
exspectabant  Dei  patientiam  in  diehus  Noe.  Cui 
alius  subjungitur  cap.  iv  :  Ideo  et  mortuis  praedi- 
catum  est  Evangelium,  ut  judicentur  quidem  se- 
cundum  hominem  in  carne^  vivanl  autem  secundum 
Deum  in  spiritu.  Ex  quibus  colligitur  non  omnes 


hic  Petrus  etiam  ex  illis  incredulis  fuisse  aliquos  qui 
etiam  in  fine  vitae  poenitentiam  egerunt  :  et  licet 
quantum  ad  corpus  perierint,  tamen  quantum  ad 
animam  salvi  fuerunt.  Quod  etiam  Hieronyraus  do- 
cet  Quaestionibus  Hebraicis  in  Genesim,  tractans 
illud  cap.  VI  :  Non  permanehit  Spiritus  meiLS  in  ho- 
mine,  ubi  dicit  Deum  multos  eorum  temporaliter 
aquis  diluvii  punivisse,  nec  debere  eos  in  gehenna 


qui  in  diluvio  perierunt  esse  in  ffiternum  damnatos.  D  in  aeternum  punire.  Et  hunc  etiam  sensum  videntur 


Accedit  quod  saltem  infantes  i^uibus  per  rcme- 
dium  legis  naturae  peccatum  ori^inale  remissum 
fuit,  in  asternum  minime  periennt.  Affirmantem 
tamen  hoc  loco  tuetur  Ecclesia  Lugdunensis,  forte 
quia  cum  omnis  caro  viam  suam  corrupisset,  ut 
nabetur  Genesis  ix,  et  monitionibus  Noe  aurem 
prffibere  noUct,  quinimo  vidcbatur  ei  (juasi  ludens 
loqui  :  repente  supor  cos  venit  diluvium,cum  ad 
poenitenliam  eos  ccntum  o'  viginti  annis  Deus  ex- 
spectasset.  Rem  totam  optirne  mco  judicioexplicat 
Bellarm.  lib.  iv  de  Christo,  cop.  13  :  «  Uico,  inquit, 
Christum  praedicasse  in  infcrnoomnibus  bonis  spi- 
ritibus,  sed  nominatim  fuisse  expressos  illos  qui 
fuerant  in  diebus  Noe  incrcduli,  quia  de  illis  majus 
erat  dubium  an  essent  salvi  necne,  cum  puniti  fue- 
runt  a  Deo,  et  submersi  aquis  divivii.  Indicat  ergo 


facere  illa  verba  cap.  iv  :  Ideo  mortuis  prffidicatum 
est  Evangelium,  ut  judicentur  quidem  secundum  \\o- 
mines  in  came,  vivant  autem  secundum  Deum  in 
spiritu;  id  est  ut  secundum  homines  exterius  judi- 
centur  et  existimentur  damnati,quia  corpora  eorum 
necta  sunt;  vivant  tamen  spiiitu  secunaum  Deum. 
id  est,  eornm  animas  salvae  sint.  »  Hactenus  Bcllar- 
minus.  Ex  quibus  sequitur  male  Ecclesiam  Luedu- 
nensem  omnes  illos  ita  submersos  asternaliteraam- 
nare,  nisi  velimus  pro  majori  tantum  parte  omnium 
denominationem  fecisse,  vel  saltem  conolusionem 
illam  non  esse  de  fide.  Unde  Augustinus  epistola  99, 
ad  Evodium,  maluit  aliter  locum  D.  Petri  exponere, 
quam  ipsorum  hominum  conversionem  et  Chrisli  in 
inferis  praedicationem  admittere.  Lege  Bellarmin. 
loc.  cit. 


i 


m 


LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


174 


ojjprcssuri  crant,tDlornoDci  judicioperdilionis  pcr-  A  ^f^t^"^  Scc  cnim  csl  alius  Deus  quum  tu,  cui  cura  est 


petuae  dcstinatos.  Similis  eal,  aut  etiara  multo  evi- 
dentiorilli  praBnuntiatio,acpra5destinatio  deinteritu 
Atnorrhffiorum,  imo  scptem  gentium  pessimarum, 
quas  tanto  ante  omnipotens  Dcus  merito  impietatis 
ipsorum  se  disperditurum  ac  dcieturum  statuisse  ac 
pr£nnis3C,ad  Abraham  loquens  manifestissime  de- 
claravit,cum  dixit  :  Necdumcnim  completx  sunl  ini- 
quitates  Amjorrbxorum  usque  in  prxsens  tempus. 
Promiscrat  namque  eidem  sanctissimo  patriarchffi, 
quod,ilIis  deletis,regnaet  terras  eorum  semini  ejus 
in  posscssionem  traderet.  Nec  tamen  hoc  judex  ju- 
slua  et  misericors,  velut  personarum,  quod  absit, 
acceptor,propter  solam  bonitatem  et  promissionem 
suam  ad  Abraham  faccre  voluit;  scd  scrundum  divi- 


de  omnibus  :  ut  ostendas  quoniam  non  injuste  judicas 
judicium  :  neque  rex,  neque  tyrannus  in  conspectutuo 
mquirent  de  his  quos  perdidisti.  Cum  sis  ergo  justuSf 
juste  omnia  disponis  {Sap.  xii,  12  15).  Item  cum 
eadem  Scriptura  distantiamfaceretdivinae  bonitatis 
erga  populum  8uum,et  justae  severitalis  erga  inimi- 
cos  ipsorum,  iEgyptios  videlicet,  quos  aeternae  per- 
ditioni  destinaverat,ita  dicit  :  Ostendens  qucmadmo- 
dum  tuos  cjcaltares,  et  advenarios  illorum  necares, 
Cum  enim  tentati  sunt,  et  quidem  cum  misericordia 
disciplinam  acceperunt,  scierunt  quemadmodum  cum 
ira  judicati  impii  tormenta  patetentur.  Hos  quidem 
tanquam  pater  monens  prohasti :  illos  autem  tanquam 
re.v  durus  intcrrogans  condemnasti  (S<//7.  xi,  9-11). 


tim  bonitatis,  et  patientUe  et  longanimitatis  suce  tot  ^  Et  itcrum  :  Oportebat  enim  illis  quidem  sine  excusa 

1*  k  *i.AJ*l1*i.X  A*  *t  I*  ^^      m   *  **«*«  «*la  *9 


«.Txulisexspectavitet  di8tulit,ct  spatium  pcenitentiffl 
dcdit,ut  illarum  gentium  multitudosiinsuis  impie- 
talibns  perseveraret,  et  peccatum  suorum  cumu- 
inm  adimpleret,in  plcnitudine  iniquitatum  suarum 
justissime  puniretur;  ejusque  loco  semen  Abrahae, 
quod  Deo  erat  serviturum,non  personae  acceplione, 
non  justitiae  et  aequitatis  suae  mcrito ;  sed  sola  divina 
bonilate  succederet.Cumque  jam  tempus  appropin- 
quaret,  et  perditionis  earumdem  gentium  propter 
iniquitates  suas,  et  introduclionis  scminis  Abrahae 
in  lerras  earum  per  misericordiam  Dei,ita  de  earum 
peccatis,  et  instantijusta  perdilione,  ad  ipsum  se- 
mcn  Abrahas,  idestad  populum  Israel,Deus  loqui- 
tur  dicens  :  Ne  polluamini  in  omnibus  his  quibus 
contaminatse  sunt  universx  gentcs,  quas  ego  ejiriam 
ante  conspectum  vcstrum^  et  quibus  polluta  est  terra  : 
cujus  ego  scelera  visilabOf  ut  evomat  habitatores  suos 
(Lei\  XVIII,  24,  25).  Et  post  pauca  :  Omnes  enim  ex- 
iecrationes  istas  fecerunt  accotx  teirXf  qui  fuerunt 
mle  vos,  et  polluerunt  eam.  Cavete  ergo  ne  et  vos  si- 
militer  evomai,  cum  paria  feceritis^  sicut  evomuitgen- 
tem^  quse  fuit  ante  vos  [Ibid.,  27,  28.) 

Jam  vcro  de  cxtrema  earumdem  gentium  perdi- 
lione,qua  et  in  praBsenti,et  in  fuluro  saeculo  procul 
dubio  perierunt,  ita  generaliter  Scriptura  loquitur, 
diccos  :  Domini  enim  sententias  fuerat  ut  indurarcn' 
tur  eorda  eorum,  etpugnarent  contra  tsrael,  et  cade- 
rent,et  ncn  mererentur  ullam  clementiamyoc  perirent, 
licut  prxceperat  Dominus  Moysi  (Jos.  xi,  20).  Quid 
apertius  inveniri  potestde  praedestinatione  impiorum 


tione  supei^venire  interitum  exercentibus  tyrannidem : 
his  autem  tantum  ostendere,  quemadmodum  inimici 
illorum  extcrminabantur  (Sap.  xvi,  4).  Et  itcrum  : 
Tetigit  autem  tunc  et  justos  tentatio  mortis,  et  commo- 
tio  in  eremo  facta  est  multitudinis,  sed  non  diu  per- 
mansit  ira  tua  :  erat  enim  sola  tcntatio  irx  sufficiens 
(Sap.  XVII I,  20,  25) ;  impiis  nu!rm  usque  in  novissi- 
mum  sine  misericordia  ira  supervenit  (Sap.  xix,  1). 
Et  paulo  post  do  aelerno  eorumdem  iEgyptiorum  in 
mari  Rubro  interitu,  ila  dicit  :  Adhuc  enim  inter 
manus  habentcs  luctum,et  deplorantes  ad  monumenta 
niortuorum,alium  sibi  assumpscrunt  cogitationem  in- 
scientix  :  et  quos  rogantes  projecerant,  hos  tanquam 
fugitivos  persequcbantur  :  ducebat  enim  illos  ad  hunc 
finem  digna  necessitas,  et  eorum,  qu^  acciderunt, 
C  commemorationem  amittebant :  ut  qux  deerant  tor* 
mentis,  repleret  punitio;  el  populus  quidem  tuus  mi- 
rabiliter,  transiret  illi  autem  novam  mortem  inveni^ 
rent  (Ibid.,  3,  4,  5). 

Similiter  et  in  libro  Danielis  prophetae  (Dan.  ii, 
32)  quatuor  futurorum  magnorum  et  cardinalium 
regnorum,  et  ordo  tempora,  et  aeterna  et  destru- 
ctio  juxta  divinae  praedestinationis  judicium,  sive 
sub  specie  quatuor  metallorum  in  statu  a  rege  in 
somnis  visa,sive  sub  diversitate  quatuor  bestiarum 
dc  mari  ascendentium ;  sive  aperta  praenuntiatione 
rcgnum  atque  bellorum  usque  ad  tempora,et  inter- 
fectionem,  atque  interitum  ipsis  Antichristi,  et  ad- 
vcntum  Christi  ad  judiciumadmirabili  Dei  praescien- 
tia  et  dispositione  manifestantur.Quae  utique  regna, 


adinleritum  sempiternum,quam  quod  omnipotcns  n  adjunctoregnoAntichristi,quantaetquamhorrenda 


Deus,qui  boc  futuruminocculto  judiciosuostatue- 
rat,  tanto  ante,  et  Abrahae  ista  praedixerat,  et  ipse 
posteamediis  temporibusfrequentissime  commina- 
tusest,etad  extremum  ejussententiae^id  est  eonsilii 
atque  judicii  fuisse  Scriptura  confirmat^ut  non  me- 
rcrentur  uUani  clementiam,sed  in  sua  impietate  at- 
que  contemptu  funditus  et  aeternaliter  perirent.  De 
his  divinis  judiciis  etiam  liber  Sapientae  itaad  Deum 
loquitur,  dicens  :  Quis  enim  dicet  tibi  :  Quid  fccisti ; 
autquis  stahit  contra  judicinm  tuuml  aut  qiiis  in 
conipectu  tuo  veniet  vindex  iniquorum  hominum^  aut 
iuia  tibi  imjnUabit  $i  voluerint  nationes  quas  tu  fe^ 


mala  in  universo  mundoexcrcuerint^et  in  quantum 
maxime  Ecclesiam  Dei  oppresserint  et  impugnave- 
rint,qui8  digne  aestimare  sufficiat  ?  Et  tamen  ut  om- 
nia  hffic  aetcrno  praescientiae  et  praedestinationis  di- 
vinae  judicio  facta,vei  futura  esse  intelligantur,tam 
mirabiliter  (ut  diximus)  suo  ordine  prsdicta,  suls 
temporibus  distincta,  suis  terminis  finienda;  tanto 
ante  prophetica  revelatione  et  agnita,  et  descripta 
sunt. 

Quod  si  etiam  ipsum  nomen  praedestinationis,quod 
nihii  est  aliud  quam  decretum  et  praefinitio  divini 
judicii  in  verbis  propheticis,  invenire  cupimus,  eat 


175 


FIX)RI  DIACONI  I^DGDUNENSIS. 


116 


,lojus  mirabilis  ot  mcmorabils  apud  Isaiam  prophe- 
tam,  ubi  historice  de  regni  Babylonii  et  Assyri 
destructione,mysticeautem  detotiuscivitatis  diaboli 
in  fine  saeculi  perditione  loquitur,et  omnipotentcm 
Deum  jurantem,id  est  immobili  veritale  sua  verba 
firmantem  inducit,  et  ait  (Isa.  xiv,  24,  20,  27}  :  /u- 
ravil  Dominus  exercituum  dicens  :  Si  non,  ut  putavi, 
ita  erit :  et  quomodo  mente  tractavi,  sic  evniiet.  Et 
paulo  post  ;  Hoc  consiliumy  quod  cogitavi  super 
omn&in  terram  :  et  hxc  est  manus  extenta  super  uni- 
'versas  gentes.Dominus  enimDeus  exercituum  decrevit: 
et  quis  poterit  infirmare?  et  manus  ejus  extenta,  et 
quis  avertet  ^am ?  Eccc  manifeste  prajdestinatio  inter- 
itus  reproborum,  id  est  omnium  gentium  populo 
Dei  adversantium,et  inimicarum,per  di^-inas  mentis 
tractatum  et  consilium,  atque  decretum,et  por  ma- 
nus  extensioncm,  per  quam  omnia  opera  implenda 
et  perficienda  significautur  sub  jurisjurandi  testifi- 
catione,  id  cst  divini  consilii  immobili  firmitatc 
apertissime  declaratur. 

In  illa  quoque  visione  arhoris  ma(/w^r,cujus  aspe- 
ctus  erat  usque  ad  fines  terrae,  quam  rex  vidit  in 
somnis  Deo  jubente  abscidi,per  quam  significabatur 
eltitudo  mundanae  potentiaB,  qusB  superbiae  merito 
frcquenter  divino  judicio  subvcrtitur  et  dissipatur : 
divini  consilii  praBdestinatione,et  decreto,atque  sen- 
tentiaper  angelorum  sanctorum  ministeria  haec  fieri 
demonstrentur.Sic  ipse  rcx  in  ejusdem  somni  nar- 
ratione  ^iV.Videhaminvisione  capitis  mei  superstra- 
tum  meum  :  et  ecce  vigil^et  sanctus  de  ceelo  descendit. 
Clamavit  fortiter,  et  sic  ait  :  StLCcidite  arhorem  et 
pnvcidite  ramos  ejus,excuti/e  folia  ejus,  et  dispergite 
fructum  ejus,eic.{Dan.iyf  10,  11).  Et  post  pauca  :  In 
sententia  vigilum  decretum  est,et  senno  sanctorum  et 
petitio,  donec  cognoscant  viventes,  quod  dominetur 
Excelsus  in  regno  hominum^et  cuicunque  voluerit,  da- 
hit  illud  (ihid.  14).  Non  enim  haec  propter  solum 
Nabuchodonosor  gesta  sunt;  sed  ad  terrorem  et  hu- 
miliationem  omnium  mundialium  potestatum,  qui 
legunt  ista  vel  audiunt,  ut  omnes  contrcmiscant, 
omnescognoscantquoddomiueturExcelsus  in  regno 
hominum  :  cujus  potestate  atque  judicio  regnandi 
potentia  aliis,  atque  aliis  tribuatur.  Quod  quia  per 
angelica    ministerii   disponitur    atque  peragitur, 
etiam  in  sententia  vigilum  decretum  es8e,et  sermo 
sanctorum,   et  petitio  in  talibus  impleri  dicitur. 
Quam  tamenvigilum  sententiamprophetain  sequen- 
tibus  scntentiam  Altissimi  essetestaturdicens:f/^2?c 
est  interpretatio  sententix  AUissimi,  quae  pervenit  su- 
per  dominum  meum  regem  {Ihid.  21).  Ista  itaque 
judicii  divini  scntentia,  qua  ut  talia  gerantur  in 
mundo  decretum  et  praefinitum  est  apud  Deum,  et 
Altissimi  cst,  et  angeloium  sanctorum  :  sed  Altis- 
simi  judicando  et  jubcndo;  sanctorum  vero  angclo- 
rura,qui  subilloetsecundum  illum  omnia  inferiora 
judicant,  obediendo  et  exsequendo.  Inde  accipiunt 
potestatem,utsit  sermo  eorum  in  talibus  tanquam 
Jubentium.  Ettamen  petitio  adjungitur,utqufficun- 


A  que  in  mimdo  per  eos  excrcenda  sunt,  apud  Dcum 
orando  obtineantur. 

HaBcprasdestiDatioetprefinitiodivini  judiciieliam 
apud  Ezechielem  prophetam  breviter  oslenditur.ubi 
id  persona  totius  regni  et  sacerdotii  Judaici  merito 
impietatis  suae  in  novissimis  temporibus,  Christo 
Domino  adveniente,destruendi  ad  reprobum  regem 
dicitur  :  Tu  autem,  profane,  impie  dux  Israel,  cujvs 
venit  dies  in  tempore  iniquitat.s  praefinita,  hxc  dicit 
Dominus  :  Aufer  cidarim,totle  coronam  {Eicch.  xxi, 
25)  :  coronam  enim  rcgni  esse  et  cidarim  sacerdo- 
tum  manifestum  est.  Quod  utrumque  Christus  Do- 
mino  adveniente  ab  illo  populo  sublatum  esse  vide- 
mus,et  hoc  quando  advenit  eis  dies  in  temporaiui- 
quitatis  praefinita.  Tale  est  et  illud  apud  eumdem 

n  prophetam,quod  Dominusadgladium  exacutumat- 
quelimatum  ad  caedemetperditionemimpiorumita 
dicit :  Ut  dareris  super  colla  vulneratorum  impiorum^ 
quorum  venit  dies  in  tempore  iniquitatis  prxfimta, 
{Ibid.,  29).  Sic  igitur  utramque  pr«de8tinalionem, 
et  Apostolus  in  Epistolis  suis,  et  propbetae  in  Sch- 
pturis  antiquis  manifestissime  ostendunt :  per  quam 
nihil  injuste,  nihil  inordinate,  scd  totum  jusiUia  el 
ratione  disponitur. 

Quam  auctoritatem  apostolicara  atque  propheti- 
cam  beatus  Augustinus  fideliter  sequens,  in  justis 
Dei  judiciis  et  dispositionibus  non  timuit  praedesti- 
nationem  verissime  dicere,  non  sicut  iste  dicit,fal- 
laciter  simulare,qui  nobis  duas,  nescios  quas  men- 
dacissimus  ct  fallacissimas  regulas  tradere  conatur; 
id  est  a  simili  et  a  contrario,  ut  quod  per  unam 

C  quasi  veraciteraffirmatur,per  altcram,>quasi  falsum 
sit,penitu3  destruatur.  Ita  vult  ut  quidquid,  vel  ia 
Scripturis  sanctis,vel  in  dogmatibus  Patrum  dehac 
praBdestinatione,quaB  ad  partem  reproborum  perti- 
net,  simpliciter  et  veraciter  dicitur,  licenter  velula 
contrario  ita  intelligatur;  ut  factum  pro  non  facto, 
et  dictum  pro  non  dicto  positum  intelligatur.  Quis 
unquamtalemaudivit  insaniam?  Nunquid  nonpro- 
culabauribusomniumrepellendusest,qui  tam  aper- 
tumetimpium  mendacium  contraveritatem  Scriptu- 
rarum,  contra  puritatem  paternas   doctrinae  audet 
8entire,audet  etiam  scribere?Et  cum  tanta  fallacis- 
simis  argumentationibus  suis  dixerit  atque  conscri- 
pserit,  hic  pcno  in  extremo,velut  per  somnium,re- 
cordatus  est  Scripturarum  sanctarum,ct  apostoli,et 

n  Augustini. 

Et  tamen  quod  per  Scripturas  sanctas  et  Aposto- 
Jum,  definit,  nihil  de  praedestinatione  malorum  ad 
supplicium  aBternum  dici,quam  apertum  mendacium 

sit,suprasufficienterputamusostensum.Dicit  de  Deo 
secundum  ridiculam  ct  omnibus  conspucndam  regu- 
lam  suam :  Prxscivit  qux  facturtts  non  esset,  pro  ne- 
5av«7.Quisaudivitunquamtale?  utubilcgimusquod 
Deus  aliquid  praescivit,  intelliganaua,  nesciviUQuod 
utique  utrumque  falsumest,etaut  praescivit  intelli- 
gatur,nescivit,aut  quod  Deus  facturus  nonesset,dica- 
tur quianescivit:  Quiverejetaeitemaaeientiasua,  sic- 
ut  praescivit  queecunque  erat  facturus,  sic  eliam 


177 


LIBER  ADVEBSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


178 


prsscivit  quecunque  non  erat  facturus.  Verbi  gra-  A 
tia,  prffiscivit  quod  Lazarum  esset  resuscitaturus,et 
fecit :  prsscivit  quod  Judam  non  esset  suscitaturus, 
ncc  fecit;  iste  autem  dicit :  prffidestinavit  impios  ad 
interitum  vel  supplicium  aeternum,  pro  non  prsBde- 
stinavit;  id  est  ut^  ubi  legimus  praedestinavit^  inau- 
dita  insania  intelligamus  non  prxdestinavit,  Proponit 
etiam  quxstionem  :  Quomodo  jtiste  judicabitur  mun' 
duSt  quem  necessilas  prxdestinationis  cogit  perire? 
quod  absit  ut  aliquis  nostrum  dicat.  Quia  apcrtissi- 
ms  blasphemix  est  ut  Deus  prsdcstinationis  suae 
prsjudicio  aliquem  cogat  peccarc,  et  peccando  pc- 
rire.  Sed  praedestinationis  suae  justo  judicio,  quos 
perseverantes  in  peccatis  punire  decrevit,  revocat 
potius  a  peccatis,  et  salubi^m  terrorem  inculit  au- 
dientibus,  ut  timentes  corrigantur,  et  correcti  mi-  ^ 
nime  damnentur. 

CAPUT  XU. 
Duodecimo  capitulo  hujusmodi  deOnitiones  ponit. 

1.  Omnem  prxscentiam  Dei  praedestinationem  esse, 
el  mnem  p}  aedestinationem  prxscientiam. 

2.  Omnem  pradestinationem  Dei  omnino  esse  prx- 
parationem  grtUix  :  omnemque  gratiam,  donum,  Om- 
nm  iijitur  divinam  praedestinationem  donorum  ejus 
prxparationem. 

3.  Posnam  impios  juste  torquere,  qux  donum  ncn 
nt :  alioquiny  si  esset  donum,  non  torqucret,  sed  uti^ 
que  Uberaret.  Non  esse  igitur  prcedestinationem  posnx. 
Quod  si  essety  non  esse  pasnam,  sed  gratiam,  Esse  au- 
tem  pomam  :  non  esse  igitur  proedestinationem  ejus. 
Proinde  praedestinationem  in  donis  divinae  largitatis 
semper  intelligendam  esse.  C 

4.  Praedestinatos  ad  pomam  a  contrario  semper  m- 
telligi,  sictU  electos  pro  non  electis :  /ilios  Dei  pro  non 
fliis. 

Has  quatuor  propositiones  longissimas  et  vanissi- 
mas,et  velut  syllogismorum  artiiicio  contextas,faci]e 
dijudicare  et  destruere  potest,  qui  ea  quae  superius 
Juita  regulam  Odei,  Domino  largientc,  diximus,  stu 
diose  legerit  et  fideliter  intellexerit.  Quis  enim  non 
intelligat quam  blasphcmum  et  impium  sit quod  hic 
primo  loco  posuit  dicens  :  Omnem  praescientiam  Dei 
prcedestinafionem  esse;  cum  manifeste  fides  tcneat 
omnipotentem  Deum  prsscire  omnia,  id  est  bona  et 
mala :  et  quae  facturus  ipse  sit.  et  quae  facturus  non 
bK;  praedestinare  autem  non  nisi  sola  bona,  quae 
ipse  facturns  sit,  vel  misericorditer  libcrando,  et  re-  q 
munerando  electo8,vel  juste  reprobos  condemnan- 
do,quia  quod  justum  est,  utiquebonum  est.  Si  ergo, 
juxta  istius  deflnitionem,  omnis  preescientia  Dei 
prsdestinatio  est,  ergo  omnia  quse  praescivit,  etiam 
mala,  praedestinavit  se  esse  facturum,  quod  absit  I 
Ooia  mala  tantummodo  praescivit,  nec  ea  ulio  modo 
prsdestinavit,  quia  nec  ipse  ea  erat  facturus,  sicut 
omQia  qus  praedestinavit,  neque  ut  fierent  ipse  sta- 
tuit  aut  praBnnivit. 

Similiter  secundae  propositionis  caput  a  falsitate 
incipit;  et  ideo  etiam  falsitate  finitur.  Dicit  enim  : 
Omnem  prasdestinationem  Dei,  omnino  esse  pnepara- 


tionem  gratice  :  quod  non  ita  esse  superius  aposto- 
licis  et  propheticis  testimoniis  satis  ostcnsum  est, 
ubi  aperte  invenimus  et  demonstravimus  praedesti- 
nationem  Dei  dupliciter  debere  intelligi,  id  est  aut 
in  bonis  misericorditer  remuncrandis,aut  in  malis 
juste  damnandis.  Et  ideo,  sicut  verba  beati  Augusti- 
ni,  qus  supra  posuimus,  manifestissime  docent, 
destinatio  Dei  quando  iu  bono  accipitur,  tunc  tan- 
tum  intelligenda  cst  gratis  prsparatio. 

Tertia  propo8itione,simi!iter  falsissimura  est  quod 
afQrmare  conatur,  videlicet  non  esse  ullam  praedesti- 
nationem  poencV.Si  cnim  pocna  diabolo  et  angelis 
cjus,et  omnibus  reprobis  qui  cum  eis  puniendi  sunt, 
non  esset  prasdestinata,  nullatenus  Veritas  diceret : 
Ite  in  ignem  xternum,  qui  paratus  est  diabolo  et  an- 
gelis  ejus  (Matth.  xxiv,  41).  Et  quod  in  fine  hujus 
tertiae  propositionis  ponit,  Prxdestinationem  in  donis 
divinx  largitatis  semper  intelligendum  esse,  similiter 
falsum  est :  invenitur  enim,  et  veraciter  intelligitur 
non  solum  in  divinae  largitatis,  sed  etiam  in  judiciis 
justae  damnationis. 

Quartaejus  propositio,  quaj  ita  se  habet :  Prxde- 
stinatos  ad  pcenam  a  contrario  semper  intelligi,  ad 
illam  insaniam  pertinet  de  qua  superius  satis  dixi- 
mus,  qua  vult  ut  intelligamus  proedestinatos^  id  est 
non  prxdestinatos.  Quod  autem,  velut  exempli  gra- 
tia,  subjunxit  ^^«rM/  electos,  pro  non  electis;  filios 
Dei,  pro  non  ftliis,  melius  in  sequenti  capitulo  tra- 
ctabitur,  ubi  de  his  quid  ipse  sentiat  latius  exponit. 
Recordandum  tamcn  et  recognoscendum  est  beatum 
Augustinum,sicutsuperiuspositaejusvcrbademon- 
strant,dixisse  aliquando  in  Scripturis  praescientiam 
Dei  praedestinationem  significare  [de  Dono  pers.,  c. 
48).  Ex  quibus  verbis  iste  velut  occasionem  su®  ar- 
gumentationis  assumens  contra  ejus  veracissimum 
dictum,quod  ille  aliquando  ita  docuitdebere  intel- 
ligi,  iste  addidit  omnem,  et  tulit  aliquando.  Atque  ita 
fecitdefinitionem  faIsissimam,dicendo:  Omnemprx- 
scientiam  Dei  prxdestinationem  esse.  Item,  quia  bea- 
tus  Augustinus,  sicut  supra  posuimus,  definivit  prae- 
destinationem  Dei  prseparationem  grati»  esse  (de 
Prxdest.  Sanct.,  c.  10),  quod  tantummodo  juxta  il- 
lius  sensum  in  parte  electorum  intelligitur,  iste  ad- 
didit^  omnem,  et  lecit  definitionem  falsissimam,  di- 
cendo  :  Omnem  prxdestinationem  Dei  omnino  esse 
prxparationem  gratix. 

GAPUT  XIII. 

Tertio  decimo  capitulo  ita  dicit. 

1.  Electum  Judam  pro  non  etecto,  et  filios  Dei  pro 
non  filiis  a  contrario  accipi :  sic  idem  amicus,  qui 
nunquam  non  fuerat  inimicus. 

2.  Frustra  quxri  filios  Dei  prxter  ejus  electos :  fru- 
stra  putari  ejus  electos  prxtcr  ab  eo  prxdestinatos. 

3.  Item  impie  putari  prxdestinatos  a  Deo  prxter 
ejus  electos,  supervacue  xstimari  electos  Dei  prxter 
ejus  fllios,  nec  esse  prxdestinatos,  si  non  sint  filii  Dci. 

4.  Prxdestinatos  ad  poenas,  vel  interitum,  vet  sup- 
plicium  nihil  aliud  sentiendum  nisi  non  prxdestina- 
tos;  sed  a  massa  damnabili  merito  peccati  originalis 


179 


PLORI  DIACONI  LUGDUiNENSIS. 


180 


atque  proprii  non  esse  separatos  :  ideoque  impie  vi-  A  menta  et  ministeria  divina.  sed  etiam  locum  regi- 


vere  permissos,  aetemo  igne  puniendos, 

In  his  verbis  quod  ita  intelligit  Judam  interelectos 
apostolos  a  Domino  connumeralum,  ubi  ait :  Nonne 
duodecim  vos  ego  elegi  (Joan,  vi,7^)?  ut  caBteri  in- 
telligantur  vere  electi,  ille  vero  vclut  a  contrario, 
id  est  per  ironiam,  ita  sit  appellatus;  melius  est  si 
ita  accipiatur,  ut  Veritas  verum  dixisse  agnoscatur? 
ut  omnes  duodecim  electi  a  Domino  csse  intciligan- 
tur :  sed  aliter  caeteri,  aliter  Judas,  id  est  illi  ffiterna- 
liter  ad  regnum,  iste  temporaliter  ad  ministerium. 
Electus  namque  ad  tempus  inter  caeteros  ad  aposto- 
licum  ministerium,  missus  ad  praedicationis  offi- 
cium :  accepit  etiam  forsitan  gratiam  miraculorum  ; 
unde  et  beatus  Petrus  in  Actibus  apostolorum  sic  de 
eo  loquitur :  Quandoquidem  connumeratus 
biSf  et  sortilus  est  sortem  ministerii  huju 
Et  cum  statuissent  duos,  et  orarent  ut  Deus  osten- 
dcrcl  quis  ex  eis  in  locum  qucm  ipse  prasvaricando 
amiserat,  constitui  debcret,  ita  supplicantes  dixc- 
runt  :  Tu  Deus,  qui  corda  nosti  hominum,  ostende 
quem  elegeris  ex  his  duobus  accipere  sorlem  ministerii 
hujus  et  apostolatuSy  de  quo  prxvaricatus  est  Judas, 
ut  abiret  in  locum  suum  [Ibid.,  24,  25).  Ita  ergo  cle- 
ctus  erat  a  Domino,  ut  temporali  quadam  dispcn- 
satione  conjungeretur  apostolis,  et  sortirctur  cum 
eis  sorlem  ministerii  et  apostolatus  :  ita  ut  de  ipso 
gradu  apostolico  dicatur  esse  praevaricatus;  quod 
tamcn  Dominus  non  fecit,quasi  ignarus  futurorum, 
qui  semper  noverat  in  aeterna  sua  pracscientia,  et 
caeterorum  apostolorum  perseverantissimam  fidem, 


minis  :  atque  ta  monstraret  suis  exemplum  patien- 
tiae,  quam  patienter  scilicet  toleraret  malos,  sicut 
ipse  istum  et  vcrissime  noverat,  et  mira  patientia 
tolerabat;  ne  putarent  veri  /idclea  talium  societate 
se  pollui,vel  eorum  ministeria,quaB  secundumDeum 
sunt,  respuenda :  sicut  ncc  beati  apostoli  illius  ncla 
societate  polluebantur,  ncc   ejus   ministeriura,  in 
quantum  secundum  Deum  fiebat,  est  improbatum. 
Gumque  usquead  proditionismalumejusinfelicitas 
pervcnisset,  tam  magnum  unius  hominum  malum 
convertit  in  totius  mundi  bonum,  dum  per  hoc  tpj^ 
verus  immolatus  est  Agnus,  qui  abstulit  peccatum 
mundi :  atque  ita  in  tantum  bene  bonus  Dominus 
cum  elegit  ad  bonum,ut  et  bona  sua  illi  concederet, 
tu>s  etat  in  no-  n  et  mala  illius  in  nnstrum  bonum  commutaret.Quia 
jus  [Act.  1, 17).      quod  praevaricatus  e8t,quod  periit,  suae  maliti»  fuit; 

quod  autem  inter  bonos  electus  est,  bonitatis  Do- 
mini.  Si  permansisset  in  bonitate,  sicut  Apostolus 
ait :  Vide  ergo  bonitatem  et  severitatemDei;  ineosqui- 
dem  qiu  ceciderunt  severitatem,  in  te  autem  bonita- 
temy  si  permanseris  in  bonitate  {Hom,  xi,  22).  Quan- 
tum  crgo  ad  tcmporale  apostolatus  ministerium  atti- 
net,de  quo  Dominus  tunc  loquebatur,  cum  dicerct: 
Nonne  duodecim  vos  elegi?  {Joan.  vi,  71.)  Bene  potest 
dici  ct  iste  inter  cacteros  electus.  Quanlura  vero  ad 
aeternam  bcutitudinis  electionem,  illi  tantummodo 
electi  erant,  de  quibus  cuhi  inter  istum  et  illos  fa- 
ceret  distinctionem,  ait :  Non  de  omnibus  vobisdicOy 
ego  scio  quos  elegerim  {Joan,  xiii,  18). 
Atque  ila  bene  et  verc  potest  intelligi  dictum  et 


ct  illius  casum,  et  ruinam  futuram  :  sicut  beatus  C  adjuncto  Juda :  Nonne duode^im  vos  eligi^t  et  illo  sc- 

gregato  tanquam  reprobo  :  Ego  scio  quos  clegcrim. 
Nec  necesse  est  e  contrario  accipi.  Quod  utrumque 
verum  evidenti  ratione  monstratur  :  sic  namque 
etiam  de  Saulc  scriptum  est,  cum  esset  eligendusad 
regnum  cui  in  multis  utilis  erat  futurus  quod  etiam 
forte  electus  accepit,  dicente  Scriptura  :  I^rat  vir  de 
tribu  Benjamin  vocabulo  Saul  electus,  et  bonusy  ct 
non  erat  de  filiis  Israel  melior  itlo  {I  Reg,  ix,  2).  Qui 
tamen  pdstea  infelicissime  reprobatus  et  abjectus 
pcriit.  Et  tamen  ad  tcmpus  bene  ad  temporalem 
quamdam  regni  utililatem  electus  dicitur,  qui  et 
mysticaunclione,etsortis  electione,  perprophetam 
sanctum  Dei  populo  praelatus.  Ubi  autem  Scriptura 
evangelica  specialiter  filium  nominet  Judam,  nos 


Joannes  Evangelista  dicens  testatur  :  Sciebat  enim 
ab  initio  Jesujs,  qui  tssent  credenies,  et  quis  traditurus 
esset  eum  {loan,  vf,  65).  Unde  et  ipse  Dominus,  cum 
dixisset  illud  quod  supra  commemoratum  est :  Nonne 
duodecimvos  elegi?{ibid.,7L)  tanquam  vere  praescius 
futurorum,  statim  subjunxit :  Et  unus  ex  vobis  dia- 
bolus  est.  Quod  Evangelista  exponens  de  quo  dixerit, 
addidit  continuo  :  Dicebat  autem  Judam  Simonis 
Iscarioten  :  hic  enim  erat  traditums  eum,  cum  esset 
unus  ex  duodecim  {Ibid.  72).  Noverat  etiam  locum 
damnationis  ejus  in  suppliciis  sempiternis,qui  me- 
rito  impictatis  suas  fuerat  destinatus  ct  praedestina- 
tus.  Unde  et  ab  apostolis  dictum  cst :  Ut  abiret  in 
locumsuum  {Act.  i,  25).  Et  ipse  Dominus  ait :  VfV  ho- 


mini  illi,per  quem  Filius  hominis  tradetur:  bonumerat  D  minime  legimus.  Quod  enim  Dominus  de  aposlolis 


et  si  natiis  non  fuinsct  homo  ille  (Matth.  xxvi,  24).  Et 
tamen  voluit  eum,  ut  dietum  est,  ad  tcmpus  mini- 
terium  et  locum  apostolatus  accipcre,  ut,  cum  ille 
malc  abusus  fuissct  tantaDomini  bonitate,Dominus 
e  contrario  bene  utcrctur  magno  cjus  malo  ad  no- 
strum  magnum  bonum :  docens  tali  exemplo  futuros 
in  Ecclesia  sua  malos  admistos,  sicut  et  iste  in  illa 
tunc  societate  apostolorum  ad  tempus  mistus  est,et 
communicaturos  cum  Ecclesia  non  solum  sacra- 


ait :  Non  possunt  filii  sponsi  jejunare,  quandiu  cum 
ipsis  est  sponsus  {Luc.  v,  34) :  nulla  nccessitas  cogit, 
ut  non  etiam  Juda  excepto  de  cactcris  tantumroodo 
dictum  rccte  intclligi  possit.  Ad  quos  utique  solos, 
illo  jam  pcrdito,  illud  pcrtinet  quod  Dominus  subjun- 
git,  dicens  :  Venient  autem  dies  cum  auferetur  ab  eis 
sponsu^f  et  tum  jejunabunt  in  itlis  diebus  {Ibid.,35}, 
Sed  si  quis  etiam  ipsum  Judam  in  his  verbis  Domini 
inter  filios  vult  intelligi  deputatum  (a),  manifeste 


mTM  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONIGI. 
(«)  Docet  Judam  filium  fuisse  propter  aliqualem      torum  participationcm.  Exquoduas  novalorum  hae- 
fidcm  inChristumDominum,  eteamdem  sacramon-      reses  rofelluntur  :  prior  qua  dicunt  Ecclesiam  ex 


i81 


LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


isa 


hoc  propter  aliquam  ndem  illius  in  Dominum,  et  A  dicit  :  Hxc  verba  /idelissima  et  vera  Dei  sunt?  (Apoc, 


Bacramentorum  societatem,  qua  sanctis  apostolia 
jungebatur,  non  econtrario  scd  bene,  et  conse- 
quenter  ita  potuit  appeliari.  Sic  et  cum  Domi- 
num  jam  tradenti,  et  eum  osculo  designanti,  ipse 
Dominus  ait  :  y4mice,  ad  quid  venisti  (Matth.  xxvi, 
50)  bene  potest  intelligi,  non  quod  tunc  gerebatur, 
sed  quod  dudum  fuerat  ei  exprobatum  :  ut  cum 
fuisset  aliquody  secundum  quemdam  modum  dis- 
cipulus  et  amicus,  in  tam  crudelem  et  impiumini- 
micum  repente  esset  mutatus.Sed  et  sihocperiro- 
niani  dictum  intelligatur,sicut  et  intellectum  est  a 
quibusdam.non  propterea  aliquid  valebithujusnovi 
et  insulsi  disputatoris  regula  :  quia  aliud  est  moro 
humano  aJiquid  per  ironiam  significare^quod  verum 
est,  sicut  cum  malo  homini  indignantes,  vel  incre- 
paotes  dicimus  :  Bonus  homo  es ;  vel  male  agenti: 
Bene  agis;  et  inimico,  Amice;  et  multa  similiter : 
aliudjuxtadiabolicamistiusregulam  aperta  falsitale 
negare  quod  verum  est,cum  aliquismerito  impieta- 
tissus  divino  judicio  veraciter  dicitur  praedestina- 
tus  ad  8upplicium,iste  nova  insania  fallaciler  doccat 
dictum,praedestinatus  non  prfEdestinatus:quo  per- 
versissimo  etfalsissimo  scnsu  nunquam  inrebusad 
fidem  pertinentibus,quod  absit,Scriptura  loquitur, 
nuoquam  aliquis  doctor  ccclesiasticus,  nunquam 
aliquis  vir  verax  locutus  est. 

Si  autem  non  ad  peccandum,  quod  absit,  sed  ad 
luendum  pro  peccatis  supplicium  nemo  justo  Dei  ju- 
dicio  est  praedestinatus,  quid  est  quod  Apostoli  in 
oratione  sua  ad  Dominum  de  Juda  dixernnUDequo 


XXI,  5)  Si  idem  Aniichr\sius  homo peccatiy  filiusperdi- 
tionis{ll  Thess,  ii,  3),  cum  omnibus  sequacibus  suis, 
non  cst  ad  judicium  a^ternae  damnationisprsdesti- 
natus,  quomodo  tam  aperte  de  eo  dicit  Apostolus  : 
Quem  Dominus  Jesus  interficiet  spiritu  oris  sui,  et 
destruet  illustratione  adventus  sui?  (Ibid.f  8).  Et  de 
omnibus  qui  ab  eoseducendi,etcum  eoinjeternum 
perituri  sunt,post  pauca  subjungit :  Eo  quod  chari- 
tatem  veritatis  non  receperunt,  ut  salvi  fierent,  ideo 
mittet  illis  Deiis  operationem  erroris  ut  credant  men- 
dacio,  et  judirentur  omnes  qui  non  crediderunt  veri- 
tatif  sed  consenserunt  iniquitati  (Ibid.,  10,  11).  Quo- 
modo  dicitur,  upud  Ezechielf^m  prophetam,ad  gla- 
dium  exacutum  et  limatum  ad  caedem  et  interitum 
j.  impiorum:!//  daretis  super  colla  vulneralorum  impio- 
rum,  quorum  venit  dies^  in  tempore  iniquitatis  prxfi- 
ntta?  {Ezech.  xxi,  29).  Cnr  etiam  idem  propheta  do 
Judaeis  et  regnumet  sacerdotiumamissuris.etin  sua 
infidelitate  perituris  sub  persona  impii  regis  dicit : 
Tu  autem,  profane,  impie  dux  Israel,  cujus  venit  dies 
intempore  iniquitatis  pra^finita,  hxc  dicit  Dominus : 
Aufcr  cidarim,  tolle  coronam?  (Ibid.,  25,  20).  Cor6- 
nam  quippc  esse  regni,  cidarim  vero  saccrdotii,ut 
suprajam  diximus,  niaiiifcstum  est. 

Quod  si  quis  opponat  in  his  duobus  propheticis 
cxemplis  non  esse  pocitain  praedestinationem,  scd 
prsfinitionem,  cognoscat  veraciter  nihil  esse  aliud 
praedestinationem  quam  rei  futurae  praBfinitionem. 
Quod  aperte  Apostolus  ostendit  dicens  :  Secundum 
prxfinitionem  swculorum,  quam  fecit  in  Christo  Jesu 


prxvaricatus  est  Judas,  ut  abiret  in  locum  suum?  C  Domino  nostro  {Eph.  iii,  ll).Ubi  enim  hic  in  Latino 


( -ict.  I,  25).  Quid  est  quod  Salomon  ait :  Unniversa 
propter  semetipsum  operalus  est  Dominus,  impium 
quoque  ad  diem  malum?  (Pro&.xiv,  4).  Quid  est  quod 
in  iibro  Job  dicitur  :  Quia  in  diem  perditionis  serva- 
tur  malus,  et  ad  diem  furoris  ducetur?  {Job  xxi,  30). 
Cur  de  ^Egyptiis  in  mari  Rubro  et  aeternaliter  de- 
lendis  atque  perituris  Scriptura  dicit:  Ducebatenim 
eos  ad  hune  finem  dignanecessilas?  {Sap.  xix,  4).  Ubi 
aperte  ostenditur  quia  et  ducebat  eos  divini  judicii 
necessitas  ad  interitum  ;  ct  tamen  digna  pro  meritis 
impiet«ti8,et  contemptueorum.Quid  est  etiam  illud 
quod  alibi  srriptum  est :  Ettqui  transgredilur  a  ju- 
ititia  ad  peccatum,Deus paravitiltum  ad  rhompfueamf 
{Eccti.  XXVI,  27).  Qui  etiam  de  Antichristo  adhuc  in 


legimus  praermitioncm,in  Grseco  habet  npoOiatv  (a), 
quod  proprie  in  Latinum  propositum  intcrpretatur. 
Qui  scrmoetiam  in  Epistola  ad  RomanosilJoIococst 
positus,ubi  idcm  Apostnlus  dicit:  Scimus  autem  quO' 
niam  diligentibus  Deum  cmnia  cooperantur  in  bonum 
his  qui  secundum  propositum  vocati  sunt  {Rom.  viii, 
28).Propositum  autem  Dei  non  essealiud  quam  pras- 
destinationem  Dei  ipse  Apostolus  velut  exponit,qui 
cum  dixissct,/iw  quisecumlumpropositumvocatisunt, 
stalim  subjunxit,  Narn  quos  prxscivit  et  prxdestina-- 
vit  conformes  fieri  imagini  Filii  suL(Eph.  iii,  29)  : 
ut  ex  his  omnibus  rectissimc  intelligamusunum  at- 
que  idcm  cssc  ct  propositum  Dei,ct  prajdestinatio- 
nem  Dei,  et  praifinilionem  Dei.  Quae  pracflnitio,  id 


One  sscull  revelando  etex8tinguendo,dixitangelus  n  est  pracdcstinalio,  manifestissime  et  in  his  verbis 
ad  beatum  Joannem  in  Apocalypsi  :  Bestia,  quam  Apostoli  ponitur  in  bono,ct  in  illisvcrbis  propheto?, 
vidisU,  fuii  non  esl,  et  ascensura  est  de  abysso,  et  quae  supra  mcmoravimus,  ponitur  in  malo,  dum 
in  interiium  vadil  (Apoc.  xvii,  8).  Si  hoc  non  cst  hic  dcsignat  pra3ordinatos  ad  vitam;ibi  vero  praeor- 
priedestinatum  apud  Deum,quomodo  idem  angelus      dinatos  ad  intcritum.Tales  namque  sunt  vasa  irx, 

NOTiE  DUVALLII  DOCTORIS  80RB0NICI. 
8oh*8  praedestinatis  constare  ;  posterior  vero  qua      scientiam  referri  ut  ad  dccretum  divinae  vohmtatis. 


dicunt  improbos  non  recipere  corpus  et  sanguinem 
Cbristi  Domini  :  contrarium  enim  co  loci  aperte 
colligitur,co  quod  sacramenti  illius  in  cccna  Judas 
fuit  particeps. 

(a)  Ait  praefinitioneminsacris  Litteris  idem  esseac 
prsdestinationem,  quia  cum  Greece  vocotnr  Trpfiesai?, 
qua»  prseposUum  significat,  non  ita  potest  ad  prae- 


quud  praidestinatio  includit.  Rcfellit  infra  quod 
Joannes  Erigena  objicere  solehat:SiDcus  malosad 
poinas  pra^destinaverit,  deberc  prffidcstinationem 
cogcre  et  inducere  homincs  ad  peccatum.  Quod 
attenle  consulant  novatores  nostri,  qui  tam  impie 
et  crufleliter  Deo  peccatorum  causalitateiii  affin- 
gunt. 


183 


FLORI  DIAGONI  LUGDUNENSIS. 


UU 


sicut  ipse  Apostolus  ait  (Rom.  ix,  22),  aptata  in  A 
tn^n/um;sive,  ut  alii  transtulerunt,  perfecla  in  m- 
teritum  :  et  suo  vldelicet  merilo,  et  justo  divino  ju- 
dicio. 

De  quibus  cum  iste  dicsiV.Quod  in  massa  damnata 
ex  oriyinalis  peccatitnerito  sint  derelicti  et  nmle  vivere 
permissi,  et  ad  extremum  xtemo  igne  plectendi^  et 
jam  nolens  et  conlradicens  nihil  aliud  dicit  quam 
divino  eos  judicio  aelerno  igne  prasdestinatos.  Nam 
si  massa  illa  tota  damnata  est^utique  justo  Dei  judi- 
cio  est  condemnata,  et  condemnata  sinc  dubio  ad 
SBternam  perditionem  atque  suppIicium.Quod  quid 
est  aliud  quam  hanc  eamdcm  massam  divino  judi- 
cio  damnata  esse  ad  interitum  sempiternum  ?  Ita 
dum  veritati  resistere  conatur,  ipsam  veritatem 
etiam  nolens  ac  nesciens,  invicta  ratione,  confiteri 
compeliitur. 

CAPUT  XIV. 


B 


Quarto  dccimo  capitulo  ita  dicit : 

1.  Ex  verhis  Augustini  prohari  prxdestinatos  non- 
nisi  dejustis  dici,  dicetitis  :  Nescientes  enim  quis  per- 
tineat  ad  praedestinatorum  numerum,  quis  non  perti- 
neat,  Et  iterum :  Qui  prxdestinatos  a  non  prxdestina- 
tis  discernere  non  valemus,  Item  :  Qui  cadunt  et  per- 
euntf  in  prxdestinatorum  numero  non  fuerunt. 

2.  Poenam  prasdestinatum  peccaloribus  :  ipsos  vero 
praescitos  tantum,  non  prxdestinatos, 

3.  Hoc  etiam  legibus  humanis  conjici,  quw  homi- 
nem  non  definiunt  ad  peccandum  :  poenas  autem  pcc- 
caturis  definiendo,  nihil  aliud  appetere,  quam  pro- 
nos  ad  peccandum  suppliciorum  atrocitale  territos  co-  C 
hibere ;  ac  per  hoc  non  minus  misericordioe,  quam 
vindicttc  tronsgressihus  suis  efficere. 

His  verbis  nos  respondcmus,  imo  ex  verbis  beati 
Augustini  {de  Prxd,  sanct.,  c,  10,  16)  probari  prae- 
destinatos  etiam  de  injustis  dici.Qui  cum  dcHnirct 
quid  sit  praidestinatio,  ita  ait  :  Praedestinatio  Dei 
qus  in  bono  est,gratia;  est  praBparatio.Ubi  sine  du- 
bio  nullatenus  adjungeret  in  bono,  nisi  sciret  prae- 
destinationem  esse  etiam  in  malo,  sicut  aperte  ex 
libro  Actuum  apostolorum  ipse  demonstrat,ponens 
illud  testimonium  ubi  diciiur iCotivcnerunt  enim  in 
veritateincivitateislaadversus  sanctum  puerum  tuum 
Jesum,  quem  unxisti,  Ilerodes  et  PilatuSf  et  populus 
Israel  facere  quanta  manus  tua,  et  consilium  pr^edes- 
tinavit  fieri  (Act,  iv,  27,  28).  Ubi  et  subdidit :  Tanta  q 
quippe  ab  inimicis  Juda^is  manus  Dei  et  consilium 
praedestinavit  rieri,quanta  necessaria  fuerant  Evan- 
gelio  propter  noa.  Manifeste  igitur  et  ex  verbis  li- 
bri  divini,et  ex  vcrbis  sancti  Augustini  approbatur, 
prsedcstinationem  quac  hic  legitur,non  fuisse  in  bo- 
num  illii«,qui  tanta  cttaliapassionistemporeinDo- 
minum  exercuerunt,8ed  m  magnum  etmortiferum 
lIialu:Ti:quamvisDeus  illud  nobis  verteril  inbonum. 
Siquisautemputatbeatum  Augustinumvelutvitiose 
ex  jam  dicto  libro  istud  tcstimoniumposuisse,quia 
apud  nos  legitur :  Qux  manus  tua  et  consilium  dccrc- 
verunt  fieri ;  sciat  potius  vere  ctexpres8e,et  proprie, 


sicut  in  Graeco  habetur,  ab  eo  positum ;  ipso  enim 
sermo,id  est  icpupiacv,  etiam  hic  legitur  in  Graeco, 
ubi  ille  posuit  :  Qu3e  tnanus  tua,  et  consilium  prX' 
destinavit  fieri.  Qui  etiam  in  Epistola  ad  Romanos 
Grsce  invenitur,  ubi  Apostolus  ait :  Qv4)s  autem 
prafdestinavit,  hos  et  vocavit  (Jiom,  viii,  30).  Ex  quo 
manifestum  est  cumdem  Graecum  sermonem  proprie 
in  Latinum  interpretari;7r<a?<i^5/tnat;i7;pos5e  autem 
interpretari  ad  sensum  ctiam  decrevit^  sive  prxfmi- 
vit,xxi  certissime  inteiligamus,  praedestinatum nihil 
esse  aiiud  quam  decretum  et  derinitum.  Sicut  etex 
verbis  Isaiae  prophetae,  quibus  ait  :  Dominus  enim 
Deus  exercituum  decrevit  (Isa,  xiv,  27) ;  et  ex  illis 
verbis  libri  Danielis  :  In  sententia  vigilwn  decretum 
est  (Dan.iv,  14),  jam  supra  evidentissime  est  demon- 
stratum. 

Quid  ergo  isti  prodest,  quod  tanta  intentione  et 
contentione  mentitur,beatum  Augustlnumdefinisse 
omnempraedestinationemgratiaB  praeparationem  es- 
se ;  cum  ille  nequaquam  dixerit  oinnm,  sed  praedesti- 
nationemtantummodo,quaeinbonoest,itadelinierii, 
et  quasi  ipse  dixerit  praedestinatos  nonnisi  justos 
dicendos.Gum  iire  hoc  nusquamdixisseinveniatur, 
sed  verba  quaeiiledesola  justorumpraedestinatione 
posuit,  qua  alii  sunt  utique  praedestinati,  alii  non 
praedestinati :  alii  pertinent  ad  numenim  praedesli- 
natorum,alii  non;iste  minus  pervicaciter  et  impu- 
denter  posuit :  quasi  ille  sanctus  doctor  sempcrde 
utraque  praedestinationc,  id  est  bonorum  et  malo- 
rum,  simul  loqui  dehuisset :  aut  consequens  sit,ut 
cum  de  sola  bonorumpraedestinationedisputat,sta- 
tiin  praedcstinotionem  malorum   negare  videatur. 
Quia  in  illo  apcrtissimeinmultislociscommemorat 
(de  Perfcct.  just.,  cap.  13)  et  ostcndit.  De  quibus 
hic,  exempli  gratia,  unum  testimonium  ponimus, 
ubi  ait  :  Populum  quemdam  Psalraus  ille  culpai,in 
quo  tiec  unus  erat,  qui  faceret  bofium  (Psat.  xui,  3), 
dum  volunt  manere  niiL  hominum,  et  non  esse  filii 
Dei,  cujus  gratia  homo  fit  bonus,  ut  faciat  bonum. 
De  illo  enim  hono  dictum  hic  debemus  accipere, 
quod  ibi  ait  :  Deus  de  ccelo  respexU  super  fUios  ho- 
minum,  ut  videat  si  est  intelligens  requirens  Deum 
(Ihid.,   2).    IIoc   ergo    honutn   quod   est.  requircre 
Deum, non  erat  qui  faceret,  non  erat  usque  ad  tmum, 
scd  in  eo  generehominumquod  prsdestinatumesi 
ad  interitum:super  hosenim  respexit  Dei  praescien- 
tia  protulitque  sententiam.  Sed   quid  prodest  boc 
exemplum  de  Dei  praedestinatioue  maIorum,contra 
islum  proponere,cum  solita  insania  par.itus  sit  di- 
cere  auditorum  suis:ut  cum  audiunt  in  verbishu- 
jus  sancti  dnctoris  dictum,genushominumprsedes- 
tinatum  ad  interitum  ;  a  contrario  intelligant  noa 
pra5destinatum,sic  illudantur,qui  vepitatem  non  in 
Scriptura  veritatis^  sed  in  mendacii  fabricatoribus 
quferunt. 

2.  Addit  adhuc  et  dicit  :  Pasnam  prsedestinatutn 
pcccatoribus,  ipsos  vero  prxscitos  tantum  non  prse- 
destinatos.  De  qua  reet  in  isto,et  in  praecedenti  ca- 
pitulo  satis  diximus,  multis  testimoniis  manifeste 


185 


LIBBR  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


486 


ostendentes  peecatores^qui  in  peccatis  suis  perman-  A 
serint  Justo  Dei  judicio  pcenis  prffidestinatos.Mirum 
est  autem  quo  sensu  vel  qua  ratione  possit  intelligi 
ut  Deumpec«atoribusprflBdestinaveritpoBna8,et  pec- 
catores  non  praedestinaverit  pcenis;  ncque  enim 
quando  eis  poenas  praedestinavit  et  praeparavit^igno- 
rabat,  qui  eis  puniendi  et  cruciendi  essent.  Quod 
etiam  iste  confitetur  dicens  esse  praescitos.  Si  ergo 
certissime  praesciebat,qui  illis  pcenis  juste  puniendi 
el  excruciandi  essent,quid  aliud  fecit  cum  certissi- 
simis  quibusque  certissimas  poenas  praeparavit,nisi 
quod  eos  certissime  poenis  praedestinavit?  Omnino 
enim  illisoli  eas  patientur,quos  ille  passurus  prsesci- 
vit.Quid  ergo  est  immutabili  prsescientia  praescisse 
alios  ad  posna8,quam  immutabiliter  cospoenis  prse- 


CAPUT  XV. 
Quinto   decimo   capitulo  tales  defmitiones  po- 
nit. 

1.  Peccata,  et  eorum  supplicia  nihil  esse, 

2.  Prwscisse  et  jprxdestinasse  Deum  peccata  vel  pce- 
nas;  pro  non  pratscisse,  non  prxdestinasse,  non  prse- 
parasse :  exemplo  Jndx,  qui  electus  pro  non  electo, 
amicus  pro  non  amico,  filius  pro  non  filio, 

3.  Pxnas  malas  esse  ideo  non  a  Deo,  a  quo  non  sit 
malum,Deum  non  punire  qtus  facit,  nec  ab  eis  natu- 
ralia  munera  tollere. 

4.  Dolorem  esse  sanitatis  ahsentiam,  tenebras  lucis, 
siltntium  clamoris,tristitiam  gaudii,  laborem  quietis, 
sic  prxsciri,  vel  prxdestinari  peccata  vel  pcmas. 

5.  Dolendo  non  ipsum  dolorem,scd  ipsam  sanitatem 


destinasse?  Neque  enim  timendum  erat  ut  quod  p  ncsci,  quam  non  nosset  si  de  illa  notionem  quandam 
certissime  praesciebat  juste  futurum,non  praedcsti-      non  haberet. 


naret  se  juste  facturum. 

S.Alia  est  autem  legum  humanarum  conditio,qu(B 
sic  statuunt  peccantibus  certa  supplicia,  ut  tamen 
quiita  peccaturi  sint,ut  illis  vel  illis  suppliciisjuste 
excrucieiitur,  penitus  ignorent.  Et  ideo  poenas  pcc- 
catoribuB  praeparare  et  praedestinare  possunt,  quas 
justas  esse  noverunt :  ipsos  tamen  peccatorcs,quos 
prorsns  ignorant,  poenis  praedestinarc  non  possunt. 
Quod  si  scirent  certissime  personas,  quae  illis  sup- 
pIiciisdignaBessent,possentomninojustissime,sicut 
peccatoribus  poenas  statuere ;  ita  et  ipsos  pcccatorcs 
certa  el  justa  definitione  poenis  praedestinare,  sicut 
in  ipsa  jaai  judicii  examinatione,  quos  certissime 
comprobaverint  capitalis  criminis  reos,mortem  eis 


6.  Recordationem  sanitati^  in  sensibus  remanere ; 
ipsam  vero  in  illa  substantia,  quam  Deus  creavit,  re- 
sidere, 

In  istis  sex  propositionibus  illud  quod  primo  loco 
posuit,id  est  peccata  et  supplicia  nihil  esse^dxa  supe- 
rius,prout  potuimus,est  tractatum  :  quia  etsi  nihil 
dici  possunt  peccata,  eo  quod  nullam  habeant  sub- 
stantiam  in  se  existendi,  vel  subsistendi,  tamen 
justitiam  deserere,quod  est  peccare,non  potest  fieri, 
nisi  in  aliqua  et  per  aliquam  substantiam.vcl  spiri- 
tualcm,vel  corporalem  ;  spiritualem  cum  in  ipso  ani- 
mo  deseritur  veritas,juslitia,  bonitas,  et  subintrant 
his  contraria,  id  cst  mendacium,iniquitas,  malilia, 
quae  licct  nullam  habeant  subsrstendi  naturam,sunt 


stalutam  atque  decretamexlegibus  recitant,et  ma-  C  tamen  magna  vitia,  vel  languores  naturaB,id  estip 


nitesta  sententia  ipsos  morti  adjudicant.  Quod  eis 
ntique  praestat  judicii  certa  cognitio,ut  sicutpecca- 
toribus  pccnas^  ita  et  ipsos  peccatores  poenis  prae- 
destinare  aadeant.  Si  ergo  utrumque  hoc  rccte  ct 
juste  in  humano  judicio  certis  cognitionibus  infor- 
mato  atque  formato  potest  fieri,  ut  et  poenae  pecca- 
toribus  et  peccatores  poenis  justo  et  irreprehensibili 
judicio  decernantur;  nco  tamcn  aliquis  talium  reo- 
rum,vel  per  ipsas  leges  vel  ipsos  judices  ad  peccan- 
dum  cogitur,  sed  tantum,quia  peccavitjuste  puni- 
tur  :  quanto  incomparabiliteret  inefTabiliter  in  di- 
vino  judicio  fleri  omninocredendum  est^ut  quoniam 
et  ipsas  poenas  quae  peccatoribus  juste  debentur,et 
ipros  peecatores  quibus  debentur,  aeterna  scientia 


sius  animi,cui  dominantur,et  cujus  sanitatem  atquc 
inlcgritdtem  violant  :  ita  ut  ipse  animus  his  incur- 
vatus  et  depressus  ex  libero  servilis,  et  ex  sano 
infirmus  efficiatur,  diccnte  Domino  in  Evangelio  : 
Quia  omnis,  qui  facil  peccatum  servus  est  peccati 
(Joan, YiiifSi),  Et  Psalmista  dolcnter  el  miserabiliter 
implorante  :  Ego  dixi  :  Domine,  miserere  mei,  sana 
animam  meam,  quoniam  peccavi  tibi  (Psal,  xl,  5). 
Sed  quia  haec  malasicincipiuntinanimo,utmaxime 
tamen  per  corpus  exerceantur,transit,malum  spiri- 
tualis  naturae,  id  est  animi,  in  malum  corporalis 
naturae,id  est  ipsum  corpus ;  et  ita  velut  quaedam 
pestis  totum  simul  commaculat  et  corrumpit,  ut 
peccato  dominanti  anima  serviens  redigat  in  eamdem 


novit?  Cum  nulli  sit  ipse  auctorvel  causa  peccati,  n  servitutem  corpus  suum;  et  flant  membra  corporis 


justissime  tamen  et  poenas  peccatoribus  quas  justis- 
simas  novit,et  peccatores  nunquam  sibi  ignotos,sed 
stema  veritate  notissimos  aetemis  praedestinat  poe- 
nis  Nequeenimaliquis  nostrum  dicit  quod  istetam 
frequenter  objicit  :  Qnod  Deus  prsedestinatione  sua 
aliquem  cogat  ad  peccandum,6ed  tantummodo  pro 
his,  quae  peccavit,ad  luendum  supplicium,sicut  nec 
leges  ipsae,  decemendo  supplicium,  compellunt  ad 
peccatam,  sed  tantummodo  quod  spontanee  et  vo- 
hiDtarie  peccatumestgustadamnationisuUione  non 
Telinquunt  impunitum. 


ipsius  arma  iniquitatis  p^cca/o,quibusipsainiquitas 
et  peccatum  fortius  et  violentius  in  utroque  domi- 
netur.  Unde  Apostolus  fldelibus  dicit  :  Et  ne  exhi^ 
beatis  membra  vestra  arma  iniquitalis  peccato;  sed 
exhibete  vos  Deo  tanquam  ex  mortuis  viventes,  et 
membra  vestra  arma  justitix  Deo  (Rom.  vi,  13). 
Huic  tanto  et  tam  mortifero  languori  totum  homi- 
nem  sibi  vindicanti  et  saucianti,  solus  ille  unus  et 
verus  medicus  potest  adhibere  medelam  et  sanita- 
tem  conferre,qui  de  seipso  ait  :  Non  est  opus  sanis 
medico,  sed  male  habentibus  {Matth,  ix,  12),  et  de 
quo  scriptum  est :  Ipse  enim  salimm  faciet  populum 


187 


FLORI  DIACONI  LUGDDNENSIS. 


188 


suum  a  peccatis  eorum  {MaUh.  i,  21).  De  quo  etiam 
Apostolus  ait :  Fidelis  sermo  et  omni  acceptione  di- 
gnus,  quia  Christus  Jesu^  venit  in  hunc  mundum  pec- 
catores  salvos  facere  (/  Tim.  i,  15). 

Iste  ergo  qui  tam  assidue  dicit^et  repetit  peccata 
nihil  esse,  quid  aliud  cooatur  agere,  diabolo  insti- 
gaate,  nisi  ut  ea  quasi  lcviget  in  cordibus  audito- 
ruin,ut  non  doleaQt,nonagaoscantquanto  malo  tc- 
neanlur,  nec  curent  dicere  cum  Psalmista  :  Misere- 
re  fnei,  Deus,  secundum  magnam  misericordiam 
tuarn  et  secundum  multitudinem  miserationum  tua^ 
rum  delc  iniquiudcm  meam,  Ampliu^  lava  me  ab  ini- 
quitate  mea  et  a  peccato  meo  mundame.Quoniam  ini- 
quitatem  mcam  ego  cognosco,  et  peccatum  meum  con- 
tra  me  est  semper  {Psal.  d,  2-5).  Abjiciatur  ergo  de- 
ceptor  iste  ab  auribus  et  cordibus  fidelium,ct  con- 
tra  tam  magnam  miseriam  implorctur  dolentcr  et 
simpliciler  magna  Dei  misericordia  :  contra  mul- 
titudinem  tantarum  miseriarum  qusratur  multitu- 
do  miserationum,  ut  delcatur  iaiquitas,  lavctur 
homo  ab  ipsa  iaiquitate,  muadetur  a  peccato,  quo 
erat  sordidus  et  immuadus  cfTcclus;  cogaoscat  iui- 
quitatem  suam,  ct  peccatum  suum  non  putet  esse 
nihil,  nec  ponat  illud  post  dorsum,  scd  ante  ocu- 
los  semper  habens  imploret  illum  qui  dixit  :  Dele^ 
vi  ut  nubem  iniquitates  tuas,  et  quasi  nebulam  pecca- 
ta  tua  (Isa.  xliv,  22).  Similiter  et  supplicia,  qus 
peccatis  debentur,  ita  extenuare,  sic  levigare  et  an- 
nullare  contendit,  ut  ea  semper  nihil  esse  conflr- 
met;  quae  licet  in  se  substantiam  nuUam  habeant 
existendi,  tamen  per  corporales  naturas,  id  est 
ignem  aeternum,  et  stagnum  sulphuris,  et  vermes 
nunquam  deficientes  damnatorum  et  corporibus, 
et  animis,  inferuntur  :  dum  et  animas  et  corpora 
simul  excruciant.  Et  ideo,  licet  non  sint  substan- 
tialiter,  sunt  tamcn  semper  pcenaliter,  et  infelici- 
ter  in  eorum  animis  et  corporibus,  quae  sine  flne 
excruciant. 

Quocirca  non  nos  delcctet  audire  ab  isto  misero 
seductore  peccatorum  supplicia  nihil  esse;  sed  potius 
audiamus  quod  verissime  Veritas  dicit  :  Mortuusest 
autem  et  dives,  et  sepultm  est  in  infemo.  Elevans 
autem  oculos  suos  cum  esset  in  tormentis^  vidit  Abra  - 
ham  a  longCy  et  Lazarum  in  sinu  ejus]  et  ipse  cla- 
mans  dixit :  Pater  Abraham^  miserere  mei,  et  mitte 
Lamrumf  ut  intingat  extremum  digiti  sui  in  aqua^ 
et  refrigeret  linguam  meam^quia  crucior  in  hac  flam- 
ma  {Luc.  xvi,  22,  23,  24(.  Et  paulo  post,  cum 
pro  fratribus  suis  supplicaret,  ait :  Ut  testetur  illis, 
ne  ipsi  veniant  in  hunc  locum  tormentorum  {Ibid,, 
28).  Ecce  infelix  et  infelicissime  damnatus  dives, 
statim  ut  mortuus  cst  corpore,  anima  sepultus  est 
in  infcrno;  ubi  tenebaturip5aaaimaintormentis,et 
ibi  amplius  cruciabatur,  unde  amplius  peccaverat, 
id  est  in  liogua;  et  cruciabaturia  flammauadique 
adurente  et  concremaate.Et  sicut  ipse  micas  meas^e 
sus  non  dederat  Labaro  mendicoet  ulceribus  pleao 
jaceoti  ad  jaauam  suam,ita  et  ipse  stiliam  aqus  de 
digito  ejus,  qua  aliquantulum  refrigeraretur,  aon 


A  meruit  impetrare.  Et  pro  fratribus  rogat  ne  et  ipd 
veaiaat  in  illum  locum  tormeatorum.Si  ergojuxta 
vocem  VeritatiSjiaferaus  locusest  tormentorum,et 
aaimae  miserorum  exutaBCorporibus  iliicsepeliunlur, 
et  suat  ia  tormeatis,  et  per  quae  peccaverunt,  per 
haec  et  torqueatury  ut  judicium  sit  illis  sine  mUeri' 
cordiay  quia  non  fecerunt  misericordiam  (Jac.  ii,  13). 
Haec  audiat  fidelis  qui^que  ct  timeat,et  dum  lem- 
pus  est,fugiat  ab  ira  ventura  dc  qua  beatus  Joannes 
Baptista  ait :  Quis  vobis  demonstravit  fugere  a  ftUura 
ira  ?  Facite  ergo  fructus  dignos  pamitentice  {Luc.  iii, 
7,  8).  Huac  locum  tormentorum  ipse  Dominus  fre- 
quenter  appel]at^^7i^6ras  exteriores  et  caminum  ignis^ 
ct  ignem  xtemum  diabolo  et  omnibus  impiis  prxpa- 
ratum,  ubi  erit  dolor  sine  fine,  et  ex  dolore  sempi- 

P  ternus  fletu^  ozMlovyxmy^istridor  dentium{Matth.Ti<s, 
/il).  De  tali  poena  infldelium  damnatorumetUaias 
propheta  dicit  :  Vermis  eorum  non  morietur^et  ignis 
eorum  non  exstinguetur :  et  erunt  usque  ad  salietatem 
visionis  omni  cami  (Isa.  lxvi,  24).  Sed  et  bealus 
Job  lacrymabiliter  Deum  implorat  dicens  :  yunquid 
nonpaucitas  dierum  meomm  finietur  brevit  Dimitte 
ergo  me^  ut  plangam  paululum  doloremmeum\  anU' 
quam  vadam,  et  non  recertar  ad  terram  tenebrosm 
et  opertam  mortis  caligine ;  terram  miserix  ct  lene- 
brarum^  ubi  umbra  mortis,  et  nutlus  ordo,  et  sempi- 
temus  fwrror  inhabitat  {Job.  x,  20-22).  Et  beatus 
Joannes  in  Apocalypsi  :  Missi  sunt,  \nq\x\itin  stagno 
ardenti  igne  et  sulphure  :  quod  est,  mors  secunda^  el 
cruciabuntur  die  ac  nocte  in  ssecula  sxculorum[.ipoc. 
XX,  \^.  Et  sicut   alibi   ait   :    Fumus  tormentorum 

C  eorum  ascendet  in  ssecula  sxculorum  {Apoc.  xiv, 
11).  Haec  fideliter  credamus^  veraciier  timeamus,et 
huncvaniloquum  et  seductorem  peniiusabauribus 
repellamua  :  Quia,  sicut  ait  Apostolus  corrumpunl 
bonos  mores  colbquia  mala  (/  Cor.  xv,  33).  Unde  et 
alia  Scriptura  admonet  dicens  :  Sepi  aures  tuas  spi- 
niSfCt  noli  audire  linguam  {EccL  xxviil,  28). 

2  Statim  namque  post  haec  illa  sua  regula  impia 
et  furiosa,qua  persuadere  conatur  ut,cum  audimus 
aliquid  factum,intelligamus  non  factum,cum  aliquid 
dictum,intelligamus  non  dictuoi ;  a^jungit  et  dicit: 
Prxscisse  et  prxdestinasse  Deum  peccata  vei  pamas^ 
prononprxsdsse^  non  prxdestin^ssc^non  prxparasse. 
Quod  apertissime  Qdei  et  veritati  contrarium  est.Si 
enim  non  praescivitDeus  angelorum  vel  hominum  om- 

n  nia  futura  peccata,  non  est  praescius  futurorum.  Et 
quid  aliud  praestat  nisi  utdicat  iste  insipiensincorde 
suo^non  est  Deus  {Psal.  xiii,  1),  si  non  praescivit  poc- 
nas  quae  peccantibus  juste  debentur,  qcomodo  eas 
etinEvangeliisetin  casterisScripiuris  iam  assidue, 
iam  graviter,tam  ierribiliter  comminaiur.  Sed  dicit 
iste  :  Quia  peccata  vel  pamse  nihil  sunt,  eo  quod  suh- 
stantiam  per  se  existendi  non  habeant,  Et  ideo  quod 
nihit  est  Deum  nec  scire  nec  prxscire  potuisse.  Quasi 
Deo  ignotum  sit  quidquid  non  esi,  ei  quod  ipse 
essentialiter  et  naturaliter  esse  non  fecit  :  cum 
ille  omnipoienti  scientia  ei  prsscieniia  sua  sicut 
novii  omnia  quae  fecii,  sic  etiam  noverii  quae  non 


i 


189 


LIBBR  ADVEaSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


100 


fecit  (a) :  eiysicut  novit  qu»  esset  facturu8,ita  sem- 
per  noverit  quae  non  esset  facturus.  Ita  namque  et 
quffi  vellet  esse,  et  qus  nollet  esse,  nullatenus  po- 
tuit  ignorare  :  et  quod  noluit  habere  naturam  vel 
Bubstantiam  existendi,  novit  sine  dubio  magnum 
malum  esse  natursB  subsistendi  angolicae  vel  hu- 
manse,cum  peccato  in  deterius  commutatur^et  poe- 
nali  supplicio  sine  flne  cruciatur. 

Quod  autem  dicit  Deum  non  prssdestinasse  pcenas 
vel  peccatay  de  peccatis  utique  verum  est,  quia  non 
prsdestinavit,  nisi  qus  fuerat  ipse  facturus.  Quse 
utique  omnia  et  bonaet  justa  sunt.De  pcQnis  autem 
manifeste  falsissimum  est^quas  non  solum  prffides- 
tinavit,sed  etiam  praeparavit.Sicut  ipse  Dominus  in 
Evangelio  dicit :  Discedite  a  me,  maledicti,  in  ignem 
xtemum  qui  paratus  est  diabolo  et  angelis  ejus 
{Matth,  II,  41).  Adjungit  exemplum  Juilas  satis  ab- 
surde  et  incongrue,  sicut  supra  ostensum  est. 

Et  statim  subjungit  dicens  :  Pcenas  mala  esse  ideo- 
que  non  a  DeOt  a  quo  malum  non  sit.  Gontra  illud 
quod  ipse  Deus  per  prophctam  testatur  dicens  : 
Eqo  Dominus,  faciens  pacem  et  creans  malum  (Isa. 
XLV,  7).  Unde  et  alibi  scriptum  est  :  Si  erit  malum 
in  civitate  quod  Dominus  non  fecit  (Amos  iii,  6).  Et 
iterum  :  Bona  et  mala  vita  et  mors^  paupertas  et  fto- 
neitas,  a  Deo  sunt  {Eccli.  xi,  ^14).  Et  ideo  fideliter 
discernendum,  aliud  esse  malum,  id  est  vitium, 
contrariuai  bono,  quod  utique  non  est  a  Deo,  sed 
\ela  diabolo  inventum,vcl  ab  hominecommissum ; 
aliud  vero  esse  maIum,quod  significat  aliquam  af- 
flictionem  vel  temporalem  vel  ffiternam  :  ut  sunt  fa- 
ffles,  pestilentia,  hostilitates,  vastationes,  mors,  et 
ipsa  qus  appellantur  ffiterna  supplicia ;  quae  utique 
omnia  a  Deo  sunt :  quianon  nisi  justaejus  disposi- 
tione.et  justo  ejus  judicio  praeparantur  vel  infcrun- 
tur.Iste  autem,  qui  pcenas  illas  fleternas  a  Deo  non 
esse  conrirmat^compellandus  est,ut  dicat  a  quo  eas 
esse  putet,utrum  a  diaboIo,cui  sunt  praeparatae ;  an 
ab  hominibus,  qui  ibi  pariter  cruciandi  sunt ;  an  a 
nuIIo,ut  sine  aliquo  auctore  coffiternffi  Deo  existant. 

Subjungit  post  hsc  dicens :  Deum  non  punire  qu3S 
fecit  nec  ab  eis  naturatia  munera  toltere, Quod  ut  dili- 
gentius  consideretur,manifestum  est  illa  qu<e  Deus 
fecit  ia  creatura  rationali  angelica  vel  humana,esse 
in  angelis  spiritus  sine  corpore,  esse  in  hominibus 
animam  et  corpus  :  Naturalia  vero  munera  quae  istis 
ratiooalibus  creaturis  naturaliter  Deus  dedit,illa  vult 
iste  intelligi  de  quibus  superius  multa  locutus  est,id 
est  quod  habeat  in  se  naturaliter  mens  humana  sive 
angeIica,memoriam,  intelligentiam,  voluntatem,  es- 
8e,nosse^velIe,ut  naturaliter  memineri  tsui,  intelligat 
8c,diligai  8e,DaturaIiter  habeat  esse  ut  existat,nosse 


A  ut  agnoscat  se,  velle  ut  amet  8e,Liberum  etiam  ar- 
bitrium  naturale  tantummodo  donum  Creatoris  as- 
serit  iste,8icut  supra  satis  suis  verbis  ostendit.Dicit 
itaque  Deum  non  punire  quae  fecit ;  id  est  nec  spiri- 
lum  angelicum  in  angelis  malignis :  nec  spiritum  et 
corpus  in  hominibus  damnandis.Et  quomodo  ignem 
astemum  dicit  paratum  esse  diabolo  et  angelis  ejuSySi 
iilo  igne  spiritus  angelici  puniendi  non  sunt?Quo- 
modo  etiam  alibi  hominibus  et  dc  hominibus  dicit : 
Sed  potius  eum  timete  qui  potest  et  animam  et  corpus 
perdere  in  gehennam  (Matth,  x,  28),  si  illo  cruciatu 
gchennse  nec  anima.  nec  corpu8,quae  utraque  Deus 
fecit  punientur?  Sed  vere  punientur  et  spiritus  et 
corpora  in  gehenna,  sicut  vera  fides  credit,  sicut 
ipsa  Veritas  testatur  :  non  quia  ea  Deus  fecit,  sed 

T|  quia  ipsa  fecerunt  quae  Deus  non  fecit,et  quae  Deus 
odit,  et  quae  impunita  esse  non  sinit,id  est  peccata. 
Quae  sine  auctoribus  suis  neque  esse,  neque  puniri 
possunt  :  ceque  enim  per  se  subsistunt^ut  in  seip- 
sis  puniantur,  sed  insunt  mentibus  d»*pravatis  an- 
gelicis  sive  htmanis  ab  ipsis  comm]ssa,ipsis  adhae- 
renlia,et  cum  ipsis  atque  in  ipsis  damnanda. 

Ita  et  illud  vcrum  est  quod  in  Dei  laudibus  Scrip- 
tura  dicit :  Ditiges  enim  omnia  qux  sunt.et  nihil  odisti 
eorum  qux  fecisti  (Sap,xi,  25). Et  quod  Dominus  ait : 
Qui  potest  et  animamjet  corpus  perdere  in  gehennam 
(Matth,Xf2S). Diligit enim  creaturam  suam,in quan- 
tum  natura  est,et  ab  eo  condita  est.Et  odit  eam  in 
quantum  vitiata  est.Unde  scriptum  est :  Odistiom- 
nes  qui  operantur  iniquitatem,  perdes  omnes  qui  lo- 
quuntur  merdacium  :  Firum  sanguinum  et  dolosum 

C  abominabitur  Dominus  {Psal.w^lfi),  Unde  et  de  qui- 
busdam  dicit  propheta  :  Et  facti  sunt  abominabites, 
sicut  ea  qux  dilcxerunt  [Ose.  ix,  -10) ;  et  iterum  :  Si- 
mititer  autem  et  odio  sunt  Deo  impius  et  impietas  ejus 
(5a/7.xiv,,9}.Ita  ergo  diligit  omnia  quae  sunt,etnihil 
odit  eorum  quae  fecit;  ut  tamen  haec  in  creatura 
rationali  vitiata,depravata  atque  corrupta,impunita 
et  inordinata  esse  non  sinat.Juste  enim  ordinatur  et 
punitur  in  pocnis  natura  quae  non  sub  Deo  et  ex  Deo 
voluit  esse  bcata,  sed  in  se^  et  per  se,  velut  libera 
esse  concupivit :  ut  quae  noluit  subjici  voIens,subJi- 
ciatur  nolens ;  et  quae  illic  potuit  esse  semper  beata, 
hic  sine  finc  misera  efflciatur.  Quia  manum  Dei 
(sicut  ipsa  Scriptura  dicit)  effugere  impossibile  est 
(Toby  XIII,  2),  cui  necesse  est,  ut  quae  noluit  volun- 

£)  tate,  necessitate  subdatur. 

Quid  autem  ipsis  naturis  rationalibus  proderit,si 
in  illa  aeterna  damnationo  constitutis  naturalia  illa, 
ut  iste  dicit,  munera  non  erunt  sublata?  Cum  ad 
nullum  beatitudinis  fructum,sed  ad  solum  tormen- 
t^^rum  cumulum  in  eis  relinquenda  esse  manifestc 


NOTiE  DUVALLII  DOGTORIS  SORBONICI. 


(a)  Gum  dicit  Deum  aeque  certo  nosse  quid  non 
esset  facturus  ac  quid  esset  facturus,  et  quae  even- 
tura  non  erant  ac  quae  erant^satis  superque  arguit 
nbi  de  Dei  cognitione  sermo  est,nuilam  illi  conjec- 
turalem  esse  attribuendam,quialicet  sit  vehemens 
^t,  ut  dicunt  jurisconsulti,  vioIenti8sima,incertitu- 


dinem  tamen  omni  ex  parte  non  potest  excludere, 

Suo  fit  ut  respectu  futurorum  conditionatorum  in 
eo  potius  scientiam  mediam  et  conditionatam  de- 
beamus  admittem.  —  Fonseca,  Molina,  Suarez, 
Mascaregnas,  disputationibus  et  opusculis  de  ipsa 
sciontia. 


191 


'FLORI  DIACONI  LUGDCNENSIS. 


m 


intelligaQtur.ut  meminerint  sui,  ad  aeternum  dolo-  A  quod  Deus  per  prophetam  comminatur ;  Eril  mtper 


rem  malae  conscientias :  intelligant  se  semper  mise- 
ras,  semper  esse  damnatas;  diligant  se,  ut  magis 
dolcant  sine  flno  perire  quod  amant.  Liberum  vero 
arbitrium  (a)  quomodo  aut  quale  in  illis  erit,  quo- 
rum  voluntas  nec  iniquitatem  suam  poterit  jam  de- 
serere,  nec  bonum  aliquid  ulterius  operari  ?  sicut 
Scriptura  dicit :  Quodeunque  potest  manus  tm  facerey 
instanter  operare  :  quia  nec  opus.nec  ratio,nec  sapien- 
tiOjnec  scientia  erunt  apud  inferos.quo  tu  properas  {Ec- 
cle,  ix,iO).Qu\(\  illis  proderitsemperesseinfeliciter, 
scire  damniitionein  suam,  velle  nec  posse  evadere 
poenam  suam?  Omnia  ergo  quae  hic  data  sunt  ad 
usum  bene  agendi,  ad  gi*atiam  Domini  promeren- 
dam,ibi  quantulacunque  eorum  vestigia  rcmanse- 


pro  suavi  odore  fetor?  {Isa,  iii,  24.)  Quid  gustus,  ubi 
ajterna  erit  fames  et  sitis^Sicutdecivitate  diaboli, 
id  est  de  tota  illa  multitudine  damnatorum  aperte  in 
Apocalypsi  scriptum  est :  Quia  in  una  die  venientpla- 
gx  ejus.et  mors  et  luctus,et  fames :  quia  fortis  est  D««, 
qui  Judicavit  illam  (Apoc.  xviii,  8).  De  siti  autem 
et  lingua  semper  ardente,  in  damnatione  illius  divi- 
tis  aperte  Evangellum  decIarat.Quid  totius  corporis 
tactus,ubi  nulla  ejus  poterit  esse  jucunditas,  nulla 
sua^-itas,  sed  scmpiternus  sentietur  dolor,  stema 
exustio,  (cternaexcruciatio?Quid  ergo  prodestquod 
istedicit,ve]utadconsolationemstultorum,D^ttmn(m 
punire  qu^  fecit,nec  ab  eis  naturalia  munera  tollere^ 
Gum  et  puniat  aeternaliter  naturam  vitiatam  pro  bis 


rint^ad  suppliciumvalebunt,nonad  solatium.Siau-  n  quaemalegessitietsialiquidnaturaliummunerumiri 

•  ••  1»  •  •  •       *      11*~.       Al—       ..  ^    »11  %  »•  t         t  •««       t     t       i  %  t       3 


tem  rationalis  creaturae  memoria,  intelligcntia,  vo- 
luntas,non  ad  se,sed  ad  Conditorem  referantur,quid 
jam  illis  penitus  a  Deo  desertis.etab  aeterno  illoet 
vero  lumine  8eparatis,quid  in  illis,inquam,aget  me- 
moria,ubi  nemo  dicere  poterit  :  Memorfui  DeitCt  de- 
lectatus  satn?  {Ps,  lxxvi,  4.)  et  ubi  implcbitur  quod 
scriptum  est :  Quoniam  non  est  in  morte  qui  memor 
sit  tui  (Psa/.vi,6).Nullaerit  intelligentiae  illuminatio, 
qua  Deus  agno8catur,quaeratur,invenlatur.Nulla  di- 
lectionis  pieta8,qua  Deus  ametur,de8ideretur,frua- 
tur.Ipsas  enim  erunt  tenebraj  exteriores  extra  illud 
lumen  jam  positis,  ciyus  nulla  illuminatione  per- 
fruentur  :  Et  illa  nox  horrenda,  de  qua  ipsum  ve- 
rum  lumen  Dominus  noster  dicit :  Quandiu  in  mun- 
do  sum,  tux  sum  mundi.  Venit  nox  quando  nemo  po- 


illadamnationeeamhaberepermittet,totumvaleatad 
supplicii  augmentum,non  ad  consolationis  solatium. 
Quid  est  autem  quod  adddit :  Doloremesse  sanitatis 
abseniiam,  tenebras  iucis,  silentium  clamoris,  tristi- 
tiam  gaudii,  laborem  quietis :  sic  praesciri  vel  prsede- 
stinari  peccata  vel  pcenas,  Si  enim  in  his  verbis  boc 
persuadere  voluit,quod,sicut  nos  per  sanitatis  absen- 
tiam  cognoscimuB  in  nobisdolorem,etperabsentiam 
lucis  cognoscimus  tenebras,  et  per  absentiam  vocis 
cognoscimus  silentium,et  per  absentiam  gaudii  sen- 
timus  tristitiam,  per  absentiam  quietis  sentimusla- 
borem^sicDeus  praescierit  peccata,vel  praedestinave- 
rit  pcenaSyUt  et  peccata  non  nisi  privatione  justilias 
Bcire  aut  praescire  potuerit ;  et  poQnas,nisi  privatio- 
ne  beatitudinis  non  agnoverit,  vel  praedestinaverit ; 


test  operari  (Joan.ix,  4,  5).  Quandiu  ergo  in  mundo  ^  8i,inquam,ita  8ensit,ita  persuadere  voluit^quid  tali 


est  pcr  illuminantem  gratiam,iuxest  mundiasuis 
tenebris  liberati.Cum  autem  hanc  suae  illuminatio- 
nis  gratiam  subtraxerit  aeterna  caecitate  damnatis, 
quid  eis  aliud  remanebit  nisi  nox  horrenda,  nox 
perpetua,  in  qua  nemo  possit  operari? 

Si  autem  etiam  de  sensibus  corporis,  qui  et  ipsi 
8unt  utique  naturalia  munera  Conditoris,tale  aliquid 
con8ideretur(6),quid  ibi  proderit  visus,'ubi  nullus 
erit  lucis  aspectus?  Aut  si  ad  horam  fuerit,non  ad 
consolationem,8ed  ad  vehementiorem  dolorem  vale- 
bit :  utscilicetvideantbonialiquid,quod  jam  habere 
aut  promereri  non  possint.Sicut  et  dives  ille  eisdem 
infernalibus  pcBnis  damnatus,Abraham  et  Lazarum 
ad  horam  videre  potuit  (Li^.xvi,23),8ed  ad  augmen- 


sensu  horribilius,quo  divina  virtus  humanae  infirmi- 
tati  adaequatur?  Dei  etenim  virtus,  semper  eodem 
modo  se  habens,  omnia  novit  in  se,  nec  indiget  ut 
aliquid  noverit  extra  se  :  nec  aliter  novit  facta, 
aliter  non  facta,quia  nec  illa  novit  per  eorum  prsB- 
sentiam,  nec  ista  pcr  aliarum  rcnim  absentiam; 
sed  aeterna  et  incommutabili  scientia  sua  aequaliter 
videt  quid  voluerit  csse,  et  quid  esse  noluerit :  nec 
privatione  justitiae  cognoscit  peccata ;  sed,  cum  sit 
ipse  summajustitia,in  ipsa  [a/.^ipso]  incommutabi 
liter  videt  quid  ab  ea  dissonet  vel  discordet.Simili- 
ter  noh  per  absentiam  beatitudinis  poenas  cognoscit, 
sed  cum  sit  ipsc  summa  beatitudo,in  scmetipsoin- 
commutabiliter  videt  in  quantam  poenarum  profun- 


tum  doloris,  non  ad  solatium  ereptionis.  Licet  hoc  ])  ditatem  mergendi  sunt  qui  ab  ejus  tranquillitate 


antc  ultimum  illud  judicium  juxta  occultam  disposi- 
tionem  Gonditoris  fieri  credendum  sit,  postea  vero 
nihil  talc  futurum  legatur.  Quid  ibi  aget  auditus, 
ubi  semper  horrendus  fragor,et  tristis  atque  innu- 
merabilis  audietur  gemitus  ?  Quid  olfactus,ubi  juxta 


disccdunt.Atque  ita  non  privatione  justitiae,  sed  in 
ipsa  justitia  videt  quidquid  ab  ea  dissentit :  nec  pri- 
vatione  beatitudinis  agnoscit  poenas;  sed,  in  ipsa 
beatitudine,  videt  quid  doloris  et  laboris  incurrat 
qui  ab  ejus  tranquillitate  separatur. 


NOTiE  DUVALLII  DOGTORIS  SORBONICI. 


(a)  Liberum  arbitrium  aflirmat  in  damnatis  non 
08se,eodem  sensu  quo  antea  docuit  in  peccatoribus 
et  in  statu  naturae  lapsae  non  reperiri. 

(6)  Ineinuatsensum  videndi  non  operaturum  in 
damnatis,  forte  quia  ir.ferni  locus  ita  est  tenebrico- 
8us,ut  species  aa  ipsorum  oculos  deferri  non  pos- 
sint.  Docet  enim  D.  Basilius  Dcum  ab  igne  inrerni 


lucem  abstulisse  et  solam  vim  urendi  in  eo  reli- 
quisse  :  probabile  tamen  et  damnatos  conspecturos 
essc  daemones  et  alios  poenarum  socios,eorum  enim 
intuitu  acerbius  graviusque  percellentnr.  Ideoque 
cum  eos  vivendi  sensu  destituit  Ecclesia  Lugdunen- 
sis ;  illud  de  visione  grata  et  delectabili  est  intelli- 
gendum. 


193 


LTBBR  ADVERSUS  JOANNEM  SGOTUM. 


m 


Adhuc  addit  et  dicit :  Dolendo  non  ipsum  dolorem,  A  pcrversilatem  propriie  volunlaUs;  nec  peccassc  natU' 
sed  ipsam  sanitatem  nosci,  quam  non  noscet,si  de  illa      ram,  sed  voluntatem. 


notionem  quamdam  non  kaberet,  Id  quibus  verbis  afrir- 
mare  videtur  dolorem  illum  ffiternarum  pcDnarum 
Don  posse  nosci^id  estagnosci^ab  animo  patientis, 
eo  quod  ipse  dolor  nuUam  habeat  substai.tiam  in 
se  existendi  vel  subsistendi.  Et  ideo  cum  substan- 
tialiter  nihii  sit,  non  ipse  agnoscatur  ab  illo  qui 
doletjSed  potius  ex  ejus  comparatione  sanitas  agno- 
scitur ;  qus  in  corpore  naturaiiter  aliquid  est,  et 
que  ipsi  dolori  contraria  est.  Quam  sanitatem  nul- 
latenus  nosset  qui  totus  dolet  in  pocnis,  nisi  ejus 
notitia  in  memoria  remaneret. 

Kt  ut  haec  tam  ahsurda  et  stulta,  velut  ratione 
quadam  reddita,  conflrmare  videatur,  subjungit  et 


6.  Sec  in  primo  homine  peccassc  natu^x  ncn  rali' 
tatem^  sed  uniuscujusque  individuam  voluntatem, 

7.  Si  ea  natura  derelinqueretf  cum  una  sit,  tota  pro- 
fecto  periret, 

8.  Proinde  in  ullo  naturam  puniri,quia  ex  Oeosit^et 
non  peccettSed  motus  voluntarius  libidinosus  puniatur, 

9.  Ideoque  in  impiis  supplicia  nonperpeti  quod  Deus 
fecitf  sed  quod  superbia  vitiose  invenit. 

\0,  Libidinem  perversx  voluntafis  ci'uciarif  dum ea 
qux  male  aut  indigne  appetit  habere  non  sinatur, 

ii,  Ex  nullo  bono  malum  esse, 

12.  Eum  qui  hic  libero  voluntatis  arbitrio,  quod  est 
naturalis  intelligentiiB  munus,  id  est  mentis  acies  in 


dicit :  Recordationem  sanitatis  in  sensibus  renuinere,  j.  usus  turpitudinis  muUt,  illic  ne  omnino  veritatis  fio- 


ipsam  vero  in  illa  substantia  quam  Deus  creavit  resi- 
dere,  Per  quod  fortassis  hoc  intclligi  vult  quod  in 
sensibus  in  illa  damnatione  semper  dolentis,  veiut 
ex  commonitione  ipsius  doloris,  flat  recordatio  sa- 
nitatis,  in  sensibus  videlicet,  quibus  vel  corpus  vel 
anima  ipsos  dolores  sentiet;  ipsam  vero  saiiitatem 
in  illa  damnatione  ita  posse  intelligi,quiasubstan- 
tia  hominis,  quem  Deus  creavit,  et  in  animae  et  in 
corporis  perpetuitate  non  consumitur,  non  deletur, 
sed  velut  quadam  sum  plenitudinis  sanitate  seter- 
naliter  durat.  Quae  omnia  idcirco  dicere  videtur,  ut 
per  illum  sempiternum  pcenarum  dolorem,  nec  co- 
gnitionem  sanitatis,  nec  ejus  recordationem,  nec 
ipsam  sanitatem  in  eis  qui  torquendi  sunt,  asserat 
perire.  Gum  e  contrario  omnia  ista,id  est  et  cognitio 


nestate  fruatur,  justissime  perdat,  et  tenebras  aetemae 
ignorantice  non  evitare, 

In  his  vcrbis  illud  quod  primo  loco  posuit  nulla 
natura  nnturam  punin,  ideo  dixisse  videtur  quia 
omnis  utique  naturaabonoauctore  Deocondita,  in 
quantum  natura  est,  bona  est  :  ut  vcrbi  gratia,na- 
tura  animac  sive  corporis  bona  est;  et  natura  ignis^ 
in  quantum  natura  est,similiter  bonaest.Gumergo 
utraque  natura]iterbonasint,rcctesibi  iste  videtur 
dicere  et  deflnire,  quod  nulla  natura  alia  punialur 
natura;  quia  vidclicet  duo  bona  secundum  ejus  sen- 
sum  non  possunt  sibi  esse  contraria.ne  naturs  bonae 
altera  bona  natura  possit  esse  poena.  Atque  hujusce- 
modi  argumentntionis  manifestissima  fallaciacupit 
subvertere  in  cordihusaudientium  firmissimamfi- 


et  memoria  sanitatis  in  animo  semper  dolentis,  et  C  dei  veritatem,  qua  omnes  fldeles  indubitanter  cre- 


conservatio  illa  naturs  nunquam  delendse^non  pro- 
ficiant  ad  aliquam  gratiam  et  jucunditatem  salutis, 
sed  potius  ad  cumulum  doloris  :  ut  non  solum  sen- 
su  et  corporis  et  animae  doleat  ita  damnatus ;  sed 
etiam  dum  recordatur,et  agnoscit  bonum  sanitatis 
quod  funditus  amisit,in  ipsamemorlaet  notitiapu- 
niatur.Dicatergo  insanus  esse  in  seternis  et  omni- 
modis  doloribus  sanitatem,dum  quae  ibi  existimat, 
dum  qus  ibi  putat  remanere  ad  indicium  sanitatis, 
non  aliud  quam  materia  sint  doloris  :  ut^dum  nun- 
quam  finitur  qui  torquetur,  nec  tormenta  ipsa  fi- 
niantur  : 

CAPUT  XVI. 


dunt  et  confitentur,  in  unaet  per  unam  seterni  ignis 
naturam,et  naturam  spirituum  ma1ignorum,et  na- 
turam  hominum  perditorum,  id  est  animas  et  cor- 
pora  eorum  sine  fine  damnandas,  puniendas  atque 
torquendas  per  ejus  justum  et  aeternumjudicium  : 
Qui  potest  et  animam  et  corpus  perdere  in  gehennam, 
et  qui,  postquam  occiderit,  habet  potestatem  mittere  in 
gehennam  (Matth,  x,  28). 

Nec  solum  de  illis  seternis  suppliciis  quibus  natura 
angelica  et  humana  utique  natura  ignis  JBterni  tor- 
quebitur  ut  ignis,qui  bonitate  Gonditorishic  homini 
datus  est  ad  solatium,  ibi  justa  severitate  judicis 
vertatur  ei  in  supplicium;  non  de  illis,  inquam, 
soUs  certa  est  fides  ita  esse  futurum ;  sed  etiam  in 
Sexto  decimo  capitulo  duodecim  definitiones  pro-  q  communi  hominum  sensu  certissimumesse  constat 


ponit,  ita  dicens  : 

1.  Nulla  natura  naturam  puniri, 

2.  Et  nihil  aliud  esse  pamas  peccatorum,  nisi  pec- 
cataeorum, 

3.  In  igne  xtemo  nihii  aliud  esse  pcenam,  quam 
beatae  felicitatis  absentiam, 

4.  /n  ea  nullum  esse  qui  non  habeat  insitam  sibi 
naturaliter  absentis  beatitudinis  notionem,  ejusque 
desiderium  :  habituros  miseros  felicitatcs  et  veritatis 
notionem  atque  scientiam  :  ac  per  hoc  non  esse  mise- 
roSf  nec  puniri, 

5.  In  ditUiolo  et  impiis  hominibus  non  puniri  nisi 


nunquam  naturam  uisi  natura  puniri.  Sicut  natura 
corporis,  aut  ex  semetipsa  punitur^velut  cum  deficit 
a  sanitate,et  succumbit  infirmitati  atque  languori, 
dum  et  bonum  sanitatis  in  eo  minuitur,  et  malum 
languoris  ex  seipso  patitur,  aut  ex  alterius  naturae 
subtractione,  quae  illi  ad  sustentationem  vel  aliud 
solatium  valet  :  velut  si  ei  poenaliter  subtrahatur 
natura  cibi,aut  potus,aut  etiam  lucis,vel  vestimen- 
ti,et  quidquid  ejusmodi  est;  dum  ex  hoc  et  fameac 
siti  tabescit  ac  deficit,  et  tenebrarum  horrore  afQi- 
gitur,  aut  frigoris  srumna  cruciatur;  aut  certe  ex 
alterius  rei  natura  ipsum  corpus  hominis  punitur : 


195 


PLOni  DIACONI  LDGDUNENSIS. 


196 


s  cut  corpora  latronuna  utique  puniiintur  vi  flogel- 
lorum  et  gladiorum  ac  muJtiplicium  tormentorum, 
qua;  utique  ipsorum  naturas  ex  aliis  naturis  pcena- 
liter  inferuntur.  Cum  ergo  haec  ita  8int,et  nunquam 
natura  nisi  aut  ex  soipsa  in  scipsa  puniatur,  vel 
altcrius  naturae  utilitate  subtracta,  vel  violcntia 
illata,qua  ratione  iste  dicit  nullum  naturam  natura 
puniri?ut  ex  hoc  quantum  in  so  est,  veritatem 
aBternorum  destruat  suppliciorum ;  ubi  et  natura 
spirituum,  et  natura  corporum  juxta  cvangelicam 
et  apostolicam  veritatem  :  Nalura  ignis  xtemi  cru- 
ciabilur  die  ac  nocle  in  swcula  sxculorum  {Apoc.  xiv, 

Si  autem  proplerea  hoc  dicit  quia  naturaj  non  no- 
cent  invicem,  nisi  suis  qualitatibus,  ut,  verbi  gratia, 
ignis  et  aqua,  quorum  propriaB  qualitates  sunt  ut 
et  aqua  sit  naturaliter  humida,  et  ignis  naturaliter 
aridus;  et  ideo  potest  et  aquae  humorc  ignis  exstin- 
gui,et  ignis  ariditate  ignita  humor  aqu?c  exsiccari, 
ut  non  sibi  videantur  ista  adversari  ex  co  quod 
naturae  sunt,  scd  ex  eo  quod  qualitatibus  suis  sibi 
contrariaB  sunt.  Si  propterea,inquam,hocdicit,sciat 
in  fide  nostra  nullam  cssedistantiam  utrum  naturas 
riaturis  puniri  dicantur,  an  ipsae  naturae  suis  natu- 
ralibus  qualitatibus  sibi  invicem  poBnales  existant; 
quia  utrumque  unus  Conditor  creavit,  id  est  et  na- 
turam  et  qualitatem  insitam  naturae.  Et  ideo  utrum- 
que  simul  rectissimc  una  dicitur  natura,  et  a  sa- 
pientissimo  Conditorealia  ab  alia  propria  qualitate 
dislincta.  Deinde  quia  et  si  iramortalis  est  natura 
angelici  sive  humani  spiritus,  tamen,potestatecon- 
ditoris  et  justi  ultoris  Dei,  sic  illi  igni  corporeo  et 
aBtcrno  poBnalitcr  et  a3ternaliter  alligabitur,  sicut  et 
hi3  eadem  potestate  summi  Conditoris  colligatur 
humanus  spiritus  terreno  corpori,nec  solvi  potest, 
nisi  illius  voluntate  et  judicioquicolligavit.Natura 
quoque  humani  corporis  in  illo  aeterno  igne  damna- 
torum  ita  erit  pcnnaliter  immortalis,utadsustinenda 
asterna  supplicia  nunquam  mortesolvatur;  itapas- 
sibilis  ct  incorruptibilis,  ut  omni  genere  dolorum, 
cruciatum  atque  pcenarum  sine  flne  affligatur.Hanc 
enim  poenam  omni  intentione  cavendam  tcrribiliter 
Scriptura  denuntiat,dicen8  :  Humilia  spiritum  (uum 
valde,  quia  vindicta  carnis  impii  ignis  et  vermes 
{nccli,  viT,  19).  Et  iterum  :  Dominusenim  omnipotens 
vindicabit  in  eis ;  in  die  judicii  visitabit  illos  :  Dahit 
in  carnes  eorum  ignem  et  vermes,  ut  urantur  et  sen- 
tiant  usque  in  sempitemum  (Judithxvi,  20,  21). 

Proposuit  quidam  antiquitus  similem  de  natura- 
rum  inter  se  contrarietate  quaestioncm.Quae  qualiter 
ab  illo  sit  proposita  et  a  beato  Augustino  evidcntis- 
8imarationedcstructa,necessarium  existimamus  ad 
commonitionem  et  conflrmationem  legentium  hic 
breviter  inserere;  maxime  quia  ille  qui  eam  propo- 
suit,  aut  ipse  Pelagius  fuit  aut  aliquis  Pelagianus, 
sicut  et  iste  est.  Ita  ergo  eamdem  quaestionembcatus 
Augustinus  commemorat  dicens:[Quid  est,quod  in- 
terrogat  :  Qui  fecit  hominis  spiritum?  etrespondet 
Bibi  sine  dubio,  Deus.  Et  item  interrogat :  Carnem 


A  quis  crcavit?  itemque  respondet :  Ilem  credo,Deus. 
Interrogat  tertio  :  Bonus  est  qui  utrumque  creavit 
Deus?  respondet :  NuIIi  dubium  est.Adhuc  interro- 
gat  :  Et  utrumque  quod  bonus  auclor  creavit,bonum 
est?  et  ad  hoc  respondet :  Confitendura  est.  Deinde 
concIudit,8i  igitur  et  spiritus  bonu8,et  caro  bona,ut 
a  bono  auctore  condita,qui  fieri  pote8t,ut  duobona 
possint  sibi  esse  contraria?  ]  Post  haec  idem  beatus 
Augustinus  subjungit  e  contrario  responsionem 
8uam,ita  dicens  :  [Omitto  dicere  quia  tota  hujus  ra- 
tiocinatio  turbaretur,  si  quis  ab  eo  qusreret :  ^Estus 
et  frigus  quis  fecit?  responderet  enim  sine  dubio  : 
Deus.Non  ego  multainterrogo,ipse  concludat  utrum, 
aut  ista  possint  dici  non  bona,  aut  non  apparcant 
inter  se  esse  contraria?  Hic  forte  dicit :  Qualitates 

n  sunt  istie  substantiarum,  non  substantiae.  Ita  est, 
verum  est ;  sed  qualitates  naturales,  ot  ad  Dei  crca- 
turam  sine  dubio  pertinentes.  Substantiae  quippe 
non  pcr  seipsas,  sed  per  suas  qualitates,sicut  aqua 
et  ignis,  dicuntur  sibi  esse  contrariae,  etc.]  Quas  ad 
convincendam  et  destrucndam  improbihominisin- 
saniam  sanctus  doctor  exsequitur. 

Cum  itaque  tcrror  et  veritas  aBternorum  supplicio- 
rum  tam  aperte  et  multipliciter  nostrae  fidei  com- 
mendentur  ad  incutiendum  saluberrimum  timorem, 
et  excitandum  ad  continuam  emendalionem,  quo- 
modo  iste  subjungere  et  dicere  ausus  est  et  nihil 
aliud  esse  pamas  peccatorum  nisi  peccata  eorumt  Cum 
certissime  fidcs  teneat  alias  esse  pocnas  peccatorum 
quasanimae  in  praescnti  ex  ipsopeccatorum  suorum 
mcrito  patiuntur  desertaj  a  Deo^desertae  a  lucc  jus- 

C  titiae,  a  contemplatione  veritatis,  ab  illuminalione 
charitatis;  et  aliquando  traditae  etiam  in  reprobum 
sensum.  Has  enim  poenas  peccatoribus  et  carnalium 
voluptatum  amatoribus  divinaScriptura  in  praescnti 
inferri  manifestissime  testatur,dum  de  quibusdam 
Deus  dicit  :  I^on  permanebit  spiritus  meum  in  homi' 
nibus  istis  in  sstemum,  quia  caro  sunt  {Gen.  vi,  3) : 
cum  impii  in  fine  dolentes  ac  gementes  dicent :  Et 
justitias  lumen  non  luxit  nobis,  et  sol  non  est  orlus 
nobis  (Sap,  v,  6) ;  dum  de  eisdem  impiis  Scriptura 
dicit :  Excxcavit  enim  illos  malilia  ipsorum  {Sap.  n, 
21) ;  ct  generaliter  de  his  qui  fratrcs  oderunt :  Om- 
n\s  qui  odit  fratrem  suum,in  tenebris  est^et  intenebris 
ambutat  et  nescit  quo  eat;  quoniam  tenebrse  obcspca- 
veruntoculos  ejus  {IJoan,  ii,  \i),  Et  de  quibusdam 

f\  Scriptum  est :  Sicut  non  probavcrunt  Deumhaberein 
notitiam,  tradidit  illos  Deum  in  reprobum  sensum,  ut 
faciant  quoe  non  conveniunt  {Rom.  i,  28).  Sunt  poen® 
peccantium  animarum  ipsa  peccata,  quia  eis  et  ip* 
sarum  animarum  sanitas  corrumpitur  et  violatur,et 
conscientia  misera,perturbata,et  anxietatibus  plena 
efiicitur.  Ita  ergo,  et  peccantium  poBnae  fiunt  ipsa 
peccata  justo  et  terribili  Dei  judicio;  et  tamen  pro 
eisdem  peccatis  aliae  statim  in  praesenti  gravissim® 
pcenaB  irrogantur,  sicut  superius  ostensum  est.  De 
quibus  omnibus  praBsentibus  pcenis  quibus  peccan- 
tium  animae  continuo  feriuntur  atque  puniuntur, 
beatus  Moyses  in  Deuteronomioapertissimetestatari 


197 


LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SGOTUM. 


198 


diccn?  «le  omnipntcnti  Dco:  Faciens  fnisericordiam  A 
in  miUia  dHigentibus  se  {DeiU.  v,  10) ;  et  reddens 
odientibus  se  statim,  ita  ut  disperdat  eos,  et  uUra  non 
differatf  protinus  eis  restituens  quod  merentur  (Deut. 
ni,  10).Sunt  itaque  et  in  praesenti  gravissimffi  ani- 
manim  pcBnfie  ipsa  peccata  saa  ;  sunt  gravissims 
animarum  pccn^E  ipsa  desertio  Dei  et  damnatio,qua 
peccatorum  meritis  continuo  restituuntur,  sed  res- 
tant  illaeinfuturumaeternorumsuppliciorum  poDnae, 
dc  quibus  scriptum  est  dicente  Domino  :  Mortuus 
est  autem  et  dives,  et  sepultus  est  in  infemo  {Luc.xvi, 
13).  Et  iterum:  Ne  forte  tradat  te  adversarius  ju~ 
diciy  etjudex  tradat  te  ministro  et  in  carceremmitta- 
ris.  Amen  dico  tihi :  non  exies  indCy  donec  reddas  no- 
vimmum  quadrantem  (Matth,  v,  25,26). Et  alio  loco, 
cumde3er\'o  nequamloquerctur,quinoluitdebitum  |> 
pon^ervo  suo  dimiltere  sicut  et  sibi  dimissum  est, 
ait :  Tunc  iratus  dominus  ejus  tradidit  eum  tortori- 
6tt5,  quoad  usque  redderet  universum  debitum  {}latth, 
xviii,  34). 

Has  pcenas  peccatorum,  sive  in  ipsis  peccatiseo- 
rum  sive  in  desertione  Dei,promeritoipsorum  pecca- 
torum,quae  statim  in  prssentiinferuntur;  sive  etiam 
iu  extcrioribus  pocnis  multiplicium  flagellorum, 
quspeccantibusadpr(Bsensdtvinitu8inferuntur;sive 
in  damnatione  (Bternorum  suppliciorum,  quse  post 
h«c  omniain  fine  servantur,  cum  tam  aperte  Scri- 
ptura  testetur,  tam  indubitanter  Ecclesias  fidea  te- 
neat ;  audiant  quicunque  hujusmodi  fallaciis  atque 
prsstigiis  per  hunc  vanissimumhominem  illudun- 
tur,illud  quod  Apostolus  terribiliter  omnibus  fideli- 
bu3  denuatiat  dicens  :  Nemo  vos  decipial  inanibus  C 
verbis ;  propter  hsec  enim  venit  ira  Dei  in  filios  diffi^ 
dentix  {Eph.y,  6).  Quibus  verbis  Apostoli  B.  Hiero- 
nymus  exponendo  subjungit  dicens  :[Verba  quae  de- 
cipiunt  atque  supplantant  inania  sunt  et  vacua  : 
quffi  vero  «dificant  audientes,  plena,  cumulata,con- 
ferta.  Quiaigitur  sunt  plerique  qui  dicunt  non  fu- 
tura  pro  peccatis  esse  supplicia,nec  extrinsecus  ad- 
bibenda  tormcnta,scd  ipsum  pcccatum  etconscien- 
tiam  delicti  esse  propocnadum  vermisin  cordenon 
morituriet  in  animo  ignis  accenditur  in  similitudi- 
nem  febris,  quae  non  torquet  extrinsecus  aegrotan- 
tem,  sed  corpora  ipsa  corripiens  punit  sine  crucia< 
tusforinsecus  adhibitione,quae  possidet.Has  itaque 
persuasiones  etdecipulas  fraudulentas,verbainania 
appeilavit  et  vacua,  quae  videntur  florem  quemdam  j) 
haberesermonum,et  blandiri  peccantibus.Sed  dum 
iiduciam  tribuunt,magis  eos  ferunt  ad  aeternasup- 
plicia.  Quia  de  nulla  re  sic  irascitur  Deus,quomodo 
si  peccator  superbia  et  erectus  et  rigidus  non  flecta- 
tur  in  fletum,  nec  misericordiam  postulet  pro  de- 
licto.]  Haec  sanctus  doctor,et  antiquorum  hseretico- 
rum  errorem  super  hac  re  redarguens,  et  istius 
fraudulenta  mendacia  atque  commenta  apostoHca 
veritate  subvertens. 

Aadet  tamen  iste  adhuc  majora  et  detestabiiiora, 
et  subjungit  dicens  :  In  igne  aetemo  nihil  aliud  esse 
yxncm  quam  beatw  felicitatis  absentiam,  Ubi  recte 


ab  co  quffiritur  curetangeli  maligni  cL  homincsini- 
qui  mittcndi  sunt  in  ignem  aeternum,8i  ex  ipso  i;pe 
nulla  supplicia,  nulla  tormonta  passuri  sunl?  An 
propterca  tantummodo  ut  qui  nunc  vel  in  acre,vel 
in  terra  conversantur,  incipiant  in  igne  habcre  no- 
vum  habitaculum  ;ubi,sicut  de  sanctistribus  pueris 
in  fomace  Babylonia  damnatis  scriptum  est,nullum 
potestatem  habcat  ignis  in  corporibus  corum,  et 
capillus  capitis  eorum  non  aduratur,  et  odor  ignis 
non  transeat  pcr  eos  ;  et  quid  jam  restat,  nisi  ut, 
sicut  de  illis  Scv\piuv&  dxcii: quiaangelusDominide' 
scendit  cum  Azaria  et  sociis  ejus  in  fornacem,  et  ex- 
cussit  flammam  ignisdefomace,  et  fecit  medium  for- 
nacis  quasi  ventum  roris  flantem,  et  non  tetigit  eos 
omnino  ignis  neque  contris.avit,  ncc  quidquam  moles- 
tixintulit  [Dan.  iii,  49,  50),  ita  et  de  istis  mirabili 
insania  arfirmarc  contendat.  Quod  si  ita  essetquod 
unquam  tale  miraculum  esse  potuit,  inter  magnalia 
etprodigiaquaedivinitusfacta  sunt,uttam  innumera 
multitudo  apostatarum  angelorura  et  hominum  per- 
ditorum  esset  in  medioimmensarumetaestuantium 
flammarum,  et  non  tangeret  eos  omnino  ignis,  Fcd 
vrm  virtutis  suae  oblivisceretur,  ut  diabolus  etejus 
angelicustodirenturillaesi  ?Quisaudivit  unquamtale 
aut  quissufTerropossittantaeimpietatisinsaniam  ?Si 
enim  nulla  erit  poena  in  aeterno  igne  damnatorum, 
sequenter  nulla  erit  etiam  gloria  in  aeterna  remune- 
rationejnstorum.Qui  enim  verissime  promisithanc 
gloriam  diccndo  :  Venite,  benedicti  Patris  mei,  per- 
cipite  regnum  quod  vobis  paratum  est  a  constitutione 
mundi  {Matth,  xxv,  3i),  ipse  verissime  comminatus 
est  illam  poenam  dicendo  :  Discedite  a  me,maledicti, 
in  ignem  aetemam  qui  paratus  est  diabolo  et  angelis 
ejus  {Ibid.f  41),  ipse  etiam  de  utroque  immobili  ve- 
ritate  subjunxit:  Tunc  ibunt  hi  in  supplicium  xtev' 
num,  justi  autem  in  vitam  aetemam  {Ibid.f  AQ).  Si 
ergo  quaerimusquid  sit  illudregnum  quod  aconsti- 
tutione  mundi  justis  est  praeparatum,  audiamus 
fideliter  esse  vitam  aeternam.  Si  quaerimus  quid 
credere  debeamus  illum  in  quem  et  hominesimpii 
ct  angeli  mittendi  sunt  igncm  xtemum  ?  Audiamus 
nihilominus  fidcliter  esse  supplicium  sempiternura. 
Nec  raajor  esse  potest  gloria  quam  vita  aetcrna;nec 
major  poena  quam  supplicium  sempitemum  :  illud 
in  regno  positorum,  istud  in  aelerno  igne  damnalo- 
rum.  De  quo  supplicio  ignis  aeterni  aperte  beatus 
Joannes  in  Apocalypsi  testatur,  dicens  :  Missi  sunt 
in  stagnum  ignis  et  sulphuris,  et  cruciabuntur  die  ac 
noctc  in  ssecula  sgeculorum  (Apoc.  xx,  9,  10).  Et  alio 
loco :  Et  fumus  tormentorum  eorum  ascendet  in  sge- 
cula  sxculorum  {Apoc.  xix,  3).  Non  ergo  in  igne 
aeterno  angeli  velhomicesdamnati  poterunt  unquam 
esse  quieti  et  immunes  a  poenis;  qui,  ut  Veritas 
dicit :  Cruciabuntur  die  ac  nocte  in  sxcula  sxculorum: 
et  quorum  fumus  tormentorum  ascendet  in  saecula 
sgeculorum  :qualis  etiam  nuno  poena  et  illos  conse- 
quitur.  De  quibus  ad  similitudinem  illius  purpurati 
et  damnati  divitis  Scriptura  dicit :  Ducunt  in  bono 
die$  suoSf  et  in  puncto  ad  inferna  desccndunt  [Job, 


199 


PLORl  DIACONI  LUGDDNENSIS. 


iOO 


%"•[,  13).  Ut  ot  ipsi,  sicutde  iJIo  logitiir,slatim  in-  \  liidinc  (unditus  exclusi.  Verccrgo  miscri,ct  vercin 


cipiant  esse  in  tormentis,  et  cruciari  in  flamma,  et 
deputari  in  loco  aeternalium  tormentorum  :8oIet  iste 
dicere,  sicut  audivimus,  cum  aliquis  ei  de  talibus 
juxta  fidei  veritatem  obsistere  ccBperit  sermoci- 
nando :  Quid  vis  ?  ratio  te  vincit.  Quae  ergo  est 
ha3C  ratio  omni  ratione  vacua,  omni  veritate  aliena, 
et  spirilu  impiissimi  erroris  lymphatica,  atjue 
phanatica?  Qui  vult  ut  homines  veritatem  Christi 
deserant,  et  suas  phantasticas  et  doemonicas  vm- 
bras  sequantur. 

Sed  cum  dixisset  in  ffiternoignedamnatos  nullam 
aliam  sentire  poenam  nisibeatsfelicitatisabsentiam, 
subjungittamen  velutquamdam  eorum  beatitudinem 
et  dicit:  Inea{\d  cst  in  beaisR  felicitatis  absentia) 


eeternum  damnati  erunt  qui  semperveritatisetbea- 
titudinis  exsules  erunt,  nulla  veritatis  luce  illumi- 
nati,  nulla  beatitudinis  jucunditate  consolati.  Et 
tamen,  excepta  hac  plena  et  summa  miseria,aderit 
eis  sine  fine  etiam  exterior  poena,  ut  et  intus  tor- 
queantur  infelicitate  conscientiae,  et  foris  igne  ge- 
hennae.  Quod  utrumque  Psalmista  breviterostendit, 
dicens  ad  ipsum  Judicem  vivorum  et  mortuorum: 
Invenialur  manus  tua  omnibus  inimicis  tuis:  dexUra 
tua  inveniet  omnesy  qui  te  oderunt.  Pones  eos  ut  cli- 
hanum  ignisin  tempore  vultustui:  Dominusinira  sua 
conturbabit  eos^et  devorabit  eos  ignis  (P«uLxx,9, 10). 
Quod  B.  Augustinusbrcvissimeet  plenissimehisve^ 
bis  exponit  dicens  :  [Constitues,  inquit,  eos  arden- 


nullum  esse  qui  non  haheat  insitam  sibi  naturaliter  ^  tes  intrinsecus  conscientia  impietatis  sus  in  tem- 
absentis  beatitudinis  notionem,  ejusque  desi^erium,      pore  manifestationis  tuae.   Deinde  conturbati  vin- 


Ubi  et  addit :  habituros  miseros  felicitatis  et  veritalis 
notionem  atque  scientiam.ac  per  hoc  non  esse  miseros 
nec  ;  imiW.Quibus  verbis  manifcste  utique  affirmare 
conatur  [quod]omnes  qui  futuri  sunt  in  illadamna- 
tione,  quam  isle  non  aliam  putat  nisi  abscntiam 
bcatitudinis  qua  sancti  perfruuntur,  habituri  sunt 
naturaliter  insitam  ipsius  beatitudinis,  cujus  par- 
ticipes  non  erunt,  cognitionem,  atque  desiderium. 
Quod  adhuc  repetens  et  inculcans,  dicit  habituros 
veritatis  et  beatitudinis  notitiam  atque  scientiam :  ac 
per  hoc  non  esse  miseros,  nec  puniru  Ut  per  hoc, 
quod,  juxta  istius  sensum  habituri  sunt  cogni- 
tionem,  scientiam  et  desiderium  beatitudinis  et 
vcritatis,  cujus  absentia  erunt  damnati,  quodam- 


dicta  Oomini,  post  accusationem  conscientise,  da- 
buntur  igni  ajterno  devorandi.] 

Quae  cum  ita  sint,  qua?rendum  nobis  cstsollicile 
quid,  secundum  regulam  verae  fidei,  de  eis  quiilia 
seternadamnationefuerint  puniti  sentire  debeamus, 
utex  eorum  statuquiillic  seternalitereruntdamnati 
inteIligamusquantumDominusdonaredignatur;cur 
ibi  nulia  jam  possit  esse  emendatio,  et  cur  inde 
nullapossit  fieri  liberatio.  Primo  igitur  iliud  consi- 
derandum  est,quod  fides  catholicafirmissime  tenet, 
nuUum  hominem  per  mortem  de  corpore  exeuntera 
aliquod  sibi  bonum  posse  comparare  meritum,quo 
aut  iniquitatem  suam,  in  qua  mortuus  cst,  possit 
deserere,  aut  ipse  in  melius  commutari.  Quia,  etsi 


modo  miseri  non  sint  miseri,et  puniti  non  sint  pu-  C  sunt  aliqui  qui,  utipsius  fidei  pietas  novit,etindul- 


niti.  Quia  ex  eo  quoderuntin  absentia  beatitudinis 
et  felicitatis,  possint  dici  et  miscri  et  damnati ;  ex 
eo  autem  quod  illius  beatitudinis  et  veritatis  quse 
iiiis  absens  erit,habebunt  notitiam,scientiam  etdo- 
siderium,possint  dici  non  esse  miseri  nec  damnati. 
Sed  iides  Ecclesiaj  veraciter  novit,  nullam  esse  ra- 
tionaliscreaturaemajorem  damnationem^quam  aDeo 
separari  ;et  nulla  ejusilluminatione  illustfari,nulla 
ejus  gratia  visitari,  nulla  liberatione  salvari,  nulla 
ejus  visione  et  contemplatione  beatificari. 

Angeli  ergo  et  homines  tanta  infelicitate  dam- 
nati,  et  penitus  a  beatitudinis  et  veritatis  posses- 
sione  exclusi,  etiamsi  nullam  extrinsecus  poenam, 
nullum  tormentum  sentirent,  quid  eis  prodesset 


gentiam  peccatorum  accipiant  post  mortem,oratio- 
nibus,  et  oblationibus,  et  eleemosynis  Ecclesiffi  ad- 
juti,  et  quibusdampurgatoriispoenisexpiatiaeternffl 
beatitudini  sociaii  mereantur(a):non  tamenhoceis 
praestat  aliquod  bonum  meritum  postmortem  addi- 
tum,  sed  potiusantcmortem  acquisitum.Quiavide- 
licet  tale  fuit  meritum  vitas  ipsorura  in  corpore,  ut 
etiam  post  mortem  talibus  remediis  adjuvari  me- 
reantur.Quod  Apostolus  manifeste  ostendit,ubi  ait: 
Omnes  enim  nos  manifestari  oportet  ante  tribunal 
Christi,  ut  referat  umisquisque  propria  corporis  proul 
gcssitj  sive  bonumf  sive  malum  {IlCor.  v,  40),  pro- 
pria  namque  corporis  sunt,sive  bona  sive  mala,qus 
anima  gessit  dum  esset  in  corpore  :  quia  sicut  nec 


habere  cognitionem,   et  notitiam,  et  desiderium,  n  ante  corpus  aliquodbonumautmalum  gercrepotuit 


sicut  iste  eis  promittit,  et  beatitudinis  et  vcri- 
tatis  ?  Cum  hoc  eis  magis  ad  tormentum  profi- 
ceret  habere  quantulamcunque  notitiam  veritatis, 
sed  nunquam  ejus  prsescientiam  promereri  ;habere 
qualecunque  desiderium  sternae  beatitudinis,  nec 
unquam  tamen  ejusposse.ssionelaetari.Et  ideoabsit 
ut  credantur  nonesse  miserrimi  aDeo  penitus  sepa- 
rati,  aut  dicantur  non  esse  puniti  ab  aeterna  beati- 


quae  nondum  erat,itanec  post  depositionem  corpo- 
ris  aliquod  bonum  aut  malum  agere  potest,  quas 
tempus  agendi  et  operandi  cum  corporis  morte  fi- 
nivit.Nam  et  illi  qui  solo  originalispeccati  reatuob- 
stringuntur,  et  sic  absque  remedio  salutari  de  cor- 
pore  exeunt,  secundum  propria  corporis  mala  dam- 
nantur  (6) ;  quia  in  corpore  utique  et  cum  corpore 
illud  originale  debitum  contraxerunt  unde  in  ster- 


NOTiE  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 

(a)  Attendant  novatores  nostri  saeculi  ibi  nurgato-  (6)PeccatumoriginaIeincorporevidetur  reponere, 
rium  nec  non  suirrajB^ia  pro  mortuis  in  Ecclesia  ob-  quod  nonnulli  inter  scholasticos  feceruntyDurandus 
firmari  et  obsigillan.  et  Magister  in  ii,  dist.  30  et  Slyubi  dioit  perpecca- 


m 


LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SGOTUM. 


202 


aum  damnari  merentur.  Omnes  itaque  manifestari  A 
oportet  (sicut  Apostolus  dicit)  ante  tribunal  Christi, 
ut  referat  et  portet  unusquisque  propria  corporis  (II 
Cor.  V,  10),  id  est,  quaj  in  corpore  gessit  sive  con- 
traxit;  quia  utique  nec  ante  corpus  aliquid  gerere 
potuit,  nec  post  corpus  gerere  potest,  cum  jam  uni- 
cuique  non  est  tempus  agendi,  sed  pro  actibus  tan- 
tummodo  recipiendi.  Et  ideo  certum  esse  debet  fidei 
nostrse  neminem  eorum  qui  in  die  judicii  aeterna 
damnatione  puniendi  8unt,talealiquod  meritum  ex 
hac  vita  secum  tulisse,  per  quod  juste  ab  illo  aeterno 
iateritu  liberaretur.  Si  enim  quisquam  eorum  tale 
meritum  in  prssenti  vita  sibi  prsparasset,  nunquam 
profecto  ab  illo  justo  iudice  aBtern®  damnationi  tra- 
deretur.  Scd  cuicunque  illa  damnatione  puniendi 
suDt,  sine  dubio  tale  meritum  hinc  secum  tulerunt,  ^ 
ut  justo  judicio  nunquam  inde  absolvi,  nunquam 
liberari  mereantur. 

Sed  ut  illa  damnatio,  sicut  justa,  sic  etiam  «eterna 
ease  mcreatur,  ea  causa  erit  quia  nulla  jam  suppetere 
poterit  emendatio  prsteritorum,  nulla  promereri  po* 
terit  melioratlo  futurorum.Erit  namqueibi  prsteritis 
malis  pcenitentia,  erit  etiam  liberationiset  ereptionis 
desiderium ;  quod  tamen  nullum  habebit  ciTectum. 
Ubi  ergo  tunc  erit  misericordia  Dei^qui  ncj;  tunta  et 
tam  longa  poenitentia  ilecti  potcrit  ad  indulgendum, 
nec  ullis  damnatorum  desideriis,  vel  ctiam  rogan- 
tium  gemitibus  movebitur  ad  liberandum?  Et  quo- 
modo  Justus,  qui  ista  contemnet?  Qui  tantum  dolo- 
rem  conscientis,  tantam  afilictionem  creatur(B  sua 
non  resp]ciet?Quae,  inquam,  cuusa  erit  ut  nihi^  ibi 
saIubre,nih)lacceptabileneripossit?Sienim  posset,  U 
nunquam  a  tanta  misericordia,  nunquam  a  tanta  ju- 
stitia  repudiaretur.Cur  itaque  non  potest,  nisi  quia, 
recedente  ab  eis  penitus  Deo,  nuUa  in  eis  esse  pote- 
rit  gratia  specialis,  per  quam  eis  donetur  pietas  fi- 
dei,  spei  et  charitatis,  ut  tali  pietate  poeniteant  de 
pneteritis,  iali  pietate  desiderent  de  futuris,  id  est 
pie  credendo,  pie  sperando  et  diligendo?  Et  quia 
jam,  ut  dictum  est,  funditus  a  Deo  separati,  et  sola 
omnipotentiae  ajus  virtute  ad  aeterna  supplicia  ser- 
vati^nunquam  polerunt  esse  participes  Spiritus  san- 
cti,  etiamsi  (a)  fuerit  ibi  aliqua  fides,  sive  ex  memoria 
prsteri'.orum,  qus  hic  audierunt,  vel  didiscerunt, 
sive  ex  terrore  et  manifestatione  praesentium,  qus 
tunc  apparebunt :  manifesta  scilicet  omnibus  Dei  et 
Christi  ejus  virtute  et  potestate,  tam  in  mcgestate,  ]) 
qus  in  ejus  judicio  apparebit,  quam  in  fleterna  re- 
muneratione  ju8torum,et  sterna  damnatione  ini- 
qnorum.  Quae  utique  nuUi  poterunt  esse  ignota,  nuUi 


non  confessa,  nulli  non  vel  ipsius  terroris  necessi* 
tatc  adorata.  Tunc  enim  generaliter  subjecta  omnis 
creatura  Creatori,  sive  pietate,  ut  in  sanctis  angelis 
et  sanctis  hominibus,  sive  necessitate,  ut  in  angelis 
malignis  et  hominibus  impiis,  implebitur  perfecte 
quod  Apostolus  per  prophetam  scriptum  esse  com- 
memorat,  dicens  :  Fivo  ego,  dicit  Dominus  Deus, 
quia  mihi  curvabunt  omnia  genu,  et  omnia  lingua 
confitebitur  Domino  {Hom.  xiv,  11). 

Unde  etiam  illud  manifeste  in  eodem  judicio  fiet 
quod  Scriptura  de  impiis  futurum  praedixit :  Dicent 
inter  se  pcenitenliam  agentes,  et  prx  angustia  spiri^ 
tus  dolentes  :  Ili  sunt  quos  aliquando  habuimus  in 
derisum  et  in  similitudinem  improperii.  Nos  insensati 
vitam  illorum  eestimabus  insaniam,  et  finem  illortan 
sine  honore;  quomodo  ergo  cotnputati  sunt,  inter  filios 
Dei,  etinter  sanctos  sors  illorumest?  Ergo  erravimus 
a  via  veritalis,  et  jusUtiw  lumen  non  luxit  nobisj  et 
sol  non  est  ortus  nobis  (Sap.  v,  3-6),  et  caetera  que 
muitiplici  dolore  plena  illo  dicdicturi  sunt.Siergo 
ex  tanta  divinffi  virtutis,  et  Christi  Domini  mani- 
festatione,  et  terrore  tam  magni  et  tam  manifesti 
ffiterni  judicis  fuerit  aliqua  fidcs  vel  eorum  qui  ali- 
quando  crediderunt,  vcl  etiam  infidelium  qui  tam 
prsescnti  msjestate  et  terrore  credere  compellcntur, 
ita  ut  in  illa  sua  lamentatione,  sicut  jam  commemo- 
ravimus,  dicant :  Erravimus  a  via  veritatis,  et  justitice 
lumen  non  luxit  nobis,  et  sol  non  est  ortus  nobis 
(Ibid,f  6);  jam  tamen  talis.fides  in  illis  qui,  ut  ss- 
pius  dictum  est,  penitus  a  Deo  deserti,  nec  ulla  ejus 
gratia  illustrati  erunt,  profecto  non  erit  ex  pietate 
amoris,  sed  ex  necessitate  terroris  :  qualem  et  in 
dsmonibus  essc  fidem  beatus  Jacobus  apostolus  te^ 
statur,  dicens  :  Et  dssmones  credunt,  et  contremiscunt 
(Jac.  II,  19).  Talis  ergo  fides  non  eis  valebit  ad  sa- 
lutem  sed  ad  confusionem,  ut  quemadmodum  in 
psalmo  scriptum  est :  Lrubescant  et  conturbentur  in 
sasculum  sxculi,  et  confundantur,  et  pereant  {Psat, 
Lxxxii,  18).Spes  vero  nulla  jam  in  eis  esse  poterit, 
aeterna  sententia  condemnatis^  et  de  liberatione  sua 
penitus  desperatis :  similiter  et  charitas,  qua  et  pie 
Deum  diligant,et  proximum  secundum  Deum,vel  in 
Deo,  aut  propter  Deum,  nulla  eis  inesse  poterit,cum 
deseruerit  eos  ipse  Deus  charitas,  nec  adfuerit  eis 
illa  gratia  Spiritus,  de  qua  Apostolus  dicit  :  Quia 
charitas  Dei  diffusa  est  in  cordibus  nostris  per  Spiri' 
tum  sanctnm,  qui  datus  est  nobis  (Rom.  v,  5),  ct  si- 
mul  ab  eis  recesserit,  et  gratia  Domini  nostri  Jesu 
Ghristi,  et  charitas  Dei,  et  communicatio  Spiritus 
sancti.  Nam  et  si  dives  ille  jam  apud  inferos  con- 


NOTyfi  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 


tum  primi  parentes  fuisse  primo  infeclum  corpus  per 
&emen9eta  semine  rursum  inflci  corpusseminatum, 
et  tunc  animam  ex  corpore  inOci,  sicut  loquor  pre- 
tiosus  cum  inquinato  vasi  infunditur.  Quae  quamvis 
jam  temerana  judicentur,  non  pugnant  tamen  cx- 
presse  contra  fidem  :  ideoque  malumus  asscrere 
Ecclesiam  Lngdunensem  duntaxat  voluisse  horum 
sententiam  damnare,  qui  animam  ante  unionem 

Vxnou  CXIX. 


cum  corpore  maculam  originalem  contrahere  con- 
tendebant. 

(a)  Docet  iidem  aliqualem  in  damnatis  remansu- 
ram,  quod  non  de  fide  theologica,  sed  de  humana 
et  acquisita  debet  intelligi,  et  sic  qui  ex  Christianis 
damnalur,  multorum  mysteriorum  fidem  retinent, 
juxta  illud  Jacobi :  Dsmones  credunt  et  contremi^ 
scuni. 


203 


rLOni  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


m 


demnatus  fratres  suos,  quos  in  carne  reliquerat,  ve-  A  «terno  et  justo  judicio  [a/.,  judice]  libcrandos,  sed 


lut  secundum  Deum  dilexisse  vidctur,  pro  quibus, 
ne  in  illum  locum  tormentorum  venirentanxius  sat- 
agebat  et  deprecabatur  {Luc.  xvi,27);  non  tamen 
vere  secundum  Deum  fiebat,  quod  non  instinctu  di- 
vinae  charitatis,  sed  vel  terrore  prasentis  damnatio- 
nis,  vel  amore  humans  afTectionis  ab  co  extorque- 
batur.  Quia  ergo  nulla  jam  in  eis  esse  poterit  per 
illuminationem  Dei  et  donum  Spiritus  sancti,  pietas 
fidei,etcharitatis  nulla  bonae  spei  exspectatio ;  ideo 
nulla  eorum  poBnitentia  de  praeteritis,  nullum  desi- 
derium  de  futuris  a  justo  et  misericordi  judice  su- 
scipietur;  quia  haec  tunc  non  erunt  ex  pietate,  et 
amore  divinae  grati^,  sed  tantum  ex  necessitate  tri- 
bulationis  et  angustise.  Tunc  itaque  subtracto  a  se 


totum  hoc  eis  proficiet  ad  tormentnm,  non  ad  con- 
solationis  solatum.  Sicetiam  poterunt  haberedesi- 
derium  cujusdam  beatitudinis  susj/'.,  hicsubau- 
diendutn  non]  ut  ab  illis  tormentis  erui,  et  aliqua 
pace  vel  quiete  refrigcrari  mereantur. 

Ipsam  autem  veritatem  Dei,  ipsam  bcatitadiDem 
Dei  nosse  et  desiderare  donum  est  piorum,  et  Dei 
spiritu  illuminatorum,  non  impiorum  perpetuacae- 
citate  atque  infelicitate  damnatorum ;  quia  etsi  fue- 
rint  ibi  aliqui  fortassis  qut^  ex  his  qui  aliquando 
crediderant  et  cognoverant,  meminerintaliquatenus 
ipsius  veritatis  vel  beatitudinis,  ad  hoc  tantum  eis 
valebit  ipsa  memoria,  ut  magis  doleant,  magis  pGsni- 
teant,  magis  juste  damnatos  se  esse  cognoscant.  De- 


penitus  divinae  illustrationis  lumine,  et  ab  illo  gau-  n  siderantes  quidem   habere  tempus  emendandi,  ut 


dio,quod  bono  et  fideli  servo  promittitur,  dicente 
Domino  :  Intra  in  gaudium  Domini  tui  (Matth,  xxv, 
21),  penitus  exclusi  et  alienati  remanebunt  extra  lu- 
men  Dei ;  et  hoc :  Erit  eis  mitti  in  tenebras  exteriores^ 
et  in  illam  noetem  horrendam  de  qua  Dominus  ait : 
Venit  nox  quando  nemo  potest  operari  {Joan,  ix,  4). 
Et  alio  loco  misericorditer  admonet,  diccns  :  Ambu- 
late  dum  lucem  habetis,  ne  tenebrx  vos  comprehendant 
{Joan.xn,  35).  Et  idco  qui  in  talibus  tenebris  atque 
in  tali  nocte  erunt,  nihil  jam  poterunt  pie  et  fru- 
ctuose  operari,  quod  vel  a  justo  judice  possit  susci- 
pi,  vel  unde  ipsi  mereantur  ab  illa  aeterna  damna- 
tione  liberari.  Et  quia  nuUa  poterit  esse  pia  poeni- 
tentia,  nulla  erit  delicti  indulgentia;  consequenter 
nec  ullus  finis  suppJicii.  Et  quaecunque  in  eis  esse 


possent  evadere  supplicium,  nec  tamen  habentes 
pietatem  ipsius  desiderii,qua  promereanturDeum. 
(b)  Cesset  itaque  iste  eos  qui  a  Deo  non  illuminabun- 
tur,  et  alienati  a  vita  Dei,  nulla  veritatis  et  beatitu- 
dinis  dulcedine  consolabuntur,  dicere  non  esse  mi- 
seros  nee  damnatos.  Quia  haec  est  vera  et  sterna 
miseria  alienari  a  beata  vita.  Et  nulla  major  potest 
esse  damnatio,  quam  penitus  excludi  et  repelli  a 
Deo,  et  nullam  speni,  nullum  recursum  jam  habere 
posse  ad  Deum.Unde  consideret  fidelis  quisque 
quam  vanum  et  insanum  sit  quod  iste  conatur?  ut 
qui  de  Deo  beati  esse  nunquam   poterunt,  ex  se 
ipsis  beatos  esse  posse  contendat :  id  est  nos  ali- 
qua  Dei  gratia,  sed  quibusdam,  ut  ipse  putat,  bo- 
nis  naturae.  Quae  etiamsi  omnipotens  Deus  in  illis 


poterit  recordatio  veritatis  sive  beatitudinis,  tanta  ^  relinquat,eritei  ad  testimonium  suae  bonitatis,  erit 

eritquantahumano  sensu  vel  tenuiter  potest  attin- 

gi,  non  qualis  per  Dei  gratiam  solet  inspirari.  Tunc 

enim  implcbitur  quod  terribiliter  unicuique  Scrip- 

tura  dicit;  et  tantummodo  sota  vexatio  intellectum 

dabit  auditui  (Isa,  xxviii,  19) ;  et  iterum  :  Quia  nec 

opuSf  nec  ratio,  nec  sapientia,  nec  scientia  erunt  apud 

inferoSf  quo  tu  properas  [Eccle.  ix,  10).  Nullum  nam- 

que  ibi  erit  opus  bonum  aliquod  meritum  acquiren- 

di,  nulla  ratio  vel  juste  excusandi,vel  digne  satisfa- 

ciendi,  Lulla  sapientia  ex  illustratione  veritatis,  nul- 

la  scientia  in  exercitio  alicujus  virtutis  :  quomodo 

ergo  juxta  istum  habebunt  cognitionem  et  notitiam 

veritatis,  cujus  ot  illuminatione  et  contemplatione 

aeternaliter  privati  erunt  ? 


ei  illis  ad  testimonium  justae  damnationis  :  ut  ipsi 
etiam  possint  cognoscere  veritatem  justi  judicii 
in  se  expletam,  atque  ita  suo  etiam  judicio  con- 
demnentur. 

(c)Hanchorribiliterinefrabilem  et  ineffabiliterhor- 
ribilem  iniquorum  et  impiorum  damnationem  ab- 
sque  ulla  concolatione  divinae  miserationis,  absque 
ulla  illuminatione  veritatis,  beatus  Augustinusbre- 
viter  ita  inculcat,  et  omnimodis  cavendam  prxmonet 
dicens  :  [Cavendi  sunt  inferiores  inferi,  id  est  posl 
hanc  vitam  poenae  graviores,  ubi  nulla  potest  esse 
commemoratio  veritatis,  et,  quia  nulla  est  ratioci- 
natio,  ideo  nulla  rationis  actio,  quia  non  illam  per- 
fundet.  Lumen  verum,  quod  illuminat  omnem  homi- 


(a)  Quomodo  habebunt  ejusdem  veritatiset  beati-  D  nem  venientem  in  hunc  mundum  (Joan,  i,  9).  Quare 


tudinisdesidcriiim,  in  quibus  nullus  erit  amor  pie- 
tatis,  quo  aut  veritas  vere  diligatur,  aut  vera  beati- 
tudoveraciter  desideretur?Poterunt  fortasse  habere 
quamdam  scif.ntiara  veritatis  in  eo  quod  se  agno- 
scent  dignos  talibus  cpse  suppliciis,  quod  se  agno- 
scentjusto  judicio  condeiiinf\to3,  nec  unquam  ab 


festinemus,  et  ambulemus  cum  dies  praesto  est,  ne 
nos  tenebrae  comprchendant;  festinemus  a  secunda 
morte  liberari,  ubi  nemo  est  qui  memor  sit  Dei,  et 
ab  inferno,  ubi  nemo  confitebitur  Deo.]  Item  cum 
exponeret  verba  psalmi  ubi  dictum  est :  /n  infemo 
autem  quis  con/itebitur  tibi?  {Psat,  vi,  6.)  confessus 


NOT.E  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 

(a)  Ait  damnatos  non  ferri  desiderio  in  beatitudi- 
nem,  sed  seipsum  postea  exponit :  Non  habent,  in- 
quit,  desiderium,  id  est  pietatem  desiderii,  quia  ex 
amore  sui  inordinatio,  nulio  habito  respcctu  ad 
Deum,  ipsam  desiderant. 

ifi)  Accedebat  Erigona  ad  hseresim  Pelagii  volcns 


damnatos  frui  beatitudine  naturali.  Imo  pejus  muUo 
quam  Pelagius  sentiebat,quia  q^uod  tantum  de  par- 
vulis  decedentibus  absque  baptismo  statuerat,  ijpse 
de  pecoatoribus  adultis  contendebat.  —  Bellarmin., 
lib.  I  de  Purgatorio,  cap.  9. 
(c)  Multa  decerant  hic,  reposita  ex  ms,  Cod.  Corb. 


203 


LIBER  ADVEHSUS  JOANNEM  SGOHUM. 


206 


est,  inquity  in  inferoo  ille  dives,  de  quo  Dominus  A  posseinveniri,necamiseri8  damnatia  tamquamlon- 


dicit :  Quod  Lazarum  vidit  in  requie,  ipse  autem  in 
tomentis  dolebat  (Luc.  xvi,  23),  usque  adeo  confea- 
8US,  ut  etiam  moneri  suos  vellet  ut  se  a  peccatis 
cohiberent,  propter  poBnas  quas  apud  inferos  esse 
noD  credunt.  Quamvis  ergo  fruslra  confessus  est, 
iam  sibi  merito  illa  accidisse  tormenta,  quando 
etiam  suos  ne  in  haec  inciderent  doceri  cupiebat. 
Quid  ergo  est :  In  infemo  autem  quis  confUebitur  tibit 
{Psal.  VI,  6.)  An  iu  inferno  vult  intelligi,  quo  post 
judicium  praDcipitabuntur  impii,  ubi  jam,  propter 
profundiores  tenebras,  nullam  Dei  iucem  videbunt 
cui  aliquid  con^teantur.  Nam  iste  adhuc  elevatis 
oculis,  quamvis  immani  profundo  interposito,  po- 
tuit  tamen  videre  Lazarum  in  rsquie  constitutum, 


ge  positum,  et  a  se  penitus  alienatum  ulla  invoca- 
tione,  uUa  supplicatione  placandum  (a). 

Addit  adhuc  iste  et  dicit :  In  diabolo  et  impiis  ho- 
minibus  non  puniri^nisi perversitatem propriae  volun- 
tatiSf  nec  peccasse  naluramj  sed  voluntatem.  Ecce  ite- 
rum  rem  novam  et  inauditam.  Quod  iste  dicit:  in  dia- 
boloet  impiis  hominibusaeternaperditionedamnatis 
non  essepuniendamaDeo  naturamip8orum,8edtan- 
tummodo  perversam  voluntatem  eorum ;  eo  quod  J  u- 
xtaistiussensum,  non  peccaverit  natura  eorum,  sed 
voluntas.  Fides  autem  Ecclesiae  veraciter  novit  et  fir- 
missime  tenet  quia  natura  rationalis  sive  in  angelis  si- 
veinhominibusjsicut  naturalem  habetaDeoinsitam 
rationem,  ita  naturalem  habeat  a  Deo  insitam  vo- 


ex  cujus  comparatione  ad  confessionem  coactus  est  p  luntatem  :  et  hoc  totum,  id  est  naturam  cum  ra- 


meritorum  suorum.  In  his  verbis  sancti  doctoris 
nonestfortassenecessariumutduo  inferi  inteliigan- 
tur,  unus  quo  nunc  praecipitantur  animae  damnato- 
rum,  et  aJius  quo  post  judicium  praecipitabuntur 
etiam  cuai  suis  corporibus  illffi  ipsae  anims  punito- 
rum  :  sed  unus  atque  idem  infcrnus  potest  inteiligi, 
nunc  aliquando  mitior  in  cruciatibus  animarum  ; 
post  judicium  vero  atrocior  et  horribilior  in  crucia- 
tibus  animarum  simul  et  corporum.  Nam  et  Domi- 
Dus  noster  utramque  inferni  poenam,  et  praesentis 
videlicet  ssculi,  et  futuram  uno  gehennae  noniine  in 
Evangeliis  significare  videtur,  cum  et  de  praesenti 
supplicio  dicit  :  Timete  eum  qui,  postquam  occiderity 
habet  potestatem  mittere  in  gehennam  {Luc.  xii,  5) ; 
et  de  futuro  :  Sed  potius,  inquit,  eum  timete  qui  po- 


tione  sua,  vel  naturam  cum  voluntate  sua  simul 
unam  essenaturam  ;ita  ut  nec  natura  ista  rationalis 
possitesse  absque  voluntate,  necvoluntasabBque  na- 
tura(6).  Quidquid  ergo  ista  natura  vult,  non  potest 
alienum  esse  ab  ipsa  natura,utad  solam  voluntatem 
referatur ;  quia  quando  aliquid  vult  ista  natura,  non 
utique  in  parte  sui  vult  et  in  parte  non  vult,  sed  tota 
utique  vult.  Sive  itaque  ad  bonum  moveatur^  ipsa 
voluntate  tola  hoc  agit ;  sive  e  contrario  ad  malum 
similiter  tota  hoc  agit.  Et  ideo  sive  ad  bonum  sive 
ad  malum  moveatur,tota  utique  movetur. Sed  cura 
movetur  ad  bonum,  virtus  est ;  cum  movetur  adma- 
lum,  vitium  ejus  est.  Et  ideo,  sicut  per  virtutem  tota 
melior  efQcitur,  cum  movetur  ab  bonum;sicpervi- 
tium  tota  deterior  flt,  cum  movetur  ad  malum.  Non 


test  et  animam  et  corpus  perdere  in  gehennam  (Matth.  C  ergo  sola  voluntate  melioratur  ex  virtute,  sed  tota 


X,  28).  Et  sancti  Patres  Ecclesiae  frequenter  inve- 
niuntur  eumdem  ignem  deternum,etante  judicium 
et  post  judicium  damnatis  impiis  inferendum  sen- 
sisse.  Scd  prefatus  doctor  tantam  intra  utramqne 
damnationem  signiQcat  esse  diBtantiam,ut  nuncper 
quasdam  visiones  et  manifestationes  divinitus  pro- 
curatas  possitillic  aliquatenus  lux  Dei  sentiri,  per 
quam  damnati  saltem  ad  confessionem  suorum  sce- 
lerum  compellantur,  ut  dum  aliquid  divins  lucis  in- 
tuentur,  habeant  ex  ipso  indults  visionis  respectu, 
cui  confiteantur.  Tunc  autem  majoribus  jam  et  ir- 
remediabilibus  tenebris  oppressi,nihil  tale  merean- 
tur  aspicere,per  quod  possint  ad  confessionem  ali- 
quam  provocari,  ut  verissime  de  eis  scriptum  intel- 


melioratur;  nec  sola  voluntate  deterioratur  ex  vitio, 
sed  tota  deterioratur :  ita  ut  et  per  virtutem  non  sola 
voluntas,  sed  tota  ipsa  natura  efQciatur  bona ;  et  e 
contrariopervitium  non  sola  voluntas,sed  totaipsa 
natura^erficiatur  mala,  non  amittendo  bonum  sub- 
stantise  suae,  scd  corrupta  et  depravata  vitio  volun- 
tatis  suse.  Gum  ego  natura  haec  recte  agit,  tota  agit, 
quia  tota  hoc  vult.  Et  cum  perverse  agit,  similiter 
tota  agit,  quia  tota  hoc  vult.  Et  ideo  justum  est  apud 
Deum  ut  et  pro  bene  gestis  tota  glorificetur,  et  e 
contrario  pro  malc  gestis  tota  damnetur.  Nam  si  in 
angelis  malignis  et  hominibus  impiis  non  peccavit 
natura,  sed  voluntas.  Ergo  et  in  angelis  sanctis  et 
in  hominibus  piis  non  aliquid  recte  egit  vel  aliquid 


ligatur:  Quoniam  non  est  in  morte  qui  memor  sittui;  n  boni  meruit  eorum  natura,  sed  sola  voluntas.  Et  si 


in  infemo  autem  quis  confitebitur  tibi  ?  (PsaL  vi,  6.) 
Cnde  et  propheta  Isaias  hanc  irremediabilem  dam- 
nationem  praevidens,  et  praevidendam  atque  praeca- 
vendam  attentissime  commonens,  ubi  jam  nullus 
erit  )ocus  Deum  inveniendi,  nulla  gratia  Deum  in- 
vocandi  :  Quaerite,  inqmijDeumyduminveniri  potesty 
invocate  eum  dum  prope  tst  {Isa.  lv,  6).  Manifeste 
osteDdens  eum  nequaquam  in  illa  jam  damnatione 


in  ipsis  angelis  malignis  et  hominibus  impiis  non 
tota  natura,  sed  sola  voluntas  damnabitur  ;  ergoet 
in  istis,  id  est  sanctis  angelis  et  hominibus  non 
tota  natura,  sed  sola  voluntas  glorificabitur.  Sed 
certissimum  est,  et  indubitanter  fides  tenet,  quia 
et  angelorum  sanctorum  tota  natura  jam  beatificata 
et  gloriflcata  est ;  similiter  et  sanctorum  hominum 
tota  natura  et  beatificanda  est  et  gloriflcanda.  Ita 


NOTyE  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 

(a)  Huc  usque  omissa  in  ms.  Cod.  Thuan.  voluntas  agat  aJiouid   quod  non  agat  homo,  et 

{bj  Agit  contra  Erigenam  ad  hominem,  qui  volun-     in  hoc  Erigenam  deiirare  et  insanire  metito  aa- 
tatem  solam  peccasset  non  naturam  tenebat ;  quasi     serit. 


207 


PLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


*208 


ergo  e  contrario  absque  ulla  dubitatione  tenendum 
est  quia  et  in  angelis  malignis  et  in  hominibusim- 
piis  non  sola  voluntas,  sed  tota  natura  damnabitur, 
quia  tola  pecca^it.  Iste  autem,  contra  omnem  fidem, 
et  veritatem  Dei,  ideo  tale  argumcntum  introduxit, 
ut  scilicet  angelos,  et  homines  malos  in  sola  dicat 
voluntatc  damnandos,  uthabeat  locum  cjus  insana 
fallacia,  et  possit  dicere,  sicutsuperius  jam  dixit,  in 
igne  flBterno  nullam  aliam  futuram  esse  pcenam,  nisi 
absentiam  beatitudinis  :  ut  et  nullam  ibi  pcenam 
extrinsccus  paliatur  natura  angelica  vcl  humana  ; 
quia,  juxta  hujus  sensum,  non  pcccavit,  ct  solain- 
trinsecus  in  conscientia  puniatur  voluntas,  quia,  ut 
iste  dicit,  sola  peccavit;et  puniatur  non  aliquotor- 
mento  poQno!  exterioris,  sed  sola  absentia  beatitu- 
dinis,  quam  non  habebit,  et  prohibitione  pravi  desi- 
derii  sui,  quod  ei  explere  non  licebit.  Quae  omnia 
quam  sint  contraria  fidei  et  veritati,  et  quantum  fa- 
veant  voluntati  diaboli  adulando  hominibus,neaut 
veraciter  se  peccasse  recogno8cant,dum  eorumna- 
tura  non  peccasse  defenditur,  nec  veraciter  se  esse 
puniendos,  dum  non  eorum  natura,scd  solavolun- 
tas  dicitur  condemnanda,  manifestissime  omnibus 
patet,  qui  salutis  suab  curam  gerunt,  qui  haeretica 
figmenta,  et  deliramenta  longe  a  se  rejiciunt,  et 
evangelicam  atque  apostolicam  veritatem  fideliter 
sequuntur. 

Sed  ut  de  his  quae  contra  ejus  vesanam  et  impiam 
definitionem  diximus,  certius  et  firmius  qui  haec 
legerit  instruatur  subjungimus  hic  verba  beati  Au- 
gustini,  quibus  de  hac  re  clarissime  et  plenissime 
docet,  dicens  :  [Nullum  est  quod  dicitur  malum,si 
nullum  sit  bonum ;  sed  bonum  omni  malo  carens  in- 
tegrum  bonum  est.Gumveroinestmalum,vitiatum 
vel  vitiosum  bonum  est;necmalum  unquampotest 
esse  ullum,  ubi  cst  bonum  nullum:  unde  res  mira 
conficitur,  ut,  quia  omnis  natura,  in  quantum  na- 
tura  est,  bonum  est,  nihil  aliud  dici  videatur,  cum 
vitiosa  natura  malaesse  natura  dicitur,nisimalum 
essc  quod  bonum  est,  nec  malum  esse  nisi  quod 
bonumest,necresaliqua  mala  esset,  si  res  ipsaquae 
mala  cst  natura  non  esset.]  Et  paulo  post  dicit  : 
Cavendumestneincidamus  in  illam  sententiampro- 
pheticam  ubi  legitur:K^  his  qui  dicunt  quod  bonum 
esty  malumy  et  quod  malum  est^  bonum  ;  qui  dicunt 
tenebras  lucem^  et  lucem  tenebras ;  qui  dicunt  dulce 
amarum,  et  amarum  dulce  (Isa.  v,  20).  Et  tamen 
Dominus  ait  :  Malu^  homo  de  malo  thesauro  cordis 
sui  profert  mala  [Matlh.  xii,  35).  Quid  est  autem 
malus  homo,  nisi  mala  natura,  quia  homo  natura 
est?  Porro,  si  homo  aliquod  bonum  est  quia natura 
est,  quid  cst  malus  homOf  nisi  mulum  bonum?  Ta- 
mencum  duo  ista  disce  rnimus,invenimusnec  ideo 
malum(iuiahomoest,nec  ideo  bonum  quia  iniquus 
cst.  Sed  bonum  quia  homo,  malum  quia  iniquus. 
Quisquis  ergo  dicit,  malum  est  homincm  esse,  aut 
bonum  est  iniquum  essc,  ipse  incidit  in  propheti- 
cam  illam  sententiam  :  Vus  his  qui  dicunt  quod  bo- 
mm  est  malumf  et  quod  tnalum  est  bonum  {Isa.  y, 


j^  20).  Opus  enim  Dei  culpat,  quod  est  homo,  et  vi- 
tium  hominis  laudat,  quod  est  iniquitas.Omnisila- 
que  natura,  etiamsi  vitiosa  est,  in  quanlum  natura 
est,  bona  est ;  in  quantum  vitiosa  est,  mala  est. 

Ecce  venerabilis  doctor  non  dicit  solam  vitiatam, 
vel  vitiosam  voluntatem  hominis  malam  esse,  sed 
vitiosam  hominis  naturam,  malam  esse  naturam:  et 
rem  quae  mala  cst  naturam  esse  conPirmat^et  ma- 
lum  hominem  dicit  malam  esse  naturam.Ita  enim 
ait :  [Quid  est  autem  malus  homo,  nisi  mala  na- 
tura?]  Non  dixit  quod  malus  homo  tantummodo 
mala  voluntas  sit,  scd  mala  natura.  Videlicet  quia, 
cum  malus  est  homo,  non  sola  voluntate,  sed  tota 
sua  natura  malus  est.  Docet  tamen  fldeliter  disce^ 
nendum,  cum  dicimus,  malus  hofno^  inter  opusDei 

P  et  vitium  ipsius  hominis;  quia  videlicet,  hominem 
esse  opus  Dei  est,  iniquum  esse  vitium  hominis 
est.  Atque  ita  naturam^etiamsi  vitiosa  est,inquan- 
tum  natura  est,  bonam  esse  :  in  quantum  vitiosa 
est,  malam  esse.In  omnibus  ergo  his  nonsolam,ut 
iste  asserit,  voluntatem,  sed  ipsam  naturam  dicit 
esse  bonam,  in  quantum  natura  est ;  ipsam  autem 
naturam  dicit  esse  malam,  in  quantum  vitiosaest. 
Hoc  itaque  fideliter  sequendum,  catholice  sapien- 
dum,  firmissime  retinendum  est,  ut  certissime 
cognoscamus  nec  maligni  angeli  nec  mali  bominis 
voluntatem  solam,  sed  totam  eorum  naturam  ma- 
lam  csse  cum  peccant,  et  totam  eorum  naturam 
mala  aeterna  perpessuram  esse  cum  damnabuntur. 
Addit  iste  adhuc  et  dicit:  Nec  in  primo  homine 
peccasse  naturx    generalitatem,   sed  umvscujusque 

G  individuam  voluntatem.  Si  ea  natura  delinqueret,cum 
una  sit,  tota  profecto  periret.  In  his  verbis  apertis- 
sime  affirmare  conatur  non  solum  in  caeteris  homi- 
nibus  non  peccare  naturam,8e(i  solummodo  volun- 
tatem  ;  sed  etiam  in  primo  homine  similiter  non 
peccasse  naturam,  sed  solam  voluntatem,  et  ideo 
non  peccasse  in  eo.  generaliter  humani  generis  na- 
turam,quia  nec  ejus  peccavit  natura  ;  sedpeccasse 
in  eo  tantummodo  specialem  et  propriam  uniuscu- 
jusque  voluntatem,  quia  et  ipse,  juxta  hujus  sen- 
sum,  sola  tantummodo  voluntate  peccavit. 

Et  affirmat  quod  si  tota  hominis  natura  peccassel, 
tota  profecto  periret.  Nunc  autem  quia  sola  voluntas 
peccavitf  sola  vitiata  est;  natura  illxsa  permansit. 
Quid  ergo  diccmus  adhaectamexquisitaet  inaudita 

jj  phantasmata?  nisi  ut  opponamus  e  contrario  testi- 
moniaScripturarumDei,quibusverissimecognosca- 
mus,  et  fidelissime  teneamus,  totam  in  illo  horaine 
naturam  peccasse,  totam  periisse,  totam  ad  poste- 
ros  ejus  peccato  et  perditioni  obnoxiam  transmis- 
sam  esse  :  sicut  Apostolus  manifestissime  docet, 
dicens  :  Per  unum  hominem  peccatum  intravit  tn 
mundumt  et  per  peccatum  mors,  et  ita  in  omnes  ho- 
mines  pertransiitf  in  quo  omnes  peccaverunt  {Rom.  v, 
12).  Nonait :  Per  unius  hominis  voluntatem  pecca- 
tum  intravit  in  mundum,  sed  per  unum  hominem ; 
nec  ait :  et  ita  in  omnium  voluntates  pertran8iit,sed 
ila  in  omnes  humines  pertransiit;  neo  subjunxit :  in 


309 


LIBBR  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


210 


quo  omnium  voluntates  peccaverunt,8ed  in  quo  om-  A  superhia  vitiose  inveniLLibidinmpervmx  voluntalis 


nes  peccaverunt,  Per  unum  ergo  hominem  peccatum 
intravit  in  mundum,  per  totam  scilicet  et  plenam, 
qua  homo  constat,naturam.Et  sicut  in  ipso  tota  est 
vitiata  peccato,ita  in  omnes  homines  tota  pertransit 
>itiata  peccato,  ut  ex  illa  origine  tota  peccatrice 
traheretur  omnium  hominum  natura  tola  peccatrix ; 
quia  in  toto  illo  homine  peccante  tota  omnium  na- 
tura  peccavit.  Unde  et  omnes,  sicut  idem  Apostolus 
dicitjCffecti  sunt  non  voluntate,  sed  natura  filii  irx* 
Ita  namque  ait  :  Et  eramus  natura  filii  irXj  sicut 
et  cTleri  {Eph,  n,  3.)  Vere  enim  natura  ^iTiciuntur 
filii  irsE  omnes  qui  ex  illa  vitiata  radice  nascuntur, 
non  qualis  ipsa  natura  a  Deo  condita  est,  sed  qua- 
lis  perillum  peccando  efTecta  est.  Ex  quarum  om- 


cruciarijdum  ca  qux  male  aut  indigne  appetit,  habere 
non  sinatur, Quod  ergo  ait :  In  nullo  naiuram  puniri 
quia  a  Deo  sit,  et  non  peccet,  dupliciter  est  contra- 
rium  fidei  et  veritati.  Quia  et  natura  angelica  sive 
humanapeccatrixjsicutsuperiusmultipliciierosten- 
sum  cst  justo  Dei  judicio,et  aeternadamnatione  pu- 
nitur  :  cum  enimnonpossit,  necdcbeatimpunitum 
esse  malum,necesse  est  ut  ibi  puniatur  ubi  inveni- 
tur,et  a  quo  perpetratur,id  est  in  ipsis  naturis  qui- 
bus  peccata  commi8sasunt,etquae  peccando  corru- 
ptas  et  depravatae  sunt;  et  ideo  pro  his  juste  dam- 
nantur.Et  ipsa  angelica  vel  humana  natura,licet  ex 
Deo  sit  non  generatione  sed  creatione,  non  nativi- 
tate  sed  origine,  tamen  et  pcccare  potcst,  et  pec- 


nium  persoDa  Psalmista  ait :  Ecce  enim  ininiquita-  n  cat.  Utrumque  ergo  fldes  catholica  confitetur,  quia 


tilfus  conceptus  sum,  et  in  peccatis  concepit  me  mater 
mea  {Psal.  l,  7).  Ecce  natura  peccatrix  in  iniqui- 
tatihus  concepta,in  peccatis  procrcata.  Hanc  natu- 
ram,quae  in  Adam  tota  periit,  et  ad  ejus  posteros 
tota  perdita  transmissa  est  :  Venit  Dominus  noster 
Jesus  Cbristus  qusrere  et  salvare  non  ex  parte,  id 
est  in  sola  voluntate^sed  omnino  totam.  Sicut  ipse 
dicit :  Venii  enim  filius  liomini^  quxrere  et  salvum 
facere  quod  perierat  {Lue,  xix,  10).  Et  quia  tota  per- 
ierat,et  totam  ille  venit  salvam  facere.  Ideo  totam 
eam  sascepit,id  est  et  animam,  et  corpus  hominis, 
ut  ex  toto  eam  sua  morte  et  resurrectione  salvaret  : 
animam  a  peccatis  justificando,et  corpus  a  mortuis 
suscitando.  Sicut  Apostolus  ait  :  Quia  mortuus  est 
propter  delicta  nostra,  et  resurrexit  propter  justi/i' 


utrumque  verum  novit,  id  est  et  veraciter  pro- 
pter  peccatum  puniri  naturam  ;  et  e  contrario 
utrumque  iste  uegat,dum  nec  naturam  puniri,  nec 
naturam  peccare  confirmat.  Itaque  nec,  secundum 
ejus  assertionem,  inventa  est  natura  a  Dco  condita 
quae  non  peccet,  sicut  nec  illa  natura  quae  sola  a 
Deo  est  genita.  Fides  autem  vera  firmjsse  tenet 
omnem  rationalem  naturam,etangolicamet  huma- 
nam  quantum  in  se  est,  posse  peccare  sicut  mani- 
feste  peccavit  et  in  angelis  refugis  et  in  hominibus 
per  mandati  transgressionemlapsis.Quod  autem  in 
elcctis  angelis  eadem  natura  non  peccat^divinaa  est 
gratiae,divinffiestbonitatis,utetboni  sint  cxnatura, 
et  boni  perseverent  ex  gratia.Sola  autem  illa  natura 
peccare  nunquam  possit,quae  sic  est  ex  Deo  ut  hoc 


calionem  nostram  {Uom,  iv,  25).  Quicunque    ergo  C  git  quod  Deus,non  ex  nihilo  condita,sed  ex  ipso  ge 

naturam  humanam  non  totam  periisse  dicit,  quid 

aliudquam  sacramentum  divinas  incarnationis,quan- 

tum  in  se  est,evacuare  contendit?  Sine  causa  enim 

bominus  totam  eam  sua  incarnatione  suscepit,  si 

non  tota  indigebat  salute,si  non  tota  indigcbat  sai- 

vatore.  Mirum  est  autem  quomodo  i£te  dicat  in 

primo  illo  homine  uniuscujusque  nostrum  proprlas 

voluntates  peccasse,  qu®  omnino  necdum  erant ; 

et  naturam  omnium  nostrum  non  peccasse,quffi  uti- 

que  in  illo  erat.  Quod  autem  dicit  :  Quia  si  tota  il- 

lius  hominis  natura  peccassetf  tota  profecto  periret : 

ergo  consequens  est^secundum  illius  scnsum,  ut  si 

sola  in  illo  voluntas  peccavit,  sola  utique  pericrit ; 

et  si  periit,  profecto  indiget  liberante,  salvante,  et 


nitavelprocedens,quodest  sinedubio  unigenitusDei 
Filius,et  Spiritus  sanctus.Undc  iste  qui  nuUam  aliam 
naturam  dicit  non  peccare,manifestissima  blasphe- 
mia  creaturam  Greatori  conatur  exasquare.  Etquid 
aliud  ei  restat  nisi  ut  ejusdem  natur»  esse  dicat 
angelicum  vel  humanum  spiritum,cujuset  Deusest, 
sicut  impii  antiqui  hffirctici  dixerunt?  Et  cum  lili 
duas  naturas  separatim  inter  se  contrarias  introdu- 
xerint,  unam  bonam  quae  mala  esse  non  possit,  et 
alteram  malam  quae  bona  esse  non  possit ;  iste,no- 
vo  et  inaudito  genere  erroris  in  eodcm  angelico  vel 
humano  spiritu,  et  naturam  dicit  non  peccare,  id 
est  malam  esse  non  posse  ;  et  voluntatem  peccare, 
id  est  malam  essc  posse.Et  ideo  cum  dixisset  natu- 


reformante,  ut  sana  et  libera  esse  possit  per  eum  ])  ram  non  pcccarc  nec  puniri,  ut  solam  voluntatem 


qui  dicit  :  Si  vos  Filius  liberaverit,  vere  liberi  eritis 
(Joan.  viif,  36).  Et  quomodo  iste  in  tota  ista  va- 
nissima  disputatione  sua  liberum  arbitrium  ex  vir- 
tate  natura3,et  non  ex  dono  gratiae  defendit?  Et  si, 
juxta  eum,sola  periit  voluntas,  et  natura  salva  re- 
maiisit,ergo  Veritas,  quod  absit!  non  verum  dixit, 
ubi  de  86  ait :  Quia  totum  hominem  sanum  fecit  in 
sabbato  {Joan.  vii,  27). 

8.  Subjungit  iste  et  dicit  :  Proinde  in  nullo  natu- 
ram  puniri,  quia  ex  Deo  sit,  et  non  peccet,  sed  rno- 
tus  voluntari€is  libidinosus  puniatur.  Ideoque  in  im- 
piis  supplicia  non  perpeti  quod  Deus  fccity  scd  quod 


hominis   peccurc  conflrmet,    statim   subdit :  sed 
motus  voluntarius  libidinosus  puniatur. 

9.  Et  hoc  ipsum  repetens  et  inculcanssubjunxit, 
atque  ait  :  In  impiis  supplicia  non  perpeti  quod 
Deus  fecitf  sed  quod  superbia  vitiose  inveniL  Quibus 
utique  verbis,siout  et  superius,naturam  angelorum 
sivehominum  impiorum  nunquam  pocnaspassuram 
esse  confirmat ;  sed,  quod  superba  voluntas  vitiose 
admisit,hoc  in  sola  voluntate  puniendum  esse. 

10.  Et  quasi  ab  eo  quiereremus  quae  esset  pcena 
futura  ipsius  vitiostc  voluntatis,  velut  exponendo 
addidit  :  Libidinem  perversx  valuntatis  cruciari  dum 


911 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


313 


ea  qux  male  aut  indigne  appetitf  habere  non  sinatur.  A  esse  praecedentem  causam  qua  bonus  aogelus  fleret 


Ecce  qualem  cruciatum  futurum  dicit  malae  volun- 
tatis  in  angelis  et  hominibus  impiis,  id  est  non 
ignis  ffiterni^non  alicujusexterioris  supplicii,sed  ex 
eo  tantummodo,  quia.quod  male  cupiunt,  oppressae 
et  coercits  implore  non  possunt.  Ita  fit  ut  non  so- 
lum  naturam  angelorum  vel  hominum  malorum 
nunquam  peccare,  nunquam  puniendam  esse  ;  sed 
etiam  ipsam  voluntatem,  quam  in  eis  peccare  con- 
cedit  nuUam  poenam  sensuram^nullum  supplicium 
passuram  esse  confirmet,  nisi  quale  et  in  hac  vita 
omnes  pravi  bomines  patiuntur,dum  ea  quae  prave 
cupiuntjvel  divino  judicio  obsistente,  vel  alia  qua- 
libet  necessitate  cogente,  implere  minime  permit- 
tuntur,  unde  manifestum  est  omnem  poenam,  om- 


malus.  Quia  si  hoc  dicimus,  manifeste  contra  fidei 
veritatem  duo  principia  introducimus,  id  est  sicut 
principium  boni,  ita  et  principium  mali.  Sed  hoc 
absit,ut  diximu8,quia  nullaestomninomalinaturai 
nec  existit  substantialiter,ut  alicujus  rei  principium 
esse  possit ;  sed  defectus  a  bono,  appellatur  ma- 
lum  :  sicut  defectus  lucis^tenebrffi,et  defectus  sani- 
tatis,  languor. 

Iste  igitur  defectus  a  bono,  quod  appellatur  ma- 
lum,unde  factus  estindiabolo^qui  primuspeccavit? 
Ex  Dco  non  est  factus,  quia  Deus  auctor  mali  non 
est ;  ex  aliqua  mali  substantia  non  est  factus,quia 
nulla  mali  substantia  est.Si  autem  quis  dicat  pro- 
pria  ipsius  voluntate  hoc  factum  esse,  ut  ex  bono 


nem  cruciatum,omne  tormentum  futurae  damnatio-  ^.  fieret  malus,  quasrcndum  est  utrum  iila  voluntas 


nis,quod  omnipotens  Deus  tam  frequenter  et  tam 
terribiliter  comminatur,  eum  penitus  denegare  ;  et 
ideo,  tanquam  fldei  nostrae  contrarium  et  veritatis 
inimicum,procul  ab  auribus,procul  acordibusfide- 
lium  repellendum. 

11.  His  tantis  et  talibus  subjungit  brevissimam 
definitionem,  et  dicit  :  Fx  nullo  hono  malum  esse, 
Quod  ut  vigilanter  intelligere  possimus.illud  impri- 
mis  considerandum  est,  quia  potest  aliquod  bonum 
esse  malum  :  sicut  ipsa  naturaangelica  vel  humana 
utique  in  suo  modo  et  in  suo  genere  bonum  est  : 
sed  boc  natura*  bonum  potest  vitio  fieri  malum,  ut 
et  in  quantum  natura  est,bonum  esse  permaneat, 
et  in  quantum  vitiatum  est,  malum  esso  incipiat ; 
atque  ita  bonum  malum  esse  non  dubitotur ;  ut  au- 


qns  hoc  in  illo  fecit,bona  fuerit,  ani  mala.Si  bona, 
quomodo  bona  voluntas  causa  esse  potuit  malae  vo- 
luntatis?  sin  autem  mala  voluntas  hoc  in  illo  fecit 
ut  ex  bono  fieret  malus,  ipsam  maiam  voluntatem, 
qua  boc  factum  est,  quis  fecit?Quod  cum  inveniri 
nullatenus  possit,vere  confitendum  estnullam  prse- 
cessisse  causam  efficientem  illius  voluntatis  mals 
qua  bonus  angelus  factus  est  malus ;  sed  potius  cau- 
sam  esse  deficientem,  quia  defcctus  a  bono,  ut  di- 
ctum  est,appellatur  malum  :  similiter  et  in  homine 
peccante,  ut  ex  bono  fi eret  malus,  nec  Dei  utique 
voluntas  causa  esse  potuit  nec  natura  mali,  quam 
nullam  esse  constat ;  nec  bona  voluntas  ipsius 
hominis,  quce  mali  causa  esse  non  potuit ;  nec 
mala  ejus  voluntas,cujus  auctor  si  qu8eratur,nullu8 


tem  hoc  fiat,  id  est,  bonum  malum  esse  incipiat,  C  inveniri  potest.Si  enim  dicatur,  quod  mala  diaboli 


nullam  habet  praecedentem  causam,unde  hoc  velut 
consequenter  fiat.  Nam  si,  verbi  gratia,  quaera- 
tur  quse  causa  sit  ut  illa  vel  illa  natura  sit  aliquod 
bonum,  invenitur  utique  summum  bonum  Deum 
esse,  et  ab  ipso  summo  bono  omne  bonum  esse  ; 
si  quseratur  unde  ille  vel  ille  sapiens  sit  et  ju- 
stus,  invenitur  similiter  summam  sapientiam, 
Bummam  justitiam  Deum  esse  ;  et  ideo  ipsum 
esse  Bummam  et  certissimam  causam  unde  omnis 
qui  vere  est  sapiens  sit  sapiens,  et  unde  omnis 
qui  vere  est  justus  sit  justus.  Ut  ergo  sit  aliquis 
bonus,8apiens,  justus,est  causa  praecedens  et  efli- 
ciens  ipsa  summa  sapientia,  summa  justitia.  Sed 
nunquid  eodem  modo  dicerepos8umus,siqu^ratur 


voluntas  fecerit  hominis  voluntatem  malam,8icut 
potuit  acquiescere  male  suadenti,  ita  potuit  et  non 
acquiescere.  Cum  ergo  esset  utrumque  in  suapote- 
state,  nemo  eum  impulit,  nemo  cum  coegit,  nemo 
etiam  suadendo  prffivalere  potuit,  nisi  quia  intus 
apud  se  voluntario  defectu  lapsus,  a  bono  factus 
est  malus.Hoc  etiamet  in  caeteris  hominibusagitur; 
unde  manifestum  est  ipsum  bonumi  id  est  naturam 
bonam  ex  Deo  esse ;  ut  autem  istud  natursbonum 
efficiatur  vitio  nialum,  ex  nullo  esse,  quia  nuUum 
habet  auctorem  efficientem,  sed  casum  deficientem. 
Hoc  ergo  totum  recte  de  rationali  angelica  sive 
humana  naturascntitur,etdicitur  ;  ut  in  eisex  nullo 
auctore  ipsum  naturae  bonum  malum  fieri,vel  ma- 


a  nobis  undebonum  malumesseincipiat,utrespon-  n  liim  esse  intelligatur.  Quia,  ut  saepius  dictum  est, 


deamusaliquod  summum  malum  esse  extra  omnem 
naturam  angelicam  vcl  humanam,et  ex  ipso  summo 
malo  fieri  quidquid  in  ipsiscreaturis  est  malum  ;  ut 
angelus  malus  et  homo  malus  quasi  inde  habeant 
causamprfficedentem  etefTficientem  malitiae  su8e,qua 
ex  bono  mali  eflficiuntur.  Nam  etiam  angelus  sicut 
et  bomo  utique  bonus  fuit,  et  malas  esse  ccepit. 
Unde  ergo  habuit  causam  praecedentem,  qua  fierct 
malus.Nunquid  Deus  bonus  potuit  esse  causa  qua 
efTectus  sit  angelus  malus?  absit :  quia  summe  bo- 
nus  mali  causaesse  non  potuit  :  similiter  absit  ut 
dicamuB  esse  aliquod  summum  malum,  et  ipsum 


malum  istud  rationalis  creaturae  necexDeo,  nec  ex 
mali  aliquo  auctore  sed  ex  proprio  defectu  a  booo 
esse  cncpit.  Sed  iste,  qui  nec  angelicam,nec  buma- 
nam  naturam  asserit  peccare,  sed  solam  ipsius  na- 
turae  voluntatem,  ideo  talem  definitionem  posuisse 
videtur,ut  sic  velit  ostendere  ipsum  voluntatis  bo- 
num,malum  fien,vel  malum  esse  :  ut  tamen  ipsam 
naturam  defendat  ab  boc  malo  alienam  csse.  Eo 
quod  non  potuerit  auetor  esse  mali  suae  voluntati, 
quae  ex  bono  in  malum  mutata  est :  quia  bonum,ut 
incipiat  csse  malum,  ex  nullo  est.  Ex  nullo  au- 
ctorc  habet  causam  efficicntem ;  sed  potius  defe- 


213 


LIBER  ADYEllSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


914 


ctum  a  bono,  hoc  ibi  malum  esse :  ut  hoc  in- 
telligatur  juxta  ejus  sensum  in  eo,  quod  dictum 
est,  ex  nuUo  bono  tnalum  esse,  quia  vel  angeli- 
c«,  vel  humanae  voluntalis  bonum,  ut  esset  ma- 
lum,  non  fuit  auctoreorumnatura  :etideo  remansit 
immunis  a  culpa.  Quia  videlicet,  ut  voiuntatis  ejus 
bonum  inciperet  esse  malum,ex  nullo  factumest,et 
ideo  nec  ex  ipsa.Hujus  autem  fraudulentissims  ar- 
gumentationis  occasionem  exverbis  sanctiAugustini 
accepit  in  libris  de  Givitate  Dei.Et  quodille  adsedi- 
ficationem  fldei  etdestructionem  hsereticorum,maxi- 
me  Manichseorum,salubriter  disputavit,  iste  callide 
ad  impugnationem  ipsius  Odei  convertit,et  io  omni- 
bus  quam  maxime  ita  agit  ut  ex  subtilissimis  ejus 
sancti  Patrisdisputationibus,quodillledixit  adcon- 
firmationem  pietatis,  iste  furetur  et  usurpet  ad 
eonfirmationem  sui  erroris. 

42.  Adjungit  adhuc  et  dicit :  Eum  qui  hic  libero 
voluniatis  arbitrio,  quod  esfnaturalis  intelligenticB 
manus.idestmentisacies  inusus  turpitudinis  mutet, 
iliiene  omnino  veritatis  honestate  fruaturjustissime 
perdere  ;et  tenebras  aetemx  ignorantix  non  evitare, 
Inbisverbisnon  de  ipsa  natura  angelica  vel  humana, 
nec  de  ejus  voluntate,  ut  solet,  sed  potius  de  ipsius 
intelligentia  dicit :  ut,  quia  tria  considerantur  in 
mente  rationali,  id  est  esse,  scire,  velle.  Et  jam  de 
duobus,  id  est  esse  et  velle  utriusque  naturse  satis 
sibi  disputasse  videtur;  nunc  etiam  de  scire,id  est 
deipsa  intelligentia  aliquid  ponat:  unde,  salva  na- 
tura,et  ab  omnibus  pcenis^juxtaejussensum.libara, 
non  solum  voluntas  ipsius  naturse  sed  etiamintelli- 
gentia  in  damnatione  futura  punienda  intelligatur: 
non  tamen  aliquo  supplicio^vel  tormento  exteriori, 
sed  tantum  interiori  damno.  Dicit  enim  quod  qui- 
cunque  modo  per  liberum  voluntatis  arbitrium, 
nalurali8intelligentia;munus,'qu(id  habere  debuitad 
exercitium  quaercndaB^inveniendaB  et  contemplandae 
veritatis,commutaverit  in  alios  usus,id  est  ut  ipsam 
intelligentioe  aciem  potiusin  rebus  vanis  etinutili- 
bus,vel  etiamnoxiisoccupct,inilla  tunc  damnatione 
ipsa  voluntas  hominis  libera,  quae  hic  male  usa  est 
bono  intelligentiaB,  etiam  hoc  modo  punietur,  ut 
veritatis  luce  minime  perfruatur  ;sed  et  ipsum  bo- 
num  intelligentiaB  justissime  perdat,et  aeternae  igno- 
rantiae  tenebras  incurrat.Quod  si  ita  est,magnaest 
jam  ista  humanas  voluntatis  pcena,  ut  quae  in  hac 
vita  suo  libero  arbitrio  male  ubusaest  intelligentiae 
bono,in  illatuncdamnatione,etipsumbonum  intel- 
ligentiae  perdat,  et  nulla  veritatis  luce  fruatur,  et 
aeternae  ignorantiae  tenebris  condemetur.  Et  haec 
pcena  perversse  humana  voluntatis,  intelligentiffi 
lumen  amittentis.tantum  erit  poenale  ipsi  intelligen- 
tiae,  ut  juste  amittenda  esse  videatur,  et  loco  ejus 
aetemae  ignorantiae  tenebrae  succedant.  Haec  pcena 
humanae  mentis  in  illa  damnatione  futura,  etiam  a 
nobis  non  respuitur ;  quia,ut  in  Evangelio  legimus 
{Matth,  XXV,  24),quando  servus  inutilis  condemna- 
l)itur,qui  unum  talentum  intelIigentiae,quodaccepc- 
ral,  noiuit  utiliter  exercere,  et  exercciido  duplicare: 


A  sed  vel  in  sudario  illud  ligavit.vel  in  terra  abscon- 
dit,  id  est  delicate  vivendo,  et  terrenis  curis  se  im- 
mergendo  infructuosum  reddidit :  quando,inquam, 
ille  inutilis  servus  condemnabitur,  sicut  ipsa  Evan- 
gelica  veritasmanifestam,primum  dicetur  \Auferte 
abeo  talentum  {Ibid.,  28)  ;et  tunc  subjungetur:Br 
inutilem  servum  projicite  in  tenebras  exterioresiiltic 
eritfletuset  stridordentium(/bid., 30). \]ude  nulla  poe- 
na  fldeli  hominiformidandaestsicutiIla,idestiniiIa 
damnatione  spoliari  lumine  intelligentiae  Dei,et  pro- 
jici  in  tenebras  exteriores,  ubi  aeterna  caecitate  dam- 
natis  nulla  erit  illuminatio,nuilacontemplatio  veri- 
tatis.  Cum  ergo  haec  ita  sint,  quomodo  eis  qui  in 
tantaettam  gravi  damnatione  aeternaecaecitatisfuturi 
sunt,et  absentiam  veritatis  et  beatitudinis  semper 

P  passuri,promisit  iste  superius  notitiam  et  scientiam 
ipsius  beatitudinis  et  veritatis ;  ita  ut  propte  hanc 
cognitionem,et  miseros  non  esse  miseres  et  damna- 
tos  non  damnatos  esse  firmaverit,  hoc  ergo  teneat 
quod  hic  utcunque  veraciter  dixit,  et  abjiciat  illud 
quod  ibi  supervacue  et  inaniter  posuit. 

CAPUT  xvn. 

Septimo decimo  capituloseptemdcnnitionesponit 
hoc  modo : 

4 .  Deum  non  esse  auctorem^  factorem,  prsedesti^ 
natorem  sujij^tiriorum. 

5,  Praedestinationem  Dei  adea  tanfum  quas  in  bono 
suniypnescientiam  vero  adbonamalaque.Quamdif" 
ferentiam  non  ex  natura  esse,sedex  usu  tocutionum. 

3.  Sicut  et  id  quod  dicitur  Deus,ubique  esse  prx- 
C  sentia  potestatis,sed  non  ubiquegratia  habifationis, 

ita  dici  posse  de  eo  ubiqne  prwscientia,sed  non  ubi- 
queprxdestinatione  ;cumaper(issime  veritas  ctamet 
deDeo  :ubicunque  ftwrit  Deus  praesentia,ibiprofecto 
erit  habitafione ;  similifer  ubicunque  fuerit  praS' 
scientia,  necessario  erit  prasdestina4ione. 

4.  Bt,  sicut  prxsenliam  et  habitationem  Deinon 
nisiin  hisquw  abeofactasuntj  ilaejus  prasscientiam 
et  prardrstinationem  non  nisi  eorum  quae  ipse  facturus 
esset :  et  sicut  prxsentia  ejus  et  habitatio  in  hisquae 
nec  abeo  sunt  nec  ea  fecit,  e  coiifrarioesse  dicantur, 
cum  in  eis  non  sit  ;ita  pnescienfiam  ejusetprxdeS' 
tinationem^e  contrario  pronuntiariin  ittis  quae  nec 
fecit  nec  donavit,  quia  nihii  sunt. 

5.  Ignem  astemum  ad  urendum  diaboium  et  an- 
n  geliks  ejuSy  non  homines  facfumf  posfquam  sethere 

defrusus  sit :  ubi  in  aefhereo  corpore  non  jwferat 
paenus  senfire,  addifum  ei  corpus  aereum,  in  quo 
ignem  sentiret, 

6.  iVan  esse  illum  ignem  poenam^  neque  ad  eam 
prseparafum  vel  prxdesfinatum\sedquifuercUpra^ 
destinatus  ut  esset  in  universitate  omnium  boiw- 
rum,  sedes  factus est  impiorum  :in  quo  procui  dubio 
habitabunt  non  minus  beati  quam  miseri, 

7.  MiHerinm  nuflam  esse,  nisi  morfem  xfemam\ 
wfemam  morfem  verifatis  ignorantiam  :nuUamque 
miscriaw rsse nisiverifafis ignorantiam  :et ubi igna- 
relur  veritas,  ibi  nullam  vifam. 


915 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


216 


Quod  ergo  primo  loco  posuii:  Deum  non  esse  au-  A  (MaUh.  x,  28) ;  et  qui  dtcturus  esl  in  ipso  jadicio : 


ctorem,  factorem,  prxdestinatorem  suppticiorum,  ma- 
nifeste  contra  fidem  dixit,sicut  supra  jam  frequen- 
ter  ostendimus.Nonenim  injusta  suntilla  supplicia 
quffi  in  ffiterna  damnatione  diabolo  et  angelisejuset 
omnibus  impiis  hominibus  inferentur,  quia  unum- 
quemque  eorumqui  ibidamnantur,5ecundum  meri- 
tum  suum,  et  secundum  mensuram  iniquitatis  sus 
torquentet  cruciant;  implente  eis  justo  et  ffiterno 
judice,  qnod  de  eo  in  psalmo  scriptum  est:  Quia 
rcddet  unicuique  secundum  opera  sua  {Psal,  lxi.  ^13}. 
Ita  etunus  estignisgehennaB,ettamendiversomodo 
sibi  traditos  cruciat :  sicut  et  unus  est  calor  solis, 
et  tamen  non  aequaliter  ab  omnibus,  sed  ab  aliis  et 
ab  aliis  diverso  modo  pro  sui  corporis  temperatione 


Discedite  a  me,  maledicti,  in  ignem  aetemum  {Matth. 
XXV,  41).  Quod  si  ilia  suppiicia,  et  locus  tormeato- 
rum  in  aliqua  parte  rerum  creatarum,  id  est  inali- 
qua  parte  mundi  esse  credenda  sunt,qui8  alius  esse 
potuit  facto  est  omnium?De  quo  Scriptura  manife- 
ste  dicit :  Qui  vivit  in  setemum,  creavit  omnia  simul 
{Eccli.  XVIII,  \).  Gum  enim  vere  creatura  sit  ille 
ignis  asternus,  neque  enim  oredendus  est  esseDeo 
coaeternus  ;et  sic  hsBC  creatura  in  justos  usus  et  re- 
ctos  condita,quicunque  vel  illam  vel  aliam  quamli- 
bet  creaturam  non  a  Deo  dicitesse  uno  et  solo  totius 
creaturs  auctore,  sed  ab  alio  nescio  quo,manife8le 
hsretica  impietate,  vel  Manichfleorum,  vel  aliorum 
pessimorum  hareticorum  involvitur.  Et  ideo  cum 


sentitur.Ideo  autem  suppliciaipsa  nunquam  finiun-  n  vere  inter  creaturas  ignis  ille  «Bternus  connumeran 


tur,  quia  justum  est  apud  Deum,  ut  qui  nunquam 
sibi  voluerunt  ponere  finem  peccatorum,  nunquam 
finem  habeant  tormentorum^  et  qui  ei  noluerunt 
subditi  esse  pietate,omnes  ei  subdantur  necessitate, 
ne  creatura  ulla  suo  remaneat  auctori  contraria;et 
quicunque  hic  non  acquieverunt  veritati,sed  credi- 
derunt  iniquitati,ibi  omnino  et  ab  iniquitate  coer- 
ceantur,  et  manifestam  veritatem  divini  judicii^ 
divins  majestatis  et  potestatis  Dei,  et  Ghristi  ejus 
negare  non  possint.Ita  ut  ipsi  impii,qui  alieni  sem- 
per  exstiterunta  cultu  Dei,cogantur  ipsam  veritatem 
fateri,  et  sero  gementes  ac  pcBnitentes  dicant:  Ergo 
erravimuB  a  via  \eritatis,  et  justitix  lumen  non  lu.xit 
nobiSj  et  sol  non  est  ortus  nobis  {Sap.  v,  6).  Unde  et 
ipse  omnipotcns  Deus  cum  pcr  prophetas  suas  hor- 


dus  sit,  ipsum  sine  dubio  habet  auctorem  etfacto- 
rem,  quem  et  omnis  cffitera  creatura  ;de  quo  etiam 
scriptum  est :  Sex  enim  diebxxs  fecit  Deus  coilum,  et 
terram^  et  mare,  et  omnia  quae  in  eis  sunt,et  inseptimo 
die  requievit  {Exod.  xx,  II).  Dicat  ergo  iste  in  qua 
parte  rerum  putet  esse  infernum,id  est  iocum  illum 
sternalium  tormentorum,  utruan  in  ccelo,  an  in 
terra,  an  in  mari,  vel  in  csteris  quae  in  eis  sunt. 
Ubicunque  eum  esse  putaverit^necesse  estut  ab  eo 
factus  sit.  Qui  fecit  caslumt  et  terram,  et  mare,  ei 
omnia  qnx  in  eissunt  {Ibid.). 

Quae  cum  ita  8int,cur  ipse  omnipotens  Deus,  qui 
est  auctor  et  factor  omnium  rerum^non  recte  et  ve- 
raciter  intelligatur,sive  credatur  etiam  prffidestina- 
tor  tam  justorum  ettam  ordiiiatorum  suppUciorum? 


renda  et  ffiternasupplici  comminatur,  frequentcr  et  ^  Licetenimpatientibuset  sustinentibusillasuppiicia 


fine  comminationis  suas  8ubjungit,dicen8:£^5ct>n/, 
quia  ego  Dominus  {Kvod.  xxix,  46) ;  id  est  necessi- 
tatc  diccnt,  ad  confusionem  suam,  quod  nunquam 
pietatc  ct  devotione  scire  volucrunt  ad  salutcm 
suam.  Ipse  quoquc  ipsius  malitiae  auctor  et  instiga- 
tor  diabolus,  cum  omnibus  satellitibus  suis  angelis 
immundis  atque  damnatis  ibi  finem  accipiet  sua3 
tyrannidis,  quam  adversus  Deum  et  contra  totius 
humani  generis  salutem  ab  initio  exercere  non  cessat, 
cum,  sicut  scriptum  esi  iVidentibus  cunctis praecipi- 
iabitur  (Job.  xl,28).  Propter  hasc  namque  omnia,  et 
alia  quas  in  secretis  Dei  latent,in  Scripturis  sanctis 
etiam  utilis  appeJlatur  infernus:  sicut  utilis  est 
poena  etiam  humanarum  legum  per  quam  noxii  pu- 


videantur  esse  mala,apud  ilium  tamen  asternum  ju- 
dicem  non  sunt  mala  ;  quia  justa,  et  nihil  justum 
potest  dici  malum.  Ipse  ergo  et  praBdestinavit  et 
prosparavit  illum  actcrnum  ignem,de  quo  ipsa  Veri- 
tas  ait :  Qui  paratusest  diabolo  et  angetis  ejus  {Malth. 
XXV,  41);  et  de  quo  Salomon  dicit :  Parata  surU 
derisoribus  judicia,  et  mallei  percutientes  stutlorum 
corporibus  {PrOv.  xix,  29).  Si  enim  haac  supplicia 
impiis  et  iniquis  aDeojusto  Judice  praedestinatanon 
sunt,  quomodo  dc  eis  adhuc  utique  futuris  atque 
venturis  perbeatumJoannemin  Apocalypsi  dicitur: 
Et  cruciabuntur  die  ac  nocte  in  saecula  sxcvlorum 
{Apoc.  XX,  10) ;  et  iterum :  Et  fumus  tormentorum 
eorumascendet  in  sxcula  sseeulomm  {Apoc.  xiv,  H). 


niuntur  ut  caeteri  in  pace  vivant.  Ait  namque  Scri-  j)  Quoraodo  etiam  beatus  Petrus  de  quibusdam  pessi- 


ptura  cum  de  lingua  mala  loqueretur :  Et  utilispo 
tius  inferus  quam  illa  (Eccli.  xxviii,  25). 

Cum  ergo  tam  justa  et  tam  ordinata  sint  illa 
aeterna  supplicia  angelorum,  sive  hominum  dam- 
natorum,  cur  non  sit  Deus  auctor  eorum?  non 
quod  ipse  sit  causa  tantorum  malorum,  sed  quod 
ipse  sit  justus  ordinator  et  judex  justorum  tor- 
mentorum.  Aut  quomodo  non  est  auctor  illo- 
rum  suppliciorum,  de  quo  manifeste  in  Evan- 
gelio  dicitur  :  Qui  pofest  et  animam  et  corpus 
perdere  in  gehennam  {Luc.  xii,  5) ;  et :  Qui  post- 
quam  occuUrit,habet  polestatem  mittere  in  gehennam 


mis  dicit :  Quibus  caligo  tenebrarum  in  astemum  re- 
servatur  (II  Petr.  ii,  17).  Et  beatus  Judas  apostolus 
de  eisdem  similiter :  Quibus  procellafinquiiitenebra'' 
rum  in  astemum  servata  est  {Judae.  13).  Gerte  om- 
ncH  consonanter fatemur  Deum  praedestinasBe  omnia 
quae  ipse  esset  facturus,  et  utique  tam  magna,  tam 
justa  et  aeterna  judicia  nemo  praeter  ipsum  facturus 
est.  Si  ergo  ad  ejusopera  pertinent,  nec  ab  alio  fleri 
pos8unt,certura  est  omnino  nec  dubitari  debet  quod 
ipsum  habent  praedestinatorem,  quem  auctorem 
atque  factorem. 
Quod  si  istef propterea  dicit  non  esseDeum  aucto- 


217 


UBER  ADVEflSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


St8 


lem  factoremsupplioiorumqaia^utdiceresolet.Bup-  A 
plieium  nihil  est^quia  8ubBtantiam,et  naturam  per 
86  existendi,et  subsistendi  nonhabet,8icutnecma- 
lom,  nec  peccatum,  nec  mors;etideononpotuissea 
Deo  pnedestinari  eaquae  substantialiter  non  existunt: 
contradicendum  ei  constanter  ipsa  rei  evidentissima 
veritate,  quia  videlicet  istud  verbum  quod  dicitur 
supplicium  non  significet  aliquam  rem  vel  naturam 
8ubsistentem,8icutsignificant  cum  dicimus:G(Blum) 
terra,mare:hsc  enim  continuo  quasdam  rerum  na- 
taraa  sua  significatione  demonstrant.Licetergohoc 
quod  dicitur  supplicium,  non  significet  isto  modo 
aliquam  rem  per  se  subsistentem,  tamen  significat 
aliqaod  grande  malum,quod  per  subsistentesagitur 
naturas  rerum.Ita  cum  nullam  sui  habeat  substan- 
tiam,8ignifioat  tamen  illud  quod  non  nisi  per  res  et  p 
substantias  existentes  efficitur ;  sicut  et  ipsa  mors 
cumdicitur,  utique  nullam  sui  substantiamsignifi- 
cat;  quia  naturam  per  se  subsistendi  non  habet:hoc 
tamen  noaiine  significatur  et  intelligiturgravissi* 
mum  malum,  quod  in  substantiarum,  id  est  animae 
et  corporis  divisione,  cognoscitur.  Ita  omnipotens 
Deus  supplicium,  quod  non  prsdestinavit  ut  exis- 
teret  in  natura  sui  praedestinavit  tamen  in  naturis 
et  substantiis  vere  eustentibus,quibus  tantum  ma- 
lum,  quod  ille  nomine  significatur  et  intelligitur, 
vere  et  substantialiter  exhibetur. 

2.  Dicit  post  hsc  :  Prxdestinationem  Dei  ad  ea 
tantum  quas  in  bono  sunt^  prasscientiam  vero  ad  bona 
malaque :  quam  differentiam  non  ex  natura  esse,  sed 
exusu  loctUionum.Ea,nc  diiferentiam  proBscientis  et 
praedestinationis  Dei,quia,ut  Patres  sancti  eam  tra-  C 
diderunt,  et  ipsa  veritas  veracem  esse  demonstrat, 
ntique  tenemusetamplectimur.Quod  videlicet  Deus, 
praBscius  omnium  futurorum^omnia  aBternalitcr  prae- 
scierit  quae  erant  futura,  id  est  ct  bona  et  mala  ; 
prasdestinaverit  vero  eeternaliter  sola  bona  quae  ipse 
erat  facturus,  sive  gratuita  misericordia  sua,  sive 
justo  judicio  Buo.  Et  ideo  rectissime  prsescientiam 
Oei  et  in  boniB  et  in  malis  intelligi ;  prsedestinatio- 
nem  vero  in  solis  bonis  et  justis,qus  ipse  non  solum 
prxscivit,  sed  etiam  Btatuit^prsfinivit^atque  decre- 
vit  futura.  Iste  tamen  hanc  diiferentiam  propterea 
commemorat,ut  Deum  mala  prescire  potuisse,prae- 
destinare  autem  non  potuisse  contendat,non  intel- 
ligens  illam  diiferentiam  mali  quam  jam  superius 
commendavimus ;  quod  scilicet,  aliud  sit  malum  q 
contrarium  bono,quod  est  utique  vitium,nec  habet 
auctorem  Deum  :  aliud  vero  malum,quod  est  con- 
trarium  paci,quieti,vel  8anitati,quod  nunquam  ac- 
cidit  nisi  Deo  auctore  et  judice;  sicut  ipse  loquitur 
per  prophetam  :  Ego  Dominus  faciens  pacem  et 
creans  malum  (Isa.  xtv,  7).  Unde  ct  illud  est  apud 
aliud  prophetam :  Si  erit  malum  in  civitate,  quod 
l>ominus  non  fecerit  {Amos.  in,  6).  Et  iterum  :  Bona 
et  mala,  viia  et  mors,  paupertas  et  honestas,  a  Deo 
«inr  (&di.ix,14).Illiu8  itaque  mali  quod  intelligitur 
m  vitio  vel  peccato,  non  est  prsedestinator  Deus, 
quia  nec  auctor.hujus  autem  mali  quod  intelligitur 


in  aliqua  afQictione,  tormento,  atque  8nppIicio,veI 
temporali  vel  aeterno,  quia  hffiCySicut  Scriptura  do- 
cet,  ab  ipso  8unt,et  ejus  judicio  disponuntur  atque 
inferuntur,  manifeste  et  auctor  est,  et  prsdestina- 
tor,  quia  et  prsscivit  ea  futura,  et  prsdestinavit 
juste  facienda.  Qusb  cum  ita  sint,  nihil  egit  istam 
differentiam  ad  medium  deducendo,  nisi  ut  verita- 
tem  negaret,  et  suam  imperitiam  demonrtraret. 

Quod  vero  ait :  Hanc  differentiam  divinas  prx- 
scientise  et  prsedestinationis  non  esse  exnatura,sed  ex 
usu  locutionum,nobis  melius  et  verius  videturquod 
ex  natura  et  socundum  naturam  Bit;quiaetsiinDei 
natura  :  Nulla  est  transmutatio,  vel  vicissitudinis 
obumbratio  (Jac.  i,  17),  ut  aliud  sit  ei  scire,  aliud 
pr2&8cire,  aliud  prsdestinare  ;  sed  una  et  simplici 
et  sterna  scientia  sua  totum  simul  et  aequaliter  con- 
tinet,quod  in  rebus  temporalibus  diverso  modo  agi- 
tur  et  exhibetur:tamen  cum  haec,id  est  prsscientia 
et  prsdestinatio  Dei,verissime  adcreaturarumejus 
statum  et  dispositionem  referantur,  differentiam 
aliquam  in  Dei  sterna  et  incommutabili  scientia 
non  habent,  quia  totum  ibi  una  et  simplex  scientia 
esty  nec  temporibus  variata,  nec  rerum  diversitate 
mutata  :  habet  tamen  eam,  id  est  differentiam  in 
rebus  temporaliter  transeuntibus,  dum  in  eis  alia 
Bunt  prsBsentia  vel  prsterita,  ubi  humanus  sensus 
proprie  agnoscit  scientiam,alia  vero  futura,quibuB 
proprieprsscientiam  vei  prsdestinationem  inteiligit 
convenire.  Etquia  inipsisfuturisaliaoccurritdiver- 
sitas,  utquaBdamsintbona,  quaedamvero  mala,  rur- 
sumaliaoccurritdifTerentia,  utscilicetprsdestinatio 
agnoscatur  in  solis  bonis,prsscientia  vero  in  utrisque 
intelligatur,  id  est  boniset  malis.  ItahscdifTerentia 
prsscientiffi  et  prsdestinationis,etsi  non  est  ex  natura 
vel  secundum  naturam  incommutabilis  deitatis,est 
tamen  et  agnoscitur  csseexnaturaetsecundumna- 
turam  admiuistrandaeet  disponendaecreatursmuta- 
bilis.  De  qua  re  etiam  superius,  id  est  in  secundo 
hujus  disputationis  capitulo,  plenius  diximus ;  et 
ideo  nullatenus  patimur  istaqus  tam  recte  et  vera- 
citer  suis  proprietatibus  sunt  distincta,  et  ita  nobis 
a  Patribus  tradita^ullius  nova  praesumptione  turbari 
atque  confundi:ut  indiscrete  etconfusealiquispr»- 
sumat  dicere^  sicut  iste  dicit,omnem  prsscientiam 
prffidestinationem  es8e,quod  est  apertissimeblasphe- 
mum;ut,cum  prsscire  possit  Deus  etiam  mala,  ea, 
quod  absit,  prffidestinasse  dicatur.  Quamvis  prs- 
destinatio,  quia  non  est  sine  prffiscientia,  non  ab- 
surde  possit  dici  etiam  prffiscientia. 

3.  Iste  tamen,  ut  non  ex  rerum  veritate  et  pro- 
prietate,sed  tantummodo  ex  usu  locutionis  nostrffi 
hanc  dilTerentiam  venirecontendat.subjungitexem- 
plum  suffi  aasertioni  contjarium,et  dmi:Sicut  et  id 
quod  dicitur  Deus,  ubique  esse  praesentia  potestatis, 
sed  non  ubique  gratia  habitationis  :  ita  dici  posse  de 
eo  ubique  prsescientia,  sed  non  ubique  prxdestina- 
tione  :  cum  apertissime  veritas  clamet  de  Deo  :  ubi- 
cunque  Deus  fuerit  prxsentia,  ibi  profecto  erit  kabi- 
tatione.  Similiter  ubicunque  fuerit  prxscientia,  ne- 


219 


IPLORI  DIACONI  LDGDUNENSIS. 


sao 


eessario  erit  prsedestinatione.  Ecoe  afKlrmat,  quod  A  ditionis  effectum,  aliquando  inhabitare :  Bicut  ipse 


haec  religiosa  locutio  ecclesiastics  disciplinss,  ut 
distinguatur  et  discernatur,et  dicatur  a  nobis  quia 
Deus  ubique  est  per  praesentiam  majestatis,  sednon 
ubique  per  prffisentiaro  babitationis,  non  sit  ex  re- 
rum  proprietate,  sed  tantum  cx  usU  locutionis  hu- 
manSy  ut  destruat  saluberrimum  sensum  totius 
Scripturae^ivinae;  ubi  omnipotens  Deus  alitercom- 
mendatur  nobis  usquam  esse  generaliteresseprs- 
sentiam  majestatis,aliter  vero  specialiter  per  gratiam 
inbabitationis.De  generalis  namque  suae  majestatis 
praeseiitia  ipse  dicit :  Ccelum  et  terram  ego  impleo. 
Et  Propheta  ad  ipsum  :  Si  ascendero  in  coslum,  tu 
illic  es ;  n  descendero  ad  infemum,  ades  :  si  sum^ 
psero  pennas  meas  diluculo,  et  habitavero  in  ex- 


Dominus  in  Evangelio  ostendit  dicens^E^  quijurat 
in  templum,  jurat  in  illud,  et  in  eum  qui  habikU  in 
ipso  (Matth,  xxiii,  21).  Et  tamen  aperte  Scriplupa 
dicit  :  Quia  non  exceUus  in  manufactis  habitat  {Act. 
vii,  48),  unde  et  Salomon  de  ipso  templo  quod  ei 
sediflcaverat  et  consecrabat,  in  oratione  sua  dicit : 
Si  ccelum,  et  coeli  coRlorum  te  capere  non  possunt^ 
quanto  magis  domus  hsec  quam  aedificavi  ?  {11  Par, 
11,6).  Unde  et  inteiligimus  quod  in  hujusmodi  tem- 
plo  manufacto  et  suo  nomini  dicato  atque  sacrato, 
recte  et  inhabitare  Deus  dici  possit  quadam  gratis 
dignatione,et  sacramentorum  coelestium  sanctifica- 
tione ;  et  non  inhabitare  majestatis  immensitate,et 
illius  gratiffi  quam  soli  electae  et  rationali  creaturs 


(remis  maris,  et  enim  illuc  manus  tua,  deducet  me,  -^  exhibet.Iargitate.Dicit  quidam  sanctus  et  gloriosus 


et  tenebit  me  dextra  tua  (Psal.  cxxxvni,  8-10). 
De  gratia  vero  inhabitationis  ejus,  qua  non  ubi- 
que  est,  sed  in  templo  suo,  id  est  in  sancta  et 
rationali  creatura  anglica  vel  humana,  qu«  sola 
est  capax  ejus  cognitionis  et  intelligentise ;  illumi- 
nationis  et  grati»  ;  aliquando  ccelorum  significa- 
tione,  per  quam  intelligitur  CGeleslis  vita  angelo- 
rum  sive  hominum  sanctorum  :  aliquantio  vero  ip- 
sius  specialis  templi  commemoratione.  Ita  loquitur 
Scriptura,ut  dicat :  Qui  habitat  in  coelis  irridebit  eos 
(PsaL  I!,  4).  Ei:Adte  levavi  oculos  meos,  qui  habitas 
in  caslis  (Psal,  cxxii,  1).  Et:  Resvice  de  sancluario  tuo, 
de  excelso  cmlarum  habitaculo  (Deut.  xxvi,  15).  Et : 
Pater  noster,  qui  es  in  coelis  (Matth.  vi,  9).  Et  illud 
quod  Apostolus  ait :  Nescitis  quia  templum  Dei  estis 


martyr  de  iIio:Gujus  templum  totusest  mundus.In 
quibus  verbis  sit  simpliciter  totum  mundum  qui  con- 
stat  e  coelo  et  terra  intelligi  voIuit,ita  hoc  recte  in- 
teiligitur  dixisse,quia  in  toto  mundo  ubique  potest 
religiose  coli,  ubique  adorari ;  duni  veri  adoratores 
non  jam  in  Hierosolymis  cum  Judaeis,nec  in  monte 
illo  cum  Samaritanis,sed  ubique  adorant  Patrem  in 
spiritu  et  veritate  (Joan.  iv,  3).  Si  autem  illo  modo 
intelligi  voluit  cigus  templum  totuse8tmundus,ut 
totummundumJuxtaconsuetudinemScripturarum, 
totum  genushumanum  appellaverit,manifeste tem- 
plum  Dei  totus  est  mundus.lniilisscilicet(6)quiex 
toto  mundo,id  est  ex  universo  genere  humano,con- 
vertuntur  et  colliguntur  ad  Deum,et  templum  ejus 
fiunt.  Unde  et  idem  beatissimus  martyr  postquam 


et  Spiritu^  sanctus  habitat  in  vobis  (I  Cor.  iti,  16).  ^  dixit:Gujus  templum  totus  est  mundus,  subjunxit 


Et  iterum  :  Vos  enim  estis  templum  Dei  vivi.sicut  di- 
cit  DeuSy  quoniam  inhabitabo  in  illis,  et  inambulabo, 
et  ero  illorum  Deus,  et  ipsi  erunt  mihi  populus  (II 
Cor.  VI,  16  ;  Levit.  xxvi,  ^2). 

Gum  ergo  veraciter,  et  omnino  secundum  rerum 
naturam  tanta  sit  distantia  et  difTerentia  interprtB- 
sentiam  divinae  majestatis,  quaegeneraliteretpoten- 
tialiter  omni  creaturae  exhibetur,et  gratiam  habita- 
tionis.quae  specialiter  etmisericorditertantummodo 
rationali  et  electae  creatur8B,qu8B  ejus  potest  capere 
imminationem[«M?]et  intelligentiam  ct  suavitatem, 
conceditur  :  quare  hunc  tam  divinum  sensum,  et 
tam  necessarium  fidei  et  saluti  nostrae,sua  temeri- 
tate  in  tantumevacuareconatur,utipsamveritatem 


atque  ait:In  nostra  dedicandus  est  mente,in  nostro 
consecrandus  est  pectore. 

Quapropter  non  ex  usu  tantummodolocutionum, 
sed  ex  ipsa  veritate  et  proprietate  rerum,  omnipo- 
tens  Deus  ubique  esse  diciturperpraesentiammsje- 
statis,  etnon  ubiqueper  gratiam  inhabitationis,  dum 
etgeneraliter  universae  creaturae  exhibetpraesentiam 
maje8tatis,et  tantummodo  electffirationalicreaturs 
largitur  gratiam  suae  inhabitationis.Quid  autem  est, 
quod  asseritdici  posse:  De  Deoubiqueprxscientiai  sed 
non  ubique  prsedestinatione ;  et  ubicunque  fuerit  pras- 
scientia^necessario  erit  pr3sdestinalione?Qma  unquam 
ita  locutus  est  ut  diceret  Dcum  ubique  esse  prs- 
scientia?Gum  praescientia  sua  tantummodo  apud  se 


clamare  dicat.Quod  ubicunque  Deus  est  praesentia,  D  sit,cui  soli  cognita  est.Aut  quid  necesseestdicere, 


ibi  sit  et  habitatione?  Gum  e  contrario  haecveritas 
Scripturae  Dei  tam  diligenter  discernat  semper,  at- 
que  distinguat,ut  habitationem  Dei  tantummodo  in 
templo  suo,  vel  coelesti  vel  etiam  adhuc  in  tcrris 
posito,per  bonitatem  gratiae  ejuscommendet(a).Di- 
citur  quidem  et  in  temploaliquo  manufacto  etreli- 
giosa  pietate  suo  nomini  consecrato,propter  ipsius 
consecrationis  gratiam,  et  familiariorem  suae  maje- 
statis  cultum,et  celebriorem  supplicationisetexau- 


ubique  eum  esse  praBdestinatione,cum  praedestioa- 
tiono  sua  tantummodo  apud  se  sit,  quia  ipsi  soli 
cognita  habetur.Similiter  ergo  vanum  estquodait: 
Ubicunque  fuerit  prxscientia,  necessario  erit  prsede- 
stinatione  :  Quia  et  hoc  nemo  dicit  t  sed  sicut  qui- 
dam  Patrum  antiquorum  dixerunt,novitasestvocis» 
et  aliud  nihil.  Dicimus  namque  Deum  ubique  esse 
msgestate,ubique  esse  potentia,ubique  esse  virtute; 
quia  hoc  totum,  id  est  majestas,  potentia,  virtus. 


NOTiE  DUVALU  D0GT0RI8  SORBONNIGI. 

(a)  Advertant  novatoresDeum  in  templis  locisque      maeos  luculenter  ostendit  Ghrysostomus. 
consecratis  speciaii  modo  inhabitare,ut  contraAno-         (6)  Subaudi,  habiiat  Deus. 


Hl 


LIBER  ADVEIISUS  lOANNEM  SCOHUM. 


229 


ipse  e9t,qui  nbique  est.  Ut  autem  dicamus  ubique  A  dubio  sunt  futurs^nonsolum  angelis  qui  non  servsP 


eum  esse  praescientia,ubique  pracdestinatione,  nulla 
ratio  est.Quia  nusquam  legitur  Deus  vel  praescien- 
tia  vel  prsdestinatione  esse. 

Ergo  et  illud  quod  dicii :  Praesciinliamet  prxde^ 
siinalionem  Dei,  non  nisi  eorumf  qux  ipse  facturus 
esset,  aperte  mendacium  est,  quia  pra^scientia  ejus 
etiam  in  malis  esse  potest,  qus  ipse  facturus  non 
eratDeinde  quod  ponit,  etdicit  :  Sicut  prsscientia 
^uSyCt  habitaiio  in  his  qux  nec  ab  eosunt  nec  eafecit, 
similiter  vanissimum  est.Ubi  enim  unquam  legit  1 
ubi  a  fidelibus  dictum  audivit,  ut  Deus  in  bis  quae 
nec  ab  eo  sunt  nec  ea  fecit,  praesentiam  et  babita- 
tionem  babere  diceretujr^Quseautemsuntistaqufie, 
ut  ipse  scribit,nec  abeo  sunt  nec  ipse  fecit?  si  enim 


verunt  suum  principatum^sed  dereliquerunt  suum 
domici1ium,quos  etiam  ruentes  de  coelestibus  tradi- 
dit  Dous  in  judicium  cruciandos^  reservari  :  sed 
etiam  hominibus  impiis  sunt  preeparata,  et  reser- 
vata.  Unde,  sicut  jam  commemoravimus,  beatus 
Petrus  apostolus  ait  de  quibusdam  impiis,  et  illa 
ultima  perditione  damnandis  :  Quibus  catigo  tene- 
brarum  in  aetemum  reservatur  (II  Petr,  ii,  17).  Et 
beatus  Judas  apostolus  de  eisdem  similiter  dicit : 
Quibusprocella  tenebrarum  in  wtemum  rescrvataest 
[Judx  12)  Sicut  ergo  catigo  illa  et  procelta  ster- 
narum  tenebrarum  hominibus  impiis  et  pessimis  est 
praeparata  et  reservata,ita  etiam  ipse  ignis  fieternus, 
qui  sine  dubio  simul  intelligendus  est,  etiam  ipsis 


suDt  aliqua  talia,  est  ergo  aliqua  creatura  quae  nec  j  «f^  praeparatus  et  reservatus.^  Ideo  quod  Dominua 


a  Deo  est  nec  Deus  eam  fecit?  Quod  utique  non  est 
Ghri3tianum,sed Manichaeum  ; quianon  potest  men- 
tiri  Evangelium,ubi  scriptumest:  Omnia  peripsum 
fttcia  sunt»et  sine  ipso  factum  est  nihil  (Joan.  i,  3.) 

Tale  est  etiam  illud  ,quod  continuo  subjunxit :  Prse- 
scientiam  Dei  ;  et  prsedestinationem  contrario  pro- 
nuntiariinittisqux  nec  fecit,  nec  donavit,  E  contra- 
rio  enim  pronuntiari  dicit,  ut  juxta  suam  illam,  et 
novam  regulam,et  insanam,quod  pronuntiatur  non 
vere  pronuntiari  intelligatur.  Mendacium  ergo  est 
quod  aflirmare  conatur,  illa  aeterna  suppiicia  nihil 
esse,  nec  adeo  facta  esse ;  quia  in  utroque  veritati 
coDtradicit,et  ideo  vere  a  Deopraescitasuntfutura, 
vere  a  Deo  eis,  qui  meruerunt  inferenda.  Et,  cum 


ait  de  eodem  igni  aetemo  :  Qui  paratus  est  diabolo  et 
angelisejus  [Matth.  xxv,  41).  Ita  fideliter  intelliga- 
mus  ut  quod  principaliterde  illo,hoc  est  dediabolo, 
dictum  est,hoc  ipsum  consequcnteret  de  ejus  cor- 
pore  intelligatur,de  quibus  Scriptura  dicit :  imffon- 
tur  autem  eum.qui  sunt  ex  parte  ittius  [Sap.  n,25). 
Utsuppliciumquodilliprincipaliterestpraeparatum, 
etiam  istis  consequenter  accipiatur  et  praeparatum 
et  rescrvatum :  sicutsuperiusmemorataverbaapo- 
stolica  apertissime  demonstrant. 

5.  Subjunxit  iste  et  dicit  :  Postquam  ab  sthere 
detrusus  sit,ubiin  xthereocorpore  nonpoteratpoenas 
sentireyadditum  ei  corpus  aercumyin  quo  ignem  sen- 
tiret.  De  hac  re  non  istius  impoKunam  definitionem 
et  inconsideratam  deflnitionem^sed  potius  beati  Au- 


h«c  tam  aperte  in  Scripturi.  et  facta  et  prescita  et  c        tj^j  j.^j^  pje.moderala  et  ckutissima.  et  magia 
praedeslinata  esse  mveniantur,conteratur  potius  et      *^  "^  »  --o 

pereat  talis  regula,qua  facta  pro  non  factis  inteliigi 
debere  insanissime  afdrmatur. 


5.  Subjunxit  adhuc  dicens  :  Ignem,  xtemum  ad 
urendum  diabolnm  et  angelos  ejus.non  homineSyfa- 
clum  :  hoc  propterea  iste  et  alii  fortassis  vel  quae- 
rentes  vel  affirmantes  dicere  videntur  ;  id  est,quod 
ille  ignis  aeternus  non  ad  pcenam  hominum,  sed 
tantummodo  ad  supplicium  angelorum  malignorum 
paratus  sit,quia  non  ait  DominusiniDojudicioillis 
qui  ad  sinistram  ejus  erunt  se  esse  dicturum  :  Dis- 
cetUte  ame^maiedictiyinignem  wteruumqui  paratus 
fK,vobis,sed  qui  paratus  est  diabotoest  angelus  ejiLS, 
ut  exeo  quod  non  ait  :  qui  paratus  est  vobis  ;  sed 


quaerentis  quam  definientis  audiamus.  Superior, 
inquit,  pars  aeris,  propter  puram  tranquilitatem, 
ccelo,  cui  collimitatur,  communipace  conjungitur, 
et  ejus  vocabulo  connuncupatur.  In  qua  fortassis 
parte,  si  fuerunt  ante  transgressionem  suam  trans- 
gressores  angcli  cum  principe  suo^  nunc  diabolo, 
tunc  archangeIo(nam  nonulli  nostri  non  eos  putant 
coelestes  vcl  supercoelestes  angelos  fuisse)  non  mi- 
rum  si  post  peccatum  in  ista  sunt  detrusi  caligi- 
nem,  ubi  tamen  et  aer  sit,  et  humore  tenui  conte- 
xatur.Si  autem  transgressores  illi,  antequam  trans- 
grcderentur,  CGoIestia  corpora  gerebant,  neque  hoc 
mirum  est,si  conversa  sunt  ex  pocnain  aeream  qua- 
litatem,  ut  jam  possint  ab  igne,  id  est  ab  elemento 


ait :  Qui  paralus  est  diaboto  etangelis  ejus  [Matth.  [)  naturae  superioris  aliquid  pati,nec  aeris  saltem  spa- 


XXV,  4l),malignis  tantummodo  spiritibus,id  estipsi 
diabolo  et  angelis  ejus  paratus  esse  videatur.  Unde 
qoonimdam  opinio  fuisse  deprehenditur,quod  alius 
sit  iste  ignis  quo  nunc  apud  inferos  damnatorum 
animae  cruciantur  :  et  alius  ille  ignis  aeternus,  in 
qnem  tunc  tantummodo  homines  mittentur,quando, 
cum  corporibus  suis  resuscitafi,simulcum  diabolo 
et  aogelis  ejus  in  eumdem  ignem  aeternum  ire  com- 
pellentur.Sed,sive  unus  sit  ignis,  quo  et  nunc  solae 
animaB,et  tunc  receptis  etiam  corporibus  suis  tor- 
quebuntur,  sive  alius  sit  iste,  sive  alius  ille  ;  nos 
credamus  Scripturae  veraci,quia  ct  illud  suppliciuni 
ignis  aetemi,  et  tenebrae  exteriores,  quae  ibi  sine 


tiasuperioraatquepuriora,  sed  istacaliginosatcnere 
permissisunt;  qui  eis  pro  suo  genere  quidam  quasi 
carcer  est,  usqueadtempusjudicii.  Etsi  quidde  his 
transgressoribus  angelis  diligentius  requirendum 

est. 

Ecce  doctor  pietatis,nihil  temere  praesumens,sed 
de  singulis  caute  ethumilitertractans,dicitangelos 
transgressorescum  suo  principe  nunc  diabolo,tunc 
archangelo,  vel  in  superiore  parte  aeris  hujus,  id 
est,  cgbIo  aethereo  fuisse  antequam  peccarent  :  aut 
fortasse  in  ccBlestibus  conversatos,  si  cum  caeteris 
coelcstes  vcl  supercoslcstes  angeli  fuerunt.  Et,  si  in 
coelo  aetherco  tantummodo  fuerunt,  ex  illa  pura  et 


i. 


m 


PLORI  DIACONI  tUGDUNENSIS. 


m 


8€tfDper  serena  tranquilitate  dejectos  esse  atque  de-  A  eternum  non  esse  p(Bnain,manife8te  ipsi  Veritati, 


trusos  post  peccatum  in  istam  inferiorem  et  cali- 
ginosam  partem  aeris.  Similiter,  si  ante  transgres- 
sionem  suam,  sicut  csteri  angeli  coelestia  corpora 
gerebant)  converti  ea  potuisse  vel  conversa  esse  ex 
pcena  illius  damnationis  in  aeriam  qualitatcm,  ut 
jam  posstnt  ab  igno  pasnam  quae  eis  debetur,  pati. 
Non  ergo  definivit  hic  sanctus  doctor  utrum  in  pcelo 
ffitbereo,  an  etiam  in  cceIo  sidereo  ante  transgres- 
sionem  suam  fuerint  conversati,sed  utrumque  fieri 
potuisse  non  contradicLt.  Undecunque  autem  post 
transgressionera,  sivc  scilicet  ex  superiore,  sive  in- 
feriore  coclo  corruerint,  etiamsi  ccelestia  corpora 
ante  gerebant,  conversa  esse  ex  poBna  in  aeream 
qualitatcm  ;  non  alia  eis  ex  ipso  aere,  id  est  aerea 


id  est  judicii  vivorumetmortuorum,contradicit,qui 
sein  illojudicio  dicturum prsdixit  :  Discediteame 
maledicl\,in  ignem  xtemum  {Malth.  xxv,4l).  Et  ut 
ipsum  ignem  aeternum  intelligamus  esse  poenam 
et  supplicium  sempiternum,  statim  post  pauca  de 
miseri  qui  ibi  aBternaliter  damnandi  et  torquendi 
sunt,  subjungit,  dicens  :  Tnnc  ibunt  hi  in  suppli- 
cium  ssternum  (Ibid,  46).Contradicit  et  beato  Paulo 
apostolo  dicenti  :  In  revciatione  Domini  nostn  Jesu 
Cfiristi  de  cceto  citmangetisvirtutisejus :  dantisvin- 
dictam  in  flammam  tgnis,hisquinonnoveruntDeum, 
et  qui  non  obedierunt  Evangelio  Domini  nostri  Jesu 
Christi ;  quipcenas  dabunt  ininteritu  xternasafacie 
DominxM  a  gloria  majestatis  ejus  {IIThess.  i,  7-9). 


corpora  addita,  non  inconveniens  esse  existimat.  n  GontradicitetbeatoapostoloJoannideeodemstagno 


Non  ergo  definit,  sicut  iste,  quod  ex  ffithere  in  ae- 
rem  diabolus  sit  detrusu8,quia  potuit  et  ex  coelesti- 
bus  ruere,  nec  definit  aethereum,  sive  coeleste  eum 
corpus  habui8se,sed  si  habuit,ex  pcena  in  deterius 
commutatum  esse  :  necadditum  eicorpusaereum, 
vel  quasi  duplici  corpore  uno  coclesti  vel  sthereo, 
altero  autem  aereo  vestiretur  :  sed  ipsum  ejus  cocle- 
ste  corpus,  si  fuit,  conversum  esse  ex  poena  in 
aeream  qualitatem,  ut  jam  non  coeleste  vel  asthe- 
reum,sed  aereum  corpus  esset,ubi  ignis  poenam  et 
supplicium  sentire  possit. 

Item  alibi  de  eadem  retractans,  et  cautissime  ac 
suspense  deliberans,ita  dicit  :  [Si  non  erit  ignis  in- 
corporalis,  sed  corporalis  tactu  noxius,  ut  eo  pos- 
sintcorpora  cruciari,quomodoineo  eritetiampoena 


ignis  et  sulphuris  in  Apocalypsi  dicenti  :  Et  cmcia' 
buntur  die  ac  nocte  in  SB^cula  sa^cutorum  (Apoc.  xx, 
40;)  et  iterum  :  EtfumustormentorumcoTumascen' 
det  in  saecula  sxculorum  (Apoc.  xiv,  10).EtScriplu- 
rae,quae  ait  :  Dabit  incameseorumignemetvemieSf 
ut  urantur,et  sentiantusque  in  sempitemum  (Judith. 
XVI,  2\).  Et  iterum  :  Humilia  spiritum  tuum  valde^ 
quia  vindicta  carnis  impiijgnis  ei  vermes  (Ecc/i.vn, 
19.)  Quae  cum  ita  sint,et  fidelitcr  ad  terrorem  atque 
emendationemassiduam  tenenda  8int,quomodo  iste 
audet^vel  cur  tam  impiam  et  multis  noxiam  per- 
mittitur  habere  libertatem,  ut  in  Ecclesia  dicat  ad 
subversionem  audientium,  et  securitatem  mortife- 
ram  nutriendam,  non  esse  illum  ignem  aeternum 
poenam?cumDominuseum  testeturessesupplicium 


spirituum  malignorum,nisi  quia  suntquaedam  sua  C  sempiternum, ct  veritas apostoJicae  doctrinae  ^/^nem 


etiam  daemonibus  corpora,  sicut  doctis  hominibus 
visum  est,ex  isto  aere  crasso  atque  bumido,  cujus 
impulsus  vento  flante  sentitur  Quod  genuselementi 
si  nihil  ab  igne  perpeti  posset,  non  ureret  fervefa- 
ctus  in  balneis  :  ut  enim  urat,prior  uritur,factique 
cum  patitur.Si  autem  quisquam  nuUa  habere  cor- 
pora  asseverat.non  est  de  hac  re,  aut  laborandum 
operosa  inquisitione,  aut  contentiosa  disputatione 
certandum.Gur  enim  non  dicamus,  quamvis  miris, 
tamen  veris  modis,etiam  spiritus  incorporeos  posse 
pcena  corporalis  ignis  afQigi?  Sispiritus  hominum 
etiam  ipsi  profecto  incorporei  etouncpotueruntin- 
cludi  corporaiibus  membris,et  tunc  poterun  t  suorum 
corporum  vincuiis  insolubiiiter  alligari.Adhaerebunt 


et  flammam  vindictaCfCt  pcmas  in  interituxtemas^ct 
cruciatum  diei  ac  noctis,  et  fumum  tormentorum 
ascendentem  in  sxcuta  5a?rti/oi-um^apertissimeeum 
esse  denuntiet. 

Et  ideo  omnino  indubitanter  et  verissime  nobis, 
ista  credenda  sunt,ut  tali  terrore  coerceatur  et  mor- 
tificetur  in  nobis  delectatio  peccandi,  et  excitetur 
ao  roboretur  sollicitudo  bene  agendi  etDeoplacen- 
di.  Hoc  namque  nobis  praecipue  necessarium  esse 
ipseDominus  ostendit^dicens:  Ostendam  vobis,qu€m 
timeatis  :  timete  eum  qui  postquam  occiderit,  habet 
potestatem  mittere  in  gehennam  (Lmc,  xii,5)  ;  etite- 
rum  :  S^dpotius  eum  timete,qui  potest  etanimamet 
corpus  perdere  in  gehennam  (Matth.  x,  28).Undeet 


ergo  spiritus  daemonum^imo  spiritus  daemones^licet  j)  alibi  Scriptura  utilitatem  hujus  timoris,  et  e  con- 


incorporei,corporeis  ignibus  cruciandi,  accipientes 
ex  ignibus  pocnam ;  et  caetera  quae  de  hac  re  pro- 
lixius  disputat.]  Hac  ergo  cautela  quam  beatus  doc- 
tor  in  suis  inquisitionibus  ostendit,de  talibus  rebus 
sentiendum  atque  tractandum,  et  non  improbe  vel 
mendaciter  aliquid  sentiendum. 

6.  Sequitur  iste,  et  dicit :  Non  esse  ittum  ignem 
po^aam^neque  ad  eum  prasparatum  vet  prxdestina- 
tum  :  sed  qui  fuerat  prdedestinatus  ut  esset  in  uni- 
versitate  omnium  bonorum^  sedes  factus  est  impio- 
rum,in  quo  procut  dubio  non  minus  habitabunt  heati 
quam  miseri.  In  his  verbis  cum  dicit  illum  ignem 


trario  malum  securitatis  ostendens,  dicit :  Timor 
Domini  expettit  peccatum  (Eccti.  i,  27  :  nam  qui 
sine  timore  est^non  potest  justificari. 

Quod  autem  iste  dicit :  Eumdem  ignem  xtemum 
non  esse  ab  initio  praeparatum  et  praedestinatum  ad 
poenam,sed  tantnm  ut,  in  universilate  creaturarum 
quas  a  bono  Creatorebonxconditxsunt^et  ipseguasi 
locum  suum  teneret,fi^Q\  nostrae  nequaquamestre- 
cipiendum.Sed  hoc  potius  tenendum  est  quia  om- 
nipotens  Deus,  qui  omnia  quaecunq.ue  ab  initio 
creavit,  certis  utique  ex  causis,  et  ad  certos  et  ne- 
cessarios  usus  condidit^et  nihii  inaniter  aut  super- 


225 


LlBEft  ADVEllSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


236 


vacue  constiiuit,sed  unamquamquo  rem,sua  omni- 
potentia  conditam,  proprium  ofllcium  sive  utiliia- 
tem  habere  voluit :  sicut  lumen  ad  usum  diei,et  te- 
nebras  ad  quietem  noctis,  et  firmamentum  coeli  ad 
scdem  Iuminarium,et  aquarum  super  cobIos  separa- 
tionem  ad  temperationem  astrorum,ei  herbas  aique 
arbustaad  susientationem  animaniium,et  luminare 
majuSfUt  praeesset  diei,et  luminare  minus,  ut  pree- 
essei  nocti,cum  stellis  :  et  csetera  in  hunc  modum. 
Sicut  ergo  omnia  hsec  ab  initio  condita  ei  ordinata, 
statim  propriis  ofliciis  et  ministeriis  atque  usibus 
deputavit ;  iia  ei  illum  ignem  aeternum  ab  iniiio  in- 
ter  csteras  creaiuras  non  inaniier  condiium  sua 
JQsta  providentia  ei  provida  jusiiiia  siatim  ad  eos 
usas  credendus  esi  praeparasse  ei  praedestinasse,ad 
quos  Dominus  eum  praeparaium  esse  oslendii,cum 
impiis  et  damnaiis  hominibus  dicii  :  Ite  in  ignein 
xtemum  :  et  subjungit,  qui  paratus  est  diabolo  et 
angelis  ejus  [Matth.  xxy,  41).  Id  esi  ad  utriusque 
creatur»,tam  angelicjie  quam  humana;,  supplicium 
sempiiernum.  Quia  et  ex  ipsis  verbis  quibus  diciu- 
rus  esi :  Venite,  benedicti  Patris  mei,  percipite  re- 
(jnum  quod  vobis  paratum  est  a  constitutione  mundi 
(\latth.  XXV,  34),  e  conirario  recte  inielligere  pos- 
sumus,  etiam  ipsum  ignem  wternum  ad  aeiernum 
suppliciuoi  angelorum  sive  hominum  impiorum  si- 
miliier  a  constitutione  mundi  esse  praeparaium.Nec 
tamen  est  ulla  iniquiias  apud  Deum  quod  ipsum 
ignem  supplicii  sempiterni  tanUe  muliiiudini  impio* 
rum,iam  longe  antequam  omnino  essent,  praepara- 
vit  ei  praedestinavit :  quia  et  in  novo  civitatis  sedi- 
ficiotsi  statim  cum  ipsa  simul  civitate  domus  carce- 
ris  horrenda  et  ierribilis  exsiruatur,non  poiesi  dici 
iaiquiias.sed  poiius  provisio  misericordiiB  et  justi- 
tia> :  ui  videnies  qui  in  civitaie  habitant  poenale  ei 
triste  ergastulum  damnaiionis,aut  deterreaniur  mi- 
sericordiier  a  peccando,auisinecpeccataviiaverint, 
juste  et  inexcusabiliierpunianiur.Sicergoeiiileig- 
nisad  xiernum  creaius  supplicium  et  misericordiier 
etjuste  credi  dcbei,dumauiejusierrorehominescor- 
ngantur,aut  si  corrigi  noluerini,  justius  punianiur. 
Dc  cujus  ignis  sierni  creaiione,  quam  uiique  in 
illis  operibus  Dei  intelligere  debemu8,cum  sex  die- 
bus  fecit  ccelum,  et  terram;  et  mare,  et  omnia  qux  in 
eis  sunt,et  in  septimo  cessavit  ab  omni  opere  quod  pa- 
trarat(Exod.  xx,  11).  lia  sancius  papa  Gregorius, 
eiponens  verba  libri  ^eaii  Job,ubi  scripium  esi  de 
impio  :  Devorabit  ignis  qui  non  succenditur  {Joh  xx, 
26;,ita  ait  :  [Miro  valde  modo  paucis  verbis  expres- 
SQs  est  ignis  gehennx;  ignis  namque  corporeus,  ut 
esse  ignis  valeat,  corporeis  indiget  fomentis,  qui 
cum  necesse  est  ui  8erveiur,per  congesta  ligna  pro- 
cul  dubio  nutriiur,nec  valet  nisi  succensus  esse,  et 
nisirefoius  subsisiere.At  conira  gehenna^  ignis  cum 
sit  incorporeus,et  in  se  missos  reprobos  corporali- 


B 


A,  ter  exurai,  nec  siudio  humano  succenditur,  nec 
lignis  nutriiur,sed  creaius  semel  durai  inexsiingui- 
bilis,et  succensione  non  indigct,  et  ardore  non  ca- 
rei].Exponens  adhuc  idem  beaiissimus  dociorverba 
sequeniia  quibus  de  eodem  impio  dicitur :  Affligetur 
relictus  in  tabemaculo  suo  {Ibid.y  26),quid  de  poenis 
aeiorni  ipsius  ignis  fideliier  sentiendum  8ii,ita  sub- 
Jungii  :  [Iniqui  enim  tabernaculum  caro  est,  quia 
ipsam  laeius  inhabitat,  ei,  si  sii  possibile,  optat  ut 
eam  nunquam  relinquai.Quam  videliceicarnemcum 
in  resurreclione  receperit,cum  ea  gehennae  ignibus 
iraditus  ardebii.Tunc  ab  ea  educi  appeiat,iunc  in- 
cipii  vello  vitare  quod  amavii ;  sed  quia  eamdem  car- 
nem  Deo  praeposuii,  judicanie  Doo  agiiur  ut  ex  ea 
amplius  igne  crucieiur.Ad  augmcntum  itaque  tor- 
menti,  ei  hic  de  corpore  nolens  educitur,  ei  illic  in 
corpore  ieneiur  inviius].  Item  cum  verba  ejusdem 
libri  exponerei,in  quibus  de  eodera  impio  scripium 
est :  Luet,  qux  fecit,  omnia,  nec  tamen  consumetur 
juxta  multitudinem  adinventionem  suarum,sic  et  sus- 
tinebit  {Job  xx,  ^8),ita  dicit :  [Persolvit  enim  in  top- 
meniis  ea  quae  hic  illicita  servavii  desideria,et  flam- 
mis  uliricibus  iradiius  semper  moriiur,  quia  sem- 
per  in  morte  servatur,nec  in  tormentis  consumitur ; 
quia  si  consumeretur  viia  morieniis,cum  viia  etiam 
pcena  fmiretur  :  et  qui  mulia  invenit  ad  culpam, 
novis  inveniionibus  cruciatur  in  pcena]. 

Haec  sanctus  docior  iembilia  terribiliter,  et  vera 
veraciier  loquitur,  ut  audientium  animos  ad  ierro- 
rem  exciiei,ad  emendationem  stimulet,a  mortifera 
securiiaie  ad  curam  salutis  suae  velut  vigilare  com- 

C  pellai.  Iste  auiem  adhuc  inania  inaniier,  et  falsa 
fallaciter  loquens  dicit  quod  ipse  ignis  xtemus,  qui 
ad  hoc  tantum  fuerat  creatus,  sicut  ipse  vult»  ut  esset 
in  universitate  omnium  bonorum,  sedes  factus  est  im^ 
piorum. Non  dixit  tormentum,aui  pcena,  vel  suppli- 
cium  facius  est  impiorum,sed  (a)  sedes,'mqmi,factus 
est  impiornm :  ut Juxta  ejus  sensum,sicut  unicuique 
sedes  est,domu8  8ua,ubi  quietus  residei  ei  inhabi- 
tai :  sic  et  impiis  ille  ignis  non  sit  tormentum  dam- 
naiionis,  sed  tranquilla  sedes  habitaiionis.  Unde 
adhuc  de  eodem  igne  8ubjungii,dicen8  :  In  quopro- 
cul  dubio  non  minus  habitabunt  beati,quam  miseri, 
£i  hic  namque  habitabunt  in  illo  igne  dixii,  non 
cruciabuntur,  non  punieniur,  aut  tale  aliquid,  ne- 
gans  omnino,ut  soletpoenasverissimas  aeternalium 

r\  tormentorum,quas  tota  Scripiura  tanio  terrore  de- 
nuntiat,  tanta  atteniione  commendai.  Quod  auiem 
dicii :  In  quo  procul  dubio  habitabunt  non  minus  beati 
quam  miseri,maxi\iesie  utrosque,id  esi  et  beaios  et 
miseros  in  uno  igne  aeierno  post  resurrectionem 
habitaiuros  afTirmare  coniendit :  sequens  videlicet, 
stulta  ei  vanissima  pcrsuasione,  opiniones  saecula- 
rium  philosophorum,  qui  puiant  animas  piorum 
posi  dissoluiionem  corpori8,,vel  in  coelo  aeiheriOi 


NOT^  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICL 

ia)  ReprehenBio  ista  solum  est  in  nomine.  Nam      demtranquiUamatqueplacidissimamipeorumdaixi* 
nolebat  &rigena  ignem  infemi  fore  quietem  et  se*     natorum. 


227 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


2SIS 


vel  in  illo  circulo  quem  lacteum  vocant,  vel  in  glo-  A 
bis  siderum  habitaturaa.  Quae  iste  omnia,et  ipsum 
cocium  ffithereum  et  firmamentum  coeli,  in  quo  la- 
cteus  ille  circulus  apparet,  et  ipsa  sidera  aeternum 
ignem  appellat,sicut  et  illum  ignem  gebennae.  Quia 
omnia  haec,  quae  super  tria  mundi  eleraenta,  id  est 
terram,aquam  et  aerem  constituta  sunt,  ex  quarto 
elemento  ignis  putat  existere,ut  idipsum  quartum 
mundi  elementum,et  apudinferos  sit  ignis  aeternus, 
qui  paratus  est  diabolo  et  angelis  ejus  [Malth,  xxv, 
41),  et  omnibus  impiis  homninibus ;  et  in  coelesti- 
bus  spatiis  sit  ignis  aeternus  ubi  sit  post  resurrec- 
tionem  habitatio  beatonira. 

Ecce  qualem  braLitudinem  promittit  sanctis  et 
electis  Dei  :  ut  qui  habitaverunt.cum  adhuc  essent 
mortales,in  primo  mundi  elemento,id  cst  in  terra,  -^ 
habitent  jam  immortales  effecti  in  quarto  et  supe- 
riori  mundi  elemento,  sicut  ipse  dicit,igne  acterno, 
et  haec  sit  eorum  remuneratio,habitare  in  quolibet 
quamvis  lucido,quamvi8  tranquillo,  et  puro  tamen 
elemento  Dominus  autem  non  in  elementis  mundi 
aeternam  beatitudinem  suis  promittit,sed  in  coeles- 
tibus,  et  supercoelestibus  bonis,  Ubi  Christus  est  in 
dextera  Dei  sedens  {CoIau.  1),  exaltatus  super  omnes 
coelos,  et  interpellans  pro  nobis  (flom.  viii,  34).  De  cu- 
jus  sublimitate  beatitudinis  Apostolus  dicit  :  Non 
enim  in  manufacta  sancta  introivit  Jesus,  exemplaria 
verorum^sed  in  ipsum  coslum ;  ut  appareat  nunc  vultui 
Dei  pro  nobis  [Uebr,  ix,  24).  Ad  quam  habitationem 
ut  sancti  ejus  valeant  pervenire,  ipse  in  Evangelio 
Patrem  exorat,dicen8 :  Pater^  quos  dedisti  mihi  volo, 
ut  ubi  ego  sum  et  illi  sint  mecum,  ut  videant  clarita-  G 
tem  meam.qunm  dedisti  mihi  {Joan.xvii,  24).  De  qua 
beata  et  angelica  habitatione  sanctorum  ipse  iterum 
dicit  Apostolus  :  Scimus  autem  quoniam  si  terrestris 
domus  nostra  hujus  habitationis  dissolvaturfquod  sedi- 
ficationem  ex  Deo  habemus  domum  non  manufactam 
aetemam  in  coslis  {II  Cor.  v,  i).  Unde  et  ipse  dice- 
bat  :  Cupio  dissolvi  et  cum  Christo  esse  {PhiL  i,  23). 
Et  de  omnibus  generaliter  clectis  post  resurrectio- 
nem  promittit  dicens  :  Rapiemur  in  nubibus  obviam 
Christo  in  aera,  ee  sic  semper  cum  Domino  erimus 
(I  Thess,]Vf  i^).  De  qua  gloriosa  et  felicissima  habi- 
tatione  justorura  Psalmista  dicit  :  Habitabunt  recti 
cum  vultu  tuo  {Psal.c\\xiJ.y  H).  Haec  ergo  habitatio 
quaBratur,haBC  desideretur,non  in  elementis  mundi, 
sed  in  vultu  Dei,in  visione  claritatis  Christi,  in  so-  n 
cietate  beatorum  et  superccelestium  angelorum, 
quando  erunt  sancti^  sicut  ipsa  Veritas  promittit, 
aequales  angelis  Dei  in  coslis  {Luc.  xx,  36). 

Non  ergo  in  uno  mundi  elemento  igneo  erit  bea- 
torum  habitatio  vel  potius  contrusio,nec  ita  ibi  in- 
cludentur  sicut  irapii  in  igne  aeterno,sed  habebunt 
omnia  mundi  elementa  in  potestate,  tanta  felicitate 
et  facilitate  sibi  pubdita,et  sic  suae  iraraortali  habi- 
tudini  congruentia,ut  ubicunque  eorura  voluerint, 
et  sicut  voluerint  continuo  esse  possint,  et  videant 
atque  habeant  haec  orania  non  tara  ad  praeraium 
beatitudini8,quam  ad  cumulum  felicitati8,ctlaudera 


ct  gloriam  Gonditoris.Hanc  namque  eis  potestatem 
et  gloriam  Scriptura  prophetica  promittit,  dicens  : 
Regnum  autem,  et  potestas,  et  magnitudo  regni;  qux 
est  subter  omne  coslum  detur  populo  sanctorum  Altis- 
simi  :  cujus  regnum,regnum  sempitemum  est,  et  om- 
nes  reges  servient  ei,  et  obedient  (Dan.  vu,  27). 

7.  Adjungit  post.haec  iste,  et  dicit :  MiseriamnuU 
lam  esse  nisi  mortem  seternam :  astemam  mortem  ve- 
ritatis  ignorantiam^nullamque  miseriam  essefUisi  ve- 
ritatis  ignorantiam  ;  et  ubi  ignoratur  veritas,  ibi  nul- 
lam  vitam.  Hoc  quidem  quod  in  his  verbis  dicilur, 
poterat  esse  bonura  si  non  ipsura  bonum  male,  id 
est  malo  sensu  diceretur.  Verum  namque  est  quia 
homini  Justo  et  sapienti  omnis  labor,omnis  adversi- 
ta8,omnis  miseria,  quae  potest  in  ista  mortali  vila 
accidere,  si  non  eum  frangat^  et  in  deterius  mutet, 
sed  infatigabiiiter  exerceat^non  potest  ei  esse  mise- 
ria,quae  cum  miserura  non  facit,  sed  potius  purgat 
et  probat,et  velut  in  fornace  aurum  puriorem  red- 
dit,  nec  ullara  sibi  deputat  talis  vir  miseriam,  nisi 
veritatis  ignorantiara,  in  quantum  adhuc  ab  ejus 
conteraplatione  retardatur,et  quodammodoipsasua 
infirraitate  repellitur.Mortem  vero  non  istam  exte- 
riorera  corporis,sed  illam  interiorem  animie  timet, 
quae  oranino  est  ipsa  sumraae  veritatis  ignorantia, 
qua  utique  raortui  sunt  omnes  infideles?  qui  nec 
credunt,ncc  agnoscunt  Dei  veritatem.De  quibus  et 
Dominus  dicit  :  Dimittite  morluos  sepelire  mortuos 
suos  {Matth.yiii,22) ;  et  Apostolus  :  Alienatif  inquit, 
a  vita  Dei  per  ignorantiam,  quas  est  in  illis  {Eph.  iv, 
18).  Fideliura  autera  vita  utiquc  ipsa  cognitio  veri- 
tatis  est ;  quara  et  hic  cognoscunt  per  fidem,  et  in 
futuro  cognituri  sunt  per  speciem.Quiaethic  acci- 
piunt  vitara  per  fidera  veritati8,sicut  scriptumest: 
Quia  justus  ex  fide  vivit  (Rom.  i,  17),et  ibi  habebunt 
vitara  aeternam  ex  cognitione,  et  visione  ejusdera 
veritatis,dicente  Domino  :  HcVc  est  autem  vita  ssUrna 
ut  cognoscant  te  unum  verum  Deum  et  quem  misiili 
Jesum  Christum  {Joan,  xvii,  3).  Quicunque  ergoper- 
venerint  ad  istara  cognitionem  per  veram  fidem, 
et  aeternara  conteraplationera,  erit  eis  sine  dubio 
vita  aeterna  ipsa  visio  aeternae  Veritatis.  Qui  autem 
ab  ea  sive  per  infidelitatera,8ive  per  ultimamdani- 
nationem  fuerint  separali,  quid  eis  erit  aliud  lalis 
separotio,  et  talis  ignorantia  veritatis,  nisi  mors 
aeterna  f 

Secundum  hunc  ergo  sensum  hoc  in  doctoribus 
dictum  legit ;  sed  quod  ab  eis  bene  legit  dictum,ip9e 
convertit  in  pravum,et  perversum,  ut  coaptet  illud 
(quantura  in  se  est)  suo  errori  atque  mendaciis : 
proptor  nihil  enira  aliud  haec  dicit,nisi  ut  tali  argu- 
mentatione  tam  violenter,  et  nequiter  ex  bono  ad 
malura  usurpata,quasi  ostendere  et  confirmare  vi- 
deaiur,  nullara  aliara  futurara  esse  miseriam,  vel 
angelorum  malignorura,  vel  horainura  perditorum 
in  aeterno  igni  damnatorem,  nisi  ignorantiam,  et 
sicut  jara  supra  dixit,absentiam  ipsius  veritatis ;  et 
hanc  ignorantiam  atque  absentiam  veritatis  solam 
ei8  eese  «ternam  miseriamjeolameisesBeaternam 


m 


LIBER  ADVEHSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


830 


mortem :  ut  eos  hoc  modo  ab  omni  miseria  suppli-  f^ 
cioram  et  tormentorum  quae  extrinsecus  adhibetur/ 
et  ab  omni  morte  pcenalis  damnationis  alienos  futu- 
ro9  esse  contendat.Sed  quantumcunque  isteconten- 
datetcontradicereconetur,  exceptaillamorte  quam 
incurrent  intrinsecus  ex  ignorantia  et  absentia  veri-^ 
tati8.Pa(i^/ttr  etiam  extrinsecus  sicut  Apocalypsis 
dicit :  Slagnum  ignis  et  mlphurisy  quod  est  mors  se- 
cunda(Apoc.  xx,  10,  14).  Patientur  vere  «ternum 
iQ]seriam,cum  Deus,  judex  justus  et  fortis  dabit  in 
eames  eorum  ignem  et  vermes^  ut  urantur  et  sentiant 
usque  in  sempitemum  (Judith,xvi,  2\);  semper  nam- 
que  in  morte,quos  et  immanitas  suppliciorum  com- 
pellet  mori^et  divini  judicii  severitas  nunquam  per- 
mittet  exstingui. 

CAPUT  XVIH. 

Ocavo  decimo  capitulo  ita  dicit : 

1.  Errorem  praedestinationis  ex  disciplinarum  igno- 
rtmtia,  quas  ipsa  sapientia  suas  comites,  investiga- 
tricesque  fieri  voluity  et  Grascarum  litterarum  inscitia 
&rtum. 

2  Esse  verbtm  6p&  quod  video  et  definitio  et  de- 
stino  interpretatur,  similiter  compositum  '^pouptj  prae- 
video,  praedefinio,  praedestino ;  ac  per  hoc  prxdesti- 
naHonem  et  praedefinitionem  nihil  aliud  esse  quam 
pr^evisionem. 

3.  Deum  nec  prccvidisse  nec  prasdestinasse  mortem 
et  potnas ,  quia  nihil  sint. 

4.  Peceatores  in  massa  originalis  peccati  reliquity 
relietos  deservit,  desertos  lumine  tenebras  torquere, 
desertos  viia  mortem  interimere. 

5.  Nee  quod  in  eis  Deus  fecitj  relinquit  vel  deserit  C 
[Mioquin  eorum  natura  ad  nihilum  rediret  si  summa 
estenlia  in  eis  non  esset);  sed  quod  in  eisnon  fecit^id 
est  superbiam  sprevit. 

6.  Deum  in  ea  natura  quam  ad  se  creavit  semper 
habitare. 

7.  Dei  sapientiam  praedestinasse  in  suis  legibusmo- 
dos  ultra  quos  impiorum  malitta  progredi  non  pos- 
sit.nec  sinit  alicujus  malitiam  in  infinitum,  prout  ve 
lit,  extendi,  divinis  legibus  progrediendi  modum  tm- 
ponentibus, 

8.  Nikilque  appetere  impiorum  omnium,  diaboli 
nequUiam^  nisi  ab  eo,  qui  est  summa  essentia  rece- 
dere.  In  tantum,  ut  eorum  natura,  si  lex  divina  sine- 
ret,  in  nihilum  rediret.  Sed  quoniam  ei  difficultas  ex 
SBtemis  tegibus  obsistit  ne  in  tantum  cadat  quantum  n 
vellet,  ex  ea  difficultate  laborare,  laborando  torqueri, 
puniri,  eruciari,  et  inde  fieri  miseram  inanium  vo- 
luptaitm  egestate.  Eamque  difficultatem,  qua  prohi- 
bentur  pervenire  ad  ea  quae  libidinose  appetunt,  effici 
eis  poenalem  interitum,  et  suae  miserrimas  cupidinis 
justissimum  eruciatum. 

9.  Utriusque  partis  praedestinatum  esse  nume- 
rum. 

10.  Invitos  Deo  servire  impios  :  non  naturam  quam 
m  eis  feeit,  et  in  eis  non  punit,  sed  malam  volunta- 
tem,  quam  in  eis  non  fecit,et  in  eis  punit ;  in  eoque 
tpin^  ei  inviti  serviunt,  puniri  in  seipsis  sua  poma,De 


qua  quos  juste  non  liberet,  ad  eam  illos  quodammodo 
praeparet,  dum  eos  ad  eum  seipsos  praeparare  permit- 
tat. 

In  his  verbis  cum  dicit :  Errorem  praedeslinationis 
ex  disciplinarum  ignorantia,  quas  ipsa  sapientia  suas 
comites  investigatricesque  fieri  voluit,  et  Grxcarum 
litterarum  inscitia  ortum;  auditores  suos  utique 
commonet  ut  ab  eo,  t^nquam  viro  eruditissimo  et 
phiiosophico,liberaliumdi8ciplinarumdiscantscien- 
tiam,fortassis  etiam  ut  ab  eo  similiter  discantGrae- 
carum  litterarum  peritam  :  affirmat  namque  quod 
ipsa  sapientia  quasi  comites  et  sodales  sibi  conjun- 
ctas  habeat  eadem  liberalium  artium  doctrinas,ita 
ut  quid  ad  ejus  cognitionem  voluerit  pervenire,ne- 
cessarias  omninohabeatipsalibcralesdisciplinas,ut 
per  eas,  quod  verum  est,  possit  investigare.Si  ergo 
apud  caeterosde  veritate  divinae  prsdestinationiser- 
rorum  fecit  ignorantia  sscularium  litterarum,quid 
iste,  qui  earum  se  jactat  peritum,de  hac  re  per  eas 
inve8tigavit,quid  veritatis  invenit?  quid  firmissima 
ratione  fultum,et  omni  acceptione  dignum,  in  tam 
prolixo  suo  sermonedisputavit?  Ubi  nihil  invenitur 
aliud  nisi  superfluus  labor  vanitatis,  et  implicatio 
infiniti  erroris,  et  apertissima  impugnatio  veritatis, 
dum  Scripturas  veritatis  contemnens,et  ipsas  quo- 
que  historias  divinorum  eloquiorum  incognitas  ha- 
bens,  non  in  eis  meditatur  die  ac  nocte,  nec  ad 
earum  regulam  fidemsuam  corrigere,  dirigere  atque 
informare  studet:  sed  dies  et  noctes  in  humanarum 
vanitatum  lectione  consumit,  et  porcorum  siliquis 
ventrem  suum  implere  cupit  (Luc,  xv,  16),  nee  inde 
aliquam  refectionem  capit :  sed  miserrimafame  con- 
tabescitet  perit  nequissimoprincipesibidominante, 
quimisit  eum  in  villamsuam  ut  pasceret  poreos(lbid., 
\b).  Revertatur  itaque  in  seipsum,  surgat  et  ve- 
niat  ad  patrem,  ut  intus  panes  inveniat  qui  foris 
fame  peribat ;  ibi  pascatur  epulis  vituli  saginati,et 
pro  mundisaluteimmolati;  ibiaudiat^mj7^ontame/ 
chorum  (Ihid.,  25),  id  est  admirandam  conso- 
nantiam  coelestiumScripturarumetdulcem  concor- 
diam  fidelium,qui  omnes  idem  sapientes,in  eodem 
sensu  atque  sententia  firmati,unanimesunooreho- 
norificant  Deum  et  Patrem  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti.  In  hao  itaque  domo  per  Dei  misericordiam  et 
fidei  gratiam  positi,  audiamus  et  teneamus  fideli- 
ter  quod  dispensatorpanisseterni^idestverbi  divini, 
nobis  insinuat^dicens  :  Si  quis  videtur  inter  vos  sa- 
piens  esse  in  hoc  saeculo,  stultus  fiat  ut  sit  sapiens. 
Sapientia  enim  hujus  mundi,stultitia  est  apud  Deum. 
Scriptum  est  enim  :  Comprehendant  sapientes  in  astu- 
tia  eorum.  Et  :  Domivus  cognovit  cogitationes  sapien- 
tium,  quoniam  vanae  sunt  (I  Cor.  iii,  18,  20).  Au- 
diamus  et  iilum  sapientissimum  virum,  qui  dicit : 
Stultissimus  sum  virorum,et  sapientia  hominum  non 
est  meum;  non  didici  sapientiam,  non  novi  sanctorum 
scientiam  (Prov.  xxx,  2,  3). 

Quod  non  ideo  dicimus  quasi  nihil  in  illis  etiam 
litteris  humanis  inveniatur  veritatis,aut  ill«  disci- 
plinffi  non  babeant  aliquam  utilitatem  ad  indagandazQ 


m 


FLOIII  DIAGONI  LUGDUNENSIS. 


m 


voritatcm;  sed  quia  omni  iideli  homini  primum  vi-  A  quam  olim  et  quam  multisanteasaeculishocdeeia 


gilantissime  dicenda  est  veritas  fidei  ex  auctoritate 
Scripturarum  Dei  :  ut  quid  postea  de  eisdera  hu- 
manis  litteris  legere  aut  scire  necesse  fuerit^totum 
exilla  divina  auctoritate  et  fidei  veritate  dy udicetur ; 
ut  si  quid  ibi  ab  ejus  regula  non  discordat,  absque 
periculo  recipiatur,quidquid  autem  ab  ea  dissonare 
invenitur,  quasi  mortiferum  respuatur.  Quisquis 
autem  putat  se  absque  verm  fidei  cognitione,absque 
Scripturs  sanctffi  fidelissima  auctoritate,absque  pa- 
ternffi  doctrinae  studiosissima  institutione  solis  hu- 
manis  litteris  et  discipiinis  indagare  posse  verita- 
tem  Dei,et  fidei  integritatem,procul  dubio  seipsum 
iiludit  et  dccipit:  et  dum  vult  videri  quasi  inventor 
veritatis,magister  erroris  efficitur.Qui  ordo  pietatis 


fuerat  prsenuntiatum  etprophetatum  osteaden8,post 
multa  subjungit  :  Prophelavit  atUem  et  de  hU  septi- 
mus  ab  Adam  Enoch,  dicens  :  Ecce  venil  Dminus  in 
sanctis  millibus  suis  facere  judicium  contra  omneSyet 
arguere  omnes  impios  de  omnibu4  operihus  impietatu 
eorum,et  de  omnibus  duris  qux  locuti  sunt  contra  cum 
peccatores  impii  (Ibid.,  14,  15).  De  quorum  eliam 
sBterna  damnatione  et  poena  horribili  eis  praeparata 
et  reservata  manifestissime  adjungit  dictns  iSulera 
errantia^quibus  proceUa  tenebrarum  in  xtemim  ser' 
vata  est  (Ibid.y  13), 

Quid  enim  evidentius  de  prsdestinatione  impio- 
rum  ad  aeterni  judicii  damnationem  quam  quod  hi 
homines  impii  tanto  olim  et  tantis  antea  StBculis,et 


tanta  est  attentione  servandus,  ut  nec  ipsae  sacrae  n  divino  judicioetprophetico  vaticinio  pr3sscripti  siui 

«•>fl  •  1*V*1  *  X  1-1.  ^  11        1  ^^^        *  fl  •_!**  A^I1*_I  l^^T  ■  J  1  1*11* 


litterffi  in  libris  legisetprophetarum  nullatenus  pos- 
sint  esse  utiles  et  salubres  iegentibus,nisi  aut  fides 
Ghri^ti  praecedat  in  corde  legentis,  per  quem  vera- 
ciler  intelligantur,aut  ipsa  fides  Ghrisii  in  eis  fide- 
liter  quaeratur,  et  Deo  illuminante  inveniatur.  Inde 
est  quod  fidelem  etdilectum  di&cipulum  Apostolus 
commonens  et  informans  dicit  :  Et  quia  ab  infantia 
sacras  litteras  nosti,qux  te  possunt  instruere  ad  satu- 
tem,  per  fidemf  qux  est  in  Christo  Jesu  (//  Tim,  iii, 
l5).Quod  quid  est  aliud  dicere^quam  per  fidem^quse 
est  in  Christo  Jesu  ipsas  sacras  litteras  instruere 
posse  hominem  ad  salutem,  quia  absqjue  ejus  fide 
nulla  ibi  inveniri  possit  instructio  salutaris. 

Propterea  ergo  et  iste  in  tantis  erravit,tanta  falsa 
et  fallacia  sensit  et  scripsit,quiaScripturassanctas 


in  fwc  judicium?  (Ibid.,  4.)  Nec  tants  absurditatis 
esse  debemus.ut  quiahoc  beatissimus  patriarchaet 
propheta  Enoch  septima  ab  Adam  generatioae  pro- 
phetavit,  putemur  quod  tunc  Deus  omnipotens  ali- 
quid  statuerit  acpraedestinaveritquod  in  ejus  aetemo 
judicio  atque  consilio  ante  non  fuerit:cumomDiDo 
in  illius  incommutabili  aeternitate  nulla  possitesse 
nova  voluntas  nulla  recens  dispositin;  sed  quod 
apud  illum  erat  praefinitum  aeternaliter,  hoc  con- 
gruentissimo  ordine  et  prophotari  et  implerivoluit 
temporaliter;  ad  iilorumquidemjudiciumetdamoa- 
tionem,qui  talia  erant  ausuri  atque  facturi,ad  pro- 
bationem  vero  et  exercitium  Ecclesiae  suae,  quam 
etiam  per  talium  contradictiones  et  impugnatiooes 
et  diligentius  erudiri  et  excellentiusdisposuit  clari- 


ignoravit,  quia  veritatem  fidei  non  eis  humiliter  et  C  ficari  :  sicut  et  Apostolus  dicit  :  Nam  oporteielh^ 

reses  essCy  ut  et  qui  probati  sunt,  manifesti  fiant  in 
vobis  (II  Cor.  xi,  49), 

Si  ergo  quaerimus  justam  et  aeternam  Dei  pr«de- 
stinationem  in  malice  ad  judicium  damnationis,au- 
diamus  quia  homines  quidam  prxscripti  sunl  in  hoc 
judicium  impii  :  et  prxscripti  non  tam  temporaliter 
sermone  prophetico,  quam  omnino  aeternaliter  di- 
vino  judicio  :  quia  utique,  quod  eral  apud  Deum 
aeternaliter  praefixum,  hoc  per  prophetam  tempora- 
literestpraedictum  atque  praescriptum.Si  quaerimus 
utrum  eis  aeterno  Dei  judicio  pocna  etsupplicium  sit 
prasparatum^audiamus  quod  de  ipsis  dicitur :  Qui' 
bus  procella  tenebrarum  in  wtemum  servata  esl; 
atque  ita  divinae  veritati  fideliter  acquiescenteSjOec 


fideliter  inquisivit,sed  superbe  et  vanissime  huma- 
niset  ineptisargumentationibus  eam  invenire  posse 
se  credidit :  et  ideo  non  illam  invenit,  eed  eam  po- 
tius  infideliter  et  infeliciier  impugnavit.  Qui  ergo 
cupit  de  veritas  divinae  prasdestinationis  humanum 
errorem  effugere,  et  quid  secundum  veritatem  te- 
nere  debeat,invenire,legat,ut  jam  diximus,diligen- 
ter  et  fideliter  propheticas,  et  evangelicas,  et  apo- 
stolicas  litteras,  neo  contra  eas  suum  sensum  de- 
fendere  audeat,sed  earum  se  auctoritati  et  veritati 
humiliter  submittat,  ne  in  perniciem  suam  contra 
stimulum  calcitrare  conetur.Ex  quibus  divinis  litte- 
ris,quia  multum  jam  de  hac  re  supra  posuimus,ne 
legentibustaedium  faciamus,unum  tantummodo  hoc 


loco  breviter  memoramus,  ex  epistola  beati  Judae  j)  impio  poenis,necpoenasimpiisdivinituspraeparatas. 


apostoli,  ubi  cum  de  impiissimis  haereticis,qui  Ec- 
clesiam  Domini  ab  ipsis  apostolicis  temporibus 
usqueadfmemsaeculietimpugnaverunt  et  impugna- 
turi  sunt,  loqueretur,  ut  ostenderet  eos  aeterno  et 
justo  Dei  judicio  in  reprobum  sensum  traditos,  ut 
tanta  ac  talia  contra  Deum  loqui  auderent,  et  ad 
ultimum  eodem  divino  judicio  aeterna  perditione 
damnandos,  ita  dicit :  Subintroierunt  enim  quidam 
homines  [qui  olim  prxscripti  sunt  in  Iwc  judidum) 
impii,  Domini  nostriJesu  Christi  gratiam  transferen- 
tes  in  lux^riamfet  solum  dominatorem  Dominum  no- 
strum  Jesvm  Chris:um  negantes  (Jud,  4) ;  ubi  etiam 


Vos  autem,  charissimiy  superxdificantes  vosmetipsos 
sanctissimse  vestrx  fidei,  in  Spiritu  sancto  oranUSy 
ipsos  vos  in  dilectione  Dei  servata  ;  et  hos  quidem  ar- 
guite  fudicatos,illos  autem  salvate  de  igne  rapientes, 
aliis  autem  miseremini  in  timor  (Ibid,,  20,  23).  Non 
enim  ait :  Hos  quidem  arguite  judicandos,  sed  af' 
guite  judicatos,  ut  scilicet  quod  in  sua  impictate 
perdurantibus  venturum  eratsuo  temporejam  nunc 
eis  divini  et  aeterni  judicii,ut  dictum  est,  praedesti- 
natione  terribiliter  supervenisse  demonstret,  et  fu- 
tura  utique  punitione  damnandiSy  et  prssenti  jam 
sententia  divinitus  condemnatis. 


233 


LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


2^4 


Host  baBC  ad  illiid  necessario  convertimur,  quod  A 
Iste  ut  aliqrrid  etiam  ex  Grsecs  linguae  peritia  docere 
videalur,  addit  et  dicit :  Ecce  Grxcum  verbum  6pii, 
([uod  video,  et  definio,  e/  dostina  interpretatur^similiter 
cmpositum  ispoopd  pravideo,  prfledednio,  preedestino. 
Ae  per  hoc  prsedestinatianem  et  prxdefnitimem  nihil 
ditid  esse  qwm  prsetnstonem,  In  quibus  verbis  bene 
quidem  ait  quod  6p£i  possit  Latine  dici  video,  sed 
quomodo  istud  video  intelligi  debeat,  ulrum  simpli- 
eiter  tantummodo,  sicut  multa  videmus  veiut  trans- 
eunter  et  ultro  se  nostris  aspectibus  ingerentia;  an 
certo  aliquo  et  defixo  intuiti,  quo  rem  aliquam  aut 
certissime  esse  cognoscamus,  aut  tanta  illuc  in- 
tentione  noster  dirigatur  aspectus,  ut  quasi  signum 
ad  sagittam  eumdem  nostrum  aspectum  actio  con- 
sequatur.  Sicut  et  Scriptura  dicit  de  fabro  ferrario  ^ 
yel  cojuslibet  alterins  metalli,quia  ad  similitudinem 
vasiB  quod  fabricatur,  est  oculus  illius,  cum  tanta 
illud  intentione  oculi  attendit,  ut  velut  ad  regulam 
vel  ad  lineam  sui  obtutus  nihil  in  eo  aliter  quam 
ipse  dlsposuit  esse  patiatur.  Ita  ergo  magis  ille 
sermo  hpSi,  id  est  videOy  intelligendus  est,  ut  talis 
ibi  visio  designetur,  quae  ita  ad  certum  dirigitur  in- 
tuitum,  ut  ad  ipsum  vel  incursus  intuentis,  vcl  ja- 
calatio,vel  fabricatio,vel  aliud  ejusmodi  rectissime 
et  indeclinabiHter  dirigatur. 

Ei  hoc  namque  verbo  quod  dicitur  6p(o  derivatur 
6pi&iJA,  quod  est  Latine  visio.  Quam  visionem,  verbi 
gratia,  somnii,  aut  alicujus  revelationis,  ita  antiqui 
definierunt,  quia  visio  est  cum  id  quis  videt  quod 
eodem  modo  quo  apparuerat  eveniet.  Unde  maxime 
in  Scripturis  visionem  cujuslibet  divinffi  revelatio-  C 
nis,  quee  atiqpi^  ita  videtur  in  spiritu,  ut  omnino 
aliter  evenire  non  possit,  Grece  in  6pu]iaTt  ostendi 
sive  videri  legitur.  Et  ideo  juxta  hunc  evidentissi- 
mam  rationem  cum  isto  modo  dicitur  videOy  certis- 
sime  intelligitur,  defmio,  vel  destino,  sicut  et  iste 
recte  posuit,  ut  cum  componitur  ille  sermo  addita 
prspositione,  et  dicitur  icpoopu,  rectissime  intelliga- 
gatur  prsefatio,  vel  prxdestino,  quod  utrumque 
unius  significationis  est,  potest  etiam  interpretari 
provideo  ;  quae  providentia,  cum  ad  Deum  refertur, 
omnino  certissiraa  est,  et  omnino,  sicut  ille  provi- 
derit,  futttram.  Unde  et  ez  hoc  verbo  quod  est  6p«S, 
derivari  Grsce  videtur  8pia\Lo^t  quod  est  destinatio^ 
et  pnepositione  addita  itpoopi9(ji<k,  id  est  prasdesti- 
natio.  Quse  duo  verba  nelno  unquam  visionem  vel  |\ 
pnBvisioneoi  interpretari  ausus  est,  sed,  ut  diximus^ 
destinationem  et  prasdestinationem, 

Similiter  ex  eodem  verbo  6p<&  derivari  videtur 
Spt9zv,  qnod  est  destinavit,  et  prsepositione  addita 
xpoopmv,  id  est  prsedestinavit.  Potest  autem  icpoopo), 
ut  supra  diximus,  interpretari  etiam  praevideo; 
sicut  in  psalmo,  ubi  nos  Latine  dicimus  :  Provide- 
bam  Daminttm  in  conspectu  meo  semper  (Psal,  xv,  8); 
in  Graeco  legitur,  icpoopwjwv  t6v  Kupiov,  quee  provi- 
deotia  utique  certum  aliquid,  et  prffifinitum  osten- 
dit.  Qnod  beatus  Hieronymus  in  editione  sua  ita  po- 
suit :  Proposui  Dominum  in  conspectu  meo  semper ; 

Patbol.  CXIX. 


quod  utique  manifestius  ad  destinatum  pertinet 
Quod  autem  destinatum  hoc  sit  proprie,quod  ad  cer- 
tum  intuitum  siveconsilium  dirigitur,  ostendit  no- 
bis  Scriptura,  quae  dicit :  Aut  sicul  sagitta  in  locum 
emissa  destinatum  (Sap.  v,  12).  Et  Apostolus,  ubi 
de  se  ipso  ait :  Ad  destinatum  persequor,  ad  bravium 
supemae  vocationis  Dei,  etc.  {Phil.  iii,  i  4).  Quod  bea- 
tus  Hieronymus  exponens  ait  :[Dicit  se  necdum  com- 
prehendisse  et  nequaquam  esse  perfectum,  sed  in^ 
star  sagittarii  ad  propositum  et  ad  signum  jacula " 
dirigere,  qua;  significanter  Grseci  oxdicov  nominant, 
ne  sagitta  ad  partem  declinans  alteram,  imperitum 
ostendat  sagittarium.]  Non  ergo  iste  illudat  nostrae 
ignorantise,  et  Graecis  verbis  aliquis  immutans  nova 
interpretatione,  et  eorum  vim,  quantum  in  se  esi, 
evacuans  :  ut  quod  omnes  antiqui  in  Scripturis  san- 
ctis  vel  prsedestinationem  interpretati  sunt,vel  prsft- 
finitionem,aut  providcntiam,  sive  propositum,  nunc 
iste  velit  dicere^  inusitato  et  absurdo  nomine,  prae- 
videntiam.Quse  etipsa,quamvis  in  Deo^sicut  etiaih 
praescientia,  certissima  sit,  tamen  ex  hujus  novitate 
sermonis  nullatenus  patimur  extenuari,  vel  destrui 
sensum  praedestinationis,  quia  praevideri  et  prm- 
sciri  a  Deo  possunt  etiam  illa  qua  ipse  facturus 
non  est;  praedestinari  autem  ab  eo  non  alia  intelli- 
guntur,  nisi  ea  quae  ipse  facturus  est^vel  misericor- 
dia  vel  judicio  suo.  Ac  per  hoc  absit  omnino  a  nobis 
quod  iste  dixit  et  quasi  deflnivit,  prsedestinationem 
et  praefmitionem  Dei  nihil  aliud  esse  quam  prflevi- 
sionem ;  quia  iste  sensus  manifeste  impius  est,  ut 
quasi  tantummdo  praeviderit  Deus  quid  quisqub 
esset  facturus,  vel  quid  pro  factis  suis  passurus, 
et  nihil  de  illo  qui  vel  bene  vel  male  erat  actu* 
rus,  in  suo  eeterno  judicio  praedestinavit  vel  pr«- 
flnierit. 

Addit  iste  adhuc  et  dicit :  Deum  nec  prsevidissi, 
nec  praedestinasse  mortem  et  poenas,  qui  nihit  f  tn^.Quod 
quam  sit  vanum  et  veritati  contrarium,  jam  supra 
satis,  et  putamus,  et  saepius  ostensum  est. 

Deinde  subjungit  iste  loquens  de  Deo  :  Peccatores 
in  massa  originalis  peccati  reliquit,  relictos  deseritit ; 
desertos  lumine  tenebras  torquere,  desertos  vita  mor- 
tem  inlerimere.  Nec  quod  in  eis  Deus  fecit,  relinquit 
vel  deserit :  alioquin  eorum  natura  ad  nihilum  re- 
diret,  si  summa  essentia  in  eis  non  esset :  sed  quod 
in  eis  non  fecit,  id  est  superbiam  sprevit.  Quod  ergo 
dicit  de  Deo  quia  peccatores  in  massa  originalis  pec- 
cati  reliquit,  si  dixisset  reprobos  aut  puniendos  sive 
damnandos,  profecto  verum  esset ;  ipsi  enim,  id  est 
reprobi,  puniendi,  atque  damnandi  remanent,  in 
massa  illa  ex  Adam  generaliter  damnanda,  quia  non 
eos  inde  discrcvit  figulus  ille  omnipotens,  quia  ex 
una  eademque  massa  facit  aliud  vas  in  honorem,  aliud 
vera  in  contumeliam  (Rom.  ix,  21).  Nunc  vero  quod 
dicii,  quodDeus  peccatores  in  massa  originalis  peccati 
reliquit,  non  omnino  potest  esse  nerum,  quia  uti- 
que  peccatores  inde  discrevit  ac  liberavit  ille  qui 
dicit :  Non  veni  vocare  justos,  sed  peceatores  (Matth, 
11,  17) ;  et  de  quo  Apostolus  ait :  Fidelis  sermo^  et 

8 


235 


FLORI  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


230 


omni  acceptione  dignu^.^  quia  Christus  Jesus  venit  in  A  summa  essentia  in  eis  esset,  tantum  eis  ailribuere 


hunc  mundum  peccatores  salvos  facere  (/  Tim,  xv).  Ve- 
rum  tamen,  quia  non  dixit,  Omnes  peccatores  in  mas- 
saillareliquit;  quod  utique  apertissimc  falsum  es- 
set,  sed  dixit  indeflnite,  Peccatoros  in  massa  illa  re- 
quit;  quod  potest  intelligi  et  ex  parte^stet  utcunque 
quod  dictum  est.  Quod  autem  subjungit  de  eisdem 
relictis  in  massa  peccati :  Relictos  deseruit,  desertos 
lumine  tenebras  torquerCy  desertos  vita  mortem  interi- 
merCy  ita  eos  vult  intelligi  a  Deo  relictos,  et  relin- 
quendo  desertos,  ut  quia  deserti  sunt  a  vero  lumine, 
tenebris  caecitatis  su(b  torqueantur  in  mente :  et  quia 
deserti  sunt  a  vero  lumine,  tenebris  cstitatis  sus 
torqueantur  in  mcnte ;  et  quia  deserti  sunt  a  vera 
vita,  morte   speciali  in  anima  primantur.  Et  hsec 


videtur  qui  erunt  in  illaperditionedamnati,uteliam 
templum  Dei  esse  videantur  (h) :  Si  enim  summa 
essentia  in  eis  erit,  quia  summa  essentia  Deus  est, 
qui  de  seipso  dicit :  Ego  sum  qui  sum  {Exod.  ni,  14), 
ergo  Deus  in  eis  erit,  et  templum  Dei  dicit  poterunt: 
ita  ut  de  ipsis  dicat  Deus  :  Et  inhabitabo  inillis,  Imo 
etamplius  quam  templum  eruntysi  summa  esBentia 
in  eis  erit;  ut  quodammodo  essentiali  quadam  co- 
pulatione  Deo  uniri  videantur;  quod  de  uno  et  solo 
Mediatore  Dei  et  bominum  homine  Christo  Jesu 
singulariter  est  credendum,  quem  sibi  Verbum  Dei 
et  Verbum  Deus  essentiali  et  naturali  conjunctione 
univit,  id  cst  in  unitatem  persons  su®  suscepit.Quod 
si  dixerit  quod  summa  substantia  in  eis  erit,virtuie 


sit  tantummodo  eorum  pccna  atque  supplicium  in  d  operationis  sus  agendo,  ne  eorum  substantia  abo 

*11  i  1  I*  I  11  <■  j  ^^    1a  ■_  X  1*  '*1^1_*i.i.** 


illa  aDterna  damnatione,  ut  nullo  extrinsecus  tor- 
mento  adhibito,  sola  mentis  cfficitate,  sola  animse 
morte  puniantur,  sicut  et  supra  multipliciter  assc- 
rere  conatus  est.  Est  ut  in  illa  damnatione  remanere 
eis  aliquod  magnum  bonum,  ostendere  videatur,  di- 
cit  adhuc  de  ipsis  :  Nec  quod  in  eis  Deus  fecitrelinquit 
vel  deserit,  alioquin  eorum  nutura  ad  nihilum  rediret, 
si  summa  essefitia  in  eis  non  esset,  sed  quod  in  eis  non 
fecit,  id  est  superbium  sprevit,  Ecce  quale  bonum  eis 
prsdicat  remansisse,  quale  etiam  insensibilibus  elc- 
mentis  Deus  exhibero  dignatur,  ut  omnipotenti  vir- 
tute  essentiae  suae  det  eis  esse  et  ut  esse  permeneant, 
nec  eorum  naturaad  nihilum  redigatur,eademvir- 
tute  ea  sustentat  et  permanere  facit.  Scd  ista,  id  est 
elementa  (a)  mundi,  in  quantum  sunt,  in  naturali 
sua  substantia  conservantur,  permanent  utique  ad  G 
laudem  Creatoris,  et  ad  usum  sive  honorem  rationa- 
lis  creaturae  :  illorum  vero  damnatorum  et  perdito- 
rum  natura  et  omnipotenti  Dei  virtute  servatur  ne 
pereat,  et  justo  Dci  judicio  ad  pcenam  ei  tantum- 
modo  proficit  quod  servatur,  ne  unquam  ejus  sup- 
plicium  finiatur.  Licet  etiam  mihi  laudandus  sit 
Creator,  qui  bonum  naturae,  quod  condidit,  non  om- 
nimodo  deleri  voluit. 

Quod  vero  ait :  Alioquin  eorum  natura  ad  nihitum 
redirety  si  summa  essentia  t«  eis  non  esset,  Si  dixisset : 
Eorum  natura  ad  nihilum  rediret  si  eis  summa  es- 
sentia  esse  non  concederet,  vel  esse  non  conserva- 
ret,  esset  utique  verum  :  quia  omnia  quaecunque 
habent  esse,  ab  illa  summa  et  divina  essentia  acce- 


leatur  et  pereat,  non  per  aliquam  inhabitationis 
gratiam,qua  aliquo  bono  in  illo  et  ex  illo  perfruan- 
tur;  mutet  ergo  inusitatam  et  insolentem  locutio- 
nem,necdicatinhominibusimpiis8eternaperditione 
damnatis  summam  essentiam  esse,  sed  potius  sum- 
mam  eis  essentiam  adesse,  virtute  operantis,  non 
dignatione  inhabitantis.  Est  autem  magna  qusstio 
et  fidcli  pietatc,quantum  divina  gratia  largitur  inda- 
ganda,  quomodo  omnipotens  Deus  credendus  sit 
in  universitate  creaturae  semper  ubique  esse  vel 
adesse,  et  aliquando  etiam  inesse  vel  inhabitare, 
quam  tamen  hoc  in  loco  magis  quaerendam  quam 
exponendam  proponimus,  ut  a  piis  et  fidelibus  pie 
et  fideliter  hujus  rei  veritas  quaeratur,  ut  eodem  Oeo 
a4juvante  veraciter  inveniatur. 

Iste  enim  et  ecclesiasticae  locutionis  et  Christians 
pietatis  minus  expertus  a^jungit  adhuc  propter  eos- 
dem  impios  damnatos,  et  dicit :  Deum  in  ea  natura, 
quam  ad  se  creavitsemper  habitare,  In  quibus  nimirum 
verbis  naturam  quam  Deus  ad  se  creavit,  humanam 
vult  intelligi,quam  in  mente  rationoli  ad  imaginem 
et  similitudinem  suam  Deus  fecit,et  dicit  in  bac  na- 
tura  mentis  rationalis  semper  Deum  babitare,  et  in 
praesenti  videlicet  saeculo,  et  in  futuro,  et  in  creden- 
tibus,  qui  ejus  fideles  sunt,et  in  incredulis  ac  paga- 
nis,  qui  ipsa  sua  infidelitate  ab  eo  alieni  sunt,  et  in 
electis,  quos  templum  suum  fecit,  et  in  reprobis 
quos  aeterna  perditione  damnavit:  quod  utique  con- 
trariumest  fidei  etveritati;  quia  si  hoc  verum  esse 
posset,etiam  in  infidelissimis  Judacis  et  paganis.qui, 


perunt  ut  essent.  Nunc  autem   cum   dixerit,  nisi  D  quantum  ad  naturara  bon^m  et  a  Deo  conditara 

NOT.E  DUVALLII  DOCTORIS  SORBONICI. 


(a)  Non  consumentur  elementa  quoad  substan- 
tium  et  qualitates  eis  proprias  (sunt  enim  sic  partes 
quc-edam  praecipuaj  ipsius  mundi,  qui  tunc  potius 
perficietur),  sed  quod  qiialitates  eis  permistas; 
tunc  enim  pura  ouinino  redJrntur  et  futuro  statui 
beatorum  convenienlia.  Sicque  quando  dicit  D.  Pe- 
trus,  II,  cap.  III,  coelos  transituros  cssc  et  elementa 
calore  soJvenda,  non  est  prhno  illud  intelligendum 
de  corporibus  iJlis  coclestibus  ad  quae  ccrtum  est 
conflagrationis  ignem  non  perventurura,  sed  de 
cobIo  aero,  hoc  est  toto  spatio  aeris.  Deinde  dicitur 
illud  esse  transiturum  propter  renovationera  et 


perfectionem  majorem,  sicut  et  elementa  calore 
solvenda,  id  est  repurganda.  —  August.,  lib.  xx 
de  Civit.,  capp.  6  et  18. 

(b)  Perfectius  Deus  unitur  cum  damnatis  quam 
cum  templis  si  actionum  vitas  ratio  habeatur,  si  vero 
beneflciorum  singularium  quae  hominibus  in  templo 
orantibus  conferuntur,  magis  est  in  tenipUs  quam 
in  inferis  seu  cum  damnatis.  Non  negat  Trinilatera 
esse  in  damnatis,  quia  Deus  ubique  erit  per  essen- 
tiam,  praesentiam  et  potentiam;  ideoque  tanlum 
vult  non  esse  in  illis  per  gratiam  habitantemt  sed 
tantum  per  ostensionem  suae  justiti®. 


237 


LIBBR  ADVBRSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


238 


pertinet,  et  ad  imaginem  et  similitudinem  Dei  facti  A  inini  prsdixerat :  Quacunque  die  conietieris  ex  eo^ 


sant,  recte  diceretur  habitare  Deus  Pater,  habitarc 
GbristuB,  habitare  etiam  Spiritus  sanctus.Etsimili- 
terde  illis  aetema  damnatione  perditis  quod  etiam  in 
ipsis  babitaturus  sit  Deus  Pater,  habitaturus  Ghri- 
stus,  habitaturus  Spiritus  sanctus.  Quo  sensu  iropio 
et  detestando  quid  horribiliiAft  dici  aut  cogitari  po- 
test?l8tam  namque  absurditatem  etiam  illud  sequi- 
tur,  ut  si  angeli,  qui  sunt  utique  principaiiter  ratio- 
nalis  creatura,  recte  creduntur  ad  imaginem  et  simi- 
litadinem  Dei  conditi ;  neque  enim  minus  aliquid 
hominibus  in  sua  natura  acceperunt ;  etiam  in  dia- 
bolo  et  angelis  ejus,  qui  unius  natur»  cum  sanctis 
aogelis  existunt,  et  Deus  Pater,quod  absit,et  Ghri- 
stas  ejus,et  Spiritus  sanctus  habitare  diccndussit: 


morte  morierU  f  {Gen,  ii,  12.)  Quia  comedere  ex  il- 
lo  ligno  vetitOy  hoc  fuit  utique  peccatum,  poena  vero 
peccati  hoc  quod  consequenter  adyunctum  esi,fnorte 
morieris,  Quod  utique  non  de  sola  ista  prima  morte 
corporis  ei  comminatus  est  Deus,  sed  et  de  illa  quae 
peccando  facta  est  in  anima^quia  anima  qu3S  peccor 
verit,  et  ipsa  morietur  [E%ech,  xviii,  4) ;  et  de  secunda 
etiam  morte,  quas  erit  in  damnatione  «ternay  ad 
quam  reatus  illius  primi  peccati  omnino  omnem  ho- 
minem  trahit,  nisi  Ghristi  gratia  liberetur.. 

Gum  ergo  hsc  Deus  dixit,non  solummodo  terro- 
rem  audienti  incutere  voluit,  sed  quod  justum  ster- 
no judicio  suo  statuit,  illa  comminatione  manifesta- 
vit,  ut  videlicetjusto  et^Bterno  ejus  judicio,  si  homo 


cum  hoc  donum  beata)  et  benign»  habitationis  sus  ^  iiiud  peccatum  admitteret,  primo  animse  mortem 


soli  elect»  et  fideli  rationali  creatur»,  sicut  supra  ex 
Scripturis  ostendimus»  largiri  credendus  sit.  Piis 
namqueet  fidelibus  Dominus  promittit  Aic^n^iEgo 
et  Pater  ad  eum  veniemus,  et  mansionem  apud  eum 
lademus  (Joan,  xiv,23).  Uuibus  et  de  Spiritus  san- 
cti  habitatione  similiter  repromittit  dicens  :  Et  ego 
rogabo  Patrem,  et  aliim  paraclitum  dabit  vobis  qui 
maneat  vobiscum  in  sstemum  (Joan,  xiv,  16,  17).  De 
qoo  etiam  paulo  post  subjungit :  Vos  autem  cogno- 
uetis  eum,  quia  apud  vos  manebit  et  in  vobis  erit.  De 
talibus  ipse  Deus  dicii: Et  inhabitabo  et  inambulabo 
tn  illis  {II  Cor.  vi,  16).  Et  Psalmista  ait  :  In  aster- 
num  exsultabunt,  et  habitabit  in  eis  (PsaL  v,l2).  Qui 
etiam  alibi  dicunt:iV»t  quia  Dominus  erat  in  nobisdi- 
cat  nunc  Israel,  nisi  quia  Dominus  erat  in  nobis  {Psal, 


incuteret,  secundo  etiam  corporis  morte  dissolvere- 
tur,  tertio  etiam  secunda  morte  damnaretur.  Ethaec 
tota  damnatio  et  in  anima  scilicet  et  in  corpore,  et 
post  tompus  cum  ipso  peccato  in  omnes  posteros 
transfunderetur.  Et  ideo  judicium  seterni  consilii  et 
justitiae  suae,  quod  in  illo  primo  et  uno  hominein- 
choand  um  jud  icavit,in  ompem  ej  us  progeniem  trans- 
misit :  ut  illo  justo  ejus  judicio  quicunque  ex  illa  in 
Adam  massa  damnata  Christi  gratia  non  fuissetdi- 
scretus,  prima  illa  divini  judicii  sententia  «terns 
damnationi  teneretur  prsedestinatus.  Et  ideo  repro- 
bos  non  reliquit  tantummodo  in  massa  originalis 
peccati,  quasi  nihilde  eis  statuens  atque  definiens, 
sed  etiam  judicavit,  ut  «eternum  et  justum  ejusju- 
dicium,quod  praecessit  in  radice,  sequeretur  in  ger- 


cxxiii,!).  Unde  et  beatus  Joannes  apostolus  distin-  C  mine  ;  et  quod  coepit  in  parente,  necessario  imple- 


guensinter  habitatorem  piorum  Deum,et  habitato- 
rem  impiorum  diabolum,  dicit  fidelibus :  F^os  ex  Deo 
estisy  jitioliy  et  vicistis  eos^  quoniam  major  est  qui  in 
vobis  est  quam  qui  in  mundo  (I  Joan,  iv,  4).  Hsec  iste 
sicorrigi  desiderat,  fideliter  ex  Scripturis  discat,et 
non  hnmanisetvanis  argumentationibus  contrave- 
rilatem  Dei  litiget,  sed  se  illi  miti  pielate  submittat. 
Sed  quia  totum  hocquoddeillisqui  inmassaorigi- 
nalis  peccati  relicti  sunt,  dicit,nonobaIiud  replicat, 
nisi  ut  eos  tantummodo  peccati  originalis  vinculo  ob- 
strictos,nullo  Dei  j  udicio  asserat  ad  poenam  predesti- 
natos,  qusrendum  ab  eo  est  et  a  cseteris  qui  ita 
sentiunt^utrumaliquoDeijudiciofactum  sit  ut  tanta 
multitudo  generis  humani  illi  pecc&to  originali  fieret 


retur  in  sobole.  Nam  nulla  omnino  apud  fldeles  du- 
bitatio  est  quod  omnipotens  Deus  antequam  peccaret 
homo,  prsescivit  eum  utique  peccaturum  :  et  sicut 
preescivit  peccatum,  ita  etiam  praedestinavit  quid 
justo  ejus  judicio  esset  passurus :  et  quod  in  illo  ju- 
ste  judicando  coepit,  in  tota  illius  progenie  eadem 
prsscientia,  eadem  prsedestinatione  judicii,  eadem 
justitia  damnationis  implevit.  Scd  hsec  verba  nulla 
ratione  fulta,  quod  Deus  reprobos  in  massa  illa  dam- 
nationis  reliquerit,  neo  aliquid  de  eorum  prsedesti- 
naverit  damnatione^ex  libello  quem  Grseci  Hypogno- 
sticon  appellant,  quem  etiam  ex  falso  titulo  plerique 
sancti  Augustini  esse  putant,  assumpsisse  videtur. 
Quem  libellum  non  esse  ejusdem  sancti Augustini  et 


obnoxia,  ac  per  hoc  etiam  aeternse  morti  debita,  an  r\  stylus  ipse  demonstrat  et  sensus :  non  solum  S.  Au- 


non?  Si  enim  nullo  Dei  judicio,  sed  tantummodo 
naturali  cursu  vitiats  originis  hoc  factum  est,  ergo 
sicpeccatum  tantummodo  in  eos  naturaliterexillo 
primo  homine  transfusum  est,ut  nulla  peccatiejus 
damnatio  in  eos  transfunderetur,  et  cucurrit  in  eos  ex 
Adam  sola  origo  peccati,  non  etiaun  justa  poena  pec- 
cati,  sed  manifeste  Apostolus  dicit  quod  per  unum 
hmtnem  peccatum  intravit  in  mundum,  et  per  pecca- 
txm  morSj  et  ita  in  omnes  homines  perttansiit  (Rom, 
V,  12).  Vere  ergo  ex  uno  ct  per  unum  hominem  non 
solum  peccatum,  sed  etiam  poena  peccati  mors  m- 
^avit  m  mumlum.  Cujus  Judicio,  nisi  iiiius  qui  bo- 


gustini  scriptis,  sed  etiam  Gdei  contrarius,  et  testi- 
monia  ex  nova  ista  editione,  qua  nos  ulimur  as- 
sumpta,  cum  ille  contra  heereticos  disputans  et  de 
causis  fidei  agens  continue  ex  antiqua  editione  con- 
vincat  contradicentes,  et  ex  ipsa  instruat  fideles. 

Addit  adhuc  et  dicit :  Dei  sapientiam  prxdestinasse 
in  suis  legibus  modos  ultra  quos  impiorum  malitia 
progrcdi  non  possit,  etc,  usque  ubi  dicit,  cupidinis 
justissimum  cruciatum,  In  his  verbis  qusedam  vera 
praemissa  sunt,  ut  ex  eis  falsa  conclusio  concinnare- 
tur.  Nam  quod  Dei  sapientia  in  occultis  legibus  suae 
dispositiQnis  prsdestinaverit  atque  prieflxcrit  mo< 


330 


FLORl  DIACONI  LUGDUNENSIS. 


240 


dum  atque  mensuram  malitiae  impiorum,vela]ige-  A 
lorum,  vel  hominum,  ne  scilicet  in  tantum  possit 
proeedere  et  exlendi  eorum  malitia  quantum  ipsi 
desiderant,  si  sub  occultis  Dei  legibus  certa  men- 
sura  et  terminis  coerceantur,  manifeste  verum  est 
quiaetdiabolus  et  homines  maligni  semper  utique 
habent  male  agendi  vel  nooendi  voluntatem,  sed  non 
semper  habent  potestatem^nisi  quantum  etquando 
a  Deo  permittuntur.  Nam  et  diabolo  malitiose  et  ne- 
quiter  beato  Job  nocere  cupienti,  modum  imposuit, 
nec  quantum  voluit,  sed  quantum  permissus  est, 
nocere  prsevaluit.  Et  de  impiis  hominibus  maligna 
et  prava  conantibus,  et  tamen,Deo  modum  eis  im- 
ponente,  nequaquam  perficere  valentibus,  aperte 
Scriptura  dicit :  Cogitaverunt  consilia  quss  non  po- 
iuerunt  stabilire  (Psal,  zx,  42).  fit  iterum  :  Quia  ^ 
dissipal  cogitationes  malignorum,  ne  possint  imptere 
manus  eorum  quod  cwperant  (Job  v,  12).  Et  quod 
subjungit  iste  et  dicit :  Nikil  appetere  malitiam  dia. 
boli  et  omnium  impiorum,  nisi  ut  peccando  et  inique 
agendo,  a  DeOy  qui  summa  essentia  est,  recedant, 
manifeste  verum  est,  quia,  ut  dictum  est,  peccando 
et  inique  agendo  quid  aliud  agunt  nisi  ut  a  Deo  re- 
cedaut^  et  ionge  ab  eo  Hant  et  pereant?Sicutdeeis 
scriptum  est :  Quoniam  qui  elongant  se  a  te,  per- 
ibunt  (Psal.  lxxii,  27). 

Etquod  subjungit  iste  adhuc  dicens^^uod  in  tan- 
tum  et  diaboli  et  hominum  impiorum  iniquus  appeti- 
tus  pronus  et  avidus  sit  ad  malum,  ut  si  eos  divina 
potestas  permitterety  tantum  se  peccatis  immergerenty 
ut  in  eis  etiam  ipsa  nafura  merito  deleri  possetymmia 
quidem  coactum,  sed  forsitan  non  ex  toto  falsum  C 
est.  Similiter  quod  adjungit,  quia  ex  ea  difficultate  et 
impossibilitate  qua  ineisdivina  potentia  et  providentia 
imponit,ne  in  tantam  ruant  voraginem  malitise  quan. 
tam  desiderant,  sit  in  animo  eorum,  id  est  et  mali- 
gnorum  spirituum  et  hominum  pessimorum  labor 
conandi,  et  cruciatus  multipliciter  cogitandi,  quod 
implerenonpossunt.Ettalislaborfit  utique  animis 
eorum  tormentum,  punitio,  cruciatus,  ut  ipsa  sua 
maligna  voluntate  torqueantur  et  puniantur.  Quod 
vero  post  h«ec  omnia  subjungit  et  dicit,  videlicetex 
hoc  intemo  cruciatu  et  punitione  animi,  dum  cuptdi" 
tates  suas  Deo  obsistente  implere  non  potest,fiatanima 
misera,  sustinens  inanium  voluptatum  suarum  egesta- 
tem ;  verum  quidem  est,  quod  haec  perversa  animi 
cupiditas,  et  cum  expletur,  et  cum  expleri  non  per-  ]) 
mittitur,miserumeumdemanimum  facit.Sed  multo 
estmisericor  animus,cum  ad  talia  permittiturquam 
cum  a  talibus  divina  potestate  prohibetur :  infelicius 
nanique  mala  possit,  quam  velit  tantummodo,  nec 
possit.  Unde  et  sflecularis  philosophi  vera  est  illa 
sententia  de  quodara  :  0  miserum  cui  peccare  licebati 
Verum  namque  dixit  qui  hoc  dixit,  quia  si  prohibe- 
retur  poccarc  ille  de  quo  hoc  dictum  est,  minus 
utique  miser  esset,  sola  voluntate  peccandi  :  cum 
autem  ei  pecoarelioebat,infeIicissimalicentia,multo 
miserior  erat  et  appetitu  malae  voluntatis  et  alTectu. 

Quod  vero  iste  aperiens  et  exponens  cur  omnia 


ista  premiserit,  subjungit  in  Gne  et  dicit,  quod  ea 
difficultas  et  impossibilitas  qua  impii  angeli  vel  hmi- 
nes  Deo  obsistente  prohibentur  pervenire  ad  ea  qu3S 
cupide  et  perverse  appetunt,  hase  eis  tantummodo  fiat 
in  illa  astema  damnatione  pomalis  interitusetmiserri' 
mae  cupiditatis  justissimus  cruciatus,ut  kunc  tantm- 
modo  ibipatianturinanimosuo  interitum  et  mtciatom, 
quia  jam  quod  perverse  desideraverant,  implere  wm 
sinantur,  nec  ullum  eis  extrinsecus  ex  ilio  ignixtemo 
adkibeatursuppliciumettormentum;m9Lmie%i\39\n\\xm 
mendacium  est,  fidci  ac  veritati  contrariam,  sicut 
jam  supra  frequenter  ostensum  est. 

10.  Posthffio  subjungit  et  dicit,  invitos  Deoservire 
impios  :  non  naturam  quam  in  eis  fecit,  et  in  eis  non 
punit,  sed  malam  voluntatem,  quamin  eis  non  fecit,  et 
in  eis  punit :  ideoque  quod  ei  inviti  serviuntpuniriin 
seipsis  sua  poena,  de  qua  quos  juste  non  liberet,  ad 
eam  itlos  quodammodo  proepa^et,  dum  eos  ad  em 
seipsos  praeparare  permittat,  Similis  est  et  in  his  ver- 
bis  ejiis  intentio.  Dicit  namque  quod  omnes  impii, 
id  est  et  angeli  et  homines  maligni,  in  illa  subje- 
ctione  qua  subjicientur  potestati  et  Judicio  Dei  in 
ffitemum  damnati,  inviti  servient  divin»  disposi- 
tioni.  Et  hoc  secundum  ejus  sensum,  ut videlicetin- 
viti  subjiciantur  Deo  non  natura  in  eis  faeietquam 
Deus  fecit,  et,  sicut  iste  contendit,  nunquam  punit; 
sed  mala  voluntas  quam  in  eis  non  fecit,  et  quam 
solum  in  eis  punit.  Et  ex  eo  quod  inviti  servient  di- 
vino  judicio,  puniendos  eos  esse  non  extrinsecus 
aliquo  tormento  adhibito,  sed  tantummodo  intrinse- 
cus  in  ipsa  voluntate,  dum  in  eis  voluntas  fit  sua 
pGona  sibi  ipsa,  dum  et  esse  cupiet  male  libera,  et 
tamen  divina  potestate  ab  illa  perversa  libertate 
coercetur  invita.  Hanc  itaque  solam  dicit  esse  pce- 
nam  et  angelorum  et  hominum  impiorum,  ut  hoc 
modo  cupiendo  habere  nec  valendoassequipessimam 
malitise  libertatem,in  sola  et  ex  sola  taii  voluntate 
crucientur.  Natura  vero  eorum  qua  subsistunt  in 
spiritu  vel  corpore,  quia  a  Deo  facta  est,  et  secun- 
dum  istum  nunquam  pecoat,  nunquam  punietur, 
nunquam  aliqua  tormenta  patietur. 

De  quibus  omnibus  jam  supra,  prout  Dominusde- 
dit,  satis  responsum  est.  Unum  tantummodo  bic 
proponimuB  omnibus  considerandum,  imo  etiam 
exsecrandum,  quomodo  iste  contra  humanum  se^- 
sum  et  contra  apostolicam  veritatem  dicat  nonpec- 
care  naturam,  sed  solam  voluntatem  natura^.  Qois 
enim  unquam  hominum  fuit  aut  estqui  dicatquod 
cum  aliquis  adulterium,  aut  comessationem,  vel 
ebrietatem  perpetrat,  sola  in  illo  peccet  voluntas, 
et  nihil  ibi  peceet  anima,  nihil  peccet  corpus  ? 
cum  e  eontrario,  secundum  fidei  catholicae  veri- 
tatem,  propterea  adducendae  sint  omnes  anims 
cum  corporibus  suis  ad  judicium  omnipotentis  Dei, 
ut  sicut  in  utroque  et  ex  utroque  peccaverunt,  ita  in 
utroque  judicentur  atque  puniantur.  Nam  sinatura 
corporis  impiorum  omnino  immunis  estapeccatis, 
quid  necesse  est  ut  resurgat,  quie  nuUam  damnatio- 
nem  merctur?  aut  quoroodo  juste  cum  Bnimasua 


Ul 


LIBBH  ADYERSIJS  JOAMNBM  SGOTUM. 


841 


coDdemnabitur,  quffi  cum  ea  nullum  pecoandi  con- 
sortium  habuit^nullum  peccati  meritum  contraxit ; 
nam  si  hoc  ita  esset,  sufficiebat  solam  animam  in 
judicio  preBsentari,  et  malam  voluntatem,  quia  in 
ipsa  inhabilat,quam  iste  dicit  solam  peccare,  in  ea 
puairi?  Itahujusmodiimpietatis  as^ertio  non  so- 
lum  iidem  veritatis,  sed  etiam  fidem  resurrectionis 
impugnat.  Apostolus  dicit  :  Non  ergo  regnetpecca- 
tm  in  veslro  mortali  corporej  ut  obediatis  de$ideriis 
ejus :  sed  neque  exkibeatis  membra  vestra  arma  ini- 
quiiatis  peceato?  Sed  exhibete  vos  Deo,  tanguam  ex 
mortuis  viventes,  et  membra  vestra  arma  jusHtiad 
Deo  (Aom.  vi,  12,  13).  Si  ergo  juxta  hsc  verba  lo- 
qaentis  in  Apostolo  Christi  regnat  peccatum  in 
nostro  mortali  oorpore,  et  tunc  regnum  ibi  obtinet 
cum  obedimus  desideriis  ejus,  ita  ut  eflGciantur 
membra  nostra  arma  iniquitatis  peccato,  quibus 
animam  nostram  debeilet  et  occidat,  quomodo  non 
corptts  peccatat,  nec  peccatum  ad  ipsum  pertinet, 
in  qao  et  peccati  regnum  inhabitat  et  peccati  mili- 
tiaexercetur? 

CAPUT  XIX. 
Nono  decimo,id  est  extremo  capitulo,  ita  dicit  : 

1.  ignem  aetemum  istum  ipsum  quartum  mundi 
eiementum,  ubi  corpora  sanctarum  in  xtheream  mu- 
tenUir  qualUatem,  impiorum  vero  corpora  in  aeream 
palitatemy  impiorum  vero  corpora  in  aeream  qtuUi- 
tatem  transitura, 

2.  In  eoque  naturarum  intra  se  miserabile  per/ici 
gaudium,m€Uarum  vero  voluntatum  ineffabile  iormen- 
tum. 

3.  Et  ita  tmpiorum  omnium  angelorum  hominum* 
^  corpora  suppticia  ignis  aetemi  perpessura,  ut  in- 
tegritate  eorum  substanti35  nullo  modo  perUura,  eo- 
nim  putckritudine  nulto  modo  defutura,  eorum  natu- 
rali  incolumitate  permansura,omnibus  deinde  naturss 
bonis  ad  universitatis  omamentum  mirabili  ordine  re- 
fuisuris,  excepta  beatitudine,  qua  privabuntur, 

4.  Superioris  ignis  corporei  cum  inferioris  aeris 
corporiims  qualitate  coUuctantey  naturali  vi  servata 
infelunum  animarum  intentio  de  corporibus  suis  aster- 
nas  patiatur  aerumnas, 

5.  Ita  videliect  ut  idem  ipse  ignis  omnibus  corpori- 
bus  fiat  gtoria^  quo  damnandis  animabus  intrinsecus 
iHiquilate  propria^  extrinsecus  cumulabitur  pcsna. 

1d  his  verbis  phantasticis  et  omni  insaniae  delira- 
mente  plenis,  prstermissa  simplicitate  fldei  et  con- 
fessionis  apostolic»,  qua  omnis  Ecclesia  credit  et 
confitetur  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  die 
tertia  a  mortuis  resurrexisse  et  ascendisse  ad  coe- 
los,  et  sedere  ad  dexteram  Patris,et  inde  venturum 
esse  ad  judicandum  vivos  et  mortuos,  atque  in  ejus 
adventu  futuram  camis  resurrectionem,  et  donan- 
dam  sanetis  vitam  nternam:prstermissa,  inquam, 
ista  simpltcissima  et  purissima  conf  essione  pietatis, 
nusquam  nominans  Ghristi  adventum  de  coBlis,nu8- 
qnam  commemorans  resurrectionem  ex  mortuis,ita 
omnia  confundit  et  quibusdam  adinventionibus  ob* 
mrare  conatur,  ut  nec  veritatem  resurrectionis, 


A.  nec  veritatem  divini  judicii  et  ffitemi  supplicii,nec 
mentionem  aliquam  futurse  vita  sanctorum  in  c^jus 
litteris  possimus  agnoscere.  Dicit  namque  quod  m 
Ulo  igni  aetemo,  quem  istud  quartum  mundi  ele* 
mentum  putat,  naturali  ordine  super  terram^et  aquis 
et  aerem  consututum  ibi,id  est  in  igni  aeterno  mundi 
igneo  elemento,  corpora  sanctorum  mutabuntur  in 
sstheream  qualUatem,  ubi  etiam  impiomm  corpora  in 
aeriam  qualitatem  sint  transitare ;  dissentiens  mani- 
festissime  et  dissonans  apostolic®  doctrin®,  quae 
non  in  quarto  mundi  elemento,neque  in  igneo  quo- 
dam  conflaterio,  sed  in  isto  habitaculo  terreno^ubi 
et  vixerunt  et  mortua  sunt  tam  justorum  corpora 
quam  iniquorum,futuram  dicit  omnium  resurrectio- 
nem  et  sanctorum  immutationem  mirabili  et  inelTabi- 

|v  li  celeritate,  id  est,sicut  ipse  Apostolus  dicit,tft  mo- 
mento,  in  ictu  oculi,quo  utique  nihil  est  celerius  in 
motibus  corporalibus.  Ita  namque  ait  :  Omnes  ^ui- 
dem  resurgemtu,  sed  non  omnes  inunutabimur.  In 
momentOfin  ictu  oculifin  novissima  tuba  :  canet  emm 
tuba,et  mortui  resurgent  incorrupti,  et  nos  immuteUn- 
mus  (ICor^  xv,  51,  52).  In  quibus  verbis  manifeste 
omnium  generalem  resurreclionem  describit. 

Sed  hanc  ipsam  omnium  generalem  resurrectio- 
nem  quadam  certa  proprietate  distinguit,dum  dioit 
quia  omnes  resurgemus,  sed  non  omnes  immutabi- 
mur;  et  cum  subjungit :  Et  mortui  resurgerU  incor- 
mpti,  et  nos  immutabimur:  ostendens  videlioet  quia 
omnes  resurgent  receptione  corporum, sed  non  om- 
nes  immutabuntur  glorifleatione  justoram.  Iniqui 
enim  resurgent  tantummodo  incorrupti,  non  etiam 

C  gloriflcati :  et  incorrupti  in  eo  tantummodo  quod 
jam  non  poterunt  morte  dissolvi ;  ad  pGenas  autem  et 
ad  cruciatus  aeternos  sentiendos  atque  perferendoa 
ita  omnino  corruptibiles  erunt,et  ita  ipsis  suppliciis 
sine  fme  corrumpentur,ut  omnino,  sicut  Scriptura 
diciiyderUur  in  cames  eorum  ignis  et  vermes^ut  uranf 
tur  et  sentiant  usque  in  sempitemum  (Judith,x\i,2i), 
Justi  autem,ex  quorum  persona  Apostolus  dicit,  et 
nos  immutabimur,  et  incorrupti  resurgent,  ut  nuUa 
ulterius  morte  solvantur;  et  hoc  speciale  habebunt 
quod  corpora  eorum  immutabuntur  in  melius,  di- 
cente  eodem  Apostolo,  et  aperte  qualis  futura  sit 
ipsa  commutatio  exponente  :  Oportet  enim,  inquit, 
corrupUbile  hoc  induere  incormptionem,  et  mortale 
hoc  induere  immorlatitatem  (/  Cor.  xv,  53) ;  scilicet 

n  ut  hoc  ipsum  corpus  quod  nunc  a  sanctis  cormp- 
tibile  et  mortale  gestatur,illa  resurrectionis  virtute 
fiat  incorruptibile  et  immortale,  id  est,  incorrup- 
tione  et  immortalitate  induatur.  Quae  incorruptio 
sanctorum  tanta  ac  talis  erit,  ut  nuUo  jam  dolore, 
nullo  labore,  nuUa  molestia,  nulla  indigentia  tangi 
possit.Et  itaperillam  immortalitatem  qufleeisdabi- 
tur,absorbebitur  mors  in  corporibus  eorum.ut  non 
solum  ipsa  mors  ibi  quodammodo  deleatur,sed  etiam 
cau8amortiB,idest  peccatis  5/tmu/tij,cuju8punctione 
mors  ab  initio  facta  est,penitus  conteratur.Qui  uti- 
que  peccati  stimulus  in  corporibus  damnatorum 
nunquam  evacuabitur,  et  ideo  nunquam   vere   a 


M3 


FLORI  DIAGONI  LnGDUIfENSIS. 


344 


morte  liberi  erunt.De  hac  itaquo  felicissima  immu-  \ 
tatione  justorum  subjungit  Apostolus  et  dicit :  Cum 
autem  mortale  hoc  induerit  immortalitatem,  tunc  fiet 
sermo  qui  scriptus  est :  Absorpta  est  mors  in  victo- 
ria:  ubi  est,  mors.victoria  tuat  ubi  est,mors,sHmulus 
tuus  ?  Stimulus  autem  mortis  peccatum  est :  Deo  au- 
tem  gratias,  qui  dedit  nobis  victoriam  per  Dominum 
nostrum  Jesum  Christum  (Ibid,  v,  54-57).  Non  ergo 
prius  resurgent  corpora  justorum,  et  postea,  sicut 
iste  dicit,  in  elemento  igneo,  velut  in  cohflatorio, 
immutabuntur  :  sed  in  ipso  momento  et  ietu  ocuti  in 
quo  resurgent  divina  virtute  immutata,incorruptio- 
nis  et  immortalitatis  gloria  vestientur. 

De  immutatione  autem  iniquorumetffiternis  sup- 
pliciis  damnatorum,  quorum  iste  corpora,  novo  et 
inaudito  genereerroris,commutandadicitin  aeream  d 
qualitatem,nihilomninoApostoIus  loquitur :  etidco 
etiam  nos  talem  phantasiam  contemnerepotius  quam 
audire  debemus,  ne  simus  prurientes  auribus,  et  a 
veritate  auditum  avertenteSy  ad  fabules  autem  conver- 
tentes.  Quomodo  enim  juxta  ipaum  transibunt  in 
aeream  qualitatem?  Nam  si  de  terrenis  aerea  fient, 
non  erit  vera  resurrectio,  quia  non  eadem  corpora 
resurgent  quae  per mortem ceciderunt ;  illa  enim  ter- 
restria  erant,ista  aerea  erunt  :  autem  ipsa  natura 
terrenorum  corporum  permanebit,et  tamen  qualita- 
tem  aeris  accipiet,ut  videlicet  ipsius  aeris  et  vento- 
rum  subtilitato  immutetur,hanc  novitatem  fides  Ec- 
clesiae  non  recipit,quia,sicut  jamdictumest,deim- 
mutatione  impiorum  nihil  Apostolus  dicit.Quod  au- 
tem  dicit  corpora  sanctorum  immutando  in  astheream 
gua/tia^jSiistamimmutationem  manentc  ipsorum  ^ 
corporum  natura  futuram  credi,ut  scilicet  ipsa  cor- 
pora  quffi  ceciderunt  in  morte,  quae  suscita  sunt  in 
resurrectione,  glorificentur  coBlesti  claritate,  et  de 
obscuris  lucida  fiant  sufficit  nobis  de  hac  eorum 
mira  clarificatione  illud  lenere  quod  Dominus  in  eis 
futurum  dicit:  Tunc  justi  futgebunt  sicut  sol  in  regno 
Patrnm  eorum  (Matth,  xiii,  43).  Si  autem  ita  dicit 
eadem  corpora  in  sBtheream  qualitatem  immutanda, 
ut  amittant  naturam  suam  et  pro  terrenis  ccelestia 
fiant,  manifeste  veritati  resurrcctionis  contradicit, 
et  ideo  nullatenus  audiendus  est.Quicunqueautem 
desiderat  simpliciter  et  pure  ac  vere  de  sanctorum 
resurrectione  et  spiritualium  corporum  nalurasen- 
tire,  audiat  etteneatfideliter  quod  beatus  Augusti- 
nusdehissincerissimedocetjdicens  ^[Egestasedendi  n 
ac  bibendi  talibus  corporibus  auferetur,unde  et  spi- 
ritualia  erunt,non  quia  corpora  esse  desislent,  sed 
quia  spiritu  vivificante  subsistent.  Nam  sicut  ista 
qua;  habcnt  animam  viventem,nondumspiritum  vi- 
vificantero,  animalia  dicuntur  corpora,  nec  tamen 
anim«  sunt,sed  corpora,ita  illa  spiritalis  vocantur 
corpora.Absit  tamen  utspirituseacredamus  futura, 
sed  corpora carnis  habitura 8ub8tantiaro,sed nullam 
tarditatem  corruptionemque  carnalem  spiritu  vivifi- 
cantc  passura.Tunc  jam  non  terrenus,sed  ccDlestis 
homo  erit  :  non  quia  corpus,quod  de  terra  factum 
est,non  ipsum  erit;  sedquiadonocojlcsti  jametale 


erit,ui  etiam  cqbIo  incolendo  non  amissa  natura.sed 
mutata  qualitate,conveniat.  Proinde  cum  hoc  cor- 
pus  jam  non  animale,8ed  futura  commutattOQe  spi- 
rituale  anima  receperit  angelis  adsquata,perfectum 
habebit  naturse  suae  modum,inobedien8  etimperans, 
vivificata  et  vivificans  tam  ineffabili  facilitate,ut  sit 
ei  gloris  quod  sarcina  fuit.] 

Subjungit  iste  et  dicit :  /n  eoque  naturarum  intra 
se  mirabile  perfici  gaudium,malarum  vero  volvntatum 
ineffabile  tormentum;\A  est,  ut  juxta  ejus  Eensam 
loquamur,naturatum  ibi  tantummodo  mirabile  per- 
ficiatur  gaudium,quffi  secundumistumminimepec- 
caverunt.  Ut  hoc  sit  gaudium  iiaturarum,quod  na- 
tura  terreni  corporis,  sicut  iste  putat,  in  impiis 
transitura  estinaeream  qualitatem,  in  sanctisvero 
adhuc  in  excelslorem  gloriam,  id  est  in  aelheream 
qualitatem ;  malarum  vero  voluntatum,  quas  solas 
dicit  pecca8se,tunc  futurum  ineffabile  tormentum, 
cum  ex  ipsa  sua  mala  conscientia  torquebuntur.Sed 
hoc  totum  quam  vanum  et  falsum  sitjam  satisest 
demonstratum. 

8.  Addit  post  ista  et  dicit :  Et  ita  impiorum  m- 
nmm,  angelorum  hominumqueyCorpora  supplicio  ignii 
setemi  perpessura,  ut  integritate  iltorum  substantix 
nullo  modo  peritura,  eorum  pulchritudine  nuiU  tnod^ 
defutura,  eorum  naturali  ineolumitate  permanswra^ 
omnibus  deinde  naturse  bonis  ab  universiUUis  oma- 
mentum  mirabibi  ordine  fulsuri^ :  excepta  beatitudine 
qua  privabuntur,  Mirandum  est  nimis  in  his  verbis 
quomodo  dicat  Omninm  impiorum  et  angelorum,  el 
hominum  corpora  setemi  ignis  supplicium  perpessura^ 
quod  superius  tam  aperte  et  multipliciter  ubique 
inegavit,Quod  utiquein  hoc  loco  aut  ficteetdolose 
confessus  est  et  abominabilis  est  Deo  qui  de  fide  ejus 
in  corde  tenet  mendacium,  et  in  ore  vult  praaferre 
veritatem,  sicut  scriptum  est :  Perdes  omnesquilo' 
quuntur  mendacium  :  vimm  sanguinumt  et  dolosum 
abominatur  Dominus  (Psal,  v,  7,  8).  Aut  si  vereipsa 
rei  veritateettimore  offensionis  EcclesiaB  superatus, 
ne  omnino  infidelis  judicaretur,  hoc  confessus  est, 
vacua  est  omnino  et  causa  talis  confe8sio,quam  su- 
perius  tanta  ct  tam  multiplex  praecessit  negatio. 
Nobis  autem  non  licet  in  rebus  ad  fidem  Dei  perti- 
nentibus  aliud  modo,aliud  postea  dicere :  sed  quod 
scmel  ex  ipsooreDominietapostolorumejusacccpit 
Ecclesla,credendum  et  confitendum;  ita  inviolabili 
et  immutabili  veritate  retinere,ut  fiat  in  nobis  veris- 
sime  quod  Dominus  praecepit,   dicens  :  Sit  aufew 
sermo  vester,  est,  est  :  non^  non  {Maith.  v,  37) ;  vide- 
licet  ut  immobili  veritate  et  veritas  nosk^a  confes- 
sione  confirmetur,  et  falsitas  nostra  confessione 
respuatur. 

Et  tamen  iste  quam  fideliter  de  ffiterni  ignis  sup- 
pliciis  credat,in  sequentibus  mrnifeste  aperit:  post- 
quam  enim  dixit,t(a  tmpiorum  angelomm  hominum- 
que  corpora  supplicia  ignis  asterni  perpessura  ut 
intelligere  [possimuE]  modum  quo  id  credit  esse 
futurum,subjunxit  statim  :  Quod  hoc  ita  fiet,ut  inte- 
gritas  substantix  eorum,id  est  angelorum  et  hominum 


245 


LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 


246 


maligiwruin  nullo  modo  sit  perituray  ut  putchritudo  A  cum  diabolo,neque  in  beatitudine  cum  Dco.  Et  om- 


eis  nulto  modo  sU  defutura,  ut  naturalis  incolumitas 
sit  in  ipsis  permansura.  Ecce  quse  bona  eis  tribuit  in 
sappliciis  ignis  ffiterni,  videlicet  integritatem  natu- 
rae,pulchritudinem,incolumitatem  :  ut  integritatem 
Daturse  suae  habeant,  quia  toto  eorum  natura  in 
anima  et  corpore  perpetuo  permanebit :  pulchritu- 
dinem  vero  ubi  aut  quomodo  habere  posBint^fidelis 
quisque  consideret,pulchritudonamque  autanim® 
est  aut  corporis.  Quis  autem  fidelium  credat  ullam 
ibi  esse  posse  pulchritudinem  animarum,  ubi  erit 
amissio  omnium  virtutum  et  focditas  omnium  vitio- 
rum?  anima  enim  aut  virtute  pulchra  est,  aut  vitio 
deformis.  Qus  autem  ibi  esse  poterit  pulchritudo 
corporum,  ubi  aeterno  horrore  tristitiae,  et  aeterna 


nino  certissimc  tenet  neminem  essc  posse  post  illud 
universale  judicium,  nisi  aut  in  beatitudine  aetcrna, 
aut  e  contrario  in  miseriasempiterna.Quienim  se- 
mel  fucrint  in  iilo  judicio  vel  in  pocnam  missi,  vei 
in  vitae  aeternae  gaudium  intromissi,  nunquam  ulte- 
rius  alibi  vel  aliter  esse  poterunt.  Sicut  Dominus 
certissime  ostendit  de  utraque  parte,id  estetdam- 
natorum,  qui  crunt  a  sinistris,  et  beatorum,  qui 
erunt  a  dexlrix,  irrevocabilem  sentcntiam  proferens, 
cum  dicit :  Tunc  ibunt  hi  in  supplicium  3Stemum, 
Justi  autem  in  vitam  xternam  {Mntlh.  xxv,  46).  Si 
enim  erit  finis  aliquando  illi  pa?naB  aetcrnaB,erit  etiam 
aliquando  (quod  absit)  fmis  vitae  ffilernaD.  Si  autem 
vita  aBterna  nullum  omnino  habebit  finem,  procul 


ignisexustione,aetemavermiumlacerationeoffusca-  ^  dubio  et  poena  illa,  id  est  supplicium  aeternumjUul- 


bitur  et  tenebrabitur?  Quae  etiam  in  damnatis  illis 
angelis  et  hominibus,  sicut  iste  dicit,  poterit  essc 
aaturalis  incolumitas,cum  natura  ad  hoceis  integra 
tantummodo  servetur,  et  nunquam  a  sua  naturali 
compage  8olvatur,ut  plenius  tota  sine  fmecrucietur. 
Sed  iste  non  contentus  tanta  ineptia  et  absurditate 
depravati  sensus  sui,  addit  in  fme  apertissimum 
hsretica  impietatis  errorem,  ut  quod  corde  gestabat 
ad  impugnationem  veritatis  et  subversionem  au- 
dtentium,  etiam  ore  emoveret. 

Addit  namque  statim  de  eisdem  daemonum  et  ho- 
minum  damnatorum  naturis,quod  d^'mi^(idest  post 
iUa  aetemi  ignis  supplicia)  omnibus  naturx  bonis  mi- 
rabili  ordim  refulgebunt :  id  est  ut  et  in  anima  sint 
prsditi  et  illustrati  naturalibus  bonis  memoriae,in- 


lum  unquam  habere  finem  poterit.  Non  crgo  erunt 
aliqui,ut  iste  delirat,ita  in  medio  positiutnecbcati 
sintnecmiseri,cttamenextradomumPatrisaliquam 
requiem  habituri.  Dominus  enim  manifoste  dicit :  In 
domo  Patris  meimultx  sunt  mansioncs  (Joan,  xiv,  2), 
ostendens  extra  domum  Patris  sui,  id  est  extra  so- 
cietatem  sanctorum  angelorum  ethominum  electo- 
rum,  quam  ipse  aetemum  inhahitat,  nullum  esse 
locum,  nuilam  mansionem  quietis.  Quia  omnis  illa 
multitudo  et  multiplicitas  mansionum  non  est,nisi 
in  domo  paterna,  ubi  sicut  in  uno  coclo  stella  ab 
stella  differt  in  claritate,  sic  in  una  eademque  do- 
mo  erit  diversitas  mansionum  pro  diversitate  me- 
ritorum. 
Post  haec  addit  iste,et  dicit  :  Superioris  igniscor- 


tclligentias  et  liberae  voluntatis;  et  in  corpore  cla-  C  porji  cum  inferioris  aeiis  corporibus  qualitate  collU' 


reant,atque  prsepolIeant,et  quinque  naturalium  sen- 
BQum  vivacitate  et  formae  perfectae  pulchritudine. 
Dicitque  eos  propterea  exemptos  suppliciis,  et  exor- 
natos  omnes  omnibus  naturalibus  bonis,  ut  tanta 
palchritudine  refulgentes  proficiat  ad  universitatis 
ornatum  :  videlicet  ut  inter  caeteras  mundi  creaturas 
terrestres  sive  ccelestes,  etiam  ipsi  permanentes  sint 
in  oraamento  mundi  qui  fuerant  in  damnatione  sup- 
plici.Et  posLhaec  ne  ex  toto  videretur  venire  contra 
Ecclesiae  (idem  et  evangelicam  atque  apostolicam 
veritatem,  subjunxit  dicens,  excepta  beatitadine,  qua 
privabuntur,\d  est  quod  sic  fulgebuntomnibus  natu- 
ralibus  bonis  daemones  et  homines  suppliciis  exuti, 
ut  excepta  beatitudine  visionis  Dei,  quae  cis  sola  de- 


ctante,  naturali  vi  servata,  infelicium  animarum  »n- 
tentio  de  corporibus  suis  seternas  patiatur  arumnas. 
Ecce  quomodo  credit,si  tamen  credit,supplicia  ignis 
aeterni  exercenda  :  vidclicet  quod  ignis  ille,  qui  est 
hujusmodi  superius  elementum,corpora  daemonum, 
quae  putat  esse  aerea,  et  corpora  hominum  impio- 
rum,  quac  superius  dixit  transitura  in  acream  quali- 
tatem,nunc  autem  aperte  dicit  aerea  sicut  et  ipso- 
rum  daemonum,dum  utriusque  elementi  natura,id 
est  et  ignis,qucm  putat  esse  ignem  actcrnum  in  sup- 
pliciis  damnatorum,  et  aeris,  quem  credit  csse  in 
corporibus  daemonum  et  hominum  perditorum,  in 
illodamnationisergastulo  intcr  se  colluctanturatque 
compugnant,elTiciat  infelicibus  animabus  ethomi- 


negabitur,  nihil  boni  eis  deesse  videatur.  Ecce  quid  j)  num,et  daemonum  decorporibus  suis  aeris  aeternas 
audet  sentire,  quid  audet  dicere,  qui  audct  etiam      pccnarum  aerumnas  :  quia  scilicet  ctiam  in  illo  ca- 

mino  ignis  aeterni  naturalemvim  scrvabunt  haecduo 
elementa  ignis  et  aeris,ut  sicut  in  hoc  mundo  ardore 
ignis  supcrioris  per  calorem  solis  iste  aer,  qui  est 
inferior,ita  vaporalur  et  fervet,  ut  suo  vapore  atque 
fer\'ore  corpora  nostra  graviter  afficiat ;  ita  in  illo, 
ut  dictum  est,  camino  ignis  supplicii  sempitcrni, 
dum  igni  naturali  vi  inflammat  corpora  acrea  dae- 
monum  atquehominum,ex  ipso  fcr\»ore  atqueardore 
corporum  suorum,  animaj  quae  in  cis  sunt,8entiant 
ct  patiantur  a;tcrnas  arflictionis  aerumnas.  Dicat 
nunc  ip8e,qui  hoc  sentit  et  scribit,  quomodo  infeli- 


scribere  homo  qui  vult  videri  Christianus,  et  nihil 
aliud  laborat  nisi  ut  Ghristianae  veritati  adversctur, 
et  haereticorum  dogpanata,quibus  ipse  infeliciter  con- 
junctus  e8t,et  sinceritati  Ecclesiae  intromittat.  Nam 
Ecclesia  Ghristi  utrumque  ncgat,  utrumque  dietes- 
tatur,  quia  utrumque  est  ^aereticum  etomnimodis 
contrariumveritati,id  est  et  liberationem  daemonum 
atque  hominum  ex  illis  suppliciis  sempiternis,  et 
aliquem  medium  locum  esse  ubi  ita  sint  ipsi  daemo- 
nes  et  homines  in  requie  et  bonorum  omnium  copia 
et  claritate,  ut  nec  in  damnatione  ignis  aeterni  sint 


947 


FLORI  DIACONI  LUGDUNRNSIS. 


248 


ces  anim89  ulrlusque  creaturs  angelicse  ethuman®  \  serpensEvamseduxitastutia8tui,Uacorrumpaniurm' 


filiquando  illis  suppliciis  erunt  erepts,  et  omnibus 
naturse  bonis,  sicut  ipee  dicit,  refulsurae,  si  per  vim 
illius  ignis  corporibus  suis  aereis  atrociter  inflam- 
matis  aetemas  patientur  serumnas?  Si  enim  libera- 
buntur  illis  suppliciis^carebunt  utique  aerumnis;  si 
autem  in  sempiternis  erunt  serumnis,  nunquam 
liberationem  merebuntur. 

Sed  exponens  iste  adhuc  modum  qualiter  illud 
tam  fictumet  tanto  laboreconcinnatum  fUturumpu- 
tet  esse  8upplicium,adjungit  et  dicit :  Itavidelicet  xU 
idem  ipse  ignis  omnibus  corporibus  fiat  gtoria^quo 
damnandis  animabus  intrinsecus  iniquitate  proima, 
extrinsecus  cumulabiturpcena.  In  quibus  verbis  hoc 
videtur  asserere  quod  idem  ipse  ignis  sternus  et 


sus  veslri,et  excidant  a  simplicitate,  qu3e  est  in  Christo 
[llCor,  xi^23).Unde  et  alibi  admonet  dxz^m'.\nepUis 
autem  et  anilcs  fabulas  devita  (i  Tim,  iv,  7),  El  ite- 
rum  :  Profana  autem  et  inaniloquia  devila  :  muUum 
enim  proficiunt  ad  impietatem,et  sermo  eorum  ulcanr 
cer  serpit  {U  Tim.  ii,  17).  Unde  et  beatus  Petrus 
apostolus  eadem  pietate,eadem  sollicitudiae  fideles 
admonet,  dicens  :  Vos   igitur,  fratres,  pr3SscienU$ 
custodite  vosmetipsos,  ne  insipientium  errore  traiuclif 
excidatis  a  propria  firmilate.  Crescite  vero  in  gratia  el 
cognitione  Domini  nostri  Jesu  Christi  et  Satvatori$  [/] 
Pet.  III,  17,  18}. 

Non  nobis  efllciantur  ista  velut  jocosa  et  ludo  si- 
milia,quia  et  ludumlsmaeliscumlsaacpersecutio- 


animabus  intrinsecus  ex  conscientia  sua  propria  ini-  p  nem  vocat  Apostolus.Et  ideo  ubicunque  talia  agao 


quitate  damnatis,et  exterius  earum  corpora  inflam- 
mando  et  fervefaciendo  accumuletpoenam,utscilicet 
non  solum  interius  torqueantur  conscientia,  sed 
etiam  exterius  affligantur  poena  ignita :  et  tamen  co- 
rum  oorporibus  a^ris  idem  ignis  quamdam  gloriam 
conferat.  Putamus  quia  sicut  iste  ignis  qui  lucet  in 
sideribus,  obscuram  et  caliginosam  hujus  aeris  na- 
turam  sua  infusione  tlluminat,  suo  fulgore  lucidam 
reddit,  qui  est  utique  naturaliter  tenebrosus,  nisi 
aut  in  die  radiis  solis  aut  in  nocte  radiis  luns  et 
siderum  illustretur :  ita  iste  existimat  illaaerea  dae- 
monum  et  hominum  oorpora  aeterna  illius  ignis  ful- 
gore  illustranda  et  clariRcandaySicut  etiam  nigredo 
ferri  calore  fornacis  in  lucidam  vertitur  qualitatem. 
Quomodo  ergo  superius  dixit  :  Angelorum  homi- 


scimus,  zclo  fldei  contra  haec  excitari  debemus :  illo 
nos  informante  et  a^juvante  qui  in  psalmo  dicit : 
Zclus  domus  tux  comedit  me  (Psal.  uxviii,  10);  qui 
etiam  flagello  de  funiculis  facto,  violatores  domus 
Dei  cum  suis  mercibus  ejecit,eo  quod  eamdemdo- 
mum  patcrnam  fecerint  speluncam  latronum  iJom. 
II,  15),  Vere  cnim  domum  Domini,  qu3e  est  EccUsia 
Dei  vivifColumna  et  firmamentum  veritatis  (/  7im.in, 
15}  in  apeluncam  latronum  vertunt,et  vere  latroQes 
sunt,  qui  sub  praetextu  Ghristiani  nominis  velut  in 
Ecolesia  constituti,iDfldelitatem  suam  occultare  co- 
nantur,et  insidiosis  etiam  ac  malitiosis  disputatio- 
nibus  vitae  Gdelium  insidiantur.  Et  quia  iste,  cujus 
verbis,  auxiliante  Domino,  utcunque  respoQdimus, 
in  philosophicis  regulis  et  syllogisticis  argumenta- 


numqu^  corporea  aerea  supplicia  ignis  aeterni  per-  ^  tionibus  gloriatur,audiamus  in  fine  fideliter  et  obe- 


pessuraf  Si  enim  suppUcium  eis  erit  ille  ignis 
aeternus,  non  erit  utique  gloria ;  si  autem  gloria  eis 
fuerit,  non  erit  poena. 

Abigentes  itaque  et  procul  repellentes  higusmodi 
tortuosas  et  vipereas  ambages,  et  anfractus  laborio- 
sissimos  ac  perniciosos,  teneamus  fidei  simplicita- 
tem  :  vera  damnatorum  hominum  corpora,  id  est 
teprena,  credentes,  et  in  eis  vera  et  aeterna  supplicia^ 
qui  in  illafuerint  damnatione  passuros:  quiaverissi- 
mus  eat  sermo  Veritatis  quae  in  Evangclio  dicit :  Quia 
veniet  haraquando  omnes  qui  iri  monumentis  suni 
audient  vocem  Fiiii  Dei :  et  procedcnt  qui  bona  fece- 
runt  in  resurrectianem  vUse;  qui  vero  mala  egerunt^ 
in  reeurrectionem  judicii  (Joan.  v,28, 29).  Ad  illam 


dienter  beatissimum  Christi  antistitem  et  confesso- 
remHilarium,itaistiusmodi  homines  redarguentcm 
atque  dicentem  :  [Oportuerat  homines  reiigiosam 
divioarum  rerum  scientiam  praeferentes,  ubi  evan- 
gclicae  atque  apostolicae  praedicationis  veritas  priefe- 
rebat,callide  philosophiae  tortuosus  quaestiones  ab- 
jicere,et  sectari  potius  fidem,  quae  in  Deo  est:  quia 
sensum  inflrmum  faoile  fldei  suae  praedisio  sophisma 
syllogisticae  interrogationis  exueret,  cum  captiosa 
propositio  responsionem  simplicem,  sibique  sccun- 
dum  interrogationem  rerumobsecundaDtem»adulti- 
mum  jam  sensus  sui  interrogatione  spoliaret :  ut 
quod  professione  amisisset,  id  jam  conscientia  doq 
teneret].  Item  idem  gloriosus  confessor  cum  verba 


namque  vocem  Filii  Dci  omncs  qui  in  monumentis  q  Apostoli  exponeret  dicentis  ?  YiAet  ne  quis  vos  $po 


surU  procedent :  quia  eadem  corpora  quae  in  monu- 
mentis  erant  posita  recipicnt,  et  in  eisdem  resur- 
gent,  in  eisdem  habituri  vel  resurrectionem  vitae, 
yel  resurrectionem  judicii ;  ut  aut  in  ipsis  possideant 
vitam  aeternam,  aut  in  ipsis  mortem  patiantur  aeter- 
nam.Bonum  est  nobis,et  omnino  saluti  nostrae  ante 
omnia  necc8sarium,ut  in  fldei  veritate  et  simpliei- 
tate  fundanti,timeamus  et,Domino  auxiliante,cavea- 
mus  illud  malum  quod  Apostolus  Ecclesiae  Christo 
desponsatae  et  casta  fldei  virginitate  praeditae  timere 
sedenuntiat,dicens  :  Despondi  enim  vos  uni  virovir- 
giaem  castam  exhibere  Christo.  Timeo  aulem  ne  sicut 


liet  per  philosophiam  et  inanem  fallaciam$  secundum 
traditionem  hominum,  secundum  elementa  mundi,  et 
non  secundum  Christum.  [Cavendum»  inquit,  adver- 
sus  pbilosophiam  est,  et  humanarum  traditionum 
non  tam  evitanda  sunt  studia  quam  refutanda*  Ne- 
que  enim  his  ita  concedendum  eat  quasi  vincant 
potius  quam  fallant.  Quia  nos  Chrisium  Dei  virtutetn 
et  Dei  sapientiam  praedicantes  aequum  est  humanas 
doctrinas  uon  tam  defugere  quam  refellore,etsim- 
pliciores  ne  ab  his  spolientur  et  obstruere  et  in- 
struere.  Nam  cum  possit  omnia,  et  ea  ipsa  omnia 
Deus  possit  sapienter,  et  nec  virtuti  ejus  ratio  nec 


m 


CARMINA  VARIA. 


250 


rationi  virtus  obsislat,  oportet  eos  qui  Christum  A 
praedicant  mundo,in  religiosis  mundi  imperfectis- 
que  doctrinift  per  scientiam  sapientia  omnipotentis 
contraire].  Hsbc  beaius  Hilarius. 

QuantaautempcBnaetdamnatio  non  solum  aucto- 
rcs^sed  etiam  fautores  mendacii  maneat,  et  quanta 
pietatis  intentione  a  talibus  recedendum  sit,ut  unus- 
quisque  fidelium  ablutius  et  mundus  fidei  puritate 
mereatur  habere  consortium  inligno  vitfie^audiamus 
ipsum  Dominum  no8trum,tam  terribiliter quam  dul- 
citer  in  Apocalypsi  comminantem  pariter  et  polli- 
centem  :  ^t  vicerit  possidebit  hsec,  et  ero  illi  Deus, 
et  ille  erit  mihi  filius.  Timidis  autem  et  incredulis,  el 


exsecratis  et  omnibus  mendactbuSt  pars  illorum  erit 
in  stagno  ardenli  igne  et  sulphure,  quod  est  mors  se- ' 
cunda  (Apoc.  xxi,7,  8).  Et  iterum  :  Et  portx  ejusnon 
claudentur  per  diem  :  nox  enim  nofi  erit  illi.  El  affe- 
rent  gloriam  et  honorem  gentium  in  illam.  Nec  intra- 
bit  in  eam  aliquid  coinquinatum  et  faciens  abomina' 
tionem  in  sanguim  Agni  et  mendacium{Ibid,,vers.25' 
27).  Et  iterum  :  Beati  qui  lavant  stolas  suas  ut  sit 
potestas  eorum  in  ligno  vitx^  et  per  porfas  intrent  in 
civitatem.  Foris  canes^et  venefici,  et  impudtci,  et  hO" 
micidge,  et  idolis  servientes.et  omnis  qui  amat  et  facit 
mendacium.  Ego  Jesus  misi  angelummeum  testificari 
vobis  hwc  in  Ecclesiis  {Apoc.  xxii,  14-16). 


5SC 


ri.O!lI  PIACOMI 

CARMINA   VARIA 

(Ex  Analectis  Mabill.  et  Thesauro  Marten.) 


a 


I 

(6)  QDBBBLA  DB  DIVISIONE  IMPBRII   POST  MORTBM 

LUDOVICI  PII. 

Montes  et  coUes,  siivsque  et  flumina,  fontes, 
Prsnipieque  rupes,  pariter  vallesque  profunds^ 
Francorum  lugete  genus  :  quod  muntre  GLristi 
Imperio  eelsum,  Jacet  ecce  in  pulvere  mersum  [c). 
HuDC  ekmenta  sibi  sumant  compuncta  dolorem, 
Terrarum  tractus,  maris  aequam,  sidera  coeli, 
Ventorum  flatus,  pluviarum  deniquc  gutt»  : 
Et  doleaut  bomiues  hominum  quia  corda  rigescunt. 
Omnia  concrepitant  divinis  cincta  flagellis, 
Omnia  vaatantur  horrendae  cladis  erumnis  : 
Omne  booum  pacis  odiis  ianiatur  acerbis  : 
Omne  depUB  regni  Airiis  fiiscatur  iniquis. 
Ecclesis  dejectua  bonoa  jacet  ecce  sepultus. 
Jnra  sacerdotum  penitus  everea  ruerunt. 
Divina  jnm  legis  amor  terrorque  recessit, 
Et  scita  jam  cononum  cunotorum  calce  teruntur. 
Vgxantnr  clarae  assiduis  conflictibus  urbes, 
BaailicjB  Chrieti  pnsco  spoliantur  honore  : 
Martyribus  jam  nullus  honos  :  altaribus  ipsis 

(a)  In  hifl  Flori  versibus  primum  locum  obtinent 
carmina  duo  quae  V.C.  Adnanus  ValesiuSjhistorio- 
graphus  regiue,  ex  vetusto  eodice  Petaviano  manu 
propria  descripta,  cum  notulis  suis  mihi  pro  sua 
liberalltate  concessit. 

(6)Primumagitdevariis  cladibus  quds  ex  divisione 
imperii,  post  mortem  Ludovici  Pii,  Galliis  obvene- 
nint-  Garmen  istud  in  codiee  Petaviano  inscribitur 
ifi  konc  modum  :  Voio  bonx  memaris  Mannonis 
liber  ad  tef»Urum  sancii  Augfndi  oblatus,  Fuit  erffo 
jiber  iste  moi^asterii  sancti  Augendi,  seu  Eugenai, 
in  Jurensibus  locis,  auod  modo  S.  Glaudii  dicitur, 
et  (^uidem  oblatus  a  Mannone,ejusdem  ccenonii  prie- 
posito^cigus  rogatu  Ado  Viennensis  archiepiscopus 
ecclesiam  Velnensem  eidem  abbatiae  confirmavit 
anno  870,  ut  patet  ex  litteris  cditis  in  Spicilegii 
tomo  XII,  pag.  135. 


B  Nemo  meium  defert,  sacris  reverentia  nulla  est. 
Gontinuis  prcdis  plebes  miseranda  laborat : 
Nobilitas  discors  in  mutua  funera  snvit. 
Sanguine  terra  madet,  fervescunt  cuncta  rapinis, 
Et  rabies  scelerum  ruptis  discurrit  habenis. 
Flagrat  adulterium,  perjuria  nulla  timentur. 
Funditur  innocuus  nullo  jam  vindice  sanguis  : 
Jam  regum  legumque  metus  mortalia  iiquit. 
Tartareum  clausis  oculis  jamque  itur  ad  ignem. 

Quis  digne  expediat  monachorum  septa  revuka, 
Sacratas  Domini  famulas  laicale  subisse 
Infami  ditione  jugum ;  rectoribus  ipsis 
Ecclesiffi  armorum  impositum  csdisque  pericium  ? 
Praesulibus  plebes  vidu®,  doctore  cathedrs 
Pluribus  et  plures  jacuerunt  funditus  annis. 

p  Princlpis  hoc  terror  misera  tunc  clade  coegit 
Nunc  ad  tale  malum  c||aosdam  atra  superbia  ducit. 
{d)  Tristis  adhuc  veteri  tabescit  vulnere  Narbo  : 
{e)  Tristia  Rhemorum  pariter  quoque  moenia  lugent. 
Egregios  (/*)  doctosque  viros  miseranda  fatigant 
Exsilia ;  improbitas  savo  sedem  obtinet  auro. 
Floruit  egregium  cliu^o  diademate  regnum  : 


(c)  Alias,  versum. 


J)  Quid  funesti  tum  acciderit  civitati  Narbonensi, 
silent  Annales  nostri.  Existimen  idem  illi  accidisse 
quod  Rhemen8i,eo  quod  Bartholomffiuscontra  Ludo- 
vicum  Augustum  partibus  Lotharii  faveret,ob  idque 
eum  sede  sua  dejectum  fuisse:  ex  quo  diutina  illius 
eccIesisB  seculasitorbalio  usque  aa  Berarii  ordina- 
tionem. 

(e)Id  est  Ecclesi»  Rhemensi  oontigit  post  deposi- 
tum  Ebbonem,vacante  sede  perannosdecem,nempe 
n  usque  ad  adnum  844,quo  ymcmarus  vivcnti  etiam 
tum  Ebboni  suO^ectus  est. 

(/^Nempe  Hilduinum  seniorem,Walam  abbatem, 
Bamardum  Viennensem,  An^obardem  Lugdumen- 
sem  pontifices,  et  alios,  qui  m  varia  exsiha  depor- 
tati  sunt. 


251 


PLORI  DIACONI  LDGDUNENSIS. 


253 


Princeps  unus  erat^populus  quoque  subditus  unus.  A 
Lex  simul  et  judex  totas  ornaverat  urbes, 
Pax  cives  tenuit,  virtus  exterruit  hostes, 
Alma  sacerdotum  certatim  cura  vigebat 
Gonciliis  crebris,  populis  pia  jura  ministrans. 
Hinc  sacris  cleris,  hinc  plebibus  eximiisque 
Principibns  latc  resonabat  sermo  salutis. 
Discebant  juvcaes  divina  volumina  passim. 
Littereas  artes  puerorum  corda  bibebant. 
Crimina  tetra  vigil  crebro  censura  fugabat : 
Hos  timor,  hos  et  amor  ad  ftBdera  justa  vocabat. 

Quin  etiam  externas  fidei  conjungere  gentes 
Cura  erat,et  domitis  imponere  frena  salutis. . 
Hinc  pagana  manus  juga  reiigionis  inibat : 
(a)Hinc  haeresis  surgens,pedibus  substrata  gemebat. 
Glaruit  hinc  nimium  toto  gens  Francica  mundo  :     n 
Famaque  virtutum  flnes  penetravit  ad  imos. 
Legatos  hinc  suos  procul  extera  regna, 
Barbara,  GraQca,  simul  Latium  misere  tribunal. 
Huic  etenim  cessit  etiam  gens  Romula  genti, 
Regnorumque  simul  mater  Roma  inclita  cessit. 
Hujus  ibi  princeps  regni  diademata  sumpsit 
Munere  apostolico,  Christi  munimine  frelus. 

0  fortunatum,  nosset  sua  si  bona,  regnum, 
Cujus  Roma  arx  est,  et  coeli  claviger  auctor, 
Tutor  et  flBtemus  coelorum  in  saecula  rector, 
Qui  terrestre  valet  in  ccelum  tollere  regnum 

At  nunc  tantus  apex  tanto  de  culmine  lapsus 
Florea  ceu  quondam  capiti  dejecta  corona, 
Quam  varius  texit  redolenti  gramine  fulgor, 
Cunctorum  teritur  pedibus  :  diademate  nudus 
Perdidit  imperii  pariter  nomenque  decusque,  C 

Et  regnrm  unitum  concidit  sorte  triformi. 
Induperator  ibi  prorsu  jam  nemo  putatur. 
Pro  rege  est  regulus,  pro  regno  fragmina  regni. 
Consiliis  crebris  qusruntur  furta  nocendi  : 
Conventu  assiduo  populantur  jura  salutis. 
Gassatur  generale  bonum,  sua  quisque  tuetur. 
Omnia  sunt  cursB  :  Deus  es^  oblivio  solus. 
Pastores  Domini  soliti  concurrere  in  unum; 
Dissidio  rerum,  synodalia  nuUa  frcquentant. 
Goncicio  jam  popali  nulia  est,  jus  omne  rccessit. 
Frustra  huo  legatus,  aula  est  ubi  nulla,  recurrat. 
Quid  faciant  populi,  quos  ingens  alluit  Hister, 
Quos  Rhemus  Rhedanusque  rigant,  Ligerisve,  Pa- 

[dusve? 
Quos  omnes  dudum  tenuit  concordia  nexos,  J) 

Fcedere  nunc  rupto  divortia  moesta  fatigant. 

Saepe  malum  hoc  nobis  coelestia  signa  canebant, 
Cum  totiens  ignit»  acies,  ceu  luce,  pavendae, 
Per  media  noctis  dirum  fulsere  tcnebras, 
Partibus  et  variis  micuerunt  igne  sinistro. 
Cum  mediante  die  populis  jejunia  festa 
Devotasque  preces  per  templa  agitantibus  alma ; 
Sol  nitidum  tristi  texit  ferrugine  vultum, 

(a)  Sic  Prudentibus  in  praefatione  ad  Cathemeri- 
non. Pugnet  contra  hasreses. MuMr  alia  peccat  Florus 
in  noetarum  leges  :  at  indulgendum  iUi  setati. 

(0)  Nempe  annis  837  et  sequenti  840  et  342. 


Ac  stellas  radiare  polo  miro  omine  fecit. 
Quod  monstrum  scimus  bellum  ferale  secutum, 
Quo  se  Christicolae  fero  petiere  nefando, 
Et  consanguineus  rupit  pia  fGsdera  mucro  : 
Atque  ferae,  volucresque  simul  pia  membra  vora- 

[runt; 
(6)  Cum  diri  coelo  totiens  arsere  cometae, 
Humano  cladem  generi  excidiumque  minantes. 
Inter  quos  unus  flammanti  crine  coruscus 
Mense  fere  toto  truculento  lumine  fulsit. 
Quem  regionum  atrox  vastatio,  motio  regum, 
Et  rabies  belli,  et  regni  scissura  secuta, 
Continuis  miserum  quatiunt  terroribus  orbem. 

Quis  finis,  qu8eve  ira  Dei  mala  tanta  sequatar? 
Quae  jam  vix  aliquis  pavitanti  corde  volutat, 
Vix  recolit,  vix  inde  dolens  suspiria  fundit. 
Gaudetur  fessi  saeva  inter  vulnera  regni  : 
Et  pacem  vocitant,  nuUa  est  ubi  gratia  pacis, 
Stat  paries  subitam  minitans  validamque  ruinam, 
Jam  dudum  inclinus,  scissuris  undique  plenus. 
(e)  Illiniturque  luto  fluido,  citiusque  casuro. 
Mistura  hic  paleae  nulla  est^membra  omnia  nutant. 

Jam  vatis  sancti  metuendum  cernimus  Amos 
Compieri  in  nobis  deflendo  ex  ordine  visum. 
Jam  Dominus  murum  linquit,  deponere  trullam 
Jam  parat,  et  nullam  iratus  vult  ferre  lituram. 
Jamque  etiam  uncinum  pomorum  conspicit  ille, 
Quo  tota  evulsis  nudetur  fructibus  arbor. 
Jam  remanet  quercus  folioruni  tegmine  nuda  : 
Jam  domini  egregius  flavet  sine  fontibus  hortus. 
En  sitis  atque  fames,  cecinit  quam  prxscius  idem, 
Judicie  Domini  terris  immissa  perurget. 
Coelestis  verbi  desunt  jam  pabula  et  imbres. 
Hoc  Oriens  Boreasque  malum,  hoo  maria  undique 

[clamant. 

Vocem  evangelicam  divino  ex  ore  tonantem* 

Quis  non  jam  videat  doleatque  instare  piorum? 
Filius  en  hominis  veniens  ex  arce  polorum, 
Invenietne,  putas,  fidei  vestigia  terris? 
Cordibus  humanis  latebrosa  foramina  vulpes 
Immundae  et  cceli  nidos  fecere  volucres. 
Fraus  haec  atque  tumor  diri  late  obtinet  hostis  : 
Nec  locus  est  Christo,  quo  vel  caput  illc  reclinet 

Haec  inter  gemat  et  fldat  grex  ille  pusillus, 
Cui  Pater  aeterni  conservat  gaudia  regni, 
Deducatque  oculis  lacrymas  noctuque  dieque, 
Ac  precibus  vitse  pulsans  ad  limina  perstet. 
Exposcat  veros  inhianti  pectore  panes 
Tres,  evangelici  memorat  quos  pagina  verbi. 
Vera  fides  confessa  Deum  per  saecula  trinum, 
Hts  fruitur  dapibus,  his  fldum  pascit  amicum. 
Non  lapidem  sumet,  si  panem  postulet  unquam  : 
Nec  pro  pisce  caput  virosi  sentinet  hydri  : 
Nec  pro  ovo  fallax  illudet  scorpius  oUi, 
Fronte  velut  mitis,  sed  caudae  vulnere  saevus. 

(c)  Hoc  ex  imitatione  Ezechielis  in  cap.  xnuvere. 
12  et  seq.  Quod  subditur  de  Amosi  prophetia,peti- 
tur  ex  cap.  viii,  vers.  i  et  2. 


253 


CARMINA  VARIA. 


384 


Nam  pins  ille  Pater,  qui  fons  bonitatis  habetur, 
Ut  sol  sponte  micat,  ceu  fons  uberrime  manat, 
Utque  ultro  placidus  rorat  de  nubibus  imber  : 
Sic  bona  cuncta  suis  prono  donat  numine  natis^ 
Qui  tamen  huncvera  fidei  pietate  requirunt  : 
Qui  quod  spe  sitiunt^puro  amplectuntur  amore  : 
Qui  bona  sive  mala  fluitantis  temere  mundi 
Norunt,  instantique  Deum  virtute  sequuntur. 

0  Domine  omnipotens,da  nobis  mente  videre 
Tot  mala»  tot  clades ;  et  tot  lacryraanda  pericla 
Da  gemere,  et  toto  fac  nos  ea  corde  dolere, 
Assiduisque  tuum  precibus  deposcere  numen. 
Qui  regis  Israel,  cui  non  dormiat  in  svum 
Omnia  conspiciens  oculus :  qui  lege  perenni 
Erigis  elisos,  elidis  et  ipse  superbos, 
Supplicibus  veniam,tumidis  properando  ruinam. 
Tu  nos,  sancte  Pater,  hic  vcrbere  cedcre  paterno  : 
Ta  virga  baculoque  tuo  nos  corripe,  flrma  : 
Omne  malum  mundi  fiat  purgatio  nostri. 
Qoi  te  semper  amant,  omni  discrimine  crescant, 
Quatinus  erepti  pelagi  de  fluctibus  atris, 
Teque  gubernante  jam  portum  pacis  adepti, 
CSarpamus  dulcem  tristi  de  semine  frugem, 
Perpetaaque  tuos  recinamus  laude  triumphos. 


•  AD    MODUINUM   ADGDSTODUN£NSEM  EPISCOPUM. 

De  injusta  vexatione  Ecclesix  Lugdunensis. 

Egregio,  Moduine,  viro  tibi  mitto  salutem, 

Eziguus  magno,  vilis  et  eximio. 
Sum  modicus,sed  magna  Ioquar:quia  maxime  ille 

Gujus  res  parvo  carmine  nunc  agitur.  [est, 

Res  divina  tibi  cantabitur  :  arrige,  queeso, 

SoIIicitas  aures,  et  pia  corda  adhibe. 
Esto  memor,  quoniam  duras  qui  prsegravat  auros, 

Ad  Domini  legem  vcta  odiosa  facit : 
Et  vacuas  defert  ad  Christi  altaria  voces, 

Pauperis  ad  vocem  viscera  cruda  gerens. 
Quid,  qu2B80,  sacrosancta  tibi  nutricula  nostra, 

Atque  eadem  genitrix  Ecclesia  hec  meruit  ? 
Ut  fnriale  odium  ferali  pectore  versans, 

Moliri  hanc  contra  talia  non  metuas. 
Discindis  leges,  canonum  sacra  jura  revellis, 

Dum  materna  modo  viscera  proh  !  subigis, 
Nec  metuis  demens  calces  illidere  Ghristo, 

De  cujus  stimulo  terga  cruenta  geris. 
Terga  cnienta  geris,  nec  sulcum  corrigis,  et  bos 

*  Hoc  alterum  carmen  scriptum  est  ad  Modoi- 
num  Augustodunensem  episcopum,  qui 

Augnsti  montis  pastor  in  arce  potens 

dicitur  in  alio  Flori  carmine,  quod  Petavianus  co- 
dex  itidem  continebat  {vide  infra),  Hic  est 
Muatwinus  episcopus,  c^uem  Walafridus  Strabus 
versibus  itidem  celebravit,idemque  cui  Theodulfus 
episcopus  inscribit  lib.  iv,  carmen  6.Hic  vero  seve- 
nus  carpitur  Moduinus,  quod  nutriculam  suam,  id 
est  Lueaunensem  Ecclesiam.in  cujus  sinuadoleve- 
rat  maie  tractaverat,illius  Ecclesiae  clericostrahens 
ad  ssculare  storum  oontra  canonum  praescripta. 


A     Gornipeta  in  Dominum  turgida  colta  vibras. 
Dum  phrenesis  furiale  malum  tua  viscera  ferro 

Te  proprio  expetere  cohit,  et  ipse  nescis. 
Juslius  invidia  nihil  est,  qus  protinus  ipsum 

Auctorem  rodit,  excruciatque  animum. 
Ecciesiee  reverendus  bonos  a  tempore  prisco, 

Principibus  summis  praesulibusque  piis, 
Gurricula  annorum  florens  per  plurima  fulsit, 

Sub  pietate  patrum  pignora  chara  fovens  : 
Et  gallina  pios  pennarum  tegmine  fetus 

Mystica  mundanis  texit  ab  insidiis. 
Agnoscis,  ni  fallor,  enim  que  nomine  tali 

Voce  evangelica  sancta  notetur  avis. 
Illa  dolenter  avis  etiam  nunc  garrula  clamat, 

Et  nostro  gemitus  promit  ab  ore  pios. 
n  Teque  prius  quam  calce  secet,quam  verberet  aliis, 

Ouamque  oculis  spoliet,  sic  pietata  vocat. 
0  nii  Moduine,  tibi  (nam  pignus  et  ipse 

Es  nostrum,  nostro  fotus  et  in  gremio) 
Quid  rogo  commerui,  tanto  quod  tempore  tuta, 

Sedibus  e  placidis  pignora  nostra  fugas  ? 
Quid  mihi  tristitias  cumulas?quid  gaudia  truncas? 

Gum  gaudere  mea  me  sobole  haud  pateris  ? 
Me  pietas,me  prisca  (ides  munimine  forti 

Ginxerat,  et  certis  sepserat  auxiliis. 
Quique  etiam  accipitres  fuerant  milvique  rapaces, 

Ac  soliti  natos  dilaniare  meos ; 
In  placidas  versi  subita  pietate  columbas, 

Gursu  avido  nostros  expetiere  sinus  : 
Depositoque  truce  ingenio  seu  nomine  torvo, 

Nomine  et  ingenio  complacuere  meo. 
C  Hospitiis  haesere  meis,  mea  parva  secuti 

Pabula,  et  innocuis  vivere  deliciis. 
Rostra  unguesque  feros  quis  me  vastare  solebant, 

Vertere  in  nostrum  dulciterobsequium. 
Adversas  volucres  virtute  atque  ore  repellunt, 

Me  vigili  studio,  me  pietate  fovent. 
Agnoscisne,  rogo,  venerandee  aenigmata  matris  ? 

Et  mea  quid  signent  mystica  verba  capis  ? 
An  miserande  meam  nec  vis  cognoscere  vocem, 

Displicet  atque  oculis  hispada  forma  tuis  ? 
Te  gemitus  noster  peperit,  te  parvulus  ortum 

Nidulus  excepit,  te  calor  hic  aluit ; 
In  lucemque  trahens,  tenebrosa  ergastula  rapit : 

Aque  dedit  vita,  luce,  salute  frui. 
HaBre  igitur  matri,  dulces  ne  desere  fratres  : 
D     Horum  solus  amor  est  tibi  certa  salus. 
Gur  hanc  persequeris,  cur  dulcia  pignora  carpis  ? 

Ubi  mirari  subit  quid  juris  fuerit  Modoino,Lugdu- 
nensis  Ecclesiae  suffraganeo,  in  Metropolim  suam. 
Nimirum  quia  magna  ejus  erat  apud  Ludovicum. 
Pius  auctoritas,  facilc  ipsi  fuit  exsulante  Agobardo 
archiepiscopo,  in  jura  ipsius  EcclesiaB  invadere. 
Certe  quam  bene  audierit  apud  Ludovicum,  argu- 
mento  est  Theodulfi  carmen  pr8ecitatum,exquoin- 
telligimus  Moduinum  Thcodulfo  persuadere  moli- 
tum  fuisse  ut  crimensibi  ab  imperatoreimpositum 
agnosceret  fatereturque  :  quod  is  innocens  detrec- 
tavit.  At  clarius  Moduini  auctoritatem  probat  Wa- 
lafridus,  eum  Gallie  proretam  appellans. 


9 

/ 


its 


PLORI  DIACONI  LUGDDNENSIS. 


SS6 


Non  hflBC  rofitra  tibi  nostra  figura  dedit. 
Tunde  igitur  tetrum  rostri  damnabilis  uncum  : 

Et  fuge  germana  vivere  carne  ferox. 
Utere  simplicibus  nobiscum  dulciter  escis, 

Et  miti  mitem  pectore  quaere  cibum. 
Sunt  pia  jura  ducum;pia  suntprscepta  parentum: 

Quis  ego  ab  initio  munior  atque  regor. 
Quid  tenebras  luci^  quid  melli  absinthia  misces? 

Ista  tibi  semper  dissociata  manent. 
Ex  quo  conspicuus  Christi  per  saBCula  cultus 

Fuisit,  et  idolica  fugit  ab  urbe  lues  : 
Nunquam  prisca  meos  voxarunt  jura  ministros, 

Pondere  nec  sfficli  res  onerata  sacra  est. 
Semper  distinctus  (a)  duplex  hic  ordo  cuburrit,, 

Judicibusque  suis  utraque  pars  viguit. 
Ordinibus  sacris  reverentia  debita  cessit ; 

Plebeios  rexit  lex  sua  quemque  viros. 
Quid  mihi  nunc  veterem  tu  vis  snbvertere  sepem  ? 

Quid  mihi  maceriam  diruis  oppositam  ? 
Cur  veteres  fines  nostro  convellere  fundo 

Niteris,  et  cunotis  pervia  rura  facis? 
Audi  veridico  Salomon  quid  personet  ore, 

Et  mucrone  time  te  jugulare  tuo. 
Eversor  sepis  colubro  mordente  peribit, 

Seque  suo  qui  fert  saxa  labore  premet. 
Te  preme,  te  perime  :  nam  me  spoliare  nequibis, 

Auxiliis  fultam  semper  ubique  Dei. 
Post  evangelicos  clypeos,  post  tela  corusca 

Oris  apostolici,  post  pia  jura  Dei, 
Me  Gonstantinus  reverendo  munit  ab  ore  : 

Me  quoque  (6)  Tbeodosius  protegit  ore  pio. 
Arcadio  dulci  perdulcis  Honorius  harens 

Me  dulci  eloquio  laudat,  honorat,  amat. 
Quid  veterana  loquar  ?  nostro  nunc  eccc  sub  aevo 

Qua  placidus  prinoeps  me  pietate  colit  ? 
Pro  me  conciliis  sudavit  saBpe  verendis, 

Et  valido  pressit  colla  superbajugo. 
Legibus  antiquis  edicta  recentia  junxit, 

Et  bona  prisca  novis  auxit  ubique  bonis  : 
Ne  me  per  plagus  mundi,  per  turbida  saxa 

Obrueret  subito  nox  fera  naufragio. 
Vere  clara  micant  sacri  mysteria  Christi, 

Quae  veterum  signant  gesta  beata  Patrum. 
Jam  validum  Samson,  dum  vult  peregrina  subire 

Connubia,  impetiit  horrisono  ore  leo. 
Quem,  veiuti  tenerum  frustatim  carperet  haBdum, 

Ule  necans,  duloes  sumpsit  ab  ore  favos. 
Sumpsit  ab  ore  favos  et  dulcia  mella  leonis, 

Qui  fremuit  pridem,  dulciter  esse  sapit. 

(a)  Clericorum  scilicet  et  laicorum,  qui  semper 
forum  babuerediversum.  Sub  clericali  ordine  mo- 
nachi  etiam  ante  illud  tempus  continebatur. 

(6)  Quippe  Ecclesia  Gallicana  codice  Theodosiano 
utebatur,  et  ejus  libertas  acimmunitas  legibusim- 
peratorum,  olim  suorum,  Romanorum  utebatur. 

(c)Alteram  hac  de  re  epistolam  sive  carmen  aliud 
Moduino  scripserat  FIorus,forsan  illud  ipsum  quod 
exstat  in  codice  Petaviano,qui  nunc  est  ChristianaB 
serenissimae  Sueciae  reginae.  Habctur  quidem  aliud 
item  ad  ModuinumincoIIectionevariorum  epi^ram- 
matum  t^pis  Morelianis  edita  anno  1550,  incipiens 


A  Infremuit  mundi  Christo  veniente  potestas, 

Gentilem  ut  plebem  necteret  ipe  sibi, 
Infremuit  terrore  gravi,  legesque  feroces 

Edidit,  ac  toto  terruit  orbe  pios. 
In  ser\'is  tamcn  ille  suis  virtute  potenti, 

Dum  superat  mundum,  robora  dira  necat. 
Ut  male  quod  vixit,  moriatur ;  mortua  porro 

Impietas  dulcem  promat  ab  ore  fidem  : 
Quodque  olim  rabido  fremitu  laniare  parabat, 

Hoc  modo  jam  dulci  praedicet  ore  melos  : 
Jamque  haedus  Chrlsti,  qui  tunc  leo  torvus  abibat, 

Peccator  veniam  postulet  ipse  sibi. 
Sic  mundana  aibi  subjecit  culmina  Christus, 

Cuncta  et  in  obsequium  traxit  ubique  suum. 
At  tu  si  veterum  nescis  pia  jura  piorum, 
n      Desine  quod  nescis  dilaniare  bonum. 
Et  cape  tranquillus,  brevius  quod  pagioa  verbis 

{e)  Altera  pacifico  suggerit  en  studio  : 
Cumque  serenato  perlegeris  omnia  vultu, 

Et  quam  non  noras  videris  ipse  viam, 
Sub  Christi  terrore  tremens,  pietate  fideli 

Corrige  quod  pravum  perspicis  ipse  tuum. 
Nempe  etiam  si  ulla  usquam  haec  jura  vetarent 

Num  gessisse  decet  talia  pontificem? 
Rem  bene  constructam  tanto  sudore,  tot  annis 

Subruere,  et  sceleri  pandere  sponte  viam  ? 
Dicere,  nuUus  honos  debetur  (credite)  sacris 

Ordinibus  :  cunctos  pulset  ubique  forum. 
(d)  Nam  nisi  cccnobium  mater  muliebre  gubernans, 

Et  sacer  antistes,  caetera  pulvis  erunt. 
Si  pater  es  cleri,  noU  contemnere  clerum  : ' 
G      Nec  te  sic  ut  eos  erige  deicias. 

HaBC  quoniam  non  sanclus  amor,  sed  turgidus  atro 

Fumifluum  spirans  ructat  ab  ore  furor  : 
Haec  si  mente  pia  relegas,  si  pectore  puro 

Accipias,  prodest  potio  sacra  tibi. 
Est  subamara  quidem  :  sed  si  patiare,  salubris. 

Insunt  gallinae  zelus  amorque  simul. 
iEstimo,  vir  prudens,  nullo  te  felle  moveri, 

Cum  videas  Florum  te  sic  amare  tuum. 
Nam  meliora  pii  sunt  vulnera  semper  amoris, 

Subdola  quam  fictis  oscula  pressa  labris. 
Et  bene  non  notus,  male  si  inscrebescere  cuncUs 

Ca^peris,  infamis  fabula  semper  eris. 


D 


m. 

(e)   HYMNOS  NI  NATALE  SANCTORUM  JOANNIS  ET  PAULI. 

Joannis  Paulique  diem  sol  attulit  orbi, 
Qui  rubra  martyrii  serta  cruore  gerunt. 

ab  his  versibus  : 

Solvo,  Pater,  profloas  hilari  de  pectore  graies, 
Quod  resseras  Floro  labra  benigna  tuo. 

Verum  tota  haec  epistola  eo  tendit,  ut  Moduinum 
hortetur  ad  studium  sacrarum  litterarum. 

[A)  Verba  sunt  Modoini,  ouem  Florus  loquentem 
inaucit  in  hunc  modum  :  «  Praeter  episcopos  etab- 
batissas,  caeteri  omnes  clerici  et  presbyteri  laicum 
forum  agnoscant.  )> 

(e)  Hoc  carmine  seuhymnoActisaanctorumJoan- 

nis  et  PauU  ooDciliatur  ndes. 


257 


CARMINA  VARIA. 


958 


Unicus  hoB  sanguis  gcrmano  fosdere  junxil, 

Unica  mox  fratres  morsque  fidesque  parit. 
Olim  Romulei  servantes  moenia  rcgni 

Barbaricoa  strarant  saepe  mucrone  globos  : 
Nunc  ovium  Christi  purissima  septa  tuentes, 

Dcmonicas  arcent  vi  precibusque  minas. 
Hosmorti  addixit  sacra  pro  lege  tyrannus 

Contemptor  Christi  Julianus  rabidus  : 
Unius  ille  Dei  cultura  prius  ore  ferebat, 

DoDec  ad  culmen  scanderet  imperii. 
Ast  ubi  convaluit  misero  terrena  potestas, 

Idolum  vero  praetulit  ille  Deo. 
Tum  famulos  Ghristi  lanians,  ct  sanguine  pastus 

Innocuo,  horrendis  saevit  ubique  modis. 
\'erum  ubi  ccElesti  prospexit  Christus  ab  arce, 

Audivitque  pii  sangninis  ille  preces ; 
Confestim  misero  cladem  exitiabilis  horae 

Destinat,  hostili  hostis  ut  ense  ruat. 
Vastata  Ecclesia  Persas  in  bella  vocarat, 

Ac  multis  septus  millibus  ibat  atrox  : 
Cum  subito  arentes  deserti  ruris  in  agros 

Devenit,  ct  cuneos  perdit  ubique  suos. 
Qua  neque  victus  erat,nec  fons,  ncc  fluminis  unda, 

Caumate  sed  nimio  tota  jacebat  huraus. 
Dumque  fremens  montes,  valles,  camposque  per- 

Sicubi  vel  irodico  stilla  liquore  fluat ;      [agrat ; 
Incidit  adversas  condigno  errore  phalanges, 

Perfossusque  atra  cuspide  pectus  obit. 
Sed  rabidus  semper,  et  in  ipsa  morte  rebellis, 

Infremit,  et  suramum  hac  voce  lacessit  herum  : 
Ebibe nunc nostrum  quem  quaeris,  Christe,  cruorcm, 

Atque  avidus  leto  jam  satiare  meo. 
llle  quidem  tales  justo  sub  judice  pcenas 

Exsolvit,  post  hffic  tartara  caeca  petens. 
At  Domini  testes  sacrato  sanguine  loti, 

Vertice  laurigero  sidera  celsa  petunt  : 
Quos  toga  pacifico  vestit  praBfulgida  cultu, 

Regalique  ambit  purpura  clara  peplo. 
Hos  ccu  fructiferas  florens  paradisus  olivas, 

Irriguo  vit«  jugiter  amne  rigat. 
Hi  sunt  «temo  candelabra  fulgida  templo, 

Progenies  lucis,  et  pietatis  honos. 
Sidereo  regi  sublimi  semper  in  aula 

Adstantes  populis  qui  pia  vota  ferunt. 
Quorum  propitius  precibus  nos  rcspice,  Chris'.e, 

Et  purga  obscenum  quidquid  inesse  vides. 

IV. 

(a)TITULDS  LIBELU  AD  ALTARE  SANCTI  STEPHANI  OBLATI, 
SAXCtlSSIMO  ET  GLORIOSISSIMO  ALUMNO  AC  PATBONO 
NOSTRO  BEATO  STBPDANO  PROTOMARTyRI   DBDICATUS. 

Hunc  tiM,  prime  pii  testis  fortissime  Christi, 
Offerimus  vario  nitilantem  flore  libellum. 
Hic  tua  prima  mieat  post  indita  bella  corona  : 

(a)  Titulus  est  libelli  ad  altareS.Stephani  oblati, 
neinpeln  cathedrali  ecclesia  Lugdunensi,  q^u»  beat® 
Mans  et  sanctis  Stephano  et  Joanni  dedicata  est. 
In  exemplari  Petaviano,  ex  quo  hos  versus  noster 


\  Fulgct  bonos  nomenque  tuum ;  tua  praemia  olamant. 
Gamalihel  sacer  ille  senex  tua  ccelitus  ossa 
Olim  ignota  orbi  reverendo  publicat  ore  ; 
Ac  tua  membra,  pater,  radtanti  signat  in  auro, 
Martyrium  illustri  depingit  flore  rosarum. 
Se  quoque  Nichodemi  coiyungens  sorte  nepotis  ; 
In  geminis  auri  calathis  albentibus  almus 
Prodit  rite  rosis  tenui  vix  sanguine  tinctis  : 
Virgineosque  artus  puri  fulgente  canistro 
Argenti  et  croeei  commendat  floris  odore. 

Hsc  tua  laus  scquitur,  sequitur  tua  florida 
In  Christi  virtute  potens  pictate  redundans,  [virtus, 
Gaudia  dans  mcBstis,  inflrmis  robora  reddens, 
Et  dura  sub  morte  sitos  ac  pene  sepuUos 
Restituens  vit^e,  vitffi  quia  testis  haberis. 
n  Tu  primus  Christi  calcata  morte  perennis 
Vexillum  sublime  ferens,  hostilia  castra 
Fulmineis  lingus  telis  signisque  coruscis 
Stravisti,  et  pulchra  palmam  de  morte  tulisti. 

Te  sequitur  reverenia  cohors  pro  nominesacro 
Mille  af  flicta  modis,  miile  illustrata  triumphis. 
Martyribus  martyr  tu  norma  et  regula  cunctis, 
Purpureos  ducis  cuneos  roseasque  catervas  : 
Quorum  purpureus  de  sanguine  prsmicat  orbis, 
Quorum  florigeris  praefulgent  astra  coronis, 
Quorum  casta  Dei  decorantur  tempia  sepulcris, 
Quorum  tota  micant  insignia  tempora  festis, 
Quorum  cuncta  sacris  cedunt  incommoda  votis. 

Hos  sacer  ille  videt  cceli  in  regione  Joannes 
Tantorum  illustres  post  prslia  dura  laborum, 
p  Dat  quibus  ajternas  felix  victoria  palmas, 
'  Atque  immortales  stola  candida  prebet  amictus. 
Non  his  ulla  negat  sua  clemens  munera  Christus, 
Quos  ipse  a  mundi  selectos  sorte  diremit, 
Plantavitque  Deo  :  quo  semper  robore  laeto 
Crescendo  in  coclum  exsiliant,  fructusque  perenncs 
Pollenti  virtutc  ferant,  et  quidquid  ab  alto 
Oratum  genitore  velint,  mox  numine  prono 
Accipiant,  tribuantque  piis  :  quos  inter  egenus 
Censeri  cupiens,  et  cordis  vulnera  deflens, 
Ista  tremens  cecini  submisso  pectore,  Florus, 
Ut  meritis  tanti  per  Christum  salver  alumni, 
Et  proccrum  votis  absolvat  purpureorum. 


Sanctorum  eximiis  meritis  precibusque  beatis, 
Quorum  perpetuos  memorat  liber  iste  triumphos, 
D  Da,Pater  omnipotens,veniam,da,Ghriste,mcdeIlam 
His  qui  supplicibus  votis  ac  mente  fldeU 
Committunt  sese  tantis  per  saecla  patronis^ 
Qui  zabulo  victo  rutilis  super  astra  coronis, 
Conspicui,  de  te  quidquid  petierc  merentur. 

Christe,  precor  veniam  segni  des  mitis  alumno. 
Tardus  sum,  tarde  sed  tibi  nemo  vcnit. 

Acherius  quondam  describi  curavit,  exstant  hiatus 
seu  Bpatia  vacua  duo,non  quidem  pro  versibu8,sed 
pro  titulis  interserendis. 


259 


FLOHI  DlAGONl  LUGDUNENSIS. 


m 


Longus  praeteritis  tenuit  nos  error  ab  annis, 
Sufficiat  meritis  haec  rogo  paena  meis. 

Vita  brevis  superest,  in  mortem  et  pronior  aetas  : 
Jam  peccare  senex  nequeo,  nolo  tuus. 

V. 

(a)  VERSUS    BJU8DEM. 

Ubi  ossa  S.  Cypriani  Lugduni  candita  habentur 
Hac  locupies  Ghristi  thesaurus  conditur  arca, 
Purior  argento,  fulvo  pretiosior  auro, 
Glarior  et  cuncta  gemmarum  luce  micantum. 
Hic  nempe  insigni  doctor  suavissimus  ore, 
Eximius  praBSul,  martyr  celeberrimus  idem, 
Lucifcr  ut  nitidus  niagna  Garthagine  missus 
Emicaty  et  pulchra  Gyprianus  sorte  quiescit. 
Additur  huic  geminum  radianti  lumine  sidus, 
Speratus  martyr  cum  martyre  Pantaleone, 
Gujus  cum  capite  hic  pollent  sacra  ossa  priorum. 
Quos  pariter  Garolo  Francorum  principe  gaudens 
Gallia  suscepit^  Libycis  ditata  talentis. 
Hos  igitur  nobis  oratio  fida  patronos 
Efficiat,  Christo  ut  cgdHs  veniente  coruscis, 
Martyribusque  suis  diademata  clara  ferente, 
Ipsorum  meritis  lux  nos  aelerna  receptet. 

VI. 

(6)  TITULUS  ABSIDiE. 

Martyribus  subter  venerabilis  emicat  aula  : 
Martyribus  supra  Christus  rex  praesidet  altus. 
Gircumstant  miris  animalia  mystica  formis, 
Nocte  dieque  hymnis  trinum  inclamantia  numen. 
Adstat  apostolicus  pariter  chorus  ore  corusco, 
Cum  Christo  adveniet  certo  qui  tempore  judex. 
Vivaque  Hierusales,  agno  iliustrante  refulgens, 
Quatuor  uno  agitat  paradisi  flumina  fonte. 
Pignoribus  sacris  clerus  Baptista  Joannes 
Altare  illustrat,  poscentia  pectora  purgat. 

MARTENII  ADMONITIO 

DB 

CARMINIBUS  PROXIME  SEQUENTIBUS. 

Qux  hic  damus  carmina  ex  pervetusto  codice  Bi^ 
gotiano  eruimuSf  cujus  character  ad  auctoris  setatem 
accedere  videtur,  Hxc  autem  tamelsi  tanti  non  sint 
momenti,  minime  tamen  sunt  spemenda^  prxcipue 
autem  epiaramma  in  librum  Homiliarum  totius  anni, 
ex  quo  didicimus  quam  pauca  tum  sanctorum  festa  ce- 
lebrarentur,  aut  propnum  haberent  officium,  Nam 


A.  Hasc  canat  almus  amor,  hasc  dulci  voce  resuitet. 
NasciturinBetbieem  sancta  de  Virgine  Christus, 
Advenere  Magi  coelesti  sidcre  ducti. 
Joseph  cum  puero  ^gyptum  migrare  jubctur. 

GaBduntur  pueri  regis  livore  cruenti. 
Jesus  ab  ^Egypto  Nazareth  revocatur  in  urbem. 
Joannes  populos  tingit  Jordanis  ia  undis. 

Suscipit  et  Ghristus  humilis  bapUsma  Joannis. 
Inde  quater  denis  jejunauis  ipse  diebus. 
Tentatus  zabulli  vincit  molimina  diri. 
Piscantes   Petrum,  Andraeam,   Jacobum  atque 

[Joannem 
Evocat.  Illi  almis  parent  mox  sedule  jussis  : 
Retibus  abjectis,  et  navi  et  patre  relictis. 
His  ille  assumptis  Gaiilaeam  circuit  omnem, 
n  Ac  varios  hominum  languores  curat  ubique, 
Discipulos  mandata  docet,  dat  jurabeatis. 
Sanguinis  effusi  vitandam  admonet  iram. 
Munera  grata  Deo,  fraternam  reddere  pacem, 
MoBchiam  cordis  fugiendam  pectore  casto. 

Scandala  si  generent  oculu  qui  more  coluntur 
Sive  manua  dextrae  pulsi  procul  ire  jubentur, 
Semper  nexa  viro  nisi  constet  adultera  conjux. 

Jurament^  vetat,  quia  sunt  perjuriajuxta: 
Est  et  Non  statuit  veraci  voce  tenendum. 
Altera  caedenti  detur  maxiila  libenter. 

Et  pius  aimus  amor  inimicos  diiigat  ipsos, 
Ut  pietatis  opus  sine  laeva  dextera  reddat, 
Utque  placere  Patri  cupiat  oratio  soli. 

Ut  mens  munda  Deo  jejunia  laeta  frequentet, 
Nec  facie  tristi  laudem  petat  illa  caducam, 
C  Thesaurum  ccelo  condendum  fur  ubi  nuUus. 
Gorporia  est  oculus  operis  intentio  simplex. 
Haec  si  pura  viget,  totos  illuminat  artus, 
Nec  tenebrosa  fient,  quae  lucis  amore  geruntur. 
Nuilum  posse  aeque  dominis  servire  duobus, 
Nec  mamonae  atquc  Deo  divisa  mente  placere ; 
Pellendas  animo  curas  et  vestis  et  escae. 

Si  volucres  coeli  pascit  opulentia  Patris, 
Moliiaque  auleoio  depingit  lilia  flore, 
Quando  suis  unquam  natis  pia  dona  ncgabit? 

Quapropter  sua  cuique  satis  sit  cura  diei, 
Crastina  non  crucient,  quia  sunt  incerta  caducis. 
Justitia  est  quaerenda  Dei,  reliqua  ultro  dabuntur. 

Occulta  alterius  damnet  se  judice  nemo, 
Ex  oculo  fratris  festucam  educere  quaerens, 


prxter  festa  55.  Stephani,  Joannis  evangelisUe,  Inno-  D  ^P^®  P""^  proprio  pellat  de  lumine  tignum. 


centiumj  Joannis  Baptista;,  Petri  et  Pauli,  Macha- 
bggorum  et  AndreaSt  9^i  locum  in  Homiliarum  libro 
habebant,  si  qua  forte  occurrebanty  extra  communium 
ciassem  officium  non  habebant, 

I. 

IN   EVANGELIUM    MATTHiEI. 

Primus  evangeiici  scripsit  mysteria  regni 
MatthsBus  ex  tebnio  ad  coeli  lucra  vocatus. 

(a)  De  translatione  reliquiarum  sancti  Gypriani  et 
aliorum  in  ecclesiaro  Lugdunensem  tempore  Garoli 
Magni, iegendi  versus  A^obardi  praesulis  Lugdunen- 
sis,  et  Chronicon  Adonis  Viennensis 

{b)  Hic  describitur  altaris  priscus  apparatus  in  eo- 


Ira  vetusta  trahit,  levior  festuca  notatur. 
Purget  ab  ira  animum  qui  vult  pietate  mederi. 
Nempe  odio  exstinctus  nil  rectum  cernit  ocellus. 

Ne  margaritam  calcandam  exponere  porcis 
Quis  velit,  aut  sanctum  canibus  dare  dilacerandum. 
Mitibus  et  mundis  prosunt  mysteria  pacis. 

Postulet  alma  fides,  ut  possit  sumere  dona. 
Quaerat  amor  siticns,  ut  mox  optata  reportet, 

clesiae  absida  existentis,  ita  ut  martyrum  reliqui» 
sub  altare  collocarentur,  Cbristi  e  cruce  pendentis 
effigie  superius  erecta,  pendente  in  vasculo  Eu- 
charistiae,  sanctorum  imaginibua  circum  appo- 
sitis. 


m 


CARMINA  VAHIA. 


262 


Pulset  opus  studiumque  piuiu,tum  clausa  patcbunt. 

Vitaadi  semper  faisi  ezsecrandique  prophets, 
Quos  sub  peile  ovium  rabies  agit  atra  luporum ; 
Sacramenta  ferunt  lidei,8ed  funere  vivunt. 

iGdi6can4a  domus  ver»  fundamine  petrs  : 
Dum  procul  omnis  humus  fundo  purgatur  ab  imo, 
Ac  pietate  proba  Ghristi  mandata  geruntur, 

Vitandum  prorsus  flux»  fundamen  arenffi, 
Ne  leviter  posiiam  sub  intus  ruat  impetus  aedem, 
Sicimmota  imbres,  ventos,  et  flumina  temnet. 

Caligosi  imbres  errorum  nube  pluuntur, 
VeDti  altemantes  adversa  et  prospera  mundi. 
Repit  humo  ut  fluvius  carnis  lutulenta  voluptas. 

Jesus  item  mundat  descendens  monte  leprosum, 
Si  vis,  ille  inquit,  potes  et  mihi  ferre  medelam. 
lUe,volo,  ut  dixit,  fugit  illico  lurida  pestis. 

Paralysi  fessum,  puerum  quoque  centurionis, 
Et  socrum  Petri  lethali  febre  jacentem, 
Atque  alios  plures  salvat  virtute  potenti. 

Fallacem  scribam  rcprobat,  nec  prorsus  habere 
Quo  ponat  recline  caput  sese  asserit  usquam. 
Vulpibus  hunc  [f.  hinc]  foveam  dicens  magis  esse 

Ast  alium  functi  neglecto  corpore  patris  [dolosis. 
Se  jubet  ipse  sequi,  et  morituris  mortua  linqui. 
Iraperitat  ventisjussu  maris  eequora  sedat. 

Daemonicam  humano  legionem  corpore  pellit, 
£t  maris  hanc  tetras  cum  porcis  mergit  in  undas. 
Paralysi  ereptum  mandat  sibi  ferre  grabatum. 

Matthaeum  vocat,et  mundi  dat  spernere  lucra, 
Ac  propriie  dignans  publicanos  jungere  menss, 
iCgrotos  medico  potius  testatur  egere. 

Jejunii  veri  commendans  mystice  culmen, 
Discipulis  sacri  zelantibus  ecce  Joannis 
Parabolam  panni,  vinique,utriumque  reponit. 

Fessa  cruore  diu  mulier  sine  lege  fluenti 
Attactu  sacrae  vestis  purgata  recedit. 
Redditur  et  vits  jam  funere  juncta  puella. 

Mox  amissa  diu  redduntur  lumina  cscis. 
Dae  nonium  mutum  surdumque  expellit  Jesus. 
Lnmen  apostolicum  populis  jubet  ire  docendis. 

Petrus  et  Andraeas^Jacobus  simul,atque  Joannes, 
Bartbolomffius,  Thomas,  Matthaeus,pariterque  Phi- 

[lippus, 
Alfsi  Jacobus,Thaddffius,Simon  et  Iscariotes. 

Hi  sunt  quos  misit  verbum  reboare  salutis, 
Cnrare  inflrmos,et  pellere  dsmones  atros. 
Et  tamen  ex  ipsis  periit,quia  prodidit,unus. 

Dirigitad  Christum  Joannes  carcere  clausus, 
Increpat  ille  urbes,qu£  tot  miranda  videntes, 
Buritia  immani  non  pcenituere  dolentes. 

Exsultans  Jesus  Patris  mysteria  laudat, 
Atque  suum  lene  esse  jugum  clementius  inGt. 
Discipuli  spicas  solventes  sabbata  vellunt. 

Arentem  dextram  concesso  robore  sanat. 
Daemonio  ejecto,  cscum  mutumque  resalva^ 
Quod  satanas  nequeat  satanam  depellere  monstrat. 

Tentanti  turbe  signum  promittit  lonao. 


A.  £^se  sibi  matiH^s,  vel  fratres,  atque  sorores, 
Hos  tantum  agnoscit,  qui  Patris  jussa  sequuntur. 

Purabolas  plures  vario  sormone  profatur, 
Secreta  eructans  absconsa  ab  arigine  mundi, 
Vatis  et  antiqui  complens  sacro  ordine  dicta. 

Agricolam  ponit  triplici  qui  fruge  redundans, 
Tricenum  ex  cultis  fructum  percepit  ab  agris. 
Sexageno  etiam  centenum  accrescere  gaudens. 

De  lolio  mundffi  scgeti  quod  sparserat  hostis, 
De  grano  minimi  late  crescente  sinapis, 
De  fermento  etiam  quo  vim  trahit  undique  massa. 

Discipulis  lolii  segetisque  «nigmata  solvit^ 
Parabolam  subdit  thesaurisare  latentis, 
Margaritffi  etiam  pretiosa  luce  micantis. 

Et  missi  in  pelagus  retis  genus  omne  natantum 
P  Quod  trabit  ad  littus,ubi  fit  discretio  solers, 
Vasa  bonos  capiunt,  diversos  projicit  usus. 

Caeditur  Herodis  jussu  Baptista  Joannes, 
Et  caput  in  disco  scelerata  ad  gaudia  fertur. 
Discipuli  adveniunt,condunt  pia  membra  sepulcro. 

Millia  quinque  virum  de  panum  quinque  paratu 
Piscibus  et  geminis,Ghri8ti  virtute  replentur. 
Bis  connos  etiam  cumularunt  fragmina  senos. 

Jcsus  per  fluctus  graditur,  maris  sequora  calent, 
Mergentem  Petrum  placida  dat  sistere  dextra. 
Gennesar  in  populis  multorum  incommoda  curat. 

De  manuum  lavacro  pharis®us  murmurat  error. 
Ille  docet  cordis  verum  interiusque  lavacrum. 
Obtinuit  natae  mulier  Cananaea  salutem. 

Monte  QalileBse  miserorum  examina  curat. 
Quatuor  cx  septem  mox  millia  panibus  implet. 
C  Fermentum,  Pharissee,  tuum  docet  esse  cavendum. 

Clariflcat  Christum  felix  confessio  PQ^ri, 
Accipit  8t  claves  regni  coelestis  ab  ipso. 
Prsecipit  ille  crucem  prepriam  cuique  illeferendam. 

Teslatur  quosdam  duram  non  cernere  mortem, 
Donec  in  proprio  Christum  fulgescere  regno 
Felioi  intuitu  videant,coeIique  pavescant. 

Discipulis  in  monte  tribus  se  protinus  ipse 
Coelestis  forms  vestitum  lumine  monstrat  : 
Cui  simul  Heliam  Moysenque  assistere  cernunt. 

Confestim  trepidos  circumdat  lucida  nubes, 
Et  vox  clara  Patris  testantis  ab  selhere  venit  : 
Filius  hic  meus  est,hujus  praecepta  tenete. 

His  etiam  Heliam  post  haec  in  monte,  revertens 
Jam  venisSijB  canit,  nec  hunc  tamen  esse  receptum, 
r\  His  illi  in  verbis  justum  sensere  Joannem. 

Mox  puerum  curat,fugit  hinc  lunatica  pestis. 
Vivacem  fidem  similem  vult  esse  sinapi. 
Solvit  csesarsum  piscis  ex  ore  tributum. 

Ad  pueri  formam  humiles  jubet  esse  fideles. 
Scandalizantem  oculum  propria  vult  sede  revelli. 
Id  pedis  atque  manus  etiam  discrimine  monstrat. 

Nec  minimos  unquam  temnendos  esse  fidelos, 
Pro  quibus  angelicae  invigilat  custodia  curae. 
Nam  saxo  oppressus  laedens  mergitur  abysso. 

Ignoscendum  omni  clementi  pectore  fratri, 
Ut  Deus  ignoscat,  nec  duris  dura  rependat. 
Gonjugii  vinclum  servandum  jure.fideii. 


t6h 


PL«RI  DlACONr  LUODUNENSIS. 


264 


B 


Heunuchos  laadat,qui  cceli  fegnat  requirtfnt, 
Dili^*t  innocuos  puero8,benedicit  eisdem, 
Divitibns  dure  rescrari  limina  vit«. 

Centuplicem  fructum  capient  qui  cuncta  relin- 
Parabolara  profert  varie  vineta  colentum,  [quent. 
Qua  docet  extremos  fieri  plerumque  priores. 

Zebedei  natis  avidis  ad  culmen  honoris 
Ante  calix  tristis  proponitur  esse  bibendus. 
Prffitericns  Dominus  geminis  dat  lumina  cascis. 

Duoitur  ad  Jesum  puUus  cum  matre  sedendus, 
Mercantes  templo  peliit,Patri8  expiat  aulam. 
Gaudentes  pueri  pie  Christo  Osanna  resultant. 

Frondosam  noum,fructu  quia  forte  carebat, 
Jus8it,et  extemplo  damnata  exaruit  arbor  : 
Fructiferos  quia  Cbristus  amat,sine  fructibus  odit. 

PontiHces  rogitant  unde  illi  tanta  potestas, 
Sed  confusi  abeunt  testantis  voce  Joannis, 
Nec  verum  falsi  nec  vera  audire  merentes. 

Parabolam  subdit  natorom  forte  duorum, 
Qui  patris  imporiis  diversa  sorte  resistunt. 
Ac  scribis  praefert  meretrioes  jure  superbis. 

Tradita  ruricoli&  ruraum  vineta  feruntur, 
Qui  ad  sese  missos  crudeli  morte  necarunt, 
Postremo  et  Domini  perimentes  impie  natum. 

Parabola  invitans  ad  regis  prandia  plures, 
Quos  quia  tempserunt,  mox  ultio  digna  secuta  est. 
Veste  carens  digna  mersatur  et  ipse  tenebris. 

Ut  divina  Deo  reddantur,regia  regi, 
Quod  venluro  svo  carnis  connubia  cessent, 
«  Quod  Ghristus  David  Dominus  et  Filius  exstet. 

In  cathedra  Moisi  legis  residere  peritos,  C 

Horum  dicta  8equi,vltari  exempla  jubentur. 
Increpat  hos  Christus,quod  perdant  quique  lucran- 

[tur. 

Quodjusjurandum  violent^quod  maxime  sanctum 

[est. 
Quod  calicem  excolent,  studeant  glutire  camelum. 
Sectantes  minima,  temnentes  maxima  legis. 

Quod.calicem  et  cyathum  exterius  mundare  labo- 

[rent, 
Nec  labem  interius  latitantem  extergere  curent, 
Cum  foris  atque  intus  hominis  sit  conditor  unus. 

Ingemit  hos  similes  aibatis  calce  sepulcris, 
QuaB  speciosa  foriSy  horrenda  intrinsecus  exstant  : 
Sana  niient  oculis,sunt  omnia  tetra  latebris. 

Splendida  qui  sanotis  condunt  monumenta  pro-  t^ 

[phetis. 
Nihilque  ex  hoc  aliud  nisi  sanguinis  esse  probentur 
Hseredes  vatum,  in  Dominum  quia  credere  nollent. 

Jerusalem  plangit,  templum  se  linqucre  dioit, 
Omnia  et  in  cineres  subito  lapsura  minatur, 
Hisque  suos  vultus  post  hac  negat  esse  videndos. 

Extremos  quae  signa  dies  praBcurrere  constet 
Exsequitur.falsos  meminit  exsurgere  Christos 
Et  falsos  vates,  erroribus  omnia  plena. 

Adventus  projirii  terrorem  et  tempora  pandit, 
Decidere  steilas,tota  astra  nigrescere  coeli. 
Exemplis  vigilare  monet,furemque  cavendum. 


Lumina  virgineis  ne  sint  maccntia  vasis. 
Sed  potius  pingui  semper  foveantur  oKvo  : 
Sumpta  talenta  piis  usuris  cresoere  mandat. 

Judicii  in  solio  cum  sederit  ille  tremeQdo, 
A  dextris  stare  inflt  ove8,hffidosque  Binistris  : 
Hos  ire  in  flammaSyillos  ad  pascua  vita». 

PontificeB  Dominum  quaerunt  oocidere  ChriBtum, 
Unguento  felix  mulier  perfundit  Jesum. 
Ut  Christum  prodat  Judas  dona  irrita  qusrit. 

Hunc  Dominus  ccenans  designat  voce  gementi 
Corporis  ipse  sui  sanctis  mysteria  tradit. 
PraBdicit  Petro  quod  se  ter  nocte  negaret. 

Orat  ut  instantis  calicis  pertranseat  hora  : 
Sed  magis  ut  Patris  fiat  praeOxa  voluntas. 
Oscula  dat  Judas  tradendt  signa  magistri. 

Consilio  insano  falsos  producere  testes 
In  Ghristum  placuit ;  mendax  sibi  lingua  repugnat. 
Damnatus  probris  illuditur  undique  Jesus. 

Abnegat  hunc  Petru8,lacrymis  mox  plangitamaris 
Vinctus  Pilato  perimendus  traditur  ipse. 
Emerunt  figuli  pretio  de  sanguinis  agrum. 

Pilatus  populo  permittit  perdere  Christum ; 
Passio  sacra  pii  completur  in  ordine  Jesu. 
Mox  elemcnta  tremunt,  scindit  sua  pallia  templum 

Ille  subit  mortem ;  Procul,ait,  tartare ;  victor 
E  tumulo  surgit ;  clara  virtute  refulget. 
Discipulis  mandata  dedit,  baptism.a  sacravit. 

Cui  laus  etvirtus,  cui  gloria  summa  per  sevnm 
Sit  cum  Patre  Deo  cajlesti  in  sede  beato, 
Spiritui  sancto  consors,  et  sidera  clament. 
Amen. 

IL 

GESTA  CHRISTI   DOMINI. 

Innocui  pueri,  Christo  benedicite  Regi. 
Sit  Domini  celsum  benedictum  in  sadcula  nomen. 
Solis  ad  occasum  dulcis  sonet  hymnus  ab  ortu. 

Cantemus  Domino,magna  est  cui  gloria  Cbristo, 
Qui  solus  virtute  sua  sessoris  iniqui 
Stravit  equum,  victosque  simul  submersit  abysso. 

Ecce  Deus  mira  Salvator  luce  coruscat, 
Ipse  salus  nobis,ipse  est  in  saecula  virtus. 
Confidat  devota  fides,timor  omnis  abesto. 

Libemus  dulced  Jesu  de  fontibus  undas, 
Gestaque  magnifici  rcboemus  in  ordine  Christi. 
Hasc  polus,  haec  tellus,  haec  ponti  personet  aequor. 

Quatuor  haec  uno  cecinerunt  ore  beati. 
Quatuor  exsurgunt  paradisi  fiumina  fonte, 
Quae  cunctum  largo  fecundant  gurgite  mundum. 

Hic  igitur  paradisus  adest,hic  arbore  vitae 
Aurea  carpuntur  florenti  vertice  mala. 
Dirus  abest  anguis,exuberat  alma  voluptas. 

Zachariae  sancto  sacris  incensa  ferenti 
Angelus  assistit,promittit  gaudia  nati, 
Qui  Domino  Christo  populorum  corda  pararet. 

Mittitur  ad  Mariam  Gabriel  sacer  ore  corusco. 
Nuntiat  intacta  venturum  Virgine  Christum, 
Cui  regnum  aeternum^cui  gloria  ftilget  in  mvnm. 

Zachariae  uxorem  Virgo  vencranda  salutat. 
Protinus  exsultat  materno  in  ventre  JoanneSi 


m 


GARMINA  YAiilA. 


266 


Et  queffl  voce  n^uit^promii  per  gaiMli&  Gbristum. 

Mox  eJiam  matrem  complevit  gpihtus  almus. 
Exclamat  Domioi  preBentem  aeaistere  matrem 
llla  Dai  laudes  pudibundo  ooncinit  ore, 

Joannes  oritur,  genitoria  lingua  profatur. 
Ipse  etiam  in  silviB  vitam  puer  exigit  almam. 
DoDec  ad  israel  certo  ee  tempore  monstrct. 

Nucitur  in  Beihleem  sanctadeVirgineChristus. 
Pastores  vigilani,  affatur  et  angelus  illos, 
Ac  regem  naturo  cceli  cecinere  caterv». 

Suscipit  ipse  humilis  veteris  mysteria  legis, 
Sanctificatque  pium  patrum  pio  tempore  ritum, 
Sic  priscis  finem  statuit,  nova  surgere  ibcii. 

Accipit  hunc  lasiis  Simeon  sanciissimus  ulnis, 
Dumque  Deo  offeriuri  dum  dat  pia  muneratemplo 
HuncDominum  lucis,hunc  fert  regem  essesalutis. 

Auna  etiam  devoia  Deo,  viduata  marito. 
Jam  longieva  aDnis,  jam  rtligione  veiusta, 
Agfloscit,  gratesque  refert,  populisque  propheiat 

Ecce  Magi  adveniunt  imis  Orientis  ah  oris. 
Se  stellam  vidisse  £erunt,  qu«  nunUa  Regis 
Clarcat,  et  Ghrisium  jubeai  venerarier  ortum 

Pergunt  sidereo  laeti  radiaote  ducaiu, 
Inveniunt  puerum,  proni  reverenter  adoraut, 
MuaeradanialacreSyGhrisium  buncpietatefaieniur. 

Angelico  monitu  iCJgypium  iransfertur  lesus. 
Gcdontur  pueri  regis  livore  oruenti. 
Protinus  hunc  dire  sequiiur  sors  debiia  moriis. 

Rarsus  ab  iEgypto  Nazareth  defertur  lesus, 
Unde  Nazarei  sumpsit  cognomen  in  aevuoQi, 
Ut  pridem  veterem  cecinit  vox  consona  vaium. 

Prsvios  hunc  magno,  reboans  clamore  Joannes, 
Austerus  victu,  suetoso  birsutus  amictu, 
Gurgito  Jordanis  credenium  membra  iavabat. 

Judsi  proceres  Gbrisium  huno  esse  puiantes, 
Attoniti  veniunt,  quem  se  veltt  ille  requirunt. 
PrscoDem  Ghristi  se  supplice  voce  faieiur. 

Agnum  hunc  esse  Dei.hunc  crimina  toliere  mundi 
Clamitat,  hunc  prona  cunctia  pietate  sequendum 
Pr6dicai,et  digito  prssentem  assisiere  monstrat. 

Ipie  etiam  sacro  dignaius  flumine  tingui 
Jesos  adest,  humilemquo  viam  sic  dedicat  altus. 
SanctiGcat  lalices,  exemplum  consecrat  ingens. 

Panduntur  cceli,  mox  Spiriius  ore  columb® 
Devolat,  et  placido  miiis  requiescii  lesus. 
Ipse  Pater  carum  conclamai  ab  aihere  Natum. 
Protinus  hunc  eremi  rapit  in  secreta  benignus 
Spiritus,  ei  zabuli  tentandum  affaiibus  offert. 
Vincit  vincendum  prece  jejunisque  tyrannum. 

nie  superba  monensi  in  panes  vertere  saxa 
Suggerit,  summo  delapsum  culmine  Ghnstum 
Angelicas  sperare  manus,  sen  regna  tenere. 

nie  suis  humilem  monstrans  insi^iere  callem, 
Prsceptis  obedire  Dei  super  omnia  praferi. 
Sic  victor  zaboli  aagelicis  dai  jussa  minisiria. 

Regressus  mira  in  populis  virtute  coruscai. 
Vertit  aquas  vino,  pandit  Deitaiis  honorem. 
Discipttli  credunt,  Dominumque  Deiamque  sequun- 

Pascbalia  festi  istanter  gaudia  templo         [tur, 

PATaoi.  GXIX. 


A  Millia  mercantum  modico  fugat  ille  flagcUo. 
Miranturpopuli,  multorum  pectora  credunt. 

Praedicit  propriffi  carnis  venerabile  tampium 
•   Solvendum  manibus  suacepta  in  morte  crueatis^ 
Seque  illud  trinis  spondei  reparare  diebus. 

Mysiica  Nicodemo  bapiismi  munera  pandit, 
Gredentum  populos  proprio  baptismate  tingnit. 
Undique  concurrunt,  vitalia  dona  frequentant. 

Exsultat  Baptista  sacer  ac  provooat  omnes. 
Nam  Ghristum  sponsum,  se  sponsi  dioit  amicum 
Illum  orescere,  se  minui  debere  fatetur. 

Filius  ille  Dei  est,  inquit,  qui  credit  iu  illum, 
Possidei  sternam  felix  per  siecula  viiam. 
Qui  negat,  ira  Dei  super  ipsum  regnai  in  «vum. 

Inierea  Herodem  connuiua  fisda  petentem 
n  Objurgat,  mortemque  pati  quam  vera  silsre 
Eligit,  binc  caco  damnatur  carcere  jusius. 

Tum  Galilaorum  in  partes  secedit  lesus. 
Absolvit  reguli  mortis  de  limir.e  prolem, 
Aique  GaphamaeaB  versatur  mmnibus  urbis. 

^quoreis  undis  piscantia  lina  ferenies 
Audrseam  Petrumque  vocat,  Jacobum  atque  Joan^- 

[hem. 
Omnia  mox  linquunt,  Domini  pia  jussa  sequuniur. 

III. 

IS  EVANQELIUM  JOANNIS. 

Duloi  Evangelium  cantemus  voce  Joannis, 
Gt  Domini  olara  moduletur  in  ordine  gesta. 
Sit  nobis  jucundus  amor,  sini  gaudia  saneia 

Verbum  Unigenitum  semper  cum  Paire  manebat. 
C  Hic  lux,  sio  virtus,  hic  est  se^ientia  Patris, 

Viia  hominum,angelici8  lucenssupersiheraturmis, 

Per  hunc  ipse  Pater  et  mundum  et  saecula  fecit, 
Omnia  constiioit  que  sunt  a  vertice  emH 
Usque  sub  extremum  fundum  nigrantis  abyssi. 

Glarior  hic  stellis,  sole  est  speciosior  ipso, 
Omni  Ince  prior,  quam  nox  offusoat  et  umbra. 
Hic  ienebras  vincit,  mediisque  refulget  in  umbris. 

Venit  homo  eximius  ciara  virtuie  Joannes, 
GcBliius,  ut  tesiis  fieret  de  lumine,  missus. 
Non  lux  iile  fuit,  sed  luois  pr»co  refulaii. 

Lux  vera  ille  aderat,hominumque  peoiora  lustrat. 
Illa  inde  aversos  animos  mersosque  tensbris 
^ponte  sua  irradiat,  dignata  invisere  mundum. 

Ipse  in  mundo  aderat,  et  mundum  fecerat  ipse  : 
jQ  Nec  tamen  hunc  csco  cognovit  pectore  mundus. 
In  propria  venit,  proprii  hunc  sprevere  superbi  : 

Quique  autem  illius  credentes  nomine  sacro 
Mente  receperunt  humili  et  pietate  fldeli, 
.  Hos  dedit  esse  Deo  claros  in  S6»cula  natos, 

Quos  non  sanguinibns  genitos^non  eame  creatos 
Nec  prorsus  ulla  illecebra  generante  virili 
Divinam  in  prolem  divinus  Spiritus  edit. 

Verbum  etiamPatris  caro  factum  habitavii  in  iilo, 
Natura  nostr»  mortali  corpore  demensy 
Ut  nos  ad  vitam  posset  revocare  perennem. 

Hinc  oculis  mentis  nova  lux  exorta  refulnt : 
Glaruit  binc  ejus  sublimis  gloria  nobis. 


267 


PLORl  DIACONI  MONACHI. 


268 


Ut  Patris  unigenum  possemus  noscere  natum. 

Qui  plenus  veritate  cluit,  cui  gratia  summa  est. 
Nam  verus  cum  Patre  Deus  mortalia  nostra 
Dignanter  sumpsit,  nec  propria  linquere  novit. 

Hunc  testis  verax  olamat.  dixitque  Joannes  : 
Post  me  vir  veniet,  quem  me  migora  docebunt, 
Me  prior  ille  fuit,  mihi  sit  praclatus  oportet. 

Illius  ffitemo  cuncti  de  fonte  rigamur. 
Per  Moysen  terrens  prsmissa  est  littera  legis, 
Per  Christum  indulgens  aderit  modo  Gratia  Jesum. 

Nemo  Dei  faciem  mortalis  conspicit  unquam. 
Unicus  huno  solus  novit  qui  permanet  alto 
In  gremio  Patris.  Hic  dignis  digna  revelat. 

In  hunc  sidereas  vultu  radiante  columbss 
Spiritus  adveniens  sterna  sede  quievit : 
Filius  iste  Dei  est,  higus  mihi  gloria  claret. 

Talia  dum  populis  ioquitur,  dum  talia  clamat, 
Ecce  sacerdotes  Solymis  venere  rogantesi 
An  Ghristum  sese  credi  velit  ipse  Joannes. 

Protinus  ille  negans  :  Non  sum  quem  creditis,in- 

[quit. 
Vox  ego  damantis,  praBsentem  nuntio  Ghristum, 
Gigus  ego  non  sum  caligam  contingere  dignus. 

Vidit  item  Christum  coram  transire  Joannes, 
Agnus,  ait,  ecce  Dei  qui  tollit  crimina  mundi. 
Discipuli  astabant  gemini,  Jesumque  sequuntur. 

Ex  his  Andreas  frater  Petri  exstitit  unus. 
Repperit  hic  fratrem,  Messiam  invenimus,  inquit. 
Ad  Ghristum  veniunt,  mox  Ghristi  dona  reportant. 

Eligit  ipse  viros  dignos,  vocat  ipse  Philippum, 
Nuntiat  ille  pio  mox  gaudens  Nathanaeli 
Quem  Lex  et  sacri  Christum  cecinere  prophets. 

Nathanael  properat,  ille  hunc  ubi  vidit  adesse, 
Israelita  ecce  verus  huc  advenit,  inquit, 
Gui  nullus,  sub  corde  dolus,  cui  pectora  pura. 

Hunc  procul  absentem  flcus  sub  tegmine  vidi. 
Gum  super  positus  frondosa  s.taret  in  umbra. 
Necdum  illifldus  dederat  pia  verba  Philippus, 

Ille  admiratus  celsi  prssagia  Ghristi : 
Vere,  ait,  ecce  Dei  sublimis  Filius  hic  est. 
Iste  Israelis  Rex  est  per  saecula  verus. 

Gredenti  Ghristus  spondet  msyora  videnda. 
GemetiSy  inquit,  roserari  culmina  CGcli, 
Angelicos  choros  famulari  in  sascula  Christo. 

Gi:gusdam  ad  tha]amos  sancta  cum  matre  vocatus, 
In  vinum  subito  naturam  vertit  aquarum. 
Discipuli  credunt,  divina  et  facta  pavescunt 

Ejicit  ex  sacro  mercantum  millia  templo. 
Solvcndam  propris  carnis  denuntiat  aulam, 
GoGlesti  signo  in  triduo  quam  suscitet  ipse. 

Mystica  Nicodemo  baptismi  munera  pandit, 
Abluit  ipse  suo  tinguens  baptismate  turbas. 
Goncurrunt  alacres,  capiunt  pia  dona  salutis. 

HflBC  ubi  cognovit,  sanctus  Baptista  Joannes, 
Impleta  declamat  sua  gaudia,  provocat  omnes  : 
Se  minui  gaudet,  illum  succrescere  gessit. 

Samario  ad  puteum  mulieri  mystica  fatur. 
Pandit  aquam  vit»,  Ghristum  sese  esse  fatetur. 
Agnoscunt  cives  mundi  advenisse  salutem. 


A.     In  patria  propria  dicit  sine  honore  prophetam, 
Et  reguli  prolem  mortis  ex  fauce  reducit. 
Sermone  absentem  vitae  de  funere  reddens. 

Paralysi  antiqua  jam  pene  in  morte  jaccntem. 
BethsaidoB  in  Solymis  piscins  erexit  ad  undas. 
Exsilit  leger  ovans,  proprium  gerit  ipse  grabatum, 

Judflsis  loquitur  mysteria  plurima  vit®  : 
Sc  simul  et  Patrem  eque  facere  omnia  dicit. 
Qui  Moysi  credunt,  prorsus  sibi  credere  flrmat. 

Millia  quinque  vimm  quinis  de  panibus  ille 
Piscibus  et  geminis  mira  virtute  refecit. 
Fragmina  bis  senos  cophinos  ablata  replerunt. 

Attoniti  hinc  populi  quflernnt  sibi  ponere  Regem : 
Ille  fugit,  montem  petiit,  hic  solus  adorat. 
Non  capiunt  Ghristum  regntmoitalishonores 
|.     Discipuli  in  pelago  vento  obsistente  laborant : 
Christus  adest  placidus  gradiens  in  fluctibus  atris, 
Navicula  optatum  tenuit  mox  libera  portum. 

Alloquitur  populos  veteris  de  munere  manns  : 
Se  panem  vivum  coeli  venisse  fatetur, 
Quem  quicunque  capit,mortem  non  sentit  in  svum. 

Discipuli  plures  ex  hoc  sermone  recedunt. 
Petrum  cum  sociis  Christo  gaudenter  adheret, 
E  quibus  ille  unum  zabuli  sub  nomine  damnat. 

Festa  dies  aderat  qusB  sunt  umbracula  jussa. 
Ille  docet  populos,  promittit  flumina  viUe 
Spiritus  ille  Dei,  quem  dat  credentibus,  hec  sunt. 

De  Ghristo  exoritur  contentio  magna  superbis. 
Nicodemum  exagitant,  urgent  sine  jure  ministros. 
Simplicibus  turbis  maledicunt  ore  protervo. 

Ad  Dominum  mulier  defertur  aduUera  Christum. 
C  Hanc  ille  in  miseros  larga  pietate  redundans, 
Judicio  mortis  pariter  etcrimine  solvit. 

Hino  lucem  mundi  claro  se  prflBdicat  ore  : 
ElAigient  mortis  tenebras  quiounque  sequuntur : 
Lux  illis  vit«  totum  fulgebit  in  evum. 

Principium  Christus  se  praedicatori  sereno, 
Quod  loquitur  puris  infulgens  mentibus  intus. 
Omnis  qui  peccat,  peccati  servus  habetur. 

Mendacii  tetrum  zabulum  docet  esse  parentem, 
Hic  necis  human»  fems  exstitit  auctor  ab  flevo, 
Nec  stetit  infelix  in  vero  lumine  fallax. 

Ante  Abraham  Christus  semper  sese  esse  fatetur. 
Ille  alacri  Ghristum  cupiebat  ceraere  voto. 
Vidit  et  exultans,  felici  est  mente  gavisus. 

Gfleci  nati  oculos  sputo  limoque  salubri 
D  Illinit,  et  Siloe  puris  iliuminat  undis  : 
Gflecum  hominem  irradiat,quoniam  baptismasalutis. 

Electis  ovibus  quod  sit  pia  janua  monstrat. 
Per  hunc  intrantes  pergunt  ad  pascua  vitae. 
IIujus  sanguis  oves  aBterna  a  morte  redemit. 

Dum  graditur  tcmpli  speciosa  per  atria  Jesus 
Judaeis  populis  quis  sit  quflerentibus  ipse, 
Clara  voce  Patrem  seseque  unum  esse  fatetnr. 

Quarta  dies  Lazamm  monumenti  clauseratantro, 
Astabant  tristi  plorantes  voce  sorores  : 
Turba  ingens  aderat  solatia  moesta  ferentum. 

Allevat  ille  oculos,  Patri  dat  munera  laudis, 
Defunctum  inclamat,  prodit  mox  ille  sepulcro  ; 


m 


CARMINA  VARIA. 


Nexibus  exuitur,  et  dnlcia  tecta  revisit. 

Unguento  Jesum  perfundit  sacra  Maria  : 
Jucundo  impletur  late  domus  omnis  odore, 
Ut  redo]et  toto  felix  Ecclesia  mundo. 

Rex  mitis  placido  Jesus  concedit  asello. 
Palmigeris  turbae  manibus  dant  cantica  laudum. 
Sic  Solymam  ingreditur,  aditet  pia  moeniatempli : 

Gentiles  clarum  quaerebant  cernere  Jesum. 
Frumenti  granum  dicit  se  protinus  ille, 
Quod  terrs  immoriens  multa  cum  fruge  resurgit. 

Oranti  vox  clara  Patris  repondit  ab  astris  : 
Clarificavi,  inquit,  te,  nate,  et  clorificabo. 
Expavit  popuius  divinas  vocis  honorem. 

Multi  e  principibus  magnalia  tanta  videntes, 
Pectore  credebant,  metuebant  ore  fateri, 
Non  divina  illos,  sed  mundi  gloria  traxit, 

Abluit  ille  pedes  veneranda  in  nocte  suorum, 
Pelvi  infundit  aquas,  tergentia  lintea  gestat. 
Q  quanta  hamilitas  I  quanta  est  clementia  Christi. 

Designat  Judam  buccella  panis  iniquum. 
«Ter  sese  a  Petro  prsnuntiat  esse  negandum. 
Discipulis  propriis  signum  praescribit  amoris. 

Inde  suos  nosci  voluit  si  peetora  fratrum 
Altema  charitate  sibi  connexa  vigerent, 
Qaali  nos  primus  dilexit  coelitus  ipse. 

Se  docet  in  Patre  et  Patreoi  venerarier  in  se. 
Majestas  una  est,  et  gloria  compar  utrique. 
Quidquid  agit  genitus,  totum  est  operatio  Patris. 

Paraclitum  spondet  se  mittere  protinus  illi 
Cum  mox  e  tumulo  devicta  morte  resurgens, 
Inclytus  ascendens  penetraverit  ardua  coeli. 

Se  vitem  veram  loquitur,  propriosque  fideles 
Palmitibus  similes  in  se  monet  ille  manere, 
Ne  jaceant  steriles,  jugi  tradantur  et  igni. 

Discipulos  clemens  Patri  commendat  lesus, 
Traditur  a  Juda,  Pilato  addicitur  insons. 
Verberibus  caesus  populo  datur  ipse  necandus. 

Exiit  ipse  crucem  sibimet  mitissime  portans. 
Passio  gustato  Christi  completur  aceto. 
Mandatur  tumulo,  destructa  morte  resurgit. 

Ad  tumulum  Maria  lacrymas  fundebat  amoris, 
Sublatum  insidiis  corpus  credebat  lesu. 
Ille  repente  micat,  dat  huic  mandata  salutis. 

E  tumulo  sacr»  redeunt  gaudendo  sodales  : 
fiis  cursu  in  medio  fulgens  occurrit  lesus  : 
Dat  clementer  Ave,  pedibus  illse  oscula  figunt. 

Flebat  amare  nimis  Christi  Petrus  ille  negati 
Crimen,  huic  clemens  apparet  protinus  ille, 
Solatur  moestum,  trepidantis  pectora  firmat. 

Ibant  forte  duo  castellum  invisere  quoddam  : 
His  subito  in  habitu  peregrini  occurrit  lesus  : 
Tecta  rogatus  adit,  pandit  se  in  fragmine  panis. 

Discipuli  clauso  residebant  forte  timentes 
Conclavi,  his  subito  radians  assistit  lesus. 
Agnoscunt  Dominum,  clavorum  signa  recensent. 

Tbomas  defuerat,  cum  se  Deus  ille  magister 
Monstrarat  sociis,  lateris  pia  vulnera  pandens  : 
Christus  adest  iterum,  Dominum  iile  Deumque 

[fatetur. 


m 


A     Cum  sociis  Petrus  piscans  nil  ceperat  undis. 
Litlore  stat  Christus,  jactari  retia  mandat, 
Fit  captura  ingens,  clarus  convescitur  illis. 

Monte  Calilfflae,  sicut  promiserat  ipse, 
Clarificum  sancti  Jesum  reverenter  adorant, 
In  coelo  et  terris  dicit  sibi  subdita  cuncta. 

Ultinaa  discipulis  jungens  convivia  sacris, 
Mandat  Evangelium  per  hos  toto  orbe  coruscet, 
Credentesque  omnes  sancto  baptismate  tingui. 

Montis  Oliveti  petiit  mox  ille  cacumen. 
Assistunt  sancti,  benedicit  coelitus  illis, 
Sideream  penetrans  ipsis  cernentibus  aulam. 

A  dextris  sedet  ille  Dei,  virtutibus  ipsis 
CeJsior  angeiicis,  vcnturus  et  inde  coruscus, 
Judicet  «ternis  ut  totum  legibus  orbem. 
jj    Huncccelum  et  tellus,hunc  tartarus  ipse  profundus 
Cunctorum  Dominum,cum  Patre  in  saecla  potentem' 
Ac  Spirilu  sancto  Jaudet,  huic  sidera  clament. 
Amen. 

IV. 

»  ORATIO 

Cum  cotnmemoraHone  antiquorum  miraculorum 

Christi  Dei  nostri, 

0  yirtus  «terna  Dei,  quam  machina  mundi 
Suscipit  auctorem,  oui  servit  terra  polusque, 
Principium  rerum,  per  quam  Pater  omnia  fecit. 
Cum  Flatu  aeterno  super  aequora  vasta  cubante, 
Tu  pressus  quondam  tenebris  horrentibus  undas 
Luce  nova  irradians,  noctemque  diemque  creasti. 
Ut  varios  hominum  revelel  lux  blanda  labores, 
Et  nocturna  quies  attritos  recreet  artus. 

C  Tu  geminas  sedes  discretis  fluctibus  aptans, 
Hos  agis  in  peJagus,  illos  super  astra  recondis. 
Arida  quo  posset  fructum  producere  tellus 
Hastibus  et  gratis  animantia  cuncta  foveret, 
Tu  lun«  solisque  globum,  stellasque  micantes, 
In  varias  causas  per  culmina  celsa  locasti. 
Tu  terrae  ex  utero  pecudes  a  reptile  cunctum 
In  lucem  sola  procedere  voce  dedisti, 
Tu  lymphis  etiam  spirantia  corpora  condens, 
Alitibus  ventos,  ditasti  piscibus  aequor. 
Tu  torpentis  humi  corpus  de  corpore  sumptum 
Vivifico  sacri  spiraminis  erigis  haustu  : 
Idque  hominem  vocitans,  totum  regnare  per  orbem 
Praecipis  et  totius  rationis  legibus  imples. 
Quo  genus  in  terris  uno  factore  creatum. 

j)  Ut  genus  in  coelis  uno  rectore  regatur. 

0  virtus  aeterna  Dei  quam  machina  mundi. 
Suscipit  auctorem,cui  servit  terra  polusque. 
Tu  primum  non  passa  virum  consistere  solum 
Conjugis  egregiae  solatia  casta  creasti, 
Quam  nec  terra  tulit,  materna  nec  edidit  alvus, 
Sed  tua  de  costa  formavit  dextra  virili. 
Tu  scelus  amborura  punisti  morte  benigna, 
Et  serpentinam  damnasti  pulvere  linguam, 
Quae  docuit  miseros  contemnere  jussa  Tonantia, 
Numinis  et  aummi  summum  sibi  quaerere  nomen. 

0  virus  aaterna  Dei,  quam  machina  mundi 
SuBoipit  auctorem,  cui  servit  terra  polusque, 


m 


FLOHI  DIACONI  MONAGHI. 


m 


Tu  justi  interitum,  quem  fratri$  deztra  pereimt, 
In  pcenam  auctoris  justa  sub  lege  retorques. 
Tu  quemdam  ez  primis  primi  mortalibus  avi 
Ignarum  mortis  vit^  ad  secreta  tulisti. 
Gum  tamen  interea  vitiis  ferventibus  omnes 
Polluerent  pulchrum  per  mille  piacula  mundum. 
Tu  totum  validis  involvens  fluctibus  orbem, 
Terrigenis  terras  viduasti,  flumina  ripis. 
Tu  justum  quemdam  propria  cum  prole  domoque 
Diluvii  ex  undis  arca  vectrice  reservas, 
Ut  genus  in  terris  uno  de  semine  surgens 
Una  morte  rucns,  una  de  stirpo  resurgat, 
Atque  homines  mundos  tellus  mundata  foveret^ 
Nec  vita  indigni  fruerentur  munere  vit® 

0  virtus  (etcrna  Dei,  quam  machina  mundi 
Suscipit  auctorem,  cui  scrvit  terra  polusque, 
Tu  tibi  sublimes  quaerens  conjungere  amicos, 
Ignibus  ex  mediis  primum  sine  labe  vocasti, 
Qui  patriae  fincs  et  tristia  regna  relinquens, 
Grevit  in  ingentes  peregrino  in  limite  gentes. 
Nam  primogenitum  scrva  quem  matre  creayit, 
Bis  senos  generasse  duces  lex  aurea  canit, 
Posterior  natu  genitrix  quem  libera  fudit, 
Suscepit  geminos  una  de  conjuge  natos. 
Alter  Idumaeos  misto  de  sanguine  condit; 
Hebrsos  alter  duodena  ex  stirpe  propagat. 
Hic  habuit  geminas  prisco  de  more  jugales, 
Et  totidem  servas  uxorum  munere  sumptas, 
E  quibus  antiquam  gentem  populumqu^  potentem 
Protulit,  et  claris  sua  semina  contulit  astris. 
Gum  tamen  infando  rursus  gens  impia  quemdam 
Fluctibus  ablutum  macularet  crimine  mundum. 
Quem  delero  parans,  Sodomitica  moenia  ilammis 
Sulphureoque  igni  subvertis  tecta  Gomorrhae, 
Quin  et  ilnitimas  miseris  cum  civibus  urbes, 
In  cinerem  solvis,  et  gurgite  deprimis  alto. 
Judicio  sunt  poma  locis  qoaa  nata  sub  hisdem 
Pulchra  foris  vacuis  intus  sunt  plena  favillis. 
Attamen  ex  ipsis  quemdam  tua  dextera  justum 
Ereptum  flammis  scelerata  eduxit  ab  urbe 
Quem  geminae  nats  misera  cum  matre  sequuntur, 
Et  montana  petunt,  tanta  ne  in  strage  perirent : 
Sed  nimium  infelix  snbito  perculsa  fragore 
Rexpexit  co^jux,  poenamque  experta  remansit, 
Hic  nats  solo  solae  cum  patre  relict® 
Mortales  periisse  ratae,  sic  fraudibus  usae, 
Vina  seni  miscent,  bina  et  sub  nocte  vicissim 
Succumbunt  patri,  et  conoepto  semine  surgunt; 
Hinc  duo  gignuntur  post  sfleva  incendia  fratres, 
Et  mortale  genus  Sodomis  pereuntibus  augent. 
Alter  Amon,  alter  vario  cognomice  Moab 
Dicitur^et  geminas  condunt  ab  origine  gentes. 

0  virtus  aeterna  Dei,  qiiam  machina  mundi 
Suscipit  auctorem,  cui  servit  terra  polusque. 
Tu  justum  quemdam  distractum  crimine  Iratrum 
Memphycolis  prsfes,  atque  orbem  pascis  egentem. 
Tu  popuLum  sanctum  duro  sub  fasce  gementem, 
Ad  patrias  sedeB  mira  virtute  reduois. 
Qb  hanc  iEgyptum  quino  bis  verbcre  pieotis 


A  E  ccelo,  e  ierris  mitiens  porteiitlk,v^  uftd&s 
Scindis,  purpureum  lympbia  durantibus  equor, 
Gallibus  et  siceis  plebem  deducis  ovantem. 
Gui  noctu  dux  ignis  erat,  praeeunte  columna; 
Et  mediis  gratis  nubes  dabat  mstibuB  umbras. 
Pastum  coelestiB  pr«bebat  panis»  et  omni 
Noote  fluens  dulci  compiebat  nectare  campos. 
Quas  conviva  dapes  cuperet,  quoscunque  sapores 
Appeteret,  una  I(Btus  capiebat  in  esca. 
Potum  saxa  dabant,  virgae  qu»  mollis  ad  tctus 
Duritiam  rumpuot,  et  flumioa  larga  ministraQt. 
Garnifluis  epulis  aervit  numerosa  coturnix, 
Discit  et  exosis  ultro  se  infundere  mensis. 

0  virtus  eeterna  Dei,  quam  machina  mundi 
Suscipit  auctorem,cui  servit  terra  polusque, 

l^  lu  sanctum  tristi  texisti  fulmine  montem, 
Et  vocem  horrendam  sacra  de  nube  dedisti. 
Tu  vati  accito  legis  precepta  supemffi 
Tradis,  et  alloquio  famulum  dtgnaris  amioo. 
Pontiflcem  statuis,  precibus  placare  Tonantem 
Qui  queat,  et  aaiieto  cultus  procedai  amictu, 
Intret  et  horrendos  veli  post  claustra  recessos 
Et  Patris  «sterni  solus  secreta  revisat. 
Interea  varium  iurbata  per  agmina  murmur 
Pestrepit,  et  densie  resonant  per  caatra  querels. 
Detra^itur  vati,  contemnitur  ipse  sacerdos, 
Ac  nimis  accenso  lapidantur  pene  tumultu, 
iEgyptum  repedare  parani,  vana  idola  ftngunt 
Solemnemque  diem  ludis  et  carmine  ducunt. 
Ira  ctlam  justo  iandem  commoia  furore, 
lllicitos  ausus  iali  sub  jure  ooercee; 

C  Hos  perimis  flammis,  et  toto  cceliius  igni 
IIIos  sulfureas  erebi  demergis  in  undas, 
Quos  retinet  tellus,  coeli  vis  ignea  punit; 
Quos  ierra  absorbet»  viventes  inferus  haurit. 
Sic  natura  iuos  ceriatim  devorat  hosies, 
Sic  scelerum  vindex  ioius  iibi  miliiat  orbis, 
Neo  patiiur  quemquam  vitales  carpere  flaius, 
Quem  tibi  non  toto  oredentem  pectore  cemit. 
His  tamen  ex  flammis  iantoque  ex  funere  bini 
Servantur  juvenes  fldei  virtute  deoori  : 
Quos  nova  progenies  ei  nescia  oinminis  sias 
Ad  regnum  comitaia  flde  tua  praemia  suropsit, 
Nam  septem  gentes  ei  regna  potentia  septem 
His  servire  jubes,  et  terramtradis  opimam; 
Qus  rivos  lactis  ei  mellis  flumina  fundit, 

])  Pingua  quae  sacris  deludant  balsama  ramis, 
Quam  Pater  ipse  pio  despeciai  luniine  semper, 
Mensibus  ei  certis  ccelestibus  irrigai  undis. 

0  virtus  eterna  Dei,  quam  machina  mundi 
Suscipit  auciorem,eui  servit  terra  polnsque. 
Tu  rapidos  fluctus  oohibes,  et  flumine  sioco 
Transduois  sanciam  taniis  cum  miUibus  arcam : 
Tu  magnam  solis  quondam  olamoribus  urbem 
Solvii  in  eeiernas  populo  pereunie  ruinas; 
Sed  mereirix  quedam  superai,  quam  vivere  sdam 
Prasiiiit  aima  fides  :  proprio  cum  paire  domoqve, 
Ac  ne  piura  morer,  iellus  suli^ecia  quiescii, 
Et  possessa  Dei  varia  sub  sorte  ieneiur. 


273 


CARMINA  YARIA. 


371 


jQdicibQS  regitar  daodenid,  qnos  taus  implet 
Spiritus,  et  miro  virtutis  robore  firmat. 
Viribas  ut  magnis  ssvos  superare  leones, 
Et  validos  vincti  possent  disrumpere  nexus, 
NuDCnrbe  inclusi,  et  sub  noctem  milite  multo 
Vallati  foribus  raptis  conscendere  montes. 
Nunc  tristes  cuneos,  et  castra  minacia  ferro 
Sternere  non  gladio,  sed  malo  vilis  aselli, 
Vomere  quin  etiam  vastas  fudere  catervas, 
Restititet  telis  terris  res  apta  colendis 
Sic  aroent  hostesy  sic  sceptra  potentia  terrent, 
Defenduntque  suam  fidei  munimine  gentem. 
Ac  patrias  leges  divinaquo  jura  quietis 
Eiercent  populis  meritisque  et  honore  verendi 
Idem  armis  prompti,  devoti  legibus  idem, 
Idem  odio  extemis,  affectu  eivibus  idem, 
Fraas  aberat  fallax,  languebat  victa  cupido, 
JustitiiB  virtus  ipsa  inter  bella  vigebat. 

0  virtas  astcma  Dei,  quam  machina  mundi 
Suscipit  auctorem,  cui  servit  terra  polusque ; 
Tu  paeram  sanctum  sacrato  chrismate  tinctum 
Pastonim  ex  numero  regem  facisessetremendum. 
Iste  gigantasas  pulsantes  sidera  moles 
NuDc  sazo,  nune  ense  potens  sub  tartara  misit, 
£t  qaos  nulla  prius  poterant  subvertere  bella, 
Uoias  hos  pueri  eontrivit,  te  duce,  dextra, 
Conservansque  tuos ;  alienosque  undique  perdens, 
Abramidum  miro  rexit  moderaminegentem. 

0  virtus  aetema  Dei,  quam  machina  mundi 
Sttscipit  auctorem,  cui  servitterra  polusque. 
Ta  pia  ecelesti  perfundis  pectora  flatu, 
Et  ventura  modis  prsdicis  in  ordine  miris^ 
Virgineo  partum  ex  utero,  reramque  salutem 
Spondes,  ei  meestis  uberrima  gaudia  terris. 
Talia  divinis  arent  oracola  signis, 
Prsseotemque  fldem  rebus  dant  cuncta  futuris. 
Et  nunc  prsBrftpido  sol  concitus  axe  volantes 
Sistit  eqiios,  ienditque  diem,  noctemque  moratur 
Nanc  curmm  occiduis  retro  converttt  ab  oris, 
Oeciduasque  fkces  Eoos  flectit  ad  ortus, 
iEneus  hastili  serpens  euspensus  in  alto 
Virus  agit  venis,  et  diros  effugat  angues. 
Flammigero  carra  mortaii  in  carne  propheta 
Toliitur  in  coelum,  tantum  nec  lasditur  igni 
Csditur  excelso  montis  de  vertice  saxum, 
Qaatuor  et  species  uno  mox  conterit  ictu. 


A  niffisos  crines,  illffisa  sarabara  crines. 
Ac  fldei  flammis  ignes  cessisse  minaces, 
Terricrepcsque  focos  perculsis  mentibus  horrent 
Undivagus  vates  caeto  sorbente  voratus, 
Vitales  allo  flatus  sub  gurgite  duxit, 
Et  tribus  exactis  triplici  cum  nocte  diebus, 
Integer  ad  superos  imis  processit  ab  undis. 

0  virtus  fleterna  Dei,quam  machina  mundi 
Suscipit  auctorem,cui  servit  terra  polusque. 
Tu  gremio  lati  projecta  cadavera  campi 
Anida  quae  nudis  vestibant  ossibus  arva 
Garnibus  et  nervis,et  vivo  tegmine  pellis 
Induis,et  prisca  refoves  nova  pectora  vita. 
Gerneris  ignicomis  coeli  cum  nubibus  ire, 
Et  populos  omnes,  linguasque^tribusque  tenere. 

H  Sedibus  hinc  positis  patefacta  volumina  cordis 
Inspicis,  et  geminis  mortalia  dividis  oris. 
Hos  morti  exemptos  et  vitse  luce  coruscos 
GcBtibus  angelicis  coelestibus  inseris  aulis  : 
lilos  prsecipiti  flammarum  turbine  raptos 
Ignibus  sternis,  atraeque  immergis  abysso 
Illic  Iietitiae  voces  et  cantica  laudum  : 
Uic  dolor  et  gemitus  totum  resonavit  in  svum. 
Qinc  me,  quaeso,  reum  peccati-  labe  piatum 
Eripe,  Ghriste  potens,  clementi  numine  florum. 

0  virtus  seterna  Dei,  quam  machina  mundi 
Suscipit  auctorem,  cui  servit  terra  polusque, 
Sit  tibi  summus  honor^sit  gloria^sitque  triumphus, 
Sit  regnum  sine  flne  manens,  sit  gratia  perpcs, 
Mortalis  te  lingua  canat^  tc  coelica  turba 
Personet,  et  totus  in  laudem  concrepet  orbis. 

C  Te  pavidum  pectus,  te  corda  trementia,  te  vox, 
Te  pia  mens  recinat,  te  viscera  tota  resultent 

V. 

EPIGRAMMA  UBRl   HOMILIARUM  TOTIUS  ANNI 

ex  divmarum  Palrum  tractatibtu  wdinati, 
0  pradens  lector,  vitae  cui  cura  perennis, 
Perlege  prffisentem  studioso  pectore  librum, 
Ex  veteram  dictis  callectus  denique  Patrum, 
Quos  probitas,  quos  reeta  fides  ad  sidera  vexit, 
Emicat  ac  totus  doctrinse  lampade  fulget. 

Pandit  luciflui  mysteria  sancta  diei, 
Quo  Patris  eeterni  genitum  sine  tempore  Verbum 
Non  ex  labe  viri,  sed  de  virtute  Tonantis 

Nostrae  habitu  form«5,  dictu  mirabile  I  sumpto 
Sponsus  ut  c  thalamo  sic  Virgmis  editus  alvo 


>Es.auram,argentum,ette9taecumfragmineferram  n  Prodiit^  et  mocsto  nova  gaudia  detulit  orbi 

Col.^i —     _A    _*• 1 i_A_      •_  _  «•.i»  »_ i^i-_ r — _^   _».^ 


Solvitur,  et  stipul»  raptatnr  in  aera  more. 
Ast  lapis  iogenti  succrescens  vertice  montem 
Efficit,  et  vasta  totum  mole  occupat  orbem. 
iEstibus  horrifioi  flamma  exundante  camini 
Tres  JU88U  pueri  regis  traduntur  iniqni. 
Angehis  aimus  adest  medius  fornacis,  et  aurae 
RoBcida  flatyra  jtunt,  dirimitque  incendia  vento. 
IUi  magnificas  gratanti  pectore  laudes 
Astroram  et  terr»  referant  pelagique  parenti 
Persistunt  hilares,  ipsoque  vocante  tyranno, 
Ex  medio  l«tis  proeednnt  vultibus  igni. 
MirattlQr  satrape,  mirantor  barbara  corda 


Haeret  huic  martyr  celeberrimus  ore  corusco, 
Intendens  ccelum  natumque  ex  Virgine  Christum, 
Ad  Patris  dextram  stantem  super  ethera  cernens, 
Dnm  sancto  plenus  spiramine  saxea  corda. 
Increpat^  et  lapidum  quassatus  mole  precatur  : 
Accipe,qu8eso,meam,Jesu,  rex  inclyte,  mentem 
Et  genibus  flexis  pro  queis  tibi  supplico,  parce. 
Ergo  fide  claras  doctrins  fulmine  pollens, 
Terribilis  signis  pretiosa  morte  sacratus, 
Nominis  ipse  sui  prsecelsum  munus  adeptus, 
Coelestem  sumit  parta  pro  laude  coronam. 

Martyrii  florem  sequitur  flo8  virginitatis, 


275 


FLORI  DIACONI  MONACHI. 


276 


In  gremio  Ghristi  recubans  sacer  ille  Joannes. 
Maximus  aeterni  praeco  per  saBCula  Vcrbi, 
Quod  cum  Patre  Deo  semper  Deus  omnia  fecit, 
C(Dlum,  tellurem,  mare,  tartara,  sidera,  ventos, 
Et  qusBCunque  poli  gyrus  complectitur  ingens, 
Et  quidquid  superos  excedens  incolit  axos, 
Proque  ipso  felix  Pathma^i  gurgitls  exsul. 
Unde  repente  poli  celsa  ad  fastigia  raptus, 
Aurea  perculsus  vidit  candelabra  septem, 
Inque  horum  mediodilectum  incedere  Ghristum, 
Vestitum  poderis  sacris,  cui  zona  mamillas 
Aurea  praBcingens,candentia  pectora  comit, 
Gaesaris  niveo  floret  veneranda  capillo, 
Horribiles  oculi  flammanti  luce  coruscant, 
Et  facies  rutili  praefulget  solis  ad  instar, 
Ignitique  pedes  auricalchi  more  rubescunt, 
Quo  rapida  validus  fornace  examinat  ignis, 
Et  septem  stellis  ornatur  dcxtera  fulgens, 
Terribilique  biceps  ensis  processit  ab  ore. 
Corruit  hoc  viso  ceu  mortuus.  Ille  trementem. 
Solatur  blando  alloquio,  dextraque  benigna 
Erigit,  et  coeli  sacrata  per  omnia  ducit 
Qu8B  sacro  descripta  volumine  non  capit  ullus, 
Ni  sacer  internam  reserat  cui  Spiritus  aurem. 

His  liber  hic  laudes  infantum  ex  ordine  jungit 
Qui  primi  ob  Christum  crudeli  sorte  perempti, 
Parpetuo  Christi  nunc  regno  et  pace  fruuntur. 

Edocet  Octavae  quid  sectio  mystica  lucis 
Innuat  antiquaB  reserans  aBnigmata  legis. 

Transit  ad  egregii  solemnia  sacra  diei 
Quo  regis  nostri  cunabula  vilia  Christi 
Muneribus  trinis  pietas  vcnerata  Magorum, 
Thure  Deum  docuit,  Regem  signavit  in  auro, 
Mortalemque  hominem  myrrha  depinxit  amara, 
Quem  sibi  sidereus  monstrarat  ab  aBthere  fulgor, 

His  sociat  clarum  numeroso  lumine  festum, 
Quo  tener  ad  saeri  devectus  limina  templi, 
Turturibus  geminis  duplici  seu  prole  columbas 
Divinis  placuit  conspectibus,  ac  senis  almi 
Complexu  astrictus,  JudacaB  gloria  gentis 
Et  lux  totius  Christius  promittitur  orbis. 

Inde  quater  deni  nectit  jejunia  solis. 
QuaB  Dominus  juncto  transegit  tempore  lunaB, 
Debellans  rabidas  antiqui  daBmonis  iras, 
Quem  gemini  vates  totidem  pugnando  diebus 
Impasti  nullo  poterant  pervincere  pacto. 
Ter  sese  horrendis  erexerat  improbus  armis, 
Ter  Christi  valida  confossus  cuspide  cessit. 
Unde  sacer  totum  floret  mos  ille  per  orbem, 
Vicinis  PaschaB  soleranibus.  in  quibus  atri 
Guttura  saava  lupi  mactatus  perculit  Agnus, 
Ut  jejuna  pari  celebrentur  tempora  voto, 
Et  castigato  curentur  corpora  victu, 
Christicolis  quibus  infesti  furor  imminet  hostis. 

Ista  salutiferi  sequitur  laus  inclyta  ligni, 
Quo  veteris  mire  deleta  est  cautio  culpas, 
Dum  genus  humanum  vetiti  quod  tactio  ligni 
Perpetuac  mortis  dura  ditione  gravarat, 
Per  lignum  aeterna)j,recipit  nova  gaudia  vitaB, 


A  Cum  Christus  sacras  expandens  in  cruce  palmas, 
AdaB  dira  pio  tersit  delicta  priore. 

Eminet  hinc  veri  festum  mirabile  Paschae, 
Quod  Christus  tumulo  devicta  morte  resurgens, 
Ad  jugem  vitam  moribundos  transtulit  artus, 
Auctorem  lethi  domuit,  lethumque  peremit, 
Eripuit  priscos  erebi  de  carcere  justos, 
Ac  secum  plures  rediviva  in  carne  reducens, 
Ostendit  saecli  felicia  dona  futuri. 

Post  haec  magnifici  praeclara  ascensio  Cbristi, 
Fulget  ad  aetherei  remeantis  culmina  templi, 
Quo  nec  magnus  Enoch  rapuit  quem  dextra  To- 

[nantlSj 
Nec  sacer  Elia^  curru  flammante  repente 
Sublatus  rapido  potuit  penetrare  volatu ; 

H  Sed  potuit  Christus,c(Blo  qui  sponte  supremo 
Adveniens,  ultro  mortales  induit  artus, 
Cum  voluit  propria  in  coelum  virtute  redire. 
Qua  patria  dexter  residet  sublimis  ab  arce, 
Inde  sub  extremo  venturus  tempore  mundi, 
Angelicis  turmis  atque  ignis  turbine  septus ; 
Supplicium  pravis  sua  praBmia  reddere  justis. 
His  adnexa  nitent  clarissima  festa  superni 
Muneris  a  Christo  promissi  ab  aethere  missi, 
Cum  sacer  e  coelo  violenti  turbinis  instar 
Spiritus  exsiliens,credentia  corda  petivit, 
Discipulisque  Dei  supra  caput  igneua  astans, 
Multifldis  visus  flagrare  in  vertice  linguis^ 
Accendit  tepidos,inflrmos  robore  fulsit, 
Ignaros  docuit,  linguarum  munera  fudit. 
Haec  super  adduntur  Palrum  pia  dicta  sacrorum 

C  Sanctorum,  o  lector,  claris  accommoda  festis, 
Ut  capiti  semper  haercant  sua  membra  supemo. 
Ac  primum  eximius  residet  Daptista  Joannes, 
Ex  senio  fessis  mire  genitoribus  ortus, 
Vaticinansque  prius  conceptum  Virgine  Christum, 
Visceribus  matris  quam  vitae  exiret  in  auras, 
Quo  nullus  major  mulieris  natus  habetur, 
Quique  Dei  mundo  monstravit  sedulus  agnum, 
Et  pravum  recto  commutans  limite  callem, 
Ostendit  cunctis  quo  tramite  celsa  polorum 
Regna  petant  veteris  maculis  erroris  ademptis. 
Inde  Petri  et  Pauli  festum  pra3nobiIe  fulget, 
Quos  Romae  infausti  rabies  vesana  Neronis 
Ecclesiae  claros  fidei  pietate  magistros. 
Doctrina  insignes,  signorum  luce  coruscos, 

j)  Virtute  invictos  diversa  sorte  peremit. 
Nam  crux  ad  coelum  versi  vestigia  Petri 
Direxit,  Christoque  suo  revocavit  ovantem. 
At  cervix  Pauli  gladio  desecta  nefando 
Doctorem  nitidum  vestivit  sanguinis  ostro, 
Purpureumque  polo  post  praelia  mille  remisit. 
Machabaea  dehinc  certamina  laudibus  almis 
Prosequilur  stylus,  et  pulchro  sermone  perornat, 
Qui  septem  fratres  una  genitrice  creati 
Antiochi  saevas  vicerunt  fortiter  iras, 
Ac  post  multimodos  poenae  bacchantis  agones, 
CcBlestes  cum  matre  pia  meruere  coronas^ 
Matre  piam  quae  tunc  septeno  pignore  foetam. 


277 


CARMINA  YARIA. 


278 


SepteDoque  simul  natorum  funere  torta, 
Supplicium  prolis  obitu  comitata  beato, 
Hebdomadem  priscam  Ogdoads  dedit  esse  novells, 
Psrticipem  regemque  ferum  pietate  subegit. 
Nunc  prsclara  suo  amplectens  diademate  Ghristum» 
Septenis  rutilat  natorum  cincta  coronis. 

Exio  martyribus  communes  dulcis  honores 
Pagina  depromit,  Ghristi  quos  lota  cruore 
Palmigeris  claros  manibus  stola  candida  comit. 

His  confessorum  pulcherrimus  ordo  cohaeret 
Quos  ardens  fidei  provexit  ad  aethera  virtus. 
llox  et  virgines  resonantex  ordine  laudes 
Prudenteque  chori  virtutum  lampade  clari, 
Nec  minus  intemo  locupletes  semper  olivo, 
Sidereos  intrant  thalamos^  Ghristoque  jugantur  : 
Cujus  eos  dextra,  fleterno  constringit  amore. 
Hloc  etiam  sacri  quotiens  fundamina  templi 
GoDsurgunt,  sdesque  Deo  nova  conditur  alto, 
Tinguitur  et  tactu  divini  chrismatis  altar, 
Qus  relegenda  pius  pro  tempore  poatulat  usus 
£iveterum'dictis  vatum  coUecta  sequuntur. 

Tum  sacer  Andraeas  miri  cum  laude  triumphi 
Concinitur  Christoque  suo  jam  proximus  h«eret 
Optata  cui  morte  crucis,  cui  mente  fideli 
Hsserat,  et  toto  cordis  flagraverat  sstu, 
Non  illum  fustes,  non  diri  carceria  horror, 
Non  centum  fregere  mins,  non  vincula  lava. 
Binos  ille  dies  sacri  de  vertice  igni 
Intonuit^  verbo  aetherio  mortalia  corda 
Terrificans,  lustransque  simul  non  ipse  tyrannus, 
Non  hunc  carnificum  fera  brachia  turbaque  prs- 

[sens 
Amplexu  chari  potuit  divellere  ligni, 
Donec  splendiflua  circumdatus  undique  nube. 
NulH  conspicuus  mortalis  exuit  artus, 
Fulgidus  ad  Christum  fulgenti  tramite  pergens. 

Adventus  CShristi  preeconia  flne  sub  ipso 
Terribili  sermone  tonat  quo  concitus  anni 
Ciroulus  almiflco  Christi  deductus  ab  ortu. 
Almificum  Ghristi  concurrat  semper  in  ortum. 
Nempe  hic  principium,cunctorum  hic  finis  habetur. 
A  prior  cunctis^  ti  cunctis  ultimus  exstat. 
H«c  igitur  veneranda  Patrum  dicta,  optime  le- 

[ctor, 
Periege  sollicilus  memori  sub  corde  roconde^ 
Actibus  exerce,  fido  sermone  profarc, 
Non  hic  mortifero  metuas  lita  tela  veneno^ 
Nec  levibus  linguis  paleas  non  pabula  fusas^ 
Totus  catholico  resplendet  flore  libellus. 
Totus  habet  gravium  certissima  dicta  virorum, 
fiic  tibi  recta  fides  claro  sermone  patebit. 
Hic  spes  certa  tuam  sustollet  ad  «thera  mentem 
Et  Bineera  pium  terget  dilectio  pectus. 
Quo  ducente  fide,  locuples  spe,  purus  amore 
CouBcendas  rapido  coelestia  regna  volatu, 


B 


A  Coetibus  angelicis  ubi  Sfficla  per  omnia  Junctus, 
Perpetuo  Istis  decantes  faucibus  hymnos, 
Invictamque  ferens  Ghristi  de  munere  palmam, 
iEterna  rutiles  ipso  tribuente  corona. 

Vf. 

AD  MODOINUM  AUOUSTODUNBNSBM  EPISCOPUM. 

Salve,  sancte  parens,  Ghristi  venerande  saoerdos, 

(a)  Augusti  montis,  pastor  in  arce  potens. 
Quem  sacer  illustrat  meritis  spiendentibus  ordo 

Doctrins  et  studium  toUit  ad  alta  pie 
Quo  generis  clari  lumen  torrensque  loquendi 

Vincitur,  et  magno  sidera  sole  latent. 
Accepi  niveam  vestro  de  munere  vestem 

Tergendoque  ori  lintea  clara  satis. 
Ac  pariter  manibus  prsdulcis  epistola  nostris 

Tradita  rore  suo  pectora  nostra  rigat. 
Quantus  ibi  flagret  sinceri  fervor  amoris. 

Et  pia  mens  quanta  luce  corusca  micet. 
Quae  tuba,  quave  lyra  flatu  fidibusque  canora 

Explicit,  et  digna  laude  ciere  queat? 
Non  mihi  tam  fervens  vegetat  precordia  sanguis. 

Nec  tam  larga  meo  flumina  ab  ore  fluunt, 
Ut  tibi,  sancte  parens,  pie  vates,  clare  sacerdos, 

Gondigne  valeam  solvere  iaudis  opus. 
Ille  pius  coelique  parens  terrseque  repertor 

Agminix  angelici  rex,  hominumque  sator, 
Gi:gua  clara  pio  sequeris  vestigia  corde^ 

Dum  celsus  humilem  respicis^  atque  foves. 
llle  tuis,  inquam,  meritis  condigna  referre 

Prevalet,  ac  frugem  centuplicare  tuam  : 
r  Ut  quod  nunc  largo  dispergis  semine  terris, 

Largius  Elisia  tunc  regione  metas. 
Interea  sit  vita  tibi,  sint  larga  salutis 

Gaudia,  longa  dies,  altus  honoris  apex. 
Divinffi  sit  legis  amor,  tuba  clara  docendi, 

Egregii  mores,  cor  probitate  nitens. 
Grex  tibi  commissus  vigeat,  torvique  leonis 

Sffiva  fide  fortis  guttura  calce  terat. 
Ut  cum  ccelesti  vallatus  milite  summus 

Pastor  ab  excelsi  fulserit  axe  poli, 
Tum  bene  servatis  ad  dextram  te  locet  agnis, 

Restituens  studiis  praemia  digna  tuis. 
Tunc  velut  electus  aries  in  nube  corusca 

Velleris  aurati  stemmate  clarus  eas. 
Quem  niveae  comitentur  oves  agnique  nitentes, 
Sumpturi  viUe  pascua  perpetuae. 

VII. 

TITULUS  IN  AB81DB  MBMORIAS  SANCTI  JUSTI. 

Christi  sancta  domus,  prsepollens  aula  piorum 
Hospita  sanctorum,  virtutum  sedula  mater, 
Haec  est  quam  cernis  semper,  ubi  rite  precanti, 
Gratia  larga  patet  per  tot  cumulata  patronos. 
Quos  propriis  tituiis  distinguit  gloria  consors. 
Gonvexo  varia  rutilant  ceu  sidera  coelo. 


D 


(a)  Id  est  Augustoduni.  Nam  veteres  montem  dunum  appellant. 


979 


acx: 


FLORI  OIACONT  MONAGHI. 

■  "'   ■      ■    rrt'  I         I    J  ■ 


280 


xr=c 


noai  DiAOom 

EXPOSITIO  IN  EPISTOIAS  BEATI  PAUU 

EX  OPERIBUS  SANCTI  AUGDSTINl  COLLECTA  \ 


EXPOSITIO  IN  EPBTOLAM  AD  ROMANOS 


CAPUT  PRIMUM.  A 

Paulus  servus  Ckristi  hsu  vocaCus  apostolus, 
in   quibus  estis  et  vos  vocati  Jesu  Chiisti,   Pau- 

lus   aposio!us,  qui  cum  Saulus frangat.  (S. 

Aug.,   de   Spiritu  et  litLj  tom.   X,   part.   i,   col. 
207.) 

Memento  de  Synagoga  fuisse  arietes  quorum  filii 
sumns.  Unde  dicit  in  Psalmo  :  Afferte  Domino  filios 
arietum.  (Psal,  xxviii). 

Qui  inde  arietes?...  grandis  in  Christo.  [S.  Aug., 
traet,  in  Psal.  lxxii,  tom.  IV^  p.  i,  col.  916.) 

Iste  vas  electionis  primo  Saulus  aSaule...recedet 
a  te.  (8.  Aug.,  serm,  de  apostolo  Paulo^  tom.  V,  p.  i, 
col.  1278.) 

Absil  enim,  Domine,  ut nomine  auctoritatis. 

(S.  Aug.,  lib.Confess,  viii,tom.  I,  col.752  et  seq.)     B 

Seruus  Christi  Jesu.  Quid  dicemus  charissimi..... 
Salvator  facit.  (S.  Aug.,  tract,lZ  in  Evangelii  secun- 
dum  Joan.  tom.  III,  col.  1825.) 

Aliam  signiilcationem fracti  sunt.  (S.  Aug., 

ser.  epistoUe  Joannis  iii,  tom.  III,  p.  ii,  col.  2000.) 
Vocatus  apostolus,  Apostolos  suos  certe  ipse  Do- 

minus  misit Appellantur.  (S.Aug.tro^  inJoan, 

t.  III.  part.  2,  col.  1761). 

Unde  propheta sede  ad  etc.(S.  Aug.flibr.  con- 

tra  Faustum  ManichiKum^  titulo  13,  tom.VIII,coi.282 
et  seq.) 

Ordp  iste  mihi  servandus  eet.ut  loqnens  de  Evan- 
gelio  non  iaceam  da  prophetts.  Sed  ego,  inquit, 

(a)De  auctore  Expositionis  sancti  Pauli  Epistolarum  q 
ex  sancto  Augustino  collectx  magna  h'B  est   olim 
exorta  inter  critieos.  Quidam  Ven.  Bed«  illud  opus 
tribuebant,  alii  vero   Floro   Lugdunensi  diacono. 
Doctissimus  Mabilonius  litem  diremit,  de  re  dis- 

Suisitionem  exarando.InProlcgomenis  ad  Ven.Bed» 
ipera,  hanc  Mabilonii  dissortationem  edidimus. 
Nobis  illud  Flori  opusprelis  mandaturis  duo  sco- 
puli  obviam  sese  obtulerunt.Nam,  ut  ex  tituloper* 
cipitup,  Bolius  sancti  Augustini  Operibus  conOata 
esi  hffic  Epistolarum  divi  Pauli  Bxpositio.Una  parte, 
Jam  a  nobis  integra  edita  sunt  sancti  doc.oris 
Opera,  et  s«'xdecim  voluminibus  consiani,  a  tomo 
nempe  iri^esimo  sccundoPatro1ogisadc|uadragesi- 
mum  septimum.  Itaque,  si  Commentarius  diaconi 
Lug  iunensis  integer  essct  recudendus,  ilorum 
edere  dcbemus,  saltem  per  partes,  sancti  Augu- 
stini  Opcra.  Porro  illud  erat  pr«sertim  vitandnro. 


Manicheus destitit  esse  Deus.  (S.  Aag.,  )ib.  v 

contra  hxresss^  tom.  VIII,  col.  1107.) 

Quid  factus  est  ei  cx  semvne  David  seeundum  eamem. 
Et  si  enim  in  quibnadam  Latinis...  Conoordat  auc- 
toritas.  (8.  Ang.,  lib,  emtra  flDMaAfifi,tom.VIII,col. 
248.) 

Dominns  noster...  secundtrm  eamem. (9.Aug.,in 
libro  Enchirid,  tom.  Vf.,  col.  251.) 

Non  enim...Creator.(S.Ang.,  rnru;^  in /xoi.  cxviii, 
tom.  IV,  p,  II,  col.  595.) 

Qui  prxdestinatus  est  Filius  Dei  in  virtute.^%\  etiam 
prfficlarissimum  lumen...  ad  HeG^aBOS.(S.  Aug.,/i6. 
de  PrxsL  sancL,  tom.  X,  p.  i,  col.  98f  et  seq,) 

Nullum  est  illustrius  prasdestinationts  exem- 
plum...  futura  prsBscivit.  (S.  Aug.  lib,  deDonopcr- 
severantise,  tom.  X,  p.  u,  col.  1033  et  seq.) 

Filio  dicentcEt  nunc.dexteram  sedet.  (S.  Aug., 
ex  tractatu  Evungelii  secundum  Joan.  iQ5,  toai.  UI, 
part.  II,  col.  1907  et  seq.) 

Secundum  spiritum  sanctifieationis  ex  murre- 
ctione  mortuorum  Jesu  Christi  Domini  noitrt.  Locutio 
est  in  Scripturis  usitatissima...  ista  locuiio.  (S. 
Aug.,  tract.  in  psal,  lxtii,  tom.  IV,  p.  ii,  ool.  820 
etseq.) 

Est  in  psalmis  iia  dictum...  Jesn  Gbristi.  (S. 
Aug..  lib.  de  TrinUate  xii,  iom.  VHI,  ool.  1001  et 
seq.) 

Omnibus  qui  sunt  Rom3S  dilecHs  Dei  vocaHs  m- 
ctis,  De  gratiflB  Dei  commendatione...  debita  red- 

ne  videremur  volumina  voluminibus  addere,  bid 
eadem  tvpis  mandando.  Altera  parte,  eruditissimi 
Flori  laborem  praeterire  non  potuimus ;  ilHus  ad 
minus  delineatio  erat  servaada. 

Scopum  attigisse  nobis  visum  esi,  si,  oitatis  pri- 
mis  et  posterioribus  verbis  locorum  sancii  Augu- 
stini  in  explanationem  beati  Pauli  textus  a  Floro  de- 
lectorum,  lectores  revocarentur  ad  nostr»  editionis 
paginam  pro  sin^ulis  citaiibnibus.Ea  enim  ratioDe 
bis  in  idem  non  incidebamus,ei  integef  FloffiGooi- 
mentarius  servabatur,  in  quanium  saliem  erat 
possibile.  Ne  lectores  ergo^  pigcat  tot  revocationum 
ad  nostram  sancti  Augustini  editionem. 

Idem  erat  agendum  ppo  textu  Bancti  Pauii  Epi- 
stolarum.  Sopervacaneum  putavimus  singulosver- 
sus  in  medium  adducere.  Voces  igiiur  primas  tan- 
tum  atque  ultimas  versuum,  brevitatis  causa,r6cu- 
dimus.  Bdit. 


fS! 


EXPOSmO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  AD  ROM. 


282 


deretur.  (S.  Aug.,  episL  ad  Sixtum,  tom.  II,  col.  A.  tuerunt.  (S.  Aug.,  lib.  de  Trinit.^  tom.  VIII,  coL 


877). 

Gratia  nobis  et  pax  a  Deo  Patre  et  Domino  nostro 
Jtsu  Christo.  Gratia  Dei  qua...et  prophetfl3.(S.Aug., 
lib,  1  Retractationump  tom.  I,  coL  623.) 

Primumquidem.,.inuniversomundo.BeaiuB  enim... 
non  De«m.  (S.  Aug.^  lib.  de  Ou^us,  tom.  V,  p.  i, 
coL  315). 

Testis  enim  mihi  est  Deus...  sicut  et  in  cxteris  gen- 
tibus  Grascis  ac  barbaris.  Ego  autem  dioo  yobi8,non 
jurare...  malo  eet  iUius.  (S.  Aug.,  lib.  ide  sermone 
Dmini  m  monte,  tom.  III,  p.  i,  coL  1256  et  seq). 

Sapientihus  ei  insipientih\adebUor  8um,ita  quod  in 
me  promptum  est  et  vobis.  qui  Romse  estiSy  evangeli- 
yere.  Tu  perfecieti  eolem  et  lunam.  Solem  spiri- 
tuales,...  debitor  eum.  (S.  Aog.,  in  peat.  lxxiii,  B 
tom.  IV,  part.  i,  coL  Ml). 

Non  enim  erubesco...  Judaso  primum  et  Grmco, 
Objiciebatnr...  tam  libera.  (S.  Aug.,  in  psaL  lxviti, 
tom.  IV,  p.  I,  coL  856  et  seq,) 

Justitia  enim  Dei  in  eo  revelatur  ex  fide  in  fidem. 
Intelligitur  quidem  fides  qua  creduntur  ea  que.,. 
prsstantissimae  veritatis.  (S.  Aug.,  lib.  quxstionum 
Evangeliir  q.  2,  tom.  III,  p.  i,  coL  1352  et  seq) 

Idem...  consequentia  docent.  (^S.  Aug.,  lib.de Spi- 
ritu  et  tilteraf  tom.  X,  p.  i,  coL  211  et  seq). 

Ait  Dominua  ieBus.Ego  sum  via,  veritas  et  vita..., 
iniqaitate  detinent.  (S.  Aug.,  tracL  de  Verbis  apos- 
UU  55,  tom.  V,  part.  i,  ooL  776). 


1034). 

In  talibus  enim  formis  etiam  idola  instituerunt, 
otc,  usque  ad  destruantur.  (Id.,  lib.  Semu,  tom.  V, 
p.  I,  col.  1022  et  seq.)  Id.,  «o;  bapt.,  tom.  IX,  coL 
454  et  seq.) 

Quamvis  enim  bomo  Ghristianus  litteris,  etc., 
usque  ad  fecit  intelligi.  (Id.,  de  Civit  Dei,  tom.  V, 
coL  234). 

Hermes  iGgyptiu8,quem  Trimegistum,etc.,ia^ue 
ad  fieri  daBmoniorum  (Id.,  tib.  de  Civitate  Dei  viii, 
tom.  VII,  coL  447  et  seq.) 

Dsmones  itaque  qui  coluntur  in  templis  per  ar- 
tem  nescio,  etc,  usque  ad  providentia.  (Id.,  deCiv. 
Deiy  tom.  VII,  coL  252). 

Species  meimbrorum  etc.,  usque  ad  videre  coih> 
suevit.  (Id.,  in  psaL  cxiii,  tom.  IV,  p.  ii,  coL  1483 
et  seq.) 

Viderunt  hsec  intelligentiores,  etc.,  usque  ad 
subvertit.  (Id.,  Ub.  iv  de  Civitale  Dei,  tom.  VII,  col, 
136  et  seq.) 

Brevis  omnium  qux  adversus  idolorum  eultores, 
sive  insUtutores  supra  ab  apostolo  dicta  sunt  recapi- 
tulatio. QuxBk  cum  cognovissent  D6um,etc.,  usque  ad 
illuminabit  te  Ghristus.(Id.,/tfr,  de  Natura  et  Gfatia, 
tom.  X,  p.  i,  eoL  256  et  seq.) 

Item  brevis  eorgmdem  verborum  recapitulatio. 
Revetatur  enim  ira  Dei  de  cceto  super  omnem  fm- 
pietatem.  Quorum,  etc,  usque  ad  qaam  Creatorem. 
(Id.,  serm.  de  Kalend.  Januarii,  tom.  V^  pati.  i,eoL 


Qois  novit  potestatem  ine  tun,  etc,  usque  od  q  4021  et  seq.) 


impioram.  (Id.,  in  psat.  lxxxix,  tora.  IV,  p.  ii,col. 
1145). 

Nnnquid  dixii,  etc,  usque  ad  stulti  facti  sunt. 
(Id.,  serm.  56,  de  verbis  Evang.^  tom.  V,  part.  i, 
ooL  776  et  seq.) 

Unde  probas,  etc,  usque  ad  fortiter  ambulare. 
(Id.,  tbid.,  tom.  V,  p.  i,  coL  777  et  seq.) 

Via  Dominf  aut  non  erat,  aut  latebat,  etc,  u^que 
ad  nisi  in  te.  (Id.,  serm,  8,  de  verbis  Evangelii,iom. 
V,  p.  I,  col-  436  et  seq.) 

Jnvisibilia  enim  ejusperea  qux  factasunt  inteltec^ 
ta  conspiciuntur.  Unde  arguuntur  in  libro  Sapien- 
ti«,  etc,  usque  ad  cum  Deum  quffirimus.  (Id*,  lib. 
de  Tnnitate  xv,  tom.  VIII,  coL  105>i). 


Sed  vs  tibi,si  amaveris  conditaetdeserueriscon- 
ditorem  (Ex  sermone  secundss  Epistotx  Joannis). 
Pulchra  tibi  sunt,  sed  qusBnto  est  ille  pulehriorqiii 
ista  formavit.  Intendat  charitas  vestra.Ne  surrepal 
vobis  Satanas,  dicens,  que  solet  dioere.  Bene  nobis 
sit  in  creatura  Dei.  Quare  illam  fedt  DeHts,  niBi  ut 
bene  nobis  sit?  et  inebriantar,  et  pereiint,  et  obli- 
viscuntur  creatorem  suum,  duum  non  temperanter 
sed  cupiditate  utuntur  creati8,et  creator  contemni- 
tur.De  talibus  dicit  Apoatolus:  Goluerunt  et  servie- 
runt  creatum  pothis  quatki  creatori,  qtii  ett  bene- 
dictus  in  sscula.  Non  te  prohibet  Deus  amare  ista, 
sed  non  diligere  ad  beatitDdinem,8ed  approbaR^  et 
laudare  ut  ames  creatorem.  Erga  dedit  tibi  Deus 


,,  -,  ista  omnia,  ama  illum  quLfecit.  PIus  est  qtlod  tibi 

Videnint  crgo  isti,  ctc,  usque  ai  cuncta  creaU  D  ^^  ^^^^  .^  ^^  seipsum  qui  ieta  feeit.  Credimus 


Bnnt.  (Id.,  Ub.  de  Givitate  Dei  vn,  trai,  VII,  col. 
231  et  seq.) 

Philowphos,  eto.,  usque  ad  infigerc  (Id.^  lib.  de 
Trmitat»  ivr,  tom.  VHI,  col.  903.) 

Nec  ad  aliud  quidem  digni  habiti  snnt  ut  in  eis 
ista  per  sanctos  angeloe  niuitiarentur,  sive  forin- 
Becus  per  sensus  corporis,  sive  interioribus  revela- 
tionibQs  ift  spiritu  expressis,  etc,  nsque  ad  perve  • 
nire.  (Id.,  tact.  Evangelii  secundum  Joan.  n,  tom. 
m,  601.  13M  et  seq.) 

Prccipui  gentium  philosophi,  etc.,usque  a<l insti- 


etiam  quod  sedet  Ghristus  ad  dezleramPatm,ete., 
usque  ad  futura  sit.  (Id.,  serm  de  Sy$nMo,  tora.  VI, 
coL  188). 

Propter  quod  tradidit  illios  Deuein  de^ideria  eoriis 
eorum^  in  immunditiam.  Dedit  illos  Deus  in  concu- 
cupiscentias  cordis  eorum»  eto  ,  usque  ad  consen- 
serunt  iniquitati.  (Id.,  lib.  de  Spiritu  et  littera,iom. 
X,  part.  I,  col.  235). 

His  et  talibus  testimoniis,  etc,  usque  ad  maiis 
bona?  (Id.,  lib  de  Gratia  et  libero  arbitriOf  tom.  X, 
p.  I,  col.  909). 


283 


PLORI  DlACONl  MONACHL 


2U 


Mercedem  ntutuam  quam  opartuil  erroris  sui  tn  se-  A  ex  epistola  secunda  ad  Valentinum  de  Gralia  et  libero 
metipsis  recipientes.  Oportuisse  quippe  non,  etc,      arhitrio,  tom.  II,  col.  971  et  seq.) 


usque  ad  turpiter  libet.  (S.  Aug.,  lib.  i  contra  ini' 
micun  legis  et  prophetarum,  tom.  VIII,  col.  635). 

Inchoatio  est,  etc.^u^^u^  (uf  gaudium  Dominitui. 
(Id.,  in  psal.  vi,  tom.  IV,  p.  i,  col.  94). 

Hujus  igitur  irae  inchoatio  est,  quam  in  hac  vita 
patitur  quisque  peccator.Non  ergo  p(Bna8,etc.,  US' 
que  ad  perdidisse  putatur  Deus.  (Id.,  in  p5a/.,Lvii.) 

Haec  mala  morum,  etc,  usqu£  ad  significat  gra- 
tiae.  (Id.,  Hx  tratactu  in  psal.  lxxvii,  tom.  IV,  p.  i, 
col.  1003  et  seq.) 

Etiam  cum  rectas,  etc,  usque  ad  stuporis  in  cor- 
pore.  (Id.,  lih.  de  Civitate  Deixw,  tom.  VII). 

Tres  ergo  afTectiones,  etc,  usque  ad  et  ego  non  j^ 
uxor.  (Id.^  in  psal.  lv^  tom.  FV,  p.  i,  col.  650  et 
seq.) 

GAPUT  IL 

Propter  quod  inexcusabilis  es  o  homo  omnis  qui 
judicas.  Illos  Scriptura,etc.,  u^^u^  ad  justadamna- 
tio.  (Id.,  Epist.  ad  Sixtum  presbyterum,  tom.  II,col. 
882  et  seq.) 

Scriptum  est,  ete.^uj^u^  ad  te  ipsum  condemnas. 
(Id.,  lib,  V  de  baptismo,  tom.  IX,  col.  192.) 

Eadem  enim  agis  quas  judicas  Scimus  enim  quo^ 
niam  judicium  Dei  est  secundum  veritatem  in  eos  qui 
talia  agunt.  Huic  autem  dixit  ApostoIus:Qut  praedi- 


Gloria  autem^et  honor,et  pax  omni  operanti  bonum^ 
Judaso  primum  et  Grxco.  Pax  Christi,  finem  tempo- 
ris,  etc,  usque  ad  spiritus  cst.  (S.  Aug.,  lib.senteri' 
tiarum  Prosperi,  X,  part.  ii,  col.  1894.) 

Non  enim  est  acceptio  personarum,  etc,  usque  ad 
judicabuntur.  Nimirum  cum  diceret  Apostolu8,etc., 
usque  ad  peccatores  terrae.  (Id.,  in  psal.  cxviii, 
tom.  rv,  p.  II,  col.  1572  et  seq.) 

Ejusmodi  legem  non  habentesy  ipsi  sibi  sunt  lex, 
qui  ostendunt  opus  legis  scriptum  in  cordibus  suis. 
Nulla  est  anima  quantumvis  perversa,  qus  tamen, 
etc,  usqtLC  ad  sentiat.  (Id.,  lib.ii  desemume  Domini 
in  fnonte,  tom.  III,  part.  i,  col.  1283). 

Manu^  etc,  usque  ad  peregrino  praestare.  (Idem, 
in  psal.  Lvii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  673  et  seq.) 

Testimonium  reddente  illisconscientiaipsorumjeUi.t 
usque  ad  judicabit  Deus  occulta  Iiominum.  Domiaus 
per  Prophctam.Et  ero,inquit,  testis  velox  maleficiB 
et  perjuris,  etc,  usque  ad  conscientiam.  (Idem, 
lib.  XX  de  Civit.  Dei,  tom.  VII,  col.  702). 

Non  quemadmodum  judicant  homine8,etc. jU^^u^ 
ad  defendentibus.  (Idem,  in  psal.  ix,  tom.  rV,part. 
I,  col.  121.) 

Decidant  ergo  a  cogitationibus  suis,  etc,  tuque 
ad^uati  judicii  Dei.  (Idem,  m  psal.  v,  tom.  IV  p. 
1,  col.  88). 
Omnia  opera  vel  bona,  ete.,  tisque  ad  in  nihilom. 
cas  non  furandum  furaris,  et  cffitera.  Deus  apud  (Wem.,  inpsat.  cxviii,  part.  ii,  col.  1571). 
quem  nulla  est  iniquitas,  etc,  usque  ad  commen-  ^^  ««^  ^«*  «^**^"*  cogwminaru,  sicut  scriptum 
detur  (Id.,  epist.  ad  Macedonium,  tom.  II,  col.  654  ^  ^^-  Judaeum  arguit,  et^.,  usque  ad  apud  te  laus 
^l  ggq  N  mea.  (Idem,  lib.  de  Spiritu  et  httera,  tom.  X,  par. 

Animus  male  sibi  conscius,  etc,  usque  ad  dam-     ^»  ^^^*  ^  ®^  ®®^-) 


natio.  (Id.,  lib.  Sententiarum  Prosperi,  tom.  X,  p. 
11,  ool.  1870). 

Hic  enim  misericordise,  etc,  usque  ad  coronam. 
(Id.,  in  psal.  c,  tom.  IV,  p.  ii,  col.  1232  et  seq.) 

Quid  tam  longanimum,  etc,  usque  ad  in  gemitu 
columbino.  (Id.,  in  psal.  cii,  tom.  IV,  part.  ii,  col. 
1330.) 

Intendant  ergo  qui  amant,  etc,  usqtie  ad  corri- 
garis.  (Id.,  tract.  33  in  Joan.,  tom.  III,  p.  ii,  col. 
1659  et  seq.) 

Secundum  duritiam  autem  ttiam  et  impoenitens  cor, 
Ihesaurizas  tibi  iram  in  die  iras  et  revetationis  jtASti 


Circumcisio,  etc,  usque  ad  pr3^aricatore$  legis. 
Operalegis  bipertita  sunt.  Nam  partim,  etc,ttig«^ 
ad  lex  pendet  et  prophetae.  (Idem,  expos.  ad  Galat., 
tom.  in,  part.  ii,  col.  2117). 

Non  enim  qui  in  manifesto  Jtutaetis  est^  etc,  m 
abscondito,  usque  ad  sed  ex  Deo  est.  Dicit  Aposto- 
lus,  etc,  usque  ad  Evangelium  meum.  (Idem,  m 
psat.  Lxxv,  tom.  IV,  p.  i^  col.  956  et  seq.) 

Qui  ergo  novenint,  etc, u^^u^  ad  ignorantDeum. 
(Idem,  lib  de  Gratia  et  lib.  arhit.y  tom.  X,  part.  i| 
col.  884  et  seq.) 

Sed  quod  a^junxit,  etc,  tisqtte  ad  levius  damna- 


judicii  Dei,  etc.Thes^UTOS,eic.,usque  ad  implentur.  D  rentur  (Idem,  tract.Evang.  secundum  Joan.  lxxxix 


(Id.flib.  I  contra  inimicum  legis  et  prophetarumyiom. 
VIII,  col.  621  et  seq.) 

Quidquid  ergo  homo  facit  modo,  etc,  u>sqtiQ  ad 
in  futuro  possideas.  (Id.,  serm.  de  versu  psal.  Detis 
manifeste  veniet,  tom.  V,  part.  i,  col.  129  et  seq.) 

Contra  Spirilum  sanctum,  etc,  usqtie  ad  judi- 
care.  (Id.,  serm.  de  blasphemia  Spirittis  sancti,  tom. 
V,  p.  I,  col.  455  et  seq.) 

Ira  et  indignatio,  trihulatio  et  angustia  in  omnem 
animam  hominis  operantis  malum,  Judaei  primum  et 
Gnsdi.Soli  enim  parvuli,etc ^uj^u^  ad  et  Graeco.(Id., 


tom.  III,  part.  ii,  col.  1357  et  seq.) 

Non  enim  auditares  legis  justi  sunt  apudDeum,eUi.i 
usque  ad  secundnm  Evangelium  meum  per  Jesum 
Christum.  Videndum  est^  etc,  usqtse  ad  acceptio 
personarum.  (Idem,  lib  de  Spiritu  et  littera,  tom. 
X,  part.  I,  col.  226  et  seq.) 

CAPUT  m. 

Quid  ergo  amplius  Jtidaeo,  usque  ad  sictUscfipttm 
est.  Ego  autem  dixi  in  exstasi  mea  ctc^tu^u^  ad  filii 
altissimi.  (S.  Aug.  in  psal.  cxv,  tom.  IV,  part.  ii, 
col.  1492.) 


385 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  AD  UOM. 


386 


Verbigratia,  potenSy  etc.y  tt^^ti^  oJ  ad  te  vult 
mendacium.  (S.  Aug.,  lib.  serm.,  tom.  V,  part.  i, 
col.  501  et  seq.) 

VtjtuUficeris,..,  el  ego  tanquam  peccator  judicor} 
Cui  dicat,  difncile  est  advertere,  eio.jusqrie  ad  facti 
8unt  homines.  (Id.,  in  psal.  l,  tom.  IV,  part.i,  col. 

590  et  seq.) 

El  non  sicut  hlasphemamury  et  sicut  aiunt  quidam 
ncs  dicerey  faciamus  mala  ut  veniant  bona,  quorum 
damnatio  jusla  est.  Perversi  homines,  etc,  usque 
ad  cantabo  tibi,  .Domine.  (Id.,  lib.  de  Gratia  et  lib. 
arbit.y  tom.  X,  part.  i,  col.  910.) 

Quid  ergo  prxcellimus  eos  ?  Nequaquam.  Conton- 
tionemipsam,etc.^U59tt«  ad  interfectoribus  Domini. 
(Id.,m  expos.  ad  Galat.,  tom.  III,  part.  ii,  col.  2107.) 

Causati  enim  sumus  Judseos  et  Grxcos  omnes  sub 
peceato  essCy.,.  non  est  requirens  Deum.  Usque  non 
est  timor  Dei  ante  oculos  eorum.  Dominus  de 
coelo,  etc,  usque  ad  non  timent  Deum.  (Id.,  in 
psal.  XIII,  tom.  IV,  part.  i,  col.  141  et  seq.) 

Scimus  atitem  quoniam  quxcunque  lex  loquitur, 
his  qui  in  lege  sunt  loquitur.  In  istis  enim,  etc,  tt^- 
que  ad  misereatur.  (Id.,  in  expositione  Epist.  ad 
Galat.  tom.  III,  part.  ii,  col.  2123.) 

Conclusit  Scriptura  omnia  sub  peccato,  etc,  us- 
(fue  ad  coraiTi  te.  (Id.,  in  psal.  cxviii,  tom.IV,  part. 
II,  col.  1581.) 

Quia  ex  operibus  legis  non  justificabitur  omnis  caro 
coram  illo.  Ex  operibus  legis,  etc,  usque  ad  crede- 
rentur.(Id.,  inexpositione  Epistol/e  adGalat., iom.  III, 
part.  11,  col.  2114  et  seq.  ad  2116.) 

Per  legem  enim  cognitio  peccati.  Cognitio  dixit  non 
consummatio,  etc,tt^^u^  ad  quod  lex  imperat.  (Id., 
lib.  de  Gratia  et  libero  arbit.y  tom.  X,  part.  i,  col. 
894. 

Nam  sine  Dei  dono,  etc,  usque  ad  prophetari. 
(Id.,  lib.  enchirid,,  tom.  VI,  col.  287.) 

Quia  non  justiGcabitur^  etc,  tt^^u^  ad  nec  indi- 
geos  lege.  (Id.,  lib.de  Spiritu  et  littera,  tom.X,  part. 
i,col.  208  et  seq.) 

JVun^  autem  sine  lege  justitia  Dei  manifestata  est, 
testificata  per  legem  et  proph^tas.  Evangelium  enim 
testimonium  habet  a  lege  et  prophetis.Unde  etiam 
inmonteinter  utramquepersonam  medius  saivator 
eiTulsit.  Omnes  enim  peccaverunt,  etc,  tt^^tt^  ad  cha- 
ritas  inspiretur.  (Id.,m  psal  ic  in  procBtnio  et  psal. 
avin,  lom.  IV,  p.  ii,  col.  1574  et  seq.) 

Omnes  peccaverunt  et  egent  gloria  Dei.  Etsi  enim 
jam  sumus  in  Christo  nova  creatura,  etc^  tt^^tt^  ad 
damnantis.  (Id.,  lib.  de  Natura  et  gratia,  tom.  X,  p.  i, 
col.  249  et  seq.) 

Vbi  est  ergo  gloriatio  tua  ?  Exclusa  est.  Per  quam 
lcgeml  Factorum?  Non.  Sed  per  legem  fidei.  Sive 
gloriationem,  etc,  tt^^tt^  ad  defluxerunt.  (Id.,  in  lib. 
deSpiriiu  et  littera^iom.  X,  p.  i^  col.  210  et  scq.) 

Lex  ergo  factorum^etc,  tt^^tt^  ad  gratuita  gratia. 
(Id.,  lib.  de  Spiritu  et  liUera,  tom.  X,  p.  i,  col.  2\3 
et  seq.) 


A  (Id.,  in  psaL  cxvii.)  Ubi  est  ergo  gloriatio  tua? 
Exclusa  est.  Per  quam  legem?  factorum?  Non.Sed 
per  legem  fidei.  Hsc  est  lex  fidei  qua  credimus  et 
oramus  per  gratiam  nobis  donari,  ut  faciamus  quod 
per  nosmetipsos  implere  non  po8sumus,ne  ignoran- 
tesDei  justitiam,  et  nostram  volentes  constituere, 
justitias  Dei  non  sumus  subjecti.In  lege  itaquefac- 
torum  est  Dei  jubentis  justitia,  jn  lege  autem  fidei 
subvenientis  misericordia. 

Arbitramur  enim  justi/icari  hominem  perfidem  sine 
operibus  legis.  An  Judseorum  Deus  tantum  ?  Nonne  et 
gentiuml  Jmo  et  gentium.  (Id.,  serm.  de  Immolatione 
IsaacadGal.  iv.)  Credidit  Abraham  Deo  et  reputatum 
est  illi  ad  j  ustitiam,et  amicus  Dei  appellatus  est.Quod 
crediditDeo,intU8  in  corde,in  sola  fide  est.Quodau- 

jl  temimmolandumiilium  duxit,quod  intrepidusdex- 
teram  armavit,  quod  jam  feriret  nisi  voce  teneretur, 
magna  Odes  est  utique,8ed  et  magnum  opus.  Etipsum 
opus  laudavit  Deus,  cum  diceret,  quoniam  exaudisti 
vocem  meam.  Quare  ergo  apostolus  Paulus  ait : 
Arbitramur  justiflcari  hominem  pcr  fidem  sine  ope- 
ribus  legis?  Et  alio  loco  dicit.  Est  fides  qux  per  di^ 
le(^ionem  operatur.  Quomodo  fidcs  per  dilectionem 
operatur,  et  quomodo  justificatur  homo  per  fidem 
sine  operibus  legis?  Credidit  aliquis,  percepit  fidei 
sacramenta,  et  mortuus  est,  defuit  ilii  operandi 
tempus.  Quid  dieimus  ?  Quia  non  est  justificatus  ? 
Plane  dicimus  justificatum,  crcdentem  in  eum  qui 
justificat  impium.  Ergo  iste  justificatus  est,  et  ope- 
ratus  non  est.lmpletur  senteiitia  apostoli  dicentis: 
Arbitrorjustificari  hominemperfidem  sine  operibus 

C  legis.  Latro  qui  cum  Domino  crucifixus  est  corde 
credidit  ad  justitiam,ore  confessus  est  ad  salutem. 
Nam  fides  qus  per  dilectionem  operatur,  et  si  non 
sit  in  quo  exterius  operetur,  in  corde  tamen  illa  fer- 
vens  servatur.  Nam  erant  quldam  in  lege  qui  de 
operibus  Jegis  gloriabantur,  quae  fortasse  non  dilo- 
ctione,  sed  timore  faciebant :  et  volebant  se  justos 
videri,  et  priBponi  gentibus,  quae  opus  legis  non  fe- 
cerant.  Apostolus  autem  praedicans  fidem  gentibus, 
cum  eos  qui  accedebant  ad  Dominum,  videret  ju- 
stificatos  ex  fide,  ut  jam  qui  crediderant  bene  ope- 
rarentur,  non  quia  bene  operati  sunt  credere  me- 
rerentur,  exclamavit  securus  et  ait,  quia  potest  ju- 
stificari  homo  ex  fide  sine  operibus  legis,  ut  illi  ma- 
gis  non  fuerint  justi,  qui  quod  faciebant  timore  fa- 

Q  ciebant  cum  fidesperdilectionem  operetur  in  corde, 
etiam  si  foris  non  exit  in  opere.  Apostolus  praedi^ 
cans,  etc.y  usque  ad  multis  in  locis  ostendit.  (Id.  ex 
libro  Qusest.  83,  tom.  VI,  col.  87  et  seq.) 

Cum  ergo  dicit,  etc,  u^^tt^  ckd  qus  csteri  Apo- 
stoli.  (Id.,  lib.  de  Fide  et  operibus,  tom.  VI,  col.211 
et  seq.) 

Quoniam  quidem  unus  est  Deus  qui  justificat  cir- 
cumcisionem  ex  fide,  et  praeputium  per  /idenu  Unus 
enim  Deus  qui  justificat,etc.,tt«9tt^  ad  per  fidem.  ^Td., 
lib.  de  Spiritu  et  tittera,  toin.  X,  p.  i,  coi.  231  et  seq.) 
Legem  ergo  destruimus  per  fidem  ?  Absit.  Sed  legem 
statuimiis,  Per  legem  cognitio  peccati,  etc,  usque 


i87 


FLORI  DIACONI  MONACHI. 


nd  liberi  68t{8.  (S.  Aug.,  tom.  X,  p.  i,  col.  233  et  seq.)  A 

CAPUT  IV. 

Quid  ergo  dicemus,  etc.<,  usque  ad  $ed  non  apud 
Deum,  Apostolus  cum  oommendaret  justitiam,  etc., 
usque  ad  tamen  secuta  sunt.  (Id.,  in  psal.  xxxi,  in 
frxfaUoney  tom.  IV,  p.  i,  col.  258  et  seq.) 

Quid  einm  Scriptura  dicil  f  Credidit  Ahraham  Deo 
et  reputatum  est  illi  ad  justitiam.  Factum  est  verbum 
Domini  ad  Abraham,  etc,  usque  ad  circumcisus. 
(Id.  lib.  de  CivU.Dei,  46,  tom.  VII,  col.  500.) 

Ei  qui  naii  operafur,  credenti  autem  in  eum  qui 
justi/icat  impium,  reputatur  fides  ejus  ad  justUiam 
secundum  proposUum  graUx  Dei.  (Id. ^ad  Bonifacium 
papam  Urbis.)  8i  qusrere  voluerit  ante  gratiam 
quid  meruerit  ut  acciperet  eam,  mala  sua  poterit  ^ 
homo  invenire  non  bona,  eliamsi  eum  unius  diei 
vitam  faabentem  super  terram  gratia  Salvatoris  ia- 
venerit.  Quia  si  aiiquid  boni  operatur  homo  ut  gra- 
iiam  mereatur,  non  ei  merces  imputatur  secundum 
gratiam,  sed  secundum  debitum.  Si  autem  credit  in 
eum  quijustiflcat  impium,utdeputetur  fidesejusad 
Justitram  (justus  enim  ex  fide  vivit),  profccto  ante- 
qusm  gratia  jusUncetur,  hoc  est  justus  efficiatur 
impius,  quid  est  nisi  impius?  Quem  si  debitum  se- 
queretur,  quid  ejus  merito  nisi  supplicium  reddere- 
tur.8iergogratia,jamnonex  operibus,alioquin  gra- 
tia  jam  noo  estgratia.Operibus  enim  debitum  red- 
ditur,  gratia  gratis  datur,  unde  etiam  nuncupatur. 
HocestopusDei,  etc.,  usque  ad  dilectionem  opera- 
iur.  (Id.,  tract.  Evangelii  secundum  Joannem,  29, 
iom.  III,  p.  II,  col.  1631.  G 

Nunquid  inter  credentes,  etc.,  usque  ad  ut  facia- 
mus  et  nos.  (Id.,  tract.  Evangelii  secundum  Joan- 
nem7'2,  tom.  III,  p.  ii,  col.  1823  et  seq. 

Dioit  Apostolus,  si  Abraham,  etc,  usquead  ope- 
ribus  bonis.  (Id.,  tract.  Evangelii  seeundum  Joan- 
nem^  80,  tom.  III,  p.  h,  col.  4843.) 

Sicut  et  David  dicU,  etc.,  usque  ad  etiam  in  prae- 
putio  ?  Propterea,  inquit,  tibi  hoc  dixi,  o  homo,  etc» 
usque  ad  ooulos  misericordin  Dei.  (Id.  inpsal.  xxxi, 
tom.  rV,  p.  1,  col.  261  et  seq.) 

Fides  commendari,  etc,  la^tt^  od  per  dilectionem 
operatur  (Id.,  inpsaL  lxvii,  tom.  IV,  p.  i,  col.  838.) 

Magna  enim  opera  Domini,  exquisita  in  omnes 
voluntates  cyus.  Quid  magnificentius,etc.,tt«^ea^ 
magnificentia  opos  ejus.  (Id.,  in  psal.  cx,  tom.  IV,  n 
p.  u,  col.  1464  et  seq.) 

Dieimus  enim  quia  reputata  est  Abrahse  fides  ad 
justitiam.  Quomodo  ergo  reptUata  est :  In  circumci'- 
sione,  an  in  prxputio  ?  Non  in  circumcisiene,  sed  in 
jreE7m<u>.  Adhibet  exemplum,etc  ^usqueadm^aMo  posi 
data  est.  (Id.,  in  expositione  Epistolas  ad  Galat.  iii, 
tom.  HI,  p.  II,  ool.  2118.) 

Et  signum  accepU  circumctsionis,  etc.y  usque  ad 
quse  est  inprxpuUo  patris  nostri  il^'ato.Gircumcisio 
carnis  lege  precepta  est,  etc,  usque  ad  jam  liber 
est.  (Id.,  lib.  Sententianm  Prosperi,  tom.  X,  p.  ii, 
col.  1885.) 


Siveterispopulifetc^ftt^admanebitiafiteninm. 
(S.  Aug.,  epist.  ad  Maximinum  Arianum,  tom.  li, 
col.  96.) 

Non  enim  per  legem  promissio  AbrakaBtemimejuif 
ut  hxres  esset  mundus,  sed  perjustitiam  fidei.  Fides 
Abrah»,  etc,  u^^tt^  ad  promissiociem.  (Id.,  lib.  Sen- 
tentiarum  Prosperi,  tom.  X,  p.  2,  col.  1878.) 

Si  enim  lex  justificat,  etc,  usque  ad  gavisua  est. 
(Id.,  in  expositione  Epist.  ad  Galatas,  tom.  III,  p.  u, 
col.  2121.) 

Si  enim  qui  ex  lege  haeredes  suiU,  exinanita  e$t 
fides,  abolita  est  promissio  (ex  tib.  ii,contra  Jukanm.) 
Imo  destrueretur  promissio,  si  ex  lege  quisquam 
jusius  esset.  Si  enim  qui  ex  lege  hsredessunt,  eii- 
manita  est  fides,  evaouata  est  promissio.  Lex  enim 
iram  operatur.Xd  hoc  utique,  utad  iram  evadendam 
gratia  Dei  requiratur. 

Ubi  enim  non  est  lex,  nec  prsBvaricatio.  Omnis  le- 
gem  preeteriens,  etCi,  tt^^tt^  ad  merita  sua.  (Id.,  m 
psal.  Lxx,  tom.  IV,  p.  i,  col.  879  et  seq.) 

(Exlib.  contra  Julianum.)  Cur  non  attendis,  rogo, 
ideo  non  esse  haeredes  de  lege,  quia  lcx  iram  ope- 
ratur?Ubi  enim  non  est  lex,  nec  prffivaricatio.  Ideo 
autem  ex  promissione,  quia  Oeus  quod  promisit 
ipse  facit.  Qui  enim  praecepta  legis  implere  se  putat 
per  arbitrium  propriae  voluntatis  sine  spiritu  gratis, 
suam  justitiam  vult  constituere,  non  justitiam  Dei 
sumere. 

Ideo  ex  fide,ut  secundum  gratiam  firmasU  promU- 
sio  omni  semini,nonei  qui  ex  lege  est  solum.  (Exlib. 
II,  de  Baptismo  parvulorum.)  Id  est  qui  ex  Veteri 
Testamento  venit  ad  Novum. 

Sed  et  ei  qui  ex  fide  est  Abrahae. 'Sou  sibi  prasmissa 
lege.  Ex  fide  autem  Abraham  id  est  imitatores 
Abraham  fidei. 

Qui  est  pater  omnium  nostrum,  sicut  scriptum  est. 
Quia  patrem  multarum  gentium  posui  te.  Gum  Apo- 
stolus  dicat,etc.,ttj^u«ad  donum  est  fides.  (Id.,Ii&« 
de  praedestinatione  sanct.,  tom.  X,  p.  i,  col.  976.) 

Quia  patrem  multarum  gentium  posui  te.  Si  enim, 
etc,  usque  ad  servient  minori.  (Id.,  inpsal.  cni.) 

Quando  ergo  promisit,  etc,  usque  ad  donat  et  fi- 
dem.  (Id.,lt5.  de  praedeHinaHone  sanct.,  tom.X.p.i, 
col.  975.) 

Ante  Deum,  etc.,  trsque  ad  et  arenx  maris.  Qni 
vocat  ea^  etc,  usque  ad  fideles  facti  sumus.  (Id.,tft 
psal.  cv,  cxviii ;  serm.  77,  de  verbis  ApostoU.) 

Et  non  infirmatus  est  in  fde,  nec  consideravit  cor- 
pus  suum  emorHi^um,  cum  jam  fere  cenium  esui 
anmrum,  et  em&rtuam  vulvtm  Sarrae.  Bcriptum  csl 
m  Epistola  ad  Hebrsos.  Fide,  etc,  usqne  ai  est 
mortui.  (Id.,  lib.  de  Civ.  Dei. ,xyi.iom.  VII,  coL507 
et  seq.) 

In  repromissUme  enim  Dei^etc., u^quead  Dominm 
nostrum  a  mertuis.  Promittenti  credklit  Abraham, 
etc,  tt^^tt^  ad  non  fuerunt  (Id., lib.de  €or.  ei§rti^i 
tom.  X,  p.  i,  col.  938.) 

GaveDdum  est,.etc,  usque  ad  mereaiur.  (Id.,  lib- 
de  praed.  sanct,  tom.  X,  p.  i,  col.  963.) 


289 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  AD  ROM. 


m 


Moc  proBiittit  Oens,  ete.,  tuque  ad  debitum.  (S.  A 
Aug.,  lib.  Sententiarum  Prosperi,) 

Qttt  trmdilus  est  propter  delicta  nostra  et  resttrrexit 
froftirjustifictUUmem  nostram,  Qai  senat  omnes  lan* 
guores  tuos,  etc.,  usque  ad  in  eoelum.  (Id.^  m  psaL 
cu,  tom.  IV,  p.  2,  col.  4321.) 

Traditus  est  propter  delicta  nostra,  etc.,  usque  ad 
resurgat  jaetitia.  (Id  serm.  de  Pascha,  tom.  V, 
part.  I,  col.  1120.) 

GAPUT  V. 

Justi/ieaH  ergoj  etCf  usque  ad  in  spe  glorisB  fUio- 
rum  Dei,  Justinoati  autem  gratis  per,  etc.,  usque  ad 
suscepit.  (Id.,  od  Bonif,  papam  UrbiSy  tom.  X,  p.  i^ 
coJ.  579  et  seq.) 

Mon  solum  autem,  etc,,  usque  ad  qui  datus  est  na* 
his.  Non  itaque  per  nos,  eto.,  usque  ad  patientiam.  p 
{\d.Jib,de  Gra,  et  liber.  arbitr.^  tom.  X,  p.  i,  col.  905.) 

Nec  nos  moveat,  etc,  usque  ad  nos  immutabimur. 
{Id.tde  Agone  Ckrisliano,  tom.  VI,  col.  295.) 

Ut  aatem  mali  bonis,  eic,  usque  ad  datus  est  no- 
bi9.(Id.,  lib.  Qnssst,  83,  tom.  VI,  col.  93.) 

^pes  autem  non  confundit.  Quis  eet  qui  confundi- 
tur?etc.,u^9«^  ad  conscientiasua.(Id.,  in  psal.  xxxvi. 
tom.  IV,  p.  I,  col,  368  et  seq.) 

Quia  charitas  Dei  diffusa  cst  in  cordibus  nostris  per 
Spirilum  sanctum  qui  datus  est  nobis.  A  quo  nisi  ab 
illo,  etc.,  tij^fi^  ad  cooperit  multitudinem  peccato- 
rum.  (Id.,  lib.  de  Nat.  et  gi*a.f  ex  sermone  ad  populum 
de  blasph.  Spiritus  sancti. 

Ego  arbitror,  etc..  usque  ad  coagulum  non  tenent. 
(Id.,  serm,  Ascen.  Dominif  t.  V,  p.  i,  col.  1223  et  seq.) 

Charitas  congregat  nos-.  Quia  vero  dicit,  etc,  us-  C 
que  ad  Sprritus  Dei.(Id.,tn  sermane  Epist.  Joan. 
tom.  III,  p.  II,  col.  2032.) 

Uade  scimus,  eic,  usque  ad  datus  est  nobis.  (Id., 
serm.  Ep.  8,  Joan.,  tom.  Ill,  p.  2,  col.  2043.) 

Dedit  dona  hominibus,  etc,  usque  ad  qui  dilezit 
nos.  (Id.,  serm,  xuv,  de  verb.  Evang.) 

Eego  unde  tibi  charitas,  etc,  usque  ad  datus  est 
nobis  (S.  Aug.,  serm.  de  verb.  Apost.  81^  tom.  V, 
part.  I,  eol.  923.) 

Prorsus  donum  est  Dei,  etc,  usque  ad  et  Filio. 
(Id..  lib.  Sen.  Prosperiy  tom.  X,  p.  2,  col.  4894.) 

Vt  quid  enim  Christus,  etc,  quis  audeat  mori.  Aut 
vero  pro  minimo,  etc,  usque  ad  secuturus  es.  (Id. 
inpsal,  GXLvm,  tom.  IV,  p.  ii,  co!.  4942). 

Omnia  mihi  tradita  sunt,  inquit,  a  Patre  meo.  For-  q 
ttsse  dictums  es.  Ghristo  sunt  tradita  nunquid 
mihi?  Aodi  Apostolum  diccntem :  Audi,  ut  dixi  jam- 
dudum,  ne  desperatione  frangaris.  Audi  quomodo 
smatua  ee  Mn  amaadus.  Audi  quomodo  amatus 
es  turpie,  fcBdos,  antequam  eeset  in  te  quod  amari 
digDum  esset.  Amatus  es  prius  ut  dignus  (ieres 
qvi  amareris.  Etenim  Christus  (sicut  ait  Apostolus) 
pro  impOs  nu>rtuus  est,  An  forie  impius  merebatur 
^ari?  Qusro  quid  merebatur  impius?  damnari 
'etpoade».  Gbriains  tamen  pro  impiis  mortuus 
est.  fieoe  €|ttld  i^  prastitsm  est  impio.  Jam  pio  quid 
Nrvatur?  Quid  prastitum  est  impio?  Ghristus  pro 


impiis  mortuus  est.  Desiderabas  aotam  omnia  pos- 
sidere,  noli  per  avaritiam,  sed  per  pietatem  hoo 
quffirere.  Si  enim  ita  qussieris,  possidebis.TeBrbis 
enim  eum  per  quem  facta  sunt  omnia,  et  cum  ipso 
omnia  possidebis. 

Commendat  autem  suam  charitatem  Deus  in  nohis, 
etc.y  usque  ad  salvi  erimus  in  vita  ipsius.  Incompre- 
hensibilis  est  dilectio  qua,  etc,  usque  ad  socii  de* 
beremus.  (Id.,  ^  tractatu  EvangeUi  seeundum  Joan^ 
cx,  et  in  psal,  lxxxv^  tom.  III,  p.  ii,  col.  1923  et 
scq.) 

Testimonia  quippe  Dei,  etc,  usque  ad  nobis  do- 
navit.  (Id.,  ex  tractatu  psal,  cxviii,  tom.  IV.  p,  2, 
col.  1515.) 

Primum  nobis  persuadendum,  etc,  usque  ad  per« 
ficerentur.  (Id.,  lib,  de  Trinitate  iv,  tom.  VIII,  col. 
887  et  seq.) 

Quoniam  cum  adhuc  peceatores  essemus,  Christuspro 
nobis  mortuus  est,  etc  Non  alium  modum  possibi- 
lem,  etc,  usque  ad  fortius  est  hominibus.  (Id.,  lib, 
de  Trinit,  xni,  tom.  VIII,  col.  ^024  et  seq.) 

Si  enim,  eto.,  usque  ad  salvi  erimus  in  vita  ipsius, 
Ergo  pro  impiis  Gbristus  mortuus  est,  etc,  usque  ad 
sed  pro  nobis.  (Id.,  serm,  de  Passione  Damini.) 
Multo  magis  nune  justificati  in  sanguine  ipsius,  salvi 
erimus  ab  ira  per  ipswn,  Filius  Dei,  etc,  usque  ad 
impium  rclinquet  pium.  (Id.  in  psal,  xcvi') 

Cur  ergo  non  fieret  mora  Christi,  etc,  usque  ad 
spiritaliter  regeneratoe.  (Id.,  lib,  de  Trinit,  xiii,  c, 
XVI,  tom.  VIII,  col.  4030  at  seq.) 

Propterea  sicut  per  unum  hominem  peccatum  tn- 
travit  in  hunc  mundum,  et  per  peccatum  mors,  et  ita 
in  omnes  honUnes  pertransiit.  Primae  Cransgressionis 
peccatum  non  propagatione.  etc,  usque  ad  sed  una 
caro.  (Id.,  lib,  i  de  Baptismo  parvulorum,  tom.  X, 
p.  1,  col.  114  et  seq.) 

Sed  homo  habet  et  pcBnam  propnam,  etc,  usque 
ad  genus  humanum.  (Id.,  Enchirid.,  tom.  VI,  col. 
244  et  seq.) 

Prster  hoc  vinculum,  etc,  tisque  ad  Adam  non 
est  natus.  (Id.,  in  psal,  l,  tom.  IV,  p.  i,  col.  501  et 
•eq.) 

Videte  ergo,  fratres,  etc,  usque  ad  te  invenit. 
(Id.,  Serm,  iv  de  verb,  Apostoli.) 

Illud  enim  ubi  vel  maxime  fldes  Christiana  con- 
sistit,  etc,  usque  ad  genus  humanum.  (Id.,  epist.  ad 
Optat,  episcopum,  tom.  II,  col.  858  et  seq.) 

Ille  unus  unum  pcccatum,  etc,  usque  ad  a  dam- 
natione  liberari.  (Id.,  Enchirid.,  tom.  VI,  col. 
256.) 

Non  judicium  ex  uno  in  condemnatianem,  etc  Sed 
cur,  inquis,  gratia  Dei  non  secundum,  etc,  usquead 
apud  Deum  invenitur.  (Id.,  lib,  de  dono  perseveran- 
tiae,  tom.  X,  p.  ii,  col.  1002.) 

Igilur  sicut  per  unius  delictum,  ete,,  usque  ad  in 
justificatumem  vitae,  Quemadmodom  enim  omnes 
omnino,  otc,  usque  ad  nemo  discit.  (Id.,  Hb,  de 
Baptismo  parvulofumf  tom.  X,  p.  i,  ooL  140  et 
seq.) 


m 


FLOKl  DIACONI  MONACHI. 


292 


Sicut  dictum  est,  sicut  per  unius  dclictum  in  om-  A  ^^  Cbristianus.  (Id.,  in  psaL  cxwi,  tom.  W,  p.  n, 
nes  homines  in  condemnationem,  ut  nullus  prater-      col.  1673.) 


mitteretur,  sic  et  in  eo  quod  dictum  est,  per  unius 
justitiam  in  omnes  bomines  in  justificationem  vit^B, 
nullus  prsetermissus  est.  Non  quia  omnes  in  eum 
credunt  et  baptismo  ejus  abluuntur,  sed  quia  nemo 
justificatur  nisi  in  eum  crcdat  et  baptismo  ejus 
abluatur.  Itaque  omnes  dictum  est,  ne  aliquo  modo 
alio  prffiter  ipsum  quisque  salvus  fieri  posse  cre- 
datur. 

Ego  dico  parvulum  natum  in  eo  loco  ubi,  etc., 
usque  ad  secundum  verba  sua.  (Id.,  ex  libro  de  Na- 
lura  et  gralia,  tom.  X,  p.  i,  ool.  251  et  seq.) 

Sicut  enim  per  inobedientiam  unius  hominis  pec- 
calores  constituti  sunt  multiy  ita  per  unius  obeditio- 
nem  justi  constituentur  multi,  Obedientia  est  in  om-  j. 
nibus,  etc,  usque  ad  constituentur  multi.  (Id.  in 
psal,  Lxxi,  tom.  IV,  p.  i,  col.  904  et  seq.) 

Apostolus,  etc,  usque  ad  secerni.  {Id.yde  Genesi 
ad  litt.) 

Hoc  proderat  superbis,  ut  a1)undaret  delictum, 
etc,  usque  ad  pcr  Jesum  Ghristum  facta  est.  (Id., 
ex  tractatu  3  Fvang,  secundum  Joan.j  tom.  III,  p.  ii, 
col.  UOi  et  seq.) 

Etiam  temporibus  apostolorum,  etc,  usque  ad 
postea  acceleraverunt.  (Id.,  lib.  de  Fide  et  operibus, 
tom.  VI,  col.  2iL) 

Legis  littera  quae  docet,  etc,  usque  ad  videbi- 
mus  Jumen.  (Id.,  lib.  de  Spiritu  et  littera,  tom.  X, 
p.  I,  col.  205.) 

Per  Moysen  data  est  lcx,  etc^  usque  ad  quaeritur 
medicus.(Id.,  in  psal.  cii,  tom.  IV,  p.  n,  col.  1329  C 
et  seq.) 

Lex  data  est,  etc,  usque  ad  sanandum  fuit. 
(Id.,  lib.  Sententiarum  Prosperi,  tom.  X,  p.  ii,  col. 
1863.) 

ConsepuUi  enim  sumus  cum  illo  per  baptismum  in 
mortem.  Ignoratis,  inquit,  quoniam  quicunque  ba- 
ptizati  sumus,  etc,  usqtie  ad  in  carne  vetustatis. 
(Id.,  ad  Januar,,  tom,  II,  col.  216  et  seq.)  . 

Ambulamus  ergo  in  re  laboris,  sed  in  spe  quietis, 
in  carne  vetustatis.  Scmel  immolatus  est  Ghristus 
in  seipso,  etc,  usque  ad  salubriter  peroipit.  (Id.,  ad 
Bonif.  episc,  tom.  II,  p.  360  et  seq.) 

Scientes  quia  vetus  homo  noster  simut  crucifixus 
est.  Mortalitas  unde  sit,  notum  est,  etc,  usque  ad 


Quod  autem  mortuus  est  peccato,  etc,  usque  ad  in 
Christo  Jesu,  Peccatum  ei  non  inerat,  etc,  usque  ad 
quod  nascendo  traxerunt.  (Id.,  Enchirid.,  tom«  VI, 
col.  253.) 

JVon  ergo  regnet  peccatum,  etc.,  usque  ad  et  mem' 
bra  vestra  arma  justitim  Deo.  Si  non  potes  non  ha- 
bere  malitiam,etc,  usque  a(i  jam  non  pugnabis.  Id , 
in  psal.  XXXV,  tom.  IV,  p.  i,  col.  345.) 

Non  ergo  regnet  peccatum,  etc,  usque  ad  nisi 
Deus.  (Id.^  in  psal.  l,  tom.  IV,  p.  i,  col.  587.) 

Non  dixit  Apostolus,  non  sit  peccatum,  etc,  u$- 
que  ad  in  te  regnat  pcccatum.  (Id.,  in  psal.  lxxv, 
tom.  IV,  p.  I,  col.  960.) 

Quld  est,  ne  dominetur,  etc,  usque  ad  non  mihi 
dominetur  omnis  iniquitas.  (Id.,  serm.  30  de  Yerb. 
Apost.,  tom.  V,  p.  I,  col.  190  et  seq.) 

Peccatum  enim  vobis  non  dominabitur,  etc,  usque 
ad  servi  facti  estis  justitias.  Sub  lege  enim  positis 
iion  sub  gratia  dominabitur  peccatum,  etc,  usque 
ad  excidistis.  (Id.^  lib.  de  Gratia  et  libero  arbiij 
tom.  X,  p.  I,  col.  896.) 

Humanum  dico,  ctc,  usque  ad  in  sanctificatimem, 
Apostolus  admonet.  Humanum,  ctc,  usque  ad  qui 
datus  est  nobis.  (Id.,  epist.  ad  Anastasium,  tom.  II, 
col.  954  et  seq.) 

Prffiponite  delectalioni  carnis.  etc,  usque  ad  in- 
visibilis  puIchritudiDis.(Id.,5mn.  de  Verbis  Apoitolit 
tom.  V,  p.  I,  col.  870  et  seq.) 

Cum  enim  servi  essetis  peccati,  liberi  fuistis  justi- 
tix.  Qualis,  quaeso,  potest  servi  addicti.  etc,  usque 
ad  liberi  eritis.  (Id.,  Enchirid.,  tom.  VI,  col. 
247,) 

Est  quaedam  confusio,  etc,  usque  ad  sternam 
habebit.  (Id.,  in  psal.  xxx,  tom.  IV,  p.  i,  coi.  232 et 
seq.) 

Stipendia  enim  peccati  mors.  Merito  stipendium : 
quia  militise,  etc,  usque  ad  corona  redditur.  (Id., 
lib.  de  Gratia  et  libero  arbit.,  tom.  X,  p.  i,  col. 
893.) 

Ubi  autem  invenimus,  etc,  usque  ad  sine  floe 

vivemus.  (Id.,  Epist.  ad  Sixtum  presbyterum,  tom. 

II,  col.  881.) 

Item  lectionis  ejusdem  brevis  et  continuataexpo* 

in  cruce  triumphata  sunt.  (Id.,  in  expositione  Epi.  q  sitio,  ab  eo  ubi  dictum  est  :  Propterea  sicut  per 


stolas  ad  Galat.^  tom.  III,  p.  ii,  col.  2120  et  seq.) 

Ut  destruatur  corpus  peccati,  etc,  usque  ad  vive- 
mus  cum  Christo.  Gratia  Dci  per  baptismum  ejus 
qui  venit,  etc,  usque  ad  ser\ituti  subjicimus.  (Id., 
lib.  de  Baptismo  parvulorum,  tom.  X,  p.  i,  col.  156 
et  seq.) 

Scientes  quod  Christus  resurgens  a  mortuis  jam 
non  moritur,  mors  illi  ultra  non  dominabitur.  Non 
Lazari  resurrcctio,  etc,  usque  ad  in  asternum.  (Id., 
lib.  contra  vi  quasstiones  Paganorum,  tom.  II,  col. 
371.) 
Unu8  resurrexit  Jam  non  moriturus,  etc.i  usque 


unum  hominem  peccatum  in  hunc  mundum  mtra- 
vit,  tisque  ad  Gratia  autem  Dei  vita  SBterna,  in  Cbri. 
sto  Jesu  Domino  nostro. 

8icut  ab  iiio  uno  homine,  etc,  usque  oid  ille  ge- 
neratis.  (Id.,  Ex  epist.  ad  consutta  Hilarii,  tom.  II, 
col.  683  et  seq.) 

Disputamus  enim  non  de  quocunque  peccatore, 
etc,  usque  ad  in  mundum.  Id.,  lib.  ii  contra  /u/*» 
tom.  X,  p.  II,  col.  1163.) 

Nunquid  enim  Evam  non  imitantur,  etc,  usque 
ad  natus  ex  femina.  (Id.,  tib.  ii  contra  Jul.,  tom.  X, 
p.  n,  col.  1166.) 


293 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  AD  ROM. 


294 


In  eo  quidem  loco,etc.,  usque  a(f  transire  suppli-  A  tollat  peccatum  lex  gratis.  (Id.,  serm,   de   Verbis 


cium.  (Id.,  ibid.,  tom.  X,  p.  ii,  col.  1169.) 

Quid  autem  aliud  indicant  etiam  sequentia  vcrba 
apostolica?  etc,  usquead  sme  Gne  victnri  8unt.(Id., 
fWrf.,  tom.  X,  p.  11,  col.  1171.) 

Quod  ven)  ait  paulo  superius.  Usque  ad  legem 
peccatum  in  mundo  fuit,  etc^  usque  ad  fieri  omnino 
noD  possint.  (Id.,  ibid,,  tom.  X,  p.  ii^  col.  1176.) 

Verum  est  autem  quod  Apostolus  ait,  falsum 
ergo,  etc,  usqne  ad  vestra  falsitate  convincamini. 
(Id.,  ibid.f  tom.  X,  p.  ir,  col.  'ISOSet  seq.) 

Etnon  sicutf  etc,  usque  ad  condemnatianem,  Ex 
uno  ergo,  etc,  usque  ad  nisi  ipse.  (Id.,  ad  Bonifac.f 
tom.  II,  et  contra  Julian.f  tom.  IX.) 

Eosdem  autem  omnes  etiam  multos,  etc,  usque 


Jpost.,  tom.  V,  p.  I,  col.  820  et  seq.) 

Igitur  ipse  ego  mente  servio  legi  Dei,  came  aulcm 
legi  peccali.  In  qua  conclusione,  etc,  usque  ad  pro- 
pter  munera  sua.  (Id.,  ivid.,  tom.  V,  p.  i,  col.  841 
et  seq.) 

Ergo  evacuati  sumus,  etc...,  in  vetustate  litterx. 
Quoniara  lex  littera  est,  etc,  usque  ad  spiritus  autem 
vivificat.  (Id.,  lih.  ad  Simplicianum  episc.,  tom.  VI, 
col.  110  et  seq.) 

Et  quia  dixerat  evaeuati  sumus,  etc ,  usque  ad 
possit  impleri.  (Id.,  tbid.,  tom.  VI,  col.  103  et 
seq.) 

Vera  sponsa  Christi  intclligit  quid  distet  inter 
lilteram  et  spiritum,  quse  duo  dicuntur  alio  modo 


ad  qai  datus  est  nobis.  (Id.,/i6.  ad  consulta  nilarii,  n  I®^  ^^  gratia :  et  non  jam  in  vetustate  litterae  sed  in 


tom.  II,  col.  680  et  seq.) 

Ut  quemadmodum,  etc,  usque  ad  Dominum  nos^ 
trum.  Modo  cum  dixisset,  etc,u5^tu;  ad  justincatio. 
[Id,,  Enchirid.,  tom.  VI,  col.  256  et  seq.) 

CAPUT  VI. 

Quid  ergo  dicemust  permanebimus  in  ^ccato  ut 
Gratia  abundetf  Dixerat  enim  superius,  etc,  usque 
ad  morimur  peccato.  (Id.,  Epist.  2  ad  Valen.^  de 
Gratia  et  libero  arbit.y  tom.  II,  col.  974.) 

Deinde  ut  ostenderet  mortuos,  eic.^usque  ad  cum 
Cbristo  in  Deo  (Id.,  Enchirid.f  tom.  VI,  col.  256  et 
seq.) 

Interioris  enim  bomlnis,  etc,  usque  ad  in  corde 
8UC  (Id.,  lib.  de  Trinitate,  tom.  VIII,  col.  891.) 

Quod  enim  mortuus  est  peccato  etc,  usque  ad  n 
Tita  justorum.  (Id.,  serm.  de  Resurrect.  Domini.) 

Non  ergo  regnet  peccatum,  etc,  usque  ad  servio 
legi  Dei.  (Id.,  tract.  Evangelii  secundum  Joannem  iv, 
4i,tom.  UI»  p.  II,  col.  1698  et  seq.) 

Liberum  arbitrium  usque  adee,  etc,  usque  ad 
facere.  (Id.  ad  Bonif.  papam,  tom.  X,  p.  i,  col.  552 
ti  Enchirid.y  tom.  VI,  col.  282.) 

CAPUT  VII. 

An  ignoratis,  fratres,  etc..,  quanto  tempore  vivitl 
Usque  ad  eum  locum  in  quo  scriptum  est,  etc, 
«J^tte  ad  deserueramus  Deum.  (Id.,  ex  libro  Quxst, 
83,  tom.  VI,  col.  60  etseq.) 

Item  lectionis  ejusdem  explanatio.  Cum  enim  es^ 
umus  in  carne,  ait  Apostolus,  passiones  peccatorum 


novitate  spiritus  Deo  ser\iens,non  est  jam  sublege, 
sed  sub  gratia.  Ita  littera  cum  8piritu,etc.,  usque  ad 
delcctat  ipsa  justitia.  (Id.,  lib.  xv,  contra  Paust., 
tom.  VIII,  col.  312  et  seq.) 

Ecce  unde  facti  sumus,  etc,  usqtie  ad  terras  ca- 
ptivitas  Sion.  (Id.,  inpsal.  cxxv,  tom.  IV,  p.  ii,  col. 
1658.) 

Scimus  enim  quia  lex  spiritalis  est^  ego  autem  car- 
nalis  sum,  elc.Etiam  spiritalishominisjamquesub 
gratia  constituti,  etc,  usque  ad  ista  omnia.  {Id.  Jib, 
I  Retract.,  tom.  I,  col.  621.) 

Quod  ergo  operor,  ait,  ignoro.  Non  enim  ita  di- 
ctum  est,  etc,  usquead  de  terra  memoriam  eorum. 
(Id.,  lib.  ad  Simul  episc,  tom.  VI,  col.  -105  et 
seq.) 

Sed  peccatumfeic.f  non  cancupisces.  Cum  enim 
dicitur non  concupisces^ tic.^usque  ad  ubi  lex  noc  est. 
(Id.,  lib.  de  Spir.-  et  litt.,  tom.  X,  p.  i,  col.  203  et 
seq.) 

Goncupivit  anima  mea  desiderare  justificationes 
tuas  in  omni  tempore.  Laudabilis  est  ista,  etc,  us- 
que  ad  nisi  malam  concupiscentiam.  (Id.,  in  psal. 
cxvin,  tom.  IV,  p.  ii,  col.  ^520.) 

Non  enim  quod  volo  facio  bonum,  sed  quod  odi  ma- 
lum  hocago.  Bonum  est  enim  non  concupiscere,  et 
hoc  bonum,  etc,  usque  ad  in  mcmbris  ejus,  nulla 
erit.  (Id.,  tib.  de  Perfect.  just.  hominis^  tom.  X,  p.  i, 
col.  305  et  seq.) 

SciOf  inquit,  quia  non  habitat  in  me,  hoc  est  in 
came  meay  bonum.  Hoc  utique  ait,  etc,  usque  ad 


qusper  legem  sunt,  eic,  usque  ad  nec  praevaricatio  D  I«^boP  nullus.  (Id,,  /i6.  Sermonumy  de   Continentia, 
«t.  (Id.,  serm.  in  hanc  lectionem,  tom.  V,  p.  i,  col.      tom.  VI,  col.  361  et  seq.) 


826  et  seq. 

Scimus,  inquit,  quia  lex  spirilaliSf  ego  autem  car- 
luUis  sum,  venundatus  sub  pcccato,  etc.,  usque  ad 
^  gratia  Dei  per  Jesum  Christum  Dominum  nostrum. 
(Id.,  serm.  de  Verbis  Apostoli,  tom.  V,  p.  i,  col.  833 
etseq.) 

Vita  justi  in  isto  coTpovej  eio. ,usquead  ad  pacem 
venire.  (Id.,  serm.  de  Verbis  Apostoli,  tom.  V,  p.  i, 
col.  815.) 

iVttlto  ergo  eondemnatio  est  nunc  his  qui  sunt  in 
O^to  Je$u.  Et  ti  babent  desideria,  etC;  usque  ad 


Bona  itaque  opera  nostra,  etc,  usque  ad  non  con- 
cupiscere.  (Id.,  lib.  in,  contra  Julianum,  tom.  X,  p, 
I,  col.  734.) 

Non  enim  quod  volo  ago  bonum,sed  quod  nolomalum, 
hoc  ago.  Si  autem  (sicut  melius  sensit  Ambrosius) 
hoc  etiam  de  seipso  dicit  Apostolus^nec  justorum  est 
in  hac  vita  ad  perficiendum  bonum  tanta  libertas 
propris  voluntatis,  quanta  eritin  illa  vita,ubi  non 
dicetur,  non  quod  volo  ago.  Omnis  qui  proficit,  etc, 
usque  oii  perfectione  tunc  erit.  (Id.,  lib.de  Perf^jus» 
titix  hominis,  tom,  X,  p.  i,  col.  308.) 


295 


FLORI  DIACONt  MONACHL 


m 


DiCy  obsGcrOy  Apostole,  quando  adhuc  in  came  vl-  A  P^cati,  et  de  peccato  damnavit  pecaUum  in  cam. 


vens  in  viis  Domini  ambulabas,  habebas  peccatum, 
an  sine  peccato  eras  ?  Audiamus  utnm  se  ipse  sedu- 
cat,  an  vero  quod  beatus  Joannes  ejus  coapostolus 
sapiat,  quoniam  veritas  erat  in  eis.  Hic  ergo  res- 
pondet.  Nonne  legistis  ubi  eonfiteor  dicens.  Non 
enim  quod  volo  facio  bonum,8ed  quod  nolo  malumhoc 
ago.  Et  hoc  audivimus.  Jam  itaque  illud  interroga- 
mus  :  quo  in  viis  Domini  ambulabasysi  malum  quod 
nolebas  hoc  agebas.  Cum  psalmus  sanctus  insonet 
dicens.  Non  enim  qui  operantur  iniquitatem  in  viis 
ejus  ambulaverunt.  Audi  continuo  rcspondentem 
per  sentenliam  consequentem. 

St  quod  nolo  inquit  ego  hoc  facio,  jam  ego  non 
operor  illudf  sed  quod  habitat  in  me  peccatum.  Ecce 


Dicet  aliquis :  Si  bsc  natura  pura...  camiB  peccati. 
(S.  Aug.,  l,  I  de  bapt.  parvui.y  tom.  X,  p.  i,  col.U9.) 

Gilicium  fortasse  appelliavit  Dominus  carnis  sus 
mortalitatem,  etc.,  usque  ad  delenda  peccata.  (Id.| 
in  psal.  xxxiv,  tom  IV,  p.  i,  coL  335.) 

Quid  dicit  Pelagianista  ?  Audite  quid  dicit.Videlur 
confiteri  Christum  in  carne  venisse,  sed  discussug 
invenitur.  Chrietus  enim  in  carne  venit :  quas  aimi- 
litudo  csset  carnia  peocati,  non  esset  caro  peccati. 
Apostoli  verba  mui.hiisit  Deus  FiUum  suvminsinU' 
litudinem  camis  peccati.iion  in  similitudinem  camis, 
quasi  caro  non  esset  caro^sed  in  simiUtudinem  car- 
nis  peccati,<\mdk  caro  er at,sed  peccati  caro  noo  erat. 
Iste  autem  Pelagius  et  csteram  carnem  omnia  io- 


quemadmodum,  etc,  u^que  ad  ipso  sanaretur.  (Id.,  p  fantis  Christi  carni  conatur  equare.  Non  ita  est^ 


in  psaL  cxviii,  tom.  IV,  p.  2,  coL  1506  et  seq.) 

Si  autem  quod  nolo  iUud  facio^  non  ego  operor  il- 
lud,  sed  quod  habitat  in  mc  peccatum.  Potest  puta- 
ris,  etc,  usque  ad  in  voluntate  commitlitur.  (Id., 
/«6.  retractationum,  tom.  I,  col  608  et  seq.) 

Condelector  enim  legi  Dei  repugnantem  legi  mentis 
meaSy  etc.  Caro,  inquit,  concupiscit,  etc,  usque  ad 
concupisccntiis  tuis  vires.  (Id.,  tract.  Evang.  sec. 
Joan  xLi,  tom.  III,  p.  ii,  coL  169?  et  seq.) 

Aliud  est  non  pugnare,  etesse  in  pace,  etc,  us- 
que  ad  Jesum  Ghristum  Dominum  nostrum.  (Id.,m 
psal.  xxxv,  tom.  IV,  p.  i,  coL  345.) 

De  corpore  mortis  hujus  non  omnis,  etc,  usque  ad 
quoniam  ipsi  saturabuntur.  (Id.,  lib.  de  Perfect.jus- 
titix  hominis,  tom.  X,  p,  i,  col.  299.) 


charissimi,non  pro  magno  commendarelur  in  Cbri- 
sto  similitudo  carnis  peccati,  nisi  omnis  cetera  ca- 
ro  esset  caro  peccati. 

Quid  ergo  prodest  quia  dicis  Christum  io  carae 
venisse,  et  omnium  infantium  carni  eum  conaris 
ffiquare  ?  Et  tibi  hoc  dico  quod  Donatists,  non  est 
ipse.Ecce  videoEcclesiam  matrem  testimonium  red- 
dentem  ipsis  uberibus  suis.  Accurrunt  matres  cum 
parvulis  filiis,ingerunt  Salvatori  salvandos,non  Pe- 
lagio  damnandos.  Mater  quslibet  mulier  pietate 
currens  oum  parvulo  filio  dicit,  baptizetur  ut  salvo- 
tur.  Pelagius  contra. 

Quid  salvetur?  Non  est  quod  in  eo  sanetur,  nihil 
habet  vitii,  nihil  ex  traduce  damnationis  attraxit. 
Si  aequalis  est  Christo,quare  qucrit  Chrtstum  ?  Ecce 


Fideles  enim  orantes  dicunt,  etc,  usque  ad  cor-  C  dico  tibi  :  Sponsus  Filius  Dei  qui  venit  in  carne, 


pore  mortis  hiyus.  (Id.,  Ub.  de  nat.  et  grat.,  tom. 
X.  p.  I,  col.  277.) 

Ita  erat  tunc  illorum  hominum  corpus  animale, 
etc,  usque  ad  supplicio  Gat  mcritum.  (Id.,  Ub  ix  de 
Genesi  ad  litteramy  tom.  111,  p.  i,  col.  398  et  seq.) 

Quisquis  carnalem  delectationem,  etc,  usque  ad 
consolabuntur.  (ld„  lib.  de  Serm.  Domini  in  montOf 
tom.  III,  p.  i,  col.  1286.) 

Quid  est  quod  te  jactas?  quid  est  quod,  etc,  us- 
que  ad  egent  gloria  Dei.  (Id.,  in  psal.  xxx,  tom.  IV, 
p.  I,  col.  233  el  seq.) 

Liberari  est  a  corpore  mortis,  etc,  usque  ad  sed 
ad  gloriam.  (Id.,  ex  Ub.  Sent.  Prosperi,  tom.  X,  p. 
II,  col.  1886.) 


salvator  est  majorum  et  minoruori^salvator  estgran- 
dium  et  infantium,  et  ipse  est  Christue.  Tu  autem 
dicis  Salvatorem  Christum  mcgonim  et  non  mino- 
rum,non  est  ipscSi  non  est  ipse,  negas  ettaChri- 
stum  in  came  venisse. 

Magnum  quid  huc  attulit  mercator  iste.  De  re- 
gione  sua  veniens  ipte  mercator  invenit  in  regione 
nostra  quod  hio  abundat?  Nasci  et  mori,  plena  est 
terra  his  mercibus,nasci  et  mori.Natusest  et  mor- 
tuus  est.Sed  qua  via  natus  est?Ad  istam  regioDem 
venitySed  non  ea  via  qua  nos.De  coelo  enim  venit  t 
Patre,et  tamen  natus  est  mortali8,natus  est  de  Spi' 
ritu  sanclo  ex  Maria  virgine.Nunquid  nos  8ic?NoB 
de  Adam  et  Eva  :  illa  per  concupiscentiam  carois; 


Igitur  ipse  ego  mente  servio  legi  Dei :  came  autem  j^  ille  autem  non  per  ipsam.  Maria  enim  viigo  aiQS 


legi  peccati.  Indicitur  enim  tibi  qusdam,  eic.,usque 
ad  habere  cum  Deo.  (Id.,  in  psal.  lxxv,  tom.  IV, 
p.  I,  col.  959  et  seq.) 

Quod  dixerat,  sine  lege  enim,  eic. ^usquead  potius 
quam  edomare.  (Id.,  Ub.  ad  Bonif.  papam  cont.Peta- 
gium^  tom.  X,  p.  I,  col.  559  et  seq.) 

GAPUT  VIII. 

Nam  quod  impossibile  erat  legi  in  quo  infirmabatur 
per  camem.  Segregavit  itaque  hanc  pluviam,  etc, 
usque  ad  qui  datus  est  nobis.  (Id.,  ex  tractatu  psal, 
vvnif  tom.  IV,  p.  I,  c.  818.) 

MUi  FiHum  suum  miUens  in  sitnilUudinem  camis 


virili  amplexu,sine  conscupisceni»  sstu :  quoniam 
ne  pateretur  hunc  eestum  ideo  ei  dictum  est :  Spi' 
ritus  sanctus  superveniet  m  te,  et  virtus  aUissktti 
obumbrabit  tibi  {Luc.  i). 

Virgo  ergo  Maria  non  concubuit  et  concepit,  sed 
credidit  et  concepit.  Natus  est  enim  mortaiis  mor- 
talibus.Quare  mortalis  ?  Qula  in  similitudinem  car- 
nis  peccatLNon  in  carne  peccati,sed  in  similitudinetn 
camis  peccati.  Quid  habet  caro  peccati?  Mortcm  et 
peccatum.  Quid  habuit  similitudo  camis  peccati? 
Mortem  sine  peccat6.  Si  haberet  peccatumf  caro 
esset  peccati;  si  mortem  non  habareti  floa  ei- 


»7 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PADLI.  —  EP.  AD  ROM. 


m 


set  similitudo  carnis  peccati.  Talis  venit  Salvator. 
Venit,  mortuus  est,  sed  mortem  occidit.  Finivit  in 
88  quam  timebamus.Suscepit  illamy  et  occidit  illam, 
quomodo  summus  venator  leonem  suscepit  et  neca- 
viLSam  pruderUia  camis  mars  est;  prudentia  autem 
Sfiritus,  vita  et  pox.Vivificabis  nos  et  nomen  tuum 
inTOcabimus.Tu  nobis  dulcis  eris^etc, us^u^  ad  prae- 
mium  justificatorum.  (Id.,  inpsal,  lxxix  tom.IV,p. 
I,  col.  1027  et  seq.) 

Quaniam  sapientia  eamis  inimica  est  in  Deum,  legi 
mm  Dei  non  subjicitur,  nec  enim  potesl.  Nec  illud 
quisquam  pro  impossibilitate  non  peccandi,  etc, 
wque  ad  esse  manifestum  est.  (Id.,  ex  lib,  de  Nat, 
et  Gr.,  tom.  X,  p.  i,  col.  255.) 

Sic  autem  dixit,mundum  non  posse  acciperc  Spi- 
rilum  sanctum,  sicut  etiam  dictum  est,  prudentia 
caniis  inimica  est  in  Deum  legi  enim  Dei  non  est 
subjecta,nec  enim  potest  Velut  si  dicamus :  Inju- 
slitiajnstitia  nonesse  potest.Mundumquippe  aithoc 
ioco,  significans  dilectoresmundi:qusdiiectio  non 
est  a  Patre. Pnui^/ia  camis  inimica  est  in  Deum^le- 
gi  enim  Deinanest  su6jecta,nec  enim  potest.Cum  enfm 
charitas  legem  impleat,etc.,  usque  ad  'victum  pcena 
eonsequitur.  (Id.,  in  expositione  Epistolx  ad  Galat,^ 
tom.lll,  p.  II,  col.  2^138  et  seq.) 

Qui  autem  in  eame  sunt,  Deo  placere  non  possunt, 
Yos  autem  in  came  non  estis,  sed  in  spiritu.  Lex  pec- 

cali,  quod  etiam,etc.,u^gu^  ad  Dei  habitat  in  vobis. 

[id.,  ex  tib.  II.  de  bapt.  parv.^  tom.  X,  p.  i,coL  178.) 

Et  in  carne  sumus,etc.,  usgue  ad  sentiamus.  (Id., 

ex  tract,  psal.  cxii,  tom.  IV,  p.  ir,  col.  4473.) 
Si  quis  autem  spiritum  Christi  non  habet^  hic  non 

estejus,  Hoc  Dominus  commendavit,  etc,  usgue  ad 

Don  est  ejus.  (Id.,  ^  tractatuevang.sec,  Joan.xxvii, 

tom.  III,  p.  11,  col.  1618.) 
Si  autem  Christus  in  nobis  est^corpus  guidem  mar- 

ttamestpropter  peccatum,  spiritus  vero  vivit  propter 

justi/leationem.  Anima  jam  pia  qu»  fuit  impia,etc, 

usque  ad  spiritum  ejus  in  vobis.  (Id.,  ex  lib.de  Tri- 

nitat.  IV,  tum.  VIII,  coL  898  et  seq.) 
Corpus  enim  mortuum,etc, u^^u^  ad  habens  ani- 

mam.  (Id..  ex  tractatu  psal,  lxxxv,  tom.  IV,  p.  ii, 

col.  4094.) 
Ut  evidentissime  appareat,etc  ,u^<7tu;  ad  spiritum 

ejas  in  vobis.  (Id.,  ex  lib,  de  Bapt,  parv,,  tom.  X,p. 

i,  ed.  411  et  seq.) 
Distiaguere  autem  inter  iilam  generationem.etc, 

usgue  ad  inde  est  unde  procedit.  (Id.,  lib.  ii  cantra 

Maximinum,  tom.  VIII,  col.  770  et  seq.) 
Vita  qus  fructu  corporis  delectata  negligit  Deum, 

inclinatur  ad  nihilum,  et  ista  est  uequitia.  Hoc  pa- 

cto  autem  vita  carnalis  et  terrena  efHcitur,  etc.,u«- 

9««  ad  mors  in  victoria.  {ld.,lib'de  vera  Relig. ,iom, 

Ill^  p.  1«  col.  132  et  seq.) 
Ergo  fratres,eic,,  usque  ad  cahseredes  aulem  Chri- 

iti.  ErgOy  fratres,  accepto  a^jutorio,  etc,  usgue  ad 

cohxredes  autem  Chrisli,  (Id.,  serm,  de  verbis  apast., 

tom.  V,  p.  I,  coL  252  et  seq.) 
Ergo  fratres  debitares  sumus  non  cami  ut  secun" 

Patbol.  CXIX. 


A,  dum  camem  vivamus,  etc  usgue  ad,  non  sunt  filii 
Dei.  (Id.  lib.  de  gratia  et  lib,  arbitrio,  tom.  X,  p.  i, 
col.  895.) 

Si  autem  spiritu  facta  camis  marti/icaveritis,  vi- 
vetis.  Ut  spiritu  nostra  opera,  etc,  usque  ad  et  le- 
thaliter  infigantur.  (Id.,  serm,  de  continentia,  tom. 
VI,  coL  357.) 

Quicunqu^  enim  Spiritu  Dei  aguntur,  hi  filii  sunt 
D^t.Non  se  itaque  fallant  qui  dicunt,  etc,  usgue  ad 
quod  non  acceperunt.  (Id.,  lib.de  Correp,  et  Gratia, 
tom.  X,  p.  1,  coL  918.) 

Filii  Dei  quandiu  mortaliteri  etc,  usgue  ad  hu- 
miliatum  Deus  non  spernit.  (Id.,  Enchirid.) 

Non  enim  qui  spiritu  suo  aguntur,  sed  quotquot 

Spiritu  Dei  aguntur,hi  filii  8unt,non  quia  ipsi  nihil 

l>  agunt,  sed  ne  nihii  boni  agant  a  bono  aguntur  ut 

agant.  Nam  tanto  magis  efHcitur  quisque  filius  bo- 

nus  quanto  largius  ei  datur  a  Patre  spiritus  bonus. 

Plus  est  procul  dubio^  etc,  usque  ad  male  agere 
non  potest.(Id.,  lib,  Sentent,  Prosperi,  tom.  X,  p.  ir, 
col.  1886.) 

Nan  enim  accepistis  spiritum  servitutis  iterum  in 
timare,  etc,  Misisti  spiritum  tuum,  cooperuit  eos 
mare,  etc,  usgue  ad  sine  adjutorio  grati».  (Id. 
lib,  Qu3Sst,  in  Exod,  qu.  55,  tom.  III,  p.  i,  col. 
615.) 

Et  illi  qui  sub  lege  sunt,etc.,  usgue  ad  per  Spiri- 
tus  sancti  donum.  (Id.,  lib,de  spiritu  et  litleraf  iom, 
X,  p.  I,  col.  236  et  seq.) 

Sicut  enim  sunt  duo  timores,  eic,,usgue  ad  quasi 
non  acceperint.  (Id.,  tract,  85  in  Joan,  tom,  III,  p. 
C  II,  col.  1849). 

Nemo  invitus  bene  facit  etiam  si  bonum  est  quod 
facit,  quia  nihil  prodest  spiritus  timoris  ubi  non 
est  spiritus  charitatis.  Plenitudo  legis  charitas  est, 
quia  per  charitatem  lex  impletur,non  pertimorem. 
In  tantum  enim  fiunt  mandata  justiti(e,in  quantum 
adjuvat  spiritus  grati».  Mandatum  Dei  si  timore, 
etc,  tti^u^  ad  radice  procedit.  (Id.,  tib.  Sent,  Pro- 
speri,  tom.  X,  q.  ii,  col.  1880.) 

Sed  accepistis  spiritum  adaptianis  filiorum,  in  guo 
ctamamus;  Abba,  Pator.Qualis  res  est  si  pignus  tale 
est :  nec  pignus  sed  arrha  dicenda  est.Pignus  enim 
quando  ponitur,  cum  fuerit  res  ipsa  reddita,pignu8 
aufertur.  Arrha  autem  de  ipsa  re  datur  quas  danda 
promittitur,ut  res  quando  redditur  impleatur  quod 
n  datum  est  non  mutetur.  Quod  autt^m  Marcus  non 
solum  Pater,  etc.,  usgne  ad  Abba  Pater,  (Id.  lib,  de 
Consensu  evang,  tom.  III,  p.  i,  col.  '1166.) 

Ipse  est  pax  nostra,etc ,u<^u^  ad  plebe  ejus.  (Id,, 
psal,  88.  tom.  IV,  p.  ii,  col.  ^1121  et  seq.) 

Duo  verba  posuit,  etc,  usgue  ad  unitatem  per- 
tineret  (Id.  in  Exp,  Epist,  ad  Galat.,  tom.  III,  p.  n, 
col.  2127.) 

Ipse  spiritus  reddit  testimonium  spiritui  nastro  guod 
sumus  filii  D(;i.Ecclesia  accipit,  etc^  usgue  ad  com- 
munis.  (Id.,  serm,  de  blasph,  Spiritus  sancti.) 

St  autem  fitii,  et  heeredes,  haeredes  quidem  Dei 
cohseredes  autem  C^risu.Magna  benevolentia,magna 

10 


299 


FLORI  DIAGONl  MONAGHI. 


300 


misericordia.  Unicus  natus  est,  etc.  usque  ad  nos  A  Nonne  ipsi  sunt  qui  primitias  habentes  Spiritas  in 


possideamus  sicnt  lucem.  (Td.,  trart.  in  Joan,  tom. 
ITI,  p.  II,  col.  i394.) 

Siciit  Apostulus  ad  Hebrieo-  dicit,  etc,  usque  ad 
et  ipse  nobis.  (Id.  lib,  Qusest,  83,  tom.  VI,  col.  86 
et  seq.) 

Talis  est  enim  via  justorum^  etc.,  usque  ad  quod 
non  transibit.(Id.  ser,  de  versu  psalm,  lxvii,  tom.V, 
p.  I,  col.  154  et  seq.) 

Hffireditas  id  qua  cohceredes,etc.,  usque  ad  quanta 
omnibus.  (Id.  lib,  Sent,  Prosperi,  tom.X,  col.1875.) 

Si  tamsn  compatimur  yetc.fUsque  ad  quse  revelabitur 
in  nobis,QuBi  erit  futura  gloria  nostra,etc.,  u^^u^aii 
in  nobis.  (Id.,  in  PsaL,  xxx,et  term,  de  verb*evang,) 

Videtis  ergo^  charissimi,qu»  sint  proposita,  etc., 


semetipsis  ingemiscunt,  adoptione  exspectantes  re- 
domptionern  corporis  sui?  Apostolus  salvosnosdi- 
cit  factos,  ptc,  usque  ad  sancti  e.^^f*  dicamur.  Id., 
tract.  85,  in  Joan.^  tom.  III,  p.  ii,  col.  1850.) 

Meminerimus  in  corruptibili  corpore,  etc.,iugue 
ad  vita  itrumnosa.  (Id.,  tractatus  424,  in  /oan.  tom. 
III,  part.  11,  col.1972  et  seq  ) 

Salvos  enim  nos  fecit  per  lavacrum  regeneratio- 
nis,  etc.,  usque  ad  et  non  invenias.  (ld,,lib.de  bapt. 
parvulorumy  tom.  x,  p.  i,  col.  147  et  seq.) 

Spe  salvi  facti  sumus,  etc,  usque  ad  et  in  divite 
ardente  narravit.  (Id.,  ser,  23,  de  vobis  Apost,,  tom. 
V,  p.  4,  col.  859  et  seq.) 

Non   exstinguetur  in  nocte  lucerna  ejus,  elc, 


usque  ad  revelabitur  in  nobis.  (Id.,  serm,  de  natali  ^.  usque  ad  extinguatur.  (Id.,  serm,  in  lib,  Salm.  ie 


yipost.f  tom.  V,  p.  I,  col.  ^1355.) 

Ipse  dicit  qui  patiebatur,et  sciebat,  etc, u^^ue  ad 
merces  sine  fine.  (Id.,  ser.  de  Paul,  apost,,  tom.  V, 
p.  II,  col.  2099  et  seq.) 

Nam  exspectatio  creaturx  ^liorum  Dei  exspectat. 
Hoc  capitulum  obscurum  est,  quia  non  hic,  etc, 
usque  ad  impia  et  inepta  jactasse.  (Id.,  quxst,  83, 
tom.  VI,  col.  66  et  seq.) 

Item  quaedam  ex  eodem  capitulo- 

Vanitati  enim  creatura,  etc,  usque  ad  in  spe.  Quid 
est  averte  oculos  meos,  etc,  usque  ad  vanitati  sub- 
jecti  sumus.  (Id.,  ex  tract.  Psal.  118.  tom.  IV,  p.ii, 
col.  1531  et  seq.) 

Diligit  itaque  homo  sponte  vanitatem,etc.,  usque 
ad  et  adoptionem  gratiae.  (Id.,  i,  /t6.,  cont,  Secun- 
dtrtum,  tom.  VIII,  col.  584.) 

Scimus  enim  quia  omnis  creatura  ingemisdt  et 
parturit  usque  adhnc.  In  unoquoque  homine  omnis 
creatura,  etc,  usque  ad  in  singulis  omnis  est.  (Id., 
lib,  ad  cons,  Orasii,  tom.  VIII,  col.  675.) 

Sed  et  nos  ipsi  primitias  Spiritus  habenles  nostri 
In  nobismetipsis,  inquit,  ingemiscimus,  etc,  us- 
que  odpervenies  ad  rem.  (Id.  in  psal,  xxxvii,  tom. 
IV,  p,  I,  col.  398.) 

Audi  Apostolum.  Spe  enim  salvi  facti  sumtu,  etc, 
usque  ad  sed  certa  spes.  (Id.,  in  psal,  i,  tom.  IV, 
p.  I,  col.  598.) 

Si  redemptor  noster  ille  dicitur,  captivi  teneba- 
mur,  etc,  u^qv^  ad  non  sunt  dcserta.  (Id.,  in  psaL 
cxxv,  tom.  IV,  p.  II,  col.  1657.) 


muliere  forti,  tom.  V,  part.  ii,  col.  226  et  seq.) 

Similiter  autem,  etc,  usque  ad  vocati  sunt  sofUi, 
Oratio  quidquid  impetrat,etc., u^^ueod  adjuvatjam 
fideles.  (Id.,  episL  ad  Sixtumf  tom.  II,  col.  879  et 
seq.J 

Quid  enim  oremut  sicut  opportet,  etc,  usque  ad 
aures  Dei.  (Id..  sernu  in  Epist,  Joan,,  iom.  Ill.part. 
II,  col.  2024.) 

Qui  enim  aliud  significat,  etc,  usque  ad  scire  fa- 
ceret,  (Id.,  /t6.  contra  Manick,,  tom.  III,  part.  i, 
col.  ^89  et  seq.) 

Sic  enim  dictam  est  gemitibus,etc,  usque  ad  po- 
tuerit  ignorare.  (Id.,  lib,  contra  Maximiuum,  tom. 
VIII,  col.  750  et  seq.) 

Beata  vita  qu®randa  est,  usque  ad  nec  geoQitibas 
C  quaereretur.  (Id.,  episL  ad  Probam,  tom.  II,  col.497 
et  seq.) 

Quia  ergo  in  Christo  vos  amamus,  etc,  usqu  d 
quae  Christi  sunt  qu8erunt.(Id.,  tract.vi  inJoannem, 
tom.  III,  col.  4425  et  seq.) 

Quid  oremus  sicut  oportet,  etc,  usque  ad  ablA 
Pater,  (Id.,  lib.  de  Dono  persev.,  tom.  X,  part.n,col. 
1032.) 

In  his  ei^o  temporibuB,etc,  usque  ad  vocatisuDt 
sancti.  (Id., tn  p«a/m. liii,  tom.  IV,  part.  i,col.624.} 

Apostolus  cum  dixisset,  Scimus^  etc,  usq^u  d 
pro  bona  voluntate.  (Id.,  lib.  de  Cor,  et  Grat.,  i,  X, 
part.  I,  col.  929  et  seq.) 

Quamvis  enim  et  ipsa  mors,  etc,  usque  ad  9.^- 
prehendant  veram  vitam.  (Id.,  lib.xiii  de  Trinitatt) 


In  nobismetipsis  ingemiscimus  adoptionem  filio-  j)  tom.  VIII,  col.  1029  et  seq.) 


rum,  etc,  usque  ad  societatem  angelorum.  (Id.,  in 
psal.  cxLV,  tom.  IV,  p.  ii.  col.  1885.) 

Spe  enim  salvi  facti  sumuSteic.Qusinio  est  quisque 
sanctior  et  desiderii  sancti  plenior,  tanto  ejus  in 
orando  lletus  uberior.  An  non  est  vox  civis  su- 
pernae  Hierusalem  :  Factai  sunt  mihi  lacrymx  mex 
panes  die  ac  nocte,  etc  :  Lavabo  per  singulas  noctes 
lectum  menm,  lacrymis  stratum  meum  rigabo,  etc  : 
G^t7u5  meus  non  est  cebsconditus  a  te,  etc  :  Dolor 
meus  renovatus  est  fAut  vero  non  ejus  filii  sunt  qui 
ingemiscunt  gravati,  in  quo  nolunt  spoliari  sed 
^upervestiri,  ut  absorbeatur  mortale  hoc  a  vita  ? 


Qui  voluntatem  Dei  Bequitur,etc., u^^u*  adonmia 
cooperantur  in  bonum.  (Id.,  in  psaL  cxxix,  tom.lV, 
part.  II,  col.  1655.) 

Animam  Ghristianam,  etc,  li^^ti^  ad  nihil  vale- 
mus.  (Id.,  epist,  ad  Probam,  tom.  II,  col.  507  ct 
508.) 

De  operante  illo,  eic^usque  ad  negavit  Ghristum. 
(Id.,  lib.  Grat,  et  libero  Arbitr,,  tom.  X,  part.  i,coI. 
289.) 

Heereticorum  quoque  inquietudine.etc,  usgveod 
cooperanlurin  bonum.  (Id.fepist,  ad  Stx/ttw,tom.IIi 
col.  89!.) 


301 


BXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  AD  ROM. 


302 


Nam  quos  praescivit  et  prsedestinavilconfornies  fieri  A 
ima^nis  Filii  sui,  vt  si  ipse  primogenitus  in  multis 
Iratribus.  Inimici  Ecclesia»  quolibot  prrore  cjecen- 
tiir,  elc,  usquf  ad  cooperahir  in   bonnin.  Md.,  lil». 
Sent.  Prosperif  lona.  X,  part..  11,  col.  1872.) 

Certus  est  ergo  Dei  prffiscientiae  definitus  nume- 
rus,  et  multitudo  sanctorum,  quibus  diiigentibus 
Deum,  qaod  eis  donavit  per  diffusum  in  cordibus 
eorum  Spiritum  sanctum,  omnia  cooperantur  in  bo- 
numf  his  qui  seccundum  propositum  vocati  sunt,  Quo- 
niam  quos  ante  prasseivit,  et  prsedestinavit^conformes 
fieri  imaginis  Filii  suiy  ut  ipse  sit  primogenitus  in 
mtlis  fratribus.  Quos  autem  prwdestinavit  illos,et  vo- 
eavit.Eio  subaudire  debei^us  secundum  propositum. 
Sunt  enim  et  alii  vocati,  sed  non  electi,  ac  per  boc 
non  secundum  propositum  vocati.Quos  autem  voca-  ^ 
Tit,hoc  est  secundum  propo8itum,t7/05  etjustificavit: 
(pios  atUem  jusHficavit,illos  et  glori/icavit.Ui  sunt  fllii 
promissionis,hi  sunt  electi,qui  per  electionem  gra- 
tis  salvi  liunt.  Haec  sunt  vasa  misericordiae  in  qui- 
bu8  Deus  etiam  p^r  vasa  irse  notas  fecit  divitias 
gloris  sus. 

Nam  quos  praescivit^  et  praedestinavit  conformes 
fieri  imaginis  Fitii  sui,ut  sit  ipse  primogenitus  in  mul- 
tU  frairibus.  Prffidestinatio  est  gratiffi  prffiparatio, 
etc.,  usnue  ad  prffidestinationis  eiTectus.  (Id.,  de 
Prxd.  sanct.f  tom.  X,  part.  I,  col,  974  et  seq.) 

Hffic  est  prffidestinatio  sanctoruni,  etc,  usque  ad 
relinquuntur.  (Id.,  lib.  de  Dono  Persev.,  tom.  X^ 
part.  ii^  coL  1014.) 

Quod  ergo  ait  prffidestinatos,  etc,  usque  ad  perti-  p 
net.  (Id.,  lib.  de  CiviL  Dei,  xxii,  tom.  VII,  eol.778.)  ^ 

Quos  autem  praescivit^  etc,  usque  ad  cum  hffic  di- 
ceret.  (Id.,  lib.  de  Civitate  xiv,  tom.  YIlI,  col.1055,) 

Secundum  id  quod  unigenitus  est  non  habet  fra- 
treSySecundum  id  autem  quod  primogenitus  est,fra- 
tres  vocare  dignatus  est  omnes  qui  post  ejus  et  per 
qas  primatum  in  Dei  gratiam  renascuntur  per  ado- 
ptionem  filiorum,  sicut  apostolica  disciplina  com- 
mendat. 

Ista  igitur  sua  dona,  etc,  usque  ad  est  prsdesti- 
nare.  (Id.,  lib.  de  Dono  persev.,  tom.  II,  pars  ii,  col. 
1048  et  seq.) 

Quos  autem  jnroedestinavit,  etc,  usque  ad  inw  qut 
et  resurrexit.  Ista  sanctificatio  conceditur  justis, 
sed,  etc,  usque  ad  et  tribulationem.  (Id.,  inpsal.v, 
tom.  IV,  part.  i,  coi.  89.)  D 

Sic  enim  ad  etemam^  etc,  usque  ad  glorificat 
(Id.,  in  psal,  CL,  tom,  IV,  part.  ii,  col.  1962  et  seq.) 

Intelligamus  ergo  vocationem,  eic, usque  ad  ii^sos 
et  glorificavit.  (Id.,  lib.  de  Prxdest.  sanct.,  tom.  X, 
part.  i,  col.  985  et  seq.) 

Novit  Dominus  qui  sunt  ejus,  etc,  usque  ad  quis 
contra  nos?  (Id.,  tracUUu  verb.  Apost.,  tom.  V,  part. 
I,  coi  862  et  seq.) 

Omnium  quidem  bonorum  fidelium,etc.,ti^9ueai 
in  hoc  saeculo  timeamus,  (Id.,  serm.  denatal.mart., 
tom.  V,  part.  t,  col.  1467  et  seq.) 


Apostolum  bcatum  audivimus  exhortanlcm,etc., 
usque  ad  cum  proficimus  crescit,(Id., <^rm.,(i^t;er^is 
Apost.y  tom,  V,  part.  i  col.  863  ot  ?<t(\.) 

Qui  eliam  Viiio  auo  proprio  uon  pepcnil^  sed  pro 
nobis  omnibuii  tradidit  illvm.  Quid  dabit  eis  quus 
prffidestinavit,  etc,  usque  ad  carnali  corruptiona 
substantia.  (Id.,  lib.  de  Civit.  Dei  xxii,tom.  VII  col. 
796  et  seq.) 

Quod  autem  a  Patre  sibi  dicit  datum  calicem  pas* 
sionis^profecto  illud  est  quod  ait  Apostolus  :  Si  Deus 
pro  nobiSfqui  contra  nos?  {Ephes.\).Qui  Filio  proprio 
non  pepercit  sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  eum.  Ve- 
rum  auctor  calicis  hujus  est  etiam  qui  bibit.  Unde 
idem  Apostolus  item  dicit :  Christus  dilexit  nos  et  tra» 
didit  seipsum  pro  nobis  oblationem  et  hostiam  Deo  in 
odorem  5uat;t7a/t5.Dictum  est  enim  ab  Apostolo :  Qui 
me  dilexit,  etc,  usque  ad  iaudem  gratie.  (Id.,  in 
psalm.  Lxv,  tom.  IV,  part.  i,  col,  793.) 

Quomodo  noti  etiam  cum  illo  omnia  nobis  donavttf 
Quid  sibi  vult  quod  cum  Pater  dicerei ^Tu  mecum  es 
semper fSLddidii :  Et  mea  omnia  tua  sunlf  etc„  usque 
ad  dominandum  inferiora.  (Id.,  lib.  Quaest.  Evang, 
LXix,  tom.  VI,  col.  74  et  seq.) 

Quis  accusabit  adversus  electos  Dei  ?  Deus  qui  justi' 
ficat?  Quis  est  qui  condemnet^  etc,  Qufficunque  au- 
tem  de  ambiguis  distinctionibus  diximus.etCyU^^tte 
dd  solvat  inspectio.{Id.,  lib.  de Dvct.Christ.fiomAll^ 
part.  I,  col.  67  et  seq.) 

Qui  est  ad  dexteram  Dei^  qui  etiam  interpeliat  pro 
nobis,  Caput  nostrum  ad  dexteram  Patris  interpel- 
lat,  etc,  usque  ad  voluntatem  mutat.  (Id.,  in  psal, 
Lviii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  l\i  et  seq.) 

Quis  nos  separabit  a  charitate  Dei?  Tribulatio  an 
angustiaf  an  persecutio^  an  fames,  an  nuditaSf  an 
gladiusfSipes  quae  hic  est,ad  justitiam  pertinet,etc., 
usque  ad  quis  contra  nos.  (Id.,  serm.  de  verb.  Apost. 
16,  tom.  V,  part.  i,  col.  866.) 

Sicut  scriptum  est :  Quia  propter  te  mortificamur 
tota  die  :  aestimati  sumus  sicut  oves  occisionis.  Psal- 
mus  iste  filiis  Chore  dicitur,  etc„  usque  ad  occulta 
cordis.  (Id.,  ex  tractatu  psal.  xliv,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  493  et  912,  et  seq.) 

Quffisierunt  martyres  Christum  confitendo,  etc, 
usque  ad  me  perdes  et  te.  (Id.,  serm.  in  natuii  mar- 
tyrumy  tom.  V,  part.  i,  col.  ^459  et  seq.) 

Sed  in  his  omnibus  superamus  propter  eum  qut 
dilexit  nos.Prffiter  haec  autem  mala  hujus  vilffi,etc, 
usque  ad  esse  damnatam.  (Id.,  lib.  de  Civitate  Dei, 
tom.  VII,  col.  787  et  seq.) 

Certus  sum  enim,  etc,  usque  ad  Domino  nostro. 
Audiamus  ergo  quem  finem  bonorum,etc., u^^u^  ad 
prffisens  est.  (Id.,lib.  de  Moribus  Ec.catholicae, iom.lf 
col.  1319.) 

CAPUT  IX. 

Veritatem  dico...  in  saecula.  Amen. 
Quid  potest  abundantius  dici?Quid  exprossius 
declarari  ?  Quid  sanctius  commendari?Quffi  est  enio) 


303 


FLORI  DIACONI  MONACHI. 


304 


adoptio  Israelitarum  aisi  per  Filium  Dei,  oio,, usque,  A. 
ad  anathema  sit.  (Id.,  cantra  Faustum  Manichs^m 
tom.  VIII,  col.  255  et  seq.) 

Sic  ergo  pepercit  illi  genti  ut,  etc,  usque  ad  pro- 
pter  ipsum.  (Id.,  in  psaL  lxxvii,  tom.  IV»  part.  i, 
col.  997.) 

Si  non  Moyses  electus  ^us  stetisset,  etc,  usque 
ad  disperderet  eos.  (Id.,  in  psaL  cv,  tom.  IV,  part. 
II,  col.  U12.) 

Illle  ergo  rez  ejus  qui,  etc,  usque  ad  Dominus 
David.  (Id.,  m  psal.  lxi,  tom.  IV,  part.  i,  coL  731 
et  seq.) 

Quamvis  nec  sic  quidem  (inquit)  dignum,  etc» 
usque  ad  de  virgine  nasceretur.  (Id.,  lib.  cantra 
Faustum  Manich3Sum,iom.  VIII,  col.  257  ot  seq.) 

Nan  autem  quod  exciderit  verbum  Dei,  etc,  usque  n 
ad  et  erit  Saras  /l^itu.Dixerat  Abrahffi  Deus  cum  de 
ancilla,  etc,  usque  ad  congregantur,  (Id.»  lib.  de 
CiviL  Dei,  tom.  VII,  col.  510  et  seq.) 

Volens  igitur  beatus  Paulus  ostendere,  eio.,usque 
ad  potens  est  et  facere,  (Id.,  lib.  contra  /tt/umttm, 
tom.X,  part.  ii,  col.  ^1139  et  seq.) 

Neque  enim  nesciebat  quid  loquereturyetc.,tt^9tt^ 
ad  congruenter  ministraverunt.  (Id.,  lib.  de  Qest. 
Pelag.f  tom.  X,  col.  328.) 

Non  solum  autem  illa,,  etc,  usque  ad  Esau  autem 
odio  Aa^ut.Quando  enim  dictum  est^  etc,  usque  ad 
benedicitur  Jacob.  (Id.,  lib.  de  Civit.  Dei,  tom.  VII, 
coi.  516.) 

Non  itaque  misericordis  gratuita  Dei,  etc,  usque 
ad  ut  fidelis  essem.  (Id.,  epist.  ad  Sixtum,  tom.  II, 
col.  886  et  seq.)  C 

Non  solum  autem,  quod  et  Ilebecca  ex  uno  concU' 
bitu  luLbens  Isaac  patris  nostri.  Non  solum  autem, 
etc,  usque  ad  uno  tempore  concepti.  (Id.,  epist.  ad 
SimpL  episc,  tom.  X,  part.  ii,  col.  1850). 

Quod  autem  dictum  est,  etc,  usque  ad  ethoc  ab- 
sit.  (Id.,  lib.  de  Civit.  Dei,  tom.  VII,col.  513  et  seq.) 

Moysi  enim  dicit,  etc,  usque  ad  sed  miserentis  est 
Dei.Hoc  si  attenderes,non  extenderes, etc. , ttj^u^  od 
et  quem  vult  obturat.  (Id.,  lib.  contra  Julianum, 
tom.  X,  part.  ii,  col.  1140.) 

Sed  miseretur  utique,  etc,  usque  ad  ambulatis, 
(Id.,  lib.  ad  Simpl.  episc.  tom.  VI,  col.  120  et  seq.) 

Nunquid  dicit  figmentum,  etc,  usque  ad  aliud  in 
contumeliam?  Ubi  universa  ista  massa merito, etc, 
usque  ad  viffi  cjus.(Id.,  epist.  ad  Sixtum  pres.,  t.  II,  j) 
col.  884.) 

Quid  Apostolo  responsuri  sunt,  qui  cum  et  hos 
geminos,  etc,  usque  ad  nec  judicium  accuset  invi- 
tat.  (Id.,  /t6.  ad  Bonifacium  contra  Pelagianos,  i.  X, 
part.  i,  col.  581  et  seq.  et  621.) 

Cum  enim  nondum  nati  fuisscnt,  aut  aliquid  egis- 
sent  bonum  aut  malum.  Cum  Isaac  Deum  roganti  ut 
pareretuxor,etc.,ttj^u&  ad  eorum  nulium  erat.(Id., 
lib.  De  Civ.  Dei,  tom.  Vll,  col.  513.) 

An  forte  illud  jam  explosum,etc.,  usque  ad  mini- 
me  dubitemns.  (Id.,  lib.  i,de  Bap.parvulorum,iom. 
^f  part.  i,  col.  126  et  seq.) 


Neque  enim  habet  ullam  canctationem,etc.,tu9ti« 
ad  sive  boni  sive  mali.  (Id„  lib.  de  Genesi  ad  liuc- 
ram,  tom.  III,  part.  i,  col.  545.) 

Quis  porro  tam  impie  desipiat,  ut  dicat,  etc.,tu- 
que  ad  in  Domino  glorietur.  (Id.,  £;m;Atrui.,tom.VI, 
col.  277  et  seq.) 

Multi  de  isto  profundo  quarentes  reddere  ratio- 
nem,  etc,  usque  ad  vel  boni  vel  mali.(Id.,5^m.vii, 
de  verb.Apostoli,  tom.  V,  part.  i,  col.  905  etseq.) 

Ut  secundum  electionem  propositum  Dei  manerelf 
non  ex  operibus,  sed  ex  vocante  dictum  est,  quia  m- 
jor  serviet  minori.  In  eo  quod  Dominus  respondet 
Rebbeccffi,  etc,  usque  ad  e  cervice  sua  deposuerunt 
(Id.,  lib.  Quxst,  in  Gen.  qu.  73,  tom.  III,  part.  i, 
col.  567.) 

Sicut  scriptum  est :  Jacob  dilexi^  Esau  autem  odio 
/ui6ttt.Habes  aperte  Scripturam,  etc,  usque  ad  odio 
habui.  (Id.,  tractat.  ii,  in  Joan.  tom.  UI.  part  ii, 
col,  1480  etseq.) 

Quid  ergo  dicemus?  etc,  usque  ad  misertus  ero, 
Ille  intelligitur  loqui,  etc,  ttf^ti^ adiit omniummi- 
sereatur.  (Id.,lib.  QuxsL  Exod.,  qu.  154,  tom.  III, 
part.  I,  col.  648,  et  seq.) 

Ex  prima  enim  transgressione  primi  bomiais» 
etc,  usque  ad  nota  vobis  feci.  (Id.,  serm.  xx,de  verh. 
Apost.) 

Igitur  non  volentis  neque  currentis,  sed  miserentit 
est  Dei.  Dei  gratiam  vel  misericordiam  volumus  im- 
petrare,  etc,  tt^^ti^  ad  sermonibus  meis.  (ld.,lib.(itf 
Perf.  justiti^e,  tom.  X,  part.  i,  314.) 

Ut  in  Deum  credamus,  etc.  usque  ad  a  Patre  meo 
(Id.,  epist.  ad  Yitatem,  tom.  II,  col.  983.) 

Ne  quisquam  etsi  non  de  operibus,  oid.^usque  ad 
ne  frustra  velit.(ld.,£7u;/itr.,tom.Vl,col.247  et  seq.) 

Sisi  Dominus  xdificaverit  domum,  in  vanum  labo- 
raverunt  aedificantes  ^am.Quomodo  ergo,  Deus,  etc., 
usque  ad  adjuvaret.  (Id.,  epist.  ad  PauL  Nolanum 
episc.  tom.  II.) 

Dicit  enim  Scriptura  Pharaani,  quia  in  hoc  ipsum 
excitavi  le^  ut  ostendam  in  te  !;tWtt/an,etc.Etpropter 
hoc  ipsum  conservatus  es,  etc,  u^^tie  ad  et  exitus 
docet.  (Id.,  lib.QusesL  Exod.tqn.  32,tom.  Iil,pari.i, 
col.  606.) 

Nullum  Deus  vel  angelorum,  etc,  tis^tt^  ad  anti* 
thetis  honestaret.  (Id.,  lib.  SerU.  Prosperi  tom.  X, 
part.  II,  col.  1870.) 

Ergo  cujus  vult  miseretur,et  quem  vult  obdurat. 
Quando  ergo  Pater  intus  auditur,  etc,  usque  ad  re- 
tpondeas  Deo.  (Id.,  lib.  de  Prsed.  sana.,iom.X, 
part.  I,  976  et  seq.) 

Quantum  ad  justitiam  spectat  et  gratiam,  etc., 
usque  od  judicia  ejus.  (S.  Aug.,  lib  de  Dono  persev. 
tom.  X,  part.  ii;  col.  1003.) 

Nonc  hoc  loco  Apostolus  saQctos  prohibuit,  etc.f 
tts^tt^  ad  id  quod  est.  (Id.,  lib  68  Quaesliomm,  tom. 
VI,  col.  70,  et  seq.) 

An  non  habet  potestatem  figulus  tuU  ex  eadem  massa 
facere  aliud  quidem  vas  in  honorem,  aliud  vero  in 
cantumeliamf  Figulus  est  oum  fragilesyinfirmos,  et 


905 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  AD  ROM. 


306 


terrenos  faoit,  eto.,  usque  odoculos  fecerat.(Id.,  Ex  A  tnpsaL  ciu,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1375  et  seq., 
Iractatuin  psalm.  xciii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1211.)      1363  et  seq.) 


Sic  ergo  factas  est  homo  rectus,  etc,  usque  ad 
nec  in  se.  (Id.,  Enehir»,  tom.  VI,  col.  282.) 

Si  de  mando,  inquit,  essetis^mundus  quod  suum 
erat  di\igeTei,eic. ^usque.  odjam  non  estgratiu.(Id., 
tractatu  87  m  Joan.  tom.III,  part.  ii,  col.  4853.) 

Si  qua  igitur,  etc.,  usque  ad  csteri.  (Id.  serm, 
11,  de  verbis  Apost,) 

Ecce  Agnus  Dei,  etc.,  usque  ad  posset  esse  vin- 
dicta.(S.  Aug.,  lib.  Sent.  Prosperi,  tom.  X,  part.  ii. 
col  4886.) 

Quodsi  DeuSf  etc.,  usque  ad  in  gloriam.  Gur 
etiam  aliquos  Creatorvoluit,etc.,fK9ti«a<lmeritadici 
possint.  (S.  Aug.,  epist.  ad  Optatum,  tom.  II,  ool. 
859  et  seq.) 

deus  meus  aemonstravit,  etc.,  usque  ad  debitum 
relaxatur.  (S.  Aag.,  in  psaU  lviii,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  704.) 

Apud  illum  potestas,  etc.,  usque  ad  spera  mise- 
ricordiam  ejus.  (S.  Aug.,  in  psal.  lxi,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  743.) 

Debita  redditur  pcena  damnato,  etc,  usque  ad 
aliud  in  contumeliam.  (S.  Aug.,  epist.^ad  Sixt. 
presh.j  tom.  II,  col.  875  et  seq. 

Si  autem  volens  Deus  ostendere  iram,  ete.^iu^u^ 
videt  supplicia  peccatorum.  (S.  Aug.,  lib.ad  Simpl. 
episc.,  tom.  VI,  col.  ^23.) 

Dat  quibus  vult,  etc.,  usqise  ad  fraude  donatur. 
(S.  Aog.,  lib.  de  Dono  persev.,  tom.  X,  part.  ii,  col, 
109  bt  seq.) 


Quid  ergo  dicemus,  etc.,  usque  ad  quasi  ex  operi' 
bus.  Gentes  qus  non  sectabantur,  etc,  usque  ad 
salvus  erit.  (Id.  lib.  de  Spir.  et  Litt.,  tom  X,  part.i, 
col.  232  et  seq.) 

Gentes  qus  non  sectabantur  ju8titiam,etc,tt^7tte 
ad  non  adjuvantur.  (Id.,  serm.  de  verb.  Apost.,  tom. 
V,  part.  I,  col.  920  et  seq.) 

CAPUT  X. 

Ignorantes  Dei  justitiam,  etc,  usque  ad  babere 
justitiam.  (Id.,  lib.  contra  /tt/tanum,  tom.  X,  col. 
867.) 

Offenderunt  in  lapidem  offensionis,  etc  Cbristus 
H  sperabatur  venturus,  etc,  tt^^tte  ad  non  confunde- 
tur.  {Id.,  serm.  in  epist.Joau.  iii,  tom.  III,  part.  ii, 
col.  2000.) 

Omnes,  inquit,  peccaverunt  et  egent  gloria  Dei, 
ut  qui  crediderint  in  eum  non  confundantur  {Rom. 
III,  ix).  Sicut  et  Psalmus  dicit :  Accedite  ad  eum  et 
illuminamini,et  vultus  vestri  non  confundentur  {Psal. 
xxxiii).  Qui  ergo  in  se  gloriatur  confundetur.  Non 
enim  sine  peccatis  invenietur.  Ille  itaque  tantum- 
modo  non  confundetur  qui  in  Domino  gloriatur. 

Quicunque  illum  fide  exspectant,  etc,  usque  ad 
cum  venerit.  (Id.,  serm.  in  epist.  Joan.  iv,  tom. 
III,  part.  II,  col  2006.) 

Fratres  bona  voluntas,  etc,  usque  ad  fit  pro  illis 
in  salutem.  Quid  ergo  oramus  pro  nolentibus  cre- 
dere,  etc,  usque  ad  fides  ipsa  donetur.  {Id.,  lib.  de 


Etenimetiam  iilud  dici  potest:  cur  omnino,etc,  C  Prxd,  sanct.,  tom.  X,  part.  i,  col.  972.) 


usquead  in  Domino  glorietur.(S.Aug.,  lib.  ad  Bonif. 
papam  Urbis,  tom.  X,  part.  i,  col.  619  et  seq.) 

Quos  et  vocavit  nos,  etc,  usque  ad  misericordiam 
msecutam  (II  Cor.  x).  Una  est  enim  ex  Adam, 
massa,  etc,  usque  ad  conspersionem.  (Id.,  lib.  ad 
Simp.  epise.f  tom.  VI,  col.  124.) 

Et  erit  m  to«o,  etc,  uaque  ad  vocabuntur  fUii  Dei 
rm.  Hoe  tesJdmcmiiim  propbeticum  de  vocatione, 
etc.,  usque  ad  agnoscantur  a  terra.  (Id.,  lib.  deCiv. 
Dfi,  xvin,  tom.  VII,  eol.  58A.) 

Isaiasvutem  elamat,  etc,  usque  ad  faciet  Domi- 
fittt  super  lerram.  Neque  enim  quia  fracti  sunt  in- 
fideles,  etc,  usque  ad  salvs  fient.  (Id„  lib,  adv. 
iudxos,  tom.  VIII,  col.  557.) 


Voluntas  ut  ad  vera  credenda  moventur,  etc, 
usque  ad  in  salutem.  (Id.,  lib.  ad  Paulin.  Nolanum 
episc,  tom.  II,  col.  181.) 

Testimonium  perhibeo,  eic, usque  ad  non  secundum 
scientiam.  Zelum,  inquit,  Dei  babent,  etc  usque  ad 
non  sunt  subjecti.  (Id.,  serm.  iS,  de  ver.  evang. 
tom.  V,  part.  ii,  col.  734.) 

Apostolorum  audivimus  eamdem  gratiam,  etc, 
usque  ud  quasi  non  acceperis.  (Id.,  in  psal.  lxx, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  874.) 

Justitia  Dei  est,  etc,  usquead  non  suntsubjecti. 
(Id.,  in  psaL  cxui,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  ^848.) 

Ignorantes  enim  Dei  justitiam,  etc,  usque  adyu- 
stitix  Dei  non  sunt  subjecti.  Dicitur  spiritus  Efliffi 


Ad  misericordiam  quippe  gratuitam,  etc,  tt^u^  D-qui  est  spiritus  Dei,cujusparticepsfactu8EIiasilIa 


od  ex  gentibas.  (Id.,  lib.  cantra  Julianum,  tom.  X, 
part.  i,  col.  B7i .) 

Propter  quod  posuit  testimonium  de  Osee,  etc, 
usque  ad  testimonio  sequenti  docet.  (Id.,  lib.  ad 
Simplic.  episc.,  tom.  VI,  col.  124.) 

EtsicuSpraedixU  Isaias^  etc,  nsque  ad  et  sicul 
Gmorrka  simUes  fuissemus.  Deinde  ostendit  gentes 
ex  fide,  etc,  usque  ad  sequitur  et  dicit.  (Id.,  lib, 
eontra  Julianum,  tom,  X,  part.  i,  col.  7^2.) 

Fratres  quidem,  etc,  tuque  ad  secundum  scien- 
tiam,  etc.Ex  persona  enim  eorum  qui  inde  credide- 
nt&t»  etCy  usque  ad  obedientium  populorum.  (Id., 


potuit :  sic  dicitur  et  Dei  Justitia  qus  nostra  est, 
sed  donata  a  Deo.  De  qua  loquens  Apostolus.  Ju- 
deos  arguens  dicit :  Ignorantes  enim  Dei  justitiam 
et  suam  volentes  constituere,  id  est,  tanquam  a  se 
sibi  paratam.  Contra  quales  dicit :  Quid  enim  habes 
quod  non  accepisti  (/  Cor.  iv)  ?  Ignbrantes  enim  Dei 
justitiamet  suam  volentes  constituere,justiti3sDei  non 
sunt  subjecti  (Rom.  x).  De  Judaeis  hoc  dixit,  qui  de 
se  prssumentesgratiamrepellebant,etin  Ghristum 
propterea  non  credebant.Suam  vero  Justitiam  dicit 
eos  volentes  constituere,  qus  Justitia  est  ex  lege 
non  quia  lex  ab  ipsisest  constituta,sed  in  legequffi 


107 


FLOHI  DIACONI  MONACHL 


308 


ex  Deo  cst  suam  justitiam  conslitueranl  quando  A 
eamdem  legom  suis  viribus  se  implere  posse  cre- 
debant.  Ignorantes  Dei  justitiam  non  qua  justitia 
Deus  justus  estysed  quaQ  justitia  est  homini  ex  Deo. 

Qus  sit  autem  justitia  Dei,  etc,  usqiie  ad  san- 
guinis  Christi.  (Id.,  lib.  de  NaL  el  Gra,,  tom.  X, 
part.  I,  col.247  et  seq.) 

Garnaies  Israelitffi,  terrenaB  Jerusalem  cives.etc., 
usque  ad  placere  se  Deo.  (Id.|  lib.  de  Civ.  Dei^  xvii, 
tom.  VII,  coL  528  et  seq.) 

Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  justitiam,  quoniam 
ipsi  saturabuntur,  etc,  usque  ad  qui  datus  est  no- 
bis.  (Id.,  tract.  23  in  Evang,  sec.  Joan.f  tom.  III, 
part.  II,  coL  <606  et  seq.) 

Est  enim  justitia  Dei,  quo;  et  nostra  fit,  etc,  us- 
gue  ad  omni  credenti.  (Id.,  in  psal.  xxx,  tom.  IV,  ^ 
part.  I,  coL  233.) 

Discernitur  quidem  ab  operibus  Qdes,  %ic.. usque 
ad  permanebis  in  patria.  (Id.,  tract.  verb.  Apost,^ 
tom.  V,  part.  i,  coL  852  et  seq.) 

Finis  enim  legis  Cbristus  ad  justitiam^etc.^iAf^u^ 
adipse  (inis  dicitur.  (Id.,  in  p^al.  xiii,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  Mi.) 

Finis  enim  legis  Christus  ad  justitiam^ctc^tM^tt^ 
ad  nostri  flnis  dicitur.  (Id.,  in  psal.  xlv,  tom.  IV, 
part,  I,  coL  514  et  seq.) 

Finis  enim  legis  Christus  est  ad  justitiam  omni 
credenti.  Intentio  enim  dirigitur^  etc^  wquead 
nemo  perficit  legem.  (Id.,m  psal.uYf  tom.  lV,part. 
I,  col.  628  et  662.) 

Initium  est  Vetus  Testamentum^finis  Novum,Ti- 
mor  enim  praavalet  in  lege,  et  initium  sapientiae  ti-  C 
mor  Domini.FinisautemlegisChristusad  justitiam 
omni  credenti :  quo  donante  diffunditur  charitasin 
cordibus  nostris  per  Spiritum  sanctum  qui  datus 
est  nobis.  Et  consummata  cbaritas  foras  mittit  ti- 
morem. 

Finis  legis  Christus  est,  in  quo,  etc,  usque  ad  et 
oharitatis  extendat.  (Id.,  lib,  Sent,  Prosperi,iom,  X, 
part.  II,  coL  1875.) 

Finis  fidelium  Christus  est  ad  quem  cum  venerit 
ourrentis  intentio,  non  habet  in  quod  possit  am- 
plius  invenire,  sed  habet  in  quo  debeat  permanere. 

Moyses  enim  scripsitj  etc,  usque  ad  quid  dicit 
Scriptura.  Lex  autem  non  est  ex  fide,  sed,  etc, 
usque  ad  sine  querela.  (Id.,  inexpos.  epist.  adGalat. 
111,  tom.  III,  part.  ii,  coL  2H9.)  t\ 

Prope  est  verbum  in  ore  tuo,  etc,  usque  ad  a 
mortuis  salvus  eris.  Jam  vos  mundi  cstis  propter 
verbum,  etc,  usque  ad  salvus  eris.  (Id.,  tract.  in 
evang.  sec.  Joan.,  tom.  111,  part.  ii,  coL  1840.) 

Non  enim  laus  fidei  Christianorum  est  quia  cre- 
dunt  mortuum  Christum,  sed,  etc,  usque  ad  non 
adjiciat  ut  resurgat.  (Id.,  traa.  in  psal.cn,  iom.  IV, 
part.  II,  col.  1338  et  seq.) 

Hec  est  fides  Christianorum,  eio., usqu^  ad  loqui- 
tur  in  vobis.  (Id.,  tract.  in  psaL  cxviii,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  4536  et  seq.) 

Sed  dum  peregrinamur  a  Domino,  etc,  usque  ad 


fit  ad  salutcni.  (Id.,  lih.  ii  de  Trinitate,  tom.  VIII, 
col.  864.) 

Intrare  quisquam  Ecolesiam  potest  nolens,  etc.. 
usqtus  ad  loqueris  non  confiteris.  (Id.,  tract.  in 
evang.  sec.  Joan.y  tom.III,part.  ii,coL  1577  et  eeq.) 

Incipe  quicunque  me  audis  vivere  quomodo,etc., 
iM^u^oii  erubescat.  (Id.,  tract,  in  psal.  xzx,  tom. 
IV,  part.  I,  col.  252.) 

Cum  dictum  esset,  Corde  creditur,  eic.fUsquead 
dolum  in  lingua  sua.  (Id.,  lib.  Contra  mendaciumy 
tom.  VI,  col.  526  et  seq.) 

Corde  creditur  ad  justitiam,  ore  confessio,  etc, 
usque  ad  non  unde  fecit  me.  (Id.,  serm.  de  conv. 
apost.  Paut.,  tom.  V,  part.  i,  col.  1278  et  seq.) 

Scriptum  est,  et  apostoIicsB  disciplins,etc.,ttsftt? 
ad  corde  gestamus.  (Id.,  serm.  1  de  Symbolo  Ro- 
man.,  tom.  VI,  col.  181.) 

Querens  a  Deo  pacem,  etc,  usque  ad  loquenda. 
(Id.,  lib.  II  Sent.  Prosperi,  tom.  X,  part.  u,  col. 
1874.) 

Dicit  enim  scriptura,  etc,  usque  ad  quicunquein' 
vocaverit  nomen  Domini  salvus  erit.  Quia  de  peccato 
gravi  miseria  premebatur  genus  humanum,  elc., 
usque  ad  dictum  est.  (Id.,  lib.  Enchir.,  tom.  VI 
col.  234.) 

Quomodo  ergo  invocabunt,  etc.,usquo  ad  evangeli- 
zantium  bona.  Degentibus  namque  dixit  non  de  Ju- 
dsis,  etc.  usquead  esse  mittendos.  (Id.,  lib.  n  con- 
tra  inimicum  legis  et  prophet.  tom.  VIII,  col.  641.) 

Sed  non  omnes  obediunt,  etc,  usque  ad  anis  cre- 
didit  auditui  nostro  ?  Quidam  inter  se  mussitant,e(<;. 
usque  ad  non  sunt  subjecti.  (Id.,  tract.  53  in  evang. 
sec,  Joan..  tom.  III,  part.  ii,   col.    '1776,  usque  ad 

mo.) 

Ergo  fines  ex  auditu :  auditus  autem  per  verbwn 
Dei  Ckristi.  Quamvis  enim  Deus  doceat  intrinse* 
cus,  etc,  usque  ad  neque  rigandnm  (Id.,  tract. 
in  psal.  cxviii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1594.) 

Fides  quam  qui  habent,  etc,  usque  ad  per  di- 
lectionem.  (S.  Aug.,  lib.  de  Trmitai,  tom.  VIII, 
col.  1016.) 

Sed  dico,  nunquid  non  audieruntl  etc,  usque  ad 
apparui  his  qui  me  non  interrogabant.  Quo  pacto  ab 
apostolis  est  praBdicatio  ista,etc,tM^  ad  crescendo 
venturum  (Id., episLad  Esich.  episc.,iom.  II,  col.924 
et  seq.) 

Ad  Israel  autem,  etc,  usque  ad  et  cantradiceiUem 
mihi.  Si  in  eo  quod  ait,  extendi  manus  meas,  etc, 
usque  ad  contradicentem.  (\A.,tract.in  psal,  LxxivH) 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1U4  et  seq.) 

CAPUT  XI. 

Dico  ergo :  Nunquid,  etc  usque  ad  plebem  suam 
quam  pra^^dvi/.Exilloenimpopulo  Israelquicunque 
in  Christo,  etc,  usque  ad  caeteri  vero  excecati 
sunt.  (Id.,  tracL  in  psal,  lxxviii,  tom.  IV,  part.  i, 
coL  1010  et  seq.) 

Aliquando  praedestinatio  significatur,  etc,  usque 
ad  fuerat  ipse  facturus.  (Id.,  tib.  de  Dono  persev,) 


309 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULL  — EP.  AD  ROM. 


3iO 


Lau9  illij  jubilatio  illi,  etc,  usque  ad  in  horreo 

recondita  est.  (Id.,  tracU  in  psal.  xciv,  tom.   IV, 
part.  II,  col.  1221  et  seq.) 

Verba  Aostoli.  AUendite,  iquit,  quid  dicit  Elias, 
etc.,  usqtte  ad  si  gratiaest,  gratis  datur.  (Id.,5^m. 
dever,  evang,^  tbm.  V,  part.  i,  col.  604). 

5/  ergo,et€,,}isq}ie  ad  salvx  facfsesunt.^on  vos  me 
elegistisy  etc,  usque  ad  elTecit  merita.  (Id.  tf*act, 
Lxxxvi  m  Joan.j  tom.  III,  part.  ii,  col.  1851. j 

Reliqui»  per  electionem  gratiae  salv®  facts  sunt, 
etc,  usquead  ex  iEgypto  liberati  sunt  (Ll.  ex  lib, 
in  Heptateuchum  cxLViri,  tom.  part.  i,  col.  588.) 

Si  autemgratia,eio., usque  ^jamnonestgratia.Ad- 
Tersusillosqui  inoperibus  legi8gloriabantur,Aposto 
lu8loquitur,etc,ui9ueadnonestgratia.  (Id.,  in  Pen- 
tat.  Orat. XLVII,  tib.  Quasst,  tom .  III,  part.  i,  col.  613.) 

Judasos  de  opere  suo  gloriantes  sic  arguit,  etc., 
vaque  ad  salutare  Dei.  (Id.,  iract,  in  psal,  xux, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  585.) 

Gratia  pluvia  voluntaria,  etc,  usquead  coronasti 
nos.  (Id.,  tract.  inpsal,  lxvii,  tom.  IV.  part.  i,  col. 
819), 

Quid  ergo?  Quod  qussrebat  Israel,  etc,  usque  ad 
iorsum  eorum  semper  incurva,  Ecce  misericordia  et 
judicium,  etc,  usque  ad  nisi  credite.  (Id.,  /i6.  de 
Prxd,  saneLf  tom.  X,  part.  i,  col.  369  et  seq.) 

Sitiebam  et  acetum  accepi,  id  est  fidem,  etc, 
usque  ad  eam  curatam  erexit.  (Id.,  tracL  in  psal, 
Lxviii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  860  et  seq.) 

Dico  ergo  :  Nunquid  sic  offerendum,  etc.,  usque  ad 
nUnisterium  meum  honorificabo.Judm  qui  eum  occi- 
derunt,  etc.,  usqae  ad  habere  non  posset.  (Id.,  lib. 
xviii  de  Civ,  Dei,  tom.  VII,  col.  608  et  seq.) 

Si  quomado  ad  aemulandum  provocem,  etc.,  usque 
td  si  deliberatio  sancta  est,et  ma«a.  Dicit  Apostolus: 
Si  quomodo  aemulari,  etc  usque  ad  perit  confessio. 
(Id.,  tract.  inpsal,  lxxxvu,  tom.  lV,part.  ii,  col.  1 116.) 

Et  si  radix  sancta,  et  rami,  Frangantur  superbi 
rtmi,  hamilis  inseratur  oleaster,  etc,  tuque  ad 
tenebras  exteriores.  (Id.»  tract.  16  tn  Evang.  sec. 
ioaa.y  tom.  III,  part.  n,  col,  1526.) 

Quod  si  cUiquis  ex  remis,eic.,  usque  ad  nan  tu  ra- 
dieemportaSf  sed  radix  te.  Apostolus  enim  gentibus 
loqaebatur,etc,ti«^t«e  ad  iste  tenuit  eem.(\d.,tract, 
in  psaL  cxxxiv,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1743.) 

Gentea  jam  credentes  in  Gbnstum,  eic. fUsque  ad 
adversus  ramos.  (Id.^  tract.  in  psat.  lxxii,  tom.  IV, 
part.  r,  col  :  914,  et  seq.) 

Sed  dicis^  ait :  Fracti  sunt^  etc,  usque  ad  noti  al- 
tum  sapere^  sed  time.  Quid  est  enim,  noli  allum  sa- 
pere?  Noli  superbire  quia  insertus  es,  etc. ^usque  ai 
radicis  pinguedini  redditus.  (Id.,  lib,  con,  Faust, 
tom.  YIII,  col.  242.) 

Jttdsi  olim  vocati  ex  i£gypto,etc,  usque  ad  stri- 
dor  dentium,  (Id.,  serm,  de  sacrificio  vespert,  tom. 
V,  part.  II,  col.  1503  et  seq.) 

Hsc  sive  gratanter  sive  indignanter  audiant  Ju- 
daei,  etc,  usque  ad  sed  time.  (Id.,  lib.contr.JudasoSj 
W.  Vill,  col.  55). 


A  ^i  enim  Deus,  etc,  usque  ad  nec  tibi  parcat.  Non 
enim  accepistis,  inquit  Apostolus,  spiritum  servi- 
tutis,etc.,tM^u^  ad  velle  est  operari  pro  bona  volun- 
tate.  (Id.,  lib,  de  Gratia  novi  Testamenti,  tom.  X, 
part.  1,  col.  378  et  seq.,  usque  ad  386.) 

Noli  altem  sapere,  sed  time,  etc,  usque  ad  in 
saculum  saeculi.  (Id.,  serm.  de  timore  Deiy  tom.  V, 
part.  II,  col.  1528  et  seq.) 

Vide  ergo  bonitatem,  etc.,usque  ad  inserentur  su3S 
olivx,  Beatus  Apostolus  doctor  gentium  in  fide  et 
veritateexhortans,etc.,u«9u^a(ipermanseri8  in  boni- 
Uiie.[\d.ylibr,contr,Judxos,io^*  VIII,  col.  61  et  seq.) 

Salubriter  non  solum  bonitatem,  verum  etiam 
severitatem  Dei,  etc; u^^u^  ad  severitatem  Dei.(Id., 
lib.  I  contr.  inimicum  legis  et  prophetXy  tom.  VIII^ 
D  col.  626  et  seq.) 

Nam  si  ex  naturati  excisus  es,  etc,  usque  ad  in 
bonam  olivam.Dici  autcmhumano  morecontranatu- 
ram  esse  quod,etc.tM^ti^a(icontraseipsumnonfacit. 
(Id.,  lib.  contr.  Faustum,  tom.  VIII,  col.  241  et  seq.) 

Nolo  enim  vos  ignorare,  etc,  usque  ad  ex  parte 
contigit  in  Israet.  In  judicium  venit  in  mundum  ille 
judex  futurus  vivorum,etc.,!i^u^a(2peccatores  prae- 
varicatores.(ld., i^rm.(i«  illwnin.cxci  nati,  tom.  V, 
part.  I,  col.  752  et  seq.) 

Donec  plenitudo  gentium,  etc,  usque  ad  cum  ab- 
stulero  peccata  eorum.  Gonsilium  inopis  confudistis, 
eic.,usque  ad  salutare  Israel.  (Id.,  tract,  in  psat.xm 
tom.  IV,  part.  i,  coL  142  et  seq.) 

0  stulti,  increpastis,  insultastis,  etc,  usque  ad 
quia  ipse  cognovit  (Id„  tract.  in  psat.  52,  tom.  IV, 
C  part.  I,  col:  6 19. 

Quod  vero  ait  Malachias  propheta:Mementotele- 
gis  Moysi,  eic.  ytisque  ad  ejusdemque  renovationem. 
(Id.,  /t6.  XX  de  Civ,  Dei,  tom.  Vll,  col.  703  et  seq.) 

Secundum  Evangelium  quidem,  etc,usque  ad  sine 
pcenitentia  sunt  dona  et  vocatio  Dei,  Cum  dixisset : 
Nolo  enim  vos  ignorare,  fratres  sacramentum  hoc, 
etCitw^ti^  ad  permansissent  utique  nobisoum.  (Id., 
tib.  de  Prxd.  sanct.  tom.  X,  part.  i^  col.  983  et  aeq.) 

Non  solum  enim  dixit,  sine  me  nihil  potestatis 
facere,  etc,  usque  ad  inveniet  finis.  {S.  Aug.  lib.  de 
Cor.  et  Grat.,  tom.  X,  part.  i,col.  937.) 

Sicut  enim  aliquando  et  vos,  etc,  usque  ad  ut  om- 

nium  misereitur.  Non  hoc  ideo  dictum  est  quod  sit 

neminem  damnaturus,est.,ti^9U6  ad  neminem  dam- 

D  naturuf.  (Id.,  lib.  xxi  de  Civ,  Dei,  tom.VlI,col.732 

et  seq.) 

0  altitudo^  etc.,u8que  ad  ipsi  gloria  in  sxcuta  sx- 
culorum  amen.  Nolunt  ut  sit  ipsi  gloria  in  justifi- 
candis  impiiB,eic., usque  ad  per  gratiam  ip8ius.(Id«, 
epist.  ad  Sixt.  episc,  tom.  II,  col.  876.) 

0  altitudo  divitiarum  sapientiae,  etc,  usque  ad 
indignis  aliis  denegatur.  (Id.,  lib.  de  Cor.  et  Gra., 
tom.  X,  part.  ii,  col.  245  et  seq.) 

Scio  quod  sicut  impossibilitas,  etc,  usque  ad  in 
saecula  sseculorum.  Amen.  (Id.,  lib.  de  Spir.  et  Lit- 
ter.f  tom.  X.,  part.  i,  col.  238  et  seq.) 

Dixit  Apostolus:  Unus  deus  Pater  ex  quo  omnia. 


31i 


PLORI  DIACONl  MONACHI. 


312 


etc.y  usque  ad  in  dmcala  Mculorum.  Atnen.  (Id.,  A 
lib.  II,  contr.  Maxim.y  tom.  VII,  col.  799  et  scq.) 

Quis  enim  cognovii  sensum  Domini,  aut  quis  con^ 
siliarius  ejus  fuitf  Nec  mirum  eet  quod  sanctis  an- 
gellB,  etc,  usque  od  superfbrebatur  super  aquam. 
(Id.,  lib,  de  Gen.  ad  litt ,  tom.  IIl^  part.  x,  col.  225 
etseq.} 

Aut  quis  prior,  etc.,u8que  ad  ipsi  gloria  in  saecvla 
saeculorum  amen,  Et  ipsum  igitur  initium  fidei,etc., 
usque  ad  sunt  omnia.  (Id.,  lib,  de  Praed.  sanct.f 
tom.  X,  part.  i,  col.  962.) 

Aliter  enim  dicimus  homini,debe8,etc.,ti«^ii«  ai 
ne  remaneamus  ingrati.  (Id.,  serm.  de  ver.  Apost., 
tom.  V.  part.  i,  col.  863  et  seq.) 

Quoniam  ex  ipso  et  per  ipsum  et  in  ipso  sunt  omnia, 
ipsi  gloria  in  ssccula  sxculorum.  Amen.  -. 

Religet  ergonos  religiouni  omnipotentiDeo,etc., 
usque  ad  in  sscula  saculorum.  Amen.  (Id.,  lib.  de 
ver.  Religione,  tom.  III,  part.  i,  col.  172.) 

Res  igitur  quibus  fruendum  est,  etc.,  usque  ad 
propter  spiritum  sanctum.  (Id.,  lib.de  Doct.Christ.t 
tom.  III,  part.  i,  col.  21.) 

Unum  scilicet  Dominum  esse  solum,cui  servitus 
illa  debetur  quae  latria,  etc.,  usque  ad  et  illi  soli 
servies.  (Id.,  epist.  ad  Maximinum,  tom.  II,  col.  96 
et  seq.) 

Non  enim  duos  aut  tres  deos,  etc,  usque  ad  sed 
ipdi  gloria.  (Id.,  tract.  in  psal.  v,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  84.) 

Pater  non  habet  patrem  de  quo  sit,  eUi.,usquead 
in  sscula  saculorum.  Amen.  (Id„  lib.  de  Trinit., 
tom.  VIII,  col.  931  et  seq.)  C 

Quia  ergo  Dcus  omnia  qus  non  desegenuit,etc., 
usque  ad  soliicila  sint  membra.  (Id.,  lib.  de  Natura 
boni,  tom.  VIII,  col.  ^20  et  seq.) 

CAPUT  XII. 

Obsecro  itaque,  fratres,  etc,  usque  ad  et  benepla- 
cens  et  perfecta. 

Verum  sacrificium  est  omne  opus  quod  agitur 
etc,  usque  ad  pars  in  ilHs  opitulatur.  (Id.,  lib.  x, 
de  Civ.  Dei.,  tom.  VII,  col.  283  et  seq.) 

Et  nolite  conformari  huic  sxculo,  sed  reformamini 
in  novitate  sensus  vestri.  Non  ita  est  iccipiendum 
quasi  totum  amiserit  homo,  etc,  usque  ad  vane 
conturbatur.  (Id.,  lib.  i  Retractat.,  tom.  l,col.  628.)  p 

Qui  vero  commemorati  convertuntur,  etc,  usque 
ad  sicut  potuit  deformare.  (fd.,  lib.  xiv  de  Trinit., 
tom.  VIII,  col.  1053.) 

Dominus  qui  verbum  consummans  et  brevians 
fecit,  etc,  usque  ad  perducat  officio.  (Id.,  lib  de 
Perf.  just.  hom.y  tom.  X,  part.  i,  col.  296  et  seq.) 

Quid  est  autem  aliud  justitia  cum  in  nobis  est, 
etc,  usque  ad  ad  imaginem  Dei.  (Id.,  epist  ad  Con- 
scntium  de  Trinitate,  tom.  11,  col.  462.) 

Ex  libro  conressionum  tertiodecimo  cum  de  ini- 
llo  Genesis,  etc,  usque  ad  perfcctum  est.  (Id.,  lih. 
Confes.,  tom.  I,  col.  658.) 


Dico  enim  per  gratiam,  etc.,  Usque  ad  sapere  ad 
«06rt^/at^m.Intelligamus  quam  sit  Apostolo  obtem- 
perandum  praBcipienti,  etc,  usque  ad  antequam 
crescat.  (Id.,  lib,  xii  de  Civ  Dei,  tom.  VII,col.365.) 

Et  unicttique  sicut  Deus  divisit,  etc,  usque  ad  qui 
prxest  in  soUicitudine. 

Ecce  apertam  confessionem  illius  gratis,  etc, 
usque  ad  unicuique  partitum.  (Id.,  epist  ad  JuUa- 
num,  tom.  II,  col.  853.) 

De  f)de,hoc  est  de  voluntate  credentis^etc,  usquA 
ad  Domino  Jesu  Ghristo.(Id.,  lib.de  Grat.et  Ub.arh., 
tom.  X,  part.  i^  col.  891.) 

Gonstat,8ine  Spiritu  sancto  Gbristum  dos  dilig»- 
re,et  ejus  mandata  servare  non  posse,etc, ttftifu^  d 
idem  autem  spiritus.  (Id.,  tract.  in  Evang.  Joaa., 
tom.  III,  part.  ii,  col.  1828.) 

Ipsam  Hdem  unde  omnis  justitia  suinit  initlaro, 
etc,  usque  ad  quia  occulta.  (Id.,  epist,  ad  Skt. 
presb.^  tom.  II,  col.  877  et  scq.) 

Qui  miseretur  in  hilaritatet  etc,  usque  ad  soUid- 
tudine  non  pt(/ri.Quouiam  in  multis  ofiTendimuB  om. 
nes  suggerit  dominicam  tanquam  quotidianam, 
ctc,  usque  ad  diligit  Deus.  (Id.,  lib.  ii  ad  Hiem.^ 
tom.  II,  col.  740  et  seq.) 

Spiritu  f^entes,  domino  servientes.  Ait  Joannes 
inter  caetera  qus  locutus  est  ad  eos.  etc ,  usque  ad 
charitas  multorum.  (Id.,  serm.  de  blasph.Spir. 
sanct.,  tom.  V,  part.  i,  col.  455.) 

Eloquium  domini  ignivit  eum,etc.,tM9tt^  ad  cfaa- 
riias  multorum.  (Id.,  tract.  in  Psal.x^  tom.  IV,  part. 
II,  col.  1403.) 

Spe  gaudentes, eic.usque  ad  idipsum  invicem  sen- 
tientes.  In  magna  videtor  esse  tristitia  cum  dicit, 
Goncupiscit,  etc,  usque  ad  non  aufertur.  (Id.,  tract. 
psal.  Lxxxiir,  tom.  IV,  part.  n,  col.  1059  et  seq.) 

Quid  sitfi  vult :  Labores  fructuum  tttorum  mondtt- 
cabis,  etc  ,  usque  ad  ubi  sempiterna  feiicitas.  (Id., 
tract,  in  PsaU  cxxvii,  tom.  IV,  part.  n,  col.  1683  ct 
seq.  et  pneced.  ejusd.  col.) 

ffon  alta  sapientes,  sed  htanilious  c&nsentienta. 

Tunc  enim  erit  humiKtas  vera,  si  non  sola  osten- 

tetur  in  lingua,  eic,  usque  ad  quam  tumere.  (S. 

Aug.,  tract  inpsal,  cxviii,  tom.  IV,  part.  ii,  1532  et 

seq.) 
Qui  se  exaltathumiliabitur.etc.,u^7«^a(f  inimicus 

injustus.  (Id.,  ser.  depass.  Domini,  tom.  V,  paili) 
col.  1087.) 

Nolite  esse  prudentes  apud  nosfmetipas,  etc.,  asqtie 
ad  eum  omnibus  hominibus  pacem  habentes.Sei  sant 
in  isto  genere  differentia,  eic,  usque  ad  hominem 
sibi  expetere.  (Id.,  tract.  in  psal.  cmn,  tom.  it, 
part.  n,  col.  1432  et  seq.) 

Non  nosmetipsos  defendentes...  ego  retribuam,  didt 
Dominus.  Quod  scriptum  est  in  ApocaJypsi,  sub  ara 
Dei  martyre8,etc.,  usque  ad  voluntate  erudelia.  (Id.» 
tract.  in  psal.  lxxviii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  1017  et 
seq.) 

Sed  si  esurierit  inimicus...  super  eaput  ejus.^rft- 
bitur  ergo  in  locutionibus  figurstis,  eftc,  usque  ad 


313 


Exposmo  m  epp.  pauli.  —  ep.  ad  rom. 


314 


miseriaB subvenitur. (Id.y/t&.in  de  Doctr.Christ.,LUl,  A     Nam  non  adulterabis...  diliges proximum  tanquam 


part.  I,  col.  74  et  seq.) 

Noli  vinci  a  malo,sedvincein  bono  ma/um. Contende 
cuzn  malo,  sed,etc., ux^u^  ad  duo  znali.  (Id., /racf.tn 
psal,  XXXVI,  tom.  IV,  part.  i,  col.  364.) 

Si  tu  jam  non  es  malu8,ete.,fi^^0  ad  unusesset 
bonas.  (Id.,  serm.  de  natali.  S.  Laurentii,  tom.  V, 
part.  I,  coL  1380.) 

CAPOT  XltT. 

Omnisanimapotestatibus  sublimiorilms  subdita  sit, 
A  parte  8Uperiore,eto.,iM7tt«  ad,  omnis  homo.  (Id., 
tmt,  105  vn  evang.  sec.  Joan.  ool.  1904;  tom.  Ill, 
part.  if>  s#m.  vi  de  verbis  Evan.  seu  Domini.) 

Prodest  ergo  et  severitas  vestra,  etc.,  u^^ti^  ad 
diJectionifi  impletur.  (Id.^  Hb.  Spist.,  tom.  II,  col. 
661  et  seq.) 

Non  est  &nim  potestas  nisi  a  Deo.  Quae  autem  sunt, 
a  Deo  ordinata  sunt.  Nocendi  autem  voluntas  potest 
esse  a  buo  quoque  animo  prava,  eto.,  tis^u^  ad  ini- 
quitas  apud  Deum.  (Id,,  lib.  de  Patientia,  tom.  VI, 
page.  6^.) 

Malitia  hominum  oupiditatem  uocendi  potestha- 
bere,et6.,  usquead  non  diabolo  placuit  (Id.,  tract. 
m  psal.  zxxii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  291  et  seq.) 

Qni  etiam  nocentium  potestas  non  est,  etc,  usque 
ad  angelie  ejus  (Id.,  lib.  de  Natur.  boni,  tom.  VIII, 
col.  561.) 

Vis  autem  non  timere.  .  minister  est  tibi  in  bonum. 
Quid  ergo?  (aitaliquis)  sanctlis  Laurentius  malum 
fecerat  ut  a  poteBtate  oeoi4eFettir?  etc.,  tiiftf^aii 
occasionem  prsbente.  (Id.,  serm.  de  natati  sancti 
Lautentiif  tom.  V,  part.  n,  col.  2129.) 

Si  autem  malum  feceris.4.  vindex  in  iram  ei  qui 
maUagit,  Ex  epistola  ad  Apriaginm,  ubi  pro  Dona- 
tistis,  etc.,  usque  ad  intercedentibue  nobis.  (Id., 
tom.  U,  col.  511  et  seq.) 

Ideo  neeeuitate  subditi  estote...  oui  honorem,  ho^ 
wrem.  \h  fide  Gliristi  non  ei»t  dietantia  Juda&l  et 
Qreci,  etc.,  usque  ad  iLigtfittomeeft  v«^Htatis  v^enire. 
<ld.,  m  expos*  epist.  ad  Gai.,  tom.  III,  part.  ti, 
oel.  2125.) 

Nemini  quidquam  d^beatis  fiisi  ut  invic^  diligatis. 
Gbaritatem  laato  magis  debemus,  eto.,  ti^^u^  ad 
semper  debetor.  (Id.,  epist.ad  Severum  epise.,  tom. 
H,  coL  420.) 

Sanctitati  tus  salutationem  debitadd  reddo,  eto.. 


B 


teipsum.  Cur  ergo  non  dicimus  qui  hanc  virtutem 
habet,  etc,  usque  ad  nihil  ex  vitio  remanebit.  (Id., 
ad  Hieron.  epist.  ii,  tom.  Il,  col.  738.) 

Nolite  itaque  putare,  fratres  mei,  in  hoc,  etc, 
usque  ad  tanti  capitis  simus.  {Id.,  tract.  62  in  Evang. 
sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1809.) 

Tunc  quippe  est  optimus  homo,  etc,  usque  ad 
derivatione  minuatur.  (Id.,  lib.  i  de  Doctr.  Christ., 
tom.  III,  part.  i,  col.  26  et  seq.) 

Decalogus  legis  decem  prscepta  habet,  eic, usque 
ad  societate  versaris.  (Id.,  serm.  de  decem  chordis, 
tom.  V,  part.  i,  col.  84  et  seq.) 

Gharitatem  habens  qus  est  de  corde  puro,  etc, 
usquead  odisse  quod  diligit.  [Id.,  lib.Sent.  Prosperi, 
tom.  X,  part.  ii,  col.  1891.) 

Dileclio  proximi  malum  non  operatur.  Proximum 
omnem  hominem  oportet  intelligiy  etc,  wque  ad 
odit  animam  suam.  ild.,tract.  in  psal,  ii,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  138.) 

Tenete  ergo  dilectionem,  etc,  ta^u^  ad  ut  corri- 
gat.  (Id.,  serm,  epist,  Joan.  ad  Par(^«,tom.III,part. 

II,  col.  2059.) 

Plenitudo  ergo  legis  est  dilectio,  Plenitudo  legis 
charitas  est,  etc,  usque  ad  nec  proximum  diligit. 
(\d,,  ep.  II.  ad  Hieron.,  tom.  II,  col.  739  et  seq.) 

Mandatum  novum  de  vobis^  etc^tu^u^  ad  omnia 
in  omnibus.  (Id.,  tract.  84  in  Evang,  sec.  /oan.« tom. 

III,  part.  II,  col.  1845  et  seq.) 

Qui  sedes  super  Cherubin,  etc,  usque  ad  Deus 
charitas  est.  (Id.,  tract.  inpsat.  lxxix,  tom.  IV^part. 
G  I,  col.  1021  et  seq.) 

Et  hoc  scientes  tempus,  etc  usque  ad  dies  autem 
appropinquavit.  Et  mane  oratio  mea  prffiveniet  te, 
etc,  usque  ad  ^deliter  exspectamus.  (Id.,  tract.  in 
psal.  Lxxxvir,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1118  et  seq.) 

Abjiciamus  ergo  opera  tenebrarum,  etc,  usque  ad 
honeste  ambulemus.  Vita  fldelium  qus  in  hac  came, 
etc,  usque  ad  in  cordibua  nostris.  (Id.,  tih.  iv  de  Ge- 
nes.  ad  litteram,  tom.  III,  part.  i,  col.  269  et  eeq.) 

Vita  fidelium  in  comparatione  vitainQdelium  dies 
est,  etc,  usque  ad  in  resurrectione  promissum  est. 
(Id.,  tract.  in  psal.  lxxvi,  tom.  IV,  part.  i,  col.  973.) 

Non  in  colhmessationibus,  eic,  usque  ad  Dominum 
Jesum  Christum.  Cum  Aposlolus  tria  breviter  geneiia, 
etc,  %isqueadoBS&  confringeret.  (Id.,  episL  ad  Aure- 


usguead  iuy\o^m  diligatls.  (Id.,  epist.  ad  Coptestinum  q  lium  episcop.,  tom.  II,  part  ii,  col.  91  et  seq.) 


diaemm^  tom.  II,  ool.  868  et  ^.) 

^f  enim  diliffit  proximUm,  tBfem  imptevit.  Fides 
enimy  sicut  Apostolus  ait,  per  dilectionem  operatur, 
ctc^  usque  ad  invicem  diligatis.  (ld.,lib.contr.^aU' 
stvm,  torti.  VIII,  col.  366.) 

Hsc  est  aulem  vera  dilectioy  ut  inbffiran^s  veri- 
tati,  ctc,  tcj^u^  ad  ut  prfficipue  Deum  diligat.  (Id., 
lib.  VIII  de  Trinit.,  tom.  Vltl,  col.  956  et  seq.) 

Qusri  potcst  cur  Apostolus  solam  commemora- 
verit  pi^ximi  dilectionem,  etc,  ti^^u^  ad  moribus 
facile  est.  (Id.,  in  expos.  epist.  ad  Gal.,  tom.  Itl, 
part.  II,  col.  2137  et  seq.) 


Et  camis  curam  ne  feceritis  in  (iMtd^rm.Crastinus 
enim  dies,  inquit,  sollicitus  erit  sibi  ipsi,  etc, 
usgue  ad  sunt  necestaria.  (d.  Aug.,  lib.  de  Serm, 
Domini  in  monte,  tom.  III,  part.  i,  col.  293  et 
seq.) 

Fames  et  sitis  quidem  dolores  sunt,  etc,  usquead 
nisi  tu  des.  (S.  Aug.  lib.  x  Confess.,  tom.  I,  col.  97 
et  seq.) 

Nec  nos  terrent  qusdam  more  sapientium,  etc. 
usque  ad  si  ipsa  non  desunt.  (S.  Aiig.,  lib.  de  beata 
Vita,  tom.  I,  col.  971). 

Carnis  inquit,  providentiam,  etc,  usque  ad  suas 


-..  4. 


8i8 


PLORI  DIACONI  MONACHI. 


316 


innrmitatos.  (S.  Aug.,  episl.  cxxx,  ad  Proham^  de 
0rat,t  tom.  II,  col.  407). 

CAPUT  XIV. 

Infirmum  auUm,,,  olus  manducet,  Cor  hominis  nec 
videre  possumus  nec  ostendere.  Deus  dicit,  etc, 
iuque  ad  mercedem  asqualem  accepturus.  (S.  Aug. 
serm,  de  apost,  Paulo  in  convers,  cujusdam  FausU, 
tom.  V,  part.  ii,  col.  1729  et  seq.) 

Is  gui  manducat,  etc,,  usque  ad  assumpsit  Ea 
facta  qus  dubium  est  quo  animo  Oant,  eic,  ^usque  ad 
cogitationcs  coriii^\  (S.  Aug«,  lib,  de  Serm,  Dom%in 
monte,  tom.  III,  part.  i,  col.  1241.) 

Gum  audimus,  qui  credit  in  Ghristum,  etc,  usque 
ad  sit  futurus.  (S.Aug.,/i6.  de  Agon.  Christian-o,  tom. 
VI,  col.  305.) 

Tu  quis  es  qui  judicas,  etc,,  usque  ad  in  suo  sensu 
abundet,  Quamvis  de  omnibus  regeneratis,  etc, 
usquead  erigit  elisos.  (S.  Aug.,  lib,  de  Cor,  et  Grat., 
tom.  X,  part.  ii,  col.  938.) 

Qui  sapit  diem,  Domino  sapit.  Nec  isti  ecclesise  de- 
voti  sunt  qui  videntur  esso  intus,  etc,  usque  ad 
deputandi  sunt.  (S.Aug.,/i6.  ivde  Baptis,parv,cont. 
DonatistaSf  tom.  IX,  col.  195  et  seq.) 

Et  qui  manducatf  etc,,  usque  ad  gratias  enim  agit 
Deo,  Ita  dictum  est,  annuntiabitur  Domino  genera- 
tio  ventura,  etc,  usque  ad  Domino  vivere.  (S.Aug., 
expos,  in  psal,  xxi,  tom.  IV,  part.  i,  col.  170.) 

Sic  dictum  est,  qui  manducat  Domino  manducat, 
etc,  usque  ad  mysterio  cclebratur.  (S.Aug.,  ex  lib.de 
Gratia,  tom.  X,  part.  i,  col.  382.) 

Nemo  enim  nostrum,  etc.,  usque  ad  Domini  sumus. 
Sicut  Domini  magnitudinis  non  est  flnis,  etc,  usque 
adyivoTum  dominetur.  (S.  Aug.«  tract,  inpsal.cxuy, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  <872.) 

Inhocenim  Christus,  etc,,  usque  ad  rationemred- 
detDeo.  Ideo  Christus  mortuus  estetresurrexit,  etc, 
usque ad  liber  in  mortuis.  (8.  Aug.,  lib,  Enchir., iom. 
VI,  col.  261.) 

Regnant  itaque  cum  illo  etiam  nunc  sancti  cjus, 
eto.,  usque  ad  regnum  Ghristu  (S.  Aug.,  lib,  xx  de 
Civit.  Dei,  tom.  VII,  col.  675  et  seq.) 

Non  ergo  amptius,  etc.,  usque  ad  blasfihemetur 
bonum  nostrum.  Duo  sunt  in  quibus  temerarium 
judicium,  etc,  usque  ad  vel  invidentia.(S.Aug.,/t6. 
II  Serm,  Dom.  in  monte,  tom.  III,  part.  i,  col.1297.) 

Non  est  enim  regnum  Dei,  etc,,  usque  ad  destruere 
opus  Dei,  Quod  autem  subjupxit,  et  justiflcata  est 
sapientia,  etc,  usque  ad  perpetuo  retineri  tfd., 
lib,  quxst.  in  Evang.,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1337  et 
■eq.) 

Omnia  quidem  sunt,  etc.,  usque  ad  quia  non  ex 
fide,  An  non  videmus  Israelitas,  etc,  usque  ad  pro- 
pter  lenticulam  perdidit.  (Id.,  tract.  73  in  Evang. 
see,  Joan.  1,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1824.) 

Audivi  aliam  vocem  tuam,  etc,  usque  ad  omnes 

ribentur.    (Id.,    tib.   x    Confessionum,    tom.   I, 

l.  799  et  seq.) 


A  Omne  autem  quod  fum  est  ex  fide  peccaium,Omm 
inOde^ium  vita  peccatum  esi,eic, fUsque  ad  inopli- 
mis  moribus.  (Id.,  lib.  Sent.  Prosperi,iom.X,  part. 
II,  col.  1868.) 

GAPUT  XV. 

Debemus  autem  nos,  etc,,  usque  ad  ceciderunt  tu- 
per  me,  Opprobria  exprobrantium  tibi,  ceciderant, 
etc,  usque  ad  me  invenerunt.  (Id.,  Iract,  in  p$aL 
Lxvii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  851  efseq.) 

Qu3ecunque  enim  scripta  sunt,etc.gUBquB  ad  in ho- 
norem  Dei,  Nos  ergo  et  ad  commemorationem 
ildei,  etc,  usque  ad  habemus  ad  Deum.  (Id., 
lib.  contr,  Faustum  Manich,,  tom.  VIII,  col  464  et 
seq,) 

Dico  enim  Christum  Jesum  ministrum  fuisss  cir- 
B  eumdsionis,  etc.,  usque  ad  si  vobis  pnmumexparU 
fruitus  /Vf^o.  Secundum  speeiem  corporisquam  Ju- 
dci,  etc,  ueque  ad  oonfitentium  relaxavit.  (Id., 
tract,  28  m  Evang,  sec,  Joan.,  tom.  III,  part.ii,col. 
1624  et  seq.) 

Propterea  conOtebor  tibi  in  gentibus,  Domine, 
propterea  tibi  per  me  confitebuntur  gente8,Domine. 
Et  nomini  tuo  psallam,  et  latius  innotesces,  etc., 
usque  ad  spiritus  sui.  (Id.,  tib,  de  Gratia  Nwi 
Testamenti,  tom.  II,  col.  556  et  seq.) 

Ut  inhabitet  gloria  in  terra  nostra,  etc,  usque  ad 
occurrerunt  sibi.  (Id.,  tract.  in  psal,  lxxxiv,  toro. 
IV,  part.  II,  col.  1077  et  seq.) 

Quoniam  populo  Israel  etiam,  etc,  usque  adpTO- 
missiones  patrum.  (Id.|  tract,  inpsaL  Lzxxviu,tom. 
p  IV,  part.  II,  col.  112^.) 

Gentes  autem  super  misericordia  glarificare  Deum. 
Rex  ergo  Judeorum  Christus,  etc.,  usgue  ad  mere- 
rentur  accedere.  (Idem,  serm,  de  pass.  Domini, 
tom.  V,  part.  ii,  col.  1723.) 

Dominus  qui  dixit.Nonsum  missus  nisiadoves 
qus  poTieruni,eic., usque  ad  cum  plebe  ejus.  (Id., 
sefm.  de  pass.  Domini,  tom.  V,  part.  ii,  col.  486  et  seq.) 

Nunc  igitur  profUiscar^  etc,,  usque  ad  sitcmm^ 
nibus  vobis,  Amen.  Communis  cura  erat  omnibvii 
apostolis,  etc,  usgue  ad  idoirco  ait.  (Idem,  espos. 
epist.  ad  Qal,,  tom.  III,  part.  ii,  ool.  2U4.) 

Nunc  autem  pergam,  etc,,  usque  ad  tn  camaUbiu 
ministrare  eis,  Qui  quia  prope  inventi  sunt,  etc., 
usque  ad  ministrare  eis.  (Idem,  lib.  de  Oper,  men.t 
tom.  VI,  col.  568.) 
D  Cum  viderent  Judsi  tanta  signa  fieri,  etc,  usque 
ad  charitate  copularentur.  (Idem,  /t'6.  de  Caiecki' 
%andis  rudibus,  tom.  VI,  ool.  340  et  seq.) 

CAPUT  XVI. 

Commendo  autem  vobis  Phoeben,  etc,,  usque  ad 
sapientes  esse  in  bono,  et  simplices  in  malo.  Capti- 
vatus  est  populus  Israel  ex  civitate,  etc,  usgue  ad 
coeperunt  exire.  (Idem,  tract.  in  psal.  iJuv,tom.lV, 
part.  1,  col.  772  et  seq.) 

Omnis  eruditus  in  sancta  Ecclesia,  etc,  usguead 
corpore  separandum.  (Idem,  tra^t.  in  psal.  cxti\% 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1764  et  seq.) 


JH 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULL— EP.I  AD  COR. 


318 


Deiu  autetn  paeu,  etc.,  usque  ad  pnediaitionls  Jesu  J^  ignis  non  sicut  Uevi9,tic.,usque  ad  est  vera  flBterni- 


Christi.  Dictum  eBtmulieri  vel  potius  serpentiyetc, 
vtque  ad  factus  est  diabolus.  (Idem,  tract.psal.  ciii, 
iom.  IV,  part  ii,  col.  iOS  et  seq.) 

Secundum  revelaUonem  mysteriij  etc.^  usque^ad  et 
gloria  in  sxcula  sxcutmm,  Amen.  ifiternus  autem 


tas.   (Idem,  lib,  de  Natur.   6<mt,  tom.  Vlllf  col. 
563.) 

In  illo  etiam  testimonio  ubi  ait  Apostolus,  etc., 
usque  ad  atque  immobilitate  naturflB.  (Idem,  lib.  n 
contr.  Maxim.,  tom.  VIII,  col.  797  et  seq. 


IN  EPISTOLAM  I  AD  COIUNTHIOS. 


ARGUMENTUM. 

Goriothii  suntAchaici,et  hi  similiter  ab  Apostolo 
aodierunt  verbum  veritatis,  et  subversi  sunt  multi- 
farie  a  falsisapostolis,quidam  a  philosophifle  verbosa 
eloquentia,  alii  secta  legis  Judaicfle  inducti  sunt*  "^ 
Ho8  revocat  Apoatolus  ad  veram  fidem  et  evangoli- 
cam  sapientiam,  scribens  eis  flib  Epheso  per  Timo- 
theam. 

CAPUT  PRIMUM. 

Paulus  vocaius  apostolus  Jesu  Christifetc.fXiique  ad 
m  Christo  Jesu  vocatis  sanctis.  Paulus  primo  Saulus, 
bocestprimo  auperbus,  etc., uj^ud  ad  plus  omnibus 
sanavit.  (S.  Aug.,  serm.  Evang.  de  muliere  Chan., 
toffl.  V,  part.  I,  col.  484  et  seq.) 

Cum  omnibus  qui  invocanlf  etc.,  usque  ad  Domine 
Jesu  Christo.  Qui  devorant  populum  meum  ut  cibum 
panis,  etc.,  usque  ad  invocant  Deum.  (Idem,  tract. 
inpsal.  ui,  tom.  IV,  part.  i,  col.  617.) 

Et  multum  miscricors  omnibnSf  eic. ^usque  ad  in- 
Tocantibus  te.  (Idem,  tract,  in  psaL  uax,  tom.  IV,  C 
part.  II,  col.  1 038  et  seq.) 

Prope  est  Dominus  omnibus  invocantibus  eum,etc, 
luque  ad  invocat  Deum  in  veritate.  (Idem,  tract.  in 
psaL  cxuv,  tom.  IV,  part.  ii,  coK  4882,  1883.) 

Invocat  te,  Domine,  fides  mea,  etc,  usque  ad 
cam  invocabo  eum.  (Idem,  /f6.  i  Confes.,  tom.  I, 
001.661.) 

Gratias  ago  Deo  meo,  etc.,  usque  ad  advenius  Do- 
nmx  nosiri  Jetu  Chrisii.  In  quacunque  die  invocavero 
te,  etc.,  usque  ad  ipse  sit  noster.  (Idem.  tract.  in 
ful.  Lv,  tom.  rV,  part.  i,  col.  d57.) 

Fidelis  Deus,  ete.,  usque  ad  Jesu  Christi  Domini 
nostri.  Fidelis  Deut,  qui  se  nostrum  debitorem  fe- 
cit,  etc.,  usque  ad  gratis  daretur.  (Idem,  tract.  in 
fuU.  ax,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1445  et  seq.) 

Ohsecro  autem  vos,  etc.,  usque  ad  in  eadem  scien- 
fia.  Malti  erant  apostoli  et  uni  dicitur :  Pasce,  etc, 
w^ad  contristabuntur.  (Idem,  ex  serm.  de  pass. 
Dcmin.,  tom.  V,  part.  i,  col.  279  et  seq. 

Signi^catum  est  enim  mihi,  etc.,  usque  ad  ego  au- 
^  Christi.  Agebat  Apostolus,  ne  quisque  gloriare- 
^T,  tic,  usque  ad  adversus  alterum  (Idem,  lib,  de 
Prxd.  sanct.,  tom.  X,  part.  i,  col.  967  et  seq.) 

V«  illis  qui  oderunt  unitatem,  etc,  usque  ad  est 
vobiscum  Paulus.  (Idem,  tract.  i2  in  Evang.  sec. 
Joan.,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1489.) 

Nemo  novit  Filium  nisi  Pater,  etc,  usque  ad  in- 


D 


venerant  ostium.  (Idem,  tract.  47  in  Evang.  sec.  Joan. , 
tom.  III,  part.  ii,  col.  n34  et  seq.) 

Discite  quantum  prosumatis  de  Deo,  etc,  usque 
ad  mysteriorum  Dei.  (Idem, /rac/.  inpsal.  xxxy,tom, 
IV,  part.  i,  col.  547  et  seq. 

Ecclesis  niiffi  apostolorum,  eic. ,usque  ad  gloriam 
queerere.  {Idem,  tract.  in  psal.  xliv,  tom.  IV,  part.i, 
col.  508  et  seq.) 

Excellentes  quippe  in  ecclesia,  etc ,  usque  ad  coe- 
lum  et  terram.  (Idem,  tract.  in  psal.  lxxi.  tom.  IV, 
part.  i,  col.  904.) 

Et  ego  dico  tibi  :  Tu  es  Petrus,  etc,  usque  ad  ba- 
ptizatis  estis.  (Idem,  ser*  Evang.,  tom.  V^  part.  i, 
col.  479  et  seq.) 

Divisus  est,  etc.,  usque  ad  baptizati  estis?  Baptis- 
mus  Domini  divinus,  quia  dominusDeus.  Potuit  au- 
tem  Jesus  Ghristus,  etc,  usque  ad  baptixandi  pote- 
statem.  (Idem,  tract.  5  in  Evang.sec.  Joan., iom.lll, 
part.  II,  col.  1417  et  seq.) 

Ergo  boves  iIIi,Dominum  Daagniiicabant  non  se, 
etc,  usque  ad  incrementum  dat  Deus.  (Idem,  tract. 
10,  in  Evang.  sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  ii,  col. 
U71.) 

Scribo  vobis,  filioli,  quia  remittuntur  vobis  pec- 
cata,  etc,  usque  ad  schismata  faciebant.  (Idem,ser. 
in  epist.  Joan.,  tract.  2,  tom.  III,  part.  ii,  col. 
1992.) 

Hoc  ipsorum  erat  propnum  detestabile  vitium. 
Quod  vero  sciebant,  etc,  usque  ad  non  credebant. 
(Idem,  lib.  de  unico  Baptismo,  tom.  IX.) 

Vide  quemadmodum  magnus  ille  miles  Christi, 
etc,  usque  ad  non  sexum  (Idem,  tract.  in  psal.  uv. 
tom.  IV,  part.  i,col.  509.) 

Illuminanstu  mirabiliter  a  montibusffiternis^etc, 
usque  ad  illuminatus  a  Domino.  (Idem,  tract.  in  psat. 
Lxxv,  tom.  IV,  part.  i,  col,  961  et  seq. 

Gratias  ago  Deo  meo  etc.,\i%ii\ie  ad  alium  vestrum 
baptiMverim.-foieTei  si  voluisset  Dominus  Jesus, 
etc,  usque  ad  et  majore  baptizetur.  (Idem,  lib.vde 
Baptis.,  tom.  IX,  col.  484  et  seq.) 

Non  enim  misit  me,  etc.,  usque  ad  evacuetur  crux 
C/irMft.  Miserabiles  tenebras  in  animo  humano.Qui 
scit  quemadmodum  debeat  leonem  domare,  etc, 
usque  ad  ad  justitiam  omni  credenti.  (Idem,  (t^.  de 
Nat.  et  Grat.,  tom.  X,  part.  i,  col.  270.) 

Non  usque  adeo«  inquam,  duci  me  putes  laudihus 


319 


FLORI  DTACONI  MONACRI. 


m 


meis,  etc.,  usqus  ad  qnam  ratione  redditur,  (Idem^ 
lib.  cofUr,  Felicianumt  tom.  VIII,  col.  1157.) 

Verbum  enim  crucU,  etc,  usque  ad  prudentiam 
prudenUum  reprobabo,  Si  secundum  Scripturas  sa- 
piamus,  eio,, usque  ad  perveniri  posse  dicatur.(Id., 
lib,  de  Nat,  et  Grat,,  tom.  X,  part.  i,  col.  250.) 

Perdam  sapientiam  sapientium,  etc,  usque  ad 
miseriam  confitentes  (Idem,  lib,  x  de  Civit,  Dei, 
tom.  VII,  col.  307.) 

Ubi  sapieng?  ubi  scribaf  ubi  conquisitor  hujus  sa?- 
Ctt/i74udivimus  FiliumDei  dicentem :  Gonflteortibt, 
Pater,  ptc,  vf^que  ad  tradita  sunt  a  Patre  meo.  (Id., 
serm,  de  lect,  Evang,^  tom.  III,  part.  ii,  col.  1389 

et  seq.) 

Nonne  stuUam  fecit  Deus  sapieniiam  hujus  mundi^ 
Dicitur  aliquando  inScripturis  Bapientia,etc.,fif9titf 
ad  quoniam  vanas  sunt.  (Idem,  lib,  de  PastoribuSy 
tom.  V,  part.  i,  col.  286.) 

Turbetur  plane  animus  Gbristianus,  non  miseria, 
^iCuyUsque  ad  doloris  amiserit  sen8um.(Idem,  <ra^£. 
60  in  Evang,  sec,  Joan,^  tom.  III,  part.  ii,  col. 
1798.) 

f^am  quia  in  Dei  sapientia,  etc„  usque  ad  salvos 
facere  eredentes^  Gum  in  carne  manifestatus  est  Fi- 
lius  Dei,  etc,  usque  ad  habitaret  in  nobis.  (Idem, 
Ub,  de  Trinit,,  tom.  VIII,  col.  997.) 

Quoniam  Jud^ei  signa,  etc.,  usque  ad  et  Dei  sapien- 
tiam,  Omnia,  Domine,  in  sapientia  fecisti.etc.yU^^iitf 
adei  Dei  sapietttiam.  {Idem, traa,  in  psal.  ciii,iom, 
IV,  part.  11,  ool.  1377.) 

Deus  verbo  fecit  omnia.  Omnia  per  ipsum  facta 
8unt,  etc,  usque  ad  factum  est  nihil.  .(Idem,  tract, 
in  psal,  XVIII,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  458  et  seq.) 

Si  enim  solus  ibi  Filiua  intelligit,  etc,  usque  ad 
quod  est  Pater.  (Idem,  lic,  xv  de  Trinit.,  tom.  VIII, 
col.  1065  et  seq.) 

Vocat  enim  Deus  predestinatos  multos  illiossuos, 
eto.,  usque  ad  et  vooatio  Dei,  (Idem,  lib.  de  Prasd. 
sanctj,  tom.  X^  part.  i,  col.  983.) 

Quia  quod  stiUtum  est,  etc,,  usque  ad  fortius  est 
fifOminibus.  Non  enim  ad  eum  qui  ubique  prasena 
est,  etc,  usque  ad  imprudentiam  meam.  (Idem,/t6. 
deDootr.  Christ.j  tom.  III,  part.  i,  col.  23,  et  seq.) 

QuflB  imprudentia  in  Ghristo,etc.,ti«9u^  ad  cruci- 
fixissent.  (S.  Aug.,  tract.  in  psal.  Lxvin,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  849.) 

Infirmus  carne  Jesus,  eic.,usque  ad  nostra  est  for- 
titudo.  (Id.,  tract,  in  evang,,  sec,  Joan.  v,  tom.  VII, 
part.  II,  col.  1513.) 

Fidete  enim  vocationem,,,  qux  sunt  destrueret. 
Rumiliatus  est  Dominus  Ghristus^  etc,  usque  ad  in 
pudorisarce  constituunt.  (\^,yserm,de  Quinq.resurr,, 
tom.  V,  part.  ii,  col.  1729.) 

Qnare  autem  primo  ignobiles,  eic,  usque  ad  nisi 
per  superbiam.  (Id.,  serm,  de  tribus  Virgis,  tom.  V, 
part.  II,  col.  nSi  et  seq.) 

Sed  forsan  diceretaiiquis,etc.,u«^tt«a(2  falsa  non 
erit.  (Id.,  verb.  Evang.,  tom.  V,  part.  i,  col.  4023'.) 

Peacendit  Dominus  Deus  nosier  Jesue  Chrisius, 


A  etc,  usque  ad  minueretur.  (Id.,  traet,  m  p$al.  uv, 
t.  IV,  part.  I,  ool.  788.) 

Petrns  iste  qui  sic  loquitur  piscator  fuit,  etc.,ui- 
que  ad  evacuentur.  (Id.,  serm.  de  verb.  epUt. B.Petri, 
tom.  V,  part.  i,  coi.  256  et  seq.) 

Ut  non  glorietur  omnis  caro  in  eonspectu  ejus.  Vi- 
dete  quemadmodum  nobis  abstulit  gloriam,  uida- 
ret  glovisLm,  eic, usquead  in  Domino  glorietur.(Id., 
lib.  de  Cor.  et  Grat,,  tom.  X,  part.  i,  col.  933  ot 
seq.) 

Ex  ipso  autem  vos,  etc,  usque  ad  sanetificatio  et 
redemptio.  Filius  factus  est  nobis  a  Deo  sapientia, 
etc,fu^ife  ad  potissimum  insinuatur.  (Id.,  lib.  vii, 
de  Trin.,  tom.  VIII,  col.  937.) 

Ea  porro  justitia^  quae  vivit,  etc,  usque  ad  plena 
n  Justitia.  (Id.,  epist.  ad  Consent.  de  Trinit.,  tom.  II, 
col.  461.) 

Ut  quemadmodum  scriptum  est,  qui  gloriatur  fn 
Domino  glorietur.  Sie  enim  qui  gloriatur  non  nisi  in 
Domino,  etc,  usque  ad  praeceptum  est.  (Id.,  /t6.  zi 
de  Gen.  ad  litt.,  tom.  III,  part.  i,  ool.  iki,) 

Et  hoc  prsceptum  obedienter  audire,  etc,  nsque 
ad  inaniter  habet.(Id.,  lib.  de  Bono  Persev, ,iom.  X. 
part.  n,  col.  4015.) 

Gum  dixisset,  Laudamini  (quod  utique  bene  ope- 
rantes  merito  possunt)  addidit :  In  nomine  sancte 
ejus,  etc,  usque  ad  et  laetentur.  (Id.,  tract,  in  psal, 
civ,  tom.  IV,  part.  it,  col.  139^.) 

CAPUT  U. 

Et  ego  cum  venissem  ad  vos,  etc,  usque  ad  prin- 

G  cipum  hujus  sasculi  qui  destruuntur,  Vide  amatores 

veritatis,  non  accipientes  in  vanum  nomen  Domini 

Dei  9u\,  etc,  usque  ad  non  cibum  mentibus.  (Id., 

serm.  Deeatogiad  populum,  tom.  V,  part.  i.) 

Necessaria  estpurgatio  mentis  noetrae,  etc,  usqw 
ad  et  hunc  crucifixum.  (Id.,  lib. de  Trinit., tom.  VIII, 
col.  821.) 

Eis  autcm  loquebatur,  etc,  usque  ad  hofninibns 
loquQntur.(Id.,  lib.  ii  de  Trinit.,  tom.  Vin,col.837.) 

Hoc  est  enim  evangellzare  Gfaristum,  etc,  usqne 
ad  bene  vivit  per  Evangelium.  (Id.,  lib.,  de  Fide  et 
oper.,  tom.  VI,  ool.  206  et  seq,) 

&ed  kquimur  Dei  sapientiam,  etc,  nsquo  ad  Bo- 
minum  gtorix  crucifixissent.  Gratia  ista  Christiana 
(quia  omniasunt  tradita  Ghristo  a  Patre  ejus^omBes 
j)  latuit,  etc,  usque  ad  trementibus  verba  ejus.  (Id., 
serm.  dc  leet.  evang,  Joan,,  tom.  V,  part.  i,  col.  776 
et  seq.) 

Nisi  ipse  esset  et  filius  hominis,  etc.  ,usque  ad  eam 
•loqueretur  in  terra.  (Id.,/t6.  xtit  d£  7rm.,tom.Vint 
col.  1028  et  seq.) 

Una  persona  est  Gfaristue  Dens  et  homo,  etc., 
.    usque  ad  cum  loqueretur  in  terra.  (Id.,  Ub.  ii  eontr. 
Maxim.,  tom.  VHI,  ool.  781.) 

Sicut  seriptum  est,  etc,  usque  ad  iis  qui  diligvnt 
eum,  Spes  nostra  non  de  isto  tempore,  etc,  usque  ad 
ab  origine  mundi.  (Id.,  serm.  deeisdem  veri>,apost.i 
tom.  V,  part.  i,  col.  705  et  seq.) 


331 


BXPOSITIO  IN  EP.  PAULI.  —  EP.  I  AD  COR. 


332 


Dedit  nobis  nataram  ut  essemus,  dedit  animam,  A     Hunc  spiritum  quod  illi  non  habeant,  etc  ,  usque 


etc.,  usque  ad  et  sufHcit  nobis.  (Id.,  serm.  innalali 
ffiar.,  tom.  V,  part.  i,  col.  1460  et  seq.) 

Qui  autem  susceperunt  pacem,  etc.,  usque  ad 
amittamus  quod  sumus.  (Id.  tract.  in  evan,  sec. 
ioan»  II,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1393  et  seq.) 

fiohis  autem  revelavit,  etc.,  usque  ad  etiam  pro' 
funda  D^.Spiritus  enim  omnia  8crutatur,etc.,tij^uc 
ad  tu  non  facores.  (Id.,  tract,  in  psal.  ui,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  616.) 

Quis  enim  scit,  etc,  usque  ad  nisi  spiritus  Dei. 
Humana  natura  constat  ex  corpore,  etc,  tif^ucoii 
pergratiam  Dei.  (Id.,  lib.  Quxst.  in  Num.  tit.  18, 
tom.  III,  part.  i,  col.  125.) 

Gum  quisque  venerit  ad  eam  astatem  ut  jam  possit 
capax  esserationis,  etc,  usque  ad  possis  aocipere.  ^ 
(Id.,  lib.  Quasst.  in  Num.  tit.  83,  tom.  VI,  col.  32  et  * 
aeq.) 

Uausqutsque  homo  non  habet,in  se,  etc,  usque  ad 
doaata  sunt  nobis.  (Id.,  tract.  32  in  evang.  sec.  Joan.f 
tom.  III,  part.  ii,  col.  1644.) 

Quod  enim  de  patre  natum  est,  ad  patrem,  elc, 
usque  ad  jam  tibi  dedi.  (Id.,  lib.  ix  de  Trin.j  tom. 
YIII.col.  921.) 

Nemoenim  scitquid  agaturin  homiue,etc.,iM9tt^ 
ai  Doti  sumus.  (Id.,  lib.  ad  Paulin.  de  videndo  Deo, 
tom.  II,  col.  '602.) 

Hsc  est  autem  vita  8eterna,ut  cognoscant  te,  etc, 
utque  ad  et  renes  Dei.  (Id.,  lib.  ii  contr.  Maxim,.y 
tom.  VIU,  col.  771.) 

Hos  autem  spiritnm,  etc,  usque  ad  quae  a  Deo  do~ 


ad  alendos,  non  esca.  (Id,,  ex  serm.  de  blasph.  Spir. 
sanct.f  tom.  V,  part.  i,  col.  461,) 

Inlibro  qui  inscribitur  contra  Donatistas,comme- 
morato  Judas  apostoli  testimonio,  etc,  usque  ad  et 
inventus  est.  (Id.,  lib.  ii  Retract,,  tom.  I,  col. 
642.) 

Spiritalis  autem  judicat,  etc,  usque  ad  semum 
Christi  habemus,  Ut  enim  nos  omnes  anim»  ratio- 
nales,  etc,  usque  ad  non  fas  est.  (Id.,  lib.  de  vera 
Relig,f  tom.  III,  part.  i,  col.  147  et  seq.) 

Spiritales  ergo  sive  qui  praesunt,  sive  qui  obtem- 
pcrant,  etc,  usque  ad  potestatem  corrigandi  habet. 
(Id.,  lib,  xiii  Confess.  tom.  I,  col.  859  et  seq.j 

CAPUT  III. 

El  ego,  fratres^non  potui  loqui  vobis  quasi spiritali- 
6tt«,  se  quasi  cartialibus.  Est  autem  qusstio,  utrum 
spiritales  homines  habeant  aliquid  in  doctrina,etc., 
usque  ad  ego  sum  Ghristi.  (Id.,  tract.  93  in  Fvang. 
sec.  Joan,,  tom.  III,  part.  ii,  col.  4880  etseq.) 

Filium  hominis,  id  est  hominem  novum,  poBni- 
tentia  veteris  parturit,  etc,  usque  ad  secundum  ho- 
minem  ambulatis.  (Id.,  tract.  in  psal.  viii,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  113  et  seqj 

Ipsis  libenter  audienlibus,etc,tt«9tt^  ad  cresceut 
capias.  (Id.,  tract.  in  psal.  xxiviii,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  415.) 

Audistis  cum  Apostolus  legeretur :  Non  potui  vobis 
loqui  quasi  spiritallbus,  etc^  tt^^u^  ad  et  crescesad 
id  quod  est.  (Id.,rra^^m;7ja/.cxviii,tom.IV.part.ii, 


nata  sunt  nobis.  Ait  Dominus,  quia  servus  nescit  C  col.  1551  et  seq.) 


quid  faciat»  etc,  usque  ad  in  Domino  glorietur. 
(Id.,  tract.  85  in  Evang.  sec.  Joan.,  tom.  III,part  ii, 
col.  1B49  et  seq.) 

Hsc  dona  Dei  esse  quanto  magis  nosti^  etc,  usque 
od  commendejitur  agnoscis.  (Id .,  Ex  lib.  de  Dono  vid., 
tom.  VI,  col.  442  et  seq.) 

Quienim  habetdabiturei,etc.,  usque  ad  sunt  in- 
lelices.  (Id.,  tract.  de  natali  mart,  MassyL,  tom.  V., 
part.  i,  col.  1287.) 

(?ua?  et  loquimur,  etc,  usque  ad  spiritalia  compa- 
rmtes.  Intelligttur  Jesus  discipulos  suos  de  carnali- 
bus,  etc,  usque  ad  omnino  esse  convincunt.  (Id., 
tna.  102  in'  Evang.  sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  n, 
col.  1897  et  seq.) 

Tuus  est  dies.  Qui  sunt  isti,  etc,  tt^^tt^  ad  luna  q 
consolans  noctem.  {Id.,  tract.  inpsal.  Lxxiii,tom. IV, 
part.  I,  col.  940.) 

Animalis  autem,  etc,  usque  ad  spiritaliter  exami- 
^tur.  In  ipsa  sorte  mortalitatis  nostrae  ex  qua  de 
Adam  nascimur,  etc,  tt^^tt^  ad  omnes  scribentur. 
(Id.,  lib.  I  de  Baptismo,  tom.  IX,  col.  122  et  seq.) 

Quis  autem  carnalis  et  animalis  homo,  etc,  usque 
od  omni  vento  doctrinae.  (Id.,  lib.  m  de  Baptismo, 
tom.  IX,  col.  146  et  seq.) 

Qui  ergo  vivit  ex  corpore,  carnalis  homo,  etc,  us' 
^  ad  nnllam  patietur.(Id.,/i6.(?M^«/.  88,  tom.lll, 
part.  II,  col.  1881  et  seq.) 


lan^ttam  parvulis,  etc,  usque  ad  adh,uc  enim  estis 
camales.  Ubi  dicitur,  nondum  vel  non  adhuc,  pro- 
fecto  non  desperatur,  etc,  usque  ad  fugiet  fictum. 
{ld.,serm,de  blasph.  Spir.  sanct.,  tom.  V.  part.  i, 
col.  462  et  seq.) 

Non  omnes  quos  ecclesia  generat,  ad  ejus  perti- 
nent  umiaitm,  eio.,usquead  vinculum  pertinerent. 
(Id.,  Hb.  ide  Bap.  parv.,  tom.  IX,  col.  147.) 

Hoc  a  magnis  et  spiritalibus  viri^cclesis  catho- 
licee  aluminis,  etc^  tt^^tt^  ad  inferiores  adjuverit. 
(Id.,  /{'6.  dfi  vera  Retig.,  tom.  III,  part.  i,  col.  143.) 

ifitas  corporis  non  est  in  voluntate,  etc,  tt^^u^ 
ad  ut  pane  pascat.  (Id.,  tract.  epist.  Joan.  tom.  III, 
part  II,  col.  1997  et  seq.) 

Quibusdam  inflrmis  dicit  Aposlolus.  Lac  vobis 
potum  dedi,  etc,  tt^^tt^  ad  non  recedamus  a  flde 
lactis  nostri.  (Id.,  tract.  psal.  cxxx,tom.lV,part.ii. 
col.  1710  et  se(|.) 

Cum  enim  sit  inter  vos  zelus...  nonne  homines estisl 
Quod  ergo  est  ambulare  secundum  hominem,  hoo 
est  esse  carnalem,  etc,  tt^^tt^  ad  si  vixeritis,  dii 
estis.  (Id.,  lib.  xiv  de  Civit,  Dei,  tom.  Vll,  col.  407 
et  seq.) 

Quid  igitur  est  Apollo...  Dtus  incrementum  dedit. 
Ego  sum,  inquit  Dominus,  vitis  yeva., eic.,usque  ad 
ad  agricoiam  Trinitatem.  (Id.,  tract.  80  in  Epist.^ 
sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1839  et  seq.) 


3^3 


FLOHI  DiACONI  MONACHI. 


m 


laterior  ergo  magister  est  qui  docet.  Ghristus 
docet,  etc...  qui  diabolo  non  pr»bent.  (Id.|  tracLin 
epist.  Joan,^  tom.  lU,  part.  u,  col.  20CU.; 

.Apoblolus  discerneiis  intenus  Deuni  •i*eantein 
atque  formantem,  etc,  usque  ad  terr»  agricultu- 
ram  (Id.,  lib,  iii  de  Trin,,  tom.  VIII,  col.  876  et 
seq.) 

Si  fuerit  Justus  minister,  computo  illum  cum 
Paulo,  etc,  usque  ad  non  tamen  inquinat.  (S.  Aug. 
tract.  5  in  Evang.  sec  Joan,,  tom.  III,  part.  ii,  col. 
1418  et  seq.) 

Quid  volebat  Simon^  nisi  laudari  in  miraculis, 
etc,  usque  ad  asdificare  cupiebat.  (Id.,  5^rm.  de  KaL 
Jan,,  tom.  \,  part.  i,  col.  iOZA,) 

Itaque  neque  qui  plantat,  etc,  usque  ad  incremen- 
tum  dat  Deus.  Omnes  regni  illius  homines  docibiles 
Dei  erunt,  etc,  usque  ad  incrementum  dat  Deus. 
(Id.,  tract,  26  in  Evang,  sec.  Joan,  tom.  IIl,  part.  ii, 
col.  1609  et  seq.) 

Quidam  putant,  cum  aliquos  ad  justitiam  pieta- 
temque  exhortantur,  etc,  usque  ad  latenter  opera- 
retur.  (Id.,  /t6.  de  Bono  viduit,,  tom.  VI,  col.  444  et 
seq.) 

Qui  plantat,,,.  secundum  suum  laborem,  Nescio 
utnim  inveniatur  in  Scripturis  dictum,  ut  unum 
sint,  etc,  usque  ad  et  nos  unum  sumus.  (Id.^  lib. 
\ide  Trin,,  tom.  Vlll,  col.  926.) 

Dei  enim,,,,edificatio  ^5/t5.  Apertissime  DeusPater 
dictus  est  agricola.,  etc,  usque  ad  agricola  noster 
est.  (Id.,  tract.  in  psal.  lxvi,  tom.  IV,  part.  i,  col. 
802.) 

Secundum  gratiam,..  quod  est  Christus  Jesus.  Ger- 
tum  propriumque  catholie®  fidei  fundamentum 
Christus  est,  etc,  usque  ad  monstrandum  est.  (Id., 
lib.  Enchir,  tom.  Vf ,  col.  233.) 

Fundamentum  quando  ponitur  in  terra,  etc,  us- 
que  adubi  «dificemur.  (Id.,  ^ra^^  m  psaL  cxxi,tom. 
IV,  part.  II,  col.  4621.) 

Sicut  fundamentum  corporeas  fabrice,eto.,tt59ti^ 
ad  crescit  exordio.  (Id.,  Sent.  Prosp,  tom.  X,  col. 
1868,) 

Si  quis  autem  superxdificat,..  sacerdotem  accipiet, 
Beatus  Petrus  apostolu8,scien8etc,tt<^ti«a4sterno 
igne  torquebitur.  (Id.,  lib.  de  Fid.  et  Oper.fiom.  VI, 
col.  212  et  seq.) 

Antequam  veniat  dies  dedicationis  domu8,videa- 
mus  quia  Jam  dedicatum  est  caput  nostrum.,  etc, 
tt5^tt^  ad  ad  dextram  Patris.  (S.  Aug.  in  psal.  xxvi, 
tom.  IV,  col.  204.) 

Ligna  quippe,  et  fenum,  et  stipula  non  absurde 
accipi  possunt  rerum  saecularium  ti^^tt^  ad  in 
ignem  eternum.  (Idem,  Enchirid.,  tom.  VI,  264  et 
seq.) 

Non  sibi  polliceatur  unusquisque  habens  facta 
nefaria  usque  ad  per  idoneum  fundamentum.  (Idem, 
in  psal.  Lxxx,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1043  et  seq.) 

Si  cujus  opus  arserit  detrimentum  patietur :  ipse 
non  salvus  erit^  sic  tamen  quasi  per  ignem.  Habent 

9unt  Christiani,  catholici  in  fundamento  Ghri« 


A.  stum  tt^^tt^  ad  forsitan  veruni  est.  (Idem.  lib.  dt 
Civit,  Deif  tom.  VII,  col.  743  et  seq.) 

Dominp,  ne  in  indignatione  arguas^  nie.  nsqiie  nd 
ne  illa  graviora  patiantur.  Idem,  in  pial.  .w^vi. 
tom.  IV,  part.  i,  col.  389  et  seq.) 

Aves  autem  oon  divisit.  Spiritales  non  babent 
divisionem  usque  ad  quodammodo  eliquabit.  (Idem, 
in  psal,  ciii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1362  et  seq.) 

Nescitis  qui  templum  Dei  estis,  et  spiritus  Dei  habi' 
tat  in  vobis.  Omnes  adhuc  iQfirmi,et  secundum  fidem 
ambulantes  secundum  fldem  templum  Dei  sunt 
usque  ad  ipse  illos  continet.  (Idem,  m  psal.  cuii, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1632.) 

Suscipere  te  dicis  quod  protuli.  Nesoitis  usqued 
sede  efficit  dignos.  (Idem,  lib.  contra  Maximinmt 
|v  tom.  VIII,  coi.  790  et  seq.) 

Deum  esse  Spiritum  sanctura,  Scriptura  clamtt 
tt^^tt^  ad  in  corpore  vestro.  (Idem,  de  Trinit.t  tom. 
VIII,  col.  938  et  seq.) 

Qui  supplicaturus  Doo  locum  sanctum  usque  od 
ibi  habitat.  (Idem,  lib.  Sent,  Prosperiy  tom.  X,part. 
II,  col.  1889.) 

Si  anima  in  corpore  constituta  non  solum  nullas 
angustias  usque  ad  per  fidei  pietatem,  (Idem,  epist. 
ad  Dardanum,  tom.  II,  coi.  837  et  seq.  et  841  et 
seq.) 

Si  quis  autem  templum  Dei  violaverit,  disperdet 
illum  Dominus.  Templum  enim  Dei  sanctum  estj  quod 
estis  vos.  Apostolum  audite  usque  ad  domui  ipsius. 
(Idem,  ser.  de  decem  chordis,  tom.  V,  part.  i,  col. 
86  et  seq.) 
C  Jam  nosti  pretium  tuum,  jam  nosti  quo  accedis 
ti^^ti^  ad  quod  estis  vos.  (Idem,  serm.  de  verbis  Do- 
mini  in  mante^  tom.  III,  part.  i,  coi.  1276.) 

Apostslus  dicit :  Templum  enim  Dei  sanctum  est, 
quod  estis  vos  usque  ad  societate  disjungitur.  ([dem, 
in  psal.  X,  tom.  IV,  part.  i,  col.  135  et  seq.) 

Duo  sunt  praecepta  et  duo  genera  peccatorum 
usque  ad  per  intemperantiam  vuineratur?  (Idem, 
serm.  de  Conversione  apost.y  tom.  V,  part.  i,  col.l27l 
et  seq.) 

Verum  templum  Dei  agnoscimusti^^  ad  mortuus 
est  pro  te.  (Idem,  in  psal,  xciv,  tom.  IV,  part.  u, 
col.  1220  et  seq.) 

Nemo  se  seducat  usque  ad  quoniam  vanx  sunt.  Tu 
nescis  cogitationes  Dei  quoniam  justs  sunt  usque 
])  ad  quffi  sapientes  sunt.  (Idem,  in  psal.  xciii,  tom.lV, 
part.  I.  col.  1202.) 

Qui  hic  beati  esse,  et  a  seipsis  beati  fieri  mira 
vanitate  voluerunt,  irrisit  hos  veritas  usque  ad  sa- 
pientiam  hujus  mundi.(Idem,lib.  de  Civit,  Dei,U>m. 
VII,  col.  618.) 

Nolite  gloriari,  et  nolite  loqui  excelsa  usque  ad  et 
ab  illo  non  sunt.  (Idem.  de  Civit.  Dei,  tom.  VII, 
coi.  528  et  seq.) 

Nemo  itaque  glorietur  in  hominibus,  omnia  enim 
vestra  sunty  sive  Paulus,  sive  Apollo,  sive  Cephas,sive 
munduSf  sive  vito,  sive  mors,  sive  prxsentia,  sive  /Vt- 
tura,  Omnia  enim  vestra  sunt,  vos  autem  Christi» 


335 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULl.  —  EP.  I  AD  COR. 


325 


B 


Ckristiu  autem  Dei,  Si  a  capite  numerentur,  inve-  A 
niuntnr  unum  duo,  tres  qualuor  wque  ad  morcedis 
noiiiiiie.  (Idpm,  toiii.  VI,  col.  oO. 

CuDi  dicium  est^Quoniam  Oeus  spiritus  est  usque 
ad  ipsa  connexio.  (Idem,  serm,  de  Fide  el  symboL, 
tom.  VI,  col.  192.) 

CAPUT  IV. 

Sic  nas  exisHmet  komo  usque  ad  quis  inveniatur. 
Dispensator  plane  salutis  «terne  usque  ad  mensu- 
ram  fldei.  (Idem,  episl.  ad  Audacem,  tom.  II,  col. 
1076  et  seq.) 

Mihi  autem  pro  minimo  est  usque  ad  Qui  autem 
judicat  me  Dominus  ^/.Unusquisque  enim  pro  se  ra- 
tionem  reddet  usque  ad  nisi  spiritus  hominis.(Idem, 
tom.  VI,  col.  46.) 

Mihi  autem  minimum  est  usque  ad  Deus  quam 
ego,  (Idem,  inpsaL  xxzvi,  part.  i^  col.  394.) 

Sancti  prodicatores  verbi  Dei  et  ipsi  abyssus  US' 
qu  ad  ipse  ignorabat.  (Idem,  ex  tractatu  psal,  xli, 
tom.  IV,  part.  i,  col  473.) 

Mihi  minimum  usque  ad  salutem  vestram.(Idem, 
inpsal.  cxui,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1851 ;  et  serm. 
50,  de  Yerb.  Evang.,  tom.  V.) 

Itaque  nolite  ante  tempus  judicare  usque  ad  unus 
adversus  aHerum  infleturpro  alio.  Plerumque  in  his 
nostra  creduiitas  fallitur  usque  ad  venialis  est  hu- 
mana  tentatio.  (Idem,  in  Joan.f  tom.  III,  part.  ii, 
col.  1859,) 

Nondum  revelatum  est  judicium.Nox  est  usque  ad 
cor  tuum  nox  est.  (Idem,tn  psaLc,  tom.  IV,  part.ii, 
eol.  1291.) 

Non  eniDQ  scimus  mortales  corda  mortalium  us-  C 
quead  ab  ipso  illuminabitur  Deo.  (Idem.  Enchir., 
tom.  VI,  cci:  288.) 

Notitia  nostri  certior  intus  est,ubi  usque  ad  neque 
tanc  poterit.  (Idem,  ad  Italicamt  tom.  II,  col.  318 
et  seq.) 

Ita  Deus  nobis  erit  notus  atque  conspicuus  usque 
od  seculorum  laudabunt  te.  (Idem,  lib.  de  Civit.Dei, 
tom.  VII,  col.  801.) 

Quisenim  te  discemit?  usque  ad  tanquam  morti 
destinatas.  Prohibet  apostolus  dicens  :  Nemo  glo- 
rietur  in  homine  usque  ad  non  in  Domino  glorian- 
tar.  (Idem,  epist.  ad  Valentinum,  tom.  II,  col.  969 
etseq.) 

Euntibus  omnibus  ex  uno  in  condemnationem, 
diaeernuntur  non  meritis  suis  usque  ad  nostrum  j^ 
nihil  sit.  (Idem,  lib.  de  Corrept.  et  grat,,  tom.  X, 
col.  923  et  seq.) 

Propterea  dixi  vobis,  inquit,  quia  nemo  potest 
venire  ad  me  usque  ad  quod  non  accepisti.  (Idem, 
m  Joan.,  tom  III,  part.  ii,  col.  1618  et  seq.) 

Misericordia  ejus  preveniet  me.  Gogitate  quod 
dictum  est»  prasveniet  me  usque  ad  Deus  meus  mi- 
sericordia  mea.  (Idem,  in  psal.  Lvni,  tom.  IV,part. 
I,  col.  712  et  seq.) 

Arguens  enim  superbiam  Apostolus,  non  ait^non 
habes,  sed  ait  usque  ad  nec  ingratus.  (Idem,  in 
fsaL  Lxxxv,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1084.) 


Quia  spectaculum  facti  sumus  mundo  usque  ad 
omnium  peripsema  usque  adAu/?.Opprobrium,iiK;uit, 
insipicnti  fledisti  me  usquf  ud  si  noTi  fningor.(Iden., 
in  psaL  \.\xvm,  toui.  IV,  purt.  i,  col.  \t6.) 

Non  ut  confundam  vos  hiec  scribo,  usque  ad  sed 
in  veritate.  Quod  Psalmista  dicit  usque  aJd  esse  quod 
Dei  est.  (Idem,  in  psaL  lxxvii,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  992.) 

Quid  vultis  ?  /n  virga  veniam  ad  vos^an  incharitate 
et  spiritu  mansuetudinis  ?  Visitabo  in  virga  iniquita- 
tes  eorum  usque  ad  perire  praBdonis.  (Idem,m  psal. 
Lxxxviii.  tom.  IV,  part.  iv,  col.  1331  et  seq.) 

CAPUT  V. 

Omnino  auditur  usque  ad  DominincstriJesuChri- 
sti.  Quid  crudele  Moyses  aut  mandavit,  aut  fecit 
usque  ad  ut  discerent  non  blasphemare.  (Idem  lib. 
contra  Faustum,  tom.  VIII,  col.  452.) 

Magni  et  sancti  viri  qui  jam  optime  scirenttM^iM 
ad  ut  anima  salva  sit.  (Idem,  de  semt.  Domini  in 
monte,  tom.  III,  part.  i,  col.  1262  et  scq.) 

Non  est  bona  gloriatio  vestra.  Nescitis  quia  modi" 
cum  fermentum  totam  massam  corrumpitJ  Quid  sibi 
vult  tantus  furor  separationis  usque  ad  ab  Eeclesia 
unitate  discedunt.  (Idem,  lib.  de  unico  Baptismo, 
tom.  IX,  col.  608  et  seq.) 

Expurgate  vetus  fermentum  usque  ad  immolatus 
est  Christus.  Pascha,  fratres,  non  sicut  quidam 
exislimant  Grflecum  nomen  est  usque  ad  transitas 
noster.  (Idem,  i>i  Joan.  tom.  III,  part.  ii,  col.  1784 
et  seq.) 

Innovatio  est  vits  nostre.Et  est  quidam  transitus 
usque  ad  in  vicesimam  primam.  (Idem  ad  Janua» 
rium,  tom.  II,  col.  206  et  seq.) 

Itaque  epulemur  usque  ad  et  veritatis.  Quid,  quod 
et  pascha  a  nobis  objicit  celebrari  ttsque  ad  venturi 
veri  praefiguratio.  (Idem,  lib.  contra  Faust.  tom. 
VIII,  col.  503.) 

Scripsi  vobis  in  epistola  usque  ad  cum  hujusmodi 
nec  cibum  sumere.  Joannes  dicit,  aliene  doctrinae 
hominibus  usque  ad  satis  dictum  est.  (Idem,  lib.vii 
de  Baptism.,  tom.  IX,  col.  238  et  seq.) 

Multi  Christiani  catholici  vocantur,et  sunt  adul- 
teri  usque  ad  massam  frumenti  facit.  (Idem,  contra 
FausL,  tom.  VIII,  col.  387  et  seq.) 

Plerique  autem  boni  Cbristiani  propterea  tacent 
usque  ad  crimine  nominantur.  (Idem,  lib.  de  Pcmi' 
tentia,  tom.  V,  part.  ii,  col.  1546  et  seq.) 

Quid  enim  mihi  de  iis  qui  foris  sunt  judicaref  us- 
que  ad  Deus  judicabit.  Fratres,  ad  nos  pertinet,  vo- 
bis  dicere  :  ad  nos  pertinet,  Ghristianis  loqui.Quid 
enim  mihi  de  eis  qui  foris  sunt  judicare,  ipse  Apos- 
tolus  ait.  Illos  aliter  alloquimur  tanquam  inflrmos. 
Blandiendum  est  illis  ut  audiant  veritatem.  In  vo- 
bis  secunda  putredo  est. 

Auferte  malum  ex  vobisipsis.  Aliqui  id  quod  die- 
tum  est,  ex  vobisipsis,  ita  intelligunt,  ut  ex  seipso 
unusquisque  usque  ad  corripite  ut  fratrem.  (Idem, 
lib.  dc  Fide  et  Operibus,  tom,  VI,  col,  199.) 


33V 


FLORI  DIACONI  MONAGHI. 


3S8 


Quod  ait  Apostolus  :  Auferte  malum  ex  vobisip-  A 
eis  usque  ad  non  hoc  malum.  (Idem,  Retract»  tom. 
I,  col.  637.) 

CAPUT  VI. 

Audet  aliquis  vestrum  habens  negotium  usque  ad  et 
hoc  fratribus,  Hic  posset  putari  Judicium  habere 
adversus  alterum  usque  ad  quanto  magis  sescularia. 
(Idem,  Enchirid.,  tom.  VI,  col.  269  et  seq.) 

Sacramentum  magnum  est  duodenarii  numeri 
usque  ad  veritas  et  judicium.  (Idem,  in  psal.vxxxvif 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1103  et  seq.) 

Teneatur  veritas  ab  iis  qui  Judicantur  hic  usque 
ad  nuditas,  gladius.  (Idem,  in  psal.  cx,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1465  et  seq.) 

Sxcularia  igitur  judicia  si  kabueritis,coniemptihiles  ^ 
qui  sunt  in  Ecdesia,  illos  constituite  ad  judicandum, 
etcDominum  Jesum  (in  cujus  nomine  securushieo 
dico)  usque  ad  membra  simus.  (Idem,  lib.  de  Opp. 
manach,,  tom.  VI,  part.  i,  col.  576  et  seq.) 

Quare  non  magis  injuriam  accipitist  usque  ad  hoe 
fratribus.  Faciens  judicium  i^juriam  accipientibus 
usque  ad  jus  pateris.  (Idem,  in  psal.  cxlv,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1894.) 

An  nesciUs...  regnum  Dei  possidebunt.  lllud  quale 
est  in  quo  sibi  blandiuntur  quia  sua  se  vanitate 
seducunt  usque  ad  naturamque  mereatur.  (Idem, 
lib.  de  Pamitentia,  tom.  V,  part.  ii,  col.  1543  et  seq.) 

Et  hsec  quidem  fuistis,  sed  abtuti  estis,  sed  sanctifi' 
cati  estis,  sed  justi/icati  estis  in  nomine  Domini  nos- 
tri  Jesu  Christi,  et  in  spiritu  Dei  nostri.  Sanctus  sum 
cum  audio,  Vocem  Domini  agnosco  usque  ad  in  ilio  ^ 
lux  fieritis.  (Idem,  in  psal.  txxxv,  tom.  IV,  part.ii, 
col.  1084  ot  seq.) 

Omnia  mihi  licent,  sed  non  omnia  expediunt.Omnia 
mihi  licent^  sed  ego  sub  nullius  redigar  potestate.  De 
quibusdam  qu«  ad  escam  pertinent,  Omnia»  iLquit 
Apostolus,  mibi  licita  sunt  usque  ad  beneflcentia 
caveantur.  (Idemi  lib.  ad  PoUentiumf  tom.  VI,  col. 
460  et  seq.) 

Esca  ventri  et  venter  escis  usque  ad  suscitabit  per 
virtutem  suam.  Et  alia  malitia  diei^  qua  utinam 
sufBciat  ei  usque  ad  corruptione  8empitema.(Idem, 
Cenfess.,  tom.  I,  col.  862.) 

Gum  fuerit  salus  perfecta  in  isto  corpore  tM^fi^  ad 
reficit  nec  deflcit.  (Idem,  in  psal.  l,  tom.  lV,part.i, 
col.  597.)  J) 

Nescitis  usque  ad  duo  in  came  una.CoTpovB,  nostra 
membra  esse  Ghristi,  dixit,  quoniam  Ghristus  caput 
nostrum  est  usque  ad  cujus  templum  es.  (Idem» 
serm.  de  Verb.  Apost.^  tom.  V,  part.  i,  col.  878.) 

Nec  isti  ergo  dicendi  sunt  manducare  corpus 
Ghristi  usque  ad  reconciliatione  redierint.  (Idem, 
lib.  de  Civit.  Dei^  tom.  VII,  col.  742  et  seq.) 

Qui  autem  adhxret  Domtno^  unus  spiritus  est. 
Corporalia  adjunctione  sui  orescunt  usque  ad  qui 
Domino  adhsret.  (Idem,  lib.  de  Trinit.,  tom.  Vlll, 
col  926.) 

Mens  diligere  seipsam  non  posset  si  se  omnino 


nesciret  usque  ad  nunquam  peccare  delectet.(ldem' 
lib.  de  TrinitaU,  tom.  VUI,  col.  1051.) 

Gommemorans  apostolieum  testimonium  quod  a 
me  positum  est  usque  ad  si  quid  h^Jusmodi  est. 
(Idero,Iib.  contra  ¥axtm.,tom.  VIII, col.  788  et704.) 

Adhsrens  Deo  usquead  sed  probatur.  (Idem,Iib. 
Sent.  Prosperi,  tom.  X,  col.  1867.) 

Fugite*  fomicationem  usque  ad  in  corpus  suvm 
peceat.  Hic  nihil  videtur  praBtermisse  peccati  usque 
ad  in  corpus  proprium  pecoat.  (Idem,  tii  Levit.f 
tom.  III,  part.  i,  col.  678.) 

Totum  istum  locum  apostolus  proptcr  ipsum  co^ 
pus  lu^ii^  ad  desolatus  atque  derelictus.  (Idem,t^«f. 
tom.  V,  part.  i,  col.  889  et  seq.) 

Gum  mens  humaoa  bona  voluntate  ad  interiora 
usque  ad  inanitur  viribus.  (Idem,  de  Trinit.,  tom. 
VIII,  col.  4006.) 

An  nescitis  quia  membra  vestra  templum  sunt  Spt- 
ritus  sancti  qui  in  vobis  est,  quem  habetisa  Deol 
Unum  Dominum  novimus  esse  eolum,  cui  servitus 
illa  debetur  usque  ad  sed  sumus.  (Idem,  ad  Maxi- 
minum,  tom.  II,  col.  97  et  seq.) 

Spiritus  sanctus  si  ereatura  non  creator  usque  ai 
in  coelo  et  in  terra.  (Idem,  Enchir.,  tom.  VI,  col. 
259.) 

Si  Deus,  spiritus  sanctus  non  e8set,templumtu- 
^ti^  ad  et  de  membris  Dei.(Idem,e^ra  Maximinum^ 
tom.  VIII,  col.  752  et  760.) 

Et  non  estis  vestri.  Bmptienim  estis  pretio  magnSf 
glorificate  et  portate  Dominum  in  carpore  vestto.  Duo 
sunt  peccata,  et  duo  genera  peccatorum  usque  ud 
disperdet  illum  Deus.  (Idem,  lib.  de  Duobus  feneri- 
bus  peceatorum,  tom.  V,  part.  i^  col.  512.) 

GAPUT  VII. 

De  quibus  autem  usque  ad  similiter  autem  et  uxer 
viro.  Fratres  mei,  audiunt  me  viri,  audiunt  me  fe* 
mine  usque  ad  tabulas  legat.  (Idem,  serm.  ad  Con- 
jugatos,  tom.  V,  part.  ii,  col.  474 1 .) 

Vehementer  dolui,  sic  te  voluisse  agere  cum  ma- 
rito,  ut  ttdificium  continentis  to^ti^  ad  eecundQm 
ipsius  voluntatem.  (Idem,  a4  Ecdieium,  tom.  iii 
col.  1078.) 

Quis  enim  nescit  uxorem  marito  tanquamdomi- 
no  debere  servire  tt^^tt^  ad  et  uxor  in  virum.(Id6m, 
contraFaust.,  tom.  VIII,  col.  420.) 

Fratres  mei,  filii  mei,  sufficiant  vobis  uxor^ 
vestr»  usque  ad  et  vos  erltis.  (Idem,  serm.  de  NatsU 
martyrum,  tom.  V,  part.  i,  col.  4463.) 

Nolite  fraudarem  invicem  usque  ad  non  seeundm 
imperium.  Venerabilis  Paulus  conjugibus  ait :  NoUts 
fraudare  invicem,^ic.,usque  ad  debitoribus  nestris. 
(Idem,  Enchirid.,  tom.  VI,  col.  269  et  seq.) 

Volo  auiem  omnes  homioes  usque  ad  aliusverosic. 
De  ipsa  quoque  pudicitia  coigugali  nempe  Apotto- 
lus  ait  usque  ad  alius  autem  sic.  [ldeBi,\ih.de Grat. 
et  libero  arbit,,  tsm.  X,  part.  i,  col.  886.) 

Veilem,  inquit,  omnes  homines  sicut  meipsum 


m 


EXPOSITIO  m  EIV.  PAUUr--  EP.  I  AD  COR. 


9^0 


usquesdesi  dimiw  obedieBtis.  (B.  Mguat.,  Ub.de  A  ^^^  Dei.(S.Augu8t.)>m  e^fosil,  ^pUl-  ttdGal.,  tom. 


Dofw  persev,,  tom.  X,  part.  ii,  col.  101J5  et  seq.) 

Virgo  GhnBti,qua  pieinteUigitpropriw  pauper- 
talem  eordis  buinaiii,etc.,  usque  ad  oe  putetvr  esse 
exnobis.  {Id,,  ad  JuUimam,U>m-  II»col,850ct  eeq.) 
Dico  auiem  non  nuplU  et  viduis^  bonum  est  iUis  si 
ti£  permanserinl^  sicut  et  ego,  Sancta  Soriptura  jio- 
8tr»  doctrins  regulam  figit,  ne  audeamus  sapere, 
etc,  usque  ad  non  secundum  imperium.  (Id.,  Ub, 
de  Viduit.  bono,  tom.  VI,  col,  43i  et  seq.) 

Quod  si  se  non  eanUnenty  nubant.  Melius  est  enin 
nubere  quam  uru  Utriusque  sexus  infirfnitas  pro- 
peodeo^  m  ruiaam  turpitudinisyetc.,  14^91^  ad  regi- 
tar  pravitas.  (Id.,  dfi  Genesi  ad  Utteram,  iom.  III, 
part.  I,  ^l.  3^.) 


III,  part.  II,  coL  2113.) 

De  virginibus  auiem  pr^ceptum  Domini  nonhabeo, 
etc,  usque  ad  ut  sim  fidelis.  Non  ut  consiliuiQ  alie- 
num  existimemus  a  DooaijDOyeto.,  usque  ad  difncillime 
resolvunlur.  (Id.,  Ub.  ad  PQllent,,  tom»  VI,  col.  463.) 

Mcgor  amor  imposuit  maju8on^svirginibuj3,etc., 
usque  ad  quod  non  licet.  (S.  August.,  serm.de  Yerb. 
jiposLy  toiB.  V»  part.  i,  col.  S84.) 

Quatuor  enim  retributiones  sunt,  etc,  usque  ad 
vitam  pro  roorte.  j(Id.,  in  psalm.  cxvui,  tom.  IV, 
part.  11,  cqI.  1516  et  seq.) 

ExisUmo  ergo  Iwc  bonum  esse  propter  instantem 
necessitatem,  quoniam  bonum  exl  homini  sic  esse.  Di- 
cit  nobis  Evangelium:  Observate  novissimum  diem 


Qui  potest  capere  capiat.  Sed  non  possum,  etc,  ^  venturum,  etc,  usque  ad  in  his  verbis.  (Id.,  in 


usque  ad  debitorib^s  nostris.  {Id.,  serm.  de  Bono 
nupt.f  tem»  VI,  col.  390.) 

His  autevn  qui  matrimonio  juncti  sunt,  etc,  usque 
idetvir  uxorem  ne  dimiltat.liia  qui  sunt  in  conjugio 
prscipit  per  Apastolum  Dominu8,etc.;tt«^tti?  adaiw 
pra  committere.  (Id.,  deserm.  Dom.  in  monte,  toju. 
Ilf,  part.  1,  col.  1251  et  seq.) 

Si  DomiQQS  dimMiindm  conjugie  solam  c^usam 
fornicationis  admittit,etc,  ttsguead  si  iidelos  ambo 
essent.  (Id.,  tom.  VII,  coj.  lOO.J 

Ouod  a  D«mino  m  ^vangelio  dicUw  eat,etc.,  us- 
^uead.siya  improfaant  homlnes.  (Id.,  Ub.  ad  Poh 
lentium,  tom.  VI,  col.  453  et  seq.) 

Nm  caUeris  ego  dico^  etc,  usque  ad  non  disniUat 
viruM.  Geteris  autem  ego  dico,na]i  Dominus,  etc. 


psalm.  cxLvii,  tom.  IV,  part.  11,  col.  1913.) 

Unde  eoim  magnum,magnique  honoris,  etc,u<- 
que  ad  non  postulat.  (Id.,  Ub.  de  Gen.  ad  Utteram, 
tom.  in,  part.  1,  eol.  397.) 

AlUgatuses  uxoriy  etc,  usque  ad  Ego  auiem  vohis 
parco.  Nihil  ergo  expedit  quod  iUicitum  est,el  nihii 
quod  prohibet  Dominus  licitum  est,  etc,  u^que  ad 
nubere  in  Domino.  (Id.,  Ub.  ad  Pollentium,iom.\l, 
col.  463  et  seq.) 

Hoc  itaque  dico,  fratres, eic.,usque  ad  ianquamnofi 
utantur. Qui  gaudiura  totum  suum,etc., u^^ti^  ad  sed 
ad  Oniendas  molestias.(Id.,m  p«a/m.cxLvii,tom.lV, 
part.  II,  col.  1916  et  seq.) 

Beatiora  sane  conjugiajudicanda  siint.etc, uj^u^ 
ad  tanquam  non  habentes  slnt.  (Id.,  de  serm.  Dom. 


usque  ad  pixMit  ileri  fidelis.  (Id.,  Ub.  de  Serm.  De-  C  in  monte,  tom.  III,  part.  i,  col.  1249.) 


mtnt  in  wiomfe,  tom.  UI,  part.  i,  col.  1251  e^  seq.) 

Ouia  enim  coigux  Odelis  relinquer&ooi\}ugiepa  licite 
potoilinlid^lem,  etc. ,  «i^^u^  adpropter  liberam  bene- 
ToleQtiam.(ld.^/i^.a^Po^^n(iiifnt.  VI,4m>1.  4636tseq.) 

Sancii/icaius  e$t  enkn  vir  infidelis,  atc,  uaque  iui 
^vnc  autemsaneU  sufU.S9iXkciirieaX\KS  estenim^inquit, 
vir  inndelid  in  uxore^tc,u<^ti«4id  reddam  tibi.(Id., 
de  Serm.  Domini  in  in<w(e,tojn.III,part.  i,«ol.  125^.) 

Quod  ait  Apostolue,etc,tif^  ad  minus  possunt. 
(Id.,  epist  ad  MarceU.,  tom.  X,  part.  1,  col.  198.) 

Alioquin  iilii  vestri  immundi  e0S6nt,nunc  autem 
fi^ncti  sunt.  Noo  uniusmodi  est  eancUficatio,  etc, 
^que  ad  dictus  est  ia  uxore.  (Id.,  Ub.de  Bap.  parv. 
tom.  X,  part.  i,  col.  176  et  seq.) 


Si  vir  fortis  es,  vinois  cupiditate8,quibus  iste  di- 
ligitur  mundus,  etc,  usqne  ad  pereuntibus  flunt. 
(Id.,  epist.  ad  Bonif.  comitem^  tom.  X,  part.  u,  col. 
856,  et  seq.) 

Prxierit  enim  figura  hujus  mundt^  etc,  usque  ad 
quomodo  placeai  uxori,  ei  divisus  est.  Peracto  quippe 
judicio,  tunc  esse  desinet  hoc  coelum  et  hsec  terra, 
etc,  usque  ad  came  innovatis.  (Id.,  Ub.  de  Civit. 
Dei,  tom.  VII,  col.  697  ot  seq.) 

Et  muUer  innupta,  etc,  usque  ad  quomodo  placeat 
viro.  Quod  de  innuptis  dixit,  ut  sit  sancta  corpore 
et  spiritu,  etc,  usque  ad  discernat  inscienter.  (Id., 
Ub.  de  Vid.,  tom.  VI,  col.  434  et  seq.)  . 

Quae  innupta  e8t,inquit,sollicita  est,etc., u^^u^  ad 


Qued  si  infidelis  discedii,  etc,  usque  ad  vocavit  j)  t&li  amate  amari.  (Id.,  ibid,,  col.  445  et  seq.) 


m  Detu.  Id  est  propter  fldem  Christi  etiam  ipscC 
uxor,  etc,  usque  ad  fortiter  amputat.  (Id.,  Ub.  4e 
Fide  et  operibus.  iom.  VI,  col.  216.) 

Quod  81  iniidelis  discedit,  discedat,etc,  usquead 
anaittat  infidelem.  (Id„  Ub.  ad  ConsuU.  Hilariiyiom. 
H,  col.  689.) 

Redditenim  ratiooem  cur  lieri  non  expediat,quam- 
>'is  liceatyetc.y  usque  ad  ut  plures  lucrifacerem.(Id.,' 
W»  ad  PoUettiium,  tom.  VI,  cal.  459  ct  *eq.) 

Ei  sicut  in  Winitms  eccUsiis  daceo,  elc,  usque  ad 
sed  observatio  mandaJtorum  P^.Servabntutiqucquod 
MQgruere  yideb«tyetc.,u«ft^a4  ehservatio  mandato- 

Patbol.  CXIX. 


Porro  hoc  ad  utiUtaiem,  etc,  usque  ad  Dominum 
obsecrandi.^OTi  quia  innuptarum  bonum  honestum 
dixit.etc jUJ^u^;  ad  non  tiraentes  ullam  perturbatio- 
nem.  (Id.,  ibid.y  tom.  VI,  col.  434.) 

Si  quis  (lutern  Xurpem  sevideriexisiimaiyeic.yiisqne 
ad  non  peccat  si  nubat.Si  se  non  continet,nubat.Hac 
itaque  conditio  ne  non  continere  permittitur,  etc, 
usque  ad  npn  esse  damnabile.  (Id.,  Ub.  ad  PoU., 
tom.  VI,  col.  478  et  seq.) 

Nuptiarum  igitur  bonum,semper  est  quidem  bo- 
num,  etc,  usque  ad  subtrahatur  oblatio.  (Id.,Zt6.ad 
JuUanum  de  Sanci.  vid.,  tom.  VI,  col.  437.) 

11 


331 


PLORI  DIACONI  MONACHl. 


332 


Nam  qui  statuU  in  corde  suo  firmus,eic.y  usquc  ad  A  scd  tamen  vera.  (S,  AuguBt.,c(W?^FatM^,tom.  Vlll, 
bene  facit.  Videtur  Apostolu8  de  patre  loqui,  etc,      col.  346  et  seq.) 


usqu^  ad  inusitatissima.  (S.  Aug.,  tom.  111«  part.  i, 
col.  744.) 

Saepe  autem  accidit  ut  quisquisir.  melioregradu, 
etc,  usque  ad  non  potest  erigi.  (S.  August.,  lib,  de 
Doct,  Christ.y  tom.  III,  part.  i,  col.  42.) 

Igitur  et  qui  matrimonio  jungit  virginemsuambene 
facit,  et  qui  non  jungit  melius  facit.  In  his  duabus 
causis  una  de  nubendo  vel  non  nubendo,  altera  do 
infideli  conjuge  dimittendovelnondimittendo,etc., 
usque  ad  quod  licet  nec  expedit.  (Id.,  lib.ad  Pollen- 
tium,  tom.  VI,  col.  464.  et/i6.  de  Bapt.  parv.) 

Mulier  alligataest,  elc.,usque  ad  meum  consilium. 
Satis  ostendit  beatum  esse  in  Domino,etc,U5^uea(2 
melius  serviretur.  (Id.,  lib.  de  sancla  Vid.,  tom.  « 
VI,  col.  433  et  seq.) 

Si  vero  etiam  sciebat  Ruth  porsuamcarnempro- 
pagari  semen,  etc,  usque  ad  vovendi  necessitatem. 
(Id.,  lib.  de  sanct.  Viduit.,  tom.  VI,  col.436  et  seq.) 

De  tertiis^  et  de  quartis,  et  de  ultra  pluribusnu- 
ptiis,  etc,  usque  ad  si  sic  permanserit.  (Id.,  lib.  de 
sanct.  Vid.y  tom.  VI,  col.  439  et  scq.) 

Puto  autem  quod  et  ego  spiritum  Dei  habeo.  Cum 
dixisset  demuliere  cujus  vir  mortuus  fuerat,  Beatior 
autem  erit,  etc,  usque  ad  opera  Trinitatis.  (Id., 
lib.  ad  Poll.,  tom.  VI,  col.  463.) 

Si  enim  me  sciretis,  et  Patrem  meum  forsitan 
sciretis,  eic.fU^que  ad  fidem  in  terra.  (Id.,  iu  Joan, 
tom.  III.  part.  ii,  col.  1671.) 

CAPUT  VIII. 


Solent  multi  male  intelligentes,elc.,  usque  ad  sunt 
in  creaturis.(Id.,m  /oa».,tom.IIl,part.n,col.l385.j 

Et  quod  nullus  Dei  nisi  unus.  NuUa  fit  partium 
in  deitatis  unitate  divisio,  etc,  usque  ad  fidem  ca- 
tholicam  dicis.  (Id.,  lib.  contra  Uaxim.,  tom.  VIII. 
ool.  771  et  seq.) 

Nam  et  si  sunt  qui  dicuntur  dii,  etc  ,  usque  ad 
et  conscientia  ipsorum  cum  sit  inflrmo  jwUuitur,  Ad- 
dendo  sicut  sunt,  etc,  u^que  ad  honorari.  (Id.,  lib. 
Quxst.  ifi  Exod.,  tom.  III,  part.  i,  col.  628.) 

Quoniam  Deus  magnus  Dominus,  et  rex  magnus 
super  omnes  deos,etc,  usque  ad  quos  homo  facit. 
(Id.,  in  psal.  xciv,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1220  et  seq.) 

Confitemini  DominodomiQorum,quoniam  instor- 
num  misericordia  ejus,  etc,  usque  ad  et  nos  per 
ipsum.  (Id.,  m  psal.  cxxxv.  tom.  IV,  part.  ii,  col. 
1756  et  scq.) 

Illud  vero  ubi  dicitur,  Deus  deorum,  etc,  usqiu 
adei  nos  pcr  ipsum.  (Id.,  de  Civit*  Dei,  tom.  YIll, 
col.  275.) 

Unus,  inquit,  Deus  Pater  ex  quo  omnia,  et  nos 
in  ipso^etc,  usque  ad  autem  Christi  Deus  est.  (Id., 
de  Trin.y  tom.  VIII,  col.  827.) 

Esca  autem  nos  non  commendo  Deo,  etc,  usque  ad 
deficiemus.  Audivi,  Domine  Deus,  vocem,  etc,  tu- 
que  ad  in  Domino  glorietur.  (Id.,  Confess.,  tom.  I, 
col.  789.) 

ridete  autem,  etc,  usque  ad  ne  fratrm  meum 
scandalizem.  Attendite,  fratres.  Hoc  enim  estis,  ex 


Deiisautemqussidolissacrificantury  scimus quia  om-  C  hoc  populo  estis,  etc.>  usque  0(2  erubescant  falcitati 


nesscientiamhabemus.RuiniliumviriuseQidescieniiBi 
non  g\ori€Lrifeic.,usque  o^participatio  veritatis.(Id., 
lib.  Sent.  Prosperi,  tom.  X,  part.  ii,  col.  1879.) 

Scientia  inflat,  charitas  vero  xdiflcat.  Non  est  mi- 
rum  si  lux  lucet  in  tenebris,  etc,  usque  ad  non  in- 
flatur.  (Id.,  lib.  de  Grat.  et  libero  arbitrio,  tom.  X, 
part.  1,  col.  905  et  seq.) 

Quid  autem  est  pietas  nisi  Dei  cultus,etc,  usque 
ad  sed  per  charitatem.  (Id.,  lib.  ad  Hieron.,  tom.  II, 
col.  737  et  seq.) 

Ipsa  origo  nominis  ddimonum,eic., usque  ad  reve- 
latio.  (Id.,  de  Civit.  Dei,  tom.  VII,  col.  263  et  serm. 
de  Verb.  Evang.) 

Scientiam  terrestrium,C(Elestiumque  rerum,etc.. 


suas.  (Id.,  serm.  de  Verb,  Evang.,  tom.  V,  part.  i, 
col.  417  et  seq,) 

Ipsa  est  ergo  lexChristi,  ut  invicem  onera  nostra 
portemus,  etc^tw^tt^  ad  diligere  propter  Christum. 
(Id.,  tib.  Quxst.,  tom.  VI,  col.  83.) 

Quid  esf  ergo  quod  pleriqiehomines  istapeccata 
contemnunt,etc.,v^gu^  odremedium  cito  invenisti. 
(Id.,  serm.  de  Verb.,  Dom,,  tom.  V,  part.  i,  col.508.) 

CAPUT  IX. 

Non  sum  liber^f  usque  ad  fratres Domini  et  Cephm^» 
Vide  quemadmodum  primo  ostendat  quid  sibi  li- 
ceat,  etc,  per  librum  integrum.  (S.  Aug.,  lib.  d^ 
Opere  monachorum,  tom.  VI,  col.  552  el  seq.) 

Quis  militat,  etc,  usqueeid  delacte  gregis  non  mn- 


usque  ad  beati  Dei  sui.  (Id.,  de  Trinit.,  tom.  VIII,  Q  ducaf?  Invenimus  ergo  esse  lac  gregis,  quidquida 


col.  885  et  seq.) 

Scidntia  inflat,  etc,  usque  ad  probata  est.  (Id., 
lib.  II  ad  Januar.,  tom.  II,  col.  223.) 

Si  quis  se  existimat  scire  aliquid,  nondum  cognovit 
quemadmodujn  oporteat  eum  scire.  Si  quis  autem  di- 
ligit  Deum,  hic  cognitus  est  ab  eo.  Nescientes  unde 
habeant  quod  sunt,  stultae  virgines  sunt,etc.,M^7u^ 
ad  in  Domino  glorietur.  (Id.,  //6.  de  Gratia  Novi 
Testamenti,  tom.  II,  col.  576.) 

De  escis  autem  qux  idolis  immolantur,  scimus  quia 
nihil  est  idolum  in  mundo.  Neque  enim  vos  paganos 
dicimus,  aut  schisma  paganorum,  ctc,  usque  ad 


plebe.,  etc,  usqtie  ad  ei  isti  salutem.  (Id.,  lib.de 
Pastoribus,  tom.  V,  part.  i,  col.  271  et  seq.) 

Scriptum  est,  etc.,usque  ad  de  bobus  cura  estDeo^ 
Quod  attinet  ad  prscepta,  etc,  usque  ad  consulat. 
(Id.,  lib.  Qu3est.  in  Exod.,  tit.  89,  tom.  Ill,  part.  i, 
col.  628  et  seq.) 

Fecit  enim,  etc,  usque  ad  patris  vestri.  (Id., 
tract.  in  psal.  cxlv,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1893.) 

Ut  hae  anima3,  etc,  usque  ad  acceperunt.  (Id., 
lib.  de  Agone  Christi,  tom.  VI,  col.  295  et  seq.) 

Si  nos  vobis  spiritalia,  etc.,usque  ad  camaliame' 
tamus?Quis  sicut  Dominus  Deus  noster,  qui  in  altis 


333 


BXPOSITIO  IN  EP.  PAULI.  —  EP.  I  AD  COR. 


334 


habiiat,  et  humilia  respicit  in  ccelo  et  in  terra?G(B- 

los  nuDC  arbitror  signiAcare,  etc,  uiquead  per  Do- 

mini  graiiam.  (S.  Aug.,  Iract,  in  psaL  cxii,tom.IV, 

part.  11,  col.  475  et  seq.) 
Bona  sunt  ministeria  circa  pauperes,  etc,  usque 

oi  sosoepernnt.  (Id.,  serm»  de  Ver,  Evang.t  tom.  V, 

pari.  I,  col.  615.) 
Mescitis,  quoniam  qui  in  sacrario,  etc,  usque  ad 

participantur,  et  cxtera.  Altare  spiritaliter,  etc, 

usque  ad  cordibus  vestris.  (Id.,  lib,  de  Serm  Domini 

vnnumtef  tom.  III,  part.  i,  col.  1242.) 
Et  illis  immortalibus,  etc,  usque  ad  Ode  perfecti. 

(Id.,  lib.  de  Civit.  Dei,  tom.  VIII,  col.  280.) 
Qaid  intersit  inter  bonum  quod  appetendum  est, 

tic.fUsque nd  temporalium  cogit^re.(ld.,/t6.(2^5tfrm. 

hmini  in  mantCf  tom.III,  part.  i,  col.  1292  et  seq.) 
IlaetDominus  ordinavit,   etc,  usque  ad   tiullo 

horum  usus  «ttm.Video  et  alia  jumenta,  etc,  usque 

ad  lucrifacerem^,  (Id.,  tract.   in  psal,  ciii,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1364  et  seq.) 

Producens,inquit,propheta,etc.«usq  ue  adso/voj/h- 
eerem.ld.,  tract.in  p«a/.Giii,tom.IV,  col.  1365  et  seq.) 

Et  factus  sum  Judxis  tanquam  Judssus,  ut  Judssos 
/tfcrarvr,  etc,  usque  ad  salvos  facerem,  Hoc  totum 
diiii,  noQ  ut  fallaciter,  etc,  usque  ad  intelligi.(Id.y 
epist.  adBierony.f  tom.  II,  col.  156  et  seq.) 

Facius  sum»  inquit.Judaeis,  etc,  usque  ad  siipse 
sgroiaret.  (Ex  eod.,  col.  155.) 

Quod  auiem  dixi,  factum  JudaBis  tanquam  Ju- 
dsum,  etc.  usque  ad  ut  omnes  lucrifaceret.  (Id., 
exepist.  ad  Hieron,,  tom.  II,  col.  287  et  seq.) 

floc  ergo  ezhibeamus  ei  ci^gus  infirmitatem,etc., 
^ue  ad  patrocinium  quaerunt,  (Id.,  lib.Qu3Sst.,S3, 
tom.  VI,  col.  82.) 

Jusio  lez  posita  non  tsiyGicusque  ad  iodigetlitte- 
ris.  (Id.,  tracL  in  psal,  i,  tom.  IV,  part.  i,  col.  67.) 

Meseiiis  quod  ii  qui  in  stadio  cwrunt  omnes  qui- 
demcurrunt,  sed  unus  accipit,  etc,  usque  ad  nos 
<iutem  incorruplam.  Omnes  quidem  currunt,  etc, 
utguead  cursus  est.  (Id.^  tract.  inpsal.  xxxiz,  iom. 
IV,  part.  I,  col.  441.) 

Ego  igitur  sic  curro,  etc,  usque  ad  quasi  aerem 
^berans.  Non  undecunque  datur,  eic,  usque  ad 
tenebrosa  caverna.  (Id.,  tract,  in  psal.Lvu,  tom.IV, 
part.  1,  col.  679.) 

Sed  castigo  corpus  meumf  etc,  usque  ad  ipse  re- 
frobus  efficiar.  Suo  timore  nos  terruit.  Quid  enim 
^ki  agnus,  abi  aries  tremit  ? 

CAPUT  X. 

Nolo  enimvos  ignorare,eic.f  usque  ad  petraautem 
frat  Christus.  Exponendo  unum,  eic,  usque  ad  vi- 
tamsiemam.  (Id.,  lib»  contr.  Faust.,  tom.  VlII, 
coL  269  et  seq.) 

iEgyptus  autem  quoniam  interpretatur,  etc,  ut- 
9«^  0(2  cognoscuntur.  (8.  Aug.,  tract,  psal,  0x111« 
tom.  IV,  part.  iii,  col.  1477.) 

Quid  est  charissimi,etc.,iij^ue  ad  Dei  fieri.(Ibid., 
coL  1478.) 

Et  omnes  per  mare  transierunt,  et  omnes,  etc,  us- 


A  que  ad  eumdem  potum  spiritdlem  biberunt.  Quando 
autem  manducavit,  eic, fUsque  ad  credat  Jesus.(1d., 
tract,  in  Evang.  sec,  /oan.,  tom.  III,  part.  ii,  col. 
1476  et  seq.) 

Patres  vestri,  inquit,  manducaverunt  manna,  et 
mortui  sunt.  Quid  est,  etc,  usque  ad  praemit  dente. 
(Id.,  tract,  in  Evang.  sec.  Joan.,  iom.  III,  part.  11, 
col  1611  et  seq.) 

Et  omnes  per  mare  transicrunt,  etc,  usque  ad 
spiritalem  biberunt.  (Id.,  tracUin  Evang.  sec,  Joan,, 
tom.  III,  part,  11,  col.  4*723.) 

Profecto  erant  etiam  in  illo  populo  qui,  etc,  us- 
quead  aliquid  signiflcantem.  ([d^^tract.  psaLuoiYiJ, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  983.) 

Bibebant  autem  de  spiritali,  etc,  usque  ad  pelra 
n  autem  erat  Christus.Sicui  enim  mos  est  divinorum, 
etc,  usque  ad  erat  Christus.  (Id.,  lib.  contr.  Faust,, 
tom.  VIII,  col.  326.) 

Quod  de  peira,  aqua  educta  est,  etc,  usque  ad 
ligna  sunt  crucis'  (Id  ,  lib.  Qusest,  Numer.,  tit.  35, 
tom.  V,  part.  V,  part.  11,  col.  4551  ct  seq.) 

Namque  disrupii  mare,  ei  trajecit  eos,  et  statuit 
aquasquasi  in  utres,etc. .u^^u^  ad  credentibus  gra- 
i\K.{\^.jtract.psal.  LXxvii,tom.  FV,  part.  i,  col.  993.) 

Non  est  dictum.Petrasigniflcabat  Christum,etc, 
usque  ad  appellans.(Id.,  tract.  in  Evang.  sec.  Joan., 
tom.  III,  part.  1,  col)  4805.) 

Mulium  hec  locutio  noianda  est,ubi  aliqua  signi- 
(icantia,  earum  rerum  quas  signiflcani  nomine  ap- 
pellantur.Inde  est  quod  ait  Apostolus  :Petra  autem 
erat  Christus.  Non  ait,  Petra  signiflcabat  Ghrisium 
G  Solet  res  quss  significat,etc.,u59ue  ad  per  significa- 
tionem.(Id.,  lib,  Quaest.  Lev,,  tit,  Lix,tom.III^part.i, 
col.  703.) 

Omnia  significaniia  videntur,  etc ^u^^u^  ad  Chri- 
stum.  (Id.,  /16.  deCiv,  Dei,  18,  tom.  VII,  col.  591.) 

Sed  non  in  pluribus  eorum  beneplacitum  est  Deo. 
Nam  prostrati  sunt,  eic,  usque  ad  eorummurmu' 
raverunt,  et  perierunt  ab  exterminatore.  Cum  dicit, 
Non  in  pluribus  eorum^  erant  ergo  ibi,  etc,  usque 
ad  nihil  sunt.  (Id.,  tract.  psal.  lxxvii,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  983.) 

Evangelium  legi  veieri  comparans  Dominus,etc, 
usque  ad  nusquam  crudelem.  (Id.,  tib.  contr.initni- 
cum  legis  et  prophet,,  tom.  VIII,  col.  619  et  seq.) 

Ita  est  in  omnium  hominum,  etc,  usquead  sunt 
])  ignibus.  flbid.»  col.  620.) 

Quisauiem  utriuslibet  8exus,etc.,  usque  odignis 
eBierni.  (Ibid.,  col.  618.) 

Neque  idololatrse  efficiamini,eic,,  usque  ad  bibere, 
et  surrexerunt  /u(ier^.Consurrexit  populus  in  Aaron. 
eic,  usque  ad  quidam  illorum.  (Id.,  lib.  Locutio- 
num  Exod.,  tit.  9,  tom.  III^  part.  i,  col.  513.) 

Facilis  ad  lusum  pueritia,  etc.  usque  ad  ludere? 
(S.  Aug.,  lib.  Qusest.y  83,  tom.  VI,  col.  51.) 

Neque  tcntemus  C/irM/um,etc.,usque  ad  perierunt. 
Satis  apparet  Patris  et  Filii,u5^tt^  od  immutabilis  veri- 
ta8?(ld.,/j6.  contr.  Maa:imtnum, tom.  VIII,  ool.814.) 

Quinos  super  omne  gei^us  serpentium,  etc,  US' 


335 


FLOHI  DIAOONI  MONACHI. 


336 


quead  corporum  figuravit.  (Id.,  lib.  contr.  inimic.  A  etc.,w4^ttc  ad  contra  bc.  {l^em,$erm,  ojdmfanlesnd 


lcgis  et  propk.f  lom.  VIII,  col.  661.) 

IJoec  autem  omnia^  elc,  usque  ad  sxculorum  de- 
venerunt.  Temporalium  quidem  promissiones,  etc, 
usque  ad  significabantur  futura.  (Id.,  lib.  conlr. 
Faust.f  c  4,  tom.  VIII,  col.  217  et  seq.) 

Isti  omnino  nesciunt  quid  etc,  usrjne  ad  futura 
prflBdicebantur.  (Ex  eod.  lib.,  col.  228.) 

Longum  est  singula  commemorare,etcuj^t/e  ad 
similitudinem  Dei.  (Id.,  lib.  Qugest.  tit.  83,  tom.Vl, 

col.  43.) 

Itaque  qui  se  existimat  stare^  videat  ne  cadat. 
Multos  enim  a  perniciosa  elatione  reprimit,  etc, 
wque  ad  se  timere.(Id.,  lib.de  Bonopersev,,  tom.  X, 
col.  ^003.) 


altare  d<?5acram^/o,tom.V,part.  i,col.  1246  et  eeq.) 

Quoniam  unus  panis  et  uniim,etc»U8qa6  ad  calU» 
participamus.  Quia  Ghristus  passus  est  pro  noV,% 
commendavit,  eic.yUsque  ad  simul  vivimus.  (Tdem, 
serm.  de  sacr.  /idelium,fena  n  Paschx,  toin.  X,  coL 
835.) 

8i  quis  manducaverit  ex  hoe  pane,vivet  in  aler- 
num,etc.,u99«e  ad  regnat  in  c<Blo.(l<iem,(nu;(.xivi, 
Gol.  1612  et  seq.) 

Uunc  itaque  cibum  et  potum,9ociotateni  vultifi* 
telligi,  etc,  usque  ad  et  bibit.  (Idem,^«  eod.  serm.^ 
tom.  III,  part.  ii,  coL  1614.) 

Videte  Israel  secundum  camem,eic.y  usqu^  ad  mt 
altaris  T  Est  Israel  secundum  carnem,  et  aecundum 


Tentatio  vos  non  appreheudaty  nisi  humana.  Fiunt  -^  spiritum.Nam  si  l8raeI,etc,U5^u«^zd  cordis.(ldein, 


igitur  tentationes  per  Satanam,  non  potestate  ejus 
eic. jUsque  ad  non  capitur.(Id.,  lib.  de  Sefm.Domini 
in  monte,  tom.  III,  part.  i,  col.  1284.) 

Homines  enim  sumus,etc.,uv^ii€  ad  in  eo  ambule- 
mus.(Id.,  lib.  deBapt.parv.  contraDon., i.lX,c.y  130.) 

Fidelis  autem  Deusest.  etc,  usque  ad  vos  ipsiju- 
dicate  qiwd  dico.  Aliter  dicimus^  non  mihi  habuit 
fidem :  aiiter,  etc,  usque  ad  quod  potestis.  (Idem, 
lib.  deSpir.  et  litte.,  tom.  X,  part.  i.  col.  235.) 

Ne  futuris  tentationibus  deficiat  infirmus,  nec 
falsa  spe,  etc,  usque  ad  sanantem.  (Idem,  /{'6.  de 
PastoribuSf  tom.  V,  part.  i,  col.  276  ct  seq.) 

Diabolus,  potestasquaedamest.Pierumque^  etc, 
usque  ad  quod  potestis.  (Idem,^rac^  psal.  lxi,  tom. 
IV,  part.  i,  col.  743.) 


lib.  Quasst.  Exod,  yiii.  432,tom.  Ill,part.i,  col.  643.) 

Ideo  quippe  addidit  secundum  carnem,  quia  est 
Israel  secundum,  etc,  usque  ad  sant  Banctoruio. 
(Idem,/t7>.  contra  Inimic.  legis  et  prophet.M^-  ^111, 
col.  626  et  157.) 

Quid  ergo  ?  Dico  quod  idolis  immolatum  sit  (du 
quid  ?  aut  quod  idolum  sit  aliquid?  etc,  usque  ad 
fortiores  illo  sumus  ?  Ait  Apostolus.  8ed  quia  qott 
immolant,  dsemoniis  immolant  etc,  usque  ad  spe- 
luncam  latronum.  (Idem,  lib  contra  Inunic.  legisfl 
prophet.f  tom.  Vlll,  col.  625  6t  eeq.) 

Verum  sacrificium,  quod  uni  tero,  etc^iw^tnpfli? 
Ghristus  obtulit.  (Idem,  lib.  contra  Fa\at..  20,  tom. 
VIII,  col.  382.) 

Unde  jam  Ghristiani  ,peracti  ejusdem  Bacrilicii  me* 


Et  potum  dabis  nobis  in  lacrymis  in  mensura.  G  moriam  celebrant  sacrosancta  oblatione,  et  partici- 


Quid  est^etc, uj^ue  ad  non  opprimaris.(Idem,/rac/. 
p5a/.LXxix,  tom.  IV,  part.  i,  col.  -1023.) 

Haec  spes  data  est  corpori  Ghristi,  etc,  u^que  ad 
ab  orantibus.  (Idem,  tracl.  psaL  cxvui,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1541.) 

Dominus  proteget  te  super  manum  dexterae  tuae. 
Fides  tua,  etc,  usque  ad  dexters  protegat.  (Idem, 
trojct.  psal.  cxx,  tom.  IV,  part.  iii.  col.  1615.) 

CustodiatDominusintroitumtuumetexitumtuum, 
ex  hoc  nunc  ct  usque  in  saeculum.  Exitum,  idem 
cu8todiat,u5^tie  ad  ut  possitis  sustinere.  (Idem,  ex 
eodempsal.f  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1617  et  seq.) 

Non  autem  solumpercupiditatesdiabolustentaty 
etc,  usque  ad  possint  sustinere.(ldem,  lib.de  Cate- 
chizandis  radibus,  tom.  VI,  col.  348.) 

Feramus  ergo  quod  Deus  nos  fcrre,etc.  ^usque  ad 
sustinere  possitis.(Idem,5enn.(/^  Excidio  urbis  Rom. 
tom.  VI,  col.  724.) 

Calix  benedictionis  cui  benedicimus, eic^  usque  ad 
corporis  CArw/i.Audiamus  veracem  magistrum,etc, 
usjiHe  ad  spiritalitcr  bibatur.(S.  Aug.,  s^jrm.  de  cor- 
pore  et  sanguine  Domini,  tom.  V,  part.  i,  col.  72^.) 

Qualem  vocem  Domini  audistis  iiivitantis  nos  ? 
Quis  invitavit?  quos  invita\ii**et  quid  praeparavit? 
Invitavit  Dominus  servos,etc., uj^eac/  fieret  homo. 
(Idem,  serm.  de  pers.  Evang.) 

Hoc  quod  videtis  in  altare  Dei,  etiam  transacta. 


patione  corporiset  sanguinisGhristi.ExstititDescie 
quisdi8putator,etc.,u^9ueaafper8uadet.(Idein,/ra({- 
psaL  \GVI,  tom.  IV,  part.  ii,  col  1224  et  seq.) 

Nolo  autem  vos  socios  fieri  dsemoniorum*  €ar  noa 
expediatimmolatio  vesciGhristiano,Apostolo8  dieit, 
etc,  usque  ad  videatur.  (Idem,  lib.  contra  Faml.j 
XXII,  tom.  VIII,  col.  409.) 

Superstitiosum  est  quidquldinBtitutHmestabbo 
minibus,  etc.,u5^e  ad  ejus  vidcnt.  (Idemjlib.ndB 
Doct.  christ.,  tom.  III,  part.  i,  col.  50  et  seq  ) 

Omnia  mihi  licent,  sed  non  omnia  expediunt,  etc, 
usque  ad  fed  quod  ult^ius.  De  quibusdam  qos  ad 
escam*pertinent,  etc,  usguead  consilio  charilatls. 
<Idem,  lib.  ad  Pollentiumy  tom.  XI,  col.  460.) 
n  Omne  quod  in  macello  venit  manduoaiefnihil  intcr- 
rogantes  propter  conscientiam.  Domini  est  terratl 
plenitudo  ejus,  etc,  usque  ad  quod  gratias  agO' 
Olus  vel  quilibet  fructus  in  quolibet,  eic.,usque<id 
assumitur.  (S.  Aug.,  epist.  ad  Publicolamy  iom.lh 
col.  186  et  seq.) 

Sive  ergo  manducatiSy  sive  bibitiSy  etc,  usque  ad 
Deifacite.Wh  ergo  psalIere?Non  solum  vox  tuaso- 
nat  laudes,etc., u«^ue  ad  laudat  Deum.(Idem,/r«f^ 
psaL  cxLVi,  tom.  VI,  part.  ii,  col.  1899.) 

Sine  offensione  estote  Judxis  et  gentibus  etc.,  os- 
que  ad  ut  salvi  fiant.  Nunquid  qui  hoc  dixit,  plac«* 
bat  etiam  tam  multis,  etc,  us^  ud  in  ^m  (Id., 


) 


137 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  I  AD  COR. 


33a 


hh.  d$  €or,et  GnU.  tom.  X,  part.  i,  col.  943.)  A  iii»quius,quam  velle  aibi  obtemperari  a  minoribus^ 


Si  adbuc^  inquit,  hominibus  placerem,  Christi 
servus  non  essem  (GaL  i).  Qui  hominibus  propter 
ventatem  placet,  jam  non  ipse  illis,  sed  veritas  pla- 
cet,  etc,  usque  ad  repellet  intrantem.  (Id.,  in  Expo- 
fitione  episL  ad  GalaL  tom.  III,  part.  ii,  col.  2109.) 

CAPUT  XI. 


ImiUUores  mei  e$tote  sieut  et  ego  Chrisli,  Laudo  au- 
^^etc.yusque  ad  mea  tenetis.  In  Ecclesia  isteordo 
eet,  eto.,  usque  ad  sicut  et  ego  Christi.  (S.  Aug. 
tmt.  psal,  xxzix,  tom.  IV,  part.  i,  col.  436.) 

folo  autetn  vos  scire,  quod  omnis  viri  caput  Chri- 
stu  est.  Caput  autem,  etc,  usque  ad  ac  si  decalve- 
dtr.  Ita  post  pecoatum  primi  hominis  nati  sumua, 
^k.jUsque  adaquampos8isaccipere.(Id.,/t6.Qu^<^,  n 
83,  tom.  VI,  col.  57.)  '^ 

De  Patro  quidem  ao  Filio  multis  libris  disserue- 
niotdoctt,  etc,  usque  ad  quidquid  est.  (Id.,)s^nR. 
4e  5ym.,  tom.  VI,  ool.  190  et  seq.) 

Omnia  Testra^vos  autem  Ghri8ti,etc.,UJ9tie  ad  non 
po88it.(Id.,/t6.  de  Trin.,  vi,  tom.  VIII,col.  930  et  seq.) 

Ham  si  non  veUuur  mulier,  tondeatur.  Si  v^o,etc., 
Bsque  ad  capui  suum,  Nolo  de  ornamentis  aureis, 
vel  vestibus  praprop^ram  habeas,  etc,  usque  ad 
Neptuno  legimus.  (Id.,  epist.  ad  Possit.  tom.  II,col. 
1060  et  seq.) 

Yir  quidem  non  debet  velare  caput  suum,quia  imago 
st  gtoria  Dei  esi,  ete.,  usque  ad  propter  angelos,  ApO' 
itolus  dieit  virum  esse  imaginem  Dei,et  propterea, 
t\£,jusque  ad  ocelestes  angelorum.  (Id.,/i6.  de  Tnn,^ 
xu,  tom.  VIII,  col.  1003  et  seq.) 

Figurate  ac  mystice  de  velando  muliebri  capite,etc. , 
11911«  ad  turpitudinem  suam.  (/6tc2.,col.  1004  et  seq.) 

licet  sttbtiliaaime  disaeratur  ipsam  mentem  homi- 
ais,  ^^cusquead  benedixit  eos.  (Id.,  lih,  de  Genesi 
i^UUfrom,  tom.  III,  part.  i,  col.  293  et  seq.) 

Faciamus  hominem  ad  imaginem  et  similitudi- 
Mm,  etc,  usque  ad  creavit  eum.  (Id.,  {t6.  de  Trin,, 
Tn,  tom.  Vin,  col.  946.) 

Nequc  inscite  distingnitur,  quod  aliud  sit  imago, 
^ic.fUsquead  imaginem.  (Id.,/t6.  i  Retractat, iom.l, 
col.  626.) 

!lon  enim  vir  ex  muliere  ^i/,etc.,usque  ad  propter 
vtnmi.  Fecit  Deus  hominem  ad  imaginem  suam.  Ut 
qaemadmodum,etc.  yfM^adsapientiam  sequeretur. 


etc,  usque  ad  coma  velabatur.  (Id.,  lib,  de  Opere 
Monachorumy  tom.  VI,  col.  578  et  seq. 

Primum  quidem  convenientibus  vobis  in  ecclesia, 
audio  scissuras  esse?  et  ex  parte  credo,  otc.,u8que  ad 
liant  in  vobis.  Videns  diabolus  templa  demonum 
deseri,  et  in,  etc,  usgue  ad  nocere  permittitur.^Id.^ 
lib.  de  Civ.  Dei,  ^8,  tom.  VII,  col.  612  et  seq.) 

HaBreticorum  genus,  callidum :  non  spiritu  sa- 
pionti/B  etc,  usqv^  ad  malis  boni.  (Id.,  /t6.  de  Civ. 
Dei,  16,  tom.  VII,  col.  477  et  seq.) 

Quoniam  verissime  dictum  cst :  Oportet  haereses 
esse  multas,  ut  probati  manifesti  fiant  inter  vos, 
utamur  etiam,  etc,  usque  ad  non  possumus.  (Id., 
lib.  de  vera  Relig.,  tom.  III,  part.  i,  col.  129.) 

Quamvis  inter  se  dissentiant,  et  Judffii,etc.,tif9u« 
ad  inter  vos.  {Id. flib.contr,  Paust,  tom.  VIII,coI.267.) 

Vasa  mortis  in  arcu  suo  Dominus  paravit.  Qufieri 
potest  quffi  sunt  vasa,  etc,  usque  ad  sint  Deo.  (Id., 
traet,  psal.  vn,  tom.  IV,  part.  i,  col.  106.) 

Multi  qui  optime  possunt  Bcripturas  dignoscere, 
etc,  usque  ad  fiant  inter  nos.  (Id.,  tract.  psal.  uv, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  643.) 

Congregatio  taurorum  inter  vaccas  populorum 
ut,  etc,  tuque  ad  manifesti  fiant.  (Id.,  tract.  psal. 
Lxvii,  tom.  IV,  part.  1,  col.  836  et  seq.) 

Oportet  enim  et  hrorescs  esse^  ut  probati,inquit, 
manifesti  fiant  in  vobis.  Sic  vasa,  ^ic, yUsque  ad  sin- 
cerissimffi  veritati.  (Id.,  lib.  contr,  inimicum  legis  et 
prophetarum,  tom.  VIII,  col.  635.) 

Ideo  divina  providentia  multos  divcrsi  errorishffi- 
C  reticoSj  etc,  usque  ad  pulsantibus  aperiatur.  (Id., 
item  ex  eodem  lib.contr,  Manich3sos,iom,  III,  part.  1, 
col.  173  et  seq.) 

Hffireticus  est  qui  alicujus  temporalis,  eic.,usque 
ad  pietatis  illusus.  (Id.^  lib,  de  UtilHate  credendi^ 
tom.  VIII,  col.  65.) 

Convenientibus  ergo  vobis  in  unumjam.  non  est  Do- 
minicam  casnam  manducare.  Unusquisque  enim,  etc, 
usque  ad  alius  autem  ebrius  est.  Ipsam  acceptionem 
Eucharistiffi,  Dominicam  ccenam  vocat.  lllud  itaque 
movere,  etc,  1^914^  ad  hunc  locum.  (Id.,  lib.  ad 
Januar,  i,  tom.  II,  ool.  203.) 

Nunquid  domos  non  habetis  ad  manducandum  et 
bibendumf  aul  Ecclesiam  Dei,  etc,  usque  ad  non 
laudo,  Ecclesia  homines  sunt,  de  quibus  dicitur.  Ut 


{lA,,lib,de  eaiechhandis  i2ttdt6ti^,tom.VI,  col.  332.)  n  exhiberct  sibi,  etc,  usque  ad  continetur.  (Id.,  lib 


Femina  faota  dioitur  in  adjutorium,etc.,  usque  ad 
Bei  est.  (8.  Ang.,Itd.  conir.  Manich.,  tom.  III,  part. 
1,  col.  204  et  seq.) 

Si  pariai  ista  filios,  etc,  usque  ad  ex  Deo  esse. 
(Id.,  lik.  eontr.  Manich.  tom.  III,  part.  111,  col.  2H.) 

Verumtamen  neque  vir  sine  muliere,  neque  muiier 
ti^  viro  in  Damino.  Nam  sicut  mulier,  etc.,u8que  ad 
ei  daH  tuni.SicvX  enim  mulier  ex  viro,ita  et  vir  per 
nnilierem,ete.,tt«9u«a4ihabent  ut  sint.(Td.,/t^.^On- 
9ifi6animsadRenatum,iom,X,paTi.  i,col.  449  et  scq.) 

Si  quis  autem  videtnr  contentiosus  esse,  nos  talem, 
ttc.,iiBque  ad  Md  m  deterius  canvenitis.  Quid  autem 


Quxst,  Levit,  tit,  59,  tom.  III,  part.  1.  col.703et8eq.) 
Ego  autem  accepi  a  Domino  quod  et  tradidi  vobis, 
quoniam  Dominus  noster  Jesus  Christus  in  qua  nocte 
tradebatur  accepit  panem,  et  gratias  agens  fregit  et 
dixit.  Hoc  cst  corpus  meum,  etc,  usque  ad  in  meam 
commemorationem.  Locutus  est  Dominus  ad  Moysen 
et  Aaron  dicens.  Ista  distinctio  legis,  eic. ,usquead 
distinctione  declaravit.  (S.  Aug.,  lib.  Quxst,  Num. 
tit.  33,  tom.  III,  col.  732  et  seq.) 

Hoc  ergo  sacrificium,  ubi  sacerdos  est  vietima, 
redemit,  etc.,tt«^tt«  ad  in  nobis.(Id.,/tft  deSacrifu:io 
vespertino,  tom.  V,  part.  11,  col.  1501  et  seq.) 


839 


FLORI  DIACONI  MONACHI. 


340 


Quomodo  nos  amasti,  Pater  bone,  qui  Filio  tuo 
unico,  etc,  luque  ad  nobis  serviendo.  (Id.,  lib.  x 
Confess,,  tom.  I,  col.  808.) 

Quando  boc  Dominus  commendavit,de  carne  in- 
visibiliter  intelligi.  (Id.,  tract.  psal,  xcix,  tom.  IV, 
part.  ir^  col.  4264  et  seq.) 

Ego  sum  panis  vivus  qui  de  cgbIo  descendi.Dixit  se 
psinem,  eic, fUsque  ad  propter  me.(ld.ytract.  inEvan. 
sec.  Joan.,2Jd,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1612  et  seq.) 

Exposuit  itaque  modum  attributionis  hujus  et 
doni  aui,  etc,  usque  ad  in  regnum  successit.  (Id., 
lib.  XXV,  col.  1620  et  seq.) 

Quotiescungue  enim  manducabitis  panem  Aunc,  etc, 
usque  ad  donec  veniat.  Signiflcat  finem  ssculi, 
quando  erit  sanctorum  requies,etc.,  u^gu^od  egea- 
mus.  (Id.,  lib.  contr.  Faust.,  tom.  Vill,  col.  258.) 

Itaque  quicungue  manducaverit  panem,  vel  biberit 
calicem  Domini  indigne  reus  erit^  etc,usque  ad  etde 
calice  bibat.  Et  sancta  possunt  obesse.  In  bonis,etc., 
usque  ad  pacatus  accepit.  (Id.,  tract.  in  Evan,  sec. 
Joan.  6,  tom  III,  col.  U32.) 

Scio,  charissimi,  moneri  posse  nonnullos,  sive 
pios,  etc,  usqus  ad  dc  calice  bibat  (Id.,  tract.  62, 
col.  1801  et  seq.) 

Quam  multi  de  altari  accipiunt,  et  moriuntnr,  et 
accipiendo,  etc,  usque  ad  aut  coronat.  (Idem.,  lib. 
XXVI,  col.  1614.) 

Cixerit  aliquis  non  quotidie  accipiendam  Eucha- 
ristiam,etc.,u59ti^  ad  attendatur  apparet.([d.,/i^,[i, 
ad  Januar.  tom.  II,  col.  201.) 

Quid  est  Ghristum  manducare?  Non  hoc  solum 
est  in  sacramento  corpus  ejus  accipere.Multienim 
accipiunt  indigni,  de  quibus  dicit  apostolus  :  Qui 
manducat  panem  et  bibit  calicem  Domini  indigne, 
judicium  sibi  manducat  et  bibit.  Sed  quomodo,etCy 
usque  ad  discreverit  causam  suam. (Id.,  serm. de  Ver. 
Evan.eilib.Sent.  Prosperi,  phri.  ii,  tom.  X,  col.  1875.) 
Qui  enim  manducat  et  bibit  indigne,  eic.,usque  ad 
corpus  Domini.  Talis  erat  et  Judas,  etc, u^^u^  adm 
pcsnam  malorum.  (Id.,  tract.  in  Evang.  sec.  Joan., 
52,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1762.) 

Quam  multos  Judas  impletSatanasindigne,etc., 

v^sque  ad  quod  bonum  est.  (Idem,  tract. psal.xLva.) 

Illud  etiam  quod  ait :  Qui  manducat  meam  car- 

nem,  etc,  usque  ad  ista  dicebat,  (Id., serm.  deBlas- 

ph.,  Spiritus  sancti,  tom.  V,  part.  i,  col.  453.) 

Sicut  enim  Judas.cui  buccellam  tradidit  Dominus, 
etc,  usque  ad  ei  bibit.  (S.  Aug.,  lib.  v  de  Baptismo, 
tom.  IX,  col.  481.) 

Quisquis  a  catbolica  Ecclesia  fuerit  separatus,etc, 
usque  ad  non  habet  criminis(Id.,  epist.  ad  plebem 
Donatist.,  tom.  II,  col.  579.) 

Escam  vit®  accipit,  flBternitatis  poculum  bibit, 
etc,  usque  ad  indifferenter  accipiat.  (Id.,  lib.  Sent. 
Prosperi,  tom.  X,  col.  1890.) 

Ideo  autem  inter  nos  multi  infirmi  et  imbecilles,  et 
dormiunt  multi.  Mortem  istam  temporalem  et  visi- 
bilem,  somni,  etc,  usque  adinquit,moriuntur.(Id., 
tract.  psal.  cxlvii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1924.) 


A  Quod  si  nosmetipos  dijudicaremus,  non  uUquejvdi' 
caremur.  Pro  illis  peccatis  quae  legis  decalogas  con- 
tinet,  et  de  quibus,  eic, usque  ad  dedignatur agno- 
scere?  (Id.,  lib. de  Paenitent., iom.  V, part.  i,  col.  1542 
et  seq.) 

Peccata,  sive  parva,  sive  magna,  impunita  esse 
non  possunt,  quia  aut  bomine,  etc,  usque  ad  judi- 
cant,  non  judicare.  (Id.,  tib.  Sent.  Prosperi.) 

Cum  judicamur  autem  a  Domino,  corripimWy  u/ 
non  cum  hoc  mundo  damnemur.  Multa  etiam  hic  vi- 
denturignosci,etc.,  u^^u^  ad  hoc  mundo  damnemur. 
(Id.,  lib.  Enchirid.,  tom.  VI,  col.  263.) 

Invenitur  in  Regnorum  libris  Deus  per  prophe' 
tam  minari,  etc,  taque  ad  hoc  mundo  damnemur. 
(Id.,/t^.  ad  Paulinum  epist.  de  Cura  agendapromor' 
j.  /u»,tom,VI,col.598,  et  seq.) 

Modo  parcit  malis,adducen8  illos  ad  poBDitentiam 
flagellat,  etc,  usque  ad  angelis  ejus.  (Id.,(nu;/. p<al. 
xci,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1180.) 

Tu  propitius  fuisti  illis,  et  vindicans  in  omnes 
afrectiones,etc.,  usque  ad  damnaret  ejectum.  (Id., 
tract.psal.xcvm,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1266  et  scq.) 

Itaque,  fratres  mei,  cum  convenitit  ad  manducan' 
dum,  invicem  exspectate.  Si  quis  autem  esurit,  etc., 
usque  ad  dtsponam.  Gumdixissetdehocsacramento 
loquens :  Propter, eic, usque  ad  diversitate  variatur. 
(Id.y  epist.  I  ad  Januar.,  tom.  II,  col.  205.) 

CAPUT  XII. 

De  spiritalibus  nolo  vos  ignorare  fratres.  Scimt 

guoniam,  etc,  usque  ad  ducebamini  euntes.  Omnes 

gentes  in  uno  uno,  etc,  usque  ad  totius  orbis.  (S. 

C  Aug.,  tract.  psal.  lxxxv,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1091 

et  seq.) 

Ideo  notum  vobis  facio,  quod  nemo  in  spiritu  Dei 
loquens,  etc,  usque  ad  nisi  in  Spiritu  sancto.  Non 
omnis  qui  dicit  mibi,  Domine,  Domine,  intrabit  in 
regnum,  etc,  usque  ad  vocis  enuntiat.  (Id.,  lib^d^ 
Serm.  Domini  in  monte,  tom.  Ilf ,  part.  i,  col.  1307.) 

Apostolica  vox  est.  Nemo  dicit  Dominus  Jesus, 
eic, usque  ad  qui  d\][^i.{ld.,tract.Evang.sec.Jm'i 
64,  tom.  III,  part  ii,  col.  1827.) 

Aliter  dicuntur  verba  quae  spatia  temporum  syl- 
labis  tenent,etc,  usque  adm  regnum  coslorum.  (Id., 
lib.  XI  de  Trinitate,  tom.  VIII,  col.  969) 

Divisianes  vero  gratiarum  sunt :  idem  autem  Spiri- 

tus.Et  divisiones  ministrationum  sunt,  eic,  usque  ad 

])  in  omrat6u5.DeuB,naturaincorporea,et  immutabiliter 

viva.  etc ,  usque  ad  cothurnus  eonim.  (S.  Aug.,  lib-ad 
Dardanum  de  praesenUa  Dei, iom.  II,col.  839elseq.) 

Spiritum  est  de  Spiritu  sancto,  quod  omnia  m 
omnibus  operatur.  Et  que  operatur,  etc,  usque  d 
unus  Deus  est.  (Id.,  lib.  v  de  TriniUUe,  tom.  VIII, 
col.  920.) 

Unicuique  autem  datur  manifesiatio  Spiritus  ai 
utilitalem.  Accepimus  et  nos  Spiritum  sanctum,  si 
amamus  Ecclesiam,  etc,  usque  ad  currat  ad  Deum. 
(Id.,  tract.  in  Evang.  sec.Joan.,d2,  tom.III,part.n, 
col.  1645  et  seq.) 

Alii  quidem  datur  per  Spiriium  ^ermo  sapientiX, 


34« 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  AD  COR. 


342 


etc,  osqae  ad  eumdem  Spiritum.  Habet  enim  et  A  bus,  etc,  usque  ad  anathematizetur.  (Id.,  lib.  contr^ 


scientia  modum  suum  bonum,  si  quod,  etc,  usque 
od  corporis  sensibus.  (Id.,  lib.  xii  de  Trinit.,  tom. 
\in,  col.  1009  et  seq.) 

Fecit  Deus  in  intellectu  ccelos  spiritales,  sanctos 
8Q0S  :  quibus  non,  etc,  usque  ad  ista  non  erunt. 
(Id.,  tract,  psal,  cxxxv,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1759 
et  seq.) 

iEtemo  Deus  meus  consilio,  bona  ccelestia  pro- 
priis,  etc,  usque  ad  contentus  sit.  (Id.,  lib,  Confes- 
sionum  xiii,  tom.  I,  col.  854  et  seq.) 

Alteri  fides  in  eodem  Spiritu,  alii  gratia  sanilatum 
in  uno  Spiritu^  ■alii  operatio  virtutum,  alii  prophetia. 
Vide  etiam  ipsam  (idem  inter  Dei  munera  reperiri, 
etc.,  usque  ad  Jesu  Ghristo.  (Id.,  lib.  Retract.j  tom.  I, 
col.621.) 


Alii  discretio  spirituum,  alii  genera  linguarumf  alii 
irUerpretaUitsermonum.DisGTeiio  sane  diflicillima  est, 
cum  spiritus  malignus,  etc,  usque  ad  malus  sit.  (Id., 
lib.iii  de  Gen.  ad  lit..  tom.  III,  part.  i,  col.  465.) 

Hsc  autem  amnia  operatur  unus  atque  idem  Spiri- 
iu$  dividens  singutis  prout  vult.  Spiritus  sanctus  coo- 
perator  est  Patris  et  Filii.  Unde  Apostolus,  etc^ 
uque  ad  operetur.  (Id.,  tract.  psal.  cxviii,  tom.  IV, 
part.  n,  col.  -1551.) 

Omnia  autem  h«c  operatur  unus  atque  idem  Spi- 
ritus,dividens  unicuique  propria  prout  vult.  Alii  il- 
lad,  alii  hoc,  divisiones  sunt  operationis.  Omnia 
hsc  operatnr  unus  atque  idem  Spiritus,  radix  est 
Qoitatis.  Fec  possumus  dicere  quod  spiritus,  etc, 
tisque  ad  significationis  fuit.  (Id.,  lib.  iv  de  Trin.y 
tom.  VIII,  col.  908.) 

Admonendi  sunt  legentes,  quandoquidem  donum 
Def,  etc,  usque  ad  et  dantium.  (Id.,  tib.  de  Trinitat. 
XV,  tom.  VIII,  col,  1086.) 

Forte  quis  dicat  Spiritum  sanctum  dari  potius  a 
Pttre  et  Filio,  etc,  usque  ad  se  ipse  diversus.  (Id., 
iib.  de  Blas  Spiri.  sancti,  tom.  V,  col.  459.) 

^icut  enim  corpus  unum  est,  et  membra  habet 
nultaj  omnia  autem  membra  corporis  cum  sint  multay 
ttnum  tamen,  etc,  usque  ad  vocati  sumus.  Loquens 
de  membris  Gbristi,  hoc  est  de  fidelibus,  non  ait, 
etc,  usque  ad  potestis  facere.  (fd.,  tract.  psal.  xxx, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  232.) 

Omnia  autem  membra  corporis  cum  sint  multa, 
UQum  est  corpus,  ita  et  Ghristus.  Non   ait   ita  et 


Paust.,  tom.  VIII,  col.  474  et  seq.) 

Sed  multo  magis  quse  videntur  membra  corporis  in- 
(irmiora  esse,  necessaria  sunt.  Et  qux  putamus  igno- 
biliora  membra  esse  corporisy  etc,  usque  ad  ut  non 
sit  schisma  in  corpore.  Absit  autem,  ut  sit  in  mem- 
bris  sanctorum,  etc,  usque  ad  rationi  serviret.  (Id., 
libr.  contr.  Faust.,  c  29,  tom.  VIII,  col.  490.) 

Vos  enim,  fratres,  populus  Dei  estis,  sicuti  ipse 
dixit,  et  oves  pascu»  ejus.  Ilabetis  in  nomine  Dei 
pastores,  etc,  usqu£  ad  in  corpore.  (Id.,  serm.  de 
Yer.) 

Sed  in  idipsum  pro  invicem  sollicita  sunt  membra, 

et  si  quid  patitur  unum  membrum,  etc,  usque  ad  et 

membrum  de  membro.  Plus  sane  quam  dici  potest 

l^  miratus  sum,quod  nec  tanta,  etc,  usqu^  ad  dona 


victoribus.  (Id.,  epist.  ad  Ital.,  tom.  II,  col.  365.) 

Et  quosdvm  quidem  exposuit  Deus  in  Ecclesia,  pri- 
mum  apostolos  secundo  prophetas,  tertio  doctores, 
deinde  virtutes,  etc,  usque  ad  nunquid  omnes  inter- 
pretantur?  Lex  enim  per  Moysen  data  est,  gratia 
autem  et  veritas  per  Jesuru  Ghristum  facta  est.  Ex 
cujus,  etc,  usque  ad  posset  prophetari,  (Id.,  lib. 
contr.  Faust.y  c  19,  Joan.  i,  tom.  VIII,  col.  353.) 

Illud  quoque  sicut  imperitissimus,  non,  etc, 
usque  ad  secundum  carnem.  (Id,,  lib.  contr.  inimi- 
cum  legis  et  proph.,  tom.  VIII,  col.  644  et  seq.) 

^mulamini  autem  charismata  meliora,  et  adhtu. 

excellentiorem  viam  vobis  demonstro.  Respice  ad  ma- 

nera  ipsius  Ecclesise.  Munus  sacramentorum,  etc, 

usque  ad  regnum  ccelorum.  (Id.,  tract.  psai.  ciii, 

C  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1343  et  scq.) 

Quoniam  egenus  atque  indigus  amor  ita  diligit, 
etc,  usque  ad  eharitatem  Ghristi.  (Id.,  lib.  de  Genesi 
ad  litteram,  i,  tom.  III.  part.  i,  col.  25^.) 

01iv«  fructus  charitatem  significat.Undehoc,etc., 
usque  ad  ceciderunt.  (Id.,  tract.  in  Evang.  sec.  Joan., 
6,  tom.  Iir,  part.  ii,  coL  1435  et  seq.) 

Fortassis  Scripturae  scrutatae  indicant  quod,  etc, 
usque  ad  mortua  deputabitur.  (Id.,  tract,  Evang.  sec. 
Joan.,9f  tom.  III.  part.  ii,  coL  1642.) 

Finis  enim  praecepti  est  charitas  de  cordo  puro. 
Quanto  isto,  etc,  usque  ad  opere  requiruntur.  (Id., 
tract.  psal.  cxviii,  tom.  IV,  part.  ii,  coL  1540.) 

Et  omnibus,  inquit,  nomina  vocans.  Ibi  est  totum 
praemiura,  etc,  usque  ad  in  coelo.  (S.  Aug.,  tract. 


Christijsed  corpus  unum,  etc,  usque  ad  et  ille,  et  n  psal.  cxlvi,  tom.  IV,  part.  ii,  coL  1904  et  seq.) 


no8.(S.  Aug.,  tract.  psal.  xlii.) 

^om  et  corpus  non  est  unum  mcmbrum,  sed  mutta. 
Si  dizerit  pes,  quia  non  sum  manus,  non  sum  de  cor- 
pore,  nan  ideo  non  est  de  corpore :  et  si  dixerit  auris. 
^uianon  sum  oculus,  etc,  usque  ad  non  estis  mihi 
neeessarii.  Oculi  mei  yifirmati  sunt  ab  inopia.  Quos 
oculos  ejus,  eic.,  usque  ad  lumine  suo.  (Id.,  tract. 
Pw/.Lxxxvii,  tom.  IV,  part.  ii,  coL  1114.) 

Sunt  homines,  quos  delectat  miraculum  facere, 
ctab  eis,  ctc,  usque  ad  ibi  magnificari.  (UL,  tract. 
PM/.  cxxx,  tom.  IV,  part.  ii,  coL  1706.) 

Apostolus,  cum  de  spiritalibus  diversis  muncri- 


Qui  dicit  se  in  Christo  manere,  debet  sicut  ipse 
ambulavit  et  ille  ambulare.  Quae  cst  ista  via,  etc, 
usque  ad  tribuat  peccatorum.  (Id.,  serm.  de  Fer. 
apostol.) 

CAPUT  XIII. 

Si  linguis  hominum  loquar  et  angelomm,  charitatem 
autem  non  habeam,  factus  sum  velut  3es  sonans,  aut 
cymbalum  tinniens.Wdeani  acharitate  Ecclesiae  se- 
parati.quam  multa,  et  quam  raagna,  etc,  usque  ad 
non  pos3unt.(S.  Aug.,/i6.  de  Dapt.,  t.  IX,  col.  116.) 

Dilectio  fortis  res,  fratres.  Diiectio  fortis  res,  etc. 


S43 


PLORI  DIACONI  MONACHI. 


M 


iii:^!^  dd  impar  charitas.  (Id.,  ^ac(.  i^aLoxxi,  tbmi  A  ^^'^»    ^om.    V,   paft.    ii,    ool.    1384  et  seq.^ 


IV,  part.  II,  col.  ^02.) 

Quid  est  vestis  nuptialis  ?  Qufieramus  illam  in 
litteris  sanctis,  ete.,  usqtie  ad  et  pedum.  (Id.,  $erm. 
de  Miracuto  vii  panum^  tom.  V,  part.  i,  ool.  983  et 
seq.) 

Deus  igitur  Spiritus  sanctus,  qui  procedit  el  Deo, 
etc,  usquead  non  perducit  ad  Deum.  (Id.,  lib,  de 
TrtnitaL,  xv,  tom.  VIII,  col.  1082  et  seq.) 

Et  si  hahuero  prophetiam^  et  noverim  mysteiia  ofn- 
nia,  et  ontiiem  scientiam,  In  hoc,  inquit  Dominus, 
cognoscent  omnes,  quia  mei  discipuli  estis,  si  dile- 
ctionem  habueritis  in  invicem.  Tanquam  diceret, 
etc,  usque  ad  in  deliciis.  (Id.,  tract,  Evang,  see, 
Joan,,  65,  tom.  III,  part.  ir,  col.  1809.) 


CharitaH»  non  asnnttUUur^  non  agit  perperm^  tm 
infkitur,  non  est  ambitio^a,  Ubi  est  invidla,  hnm 
fraternus  esse  non  potest.  Intendat  obariiad,  ek, 
usque  ad  saorificium  ejus  (Id.,  serm.  v.  Epist.Jm., 
tom.  III,  pat*t.  II,  Ool.  2016  et  seq.) 

Qharitas  non  ffimillatur.  Qtiseri^  eausam?  ktieD* 
de,  etc,  usque  ad  non  inflatur.  (Id.,  serm.  de  Yer. 
Evang.,  tom.  V,  part.  n,  col.  1562.) 

Dilectio  enim  non  itlftatut*,dt  DeQs  dilectio  efit,0t 
fldeles,|etc,  usque  ad  est  dilectione.  (Id.,  h'ft.  d» 
T>hiit,y  toin.  Vlll.  col.  95  et  seq.) 

Non  quasrit  quse  sua  sunt,  noh  iffitntuft  iwn  eo§h 
tat  malum,  non  gaudet  sup&f  vniquixau,  tof^tMti 
autem  veritati,  Omnla  suffert.  Keque  ftlini  esdent 


Ecce  accepit  sacramentum  nativitatis  homo  ba-  ^  etiam  homines  amatores  pecunise^  etc,  vsqw  oA  et 


ptizatus,  etc,  usque  ad  nihil  sum.  (Id.,  tract,  Epist, 
Joan,y  tom.  III,  part.  ii,  col.  2015.) 

Apostolus  item  dicit :  Et  si  sciero  omnicl  sacra- 
mentd,  etc,  usque  ad  iniquitate  tenuerit.  (Id.,  lib. 
de  unico  Bapt.,  tom.  IX^  col.  601.) 

Et  si  habuero  omnem  fidem,  ita  ut  montes  transfe- 
ram,  charitatem  autem  non  habuero,  nihil  sUm.  Bgo, 
inquit  Ecclesia,si  sponsa  sum,  si  akrhas  accdpi,^tc., 
usqiie  ad  de  corpore.  (Id.,  tract.Evang.  sec.  Joan.y  33, 
tom.  iV,  part.  II,  col.  1500  et  stiq.) 

Et  si  distribuero  in  tibos  pauperum  omMs  faculta'- 
tes  meas,  et  st  tradidero  corpus,  eic,  usque  ad  nihil 
mihi  prodest,  Quid  ergo  vos  tanquam  de  Ghristiana 
paupertaie,  etc,  usque  ftinon  ficta.  (Id.,  lib.  contra 
Faust,,  tort.  VIII,  col.  223.) 


hdn  inflattif .  (Id.,  lib,  de  Genei.  ad  Ht^ami  ioffl.  III, 
part.  I,  col.  437.) 

Charitas  mnia  credit,  bnrnia  ipertU,  (mia  tM- 
net,  Inter  eos  utique  quod  eonne}id6  j^biinet  liDum 
facit,  ilon  enim  quddlibet,  etc,  u^que  ad  omM%  «re- 
dit.  (Id.,  Hb.  de  Spir.  et  lii,,  t.  X,  part*  i,  6^.  2J6,  et 
Bem.  serm.  de  sept.  Spir.  inciil. :  MagisUr  g^uM. 

Charitas  nunquam  exHdU.  Sii^e  ptophatia  ^eMtu- 
buntur,  sive  linguae  cessabunt,  sive  stisMi  destr^ 
tur.  DeuB  dilectio  est,  et  qui  manet^  (iiiqtiit)  In  dile- 
dtione,  in  Deo  manet,  ete.,  usquead  toniin^i  Deu9. 
(id.,  tract.  9  Epist.  Joan.,  toto.  lll,  part.  ii,  col 
2045.) 

Ex  parte  enim  c&gnoscintus,  et  ex  pane  prophetB- 
mus.  Cum  autem  venerit  quod  perfectm  est,  ewww- 


Non  diligamus  verbo  tantum  et  lingua,  sed  opete  C  bitur  quod  ex  parte  est.  In  illd  corpdrd  spiritali  vi 


et  veritate.  Quaerimus  in  quo,  etc,  usque  ad  con- 
scientia  propria.  (Id.,  ttact.  epiH.  Joan.,  tdm.  III, 
part.  II,  col.  2020.) 

'  Pascit  fnidericordia»  pascit  et  superbia.  Hospit^m , 
etc,  usque  ad  procedere  potest.  (Id.,  trdct.  8  Epist, 
Joan,,  tom.  Ill,  part.  n,  col.  2041.) 

Ipse  ndvit  occulta  cdfrdls.  Quid  est  novit,  etc, 
usque  ad  occulta  eordis.  (Id.,  tract.  psai.  xuiif 
tom.  IV,  part.  r,  col.  490  et  seq.) 

Galaad  habet  interpfetationis  sus,  etc,  usque  ad 
mihi  prodest.  (Id.,  tract.  psal.  lix,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  719.) 

Sunt  quidam  qtii  facilius  omnia  sua  pauperibus, 
etc,  usque  ad  sUtit  nobis.  (S.  Aug.,  tract.  psal.  lxxi. 
tom.  IV,  part.  i.  col.  902  et  seq.) 

Omnis  consummationis  vidi  finem,  etc,  usque  ad 
vestigia  iHea.  (Id.,  tract,  psal,  dxviri,  tom.  IV,  part. 
II,  Col.  1561  et  scq.) 

Pastor  ergo  bonus  Christus.  Quid  Petrud?NonnB 
pastor,  etc,  usque  ad  inferre  debuisti.  (Id.,  tract.  de 
Yerb.  Evan.f  tora.  V.  part.  i,  col.  763  et  seq.) 

Audivi  quod  dixefis  apostolum  Paulum  signifi- 
casse,  etc,  usque  ad  mihi  prodest.  (Id.,  epist.  ad  DO- 
natum  preshyt.,  tom.  11,  col  55  et  seq.) 

Cfiaritas  patiens  est,  benigna  est.  Quid   ergo  de 

charitate  majus  aot  uberius  possum  dicere,  etc, 

'usquie  ad  nunquam  cadit.  (Id.,  serm.  de  Laude  cha- 


debunt  sancti  omnia  non  solum  6i  oeulod>  etc.,  us- 
qiie  ad  non  e^at.  (Id.,  lib.  xtii  de  Civ*  Dei,  tem.  Vll, 
col.  797.) 

Apostoltis  di6lt :  Ex  pArte  acimti*,  et  et  parte, 
elc,  usque  ad  Deum  videtmtiti  (Id.,  «^.  ^  ^- 
Joan.  BapHsde,  tdm.  V,  part.  !,  eol.  4307;) 

Cnmessem  parvuim  loquBbdr  \u  j>ttfvfc/t«,  «Icm 
uique  ad  qu^  erant  parvuli,  ApoBtoIos  ftd  ll!a  inefl^ 
bllio,  qualeeunque  adhibend  de  notis,  eto*,  iwfw^  ^ 
eognitus  sum.  (Id.,  lib,  de  Spir.  et  tiVet.,  vet  ex  Ul 
n  de  Baptis.y  ibm.  X,  part.  i»  eoL  22A,) 

Mirificata  est  scientia  tna  ex  me.  Inv«iIuit,etttOtt 
potero  ad  illarti.  Ex  me  quippe  ifitellfgd  quaffl,  etc., 
usque  ad  facilitas  visionis.  (Id.j  lib.  de  TrlnitOe  xv, 
j)  tom.  VUI,  col.  4067  et  seq.) 

Dico  enim  vobis  qnod  togell  Mnim  «emper  in 
eeelis  videntj  etc,  mqu^  ad  Ddnaini  ipiiriitii.  (I^m  ^^- 
Xxii  de  Civ,  Dei,  tom.  Vn>  col.  7«7  ^t  Wq.) 

Veritate  itHqtie  perftHenUii*,  dam  tlderimugft- 
oie>  etc,  usque  eei  wquei^.  ^S*  Attg»,  «c  <w^ 
Ei^hg.  eec,  Jom,,  34,  tom*  III, part.  n. <JoI.  t68(J) 

Unigenitus  FUius  ideAMitie  modifttor  Del  el  hmi- 
num,  etc,  usque  ad  ilcuti  fcat.  (Id.,  epUt  (d  Po^' 
numy  tom.  lU  col.  6e0.) 

Et  si  exterior  homo  nodter  cormmpitur,  interior 
taraen  renovatur  de  die  in  diem^  ita  eafae  ot  inhtc 
vita,  etc,  usquie  ad  poeitum  M;  Utci^  ftd  Mcm. 


/ 


345 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  I.  AD  COR. 


316 


(Id.,  iput.  ad  Italicam,  tom.  11,  col.  319  et  seq.)  A     Apostolus  dicit.  Nolite  pueri  effici  mentibu8«  Et 


Perfeotam  cognitionem  Dei  (hoc  est^  qua  homini 
major  esse  non  possit)  in  futura  \ita  sperat  aposto- 
los,  que  sola  beata  vita  dicenda  est,  ubi  et  corpus 
incorruptibile  atque  immortale  spiritui  suo,  sine 
oila  modestia,  vel  reluctatione  subdetur.  Non  quia 
in  hac  vita,  etc,  usque  ad  cupimus  pervenire.  (Id., 
lib.  Retr.^  tom.  1»  col.  606.). 

Quod  Dominus  noster  Jesus  Christus  sorores  La- 
zari  iaterrogat^  etc,  tuque  ad  dicit  Apostolus.  (Id., 
lib.  Lxxxiii  Quxst^t  tom.  VI,  col.  59.) 

iVuiti;  aulem  manent  fideSt  ipes,  charitas,  tria  h3Bc, 
major  autem  his  est  charitas,  Tria  hsc  sunt  quibus 
et  scientia  omnis,  eic.fUsque  ad  certior  permanebit. 
(Id.,  lib,  de  Dac^(7/ir.^tom.III«part.i,col.35  et  seq.) 


qui  Dominus,  usque  ad  sed  innocentia.  (Idem,/ra£l. 
psal,  xuv,  tom.  IV,  part.  i,  col.  493  et  seq.) 

Proponitur  enim  pueritia  propter  imitandam,tM'- 
que  ad  perfecti  sitis.  (Idem,  irart,  ;)^a/.  xlvi,  tom. 
IV,  part.  I,  col.  525  ot  seq.) 

Nostis  fratres  et  saepissime  audistis  in  Evangelio, 
usque  ad  pueri  Dominum^  (Idem,  tract,  psaU  cxii, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1471.) 

In  lege  enim  scriptum  est :  Quoniam  in  aliis  linguis 
et  labiis  aliis  loquar  populo  huic,et  nec  sic  exaudient 
me,  dicit  Dominus.  Itaque  lingux  in  signum  sunt 
non  fidelibus,  sed  infidelibus ;  prophetise  autem  non 
infidelibus,  sed  fidelibus.  Si  ergo  conveniat  universa 
Ecclesia  in  unum,  et  omnes  linguis  loquantur,  usque 


Com  juatus  ex  fide  vivat,  finisque  prscepti,  etc,  p  ad  y^n  a  vobis  verbum  Dei  processitt  aut  in  vos  solos 

_j  r_ «1 • /fj       i-i      A..     n M -O  .  _     ..  rt  T      1 »„ t _i» l_     -:-^..t     ^.^^:^ 


usque  ad  in  vaniloquium.  (Id.,./t6.  contr.  Faust,  xx, 
tom.  Viri,  coL  386  et  seq.) 

Pia  fidea  sine  spe  et  sine  charitate,etc.,u«7ti^  ad 
coaspicimua*  (Id.»  lib,  ad  Consentium  de  Trinit., 
tom.  UI,  col.  456.) 

Cum  venerit  quod  perfectum  est,  quod  ex  parte 
est,  etc.,  usque  ad  coneupiscit.  (Id.,  lib.  de  Perfec- 
tione  justitix  hominis,  tom.  II,  col.  300  et  seq.) 

NuUum  aliud  canticum  docet  nos  Dens,  nisi  fi- 
dei,  etCy  usque  ad  cum  viderimus.  (Id.,  tract,  psal, 
xcxf,  tom.  IV,  part.  ni,  col.  1171  et  seq.) 

Incipit  homo  a  fide,quid  pertinet  ad  iidem,usque 
ad  horum  est  charitas.  (Id.,  serm,  de  ver.  Evang. 
tom.  V,  part.  i,  col.  865.) 

Bilectione  instandum  est  ad  illud^et  inhsrendum 
iili,  usque  ad  dicit  Apostolus.  (Idem,  lib.  de  Trin.  C 
tom.  VIII,  col.  951.) 

Non  enim  hoo  est  habere  ooulos,  quod  aspicere, 
A»t  itam  boc  est,  usque  ad  non  poterit.  (Idem,  lib. 
Soliloguiorum^  tom*  I|  col.  875  et  seq.) 

CAPUT  XIV. 

Sectamini  charitatem.  Dulce  et  salubre  vinculum 
mentium,  sine  qua  dives,  usque  ad  ad  ignoscen- 
dum.  (8.  Aug.,  sermone  de  laude  charitatis,  tom.  V, 
part.  II,  cel.  1534.) 

j£mulamini  spiritalia,  magis  autem  ut  prophetetis. 
Qui  enitn  bquitur  lingua,  uon  hominibus  loquitur, 
sed  Deo,  Nemo  enim  audit.  Spiritus  autem  loquitur 
mysteriom  Nam  qui  prophetat,  usque  ad  supplet  locum 
idiotse  ?  Hic  spiritus  a  mente  distinguitur  evidentis- 
flimo,  usque  ad  cogitamus.  (Idem,  lib.  de  Gen.  ad  j^     Sovissime  aulem  omnium  tanquam  abortivo  visus 


p^rt^emY  ?  In  legis  nomine  aliqnando  simul  omnia 
veteris,  usque  ai  praeter  psalmos.  (Idem,  lib.  de 
Trinit.  xv,  tom.  VIII,  col,  1881.) 

Si  quis  vtdetur  propheta  esse,  aut  spiritalis,  eognos- 
cat  quse  scribo  vobis,  quia  Domini  gunt  mandata»  Si 
guis  autcfn,  usque  ad  secundum  ordinem  fiant  in  vo- 
bis.  Illa  quae  scripsit  Apostolus  ad  GorinChioe  ali- 
ter  utique  ab  ipsis  parvulis,  usqne  ad,  cognoscere 
fecerat.  fldem,  tract.  Enang.  sec.  Joan.,  tom.  III, 
part.  II,  col.  1881.) 

Nequaquam  ut  scribis,  qui  ignorat  ignerabitur, 
usque  ad  sint  cuncta  perspicua.  (Idem,  lib.  Epist. 
tom.  II,  part.  i,  col.  743  et  scq.) 

CAPUT  XV. 

fiotum  autem  vobis  facio  fratres  Evangelium  qnod 
prsedicavit  vobis,  quod  et  accepistis,  in  quo  et  statis, 
per  quod  et  salvamini,  qua  ratione  prxdicaverim, 
usque  ad  et  quia  visus  est  Cephae.  Resurrexit,  in-* 
quit,  tertia  die  secundum  Scripturas,  et,  usque  ad 
Evangelio  legitur.  (S.  Aug.,  lib.  de  Consensu  Evang. 
tom.  III,  part.  i,  col.  1215.) 

Et  post  hoc,  inquit,  undecim.  Qua  libuit  bora, 
ipso  tamen  resurrectionis  die.  Per  syneodochen 
autem,  usque  ad  nou  pertinet.  (Idem,  lib.  Qusest. 
Genes.  cxviii,  tom.  III,  part.  i,  col.  575  et  seq.) 

Nam  non  duodecim,  sed  undecim  nonnuUi  etiam 
codices  habent,  usque  ad  ascensionis  sus.  (Idem, 
tib.  III  de  Consensu  Evang.,  tom.  III,  part.  i,  col. 
1215.) 


litteram.  xii,  tom.  lU^  part.  i,  col.  460  et  seq.) 

Quamodo  dicet  amen  super  tuam  benedictionemf 
Quoniam  guidem  nescit  guid  dicas.  Nam  tu  quidem, 
usque  ad,  verborum  in  lingua.  Amen  quippe  inler- 
pretatur  verum,tijgu^aivilesceret  nudatum.(Idem, 
tract.  Evan^.  see.  Joan.  xli,  tom.  III^  part.  li,  col. 
16940 

Fraires,  notiie  pueri  ef/ici  sensibus,  sed  malitia 
parvuli  estote,  sensibus  aufem  perfecti  estote.  In  po- 
pulo  Novi  Teetamenti,  qui  non  perdurant,  usquead 
ad  numerum.  (Idem,  lib.  Qumst.  lxxxiii,  lom.  Vl, 
col.  52.) 


est  et  miTii.Sed  hoc  jam  de  ccbIo,  post  parvum  tem- 
pu8  ascensionis  su».  Pater  noster  Abraham,  eiigus 
justitia  Mei,usque  ad  perfectique  na8camur.(Idem, 
tib.  contr.  Faust.,  cap.  25.) 

Ego  enim  sum  minimus  apostolus  qui  non  stm  di^^ 
gnus,  usque  ad  vacua  non  fuit.  Pluviam  volunta- 
riam  segregans  Deus  haereditati  suae.  Etenim  infir- 
mata  est,  tu  vero  perfecisti  eam,  quia  pluviam  vo- 
luntariam,  usque  ad  perfecisti  eum.  (Idem,  serm.de 
ver.  Evang.  <9,  psal.  lxvii.) 

Laborant  Pelagiani  quantum  possunt  ostendere, 
gratiam  Dei  secundum,  usque  ad  dieitur  in  Peal- 


947 


FLORI  DIAGONl  MONACHI. 


348 


mo.  (Idem,  lib.  de  Gra,  et  libero  arbit,^  tom.  X,part. 
I,  col.  888.) 

Sed  abundantius  omnibus  illis  labor^vif  non  ego 
autem,  sed  gralia  Dci  mecum,  Cives  sancta^  civitatis 
Dei  in  hujus  vitaB  peregrinatione,  usque  ad  fornica- 
tionibus  suis.  (Idem,  lib,  de  Civ.  Dei  xiv,  tom.  VII, 
col.  414-) 

Quid  est  quod  nunc,  quasi  apostolatu  relicto, 
Apostoli  fiunt,  usque  ad  augeret.  (Idem,  tract,Evan, 
sec,  Joan.  cxxii,  tom.  IH,  part.  ii,  col.  1959  et  seq.) 

Non  ego  autem,  sed  gratia  Dei  mecum,  Non  quia 
ipse  nihil,  etc,  u^que  ad  adjuvaret.  (Id.,  lib.  ad 
Paulin,  episc.)  « 

Sive  enim  ego,  sive  illi,  sic  prsedicamus,  et  sic  cre- 
didistis.  Inter  medium  montium  pertransibunt 
aquae.  Putemus  hoc  ita,  etc,  usque  ad  apostoli  re- 
tinebant.  (Id.,  tracf.  psal,  ciii,  tom.  IV,  part.  iii. 
col.  1356  et  seq.) 

Quod  autem  erat  apostoli  Pauli  evangelium,  hoc 
etiam,  etc,  usque  ad  Salvatoris.  (Id.,  lib,  contr. 
Faust.  Ti,  tom.  VIII,  col.  210.) 

Si  autem  Christu^  pexdicatur  quod  resurrexit  a 
mortuiSf*  giumodo  guidam  dicunt  in  vobis,  guoniam 
resurrectiOf  etc.  usque  ad  mortui  non  resurgunt,  At- 
tendamus  Apostolum,  cum  ingenti  cura  veritatis, 
etc  usgue  ad  voritatem  recuperari.  (Id.,  epist.  ad 
Hierony.y  tom.  II,  col.  H3.) 

Nam  si  mortui  non  resurgunt :  negue  Christus  re- 
surrexit,guod  si  Christus  non  resurrexit^vana  est  fvdes 
nostra,  etc,usque  ad  hominibus, Suni  veraB  connexio- 
nes  ratiocinationis,  falsas  habentes,  etc.  usgue  ad 
mortuorum.  (Id.,  lib.  ii  de  Doct,  Christ,,  tom.  III, 
part.  I,  col.  58.) 

Nunc  autem  Christus  resurrexit  a  mortuis  primitix 
dormientium  :  guoniam  guidem  per  hominem  mors, 
etc.,usque  ad  ^us  crediderunt.Eomo  et  homo.Homo 
ad  mortem.Homo,  etc,  usgue  ad  Doraini  tui.  (Id., 
tract.  Evang.  sec  Joan.  iii,  tom.  III,  part.  ii,coI.  140 
•t  seq.) 

Quia  ego  vivo,inquit,et  vos  vivetis.Quia  vivit:id- 
eo,etc  ,  usgueady  nisi  per  Christum.  (Id,, coliSSO.) 

Sicut  enim  in  Adam  omnes,  etc,  usgue  ad  filii 
Dei.  (Id.,  epist,  ad  Oplatum  episc^  tom.  II,  coI.859.J 

Neque  anim  alio  sensu  dictum  est,  etc,  usque  ad 
in  Christo.  (Id.,  lib,  ad  Marcel.  iii,*tom,  X,  part.  i, 
col.  197.) 

Duo  ista,  quffi  in  uno  fiunt  homine,  nasci  et  re- 
nasci»  etc,  usque  ad  significans.  (Id.,  epist.ad  Dar- 
danum  de  prxsentia  Dei,  tom.  II,  col.  843  et  seq.) 

Ut  ergo  sicut  per  unum  hominem  mors  :  ita  et 
per,  etc,  usque  ad  mortuorum.  (Id.,  lib.  de  Trinit. 
IV,  tom.  VIII,  col.  89  .) 

Sicut  enim  in  Adam  omnes  moriuntur,  sic  et  in 
Christo  omnes  vivificabuntur.Perhancenim  Aposto- 
Iicam,etc.  ,usgue  ad  novitate  displicet.  {ld.ylib.de  Ori- 
gine  animx  ad  Hyeronymum,iom.  II,coI.729  et  soq.) 

Propter  hoc  exemplum  futurx  nostrae  resurrec- 
tionis,etc.,  usque  ad  gloriae  suae.  (Id.,  lib,  iv  de  Tri- 
nit.  tom.  VIII,  col.  892. 


A  Deinde  finis  cum  tradiderit  regnum  Deo  et  Patri : 
cum  evacuaverit  omnem  principatumf  et  potestatemy 
et  virtutem.  Quid  putabimus  esse  doroum  Dei,  nisi 
templum,  etc,  usque  ad  regnum  tuum.  (Id.,  trad. 
Evang,  sec.  Joan.  lxviii,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1814.) 

Erit  ergo  regnum  christianorum,quod  modo  col- 
ligitur,  etc,  usgue  ad  ab  initio  mundi.  (Id,,  col. 
1597.) 

Nec  sic  arbitremur  Ghristum,regnum  traditarum 
Deo  et  Patri,  ut  adimat  sibi.  Nam  et  quidam,  etc., 
usgue  ad  omnia  in  omnibus.  (Id.,  lib,  i  de  Trin, 
tom.  VIII,  col.  820.) 

Commemorabuntur,  inquit,  et  convertentor,etc., 
usque  ad  a  patre.  (Id.,  lib.  de  Gra.  Novi  Tesl.y  psaL 
XXI,  tom.  II,  col.  566.) 
«  Oportet  autem  illum  regnare  donec  ponat  omm 
inimicos  suos  sub  pedibus  suis.  Divinarum  Scriptu- 
rarum  incuriosos,  etc.,  usque  ad  sub  pedibus.  (Id., 
lib.  i  de  Trinit.,  tom.  VIII,  col.  830.) 

Novissime  autem  inimica  destruetur  mors.Q\iBXid\\i 
sumus  in  corpore  :  peregrinamur  a  Domino,  etc., 
usque  ad  mor.uorum.  (Id.,  tract.  psal.  cxLviir,  tom. 
IV,  part.  I,  col.  1940.) 

Dictum  est :  Gum  tradiderit  regnum  Deo  etpatri. 
Quasi  nunc  non  teneat,  etc,  usque  ad  in  omnibug. 
(Id.,  lib.  txxxiii  Qua^t.,  tom.  VI,  col.  75.) 

Quod  ait  Apostolus :  Cnm  autem  e\,eic.fUsqu£ ad 
aequalis  est  Filius.  (Id-,  lib.  i  de  TrinUat., iom.Wll, 
col.  829  et  seq.) 

Et  nunc  clarifica  me  tu  Pater  apud  teraetipsum, 

claritate  quam  habui  priusquam  mundus  esset  apud 

C  te.  Ordo  verborum  est,  etc,  usque  ad  in  ipso.  (Id., 

tract.  Evang.  sec  Jodn,  cx,  tom.  III,  part.  iii,  col. 

im,) 

Scimus  dictum  esse  :  Patrem  Filio  esse  majo- 
rem,  etc,  usque  ad  minor  Patre.  (Id.,  lib.  x  collat, 
cum  Maximino,  tom.  VIII,  col.  723  et  seq.) 

Ad  horam  quippe  apparuerunt  illa,  ^ic, usque  d 
subjectas  in  ea.  (Id,^  excollat.  cum  Max,.  tem.VUI, 
col.  756  et  seq.) 

Non  autem,  ut  putas,  corpus  tantum  filii,  id  est 
etc,  usqu^  ad  esse  subjectum.  (/d.,  col.  787.) 

Nec  quisquam  ita  existimet  de  Patre  intelligen- 

dum,quod  subjecerit  omnia  Filio,  ut  ipsum  Rlium 

sibi  omnia  subjecisse  non  putet.  Inseparabilis  est, 

etc,  usque  ad  qui  evacuat.  (Id.,  lib.  de  Trinitnte  i, 

D  tom.  VIII,  col.  830.) 

Ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus.  Praemium  virtutis 
erit  ipse  qui  virtutem  dedit,  etc,  usque  ad  commu- 
nis.  (Id.,  lib,  xxin  de  Civ.  Dei,  tom.  VII,  col.  801.) 

Perniciosum  autem  est  consilium  hominis  ipsi, 
etc,  usque  ad  quibus  dicitur.  (Id.,  tract.  psal.  cv, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  14, 15  et  seq.) 

Justorum  desideriorum  satietati.tunc  nihil  deerit, 
quando  Deus  omnia  in  omnibus  erit.Ad  quam  bea- 
titudinem  ii  perveniunt,qui  huic  saeculo  ante  sepa- 
rationem  animae  a  carne  moriuntur  :  nec  in  eis,etc, 
usque  ad  corpus  implebit.  (Id.,  lib.  Sent,  Prosperi, 
fom.  X,  part.  li,  col,  1895.) 


349 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULL  — EP.  L  AD  COU. 


350 


Quotidie  morior  per  vestram  gloriam^fratreSy  quam  A 

wbeo  in  Christo  Jesu  Domino  nostro,\]i  noveritis  ve- 

nimjurare  non  esse  pcccatum,  invenimus,  etc, 

uque  ad  adhibet  Deum.  (Id.,  serm,  de  epist,  Jacohi^ 
nemojuret,  tom.  V,  part.  ii,  col  974  et  seq.) 

Jarationem  autem  cave  quantum  potes,  etc,  us- 
gu^od  consuevitjurare.  (Id.,  lib.  ad  Cons.  Hilarii, 
tom.  II,  col.  693.) 

Qui  dicit  :Ecce  coram  Deo,quia  non  mentior,etc, 
usque  ad  ad  fidem.  (Id.,  in  expositime  episL  ad  Ga- 
laias,  tom.  III,  part.  ii,  col.  2110.) 

Si  secundum  hominem  ab  hetias  pugnavi  Ephesi, 
quid  mihi  prodestsi  mortui  non  resurgunt?  Manduce- 
mtu,  aic,  usque  ad  vohis  /o^uor.  Apostolorum  tem« 
poribus  invenimus  fuisse,  etc,  usque  ad  non  est. 
(Id.,  lib,  V  de  Bapt,  tom.  IX,  col.  210.)  n 

Suut  homines  qui  dicunt :  Non  est  homini  bene, 
nisicui  assunt  camis  deliciee,  etc,  usquead  moria- 
tur.  (Id.,  serm,  de  ver,  evang.,  tom.  V,  part.  ii,  col. 
160  ct  seq.) 

Animadvertimus  cum  apostoli  epistola  legeretur, 
etc,  usque  ad  secnri  moriamur.  (Id.,  serm.  de  Re- 
surrect.,  tom.  V,  part.  ii,  col.  1599  et  seq.) 

Noiite  seduciy  corrumpunt  mores  honos  colloquia 
mala.  Fratres  mei,  qui  timetis  Deum,  mementote 
quod  ait,  etc.,  usqus  ad  Deo  vestro.  (Id.,  epist.  ad 
plebem  Hipponensem,  tom.  II,  col.  270.) 

Sed  dicet  aliquis  :Quomodo  resurguntmortui  ?quaU 
Qutem  corpore  venient  ?Gum  resurrectionem  mortuo- 
rum  persuadere  veliet  eis,  etc,  usque  ad  continuo 
additum  est.  (Id.,  epist.  ad  Coioss.,  tom.  II^  col  944 
et  seq.)  C 

Manifestum  est,  quod  per  ccBlestem  hominem 
Ghristum  velit  accipi,  etc,  usque  ad  ascendit  in 
cflBlum.  (Id.,  serm.  deresurrect.  »ior^,tom.  V,  part. 
n,  col.  1620  et  seq.) 

Alia  claritas  solis,  et  atia  claritas  lunw,  et  alia 
elaritas,  etc ,  usque  ad  resurrectio  mortuorum.  Et 
si  alius  est  alio  fortior,  alius  alio  sapientior,  alius 
alio  justior,  etc,  usque  ad  non  sit  in  regno.  (Id., 
tract.  sec.  Joan.  lxvii,  tom.  III,  part.  ii,  coi.  4812 
etseq.) 

Gomparata  est  resurrectio  mortuorum,  etc,  ia- 
quead  GoBlum  commune.  ^ld.,  serm.  de  ver.Evang., 
tom.  V,  part.  i,  col.  736.) 

Seminalur  corpus  animaley   surget  corpus  spiri- 
tale.  Resurgent  sanctorum  corpora  sine  ullo,  etc,  n 
wiue  ad   inimicos.   (Id.,  lih.   Enchir.,  tom.   VI, 
coL  374.) 

Sicut  enim  spiritus  carni  serviens^non  incongrue 
camalis :  ita  caro,  eic. ,tisque  ad  scriptum  est  (Id., 
lib.  xni,  de  Civ.  Dei,  tom.  VII,  col.  393  ct  seq.) 

CSorpora  ergo  jnstorum,  qun  in  resurrectione  fu- 
tura  sunt,  neque  ullo,  etc,  usque  ad  qualitate  con- 
veoiat.  (id.,  col.  395  et  seq.) 

Erit  ergo  apiritui  subdita  caro  spiritalis,  etc,fM- 
quead  spiritale.  (Id.,  /ift.xiv,  de  Civ.  Dei,  tom.VII, 
col  408.) 

GentileSy  plerumque  pnilosophorum  argumentis 


nobiscum  agere  student.  etc,  usque  ad  fruemur. 
(Id.  lih.  deSym.,  tom.  VI.  col.  194  et  seq.) 

Si  est  corpus  animaletest  et  spiritalCjSicut  scriptum 
est.Factus  est^  etc,  usque  ad  vivificantem.  Primus 
homo  de  terra  terrenus  in  animam  viventem  factus 
est.  etc,  usque  ad  Ghristo  vivificatur.  (Id.,  tib.  xiil 
de  Civ.  Dei,  tom.  VII,  col.  396  et  seq.) 

Pristina  stabilitas  eorporis  quam  peccando  amisi- 
mus,  habebat  tantam  felicitatem,in  defectum,etc, 
usque  ad  spiritum  vivificantem.  (Id.,  lib.  i,  tract.  x 
in  Joan.,  lih.  contra  Manich.) 

Primus  de  terra  terrenus,  secundus  de  ccelo  -ccer 
lestis.  Primus  homo  de  terra  terrenus,  ille  Adam 
de  limo  formatus,  etc,  usquead  refecti  sumus.(Id., 
tib.  contr.  Faust.  ii,  tom.  VIII,  col.  214.) 

Primus  homo  Adam  sic  olim  defunctus  est,etc., 
uj^ti^ ad et  secundus.  (Id.,  lib.  Sent.  Prosperu^iom, 
X,  part.  II,  col.  1885.) 

Hoc  autem  dico  fratres,  quoniam  caro  et  sanguis 
rcgnum  Dei  possidere  non  possunt :  neque  corruptio, 
incorruptionem  possidehit.  Nolebat  eos  ad  hoc  sdifl- 
cari  :utarbitrarentur,  etc,u^9U«adderesurrectione. 
(Id.,  serm*  de  Resur.  mort.,  tom.  V,  part.  ii,  col. 
1623.) 

Gredimus  et  carnis  resurrectionem,  non  tantum 
qua,  etc,  usque  ad  quod  scriptum  e8t.(Id.,  serm.de 
sym.,  tom.  VI,  col.  194.) 

Dixit  Apostolus,  cum  inde  loqueretur,  eic. jUsque 
ad  continuo  subdidisse.  (Id.,  tih.  i  Retract.,  iom.  I, 
col.  613.) 

Quod  ergo  ait  Apostolus  iGaroet  sanguis  regnum 
Dei  non  possidebunt,  etc,  usque  ad  ista  dilexerint. 
(Id.,  lib.  u  Hetract.y  tom.  I,  col.  634.) 

Ecce  mysterium  vohis  dico.  Omnes  quidem  resur- 
gemus,  sed  non  omnes  immutahimur.  Resurget  ergo 
pius  populus,  eic. fUsque  ad  pr8ecipitetur.(Id.,/t6.  de 
vera  Relig.  tom.  III,  part.  i,  col.  144.) 

Dixit  Apostolus,  cum  de  resurrectione  corporum 
loqueretur,  etc,  usquefld  nosse  possimus.  (Id.,  lih. 
XX  dc  Civ.  Dei,  tom.  VIII,  col.  688  et  seq.) 

Priusquam  miserarum  delectationum,etvolupta- 
tum,  etc,  usque  ad  fmirentur.  (Id.,  tract.  psal. 
Lvii,  tom.  rV,  part.  i,  col.  689.) 

In  momentOyin  ictu  ocuti,  in  novissima  tuba.  Canet 
enim  tuba :  mortui  resurgent  incorrupti,  et  nos  immur 
tabimur.  Quid  sit  atomus,  multi  vestrum  non  no- 
runt.  Atomus  dictus,  etc,  usque  ad  novissimam 
dicit.  (Id.,  serm.  de  Resur.  mort.,  tom.  V,  part.  ii, 
col.  ^1624  et  seq.) 

Quod  Ghristi  corpus  non  dissolutum  tabe^  atque 
putredine  die,  etc,  usque  ad  redditurum.  (Id.,  /t6. 
VI  Quxst.  conlra  Pagan.,  tom.  II,  col.  372.) 

Gum  solem  intuemur  orientem,certe  manifeslum 
est,  etc,  usque  ad  celerius  inveniri.  (Id.,  lib.  iv  de 
Gen.  ad  lit.,  tom.  III,  part.  i,  col.  319  et  seq.) 

Imraortalitas  carnis  illo  perficietur  momento  re- 
surrectionis,etc.,t«7Uc  ad  misisti  Jcpum  Ghristum. 
(Id.,  ex  lib.  de  Trinii.,  tom.  VIII,  col.  1056.) 

Ista  mors  ssepe  in  Scripturis  dormitio  dicitur  pro- 


8St 


FLOm  DIACONI  MONACHI. 


35» 


pter,  usque  ad  ratione  cogitabit.  (Id.,  lib.  ds  Gratia  A 
Novi  Testamenti,  tom.  II,  coi.  572  etseq.) 

Cum  autem  morlale  hoc  induerit  immortalitatem, 
tunc  fiet  sermo  qui  scriptus  est.  Absorpta  est  mors  in 
victoria^  ubi  est  mors  victoria  tua  ?  ubi  est  mors  acu- 
lius  tuus?  etc,  usque  ad  inanis  in  Domino.  Quia 
sicut  apostoliapertis8imaverbadeclarant,eo  absor- 
bebitur,  etc.,  usque  ad  justiGcalionem.  (Id.,  lib.  iii 
ad  Marcellinum^  tom.  IX,  part.  i,  col.  197  et  seq.) 

Absorpta  est  mors  in  victoria.Ubi  est  mors  con- 
tentio  tua?Ubi  est  mor^  aculeus  tuus  ?AcuIeus  au- 
tem  mortis,  peccatum :  virtus  vero  peccati  lex. 
Mortem  signiiicari  arbitror  boc  loco,carnalem,elc., 
usquead  carnalis  obruetur.  (Id.,  tib.  lxxxiii  Qu3e- 
stionum  Rom.  13,  tom.  VI,  col.  79  et  seq.) 

Absorpla  est  mons  in  victoria.  Ubi  est  mors  con-  n 
tentio  tua,  etc.»  usque  ad  sacrificium  Domino.  (Id., 
tract.  psai.  lxiv,  tom.  IV,  part.  i,  col.  776  et  seq.) 

Tuncfiet  :Non  modo  fit,sed  tunc  fiet.Quidtune  fieL^ 
SermOy  etc,  usque  ad  victorem  coronavit.(Id.,s^/n. 
de  ver.  jipostoli  68,tom.  V,  part.  ii,  col.893  et  seq.) 

Stimulus  autem  mortis  peccatum  est,  virtus  vero 
peecati  lex.  Aculeus  mortis  peccatum  est.  Gujus 
punctione  facta  est  mors.  Peccatum  quasi,etc.,  us- 
que  ad  nec  possint.  (Id.,  serm.  de  verb.  Apostoli  in 
eap.  5  posiHs.) 

Apostolus  cum  vellet  ostendere  quantum  pecca- 
ium  gratia,  etc,  usque  ad  ipsa  contemnitur*  (Id., 
Ub.  XIII  dc  Civ.  DeU  tom.  VII,  col.  380.) 

Augetur  enim  concupiscentia,  et  majores,  etc, 
usque  ad  a^juvantis.  (Id.,  /t6  de  Gratia  et  libero  ar- 
bitrio.  tom.  X,  part.  i,  col.  887.)  ^  C 

Deo  autem  gralias  qui  dedit  nobis  victoriam  per 
Jesum  Christinttm  Dominum  nostrum.  Ck)nfidite  :ego 


vici  mundum,  confiderunt  et  vioepunt.  In  quo  Bisi 
in  illo.  Non  enim  vicisset  ille  mundum,  etc,  utqm 
ad  ego  vici  mundum  (Id.,  tib,  de  Perfect.  justi  ho- 
minis,  tract.  evang.  sec.  Joan.  i.) 

GAPUT  XVI. 

De  collectis  autem  qux  fiunt  in  sanclos,  sictU  ordi- 
navi  ecclesiisGalatieSjita  et  vos  facite:per  unamsab- 
bati  unusquisque  vestrum  apudseponat,eit.,\i9qMQiiA 
si  Dominus  permiserit.  £t  apostolus  Paulus  potest 
videri  de  crastino  cogitare,etG.,  ta^  od  eat  nobis. 
(S.  Aug..  lib.  dc  Serm.  Domini  in  monte,  tom.  lU, 
part.  I,  col.  4295.) 

Permanebo  autem  Ephesi  usque  ad  Penteeostm* 
Ostium  enim  mihi  apertum  est  magnum,  et  evidens: 
et  adversarii  multi.  Si  autem  venerit  Timoiheus,  etc., 
usque  ad  cum  ei  vacuvmfuerit.Q\xid  hic  aliud  potest 
intelligi,  etc,  usque  ad  non  est  datum.  (Id,  Hb.  de 
Prwdes.  sanct.  tom.  X,  part.  i,  eol.  989  et  aeq.) 

Yigilitate  et  state  in  fide  viriliter  agite,  et  confortA' 
mini.  Viriliter  age :  noli  dissolvi :  ne  sis  iuter  eos 
quibus  dicitur  :  Vs  iis  qui  perdiderunt,  etc,  usque 
ad  femina  est.  (Id.,  traet.psal.  xxxvi,  eeeles.  u.) 

Omnia  vestra  in  charitcte  fiant,  obsecro  autm  vos 
fratres,  nostis  domum  Stephante,  et  Fortunati,  el 
Achaici,  quoniam  sunt  primUise  Achauae  i  et  in  tnt- 
nisterium  sanctomm,  etc,  usque  ad  Sahitatio  im 
manu  Pauli.  Cum  dicit :  Omnia  vestra  cum  oha- 
ritate  fiant,  etc,  usque  ad  operatur.  (Id.,  lib.  de 
Gratia  et  lib.  arbiL,  tom.  X,  part.  i,  col.  902.) 

Si  quis  non  amat  Dominum  nostrum  Jesum  Chri' 
stum:  sU  anathema,  etc,  usque  ad  Ckrisio  JesUf 
Amen.  Simul  Graeco  ot  Syro  utitur  verbo,  etc.,w?w 
ad  Dominus  redeat.  (Id.,  serm.aliercatimis  amPa- 
scentto  Ariano,  tom.  II,  col.  1161.) 


IIN  EPISTOLAM  II  AD  CORINTHIQS. 


ABGUMENTUM. 

Post  actam  a  Gorinthiis  poenitentiam  consolato- 

riam  acribit  eis  epistolam  apostolus  a  Troade  per 

Titum ;  et  collaudans  eos,  hortatur  ad  meliora, 

contristatos  quidem  eos,sed  emendatos  ostendens, 

CAPUT  PRIMUM. 

Paulus  apostolus  Chrisli  Jesu  per  voluntatem  Dei,  D 
et  Timotheus  frater  ecclesiw  Dei,  quae  est  Corinthi, 
cum  omnibas  sanctiSf  qui  sunt  in  universa  Achaia. 
GraUa  vobis  et  pax,  a  Deo  patre  nostro,  et  Domino 
Jesu  Christo.  Benedictus  Deus,  et  pater,  etc,  usque 
ae  ut  ex  multarum  personis  facierum  ejus  qu3e  in  no- 
bis  est  donationis  per  multos  gratix  aganlur  pro 
nobis.  Amat  Paulus  dici  a  nobis  peccata  sua :  ut 
glorificetur  ille,  usque  ad  sanata  est.  (S.  A\xg.,tract. 
episL  Joan.  tom.  III,  part.  ii,  col.  2037.) 

Nam  glorialio  nostra  hxc  est  testimonium  conscien- 
tisB  nostrss,  quod  in  simplieitate  cordis  et  sinceritate 
Dei,  etCjUsque  ad  sed  est  in  illo  e5/.Superba  anima 
in  conspectu  hominum,etc,tt^9U6a(2ipsacon8cientia. 
(Id.,  tract.  psaljOifUm.  IV,  part.  i,  col.  164  et  seq.) 


Exultabunt  sancti  in  gloria»  lotabuntur,  etc. 
Non  in  tbeatris,  etc,  usque  ad  inchoavit.  (id.,tnul 
psal.  Gxux,  tom.  V,  part.  i,  col.  1955.) 

Nemo]est  diabolo  astutior  ad  figendum.  Nam  et 
nunc  omnia  falsa  crimina  de  eanotis  ipse  confingit, 
scit  euas  criminationeB,  etc,  usque  ad  adimplets 
sunt.  (Id.,  ser.  de  ver.  Evang.,  lib.  centr.  Faust.) 

Nec  eos  audiamue  qul  non  verum  hominem.et^* 
usque  ad  mentiantur.  (Id.^  /t6.  de  Agone  ChrisL. 
tom.  VI,  col.  300  et  seq.) 

Omnes  enim  promissiones  Dei,  in  illo  est  :id  esi 
in  illo^  etc,  usque  ad  eAie  Dewi.  (lbid.9  ool.  296.) 

Notum  ergo  fratres  desideriom  noatrum  JOkon  si^ 
nisi  ad  vitam  aeternam,etc.,  usque  ad  alet  in  patria. 
(Id.,  serm.  de  ver.  kpost.) 

GAPUT  II. 
Statui  autem  hoc  ipsum  apud  me:  ne  iterum  01 
tristUia  venirem  ad  vos,  si  enim  ego  eontristo  vos^  et 
quis  est  quime  IxUfieet,  nisi  qui  contrisiatur  exme} 
Et  hoc  ipsumscripsi  vobis,  etc,  usque  ad  sei  vakfor 
ctms  ais,  profeetus  mn  in  Uacedmimk.  Qiiibii«  va- 


r 


3»3 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  EP.  H.  AD  GiiR. 


351 


lerecitfeto.yfM^tie  ad  apertum  est  ostlum.  (S.  Aug.,  A 
Ub,  dePragd.  sanct.f  tom*  X,  part.  i,  col.  990.) 

Dee  atUem  gratias,  qui  semper  triumphai  nos  in 
Chrisio  Jesu  :  et  odorem  notitise^  etc,  usque  ad 
ChristB  loquimur.  Ecc«  unde  gratias  agit  miles  acer* 
rimns,  elc.^  usqu€  ad  idoneus.  (Id.,  ibid.f  tom.  X, 
part.  1,  col.  990.) 

Domns  autem  repleta  est  odore,  etc.,  usque  ad  oc- 
cidit  bonus  odor.  {Id.,  tract.  u  m  wang.  see.  Joan.^ 
tom.  III,  part.  ii^  col.  1760  et  seq.) 

Habeat  aliquia  sanum  olfactum,  consentiat  quo- 
modo,  etc,  usque  ad  respiramus.  (Id.,  tract.  psal. 
xxxvii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  401.) 

Inde  bonus  odor  qui  sigtiificatur  nominatis  qui- 
busdam,  ete.,  usque  ad  bono  odore.  (}A.,tract.psaL 
xui,  tom.  IV,  part.  iv,  col.  507  et  seq.)  H 

Dicit  ipsa  -dominica  sponsa  :  Post  odorem  un- 
gtientorHm,  eic.,  usque  ad  diffundebatur.  (Id., «erm. 
w  natdii  mart.,  tom.  V,  parl.  i,  «ol.  4250.) 

BoQUS  odor  Christi  est  praedicatio,  etc,  usque  ad 
JD  salutem.  (Id.,  lib.  Sent.  Prosperij  tom.X,part.if, 
col.  1891.) 

CAPUT  III. 

Incipimus  iterum  nosmetipsos  cemmendarel  Aut 
minquid  egemus  sicut  quidam  commendatitiis  epistolis 
ad  voSf  aul  ex  vohis?  Epistola  nostra  vos  estis,  etc, 
usqrtcad  cordiscamalibus.Per  Ezechielem  prophetam 
!)omInus  di&it^  -et  dabo,  etc,  usque  ad  medicinaliter. 
(S.  Aug.,  Ub.  III  de  Doct.chrisl.,  i.  III,  part.  i,  col.  85.) 

Spiritus  Dei  cujus  dono  jtistiricamur,  etc,  usque 
ad sine  sensu  est.  (Id.,tom.X,part. i,  col.  218  et  seq.) 

Novi  Testamenti  charitas  legem  facit,  eia.jV^que  C 
nd  gratiam  Dei.  (Id.,  lib.  Quaest.  Fxo.   iit.  cxlvj, 
tom.  ni,  part.  i,  col.  653  et  seq.) 

Auferam  ab  eis  cor  lapideum,  et  dabo  eis,  etc, 
itsque  ad  inflexibilem.  {ld.,Hb'de  Gral.et  libero  arhit.^ 
tom.  X,  parl.  l,  col.  898.) 

Fiduciam  auiem  talem  habemus  per  Christum  ad 
Ikum,  non  quod,  etc,  usque  ad  Deo  est.  Vigilantis- 
Bime  cum  dUisset,  eonfldentiam  talem,  etc,  usque 
ad  Deo  est.  (Id.,  lib.  de  Bapt.  par.) 

Gommendans  istam  gratiam  quae  non  datur,  etc, 
^tsque  ad  en  Deo.  (Id.,  lib.  de  Prsed.  sanct.  tom.,  X, 
part.  I,  coL  962etBeq.) 

Cogitantes  credimus,  oogitantes  loquimur,  etc, 
vque  ad  cogitationes.  (Id. ,lib.  de  Bono perse.,  tom. X, 
part.  II,  col.  l^,  sensu  mystico.)  D 

Qui  et  idoneos  nos  fecit  ministros,  etc.,  usque  ad 
aulem  vivifieat.  Gavendum  est  ne  figuratam  locutio- 
nem  ad,  etc,  usque  ad  religarent.  (Id.,  lib.  ni  de 
Doctr.  Christ.,  tom.  III,  part.  i,  col.  69.) 

Ubi  ait  Apostolus :  Littera  oocidit,spiritusautem 
viviGcat :  non  aliam  yult  intelligi  litteram,  etc, 
vsque  ixd  revelanda.  (Id.,  lib.  de  Liitera  et  spiritu, 
tom.  X,  part.  i,  215  et  seq.) 

Cum  enimj  inquitytransierit ad Christum,etc.,y3ie(\Me 
ad  ibi  libertas.  Kemoergo  ohristianorum,  etc,  usque 
ad  faciebat  fimeri.  (16.,  cel.  220.) 

Vera  BponsaCbriB@lntelIigit  quid  distetiiiterHi- 


teram,  etc,  usque  ad  aiat  mala.  (Id.,  lib.  contr* 
Faust.  15  tom.  VIII,  col.  311  et  seq.) 

Decalogum  quippe  Iegi6,etc,uj^u5  ad  sed  gratia 
Saivatoris.  (Id.,  tract.  Hvang.  sec.  Joan.  cxxiii, 
tom.  III,  part.  ii,  col.  1963.) 

Nos  enim  dicimus  humanam  voluntatem  eio  di-* 
vinitus,  ctc,  usque  ad  littera  sonum.  (Id.,  lib.  de 
Spir.  et  litt.f  tom.  X,  part.  i,  col.  303. 

Quanto  sunt  charitati  futura  meliora,  tanto  sunt, 
etc,  usque  ad  scientia  aedificat.  (Id.,  epist.  ad  Ana- 
stasiwmj  tom.  II,  col.  593.) 

Dominus  autem  ipse  non  solum,  etc,  usque  ad  et 
ipse.  [Id.jWh.deCor.  et  Cro/.,tora.X,part.i,col.  917.) 

Quodsi  ministratio  mortis  litteris  deformata  in  lapidi- 
bus,  etc,^  usque  ad  evacuatur,etc.  Quod  si  ministratio 
mortis  litteris  deformata,  etc,  usque  ad  damnatio- 
nem.  (Id.,lib.  contra  inimicum  legis  et  prophetarum, 
tom  VIII,  col.  651  et  seq.) 

Quod  si  ministratio  mortis  litteris  deformata,  rn 
lapidibus  fuit  in  gloria,  et  cxtera.  Gur  ministratio 
mortis  dicitur  si  bona,  eic.,usque  ad  scriptum  est. 
(Id.,  lib.  ad  Simplicianum,  tom.VI,col.  109et3eq.) 

Ila  ut  non  possent  filii  Israel,  etc.,  usque  ad  eva- 
cualur.  Quod  non  poterant  intendere  lilii  Israel  in 
faciem,  etc,  usque  ad  ministrata  sunt?  Id.,  ^t^.  i 
contra  inimicum  legis  et  prophelarum,  tom.  VIII,  col. 
652  et  seq.) 

Dicit  Deus  ad  Cain :  Et  nunc  maledictustu  a  terra, 
etc,  usque  ad  transeunlibus.  (ld.,\ih. contra  Faust., 
tom.  Vill,  col.  259.) 

Evacuatur  namque  in  Christo  non  Vetus  Testa- 
mentum,  etc,  usque  ad  tegebantur.  (Ld.,lib.  deUtL 
credendi,  tom.  Vlll,  col.  71.) 

Erat  prophetia  antiquis  temporibud,et  a  proph^ 
tiffi,  etc,  usqu£  ad  extendaris.  (Id.,  tract^  in  Evang. 
sec.  Joan.  tom.  III,  part.  n,  col.  1459.) 

Nihil  enim  prodest  Testamentum  Vetus  de,  etc, 
i^que  ad  verissima  spiritualis.  (Id.,  Ub.  de  CiviL  Dei, 
U,  tom.  VII,  col.  539.) 

Quomodo  ergo  tollitur  velamen  dicitipseAposto- 
lus.  Cum  autem  transieris  ad  Dominum,  auferetur 
velamen.  Juda?us  ergo  non  transiens,  ete.,  usque  ad 
transeant  ad  Dominum.  (Id.,  serm.  de  ver.  Evang., 
XVII,  psal.  Lxiv,  col.  778.) 

Splendor  in  fkcie  Moysi  taaquam,  etc,  usque  ad 
Jesus  Christus.  (Id.,  tract.  psal.  lxiv,  tom.IV,  part. 
I,  col.  778.) 

Personam  ejus  gerebat  Moyses,  et  ideo  velum  ante 
86  ponebat,quando  loquebatur  populo:  quia  quaa- 
diu  illi  in  lege,  carnaiibus  gaudiis  et  voluptati- 
bus,  etc,  usque  ad  possit  videri.  (Id.,  Joan.y,  serm. 
de  ver.  Evang.,  lib.  contra  Manich.  i.) 

Dominus  aulem  spiritus  est.  Ubi  autem  spiritusDo- 
mini,  ibi  libertas.  Tanquam  proprie  videtur  Filius 
Dommus  vocari,  etc, uj^u^  ad  sed  charitas.  (Id.,lib. 
de  Trin.  ii,  tom.  VIII,  col.  857  et  seq.) 

Nos  vero  omnes  revelata  facie  ad  gloriem,  etc,, 
usque  ad  SpirUu  Domini.  Satis  apptset  Afostolum 


355 


FLOHI  DIACONI  MONACHL 


356 


ab  spocalonoa  ab  specula,  etc,  usque  ad  laaquam 
a  Domini  Spiritu.  (Id.,  lib.  Sent.  ProsperL,  lib,  de 
Trin.  xv,  lom.  VIII,  coL  1068.) 

Cum  ergo  hac  transformatione,  ad  perfeetum  fue- 
rit  bsc  imago  renovata,  similes  Deo  erimus,  qno- 
niam  videbimus  eum  non  per  speculum^sed  sicuti 
est,  quod  dicit  Paulus  apostolus, facie  ad  faciem.In 
qua  eum  facie  velamen,  etc..  usque  ad  ad  faciem. 
(Id.,  lib,  ad  Paulinam  de  vid.  Deo,  tom.  II,coL620.) 

GAPUT  IV. 

Ideo  habentes  hanc  administrationemf  etc.,  usque  ad 
non  ambulantes  in  astutia.  Hano  administrationcm 
non  ex  meritis  nostris^sedexDei  misericordia  esse 
dixit.Propter  quod  babentes  admini8trationem,etc., 
usquead  esse  quod  non  sunt.  (Id^  lib.  de  Baptis.par.) 

Neque  adulterantes  Verbum  Dei:sed  in,  etc.  fUaque 
ad  coram  Dco.  Quid  faciet  animus  nutans,  cum  se 
obtempcrare,  etc,  usque  ad  est  manifestius.  (Id., 
serm.  de  ver.  Evang.  ii,  tom.  V,  part.  i,  col.  372.) 

Quod  si  etiam  opertum  est  Evangelium  nostrum,  in 
his  qui  pereunt  est  opertum.  Et  cum  dixisset,  aliis 
quidcm  sumus  odor,  etc,  usque  ad  illi  fuit  ?  (Id.,/i&. 
de  Consensu  Evang.  iii,  tom.  111,  part.  i,  col.  1188.) 

In  quibus  Deus  hujus  sgeculi  excxcavit  mentes 
infideliumt  etc.,  usque  ad  gui  est  imago  Dei.  Utinam 
etisticxci  oppugnatores  legis,  et  propbetarum :  sic 
transeant  ad  Gbristum,  ut  non  sint,  etc,  usque  ad 
pertinebant.  [Id.j  lib.  i  contr.  inimicum  legis  etpro- 
phetarumy  tom.  VIII,  col.  655.) 

Hanc  sententiam  plerique  nostrum  \idi,eic., usque 
odexclamat.  (Id.,  lib.contr.Faust^,iom.V\llfCo\.3S9.) 

Illuminatio  Evangelii  glorix  Christi,  qui  est  imago 
D^t.  Imago  et  63qualitas,et  similitudo  distinguenda 
sunt :  quia,  etc,  usque  ad  impedimento  sit.  (Id., 
lib.  Lxxxiii  Qusest.y  tom.  VI,  col.  85  et  seq.) 

tion  enim  nosmelipsos  prxdicamus  :  sed  Jesum 
Chrislum  Domintim  nostrum.  Nos  autcm  servos  ve- 
stros,  etc.y  usque  ad  in  facie  Jcsu  Christi.Qwxn  etiam 
stultitifB  scribentis  assignat,  quod  dixerit,  etc,  us- 
que  ad  affectio.  (Id.,  lib.  contr.  inimicum  legis  et 
prophetarum,  tom.  Vlll,  col.  609.) 

Porro  si  huic  displicet,  etc,  usque  ad  expressit 
dicens.  {Ibid.f  coL  611.) 

Ad  illuminationem,  etc,  usque  ad  inculcet.  (Id., 
lib.  de  Bapt.  par.,  tom.  X,  part.  i,  col.  129.) 

Habemus  autem  thesaurum  istum  in  vasis  fictilibus, 
ut  sublimitas  sit  virtutis  Dei^etnon  exnobis.Inomni- 
bus  tribulationem  palimur,  sed  non  angustiamus.  Apo- 
riamur,  etc.^  usque  ad  in  vobis.  Adbaerens  Deo,etc., 
usque  ad  probatur.  (Id.,  lib.  de  Sent.  Pro5p.,  tom.X, 
part.  II,  col.  1867.) 

Habentes  autem  eumdem  spiritum  fidei  sicut  scri- 
ptum  est  :  Credidi,  propter  quod  locutus  sum.  Et  nos 
credimus,  etc.,  usque  ad  in  gloriam  Dei.  Habentes 
autem  eumdem  spiritum  fidei.  Non  enim  ait  scien- 
tiam  fidei,  sed  spiritum  fidei.  Quod  propterea  dixit, 
utintelligeremusquia  ndes,etc.,  usquead  loquimur. 
(Id.,  lib.  de  Gratia  et  libero  arbit.) 

Ante  adventum  Domini  nostri  Jesu  Gbristi,  etc. 


A  usque  ad  audi  diccntem.  (Id.,  traet.  Evang.  tec. 
Jocm.  XLV,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1722  et  seq.) 

Habentes  autem  eumdem  spiritum  ftdei^  etc.,  usque 
ad  loquimur.  Non  diceret  eumdem  spiritum  fidei,  nisi 
admonens  ctiam  antiquos,etc.,iw9u«cu2  servitutem 
genarat.  (Id.,/t6.  ad  Cons.  HHar.epist.^  ad  Faletium 
Comitem.) 

Antiquos  justoa  non  salvos  fecit  nisi  fides,  etc., 
usque  ad  dictum  est.  {Id.fEx  lib.  ad  Bonifaciumpa' 
pam  contra  Pelagianos,  tom.  X,  part.  i,  col.  569.) 

Credidi,  propter  quod  locutua  sum,  etc,  usguead 
ad  salutem.  (Id.,  tract.  psaL  cxv,  tom.  IV,  part.ii, 
col.  1491  et  seq.) 

Propter  guod  non  deficimus,  sed  licet  it  9111 
foris  est  noster  homo  corrumpatur,  tamen  is  qui  vntiu 
P  est,  renovatur,  etc.,  usque  ad  xtema  sunt.  NemiDi 
dubium  est,  sicut  interiorem  bominem  intelligen- 
tia,  etc,  u&que  ad  similitudo.  (Id.,  lib.  de  TrinitaU^ 
tom.  Vlir,  col.  983  et  seq.) 

Age  nunc,  videamus  ubi  sit  quasi  quoddam,etc., 
usque  ad  mens  novit.  (Id.,  lib.  xii,  col.  997  et  seq.) 

Paulus  apostolusinteriorembominempro  spiritu, 
ctc,  usque  ad  qui  fecit.  (Id., lib.  contr.  Faust.j  tom. 
VIII,  lib.  XXIV,  col.  475  et  seq.) 

In  corpore  adbuc  mortali  renovatio,  etc,  usque  od 
innobi8.(Id.,lib.  de  rnwi/aftf  iv,tom. VIII,  col.  890.) 

Ista  renovatio  non  momento  uno  flt  ipsiusconver- 
sionis,  etc,  usque  ad  visionem.  (Id.,  lib.  de  Trinitat. 
XIV,  tom.  VIII,  col.  4054  et  seq.) 

In  baptismo  quamvis  tota  et  plena  fiat,  etc, u^s^t^ 
ad  factum  est.  (Id.,  lib.  de  Bapt.  par.,  tom.  X,  part.i^ 
C  col.  456  et  seq.) 

Novus  bomo  et  interior  et  coelestis  babet,  elc, 
usque  ad  pollicetur.  (Id.,  lib.de  vera  Religione,iom. 
III,  part.  I,  col.  145  et  seq.) 

Attende  tehicbabere  laborem,  sed  attende  qualem 
iWeToquiQmjeic.,  usquead  requit^.m  incredibilem.(I<l., 
tract.  psal.  xciii,  tom.  IV,  part.  11,  col.  1211  et  seq.) 

Cbristiano  causa  recte  gaudendi,  etc,  usque  ad 
ad  patriam.  (Id.,  lib.  Sent.  Prosperi,  tom.X,parl.ii, 
col.  1868.) 

GAPUT  V. 

Scimus  enim  quoniam  si  terrestris  domus  nostra 
hujus  habitationis  dissolvatur,  quod  sedificationem, 
etc,  usque  ai  non  nudi  inveniamur.  Prior  enim 
omnium  creata  est  qusedam  sapientia,  etc,  usqite 
p  ad  bonum  est.  (Id.,  lib.  Conf.  xii,  tom.  I,  col.  833 
et  seq.) 

Si  possemus  aliter  pervenire  ad  Christum,  etc, 
usque  ad  aceto  potaverunt.  (Id.,  tract.  psal.  uvin, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  842  et  seq.) 

Nam  et  qui  sumu^  in  hoc  tabemaculo  ingefniscimus 
gravati,  etc,  usque  ad  mortale  est  a  vita.  Aggra- 
vamur  ergo  corruptibili  corpore  et,  etc,  w^^ 
errore  sunt.  (Id.,  lib.  de  Civit.  Dei  xrv,  c  11  et  m, 
tom.  VII,  col.  406.) 

Ingcmiscimus  gravati  :  sub  sarcina  scilicet,etc., 
usgue  ad  non  extra.  (Id.,  serm.  de  natali  apostokr., 
tom.  V,  part.  i,  coL  1374  et  seq.) 


357 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAIJLI.-  EP.  II.  AD  COR. 


358 


Salvam  fecisti  de  necessitatibus  animam  mcam.  A 

Quid  jam  dicam  de  necessitate,  etc,  ad  usque  mor* 

tem  Dolumus.  (Id.,  tract.  psal,  xxx,  tom.  lV,part.i, 

col.  238.) 
Mortis  diem  omnes  quidem  afTuturum  sciunt,  et 

eum,  etc,  usque  ad  iransferatur  .(Id.,  lib.de  Gratia 

m^i  TeslamsfUi,  tom.  11,  col.  544.) 
Vide  duas  mortes,    unam   temporalem,   usque 

od  recipienda.  (Id.,  serm,  de  amore  Dei^  et  amore 

iasculi^  tom.  V,  part.  ii,  col.  ^714.) 
Cumgratiam  uberius  inDomino  JesuGhristo  com- 

mendans,  etc,  VAque  ad  meipsum  illi.  (Id.,  lib.  de 

Baptis.  par.,  tom.t  X,  part.  i,  col.  110  et  seq.) 
Quandiu  enim  sumus  in  corpore,  peregrinamur  a 

Ikmino,  Per  fldem  enim  ambuiamus  :  et  non  per 

speciem.Audemus  autcm  et  bonam  voluntatcm,etc,  -o 
usquead  in  psalmis.  (Id.,  lib,  de  Trinit.  Actuum  xv, 
MM,  V,  psal.  00 

Agnosco,  Domine,ut  possum.Nimirumiilud,etc, 
usque  ad  in  nobis.  (Id.,  tract.  Evang.sec.Joan.Lnyin, 
tom.  III,  part.  ii,  coL  4815.) 

Est  illuminatio  per  fidem,  etc  usque  ad  ait  Apo- 
stolua.  (Id.,  tract,  4  Epist,  Joan.,  tom.  III,  part.  ii, 
col.  2010.) 

Perfidem  adhuc  ambulamus,  etc,  usque  ad  ex- 
spectamus.  (Id.,  tract,  psal,  xvii,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  151.) 

Quandiu  enim  sumus  in  corpore,  etc,  usque  ad 
regione  vivorum.  (Id.,  tract,  psal,  cxiv.  tom.  IV, 
part.  I,  col.  1490.) 

Quandiu  sumus  in  corpore,  peregrinamur  a  Do- 
mino,  etc,  usque  ad  per  Ghristum.  (Id.,  psal,  cxiv,  C 
tract,  psal.  xiv,  tom.  IV,  part.  i,  col.  143.) 

Iq  quantacunque  temporali  felicitate  versemur, 
etc,  usque  ad  haec  verba  sunt.  (Id.,  lib,  de  Pasniten- 
Ua,  tom.  V,  part.  col.  1538.) 

Tunc  ergo  magna  et  perfecta  jucunditas :  tunc 
plenum  gaudium  :  ubi  jam  non  spes  lactat,sed  res 
nutrit.  Tamen  etiam  nunc  antequam  res  ipsa  ve- 
oiat  nobis:antequam  nos  ad  rem  ipsam  veniamus, 
etc,  usque  ad  antequam  videremus.  (Id.,  serm,  de 
Yerbis  aposl. 

Laus  fidei  est,  etc,  usque  ad  spes  desiderat.^Id., 
lih.  Sentent.  Prosperi,  tom.  X,  part.  ii,  col.  1880  et 
seq.) 

Omnes  enim  no$  fnanifestan  oportet  ante  tribunal 
Chisti :  ul  referat  unusquisque,  etc,  usque  ad  sive  q 
malum,  Facienda  est  ergo  justitia  quae  nobis^  etc, 
usque  ad  et  corpus.  (Id.,  lib,  de  Civ.  Dei  xvii,   tom. 
VII,  col.  531.) 

Hic  omne  meritum  comparatur :  quo  possit,etc., 
usque  ad  damnatio.  (Id*,  lib,  Bnchir,,  tom.  III, 
col.  283.) 

Omnes  astabimus  ante  tribunal  Ghristi,  ut  refe- 
raf,  etc,  usque  ad  jud\c&ntuT.{ld.,epist.ad  Fitalemy 
tom.  II,  col.  984  et  scq.) 

Frastra  sibi  homo,  etc,  usque  ad  neglexit.  (Id., 
lib,  Sentenl.  Prosperi,  tom.  X,  part.  ii,  col.  1873.) 

Scienles  ergo  timorem  Domini  hominibus  suademus : 


Deo  auUmmanifesti  sumus.  Spero  autem,  etc,usqu^ 
ad  non  in  corde,  Nemo  Deo  suadet,  etc,  usque  ad 
suadet  veritatem.  (Id.,  in  Expos.  epist,ad  Ga/.,  tom. 
III,  part.  II,  col.  2109.) 

Sive  enim  mente  excedimus.  etc,  usque  ad  urgct 
nos.  Videbitis  coelum  apertum  :  et  angelos  ascen- 
dentes  et  descendentes  supra  filium  hominis.  Audi 
uno  loco,  etc,  usque  ad  praedicatione.  (Id.,  tracL\u 
evang.  sec,  Joan.  i,  tom.  III,part.  i,  col.1449  et  seq.) 

Extasis  verbum  estGr8ecum,Latine,quantum,etc., 
usque  ad  ut  diceret.  (Id.,  tract.  psal,  xxxx,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  230.) 

Sive,inquit,menteexcessimus,etc  ^usquead  in  no- 
bis.(Id.,  tract.  in  psal.  ciii,  t.IV,  part.  ii,  col.  4364.) 

Cogitemus  quid  nobis  praerogatum,  etc,, usque  ad 
salutem.  (Id.,  lib.  de  Catechizandis  rudibus,iom,Vl, 
col.  322.) 

jEstimantes  hoc,quoniam  si  unu^  pro  omnibus  mor- 
tuus  est^ergo  omnes  tnor/tti,etc,usque  ad^^  resurrexit. 
Omnes  itaque  mortui  sunt  in  peccatis,etc, uj^ue  ad 
possimus.  (Id.  /i6,  xx  de  Civ,  Dei,  tom.VII,col.665.) 

Charitatis  erga  nos  Dei  tantum  apparuit,  etc, 
usque  ad  et  resurrexit.  (Id.,  epist,  ad  Armentarium 
et  Paulinum,  tom.  II,  col.  483.) 

Debet  enim  vita  humana  in  se  deficere,in  Christo 
proficere  :  ut  qui  vivunt,  jam  non  sibi  vivant,  sed 
ei  qui  pro  omnibus  mortuus  est,  et  resurrexit,  et 
dicat, eic. ^usquead  ut  anima  nostra  ipsi  vivat.(Id., 
serm.  de  Epiphania  ex  lib,  de  grat,  Nov.  Test. 
Eccles.  X.) 

Itaque  ex  hoc  nos  neminem  noinmus  secundum  car- 
nem,  etc,  usque  ad  jam  non  novimus.  Quod  dicit,et 
si  noveramus  Christum  secundum,etc.,UJ9U«adspe 
hoc  sumus.  (Id.,  lib,  contr.  Faustum,  tom.  VIII,col. 
249  et  seq.) 

Si  qua  ergo  in  Christo  nova  ^6a/ttra,etc,usquead 
per  Chrislum.  Unde  quemadmodum  cum  ipsa  verl- 
tas,  etc^,  usque  ad  mereamur.  (Id.,  lib,  de  Doct, 
Christ.f  tom.  III,  part.  i,  col.  33  et  seq.) 

Quid  est,  si  non  abiero,  etc,  u^^tt^  ad  spiritaliter 
novit.  (Id.,  tract,  Evang.  sec,  Joan.  xci,  tom.  III, 
part.  II,  col.  1869.) 

Sed  quid  estjam  non  videbitis  me,  etc^us^tt^  ad 
mundum.  (Id.  tract.  xcv,  col.  1872.) 

Omnis  ergo  nova  creatura,id  est  populus  inno- 
vatus  per  fidem,  ut  habeat  interim  in  spe,  quod  in 
re  postea  perficiatur,  in  Christo  habet  etiam  quod 
in  se  sperat.  Itaque  nunc  vetera,  etc,  tt^^u^  ad  se- 
cundum  carnem.(Id.,  lib.contr.Faustum  Manichaeum 
quia  omnia  ex  Deo.) 

Si  qua  igitur  in  Christo  nova  creatura,  vetera 
transierunt,  et  ecce  facta  sunt  nova.  Quee  vetera 
transierunt?  In  gentibus  omnibus,  etc,  usque  ad 
gaudio  dicimus.(Id.«  tract.  psal.  cin,  tom.  IV,  part. 
II,  col.  1379  et  seq.) 

Vetera  transierunt,  ecce  facta  sunt  omnia  nova, 
etc,  usque  ad  in  nova  currendo.  (Id.,  tract.  psal. 
XXVIII,  tom.  IV,  part.  i,  col.  420.)    ^ 

Noveam  creaturam  dicit  vitam,etc.,  usque  ad  ubi 


339 


FLORI  DIACONI  MONACHI- 


360 


ait.  (Id.,  th  exposiUone  epuU  ad  GaL,  tom.III,  part.  A.  monificati.  Alii  dicebatit  bonus  eat,  alii  dicebant 


11,  c»l.  2147  ot  seq. 

£/  dcdit  nobis  minisUrium  reconciliationis  :  quo- 
niam  quidem  Deus  &ra/,etc.,usque  ad  reconciliationis. 
Ut  mundus  credat,quiatu  me  misisti.Ecce  qui,etc., 
usque  ad  a  Deo.  (Id.,  tract,Evang.sec.  Joan.  tom.  II T, 
part.  II,  col.  4920  et  seq.) 

Si  autem  diceret,  ut  cognoscant  quia  tu  me,etc., 
usque  ad  per  me.  (/6.,  col.  4923.) 

Deue  erat,  inqait,  in  Christo  mundum  reconci- 
lians  sibi,  etc,  usgue  ad  Deus  esset.  (Id.,  tract. 
psal.  Lxviii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  850  et  seq.) 

Pro  Christo  ergo  legatione,  etc,  usque  ad  reconci" 
liamini  Deo.  Venient  legati  ex  ^gypto,  etc,  usque 
ud  prophetatum  est.  (Id.,  tract.  psal.  xcvii,  tom. 
IV,  part.  ii,col.  1254  et  seq.) 

De  peccato  solus  liberare  potest,  etc,  v^que  ad 
reconciliari ?  (Id.,  tract.  evang.  sec.  Joan  ,  tom.  III, 
part.  II,  col.  1695.) 

EuMf  inquitt  qui  non  noveral,  etc,  usque  ad  Dei 
in  ipso.  Quae  ignorabam,interrogabant  me.  Ignora- 
bat  peccatum,etc.,u«9U^a(2  facerc  vitium.(Id.,/rac/., 
psal.  XXXIV,  tom.  IV,  part.  i,  col.  333  et  seq.) 

Quis  dubitet  malum  esse  peccatum,etc,u^9tt^  ad 
per  experientiam.  (Id.,  lib.  contr.  inimicum  legis  et 
proph,,  tom.  VIII,  col.  613.) 

£!t  ofTeret  munus  suum  domino  agnum  annicu- 
lum,eic., usque  ad  in  salutare.  (Id.,/i^.  Quxst.num. 
xu,  tom.  III,  col.  721.) 

Quod  enim  Apostolum  dixisse  commemoras,quo«- 
niam,  ctc,  usque  ad  non  ficta?  (Id.,  lib.  i  contr. 
Maxim.  tom.  VIII,  col.  744  et  seq. 

Propter  simiiitudinem  carnis  peccati^etc, u^^ti^  ad 

demonstravit.  (Id.^  lib.  Enchir.^  tom.  VI,  col.  2.53.) 

Illa  namque  justitia  Dei,commendatur,etc.,u^9ue 

ad  justitia  Dei.  (Id.,  lib.  de  Grut.  Nov.Test.j  tom.  II, 

col.  569  et  seq.) 

CAPUT  VI. 
Adjuvantes  autem  exhortamur,  ne  invacuum  gratiam 
Oeif  etc. ,u3que  ad  ecce  nunc  dies  salutis.  Quid  est 
qusso  quod  exardescimus,  tic.usque  ad  charitatem 
(Id.,  lib.  VIII  de  Trinitatey  tom.  VlII,  col.  959.) 

Nemini  dantes  uliam  offensionem,  ut  non  vitupe- 
retur  ministerium  nostrum,s€d  in  omnibus  exhibeamus 
nosmelipsos  sicut  Dei  ministros,  in  multa  patientia, 
etc.  usque  ad  virtute  Dei.  Sub  illo  jugo  levi,  et  sar- 


non,  fiic.,usque  ad  et  simus.  (Id.,  tract.  Evang.  sec. 
Joann.  X3ix,  tom.  III,  part.  ii,  col.  4628.) 

Non  rooriar,sed  vivam.et  narrabo  opera  Domini. 
Illi  stragcm,  etc,  usque  ad  tradidit  me.  (Id.,  tract. 
psaL  cxvii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  <498  et  seq.) 

Quasi  tristes  semper  autem  gaudenteijSicni  egentes, 
etc., usque  ad  omnia  possidentes.Eai  quaedam  anims 
interior  firmitas,  etc,  usque  ad  in  tribnlationibus. 
(76.,  coL  1796  et  seq.) 

Vox  laetitiffi  et  salutis,  in  tabernaculis  JQstorum. 
Ubi  vocem,  etc,  usque  a^  tribulationibus.  (Id.,  col. 
1498.) 

Miliia  laetantium.  Spe  enim  sunt  gaadentes,etc., 
usque  ad  patientes.  (Id.,  part.  i,  col.  829.) 
n  Hic  ergo  quid?  labor,  pressura,  tribulatio,  etc, 
usque  ad  possidebat.  {Id,,  part.  i,  col.  559  et  scq.) 
In  ea  societate  beatus  Joannes,  etc,  usque  ttd 
omnia  possidentes.  (Id.,  tract.  Evang.  sec.  Joan.cxa, 
tom.  III,  part.  ii,  col.  1951.) 

Os  nostrum  patet  ad  vos,  o  Corinthiijetc.,  usquead 
visceribus  vestris. Ljiiiiu\o  mandati  charitas  est,quia 
ubiy  etc,  usque  ad  non  nocet  homo.  (Id.,  tracL  10, 
EpisL  Joan.  tom.  III,  part.  ii^  col.  2058.) 

Eamdem  autem  habentes  remunerationem,  tanqnam 
filiis  dico  dilatamini  et  vos.  Gordis  dilatatio  justiliffi 
est  et,  etc,  usque  ad  est  nohis. [Id. ,tract.psai.ci\i\h 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1527.) 

Nolite  jugum  ducere  cum  infidelifms.  Quas  enim 

participatio  justitisSy  etc. ,usqne  ad  Christi  ad  BelM 

Nulla  participatio  est  justitios,  etc, u^^n^  ad  usque 

C  adhuc  (Id.,  lib.  de  Raptismo  contr.  Donat.,  tom.IX, 

col.  1G6.) 

Si  dixerimus,quia  societatem  habemus,etc.,t»7u^ 
ad  dedit  Deus.  (Id.,  tracL  ^  EpisL  Joan.,  tom.  IH, 
col.  1981.) 

Vos  enim  estis  templum  Dei  vivi  siout  dicit  Deus. 
Quoniam  inhabitabo,  etc.,  usque  ad  mihi  populus.Sl 
consideremus  ante  gratiam  Dei  quid  fuerimus,elc., 
usque  ad  deambulabit  Deus.  (Id.,  serm.  de  ver.apo- 
sloli,  tom.  V,  part.  i,  col.  889.) 

Propter  hoc  exite  dc  medio  eorum,  et  septtramitn 
dicit  Dominus  :  etimmundum,  etc,  usque  ad  Dmi- 
nus  omnipotens.  Ecce,  inquiunt,dicit  propbeta,  et^:., 
usque  ad  non  parcere.  (Id.,  serm.  de  verb.  Evang* 
tom.  V,  part.  i,  col.  551  et  seq.) 


cina  levi,  audimus  Apostolum  dicere  :  In  omnibus  j)      Certe  manifestum  est  jam  prudentiae  vestrs,quo- 


commendantes  nosmetipsos,  sicut  Dei  ministros,in 
multa  patientia,  in  tribulationibus,  in  necossitati- 
bus,  in  angustiis,  in  plagis,  etc,  usque  ad  revela- 
bitur  in  nobis.  (Id.,  sertn.  de  ver.  Evang.  9.) 

Per  arma  justitix  a  dexteris,et  a  sinistris,etc., usque 
ad  bonam  famam.  Dominus  noster  cum  venisset  in 
carne,  etc,  usque  ad  fortis  est.  (Id.,  tracL  psal.xcu^ 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1182  et  seq.) 

Malitia  enim  iniquorum^sinistra  sunt  arma,etc., 
nsque^  ad  salutem.  (Id»^  psal.xciii,  col.  1215. 

Ut  seductores  et  veraces,  sicut  qui  ignoti  et  cogniti. 
Quasi  morientes,  et  ecce  vivimus^  ut  castigati  et  non 


modo  accipienda  sunt  omnia  talia  testimoniaScnp- 
turarum  :  ut  quando  scriptura  sonat,  etc.,a*^^  «<' 
non  tangatis.  (Id.,  23,  q.  4,  Tolerandum.) 

CAPUT  VII. 

Has  ergo  habentes  promissiones  charissimi,  munde' 
mus  nos  ab  omni  inquinamento  camis  et  spirituSjeic., 
usque  ad  ita  ut  magis  gauderem.^udaa  filius  sponsi : 
persequens  sponsum,  hoc,etc.,  usque  ad  tolerabiles 
(S.  Aug.,  Tract.  psal.  cxlii,  tom.  IV,  part.  ii,  col. 
^847.) 

Quoniam  et  si  coniristavi  vps  in  epistola^  n^  ^ 
pomiteL  Et  si  pceniteret  videns  quod  tpistola,  etc, 


|61 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULL  — EP.  II  AD  COR. 


362 


dsqueadea;no6w.Ipsalristiliareperiturinbono,etc.,  A     Istc  est    Deus,   etc,  u^gu^  ad  Christianos.  (Id.^ 


usgue  ad  a  nobis  {Id,,  lib,de  Civ.  Dei  xiv,  tom.  VII, 
col.  413). 

Qux  enim  secundum  Deum  tristitia  est^  posnilentiam 
in  salutem  stabilem  operatur,  sxculi  autem  tristitia 
mortem  operatur,  Ecce  enim  hoc  ipsum  secundum,  etc., 
osque  ad  Gaudeo  guod  in  omnibus  confido  in  vebis, 
Ecce  enim  id  ipsum  secundum  Deum  constristari, 
etc.,  usque  ad  rectas  habent  (Id.,  lib.  dc  Civ,  Dei, 
tom.  VII,  col.  413). 

GAPUT  VIII. 
Notam  auiem  facimus  vobis,  fratresj  gratiam  Dei 
qujB  data  est  in  ecclesits  MacedoniXy  et  qupd  in  multo 
experimento  tribulationis,  etc,  usque  adiVoft  enimut 
aliis  sit  remissio,  vobis  autem  iribulatio,  Propter  nos, 
inqmt,pauper  factusestcum  esset  dives,etc,tM9ii6  ^ 
nd  nos  ditavit  (S.  Aug.,  tract.  Psal,,  tom.  IV,  part.  ii, 
col.  1293). 

Quis  enim  hominum  omnesthesauros.etCfU^^u^ 
ad  ablatas  amisit.  (Idem,  serm,  de  Epiphania.) 

Non  ait  pauper  factns  est  :  cum  d\yes,eic,,usque 
fldqui  deJit.  (Idem,  serm.deverb,  libri  Salomo,  fiom. 
V,  part.  I,  col.  216.) 

Sed  ex  sequalitate  in  prxsenti  tempore,  etc,  usque 
ad  non  minoravit.  Uli  judicabunt  de  quibus  dictum 
est,  usque  ad  virtute  tua.  (Idem,  tract.  psal.  cxxi, 
lom.  IV,  part.  iii,  col.  1626  et  seq.) 

Gratias  autem  ego  Deo,  qui  dedit  eamdem  sollicitu- 
iinem  provobisincorde  Titi:quoniam  exhorlationem^ 
etc,  usque  ad  voluntatem  nostram.ln  his  verbisap- 
paret  quantam,  etc,  usque  a(i  indigentibus.(Idem, 
lib.  de  Opere  Monachorum,  tom,  VI,  col.  563.) 

Deuilantes  hoc  ne  quis  nos  vituperet  in  hac  plenitu- 
dine,  quae  ministratur  a  nobis  in  Dofnini  gloriam. 
Providemus  enim  bona,  etc,  usque  ad  in  faciem  ec- 
elesiarum,  Vobiscum  hic  vivimus,  et  propter  vos  vi- 
vimus,  etc,  tisque  ad  exemplum.  (Idem,  serm.  de 
Vita  et  mor,  elericorumy  tom.  V,  part.  ii,  coL  1568  et 
8eq.) 

CAPUT  IX. 

Ham  de  ministerio  quod  fit  in  sanctos,  etc,  usque 
ad  m  omne  opus  bonum,  Ita  jejuna,  ut  in  alio  te  pran- 
didisse  gaudeas,  etc,  usque  ad  te  dicat  :  Ecce  ad- 
sura  (Id.,  tract.  psal,  xlii,  tom.  IV,  part.i,col.482.) 

Habet  quamdam  ipingaedinemf  eic,,usque  ad  dili- 
git  Deus.  (Ibid.,  col.  756.) 


/{'6.  de  Consensu  evangelistar.,  ibm.  1)1,  pigrt.  i,  col. 
1053  et  seq.) 

CAPUT  XI. 

Utinam  sustineretis,  etc,  usque  ad  cemulatione. 
Dicendo  a^.mulor  vos,  quid  nisi  fiemulaiionem,  etc, 
usque  ad  et  non  niirum,  (S.  Ang.,  tract.  psal.CTVin, 
tom.  IV,  part.  ii,  coL  ^583  et  seq.) 

Audi  vocem  zelantis.  Zelo  Dei  vos,  etc,  usque  ad 
quare  zelas  ?  [Id.,  tract,  Evang,sec.  Joan,  xiii,  tom. 
III,  part.  I,  col.  1498.) 

Timeo,  inquit,  ne  sicut  serpens  Bvam,  etc,  nsque 
ad  exhibere  Chrisio.  Habet  ergo  hic  sponsam  quain, 
etc,  usque  ad  praedixit.  (Id.,  tract.&>ang,sec.  Joan. 
VIII,  tom.  III,  part.  ii,  col.  U52.) 

Omnis  Ecclesia  virgo  appellatia  est.Diversamem* 
bra,  etc,  usque  ad  virginitatem.  (Id.,  tract,  Evang. 
sec,  Joan,  13,  tom.  III,  part.  i,  col.  1499.) 

Paucarum  est  virginitas  in  carne,  etc,  usque  a4 
Ecclesia.  (Id.,  tract,  psal.  tom.  }V,  p.  ii,  col.  1930.) 

Nunc  desponsata  est  Ecclesia,  et  virgo,  etc, 
usque  ad  Apostolus.  (Id.,  lih,  Quaest.  to(n.  VI,  cbl. 
47  et  seq.) 

Sponsus  infana,  de  thalamo  suo,  etc,  usque  ad 
mentes.  (!d.,  serm,  de  nativit.  Qom.f  tom.  V,parUi, 
col.  ^013.) 

Timeo  autem  ne  sicut  serpens  Evam,  etc,  usqtie 
ad  in  Ghristo  Jesu,  Quid  est  quod  timet  ?  Ne  virgini- 
tas  spons»  Ghristi,  per  astutiam  diaboli  corrumpa- 
tur.  Timeo,  inquit,  ne  sicut,etc,u5^u^  ad  remane- 
bit.  (Id,,  tract,  Evang,  sec.  Joan,  viii,tom,lV,parl.ii, 
C  col.  1452  et  seq.) 

Serpens  ergo  iste  adulterans,  etc.,u^i^  oddiffi- 
cile  videtur.  (Id.,  tract,  psal.  xxxviii.) 

Per  haereticos  timens  Paulus  ne  ab  eis,  etc,4M^ 
ad  ambulabit.  (Id.,  tract.  psal.xc,  tom.  ly,  part.ii, 
col.  1168.) 

Nolite  qusestiones  mirari  hominum,  quie  serpunt, 
eic,  usque  ad  est  Deus.  (Ibid.,  ]9m/.  xc,  B.  i^ug. 
Ex  ser.  quod  tribus  modis  Chrisius  vntelligatur,  iottx. 
V,  part.  II,  col.  1496.) 

llle  quidem  serpens,  id  estille  errpr,  otc,  usque 
ad  angelum  lucis.  (Id.,  lib,  conira  Vanichaeos,  2.) 

In  societate  sanctorum  angelorum,etc,  usquead 
quaeratur.  (Id.,  lib,  de  Civ.Dei  19,  tom.VII,  cbl.635 
et  seq.) 


Ouidquid  facis,  etc,  usque  ad  non  facis.  (Idem,  j)     Magis  opus  est  judicare,  atque  dignoscere  etc, 


tract.  psal.  xd,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  74  et  seq.) 
Sicut  scriptum  est.  Dispersit,  etc,  usque  ad  actio- 

R^m  Deo.  Quod  oculus  non  vidit,  etc,  usque  ad  qui 

condidit  sscula.  {ldem,psal.  cxi,  tom.  IV,  part.  n, 

col.  U70.) 
Quoniam  ministerium  hujus^  etc,  usque  ad  dono 

^us.  Quanta  pinguedine  sanctffl  laetitiffi,  eic. fUsque 

ad  dedicarent.  (Idem,  lib.  de  Opcre  Monac.,iom.yi, 

col.  564.) 

CAPUT  X, 
Ipse  autem  ego  paulus  obsecro  vos,  etc,  usque  ad 
*«/  quem  Deus  commendai. 

Patroi..  CXIX, 


usque  ad  ambigit  nemo  (Id.,  Ixb.  Ehchirid. ytom.Vl, 
col.  260.) 

Vericulis  in  falsis  fratribus  :  in  labore  et  serumna, 
in  vigiliis  multis.  Intelligendum  est  fulsse  quosdam, 
qui  cum  vellent,  etc,  usque  ad  redigerent.  (Id.  In 
exposiiione  ^pist.  ad  Galat.  tom.  III,  part.  ii,  col. 
2135.) 

In  fame  et  siti  :  m  jejuniis  multis  :  in  frigore  et 
nuditate.  In  commemoratione  tribulationum  ac  la- 
borum,  etc,  usgue  ad  ei  dirigit.  (Idem,  lib,  ii  de 
Serm.  Domini  in  monte,  tom.  III,  part.  i,  coi.1996). 

Prxter  illa  qu3e  exlrinsecus,  etc,  usque  aden^" 

12 


363 


FLORI  DIAGONI  MONAGHI. 


364 


siarum.  Qui  apponit  scientiam,  apponit  dolorem.  A 
Ecce  abundet,  etc,  usque  ad  quo   posuerat.  (Id  , 
tract.psal.  cxviii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1268  et  seq.) 

GAPUT  XII. 

Gum  homines  a  matribus  concipianiur,  ctc,  us- 
que  ad  non  uror.  S.  Aug.  m  expositione  Epist.  ad  Ga- 
lat.  tom.  III,  part.  ii,  col.  2132.) 

Urunt  quodammodo  omnes  tribulationes  :  sed 
aliud^  etc,  usque  ad  humiliationis.  (Idem,//6.(?or?/ra 
Manichssum.) 

Vasa  flguli  probat,  etc,  usque  ad  universa  ossa? 
(Idem,  tract.  psal.  ci,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  4297.) 

Damasci  prxpositus  gentis,  etc,  usque  ad  manus 
ejus.  Vidi  in  epistola  Paulum  fugientem.  Per  mu- 
rum,  etc,  usque  ad  arguebat.  (Id.,  tract.  Evang.  se- 
cundum  Joan.  iv,  6,  tom.  III,  p.  ii,  col.  1731  et  seq.)  ^ 

Scio  hominem  in  Christo^  etc,  usque  ad  homini  lo- 
qui.  Erat  enim  hsc  eorum  consuetudo,  qui  sa- 
cras,  etc,  usque  ad  pertinebat.  (Id.,  tract.  Evan.sec. 
Joan.  Lxi,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1800.) 

Scio,  inquit,  hominem  in  Ghristo  ante  annos  qua- 
tuordecim,etc.,u59u^  ad  facta  sunt  omnia.  (Id.,/{&. 
de  Genesi  ad  litteramj  tom.  III,  part.i,coI.  453  et  seq.) 

Movet  quomodo  ipsa  Dei  substantia  videri^  etc, 
usque  ad  concessam.  (Id.,  lib.  ad  Paulinam^  de  vi- 
dendo  Deo,  tom.  11,  col.  6i0.) 

Et  audivit  arcana  verba,  quw  non  licet  homini  lo- 
qui,  Inter  ipsos  spiritales,  etc,  usque  ad  explicari. 
(Id.,  tract*  Evan.  sec.  Joan.  xxv.) 

Nam  et  si  voluerOy  etc,  usque  ad  dicam.  Dicat  se 
dominum,  etc,  usque  ad  anima  servi.  (Id.,  tract. 
Evan.  sec.  Joan.  lv,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1793.)      C 

Et  ne  magnitudo  revelationum,  etc,  usque  ad  car- 
nis  mex.  Nempe  hic  agnoscitis  Apostolum,etc,ta- 
que  ad  patria  triumphantes.  (Id.,  serm.  de  ver. 
apost.  ad  Rom.,  tom.  V,  part.  i,  col.  835  et  seq.) 

Deus,  inquiunt,  potest  omnia  sanarc.  Hoc,  etc, 
^usque  ad  bona  voluntate.  (Id.,/t&.  de  Natur.  et  grat. 
tom.  X,  part.  i,  col.  262.) 

Sollicitissime  cavendum  est  in  docendo  super- 
biae,  etc,  wque  ad  humiiiata.  (Id.,epist.  ad  Floren- 
tinum,  tom.  II,  col.  1090.) 

Illud  est  vitium  capitale,  quod,  ctc,  u^gue  ad  ut 
dicat.  (Id.,  tract.  psalm,  lviii,  t.  IV,  part.i,col.709.) 

Cum  enim  infirmor,  etc  ,  usque  ad  gravis  nobis. 
Nam  boc  vitio  ne  et  ipse  tentarctur,  etc,  usque  ad 
Buperbis.  {Ibid.,  col.  709  et  seq.)  jj 

Exaltatio  de  abundantia  gratiarum  quam,  etc, 
usgue  ad  lippiens  oculus.  (Id.,  tract.  psalm.  cxxx, 
tom.  IV,  part,  ii,  col.  1708.) 


De  diaboli  poena  futura:  propheta  commemonl, 
otc,  usque  ad  sonantem.  (Id.,  tract.  psalm.  xcvii, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1255.) 

Quaado  infirmor,  tunc  potens  sum.  Novit  Deus 
quid  nobis  expediat,  etc,  usque  ad  sanet  aegrolum. 
(Id.,  tract.  Evang.  sec.  Joannem  vii,  tom.  III,  part. 
II,  col.  1443  et  seq.) 

Etiam  temporibus  hujus  vitae  labonosae,  etc, 
usque  ad  per  dolorem.  (Id.,  lib.  Genes.  ail  litleram, 
tom.  III,  part.  i,  col.  289.) 

Fidelitcr  supplicans  Deo,  eic.,usque  ad  parat  ve- 
ritas.  (Id.,  lib.  Sentent.  Prosperi,  tom.  X,  part.  ii, 
col.  1876  et  seq.) 

yon  enim  quwro  qux  vestra,  etc.,u8que  adparen- 
tes  filiis.  Sindones  fecit  et  vendidit.  Bene  quia,etc., 
usque  ad  amictorium.  (Id.,  lib.  Salomon,  tom.  V, 
part.  I,  col.  230  et  seq.) 

Ego  autem  libentissime  impendam  et  super  impen- 
dar  ipst,  etc,  usque  ad  sint  inler  vos.  Perfectacha- 
ritasest :  utparatus  sis  mori  pro  fratre,  eic., usque 
ad  erat  mori.  (Id.,  tract.  Epist.  Joan.  v,  tom.  lll, 
part.  II,  col.  2014.) 

Ne  iterum  cum  venero  humiliet,  ctc,  usque  ad 
quam  gesserunt.  Si  jam  de  sanitate  desperans,  addis 
peccata  peccatis,  etc,  usque  ad  seterna  vitatur.  (Id., 
lib.  de  poenitentia,  tom.  V,  part.  ii,  col.  ^548  et 
seq.) 

Agunt  enira  homines  ante  baptismum  poeniten- 
tiam,  etc,  usque  ad  non  cessamus.  (Id.,  epist.  d 
Seleucianam,  tom.  II,  col.  1086  et  seq.) 

GAPUT  XIII. 

Ecce  tertio  hoc  venio  ad  vos.  In  ore  duorum^  etc, 
usque  ad  sed  potens  est  in  nobis.  Forte  aliquisarbi- 
traiur  quoniam  non  ipse,  etc.  usque  ad  ejus  audi- 
tur.  (Id.,  tract.  Evang,  sec.  Joan.  xliv,  tom.  III 
part.  II,  col.  4135.) 

Moris  divinarum  Scripturarum,  etc,  usque  ad  lo- 
quebatur.  (Id.,  tract.  psal.  iv.) 

Nam  etsi  crucifixus  est  ex  infinnitate,  etc,  usque 
ad  non  sumus  reprobi.  Talis  enim  erat  susceptio 
qua3,  etc,  usqu£  ad  infirmitate  carnis  (Id.,  litf-de 
Trinit.  i,  tom.  VIII,  col.  840). 

Oramus  autem  Deum  ut  nihil  mali  faciatis,  etc., 
usque  ad  cum  omnibus  vobis.  im^n.  Intelligendaest 
enira  gratia  Dei  per  Jesum  Chnstum,eic.,usgiiead 
dat  Deus  (Id.,  lib.  de  Cor,  et  gra.,  tom.  X,  part.  ii 
col.  917). 

Quod  isti  dicunt  nos  non  debere,  etc,  «5^«^  fl^ 
Utrumque  enim  in  Scripturis  habes  (Id.,  serm.  contr. 
Pelagianos). 


IN  EPiSTOLAM  AD  GALA TAS. 


ARGUMENTUM. 

GalaUe  sunt  Graeci.  Hi  verbum  vcritatis  primum 
ab^ApostoIo  acceperunt,  sed  post  discessum  ejus 
tentati  supta  falsis  apostolis,  ut  in  lcgom  cl  ciicuni- 


cisionemverterentur.Hos  Apostolus  revocatad  fidem 
veritatis,  scribens  eis  ab  Epheso. 

GAPUT  PRIMUM. 
Pauliis  aposioius  non  ab  haminibus,  negue  per  ho- 


i 


365 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULl.  —  EP.  AD  GALAT. 


366 


minmtSed  per  Jesum  CAm/iim,eic.,  usque  ad  Evan- 
gelium  Christi.  Priores  suni  cseteri  apostoii  per 
Cbristum  adhuc,  etc,  tuqne  ad  in  CGelum  (S.  Aug., 
lib.  1  Retractatio,,  tom.  I,  col.  622  et  seq.). 

Sed  lieet  nos  aut  angeluSy  etc,  usque  ad  an  Deo  ? 
Prorsus  ddmonitio  beatissimi  Apostoli,  etc,  usque 
ad  recedit  de  via  (Id.,  tract»  Evang.  sec,Joan.xcviiii 
tom.  III,  part.  ii,  col.  ^884). 

Nec  ipse  Apostolus  voluit  in  se  poni,  etc,  usque 
(u/Donato  (Id.,  sertn,  de  Kal.  jan.,  tom.  V,  part.  i, 
col.  1023). 

Licetsi  nos,  inquit.  Ettu,  Paule,  potes.etCyiw^u^ 
ad  amiserunt  (Id.»  tracL  psal.  ciii,  tom.  IV,  part.ii, 
col.  1387). 

Etvovit  Israel  votum  Domino,  etc.u^^ii^adsus- 
pendendo  (Id.,  lib.  Quwst.,  tit.  40,  num.  21). 

An  qu3Pro  hominibus  placere  ?  etc,  usque  ad  fra- 
trm  Domini.  Sunt  homines  qui  putant  sibi  in  bene 
vivendo  sufllcere,  eic,  usque  ad  inflrmo  fratri.  (Id., 
lib.  de  Ovibu^,  tom.  V,  part.  i„  col.  301  et  seq.) 

Apostolus  dicit :  Si  adhuc  hominibus  placerem, 
etc,  usque  ad  fleri  volo.  (Id.,  serm.Dominiinmonte, 
tom.  III,  part.  i,  col.  1271.) 

Qux  autem  scribo  vobiSy  ecce  coram  Deo  quia  non 
mentior.Non  vobis  dicimus  non  nos  jurare.Si  enim 
boc,  etc,  usque  ad  credebant.  (Id.,  serm.  de  verbis 
apostoli  Jaeobif  tom.  V,  part.  i,  col.  977  et  seq.) 

Deinde  veni  in  partes  Syrixet  Cilicise,  etc^usquead 
elarificabant  Deum.  Ut  quid  magnificabant  Deum,  si 
noQ  DeuiT,  etc,  usque  ad  non  fecerat.  (Id.,  epist.  ad 
yUatm,  tom.  XI,  col.  987.) 

Luceant,  inquit  Dominus,opera  vestra,  eic.  ^usque 
ad  vivilicavit  Paulum.  (Id.,  serm.  epist.  Joan.  viii, 
tom.  III,  part.  ii,  col.  2037.) 

CAPUT  IL 

Deinde  post  annos  quatuordecim,  etc,  usque  ad  aut 
cwurrissem.  Ipse  apostolus  Pauluspostascensionem 
Domini  de  coelo,  etc,  usque  ad  locutus  audiatur. 
(S.  Aug.,  lib.  cantr.  Faustumt  tit.  54.) 

Non  pro  his  autem  rogo  tantum,id  est  pro,  ctc, 
usque  ad  credit.  (Id.,  tract.  Evan.  sec.  Joan.  cvi,  tom. 
III,  part.  II,  col.  1917.) 

Proinde  sic  intelligamus  quod,  etc,  usque  ad  a 
mortuis.  (/Wd.,  col.  ^919. 

De  decem  leprosis  quos  ita  mundavit,  cum,etc, 
utque  ad  monstrabat.  (Id.,  /i&.  Qnxst.  evang.  ii,  tom. 
III,  part.  II,  col.  1334  et  seq.) 

Sed  neque  Tilus  qui  mecum  erat  cum  esset,  etc, 
Qsque  ad  hominis  non  accipit.  Et  Timotheum  pro- 
pterea  circumcidit,  ne  Judsis  et,  etc,  usqueaddam' 
nari.  (Id.,  episL  ad  Hieronymumj  lom.  II,  col.  280.) 

Mihi  enim  qui  videbantur  esse  aliquid  nihil  contu- 
lerunt.  Sed  econtra  cum  vidissentj  elc,  usque  ad  hoc 
i?iumfacere.  Dicit  venisse  se  Hiero8olymam,et,  etc, 
^ue  ad  discrepabat.  (Id.,  lib.  Quxst.  evan^.) 

Cum  autem  venisset  Petrus,  etc,  usque  ad  simula- 
tionem.  Si  hoc  fecit  Petrus  quod  facere  debuit,  etc, 
usque  ad  esse  non  posse.  {l(\.,epist.ai  Hieronymumf 
tom.  II,  col.  278  et  seq.) 


A     In  cigus  sententise  non  consensionem  sed  simula- 
tionem,  etc,  usque  ad  sepulturffl   violator.  (ibid. 
col.  282.) 

Ascribentibus  auctoribus  sanctarum  Scriptura- 
rum,  etc,  usque  ad  Sacramenta  tractare.  [Ibid.,  col. 
285  et  seq.) 

Didicimus  apostolum  Petrum  in  quo  usque  ad 
provehitur.  (Idem,  lib.  ii  de  BaptismOy  tom.  IX, 
col.  427.) 

Omnino  tenendum  in  doctrina  religionis  nullo 
modo  esse  mentiendum.  Ad  ostendenda  ergo,  etc, 
usque  ad  redarguebat.  (Idem,  lib.  c  Mendac.  ad 
Consent.y  tom.  VI,  col.  53^5  et  seq.J 

Et  si  tale  aliquid  ipse  Paulus  fecerat,  etc,  u^ue 
ad  disputanti.  (Idem,  epist.  ad  Hieronym.) 
n     Illi  qui  sc  Christianos  Nazarenos  yocB.niyeUi.,usque 
ad  remanserunt.  (Idem,  lib.  vii  de  Baptismo,  tom. 
IX,  col.  225.) 

Nos  natura  Judssi,  et  non  ex  gentibus  peccatores. 
Flamma  combussit  peccatores.  Nonest,  eic.,usquead 
oneratos.  (Idem,  tract.  psal.  cv,  tom.  IV,  part.  ii, 
col.  4412.) 

Scientes  autem  quod  non  justificatur,  etc,  usque  ad 
^n^/t/uo.Non  quia  opera  bona  frustrantur,  etc ,  tagtt^ 
ad  impetrantur  csetera.  (Idem,  lib.  ad  Paulinumepis.) 
Ego  enim  per  tegem,  etc,  usque  ad  in  me  Christus. 
Gognita  Dei  gratia  que  sola  liberat  a  praBvarica- 
iione,  etc,  usque  ad  perimuntur.  (Idem,  tract.  psaL 
cxviii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  4575  et  seq.) 

Audi  Apostolum  ncgantem  se.  Mihi,  inquit,  etc, 
usque  ad  iu  te.  (Id.,  serm.  de  ver.  Evan.  Galat.  6.) 
C  Quod  autem  non  vivOj  etc,  usque  ad  pro  fne.Apo- 
stolus  dicit :  Qui  filio  proprio  non  pepercit,  sed,  etc, 
usque  ad  invenimus.  (Id.,  tract.  in  Epist.  Joan.  vii, 
tom.  III,  part.  ii,  col.  2032  et  seq.) 

Non  abjicio  gratiam,  etc,  usque  ad  mortuus  est. 
Quis  ita  sit  surdus  adversus  apostolicas,  etc,  usque 
ad  quod  perierat.  (Id.,  lib.  de  Grat.  et  libero  arbitriOf 
tom.  X,  col.  890.) 

Nemo  in  eo  quod  videtur  habere  glorietur,  etc, 
usque  ad  ab  eo.  (Id.,  lib.  Sent.  Prosperi,  tom.  X, 
part.  II,  col.  4880.) 

CAPUT  III. 

0  insensati  Galat3S,  quis  vos  lascinavitf  eic.f  usque 
B.d  ad  justitiam.  Hic  sane  illa  sententia  ponitur,  etc, 
usque  ad  circumcisus.  (8.  Aug.  lib.  de  Civ.  Dei  xvi, 
j)  tom.  VII,  col.  500.) 

Cognoscite  ergo  quia  qui,  eic,  usque  ad  vivet  in 
illis.  IIoc  dictum  cst  ad  Abraham,  etc,  usqu^  ad  vi- 
demus.  (Id.,  lib.  contr.  Faustum,  tom.  VIII, col. 275.) 

Impletum  estquod  promissum  estAbrah8e,etex, 
etc,  usque  ad  et  coelum.  (Id.,  serm.  de  verb.  Evangelii 
XIV,  tom.  V,  part.  i,  col.  727.) 

Legimus  justificari  in  Christo  qui  credunt,  etc, 
usque  ad  ita  dicitur.  (Id.,  lib,  de  Baptis. par. iom.X, 
part.  I,  col.  115.) 

Christus  redemit  nos,  ctc,  usque  ad  aut  superor- 
dinat.  Secutus  Apostolus  dicit  de  Ghristo  :  Factus 
est  pro  nobis  maledictum.  Sicut  non  timuit,  etC| 


^ 


FLOKI  DIACONl  MONAGHI. 


368 


nsque  ad  sanabantar.  (Id.,  tib.  cmtr,  Paustum,iom.  A     Gerte  enimipsaestlexquffi  subiiltravit»etc.,us^e 


VIII,  col.  297  et  seq.) 

In  propbetia  dictum  est.  Maledictus  omnis,etc., 
usque  ad  benedictio.  (Id.,  tract,  psalm,  xxxvii,  tom. 
IV,  part.  I,  col.  411.) 

Abrahas  dictx  sunt  promissiones  et  semini  ejus, 
Nunquid  de  genere  venimus  Abrahae,  eic,,usque  ad 
inseruit.  {M.,tract,Evang.sec,Jean,xxx\mf  tom.  III, 
part.  II,  col.  4701.) 

!9on  dicit  et  seminibuSf  etc,  usque  ad  qui  est 
€hri$tu8,  Nisi  Ghristus  solus  iret  ad  patrem,  non  di- 
ceret.  Nemo  ascendit  in  coelum  nisi  qui  descendit, 
etc,  u^que  ad  unus  estGhristus.  (Id.^  serm,  de  ver, 
Evang,  lxi.) 

Hoc  attemdico  te5/atm*n(ttfn,etc.,usquead  donavit 


ad  peccati  nostri.  (Id.,  Ex  lib,  cont,  Fmslum.  toiu. 
VIII,  col.  351  el  seq.) 

Omnes  enim  fitii,  etc,  usque  ad  neque  /mina.De 
templo  Deiy  et  quomodo  accipiendum,  etc.,  usqu 
ad  et  piorum.  (Id.,  lib.  de  bap.  tom.  IX,  col.  193.) 

Omnes  enim  apud  eam  vestitisunt,  etc.^UJ^ii^aJ 
vestitus.  (Id.,  serm,  lib.  S(Uom.  de  muliereforti. 

Omnes  enim  vos,  etc,  usque  ad  hasredes,  Unus 
est  Ghristus,  caput,  et  corpus  docente,  etc,  us^u 
ad  adimplebat.  (Id.,  tract,  Evang,  sec.  Joan,  cv.) 

Gur  ergo  magnum  volumus  intelligi,  etc,  usque 
ad  ejicientem.  (Id.,  tract,  Evang.  sec,  Joah.  cm, 
tom.  III,  part.  n,  col.  4946  et  seq.) 

Omnibus  in  Ghristum  credentibus,  nbn  solis,etc., 


Deus,  Apostolus  cum  Abrah®  laudaret,  et  commen-  in  usque  ad  Testamenti.  (Id.,  lib,  de  Grat,  Nov,  Tat. 
daret,  ctc,  usque  ad  mortem  Joseph.  (Id.,  lib,  Qux,      tom.  II,  col.  558.) 


Exod,  tit.  XLV,  tom.  III,  part.  i,  col.  612.) 

Quid  igitur  lex?elc,,  usque  ad  unus  est,  Gum  ex- 
ponerem,  Qaid  ergo,  etc,  usque  ad  est  gratia.  (Id., 
Itb,  retract,y  tom.  I,  col.  623.) 

Lex  praevaricationis  gratia  posita  est,  etc,  u^que 
ad  addidit.  (Id.,  tib,  de  Perfectione  justitiw  hominis, 
toin.  X,  part.  i,  col.  315.) 

Non  angelus  singulariter,  sed  omnino  angeli  di- 
cuntur  :  per,  etc,  usque  ad  audiuntur.  (Id.  tib,  iii 
de  TriniL,  tom.  VIII,  coL  885.) 

Dominus  noster  Jesus  Ghristus  tanquam  totus, 
etc,  usque  ad  reficeret.  (Id.,  tract,  psat. zc,iom,l\, 
part.  II,  col.  1159  et  seq.) 

Quid  ergo  lex?  quasi  qusB,  etc,  usque  ad  revela- 
tum  est.  (Id.,  serm.  de  verb,  Apost.) 

Lex  ergo  adversus,  etc,  usque  ad  justitia,  Opus 
est  hoc  gratias  :  quam  qui  accipiant,  etc,  usquead 
teneatur.  (Id.,  epist,  ad  Vitatem^  tom.  II,  col.  983.) 

Lex  enim  sine  gratia,  littera  sola  est :  manet,  etc, 
usque  ad  extolleretis.  (Id.,  tract.  psat,  lxx,  tom.  IV, 
parl.  n,  col.  888.) 

Putabamus  nos  facile  juslos  esse  posse,  qua  si 
viMbuB,  etc,  ti^^ue  ad  medicina.  {Id.,  tract,psal, 
Lxxxiii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  4064  et  seq.) 

Si  enim  data  esset  Iex,quaB  posset,  etc,  usque  ad 
sanare  se.  (Id.,  serm,  de  verb.  Apost,  tom.V,  part.i, 
(K)l.  850.) 

Botia  cst  lex  si  quis  ea  legitime,  etc,  usque  ad 
mortuus  est.  {lbid,f  col.  851.) 


GAPUT  IV. 

Dico  autemy  quanto  tempore,  kaeres,  etc,  oaquead 
reciperemus,  Et  nemo  misit  in  illum  manus :  quia 
nondum,  etc,  usque  ad  fecerat.  (Id.,  tract.  Evon.sec. 
Joan,  XXXI,  tom.  III,  part.  ii,  col.  4639.) 

Quod  ait,  Pater,venithora,clarificaFiliumtQum, 
etc,  usque  ad  dies  salutis  (Id.,  tracL  Evang.  sec. 
Joan.  Giii,  tom.  III,  part.  ii,  coU  1902  et  seq.) 

Filius quidem,  nou  Pater,  natus  estde  virgineMa- 
ria,  etc,  tM^  ad  missus  advenit.  (Id.,  ^erm.  ^ 
Trin.y  tom.  V,  part.  i,  col.  357  et  seq.) 

Ecce  quid  est  missum   esse   filium.  Quaecuaque 
propter,  etc,  usque  ad  sequalem.  (ld.,tib.de  Trinit. 
IV,  cap.  <9,  tom.  VIII,  col.  905.) 
'C      Emitte,  inquit,  illam  de  coQlis  sanctis  tuis,  et 
'mitte,  etc,  usque  ad  in  gloria.  {Ibid.^  col.  907.) 

Verbo  itaque  Dei  ad  unitatem  person^,  etc,  ttf- 
que  ad  ipsa  esset.  (Ibid.,  col.  909.) 

Misit  Deus  Filium  suum  factum  ex  muliere,  id 
est,  etc,  usque  ad  ad  Deum.  (Id.,  tracL  psal.  xxxi, 
tom.  IV,  part.  i.  col.  269.) 

Interrogamus  apostolum  et  dicit  nobis,  quoniam 
non  sumus,  etc,  usque  ad  Jesus  Christus.  (Id.,  tracl 
BiVang.  sec.  Joan.  iii,  tom.  III,  parl.  ii,ool.  1397, et 
seq.) 

Misit  itaque  Deus  Filium  suum  factum  ex  mu- 
liere,  etc,  usque  a(f  hominukn.  (Id.,  tib.de  Qra.^ 
Nov.  TesL,  tom.  II,  col.  542.) 

Neque  enim  absurde  dicitur  quisque  noncarne, 


Quid  fecit  lex  sine  gratia,  nisi  magis,  etc,  usqve  j)  etc,  ta^u^ ad  ostendit.  (Id.,  lib.  de  Cons.evangelist. 
ad  ubi  spcs.  (Id.,  serm,  de  illuminatione  cxci,  tom.      ii,  tom.  I!I,  part.  i,  col.  4073.) 


V,  part.  I,  col.  753.) 

Sed  conctusit  5m/>:ara,ctc, usq\ie  ad  credentibus  ? 
Ex  hac  promissione,  hoc,  etc,  usque  ad  sanandum 
fuit.  (Id.,  tib,  II  de  Dapt,  parv,) 

Si  enim  data  esset  lex  qun?  posset,  etc,  usque  ad 
quffireret.  (Id.,  epist,  ad  Optalum  episcopum,  tom. 
II,  col.  859.) 

Manifestatio,  inquit,  verborum  tuorum,  etc,  us^ 
gtt^ad  clamares.  (Id.,  tract.  psal,  cxvm,  tom  IV, 
part.  II,  col.  1580  et  seq.) 

Prius  autem  quam  veniretf  etc,  usque  ad  pxdagmjo. 


Adoptionis  nomen  plurimum,  etc,  usgue  orfado- 
ptio  vocatur.  (Id,,  lib,  contr.  Faustumy  tit,  7.) 

Quoniam  autem  estis  fUii  Dei^  etc,  usque  ad  fer 
Deutn.Misit  spiritum  Filii  sui  clamantem :  Abbapater, 
id  est,  etc,  usqu^  ad  clamemus.  (Id.,  tib.  de  Cor.  et 
gratia.) 

Ali^uis  forsitan  quflBrat  utrum  et  a  Filioprocedat, 
etc,  usque  ad  habet  Patre,  (Id.,  tracL  Evang.  sec. 
Joan.  c,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1888.) 

Sed  tanc  quidem,  etc,  usque  ad  serviebatis.^si^' 
ram  filium  esse  dixisli.  Non  ergo  pater,  etc,  usqve 


m 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.—  EP.  AD  GALAT. 


m 


ad  verum  negelis.  (Id.,  lib.  contr.  Maximi,  ii,  iom.  A.     Unum  guidcm  in  fnonte,  etc.,   usque  ad  /S(m  suis. 


VI.T,  col.  758.) 

Nunc  vero  cognoscentes,  etc.,  usque  ad  servire  vul- 
iis?S\o ia  sancto  apparui  tibi, ut  viderem  potentiam 
iuam,  etc.,  usque  ad  apparere  Deus,  (Id.,  iract.  psaL 
uui,  tom.  IV,  part.  i.  col.  754.) 

Cumenim  dicitur  quod  nos  cognoscit,  Deuscogni- 
tionem,  etc,  usque  ad  (itbonus.  (Id.,  lib.  de  Grat. 
ISov.  Testam.f  tom.  XVII,  col.  574  et  seq.) 

Dicitur  Deus  cognovisse,  quod  ut,  eic,  usque  ad 
cognosceretur  effecit.  (Id.,  lib.  de  Civ,  Dei  xxii.  ) 

Sicut  recte  dicitur  Deus  facere  quidquid,  etc^ 
mquead  donaverat.  (Id.,  lib.  dc  Gen.  adlitt.  iv,  tom. 
III,  part.  I,  col.  302  et  seq.) 

Dies  ohservatis,  et  menses,  etc,  usquead,  nihilme 
Ixsistis,  Sunt  qusedam   qus  levissima  putarentur^  ^ 
etc,  usquead  talibus  ait.  (Id.,  lib.  Enchir,  tom.  VI, 
col.  270.) 

NoD  itaque  dies  observemus,  et  annos,  et  menses, 
etc,  usque  ad  et  annis.  (Id.,  lib.  ad  Jannuar.  ii, 
tom.  II,  col.  210  ct  seq.) 

Sci^u  autem  quia,  etc,  usque  Gid  neque  respuistis. 
Aliud  est  induci  in  tentationem,  aliud  est,  etc,  us- 
que  ad  antequam  fiant.  (Id.,  lib.  ii  de  Serm.  Domi. 
in  monie,  tom.  III,  part.  i,  col.  1282.) 

Sei  sicut  angelum  Dei  accepistis  me,  sicut  Christum 
ksum.  Quia  ipse  loquitur  in  sanctis  suis^  etc,  us- 
(jue  ad  corpus  suum.  (Id.,  ser  de  Kal.  Januar.,  tom. 
V,  part.  I,  col.  1023  et  seq.) 

Arguuntur  quidam,  quia  cum  lac  consumerent, 
et  lanis,  etc,  usque  ad  Jesu   Ghristi.  (Id.,   lib.  de 


In  illo  testamento,  quod  proprie  Vetus  dicitur^ 
etc,  usque  ad  ministraverunt.  (Id.«  lib.  de  Gestis 
Pelagii,  tom.  X,  parj.  i.  col  328.) 

Hierusalem  coelestis  quse  sursum  est,  mater,  eto., 
usque  ad  fleternam.  (Id.,  tract.  psal.  cxv,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1193  et^seq.) 

Est  autem  sicut  ^iostis,  vox  a^cendentium,  Quod 
nisi  ad  illam,  etc,  usque  ad  debeamus.  (Id.,  tract., 
psal.  cxxv,  tom.  IV  part.  ii,  1656  et  seq.) 

Nos  autem,  fratres,  secundum,eiQ.,  usque  ad  itaet 
nunc.  Testamentum  Vetus  ad  Judaeos  proprie  perti- 
net.  Etenim,  etc,  usque  ad  superbiam.  (Id.,  serm. 
de  Agar  el  Hismaele,  tom.  V,  part.  i,  col.  32  etseq.) 

GAPUT  V. 

State,  etnolite  iterum,  etc,  usque  ad  a  gratia  tx- 
cidistu.  Primis  Ghristianis  qui  ex  Judasis  credide- 
runt^  donec,  etc,  usque  ad  perdurant.  (Id.,  Ub. 
contr.  Faustum.  tom.  VIII^  col.  357  et  seq.) 

Ecce  ego  PauluSy  etc,  usque  ad  proderit.  Decepijb 
ergo  Timotheum,  et  fecit,  ut  nihil,  etc,  usque  ad 
deserenda.  (Id.,  epist,  ad  Hieronym.  tom.  II,  col. 
284  et  seq.) 

Nos  enimspiritu  ex  fide  spem  justilias  exspectamus. 
H«c  est  fides  ex  qua  justus  vivit,  hsec,  etc,,  usque 
ad  Deo  dicitur.  (Id.,  lib.  de  Spir.  et  litt.  tom.  X, 
part.  I,  col.  237. 

Nam in  Christo  Jesu,  etc.,usque  ad  sicut  te  ipsum. 
Multi  enim  dicunt  Gredo  :  sed  lides  sine  operibus,, 
etc,  usque  ad  hoc  es.  (Id.,  tract.  in  episL  Joan.  x, 


Past.  Ezec.  xxxiv,  tom.  V,  part.  i,  col.  213  et  seq.)  C  tom.  III,  col.  2054  et  seq.) 


Ubi  est  ergo  beatitudo  vestra  ?  etc,  usque  ad  apud 
vos.  Cur  eniin  fieri  non  posset,  etc,  usque  ad  per 
justitiam,  (Id.,  lib.  ad  epist.  cmitr.  Gaudentium,  tom. 
LX,  col.  727.) 

Pilioli  mei  quos  iterum  parturio ^  eio.,  usque  ad 
legem  non  legistis  ?  Alienati  sunt  peccatores  a  vul- 
va.  A  quadam  vulva  alienati  sunt  peccatores,  etc, 
usque  ad  quam  suo.  (Id.,  lib.  psal.  lvii,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  678.) 

Scriptum  esl  enim,  quoniam  Abraham,  etc,  usque 
ad  dicta.  Uterque  quidem  de  semine  Abrahfie,  sed 
illum,  etc  usquead  natus  Isaac.  (Id.,  lib.  iide  Civ. 
Dei,  tom.  VII,  cap.  2  et  .3,  col.  438.) 

Nostis  duos  filios  Abraham  habuisse,  quos  qui- 
dem,  ctc,  usque  ad  ventilari.  (Fd.,  tract.   psal.  cix,  D 
lom.  IV,  part.  ii,  col.  1603.) 

Forte  quis  putat  ingenio  lieri,  etc,  usque  ad  si- 
gmficeat  quserere,  (Id.,  lib.  contr.  Faust.  lib  xii, 
lom.  VIII,  col.  273  et  seq.) 

In  populo  enim  Judffiorum  figuratus,  etc,  usque 
ad  in  coelo.  (Id.,  tract.  Evang.  sec.  Joan.  n.  tom. 
IH,  part.  II,  col.  1479.) 

Unum  qaidem  in  monte,  etc,  usque  ad  litterse. 
(Id.,  serm.  de  verb.  apost.) 

Qaamvis  in  Veteri  Testamento  propter,  etc,  US' 
gue  ad  revelaium.  (Id.,  lib.  contr.  inimicum  legis  et 
prophelarumf  tom.  VIII,  col.  622  ct  scq.) 


Neque  circumcisio  aliquid  valet,  neque  prspu- 
tium,  sed,  etc,  usque  ad  gloria  tua.  (Id.,  serm.  de 
verb.  Ap.  xvi,  tom.  V,  part.  i,  col.  865  et  seq.) 

Ut  autem  habitet  Spiritus  sanctus,  etc,  usque  ad 
traxerit  eum.  (Id.,  epist.  ad  Sixt.  presbyterum, 
tom.  II,  col.  878.) 

Maledicta  cum  ex  prophetia  dicuntur,  non  sunt^ 
etc,  usque  ad  coelorum,  (Id.,  tib.  contr.  Faust.  tit.  16. 
tom.  VIII,  col.  330.) 

Quod  fieri  non  potest,  etc  usque  ad  salutem.  (Id., 
lib.  de  Serm.  Domini  in  monte. 

Si  ergo  vos  (ilius  liberaverit,  tunc,  etc,  usque  ad 
id  agamus.  (Id.,  tract.  Evang.  sec,  Joan.  xu,  tom. 
III,  part.  i,  col.  4692  et  seq.) 

Quod  si  invicem,  etc,  usque  ad  consumamini.Qmd. 
est  mordctls,  ctc.y  usque  ad  consumamini.  (Id., 
tract  psal.  lxxii.  Serm.  Decalogi  ad  populum. 

Dico  autein  in  Christo,  etc^  usquo  ad  itla  facia$is. 
Non  ait,  non  feceritis  :  quia  ea  non  habere  non, 
etc,  usquc  a£{  concupiscimus.  (Id.,  tib.  contr.  JuliO' 
nam.  ui,  tom.  X,  part.  i,  col.  733  et  seq.) 

Dico  autem  :  Spiritu  ambulate,  et  concupiscen- 
tias,  etc,  usque  ad  continuo  addidit.  (Id.,  serm.  d^ 
vcrb.  apostoli,  tom.  V.  part  i,  col.  715  et  seq.) 

Neque  enim  nullum  est  vitium,  cum  sicut,  etc. 
usque  0(2  pertrahamur.  (Id.,  tib.  de  Civ.  Dei.  xix. 
tom.  VII,  col.  629.) 


71 


FLORI  DIAGONI  MONACHI. 


m 


Hoc  autem  bellum  nunquam  ullum  esset,  si  na- 
tura,  etc,  usque  ad  permittere.  (Id.,  Ub.  de  Civ. 
Dei,  XXI,  tom.  Vll,  col.  729  et  seq.) 

Apostolus  Jacobus  ait :  Unusquisque  autem, 
etc,  usque  ad  pugna  erit.  (Id.,  serm,  de  contrJacoh, 

I,  psal.  XL.) 

Verissime   ac  veracissime   scriptum   est,   etc, 
usque  ad  non  obeditur.  (Id„  lib.  de  Gen.  ad  litteram, 
om.  III,  part.  i,  col.  416  et  seq.) 

Diligenda  est  etiam  ipsa  dilectio,  etc,  usque  ad 
nisi  bona  dilectio  ?  (Id.,  tract,  psaL  cxviii,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1521.) 

Est  amor  quo  amatur,  et  qnod  amandum,  etc, 
usque  ad  vivimus.  (Id.,  ex  lih,  Sent.  Prosperi,  tom. 
X,  part.  II,  col.  1870  et  seq.) 

Quandiu  vitiis  repugnatur,  etc,  usque  ai  pre- 
muntur  imperio.  (Ibid.,  col.  4873.) 

Quod  si  spiritu  ducimini,  non  estis  sub  lege'  Magna 
mibi  videtur  quaestio,  quid  sit  esse  sub,  etc,  usque 
adf  peccarem.  (Id.,  epist.  ad  Hieron.,iom.  II  col284 
et  seq.) 

GarOy  inquit^  concupiscit  adversus,  eic. fUsquead 
libertatis.  (Id.^  lib.  de  Nat.  et  graU) 

Manifesta  autemsuntopera,  etc  ,  usque  ad  noncon- 
sequentur.  Gum  multis  modis  quos  perscrutari  et 
coUigere^  etc,  usque  ad  loqueretur,  (Id.,  ih.  de  Civ. 
Dei  XIV,  c,  23,  tom.  VII,,  col.  404  ot  seq.) 

Potest  nobis  si  frumenta  dominica,  etc,  tisque 
ad  alienus  sit.  (Id.,  lib.  iv  de  Baptismo,  tom.  XI, 
col.  170  et  seq.) 

Qui  non  solum  diabolo,  etc,  usque  ad  in  regno. 
(Id,«  lib  de  Civ.  Dei,  xx.) 

Quoniam  gui  talia  agunt,  regnum  Dei  non  posside- 
bunt.  Non  qui  adversus  talia  confligunt  :  sed,  ctc, 
usquead  sed  postea.  (Id.,  tractpsal.  cxliii,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1859.) 

Fructus  enim  spiritus  est,  charitas,  gaudium, 
pax,'longanimita8,  bonitas,  benignitas,  fldes,  modes- 
tia,  continentia.  Adversus  bujus  modi  non  est  lex. 
Quod  adjunxit,  ut  quodcumque,  etc,  usque  ad  eflQ- 
citur  bonus.  (Id.,  tract.  Evang.  sec.  Joan.  lxxxvii, 
tom.  IIIj  part  ii,  col.  1852  et  seq.) 

Qui  autem  sunt  Christi,  carnem,  etc,  usque  ad 
invidentes.  Gongruit  nostr®  devotioni,  etc,  usque  ad 
Deo  placentem.  (Id.,  serm.  de  Quadrages.,  tom.  V, 
part.  I,  col.  1039.) 

Haec  est  hominisvita  beata,atque  tranquilla,etc., 
usque  od  concupiscentis.  (Id.,  lih.  contr.  Manich.  i.) 

GAPUT  XV. 

Fratres,  et  si  prxoccupatus  fuerit,  elc,  usque  ad  tu 
tenteris.  Quajritur  inter  peccatum  et  delictum  quae 
sit,  ctc,  usque  ad  comprehensa  suni.  (ld.,lib.Qu3Sst. 
Levit.  tit.  28,  tom.  CXV,  part.  i,  coi.  68    et  seq.) 

Scimus  autem  quia  lex  spiritalis  est,  ego,  etc, 
usque  ad  sic  est.  (Id.,  scrm.  deverh.  apost.,  tom.  V, 
part.  I,  col.  836.) 

Si  praeoccupatus  fuerit  homo  in,  etc,  usque  ad 
compatientis  aiTcctu.  {Id.,  epist.  ad  S.  Hieron.,  tom. 

II,  col.  288.) 


A.  Mter  alterius  oneraportate,  et  sic  adimpletis  legm 
Christi.  Sub  alia  signiricationc  intelligitur  tentatio, 
de  qua,  etc,  usque  ad  portantur  (Id.,  lib.  de  Cm. 
evang.,  ii.,  tom.  III,  part.  i,  col.  4112  et  seq.) 

Alia  sunt  onera  in  quibus  unusquisque,  eic.,  ut- 
que  ad  peccatorum.  (Id.,  set^m.  de  verb.  apost.^  tom. 
V,  part.  I,  col.  896.) 

Quia  Veteris  Testamenti  custodia  timorem,  etc., 
usque  ad  origat,  (Id.,  lib.  lxxxiii  Quxs.  tom  VI,coI. 
80  et  §eq.) 

Ule  languidus  grabato  portabatur,  sanatusauiem, 
etc,  u^qu£  ad  proximum  tuum.  (Id.,  Iract.  Evang. 
sec.  Joan  ,  xvii,  tom.  III,  part.  2,  col.  1532.) 

Invicem  onera  vestra  portate,  et  sic  adimplebiiis 
legem  Ghristi.  Audi  Psalmum,  etc,  usque  ad  legem 
B  Ghristi  (Id.  serm.  de  Epist.  Joan.,  i,  tom.  III,  part. 
II,  col.  1987.) 

Qui  portailt  invicem  onera  sua  nisi  qui  habent, 
etc,  usque  ad  ait  Apostolus.  (Id.,  traet.  psal.  cxxix, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  4698  et  seq.) 

Nam  si  quis  existtimat  se  aliquid  esse  cum  mihil  iit^ 
ipse  se  seducit.  Neque  enim  prorsus  nulla  res  est 
homo  de  quo  ait  Apostolus.  Qui  se  putat  aliquid, 
etc,  usque  ad  sanitatem.  (Id.  tract.  Evang.  sec. 
Joan.,  cii,  tom.  III,  part.  ii,  coL  4896.) 

LLaudans  invoca  Dominum,  et  ab  inimicis  iuis 
salvus  eris.  Quia  quod  ipse  Dominus  :  Sacrificium 
laudis,  etc,  usque  ad  audi  Apostolum.  (Id.,  serm. 
de  verb.  Apo.  xii.) 

Opus  autem  suum  probet  unusquisque  :et  sic  in  u- 
p  metipso,  ctc,  usque  ad  xtemam.  Stulti  et  qui  sibi 
placent  tanquam  de,  etc,  usque  ad  glorietur.  (Id., 
lib.  de  Grat.  Novi  Testa.,  tom.  II,  col.  574.) 

Et  nos  quidem  de  sanctae  virginis  disciplioa  et 
humilitate,  etc,  usque  odanima  ejus.  (Id.,  epist.  ad 
Julianum^  tom.  11,  col.  852.) 

Bonum  enim  facientes,  etc,  usque  ad  non  de^- 
cientes.  Sane  quaedam  quamvis  in  nomine,  etc„ 
usque  ad  metemus.  (Id.,  tracl.,  Evang.  sec.  Joan.  vii, 

IV,  tom,  III,  part.  ii,  col.  1825  et  seq.) 

Semen  futurae  messis  opera  esse  misericordis, 
etc,  u^que  ad  valeat?rid.,  tract.  psal.  cxi,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1468.) 

Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi  in  cruce,  etc,  us- 
que  ad  nova  creatura.  Dilexerunt  enim  gloriam  ho- 
•>  minum  magis,  etc,  usque  ad  diligat.  (Id.,  tract., 
Evang.  sec.  Joan^  v,  3,  tom.  III,  part.  ii,  col  1780.) 

Ibat  ergo  ad  locum  ubi  fuerat  crucifigendus,  etc., 
usque  ad  ferebat.  (Id.,  tracL  Evang.  sec.  Jaan.  n, 
tom.  III,  part.  n,  col.  4945  et  seq  ) 

Fiat  pax  in  virtute  tua,  etc,  usque  ad  in  Deo.  (Id* 
tract.  psalm.  cxxi,  tom.  IV,  part.  ii,  col  1628.) 

In  quantum  Doi  sapientiam  per  quam  facta  sunt, 
etc,  usque  ad  morientem.  (Id.,  lih.  ii  de  Trinitate, 
tom.  VIII,  col  864.) 

Gum  vidcrimus  cum  sicuti  est,  jam  transiet  pe- 
rcgrinatio,  etc,  usque  oJ^erubescamus.  (Id.  sem, 
de  ver.  aposL  20^  tom.  V,  part.  i,  col  181.) 


373 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  -  EP.  I.  AD  EPHES. 


374 


Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi  in  cpuce  Domini  ^     Et  quicunquc  hanc  regum,  etc,  usque  ad  fralres 
noslri  Jesu  Cliristi.  Potcrat  diccre,  etc,  uaque  ad      Amen.No\'\mus  quidem  Ivael,etc.,t/5(/tte.fl<<convin- 
defixit.  (Id.,  Item  ex  eodem  sermo.,  tom.  V,  part.  I,      cunt.  (Id.,  lib,  adver,  Judjsos.) 
col  875.  Super  Israel  magnificentia,  etc. ,  usque  ad  in  se- 

Gloriemur  ergo  et  nos,  etc,    usque  ad  collocavi-      mine.  (Id.,  tracl,  psaL  lxvii.) 
iDus(Id.,  serm.  de  Pas»  Dom.) 


m  EPISTOLAM  AD  EPHESIOS. 


ARGUMENTUM. 
Ephesii  sunt  Asiani.  Hi,  accepto  verbo  vcritatis, 
persisterunt  in  fide.  Hos  collaudat  Apostolus  scri- 
benseis  Roma  de  carcere  per  Tychicum  diaconum. 

CAPUT  PRIMUM. 
Paulus  Apostolus  Jesu  Christi  per  voluntatem  Dei 
sanctis  omnibus  qui  sunt  Epfiesi,  etfidelibus,  etc,  us- 
que  ad  EvangeUum  salutis  vestrx  recepistis.YAe^xi 
Deus  inChristo  ante  mundi  constitutioncm,  etc,  us- 
quead  novatio  Dei.  (S.  Aug., tib.de  Prxdestinatione 
sanctoram,  tom.  X,  part.  i.  col.  986  et  seq.) 

Ul  simus  sancti  et  immaculati  in  conspectu  ejus. 
Hoc  agitur  ut  hoc  simus,  si  immaculati  intelli- 
gendi,  etc,  usquead  posset.  Id.  lib  de  Perf.  justit. 
hminiSj  tom  X,  part.  i,  col.  31^.) 

Instaurare  omnia  in  Christo,  qux  in  cxlis,  et  qux 
in  terra  sunt  in  ipso. Qumin  sanctis  angclis  etvirtu- 
tibus  Dei  est,etc.,u.f9ti^  ad  renovantur.  (Id.,li6.£n- 
ckir.,  tom.  VI,  col.  260  et  seq.) 

/n  quo  etiam  sorte  vocati  sumus,  Sortem  dicit 
gratiam  qua,  etc,  usque  ad  essetis.  (Id.,  tracf 
ptal.  XXXIV,  tom.  IV,  part.  i,  col.  246  et  seq.) 

Prsddestinati  secundum  propositum  ejus,  qui  omnia 
operatur  secundum  consitium  voluntatis  suss.  Praede- 
stinati  secundum  propositum  qui  operatur,  etc, 
usque  ad  quod  ait.  (Id.,  lib.  de  PrcVd.  sanctorum, 
iom.  X,  part.  i,  col.  988.) 

In  quo  et  credentes  signati  estis  spiritu  promissionis 
sanctOf  qui  pignus  hxreditatis  nostrae  in  redemptionem 
acqttisitionis,  in  laudem  gloria:  ipsius.  DiiTusa  est 
enim  Charitas  Christi  in  cordibus,  etc.  usque  ad 
sufficit  nobis.  Id.,  scr.de  visione  D<?f,tom.  V.part.i, 
col.  458  et  seq. 

Propterea  et  ego  audiens,  etc,  usque  ad  pro  vobis. 
Deo  gratias  agit  Apostolus  pro  his  qui,  etc,  usque 
odjudicetur.  (Id.  tib.  de  Pr^d.5anc/.tom.X,part,  i, 
col.  989.) 

Hoc  et  gratiarum  actio  indicat,  quod,  etc,  usque 
ad  et  ab  eis.  (Id.,  epist.  ad  Vitalem,  tom.  II,  col. 
988  et  scq.) 

Memoriam  vestri  faciens  in  orationibus yeic.yusque 
ad  tfi  agnitionem  ejus,  Patrem  propterea  etiam 
Deum  esse  Unigeniti,  etc,  usque  adde  tuo.  Id.,  lib. 
cont.  Maxim.  i,  tom.  VIH,  col.749.) 

Uluminatos  oculos  cordis,  etc,  usque  ad  in  nos 
guicredidimus.  Redi,  redi  :  toile  te  a  corpore.  Cor- 
pus,  etc,,  usque  ad  ubi  vides.  (Id.,  tract.  Evan.  sec. 
Joan,  xviii,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1541  et  scq.). 


Secundum  operationem  potentise,  etc,  usque  ad 
sub  pedibus  ejus.  Nec  eos  audiamus  qui  negant  ad 
dextoram  Patris  sedere,  etc,  usque  ad  esse  posi- 
turum.  (Id.,  lib  de  Ago.  Christian.  iom.  VI,col.305.) 

Et  ipsum  dedit  caput,  etc,  usque  ad  adimpletur. 
B  Nullum  majus  donum  praestare  posset  Deus,eto.  us- 
que  odDeusnosterfld.,  tract.  psat.  cxlviii,  tom.IV 
part.  II,  col.  1081.) 

CAPUT  II. 

Et  vos  cum  essetis  mortui  delictis  et  peccatis  vestris, 
in  quibus,  etc,  usque  ad  cogitationum,  Nubilosus 
iste  acrad  abyssum  pertinet,  ubi  nubes,  ubi,  etc, 
usque  ad  mundi  sit.  (Id.,  tract.  psal.  cxlviii,  tom. 
IV,  part,  II,  col.  1343.) 

Haee  autem  potestas  tenebrarum,id  est  diabolus, 
quietc,  usque  ad  vivificantis.  (Id.,  epist.  ad  FUal, 
tom.  II,  col.  982. 

Misit,  inquit.  in  eos  iram  indignationis  suae :  in- 
dignationem  et  iram,  etc,  usque  ad  vindicaret.  (Id., 
tract.  psal..  Lxxvir,  tom.  IV.,  part.  i,  col.  1001   et 
C  seq.) 

Veresibi  consulit  qui  Deum judicem  cogitat,apud 
quem,  etc,  usque  ad  vincebat.  (Idem,  serm.  in  na- 
tali  S.  Cypriani,  tom.  V.  part.  i,  col.  1411  et  seq. ) 

Cum  tales  nos  interrogaverunt  in,  etc,  usque  ad 
de  illis  operetur.  (Id.,  tract.  psaL  gxlviii,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1640  {sensu  mystico). 

Et  eramus  natura  filii  irse  sicut  et  caeteri.  Qui  au- 
tem  incredulus  est  Filio,non  videbit,etc.,  tw^ue  ad 
hominem.  (Id.,  tract.  Evang.  sec.Joan.  xiv,tom.iri, 
part.  II,  col.  4510.) 

Genus  humanum  est  iste  caecus.  Haec  enim  c«eci* 
tas,  etc,  usque  ad  inolevit.  {Id.,  tract.  Evang,  sec, 
Joan.  xLiv,  de  illuminat.  cxci  nati,  tom.  III,part.  ii, 
col.  1715  et  seq.) 
j^  Tenebaturitaque  justa  damnatione  genus,  etc, 
usqiiead  acropit.  {\d.,lib.  Enchir.,  iom.  VI,  eol.248 
et  seq.) 

Ipsa  est  ira  tua,  Domine,  mAdeim,  eic, usque  ad 
natus  est.  (Id.,  tract.  psat.  cii,  tom.  IV,  part.  ii, 
col.  1331. 

Natura  nobis  facta  cst  pcena.  Ex  vindicta,  atc, 
usque  ad  dubitemus.(Id.,  /rac/.;«a/.xxxvii,tom.IV, 
part.  i,  col.  391.) 

Vindicta  enim  ^Tim\,eic.,usque  ad  pra^beturgra- 
lia  (Id.,  tract  psal.  lii.) 

Qualis  sine  vitio  primitus,  etc,  usque  ad  cceteri. 
(Id.,  lib.  i  retract.  tom.  I,  col.  600.) 


•*« 


375 


FLORI  DTAGONl  MONACHI. 


376 


Deus  autem  qui  dtves,  otc,  usque  ad  Christo  Jesu,  A  bus,  elc,  usqus  ad  vcrba  corum.  (Id.,  iraci.\m\.^ 


Quod  hic  dixit,  Goavivificavit  nos  Ghristo«  etc, 
uique  ad  sequitur  et  dicit.  (Id.,  lib,  contr.  Faus- 
tum,  tom.  VIII,  col.  252.) 

Ut  ostenderet  in  supervenientibus,  etc,  usque  ad 
Christo  Jesu.  la  coelo  ergo  nos  futurosesse  promisit, 
etc,  usque  ad  non  dubitat.  (Id.,  tract.  sec,  Joan.^ 
tom.  III,  part.  ii,  col.  1926.) 

Gratiam  enim  salvati  estis^  etc,  usque  ad  quisglo- 
rietur.  ^on  quia  bona  opera  ista  pia  cogitatione  fru- 
8trantur,etc,  usque  ad  ex  Deo  est.  (Id.flib.adBoni- 
facium  pap.  urb.,  tom.  X,  pert.  i,  col.  584  et  seq.) 

Cdm  dixisset,  Gratia  salvi  facti,  etc,  usque  ad 
ambiilemus.  (Id.,h'6.  de  Grat.et  iiber^  arbit. ^iom.  X, 
part.  I,  col.  891  et  sdq.) 


tom.  IV,  part.  ii,  col.  1049  et  seq.) 

GAPUT  III. 

Hujus  rei  gratid  ego  Paulus  vinctus  Christi  lesu 
pro  vobis  gentibus  :  si  tamen  audistiSyeUi.f  usque  ad 
qui  omnia  creavit.  Habet  Deus  in  semetipso  abscon- 
ditas  quorumdam  factorum,etc,u£9uea(2datDeus. 
(S.  Aug.  lib.  IX  de  Genes.  ad  litt,,  tom.  III,  part.  i, 
col.  406  et  scq. 

Ut  innoteseatprincipibus  &/,etc,usqueadper/{dm 
ejus.^^on  sane propter  inferiorumscientiamnuDtiis, 
etc  usque  ad  dictum  est.  (Id.,  lib.  v  de  Genes,  ad 
litt.,  tom.  III.  pai  1. 1,  coi.  334  et  seq.) 

Propter  quod  peto  ne  deficiatis,  etc,  usqne  ad  per 
fidem  in  ccrdibus  vestris.  Gonsonant  omnes  divinas 


Scriptum  est,quia  sumpsit  Deus  iimumde  terra,  fe  lectibnes,  ut  spem  non  in,  eic,  usque  ad  det  vobis. 


etc,  usque  ad  ambulemus;  (Id.,  tract.  psdl.  cxliv, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1875  et  seq.) 

Quomodo  quisquam  de  libero  arbitrio  in  bono, 
etc,  usque  ad  creaverat  Deu8.(Id.,  lib  Enchir. ,iom. 
VI,  coi.  247.) 

Gratia  saivi  facti  estis  per  iidem  :  et  hoc  non  ex 
vobis  :  sed  Dei,  eic.fUsque  ad  damnes. (Id., f^rm.^fe 
verb.  apost.  xv,  tom.  V,  part  i,  col.  9^6  et  seq.) 

Ipsius  enim  sumus  factura  :  creati  in  Christo, 
etc.,usque  ad  in  sanguine  Christi,  Praedestinatio  est 
gratiffi  praBparatio  :  gratia  vcro,  etc,  usque  ad  effe- 
ctus.  (Id.j  lib.  de  Prxdest,  sanctorum,  tom.  X,  part. 
I,  coi.  974  et  seq.) 

Ille  itaqueoperetur  hominem  bonum,  oiG.^usque 


(Id.,  serm.  de  eisdem  verb.  avo..  tom.  V,  part.  i,coI. 
909  et  seq.) 

In  charitate  radicati  et  fundati,  eic.f  usque  ad  pr^- 
fundum.  Quid  pergis  corde;  homo  Ghristiane,  perlati- 
tudinem,  otc,  usque  ad  crucis  est.  (Id.,  Ex  eodem 
serm.  7,  de  eisdem  verb.Apostoli,  tom.  V^  part.i.col. 
904  et  seq. 

Habitare  Christum  per  fidem  in  cordibus  vesiru. 
Fides  in  nobis,  GhVistus  innobi8,etc.,tU9t(ead.Ego 
sum  veritax.  (Id.^  tract.  in  Joan.  L,tom.  III,part.u, 
col.  1762  et  seq.) 

Et  cum  loquebatur,  etc,  usque  ad  orandum  est. 
(Id.,  tract.  psal.  iv,  tom  IV,  part.  i,  coi.  80.) 

Nunc  enim  dicitur  homini:Tolle  crucemtuamet 


ad  in  nobis.  (Id.,  lib.  de  Genes.  ad  litteram,  tom.  III  (J  ®*^-»  ^^^  ^  profundum.  (Id.,/i6.  ad  Januariumh 


part.  I,  col.  386.) 

Annuntiat  flrmamentum.  Quid,  etc,  usgue  ad 
ipsi  nos.  (Id.,  tract.  psal..xvii\,  tom.IV,part.i,coi. 

159.) 

Jpse  enim  est  pax  nostra^  qui  fecit  utraquCy  etc, 
usque  ad  in  semetipso.  Lapis  quem  reprobaverunt 
sdificantes  factus  est  in  caput  anguli,  etc,  usque 
ad  lapidem  reprobantes.  (Id.,  lib,  adver.  Judxos, 
tom.  VIII,  coi.  60.) 

Et  veniens  evangelizavit,  etc,  usque  ad  his  gui 
prope.  Quos  dixit  qui  erant  prope?  JudaBOs,  quia 
unuih,  etc,  u^que  ad  longe  est.  (Id.,  tract,  psal. 
Lxxxiv,  tom.  IV,  part.  ii,  coi.  1077:) 

Qtioniam  per  ipsum  habemus  accessum  ambo  in  uno 
spiritu  ad  palrem.  Et  ad  Romanos  ubi  similis  quaR-  r^ 
stio,  eic.usquead  Abba  pater  (Id.,//^.5^rm.,tom.  V, 
part.  I,  col.  857  ct  seq.) 

Ergo  jam  nm  estis  hospites,  etc,  usque  ad  dome- 
s(iciTSe\,  Duas  in  toto  mundo  civitates  faciuntduo 
amores,  etc^tM^itcrtd  deinde  sit  civi8.(Id.,/t6.Sen^ 
Prosperi,  tom.  X,  part.  ii,  col.  4877.) 

Superxdificati  super  fundamentum  aposlolorum, 
etc.usque  ad  in  spiritu  Sanc/o.  Fundamentaejusin 
montibus  sanctis.  Qui  sunl,  etc,  usque  ad  aBdificium. 
(Id.,  tract,psal,  lxxxvi,  tom.  IV,  part.  ii,  coi.  1101 
et  seq.) 

Sicut  non  absurde  dicinius  fundamenta  cceli  qui- 


tom.  II,  col.  2lb  et  seq. 

Gharitas  in  commune  magis,  quam  in  privatum 
consuiens  :  dicitur,  etc,  usque  ad  eisdicatus.  (Id., 
lib,  de  Grat.  Ndv.  Test,,  tom.  II,  col.  564  et  seq.) 

Non  enim  frustra  talem  mortem,  etc,  usque  ad 
pienus  Deo.  (Id.,  serm.  in  basilica  Tricilar.,  tom. 
V,  part.  VII,  col.  371  et  seq. 

Pennae  anioiarum  quas  sunt,  nisi  quibus  sursum, 
etc,  u^que  ad  ventorum  (ldf,tract.  in  psal.cin,U)m. 
IV,  part.  II,  col.  4347.) 

In  charitate  radicati  et  fundati :  ui  possitis,  etc. 
usque  ad  sxculi  sxculorum.  Amen. 
Ego  haec  verba  apostoli  Pauli  sic  intelligere  soleo. 
In  latitudine,  (i.ic,,usque  adpienitudine,Dei.  (Id.,/t'6. 
adPaulinam  de  vivendo  Deo,  tom.  li,  col.  611.) 

GAPUT  IV 

Obsbcro  ilaque  vos  ego  vinctiis  in  Domino^  ^tc, 
usqde  ad  invicem  iu  charitate.  Sic  crgo  dilcctissimi 
diiigite  otium^  ut  vos  ab  omni,  etc,  usque  ad  vo- 
biscum.  [epist.  ad  Eudoxium,  tom.  II,  col.  188  et 
seq.) 

SoUiciti,  etc,  usque  ad  vinculo  pacis.  Ecctsia 
accepit  hoc  donum,  ut  in  Spiritu  sancto  fiat  rcmis 
sio  peccatorum,  etc,  usque  ad  potati  sumus.  (Id., 
serm,  de  blas.  Spir,  sanct,  tom.  V,  part.  i,  col.  454 
et  seq.) 

Unum  corpuSf  etc,  tisqtie  ad  spe  vbdationis  vestrse, 


\ 


hi 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PADLI.  —  EP.  AD  EPHBS. 


37« 


Ideo  SpiHLus  sanclus  omnium  gentium  linguis  sc  A 
demoQstrare  dignatus  est,  etc,  usque  ad  de  forma 
gloriaris.  (Id.,  serm.  i  in  Pentecost.,  tom.V,  part.i, 
col.  1232.) 

Vnus  DominuSt  etc.,  usquc  ad  in  omnibus  nobis, 
Aliud  sunt  ea  iquae  creduntlir:  aliud  fides  qua  cre- 
ditur,  etc,  usqu^  ad  praevidet  voluntatem.  ((d., 
lib.  XIII  de  TrihiL,  tom  Vlli,  col.  1016  et  seq.) 

Unicuique,  etc,  iisque  ad  mensuram  donationis 
Christi,  Quid  est  hoc?  Non  enim  ad  mensuram  dal 
Deus  sprrilum,  etc,  ttiS|/M(?arfnon  ad  mensuram  acci- 
piL  (Id.,  tract,  inEvangJec,  Joan,,  tom  III,  part.  ii, 
col.  1508.) 

Prvpter  quod  dicit,  etc,  usque  ad  ut  adimpleret 
mnia,  Ad  ipdumDominumlocutioneconversa,  elc, 
usque  ad  quid  manifestius?  (Id.,  Iract,  in  psal,  ixvn,  ^ 
tom.  IV;  part.  1,  col.  829  et  seq.) 

Procul  dublo  Spiritus  sanetus  donum  Dei  cst,  etc, 
usque  ad  omnes  prophet»,  etc.  (Id.,  lib.  xv  de 
frinit,,  lom.  VIII,  col.  1084  ei  seq.) 

Et  ipse  dedit  quosdam  etc,  tisque  ad  in  cedifica' 
tionem  corporis  Christi,  De  prophetis  quod  ait  Apo- 
stolus,  Quosdam  quidem  dedit  Deus  inecclesiaapo- 
stolos,etc.,  ta^iie  ac{  duobus  nominibus  amplexus 
est.  (Id.,  Itb,  ad  Paulin,  episc,  tom.  II,  col.  635.) 

Quosdam  autem  pastores^  etc,  nsque  ad  corporis 
Christi,  Ut  enim  exordio  generis  humam  de  la- 
tere  viri  iiormientis  costa,  etc.«  usque  ad  quod  est 
Ecclesia.  (Id.,  lib,  i  de  Civit.  Dei,  tom.  VII,  col.  T78 
et  seq.) 

Haec  est  domtis,  qos  sicut  Psalmus  canit^  aedifi- 
catur,  etc.y  usque  ad  accepit  in  hominifous.  (Id.^  C 
lib.  XV  de  Trinit.,  tom  VIII,  col.  1085.) 

Donec  accurramus  omnes,  etc,  usque  ad  ad  cir^ 
eumventionem  erroris,  Qnod  ait  Apostolus,  occursu- 
ros  nos  omnes  in  virum  perfectum,  etc,  usque  ad 
etatis  plenitudinis  Ghristi.  (Id.,  lib.  xxii  de  Civit, 
Dei,  tom.  VII,  col.  7T7  et  seq.) 

Yerilatemautem  facientes,  eiCf  usque  ad  inmdi- 
ficationem  sui  in  charitate,  Eccequiestvirperfcctus^ 
capnt  et  corpus,etc,f<J9U^  ad  in  omnibus  impJetur. 
(Id.,  ibid,,  col.  776  et  seq.) 

Hoc  igitur  dico,  etc,  usque  ad  habentes  intelte- 
ctum.  Oxnnis  qui  intelligit,  luce  quadam  non  corpo- 
rali,  etc,  ii59tteadquiintelliguntilluminantur.(Id., 
tract.  in  psal.  xli.  tom.  IV,  part.  i,  col.  465.) 

liliendti  a  vita  Dei  etc,  usque  ad  et  ipso  edocti  d 
htis,  Et  aiiima  humana  secundtim  qoemdam  mo- 
diiin  dicitttrimmortalis»  etc.,  i^^t/ea^/videat  lumen. 
(Id.,   serm,  de  symb,,  tom.  V,  part  i,  col.  1059.) 

Sicut  non  est  a  carne,  sed  supra  camem,  elc, 
usque  dd  et  in  tenebrosa  demergitur.  (Id.,  tib.  Sent. 
Prosp,  lom.  X.part.  ii,  col.  1873,  1877,  1878.) 

Sicut  est  veritas,  etc,  usque  ad  desideria  errorU. 
Neque  ehim,ut  nonnulli  putant.  o].t.,usque  adc\im 
proximo  suo.  (Id.,  //6.  de  Passione  Domini,iom,  V. 
part.  II,  col.  1724.) 

Renovamini,  etc,  usque  ad  sanctitate  veritatis. 
Zxiisi  dixisset  ad  imaginem  nostram,  statim  ^ubjun- 


xit,  ctc,  usque  ad  mcntis  illuminatae.  (Id.,  tib,  iit 
de  Gen  ad  litt.  tom.  III,  part.  i,  col.  292.) 

Qui  vero  commemorati  convertuntur  ad  Domi- 
num,  etc,  usque  ad  non  ipsa  quae  renovatur.  (Id., 
tib.  xiv  de  Trinit.,  tom.  VIII,  col.  1053  et  seq.) 

Propter  quod  deponentes,  etc,  usque  ad  sumus 
invicem  membra.  Nemo  cogitet  cum  Ghristiano  lo- 
quendamveritalem,etcumpaganomendacium,etc, 
usque  ad  habere  mereatur.  (Id.,  ex  serm.  contra 
mendacium,  lom.  VI,  col.  519  et  seq.) 

Irascimini  et  nolite  peccare.  Si  propterea  irasceris 
servo  tuo  quia  peccavit,  etc,  usque  ad  pcccare 
desinite.  (Id.,  tract.  in  Psal.  iv,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  80.) 

Legebam,irascimini  et  nolite  peccare,  etc,  usque 
ad  non  peccarem?  (Id.,  lib,  ix  Confes.  tom.  I, 
col.  767.) 

Dictum  est  in  Psalmo :  Irascimini  et  nolite  pec- 
care,  etc  ,  usque  ad  et  iJle  ignoscit.  (Id„  serm,  de 
verb.  Evang,,  tom.  V,  part.  i,  col.  649.) 

Sol  non  occidat  super  iracundiam  veslram,  Intelli- 
gitur  quidem  e(  secundum  tempus,  etc,  usque  ad 
cum  iracundia  tua.  (Id.,  tract,  in  psal  xxv, 
tom.  IV,  part.  i,  cqI.  189.) 

Nulli  irascenti  videtur  Bua  ira  injusta,  etc, 
usque  ad  celeriter  ignoscit.  (Id.,  lib.  Sent,  Prosp. 
tom.  X,  part.  ii,  col.  1887.) 

Si  irasci  non  est  fas  fratri  suo:  aut  dicere,  etc, 
usque  ad  super  iracuudiam  vestram.  (Id.,  lib.  de 
Serm,  Dom.  in  monte,  tom.  III,  part  i,  col.  1242.) 

Turbatus  est  ab  iraoculusmeus,etc.,ttJ9tt^ad  noh 
sinitur.  (Id., /roc^  in  psat.  vi,  t.  IV,  part.  i,  col.9.5.) 

Supercecidit  ignis  et  non  viderunt  solem,  etc, 
usque  ad  non  est  ortus  in  nobis.  (Id.,  tract.  in  psal, 
Lvii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  688.) 

In  sacramento  dictum  accipitur,  etc,  usque  ad 
super  iracundiam  hominis.  (Id.,  serm.de  psal.  xxv, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  189  et  seq.) 

Nolite  locum  dare,  etc,  usque  ad  det  gratiam 
audientibus.  In  absconditote  Dominus  Jesus  Ghristus 
jussit  orare,  etc,  usque  ad  in  gehenna  ignis.  (Id., 
tract.  in  psal,  xli,  tom.  IV,  part.  i,  col.  466  et 
seq.) 

Deus  tentat  ut  doceat  diabolus  tentat.  etc,  usqu^ 
ad  foris  triumphant.  (Id.,  serm.  de  tentatione  Jbra- 
hafn,  tom.  V,  part.  i,  col.  29.) 

Et  notite  contristare,  etc,  usque  ad  in  diem  re- 
demptionis,  Sicut  recte  dicitorDeusfacerequidquid 
ipso  in  nobis  operante  fecerimus,  etc,  usque  ad  bo- 
na  opera  fecerimus.  (Id.,  lib,  iv  dt  Genes.,  ad  litt. 
tom.  III,  part.  i,  col.  302  et  seq. 

Omnis  amaritudo,  etc,  usque  ad  in  Christo  dona- 
vit  vobis.  Blasphemia  estperquam,etc,tu9u^  r/(/dc 
ipso  Deo  falsa  dicuntur.  (Id.,  lib,  oontra  Mendacium, 
tom.  VI,  col.  545  et  scq.) 

CAPUT  V. 

Estoteergo  imitatores  Dei,  etc,  usque  ad  gratia^ 
rum  actio.  Traditus  est  propter  delicta  nostra:  et 


879 


FLOM  DIACONI  MONACHI. 


380 


dilcxit  Ecclesiam,  etc,  usqiie  ad  iste  nostrss  re< 
demplionis.  (Id.,  IracL  in  Etunig.  sec.Jodn,  tom.  III. 
part.  II,  col.  4459.) 

Nosse  debetis,  et  intelligere  usque  ad  nominibus 
nuncupantur.  (Id.»  tract,  in  Evang.  sec,  Joan., 
tom.  III,  eol.  1875  et  seq.) 

Hocenim  scitote,  elc.,usquead  in  filiosdiffidentix, 
Positurus  est  cnim  oves  ad  dexteram,  etc,  usquead 
manifestet  cogitationes  cordis.  (Id.,  lib.  dePasniten- 
tiay  tom.  V,  part.  ii,  col.  4544  et  scq.) 

Cum  manifcstissimum  sit  multo  gravius  peccare 
scientem,  etc,  usque  ad  et  Dei.  (Id.,  //6.  iv  de  Ba- 
ptismo,  tom.  IX,  col.  158,) 

Nolite  ergo  effici,  etc,  usque  ad  justitia^  et  veri- 
tate,  Fuistis  aliquando  tenebrs,  nunc  autem  lux  in 
Domino  elc,  usque  ad  ibi  non  addidit  in  Domino. 
(Id.,  lib.  de  Perfecl.viUB  hominis^  tom.  X,part,  i,col. 
307  et  soq.) 

Et  terra  nostra  antequam  acciperct  formam  do- 
ctrins,  etc,  usque  ad  sponso  unico  tuo.  (Id.,  lib, 
XIII  Confess,,  tom.  I,  col.  850  et  seq.) 

Et  vidit  Deus  lucem  quia  bona  est,  etc,  usque 
ad  boni  estote.  (Id.,  serm,  de  vig,  Pascha:,  tom.  V, 
part.  I,  col.  1092.) 

Quemadmodum  in  ipsis  corporibus,  ea  quaeinfe- 
riora  sunt,  etc,  usque  ad  lux  ir  Domino.  (Id.,  lib, 
de  Grat,  Nov,  Testam.fiom,  II,  col.  562). 

Probantes  quid  sit,  etc,  usquead  turpeestetdicere. 
Nemo  ante  tempus  deserat  aream.  Toleret  paleam 
in  tritura,  toleret  in  area,  etc,  usque  ad  neque 
superbientes  ut  insultanter  arguatis  (Id.,  serm.  de 
verb,  aposLy  tom.  V,  part.  i,  col.  899  et  seq.) 

Omnia  autem,  etc,  usque  ad  lumen  est,  Hoc  est 
judicium:  quoniam  lux  venit  in  mundum,  etc, 
usque  ad  quod  in  se  odisset  ostcnderit.  (Id.,  tract, 
in  Evang,  sec,  Joan.,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1491.) 

Propter  quod  dicit,  etc ,  usque  ad  illuminabit  te 
^Christus,  Somnus  anim®,  Cdt  oblivisci  Dcum 
Buum,  etc,  usque  ad  illuminabit  te  Gbristus.  (Id., 
tract,  in  psal,  lxii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  750). 

Nisi  enim  ad  mortuos  suscitandos  Dominus  ve- 
nisset,  etc,  usque  ad  in  sepulcro.  (Id.,  serm,  44  de 
verb.  Evang.  tom.  V,  part.  i,  col.  H94  et  seq.) 

Videte  itaque,  fratres,  ctc,  usque  ad  in  guo  est 
Ivauria,  Dies  malos  dus  res  faciunt,  malitia  et  mi- 
seria,  etc,  usque  ad  tempus  redimas.(Id.,  scrtn.  50, 
hom.  10,  tom.  V,  part.  i,  col.  909  et  seq.) 

Sed  implemini,  etc,  usque  ad  in  cordibu^  vestris 
Domino,  Ambulantes  ergoin  Cbristo,etadhucpere- 
grinantes,  etc,  usque  ad  mutus  est  Deo.(Id.,  tract, 
in  psal,  Lxxxvi,  tom.  IV,  part.  i,  col.  1408.) 

Gratias  agentes,  etc,  usque  ad  in  timore  Christi, 
Ab  hoc  uno  et  vero  Deo  vitam  speramus  8Btcrnam,etc., 
usque  ad  satis  esse  contenderint.  (Id.,  lib,  vii  de 
Civit,  Dei,  tom.  VII,  col.  220  et  seq.) 

Mulieres  viris  suis  subditm,  etc,  usquc  ad  diligite 
uxores  vestras,  Nolite  maechari  post  uxores  vestras, 
eiQ,,usqu^ad  ad  caputEcclesisGhristum.  (Id. ,5^rm. 
de  decem  chordis,  tom.  V,  part.  i,  col.  83  et  scq.) 


A  Sicut  et  Christus,  otc,  usque  ad  i«  verho  viuv' 
Dictum  cstdcDominoin  Evangello:  BaptizabalJesus 
plures  quam  Jonnes,  etc,  usqu>e  ad  non  est  baptis- 
mus.  (Id.,  tract,  15  in  Evang,  sec  Joan.,  tom.  III, 
part.  11,  col.  151^  et  seq.) 

Ut  exhiberet  ipse  etc,  usque  ad  seipsum  diligiL 
Superexaltat  autem  misericordia  judicis,  etc., 
usque  ad  significavit  in  triduo.  (Id.,  lib,  de  Per[. 
justi  hom,,  tom.  X,  part.  i,  col.  310.) 

Ipse  est  cnim  finis,utnihiIduplicicorde  faciamus, 
etc,  u^quead  mundam  et  simplicem.  (Id.,  lib.  de 
Serm,  Dom.  in  monte^  tom.  III,  col.  1288  et  seq.) 

Lavabis  me,  id  est  mundabis:  et  super  nivem 
dealbabor.  Et  si  fuerint  peccata  vestra  ut  faeiii- 
cium,  etc,  usque  ad  mundatum.  (Id.,  tract.  inpsalij 
g  tom.  IV,  part.  i,  col.  593.) 

Vestis  sacerdotalis  Ecclesiam  significat,  etc., 
u^que  ad  rugam  non  habeant  (Id.,  tract.  in  psnl. 
Gxxxii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1734.) 

Exhibete  ergo  vos  dignumcorpustalicapite,etc., 
usque  ad  in  Ghristo  Jesu.  (Id.,  serm.  quod  tr^us 
mod.  Christ.  intel.,  tom.  V,  part.  n,col.l500etseq.} 

Nemo  enim  unquam,  etc,  usque  ad  et  de  ossibus 
ejus,  Gum  de  sancta  dilectione  praeciperet,  etc., 
usque  ad  foventes  carnem  suam.  (Id.,  lib.  xxi 
contr.  Faust.,  tom.  VIII,  col.  392.) 

Nemo  enim  unquam  carnem  suam  odio  habuit, 
etc,  usque  ad.  consuetudinis  bonffi  (Id.,  lib.  de 
Doct.  Christian.,  tom.  III,  part.  i,  col.  28.) 

Garo  diligitur  quidem  nec  tamen  proprie,  etc, 
P  usque  ad  sunt  omnia.  (Id.,  lib.  i  Retract.,  tom.  \, 
col.  617.) 

Propter  hoc  relinquet,  etc,  usque  ad  timeat  virum 
suum,  Illa  extasis  quamDeusimmisit  inAdam,etc., 
usque  ad  dicere  potuisse.  (Id.,  lib,  ixdeCen,adlitt., 
tom.  III,  part.  i,  col.  408.) 

Neque  enim  dixit  frustra  Apostolus :  Adam  qui 
est  forma  futuri,  etc,  usque  ad  corpns  esse  posse- 
mus.  (Id.,  lib,  xii  contr.  Faust.f  tom.  VIII,  col. 258.) 

Quantum  mysteaium  de  Christo  continet,  elc, 
usqu£  ad  forma  futuri.(Id.,  tract.inEvang.secJoan., 
tom.  III,  part.  ii,  col.  1463.) 

Ut  noveritis  quia  unus  dicitur  Christus  caput  el 
corpus  suum,  etc,  usquead  quiacruntduoincarne 
una.  (Id.,  tract  in  psal.  xxx,  tom.  IV,  part.  i,  col.232.) 
n  Sic  ergo  aliquandoinsinuaBturinScripturisCbri- 
stus,  etc,  usqu£  ad  unus  Ghristus  est.  (Id«  serm. 
quod  trib.  mod.  Christ.  intellig.  tom.  V,  part.  ii,col. 
4500  et  seq.) 

Dominus  noster  JesusCbristusSalvator  sedensad 
dexteram  Patris,  etc  usque  ad  nos  creatura. 
(Id.,  tractf  in  psal,  cxxxviii,  tom.  IV,  part.  iii,  col. 
1784  et  seq.) 

Omncs  fideles  quid  audiuntabApostoIo?Vosau- 
tem  estis  corpus  Ghristi,  et  membra  exparte,  etc, 
usque  ad  sponsain  corpore.(Id..5/Tm.  dever.Evany. 
tom.  V,  part.  i,  col.  570  et  seq.) 

Reliquit  Patrem  cumdixit:  Ego  aPatreexivi,  ctCM 


381 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAXSa.  —  EP.  AD  PfflLIP. 


m 


tuf  u«  o^  et  Ecclesiam  corpus  cjus.  (Id.,  lih.  contr,  Ji 
Manich.,  tom.  III,  part.  i,  col.  215  et  seq.) 

GAPUT  VI. 

Filii,  obedite  parerUibus,  etc,  usque  ad  et  corre- 
ptione  Dominu  Ad  duo  praecepta,  id  est  ad  dilectio- 
Dem  Dei  et  proximi,  etc,  uaque  ad  cantate  canti^ 
com  novum.  (Id.,  /f6.  De  decem  chordiSf  tom.  V, 
part.  t,  col.  80  et  seq.) 

Servij  obedUe  dominisy  etc,  usque  ad  potentia 
virtutis  ejus.  Prima  servitutis  causa  peccatum  est, 
etc.^tM^tie  ad  immortalitate  fclicibus.  (Id.,  lib,  xix 
ic  Civit.  Dei,  tom.  VII,  col.  643  et  seq.) 

Ordinavit  enim  sic  Deus  Ecclosiam,  etc,  usque 
ad  subditi   erant  etiam  domino  temporali.  (Id., 
tract.  inpsal.  cxxxiv,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1750  et  n 
seq.) 

Nam  si  servus  non  ex  animo  tibi  serviat,  etc, 
usque  ad  cum  bona  voluntate.  (Id.^  tract,  in  psal. 
uiy  tom.  IX,  part.  ii,  col.  1037  et  seq.) 

Induite  vos  armaturam  Dei,  etc,  usque  ad  et  in 
omnilnu  perfecti  ^torff.Nunquid  bomines  solos  habet 
inimicos  Ecclesia?etc.,  usque  ad  principem  potesta- 
tis  aeris  bujus.  (Id.,  tract.  in  psat,  cxvii,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1496.) 

Intelligendi  sunt  inimici  pro  quibus  orandum 
Bit,  Bic.,usque  ad  et  vincitis.  (Id.,  tract.  in  psal.xxx, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  248.) 

Docemur  iniquos  nosse,  contra  quos  invisibiliter 
dimicamus,  etc,  usque  ad  migra  ad  lucem.  (Id., 
tract.  m  psaL  lxxxiv,  tom.  IV,  part«  ii,  col.  107  et 
«eq.  C 

Diabolus  et  angeli  ejus  iu  Scripturis  sanctis  ma- 
nifesti  suni,eic., usque  ad  lux  in  Domino.  (Id, ,tract. 
m  psal,  Liv,  tom.  IV,  part.  i,  col.  830.) 

Non  est  colluctatio  adversus  carnem  et  san- 
guinem,  etc,  usqiu  ad  omnino  non  possunt.  (Id., 
tract.  in  psal.  lv,  tom.  IV,  part.  i,  col.  649  et 
seq.) 

HabemuB  hostes  invisibiles,  etc,  usque  ad  tene- 
brarum  harum.  fld.,  tract,  in  psai.  cxii,  tom.  IV, 
part.  u,  coi.  1475  et  seq. 

Prsliorum  et  bellorum  generacommemorarefor- 


tasse  longum  est,  eic, usque  ad  qui  non  existcntem 
fecil  te.  (Id.,  tract.  in  psal,  cxliii^  tom.  IV,  part.  ii, 
col.  1858  et  seq.) 

Non  est  nobis  colluctatio  adversus  carnem  et 
sanguinem,  etc,  usque  ad  invisibilem  vincis  cre- 
dendo.  (Id.,  serm.  de  verb,  Evang.,  tom,  V,  part.  i, 
col.  434  et  seq.) 

Non  est  nobis  colluctatio  adversus  carnemetsan- 
guinem,  etc,  usque  ad  de  sinu  matris  iucis  orate. 
(Id., semude  v;^t7./»a5cA^c,tom.V,part.  i,  col.  1091.) 

Vcnit  enim  princeps  mundi  bujus,  etc,  usque  ad 
virgo  pepererat.  (Id.,  tract.  79  inEvang.,  scc.  Joan. 
tom.  III,  part.  ii,  col.  1838.) 

Contra  spiritalia  nequitise  in  spiritalibus. Cum  dia- 
bolus  jam  misisset  in  cor,  ctc,  usquead  adjutaper 
gratiam.  (Id.,  tract.bb  in  Evang,  sec.  Joatt.,tom.III, 
part.  II,  col.  1786.) 

Quia  vero  et  ipsi  mali  angelinon  a  Deo  suntcon- 
diti,  etc,  usque  ad  in  filiis  diffidentise.  (Id.,  lib.  de 
Natura  boni,  tom.  Vlll,  col.  561  et  seq.) 

State  ergo  succincti,eic.,  usque  ad  Evangelii  pacis. 
Stola  prima  est  dignitas,  etc,  usque  ad  tangenda 
terrena.  (Id.,  lib.  i,  Qu3sst,  evang.,  tom.  III,  part. 
II,  col.  1346.) 

Marcus  dicendo  calciari  apostolos,  etc,  usque  ad 
innitatur.  (Id.,  lib.  ii  de  Consen.  Evang.,  tom.  III, 
part.  I,  col.  1090.) 

/n  omnibus,  etc,  usque  ad  ignea  exstinguere. 
Neque  enim  melius  potest  inteliigi  quod  dictum  est 
Deo,  etc,  usque  ad  transflgi  non  sint.  (Id.,  lib.  de 
Doctr.  Christ.,  tom.  III,  part.  i,  col.  79  et  seq.) 

Et  galeam  salutis,  etc,usque  ad  consolentur  corda 
ve^/ra.Sermo  ergo  Dei  gladius  bis  acutus,etc,i»9iitf 
ad  verax  inventus  est.  (Id.,  tract.  in  psaL  cxlix, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1955  et  seq.) 

Pax  fratribus,  etc,  usque  ad  in  incorruptione. 
i4f7um.Pax,inquit,fratribus  et  cbaritascumflde,etc., 
usque  ad  nisi  Dei  dona.  (Id.,  lib,  de  Gra.  et  lib.arb., 
tom.  X,  part.  i,  col.  905.) 

Non  tamen  qusniam  fldes  datur  priusquam  pos- 
tuletur  ab  illo  cui  datur^etCjU^^ue  ad  non  babenti- 
bus  poscimus  dari.  (Id.,  lib,  de  Dono  persev.,  tom. 
X,  part.  II,  col.  1021.) 


IN  EPISTOLAM  AD  PHILIPPi:JNSES. 


ARGUMENTUM. 

Philippenses  sunt  Macedones.  Hi  accepto  verbo 
veritatis  perstiterunt  in  fide :  nec  recepcrunt  falsos 
apostolos.  Hos  collaudat  apostolus,  scribens  eis  a 
Roma  de  carcere  per  Epapbroditum. 

CAPUT  PRIMUM. 

Poii/tM  et  Timotheus  serviy  etc,  usque  ad  Domino 
ksu  Christo.%\z\xi  sunt  duo  timores  qui  faciuntduo 
genera  timentium,  etc,  usque  ad  quasi  non  acce- 


D  perit.  (Id.,  tract.  85  in  Evang,  sec.  Joan.,  tom.  III, 
part.  II,  col.  1849.) 

Gratias  ago  Deo,  etc,  usque  ad  verbum  Dei  loqui. 
Cooperando  Deus  in  nobis  perficit  quod  operandd 
incipit,etc,  u^^ue  ad  opera  nihil  valemus.  (Id.,  tib. 
de  Grat,  etlib,  arb.,  tom.  X,  part.  i,  col.  961.) 

De  mundo,  inquit,non  sunt,sicutet  ego  nonsum 
de  mundo,  etc,  usque  odveritas  et  vita.  {ld.,tract, 
108  in  Evang,  sec,  Joan.,  tom.  III,  part.  ii,  col. 
1915.) 


383 


FLORI  DIAiSONI  MONAGHI. 


m 


Quidam  quidem,  etc,  usquo  ad  suscitarc  imculis  X  Johannes,  etc,  usque  ad  in  vinculo  pacis.(l(l.,«crm. 


meis.  Sujitin  Ecclesia  quidani  praBpo3iti,etc., ««</«« 
ad  inter  mercenarios  remanere.  (Id.,  tract.  46  m 
Evang,  sec.  Joan,,  tom.  III,  part.  ii,  col.  4729  et 

seq.) 

Etiamper  mercenarios  vocemauditepastoris,etc., 
usque  ad  Christus  annuntietur.(Id.,i6irf.,col.  1751.) 

Possunt  isti  maledicli  potius  calumniatores.etc, 
usque  ad  non  de  turpitudine  vitiorum.  (Id.,  lib, 
contr.  Faust.,  tom.  VIII,  col.  429  et  seq.) 

Notissimum  esse  arbilror  sanctitati  vestrce  quod 
ait  Apns^olus,  otc,  usque  ad  non  credunt  esse  quoB 
diount.  ([d.,  tract.  in  psal.  cxv,  tom.  II,  part.  ii, 
col.  1490  et  seq.) 

Fuerunt  enim  etiam  tertiporibusapostolorum  qui 


de  blas.  Spir.  sanct.,  tom.  V,  part.  i,  col.  4GI.) 
Nihil  per  contentionem^  etc,  usque  ad  quod  et  in 

Christo  Jesu.  Non  hoc  ita  debemus  existimarc,  ut 

non  existimemus,etc.,  ttjfua  ad  onera  nostra  porte- 

mus.  (Id.,  lib.  Qu3esL<f  tom.  VI,  col.  81  et  seq.) 
Qui  cum  in  forma  D^t,etc.,usque  ad  formamsem 

accipiens.  Hinc  ergo  magis  qnsrebant  eum  Judsi 

interdcere,  etc,  usque  ad  formam  servi  accipiens. 

(Id.,  tract.  7  in  Evang.  sec.  Joannemy  tom.  Ill,part. 

II,  col.  1535.) 
Non  ergo  exinanivit  amittens  quod  erat,  etc, 

usque  ad  Christus  occisus  est.  (Id.,  tract.  in  Evang. 

seeundum  Joannem,  tom.  Ill,  part.  ii,  col.  1836  et 

soq.) 


veritatem  non  veritate,  eic. ,usque  ad  prius  negetur.  g      Ghristus  Dei  Filius  est  et  Deus  homo,etc.,  usqiu 


(Id.,  lib.  contra  Mendacium,  tom.  VI,  col.  527.) 

Tres  personas  dixit  Dominus,  et  debemus  illas 
investigare  in  Evangelio,  etc,  usque  ad  bonum  pa- 
ratum.  (Id.,  serm.  49  de  verb.  Evang.,  tom.  V,  part. 
!,  col.  756  et  seq.) 

In  so  autem  reversus  dixit  :  Quanti  mercenarii 
patris  mei  abundant  panibus,  etc,  usque  ad  perce- 
perunt  mercedem  suam.  {Id.,  lib.QutVst.in  Evang.y 
lom.  III,  part.  n,  col.  1345.) 

Quid  enim  dum  omnimodo,  etc,  usque  ad  mori 
lu>crum.  Audi  quales  commemorat  Apostolus  falsos 
fratres,etc.,  usque  ad  homicida  est.  (Id.,  tract.  5  in 
Evang.  sec.  Joan.^  tom.  III,  part,  ii,  col.  1424.) 

Videmus  istos,etc,  usque  ad  difTametur.^Id.,  lib. 
contra  Petil.,  tom.  IX,  col.  314.) 


ad  Dominus  noster  Jesus  Christus.(Id.,it&.£n^>., 
tom.  VI,  col.  249  et  seq.) 

Nam  si  temporalibus  etpassibilibusDeustribuit, 
etc,  usque  ad  Deus  Christus.  (Id.,  episl.  ad  Mm- 
min.,  tom.VIII,  col.  797  et  seq.) 

Deus  quem  genuit,  etc,  usqtie  od  iQflrmus  est. 
(S.  August.,  lib.  Quxst.  83,  tom.  Vl,  col.  31.) 

Si  potuit  et  noluit,  invidus  est.  Ex  quo  confici- 
tur,  eiQ.yUsque  ad  non  degenerandoab  «quali.(ld., 
tract.  in  psal.  lxxiv,  tom.  IV,  part.  i,  col.  949  et 
eeq.) 

Qui  cum  in  forma  Dei  esset^etc,  usque  ad  a  qoo 
genitus  est.  (Id.,  tract.  tn  psaL  cxxvi,  tom.  IV,  p&rt. 
II,  col.  1671.) 

Et  haeretici  quidem  dicunt  minorem  Filiam  esse 


Quod  si  vivere,  etc,  usquc  ad  collaborantes  fkiei  ^  quam  Pater  est,  etc,  usque  ad  esse  creatura.  (Id., 


Evangelii.  Cum  v^ba  propria  faciunt  ambiguam 
8cripturam,etc,  usque  ad  necessariam  propter  vos, 
(Id.,  lib.  iii  de  Doctrina  Christiana,  tom.  III,part.  i, 
col.  65  et  seq.) 

Ha3C  enim  qu«e  nunc  agimus,etc,tts^ttead  justus 
et  fide  vivit.  (Id.,  lib.  ad  Jan.^  tom.  II,  col.  216.) 

Intret  ante  conspcctum  tuum  gemituscompedito- 
rura,  etc,  usque  ad  gemitus  eorum.  (Id.,  tract.  in 
psaL  Lxxviii,  tom.  IV,  col.  1019.) 

Corpus  nostrum  ornamentum  nobis  fuit,etc.,  tis- 
que  ad  quibus  ministraret.  Id.^  tract.  in  psaL  cxlv, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1896.) 

Manere,  inquit,  in  carnem  necessarium  propter 
vos.  Compellor  autem,  etc,  usque  ad  justus  judex. 


lib.  de  Trin.,  tom.  VIII,  col.  829  et  seq ) 

Pater  ergo  et  Filius  unum  sunt,  eic.,usque  ai  ^f 
substantiaejus  dicuntur.  (Id.,/t6«  de  Trin.fi.  Vill, 
col.  926  et  seq.) 

Cuinam  enim  rapina  erat  esse  (equalis  Deo,etc., 
usque  ad  nos  divites  facit.  (Id.,  lib.ex  Verb.  aposloL 
tom.  V,  part.  i,  col.  1213  et  seq.) 

In  principio  erat  Verbum.Et  ideo  in  principio  fe- 
<;it  Deus  coelum  et  terram,  etc,  usque  ad  in  carne 
venissc  (Id.,  serm.  de  ejusd.  aposL  verbis,  tom.  V, 
part.  I,  col.  990.) 

Vide  quantus  factus  sit  tantillusj  etc,  usque  od 
factus  est  homo.  (Id.,  semi.  in  nat.  sancli  Joannis 
Baptistx^  tom.  V,  part.  i,  col.  1321.) 


(Id.,  tracL  in  psaL  xciii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.1207  D     Venit  aliquis  et  accepit  aliquid,   etc,  usquead 


et  seq.) 

Et  in  nullo  terreminif  etc,  usquo  ad  audistis  de 
me.  Vobis,  inquit,  donatum  est  pro  Christo,  etc, 
usquead  dixit  esse  donatum.  {Id., lib.de  Grat.et  lib. 
arbitr.y  tom.  X,  part.  i,  col.  897.) 

Vobis  donatum  est  pro  Christo  non  solum  ut  cre- 
datis  in  eum,  etc,  usque  ad  ut  pateretur  pro  eo. 
(Id.,  lib.  de  Prced.  sancL,  tom.  X,  part.  i,  coJ. 
962.) 

CAPUT  II. 

Si  qua  ergo  con5o/afio,etc,usque  ad  id  ipsum  sen~ 
tientes.  In  hoc  cognoscimus,  sicut  dicit  apoetolus 


-qued  ostendit.  (JLd.,  ex  serm,  de  Paulo  apostolOf  iom. 
V,  part.  i,  col.  1279  et  seq.) 

Dicit  Joannes.  Verbum  caro  factum  est,  et  babi- 
tavit  in  nobis.  Audite  jam  utrumque  in  illonotissi- 
mo  capitulo,  etc,  usque  ad  formam  servi  accipiens. 
(Id.,  ex  sertnone  de  tribus  modis,  tom.  V,  part.  ii, 
col.  1095.) 

Ipse  est  Christus  et  factor  et  factus.  Vide  facto- 
rem.  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  etc,  usquc  ad  quis  enarrabit,  Id., 
serm.  de  verbis  Evangelii,  tom.  V,  part.  i,  col.  114^ 
et  seq.) 


S8S 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULL— BP.  AD  PHILIPP, 


386 


Assumpta  autem  carne  qua  factus  est  homo  sicut  A 
squalem  se  novit,  etc.,  usque  ad  mB^OT  est  Pater. 
(Id.,  lib.  I  coHtr.  Mnximinum,  tom.  VIII,  col.  747.) 

Si  enim  confiteris  Dei  formam,etc.,  usque  ad  esse 
non  potait  insqualls.  (Id.,  ibid,y  col.  747  et  seq.) 

Quoniam  cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam, 
etc,  usqtte  ad  omnino  procedere.  (Id.,  serm,  de 
disceptadone  contra  Pascentiumy  tom.  II,  col.  1042 
et  seq. 

Qui  cuffl  in  forma  Dei  esset,  etc,  usque  ad  muta- 
tam  divinitatem.  (Id.,  lib.de  Gratia  Novi  Testamenti, 
tom.  II,  coL  543.) 

In  simUitudinem,  etc,  usqne  ad  ut  homo. Ila.bilu9 
in  ea  re  dicitur  qu»  nobis  ut  habeatur  accidit,etc., 
usque  ad  diceretur  illa  susceptio.  (Id.,  lib.  Quxst,^ 
iom.  VI,  col.  84  et  seq.)  n 

Humiliauit,  etc,  usque  ad  mortem  aulem  crucis. 
Discite,  inquit,  a  me.Gum  essem  in  principio  Deus 
apnd  DeumyCreavi  vos^otc,  usque  ad  et  ego  reflciam 
vos.  (Id.,  serm.  xii  de  Verbis  apostolorum,  tom.  V, 
part.  I,  col.  896.) 

Intelligens  ergo  Pater  efTusionem,  etc^  usque  ad 
in  cordibas  nostris  charitatem.  (Id.,  serm.  innatali 
saneti  Laurentiij  tom.  V,  part.  i,  col.  1396.) 

Creator  bominis  homo  esse  dignatus  est,  etc, 
usque  ad  si  cruciflgeretur.  (Id.,  tract.  36  in  Evang. 
secundum  Joannem,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1664  et 
seq.) 

Propter  quod  et  Deus,  etc,  usque  ad  in  gloria  est 
Dei  Patris.  In  passione  magis  ejus  humilitas  quam 
daritas  commendatur,  etc,  tisque  ad  sine  fme  sem- 
per  est  claritas.  (Id.,  tract.  104  in  Evang.  sec.  Joan-  C 
R€m,tom.  III,  part.  ii,  coL  1903.) 

Propter  quod  Deus  eum  exaltavit^  etc,  usque  ad 
Pilius  unigenitus  Dei.  (Id.,  lib.  conlr.  Maximin,f 
tom.  VIII,  col.  759.) 

Novimns  Christum  sedereaddexteram  Patris  post 
resorrectionem  a  mortuis,  etc,  usquead  soabellum 
pedum  tuorum.  (Id.,  tract.  in  psal.  cix,  tom.  IV, 
part.  II,  eol.  1450  et  seq.) 

Dicitis  vos  Ghristum  colere,  etc, us^u^  ad  deDeo 
natas  «qualis.  (id.,  lib.  ii  contr.Maximin., iom.Wll, 
foL  759.) 

Quod  dicit  Jacob  ad  Joseph  quod  est  somnium, 
etc,  usque  ad  et  infemorum.  (Id.,  lib.  Queest.  Gen. 
tU.  cxxui,  t.  III»  part.  i,  col.  58^  et  seq.) 

Itaque  charissimi  meif  elc.j  usque  ad  pro  bona  vo-  j^ 
tttniate.Qtmdo  jubet  u toperentur,etc., u^^u^  ad  qui 
operatur  m  Tobis.  (Id.,  lib.  de  Grat.  et  lib.  arb.y 
tom.  X,  part.  i,  col.  x  94.) 

Andi  vooem  Apostoli.  Gum  timore,  inquit,  etc, 
wque  ad  auferatur  superbo.  (\d.,tract.  in  psal.  lxv, 
tom.  fV,  part.  i,  col.  789.) 

Mirum  esrt  antem  quod  preadicato  Ghristo  cruci- 
flxo,  etc,  usque  ad  ne  slcceris.  (Id.,  serm.  de  ver. 
Evsmg.  tom.  V,  part.  i,  col.  730.) 

Nec  de  ipsa  perseverantia  boni  voluit  Deus  sanc- 
tos,  etc,  usque  ad  in  Domino  glorietur.  (Id.,  lib.  de 
C€r,4t  grui^,Um.  X,  part.  i,  col.  9t5  et  seq.) 


Deus  est  enim  qui  operalur  in  vobis  ct  velle  et 
operari  pro  bona  voluntate,  etc,  usque  aJdetur  to- 
tum  Deo.  (Id.,  lib.  de  Bono  Persev.,  tom.  X,  part.ii, 
col.  1013.) 

Proprium  quippe  arbitrium,  etc,  usque  ad  ma- 
gnitudinem  continentias.  {Id.^epist.  ad  JuU,  tom.  II 
col.  851  ot  seq.) 

Quomodo  dicis  quod  audio  dicere  :  ut  recte  creda- 
mus  in  Deum,  etc,  usque  ad  viam  ejus  volet.  (Id., 
lib.  de  Bono  Persev.,  tom.  X,  part.  ii,  col.  1012  et 
seq.) 

Omnia  autem  facile,  etc,  usque  ad  et  congratula- 
mi7ii  mihi,  Similitudo  de  luminaribus  data  est  ad 
sanctos,  ut,etc.,  usque  ad  per  figuram  liber  legis. 
(Id.,  tract.  inpsal.  xcm,  tom.  IV,  part.  ii,  col.1193 
et  seq.) 

Qui  numerat  multitudinem  slellarum,  atc,u5^t<e 
a£f  jam  numerat  Deus.  (Id.,  tract.  in  psal.  cxlvi, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1904.) 

Sicut  stellas  coeli  non  exstinguit  nox,  etc,  usque 
ad  mundana  iniquitas.  (Id.,  lib.  Sent.  Prosp.y  tom. 
X,  part.  II,  col.  1869.) 

Spero  autem  in  Domino,  etc,  usque  ad  erga 
meum  obsequium.  Inter  mercenarios  pastor  inge- 
muit,  etc,  usgue  ad  inter  merconarios  remanere. 
(Id.,  tract.  in  Evang.  sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  ii, 
col.  1739.) 

GAPUT  III. 

De  coetero^  fratres,  etc,  usque  ad  vohis  autem  nC' 
cessarium.  Dixisse  quidem  Apostolum  scimus  ad 
Philippenses  :  Eadem,  etc  ,  usque  arf  mihi  mole- 
stus  sit.  (S.  Aug.  lib  de  Prxd.  sanct.,  tom.  X,  part. 

I,  col.  959  et  seq.) 

Videte  canes  :  videte  malos  operarios  :  videte  con- 
cisionem»  Ganes  appcllavit  non  ratione,  sed  consuc- 
tudine,  etc,  usquead  innocentibus  irritentur.  (Id., 
lib.  de  Grat.  Nov.  Testam.  tom.  II,  col.  555.) 

Nos  enim  sumus  circumcisio,  qui  spiritu  servimus 
Deo.  Maxime  in  illo  loco  satis  clarct  quod  Spiritus 
sanctus  non  sit  creatura,  eic,  usque  ad  in  corpore 
vestro.  (Id.,  lib.  de  Trin.  tom.  Vlll,  col.  827  et 
seq.) 

Audistis  dicentem  Apostolum  Pauliun.  Nos  enim 
sumus  circumcisio,  qui  spiritui  Dei  servimus,  etc, 
usque  adquam  cursor  praeter  viam.  (Id.,  serm.de, ed 
lect.,  tom.  V,  part.  i,  col.  915  ad  926.) 

Circumcisus  octava  die.  In  veteribus  sacramentis 
circumcisio  parvulorum,  etc,  usque  ad  post  septi- 
mum  octavus  cst.  (Id.,  epist.  ad  Hilar.  mon,,  tom, 

II,  col.  680.) 

Nec  moveat  quod  ait  secundum  justitiam  quae  in 
lege  eii,eic.,usgueadsecundum  spem  vitse  sternae. 
(Id.,  lib.  ad  Bonifacium,  pap.  Vrb.,  tom.  X,  part.  i, 
col.  558.) 

Propter  quem  of»ma,etc,usque  dAjustitia  in  fide. 
Hoc  ergo  Judsorum  Paulus  destruxerat  quod  ma- 
lum  habebant,  etc,  usque  ad  quod  in  Petro  repre- 
henderat,  (Id.,  epist.  ad  Hier.,  tom.  II,  col.  156.) 

Quid  est.  Non  habens  meam  justitiam;  quae  ex 


387 


PLORI  DIACONI  MONACHI. 


388 


lege  est,  elc.,  usqm  ad  non  8unt  subjectl.  (Id.,  lib.  A     ^ulti  cnim  ambulant,  etc.,u8que  ad^uieerrwiaso- 


de  Grat,  et  libMrb.^totn.Xy  part.  i,  col.8d5  et  seq.) 

Qui  praecepta  legis  impler«  se  putat  pcr  arbi- 
trium,  eic.,usque  ad  deputantur  in  semine.  (Id.,/{6. 
II  contr.  JuL,  tom.  X,  part.  ii,  col.  1209.) 

Suscitat  a  terra  pauperem,  etc.ji^^t^  ad  opulen- 
tos  ilie  inops.  (Id.,  /26.  xvii  de  Civ.  Dei  in  expas. 
Cantic.  Annaet  tom.  VIII,  col.  530.) 

ffon  quod  jam  acceperim,  etc,  usque  ad  compre- 
hensus  sum  a  Christo  Jesu.lioium  mihi,fac,  Domine, 
fmem  mcum.Finem  illum  dicit,  eic.,usquead  dele- 
ctationem  Doinim.  (Id.,  tract.  inpsal.  xxxvni,  tom. 
IV,  part.  I,  col.  417.) 

Nemo  fldelium,  etc,  usque  ad  usque  in  finem. 
(Id.,  lib.  Sent.  Prosperi,  tom.  X,  part.  11,  col.  1878.) 

Nova  vita  in  fide,  etc,  usquead  non  arbitrorap-  p 
prehendisse.  (Id.,  lib.  11  ad  Jan.,  tom.  II,  col.  217.) 
Ecce  distentio  est  vita  mea  :  et  me  suscepit  dex- 
lera  tua,  etc,  usque  ad  nec   pr«etcrcuntem.  (Id., 
lib.  XII  Confes.  iora.  I,  col.  825.) 

Fratres  ego  me  non  ar6i/ror,etc.,usque  Sidperfecti 
hoc  sentiamus.]pse  confitetur  nondum  se  accepisse, 
etc,  u^gu^ adjustitis  imitatorcs.  (Id.,  lib.de  Spir.et 
litt.y  tom.  X,  part.  i,  col.  241  et  seq.) 

Tota  vita  Ghristiani  boni  secundum  desiderium 
est,  eic.;usque  ad  ab  amore  sseculi.  (ld.,serm.  epist. 
Joan  ,  tom.  III,  pdrt.  ir,  col.  2008  et  seq.) 

Fratre8,egomeipsum  non  arbitror  apprehendisse, 
etc,  usqne  ad  donavit.  (Id.,  tract.in  psal.ixix,  iom. 
IV,  part.  I,  col.  434  et  seq.) 
Praeterita,  quaB  jam  post  tergum  oportet  ponere. 


piunt.  Uoc  ab  homine  colitur  quod  Deos  diligit, 
etc,  iLsque  ad  ut  colatur.  (Id.,  lib.Sent.  Pro«p.,lom, 
X,  part.  II,  col.  1879.) 

Nostra  autem  conversatiOf  etc,  usque  ad  subjkere 
sibi  omnia.Sic  quomodo  hic  sum,quandiu  hic  sum, 
etc ,  u/^utf  a(i  in  illa  quae  desiderat.  {\d.y  tract.  in 
psal.  xxxviii,  tom.  IV,  parl.  i,  col.  42^.) 

In  coqIo  sunt  oves  quibus  pastor  vita  est,.etc., 
usqne  ad  et  cor  tuum.  (Id.,  tracl.  in  psal.  xlyiii, 
tom.  rv,  part.  i,  col.  556.) 

Te  decet  hymnu8,inquit,  Deus.Sed  ubi?iQ  Sion, 
etc,  u^^u^a^i non  abripi  in  saxa.  (Id.,  tract.  inpsaL 
Lxiv,  tom.  IV,  part.  1,  col.  774.) 

CAPUT  IV. 

Itaque,  fratres  meijetc.,VL9qw  ad  gaudete.  Gaudere 
nos  Apostolus  praecipit,sed  in  Domino^etc.^iu^ued 
nihil  soUiciti  fueritis.  (Id.,  aposL  serm.  de  verb. 
Evang.  tom.  V,  part.  i,  col.  934  et  seq.) 

Non  potest  unquam  fraudari,  etc,  usqueai  Ista- 
tur  sterno.  (Id.,  lib.  sent.  Prosp.j  tom.  X,  part  n, 

col.  mi.) 

Modestia  vestra  nota  sit  omnibus  hominibus.  Om- 
nia  quippe  bona  opera  amant  in  luce  constitui,etc., 
usque  ad  pariter  appareret.  (Id.,  epist.adMarceliin.^ 
tom.  II,  col.  510.) 

Dominus  enim  prope  est,  Efsi  super  omnes  coelos 
ascendit  corpore,  etc,  usque  ad  prope  est.  (Id., 
tract.in  psal.  xlvi,  tom.  IV,  part.  i,  col.  528.) 

Nihil  solliciti  sitis,  etc.usque  ad  innotescant  apud 
Deum.  Non  sic  accipiendum  est,  tanquam  Deo  in- 


etc,  usque  ad  quie  ducit  ad  vitam.  (Id.,  tract.  in  C  notescant,  etc,  usque  ad  claritatis  Dei.  (Id.,  Ub.  ad 


psal.  Lvii,  tonf.  IV,  part.  col.  681  et  seq.) 

Quantumcunque  hic  vixerimus,  etc,  usque  ad 
gloriaris.  (Id.,  tract.  in  psal.  lxx,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  873. J 

Omnia  quap.  temporis  flne  clauduntur,  etc,  us- 
que  ad  appetitio  cst  sternorum.  (Id.,  tract.  in  psal. 
Lxxxii,  tom.  IV,  part.  11,  col.  H43.) 

Cui  tanta  revelabantur  quid  ait,  etc,  usque  ad 
dat  gratiam.  (Id.,  tract.  in  psal.  cxxx,  tom.lV,part. 
II,  col.  -1714  et  seq.) 

Quderite,inquit,Deum  :  et  vivet  anima  vestra,  etc. , 
usque  ad  in  his  veritas  exquirenda.  (Id.,  lib.  ix  de 
Trin.f  tom.  VIII,  col.  959  et  seq.) 

Justitia  secundum  quam  justus  ex  fide  vivit,etc., 


Prob.  de  orando  Deo,  tom.  II,  col.  501.) 
Ab  omnia  quippe  scienda  quae  scit,  sufQcit  sibi 

illa  perfectio,  etc,  usque  ad  nostra  dissimilis.  (Id , 

lib.de  Trinit.  tom.  VIII,  col.  1075.)    . 
AnnuntiabiturDominogeneratioventqra.Quodnon 

sic  accipiendum  est,  etc,  usquead  sapiens  eflicitur. 

(Id.,  lib.de  Grat.  Novi  Testam.,  tom.  II,  col.  568.) 

Et  pax  Deif  eic,  usque  ad  Christo  Jesu  Dmino 
nestr o.QuBnium  est,autquid  est  nostra  intelligentia 
ad  illam  excellentiam,  etc,  usque  ad  nomine  qqq- 
cupamus.  (Id.,  lib.  xxii  de  Civil.  Deif  tom.  VII,  col. 
796  et  seq. 

Pax  ista  prfficellit  omnera  intellectum :  sed  utiqoe 
nostrum,  etc,  usque  ad  pax  ejus  excellit.  (Id.,  iib. 


usque  ad  illam  non  assequitur.  (Td.,  lib.Sent.  Pro-  n  Enchir.,  tom.  VI,  col.  561  etseq.) 


sperifiom.  X,  part.  11,  col.  1886.) 

Quotquot  ergo  perfecti  sumus,hocsapiamus,etc, 
usque  ad  praceptis  ostenderetur.  (Id.,  lib.  de  Perf. 
just.hom.y  tom.  X,  part.  i,  col.  300  et  seq.) 

Et  si  quid,  etc.,  usque  ad  permaneamus  regula.  Si 
in  quo  pervenimus,in  eo  ambulemus,  efc.,usque  ad 
quod  hic  nonpotuimus.  {ld.,tract.  liii  inEvang.sec. 
Joan.  tom.  III,  part.  11,  col.  ^777.) 

Beatus  Apostolus  eos  alloquens,  qui  sibi  jam  vi- 
debantur  perfecti  esse,  etc,  usque  ad  relinquere 
fundamentum.  (Id.,  tract.  98  in  Evang.  sec.  Joan.f 
tom.  III,  part.  n,  col.  1884.) 


De  coBtero,  fratres,  etc,  usque  ad  Deus  paci^erxl 
vobiscum.  Sanctorum  conversatiocautaetiamdebet 
esse,  etc,  usque  ad  ei  bonam  famam.  (Id.,  /t6.  ad 
Julianam  de  sancLvitf,  tom.VI,  col.  448  et  seq.) 

Gavisus  sum,  etc,  usque  ad  occupati  autem  era- 
tis.Were  terra  fructuosa,  cui  gaudet  Apostolus,  etc, 
usque  ad  quadam  aruerant.  (Id.»  tract,  inpsal.^us.i 
tom.  IV,  part.  i,  col.  573.) 

Dicebamus  enim  eos  terrs  fructibus  significari, 
etc,  usque  ad  qui  confortas  eum.  (Id.,  lib.  xlui 
Confes.f  tom.  I,  col.862  et  seq. 

Et  justitioata  est  sapientia  ab  omnibus  iilUs  8uis, 


389 


EXPOSITIO  IN  EP.  PAULI.  —  BP.  AD  COLOSS. 


390 


etc.,  tuque  ad  aed  perpetuo   retineri.  (Id.,  lib.  i  A 
Qu3!sL  euang,,   tom.   III,    part.    ii,   col.   13ti7  et 

seq.) 

Scitis  autem  et  vos^  etc,,  usque  ad  in  usum  mihi 
misistisAd  bonaopcra  eos  redissenunc  gaudet,etc., 
usque  ad  sequitur  dicens.  (Id.,  lib,  xiii  Con[es., iom. 
I,  col.  863.) 

N(m  quia  requiro,  eic,,  usque  ad  cum  spiritu  ve- 
slro.Amen,  Didicit  a  te  Deus  meus  inter  datum  et 
fructum  discernere,etc.,«59U^  ad  unde  laetatur.  (Id. 
ibid.) 


Acoipete  p8almum,et  date  tympanum.Accipiteet 
date,  etc,  usque  ad  rcddite  manus  vestras.  (Id., 
tract.  in  psal.  lxxx,  tom.  IV  part.  ii,  col.  103i>  et 
seq.) 

Ipse  Apostolus  datum  non  qu»rebat,etc.,u«9u^  ad 
ne  vos  inanes  remaneatis.  (Id.,  lib,  de  Past,,  t.  V, 
part.  I,  col.  272.) 

Non  quia  quasro  datum,sed  inquiro  fructum^  etc, 
usque  ad  ab  eo  quserebatur.  (Id.,  /t6.  ii  de  Serm.Do- 
mini  in  monte,  tom.  III,  part.  i,  col.  1271.) 


IN  EPISTOLAM  AD  COLOSSENSES. 


ARGUMENTUM.  B 

Coiossenses,et  hi  sicut  et  Laodicenses  sunt  Asiani, 
et  ipsi  praeventi  cranta  pseudoapostolis.Nec  nd  hos 
accessit  ipse  Apostoius  :  sed  et  hos  per  epistolam 
corrigit.  Audierant  enim  verbum  ab  Archippo,  qui 
ministerium  in  eos  accepit.  Ergo  Apostolus  jani  li- 
gatus  scribit  eis  ab  Epheso  per  Ticbycum  diaco- 
nom,  et  Onesimum  Acolytum. 

CAPUT  PRIMUM. 

Paulus  apostolus  Jesu  Christi,  etc.,  usque  ad  qui 
dignos  nos  fecit  in  partem  sortis  sanctorum  in  lumine, 
Tunica  illa  Domini  desuper  texta,etc.,u^(/u^  odtibi 
sors  est.  (Id.,  tract,  in  psal,  xxx,  tom.  IV,  part.  i, 
col.  246  et  seq.) 

Qui  eripuit  nos,  etc.,usque  ad  filii  dilectionis  stue, 
Quisquis  bsec  legis,  et  gratiam  Dei,  etc,  usque  ad  p 
libora  nos  a  xnalo.  (Id.,  tract.  in  psal,  cv,  tom.  IV, 
part.  II,  col.  1416  et  seq.) 

Non  ait  autem,  meum  regnum  non  est  hic,  sed 
non  est  hinc,  etc,  usque  ad  non  hlnc  (Id.,  tract. 
in  Evang.  sec,  Joan,,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1939,  et 
Beq.) 

Si  cbarita.s  qua  Pater  diligit  Filium  suum,  ctc, 
usque  ad  est  genitus.  {ld,,lib.  xv  de  rrm.,tom.VlIl, 
col.  1082  et  seq.) 

Si  charitas  qua  Pater  diligit  Filium  suum,  etc, 
usguead  est  genitus.  (Id.,  lib,  xx  de  Trtn.,tom.Vin, 
col.  1082  et  seq.) 

Siverevolumus  defendere  liberum  arbitrium,etc 
ui^ue  ad  in  adoptionem  Ciliorum. {ld.,epist,adVital. 
lom.  11,  col.  281  et  seq.) 

/n  quo  habemus,eic,,  usque  ad  imago  Dei  invisibi-  D 
lis.  Non  est  difiicile  videre  diabolum  victum,  etc, 
usque  ad  non  spiritus.  (Id.,  lib.  xm,  de  Trin.,  tom, 
VIII,  col.  1028  et  seq.) 

Ad  quemdam  modum  erit  homo  imitator  Oei  ve- 
lut  ifflago,etc.  usguead  imsiginem  Tegi8,{ld.,lib.De 
decem  chordis^  tom.  V,  part.  i,  col.  82.) 

In  tribus  primis  prsceptis  decalogi,quffi  ad  Deum 
pertinent,  etc,  usque  ad  sed  cum'illo.  (Id.,  iib.  ii, 
ad  Jan.,  toni.  II,  col.  213.) 

Primogeniius  omnis  creatur6e,eic.,  usque  ad  omnia 
in  ipso  roti«/em(.Sccundum  formam  Dci  dictum  est^ 
Ante  omnes  colles  gcnuit  me,  etc,  wgne  ad  caput 


corporis  Ecclesiffi.  (Id.,  lib.  ii  de  Trin.,  tom.  VIII, 
col.  857.) 

Fides  catholica  qus  inter  Creatorem  creaturamque 
distinguit,etG.,ii^9u^  ruiomnia  reconciliari  in  ipsum. 
(Id.,  lib.  contr.  Secund.,  tom.  VIII,  col.  381  et 
seq.) 

I:t  ipse  est  caput,  etc.,usque  ad  ipse  primatum  te- 
n^n^.Aliud  esC  sapientem  tantum  fieri  per  sapien- 
tiam  Dei,  eie.,usque  ad  rectissime  dicitur.(Id.,  tib. 
de  Agon  Christian.,  tom.  VI,  col.  301  et  seq.) 

Totus  Ghristus  secundum  Ecclesiam.id  estcaput 
et  corpus  prsedicatur,  etc,  usgue  ad  civitas  Regis 
magni.  (Id.,  serm.  quod  trib.modis  Christ.  intell., 
tom.  V,  part.  ii,  col.  1499  et  seq.) 

Non  igitur  mirum  si  propter  exemplum,  etc,tf5- 
que  ad  qui  datus  est  nobis.  (Id.,  lib,  vii,  de  Trin., 
tom.  VIII,  col.  938.) 

Quia  in  ipso  complacuit,  etc,  usque  ad  creatura 
qux  sub  coslo  est,  Per  illud  singulare  sacrificium^in 
quo  mediator  est  immolatus,  etc. ,  usgue  ad  vident 
faciem  Patris.  (Id.,  lib,  Fnchir.,  tom.  VI,  col.261.) 

Cujus  factus  sum,  etc,  usque  ad  data  est  mihi  in 
vohis.  Debemus  intelligere  personam  Ecclesiae,etc., 
usquead  sacculum  finitum  erit.  (Id.,  tract,  in  psaL 
Lxi,  tom.  IV,  part.  i,  col.  730  et  seq.) 

Videte  quid  dixit  Apostolus^quia  in  ipso  Christus, 
etc.  usque  ad  in  carne  mea.  (Id.,  tract.  in  psal. 
Lxxxvi,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1104.) 

Ut  suppleam,  inquit,  qus  desunt  pressurarum 
non  mearum,  sed  Christi^etc, 115911^  ad  non  perse- 
queretur.  (Id.,  tract.  tn  psal.  xliv^  tom.  IV,  part.i, 
col.  513.) 

Ut  impleam  verbum  Dei,eic,,usq\ie  ad  operatur  in 
me  in  virtute. Vrimo  volens  ostendere  mihi,  Domine 
Deus  meus,  quam  resistas  superbis,  etc,  tisque  ad 
stulti  facti  sunt.  (Id.,  lib.  vii  Confess,,  tom.  I,  col. 
740  et  seq.) 

Verbum  enim  tuum  selerna  veritas  superioris 
creaturae  tuae,  etc,  usgue  ad  sicut  8upplicium.(Id., 
lib.  VII  Confess.,  tom.  I,  col.  748.) 

GAPUT  II. 

Volo  enim  vos  scire,  etc,  usque  ad  abundantes  in 
illo  in  gratiarum  actione.  Vitiorum  omaium  huma- 


391 


FLORI  DIAGCHyi  MONA(»I. 


m 


torum  causa,  est  superbia,  ctc.  usqucad  et  dlsci- 
tur.  (Id.,  lib,  de  Spir.  et  liU,,  tom.  X,  part.  i, 
col.  237.) 

Ha3C  autem  omnia  quae  pro  nobis  Verbum  caro 
factum,  etc,  usgue  ad  vocarentur.  (Id.,  lib.  xni, 
de  Trin^  tom.  Vlll,  col.  282  et  geq.) 

Videte  ne  quis,  etc.,usque  ad  non  secundum  Chri- 
stum.  Quid  est  Juno?  etc,  usgue  ad  cavendos  eese 
admonens.  (Id.,  serm.  de  Kal.  Jan.  tom.  V,  part.  i, 
col.  4024.) 

Respondendum  est  hominibus  qui  calumniari 
libris  nostrse  salutis,  etc,  usgue  ad  eruisse  sentcn- 
tiam,  (Id.,  lib,  de  Gen.  ad  liU.,  tom.  III,  part,  i,col. 
262.) 

Quia  in  ipso  inhahitat^  etc,  usque  ad  principaius 
^t  poiesiaUs.\)t\kQ  qui  ubique  prsesens  est,et  ubique 
totus  prsesens,  etc,  usque  ad  nefas  est  velle  judi- 
care.  (Id.,  Uk  ad  Dard.  de  prxs.y  tom.  II,  col.  845 
et  seq.) 

Satis  ost  ergo  scire  corporale  aliquid^  etc,  usque 
ad  verbo  usus  est.  (Id.,  lib.  xii  de  Gen.  ad  UU.  tom. 

III,  part.  II,  col.  459.) 

Montem  in  quo  plaouit  Deo  habitare  in  eo,  etc, 
usque  ad  et  tu  in  me.  (Id.,  iract.  in  psai.  Lxvii,tom. 

IV,  part.  I,  col.  826  et  seq.) 

In  quo  ei  circumcisi,eic.,  usque  ad  susciiavit  iUum 
a  mortuis.  Illqd  sabbatum  nisi  et  ipsum  inter  pro- 
pbetias,  etc  usque  ad  corporis  carnis.  (Id.,  lib.  xii 
C07itr.  Fausi.  tom.  VIII,  col.  354.) 

Non  duas  utique  res  intelligi  voluit,  etc  usque  ad 
quae  mens  vooalur.  (Id.,  lib.  xiv  de  Trin.  tom.VIII, 
col.  1053.) 

In  circumcisione  Christi,  et  cxtera.  Resurrectio 
'Ghrisii  qu»  facta  est  tertio  quidem  die  passio- 
nis,  etc,  usque  ad  sapitis  super  terram.  Id.,  ex 
verb.  apost.  tom.  V,  part.  i,  col.  916.) 

Et  vos  cum  mortui  esseiis,  etc.,usquc  ad  amnia  de- 
licia.  Prxputium  vocavit,  etc,  usque  ad  exspoiian- 
di  sumus.  (Id.,  /26.  ad  Paul.  episc,  tom.  11.  col. 
641.) 

Deles  quod  adversus  noSf  etc,  usque  ad  affigens 
illud  cruct.Nostrum  ergo  corpus  mortuum  est  prop- 
ter  peccatum,  ctc,  usqu€  ad  peccAtorum.  (Id.,  lib. 
II  de  Baptismo  parv..  tom.  X,  part.  i,  coL  180.) 

Tu,  inquit,  humiliasti  sicut  vulneratum  super- 
bum,  etc,  usque  ad  ubi  superbus  est.  (Id.,  tract. 
(n  psal.  Lxxxviii,  tom.  IV,  part.  11,  col.  i  l^  et 
seq.) 

Victimam  sanctam  qua  deletum  est  chirogra' 
phum,  etc  usquead  leo  et  draco.(Id.,/i^.ix,Can/i?j., 
tom.  I,  col.  778  et  scq.) 

Exspolians  principatus,  etc,  usque  ad  in  semet- 
ipso.  Unde  accepit  diaboius  exterius  potestatem 
Dominica^  carnis  occidende,  etc,  usque  ad  redi- 
mens  peccatores.  (Id.,  iib.  ly  de  Trin,,  tom.  VIII, 
col.  899  et  seq.) 

Quod  enim  dicit  exuisse  se  cavnem, Gic. ^u^^que  ad 
resurreotione  complebitur.  (Id.,  lib.  contr,  Fausi. 
tom.  VI,  col.  300  ol  iseq.) 


A  Pfincipatus  exemplavi.t,  i<J  est  exemplum  dedit, 
etc,  u$]ue  ad  sernre  cogunt.  (Jd.,  Ub.  ai  Paul, 
episc.  ex  Ub.  de  Agon.  Chrisi.,  tom.  VI,  cel.  291  et 
seq.) 

Nemo  ergo  vos  judicei,  etc,  usque  ad  cQrpis  m- 
tem  Chrisii.Vairos  nostri  qui  duo  placueruut,tenu6- 
runt  ordinem,  etc^ti^^v^  ad  recitatur  ad  coDfirma- 
tionem.  (Id.,  lib»  cor^ir.  Faust.,  tom.  VIII,  col.  236 
et  seq.) 

Omnia  qus  dicta  sunt  antiquo  populo  Israel,etc., 
usque  ad  membra  peregrinantia  significabat.  (Id., 
tract.  28  in  Evang.  sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  11,  col. 
^626.) 

Ppimo  Judasorum  ille  redarguendus  est  error,quo 
putant,  eic, usgue  ad  carnalis  celebratio  jam  quie- 
jv  scat.  (Id.,  lib.  adver.  Jud.,  tom.  VIII,  col.  52  ct 
seqO 

Nemo  vos  seducat,  etc,  us.^ue  ad  in  honore  aliquo 
ad  saiuriiaiem  camis.  In  his  verbis  adhibenda  est 
quaedam  pronuntiatio  in  vultu,  etc,  usgueadChn- 
tus  advenerat.  (Id.,  lib.  ad  Paul.  episc.,iQm.  II,col. 
640.) 

Ambulans  frustra  infialus,  etc,  usque  ad  in  a^- 
mentum  fidei.  Non  autem  solum  vaniloquos,  etc, 
usgue  ad  liberetur  a  malo.  (Id.,  traci.  98  in  Eim<j. 
sect  Joan.f  tom.  III,  part.  11,  col.  1884.) 

Si  auiem  moriuiy  elc,  usque  ad  in  mundo  deca- 
nitis?  Quidquid  passus  est,  in  illo  et  nos  passi  su- 
mus,  etc,  usque  ad  capitis  et  corporis.  (Id.Jrnd.in 
psal.  Lxii,  tom.  IV,  part.  i,  col  749.) 

Ubi  invenis  aliter  et  aliter,  facta  e^t  ibi  qu&dm 
C  mors,  etc,  usque  ad  viximus  ut  moreremur,  (Id. 
iraci.  23  in  Hvang.  sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  11,  col. 
^588.) 

CAPUT  III. 

Igiiur  si  consurrexisUs^  etc^utque  ad  tion  q«^i«- 
per  /erraw.Nondum  utique  resurreximus  sicutChri- 
stus  Qic.^usque  ad  Spe  enim  salvi  facti  sumus.^Id., 
iib.  conir.  Fausi.,  tom.  VIII,  col.  251.) 

Gommutatio  quae  corruptionexn  non  habebit,etc., 
usqu£  ad  est  in  nobis.  (Id.,  serm.  de  Resur.  mort., 
tom.  V,  part.  11,  col.  1627.) 

Si  vis  esse  coelum  :  purga  de  corde  tuo  terrara, 
etc  usqu£  ad  in  coelis  est.  (Id.,  tract.  in  psal.  xcm, 
tom.  IV,  col.  1243.) 

In  voce  tubae  corneae?  otc,  usque  ad  non  secun- 
j)  dum  carnem  militamus.  (Jd.,  traci,  in  psa/.  xcxvn. 
tom.  IV,  part.  11,  cal.  1,256.) 

Secundum  hanc  fidem  et  spem  et  dilectionem  qua. 
etc,  usque  ad  non  nisi  Ecclesia  e8t.(Id.,  Hb.  ud  Ja- 
nuar.f  tom.  II,  col.  205  et,sQq.) 

Quae  sursum  sunt  sapite,,etc.,^.9t^  ad  nos  d^be- 
mus  exuere.  (Id.,  /t6.  Qua?^/.  i.xxxiu,jg.  ^,  lom.Nl. 
col.  ^8  et  seq.) 

Si  Deus  et  homin,em  de  tjerra,  .^t  Ijqsti^  de  tcrra 
{ormdiviii eic.,usque  ad  non  quae  super  terram.  Id., 
//6.  VI  d^  Qen.  ad  liU.,  tom.  Ill,  part.  i,  col.  348.) 

Mortui  enim  estiSjUBqyxQ  ad  cum  ipso  in  y/ma.Ma- 
nifeetum  cst,  et  cuivis  adverteAti  fapi.Ie  cognitum, 


393 


BXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  —  BP.  I.  AD  THBSS. 


394 


eto.,  ftf^  aii«BCiinalMm«8  iiraaniam.  (S.Ailg.^i^^. 

n  ad  Jan.  tom.II,  col  208.) 
Quoniam  ianqaam  fennm  citi  RTeBceni,eic.f%uqUe 

ai  cum  ipao  apparebitis  in  gloria.(Id.,  tracLinpsaL 

xxzvi,  tom.  IV,  part.i,  ool.  357  et  seq.) 
Omnes  ergo  divites  boui  fidele8^tc.,ui^  ad  ap- 

parebitifl  in  gloria.  (Id.,  ierm,  de  verb.  in  Prov.  Sa- 

/(^.,  cap.  XIII,  V.  7,  iom.V,  part.i,  ool.  215.) 
Simus  ergo  i^ecti  colrde.  Tempus  gloriiB,etc.,  im- 

^  (ui  apparebitis  ingloria.  (Id.,  tract  28  in  Evang. 

see.  Joan,,  tom.ni,  part.  n  coL4225.) 
Mortifeaie  ergOf  Mc.MoFtifioeraur  et 'reBorgimus, 

etc.,i»fiitf  ai  fiervitu^  (Id.  lib.  de  R^r.morL,iom. 

V,  part.  II,  col.  1627.) 
PtfrtiieMmemf  etc.  Neque  avari,  etc.,  usque  Od 

dubit«k^t.(Id.,  Hb.  dc  BapL,  tom.IX,  col.  S9.) 

Exspoliantes,  etc.  Veterem  hominem,  etc,  usque 
iiimaginem  Deli.(Id.,  lib.  e.  Famt.^  tom.  VlII,  c61. 
746.) 

Sangais,  inquit»  etc.,tia^  ad  peccatorum.(Sem. 
m.  ^t.  Joan.  tom.III,  part.  u,  col.  1982.) 

fttot  qui  renovatur  etc.,  usque  ad  modesHam^  pa- 
<im^nwSatia08tebdtt  ubi  sit  homo  creatua  adima- 
gioem  Uei,eio,^usqUe  a&  agnitione  renovaretur.  (!d. 
lib.  m  de  Gen,  ad  liti^,  tom.lH^  part.  i,  col.292.) 

Si  ergo  apiriiu  naentis  renovamur,  etc,  usque  ad 
indttimua  per  fidem.  (Id.,  2f6.  xn  de  Trinit.,  tom. 
VIU,  col  1004  et  seq.) 

Ista  renovatio  reformatioque  mentia  secundum 
Detfm,etc.,itf9ii«  ad  ndn  ipaaqve  reiiovatur.(ld.,iid. 
IV  de  Trintt.,  tom.VIU,  col.389  et  seq.) 

SupparkmteSf  etc,^  mqae  ad  ita  et  vOs.  Lavando 
pedes  jam  bonorum  atquemundorum  discipulorum 
significavit  Domiiioa,etc.,iM9ii€  ad  solvatur  in  ocelo. 
(Id.,  traet.  38  in  E^ang.sec.  Joan.,  tom.III,  part.  ii, 
col.  47M  et  seq.) 

Super  manAa  tni4^,e^.,uaque  ad  in  omni  sapien* 
tia.  Toniea  illa  sortitaj  omnium  paHium  significat 
uuitatem,  aie.jftsqUe  ad  in  nnlim  omnes  colligit. 
(Id.inui.  18  tn  Ewmg.  set.  loan.  tom.  Ill,  part.  n, 
col  <949.) 


A  Doomaes  et  eamnmeiites,ete.  ueqoe  kd  D^  et  Fu- 
tri  per  ipsum.  Neque  enim  omnis  qui  htbtis  pera6* 
nat,  etc,  usque  ad  sancti  Spiritus  sui.  (Id.,  ifb.  de 
Grat.  Novi  Testam.,  tom.  II,  col.  563.) 

Mulietes  suhditae  esiotey  etc.  usque  ad  timenies 
Deum.  Est  etiam  ordo  naturalib,  etc,  usque  ad  feli- 
citatem.  (Id.,/i^.  Quant.  in  Gen.  lit.  152,  tom.  III, 
part.  I,  col.  590  ) 

Quam  multi  in  nostraoommonioBevei^oit6r,etc, 
usque  ad  non  perdet  mercedem  susLm,fid.flib.contr. 
Faust.^  tom.  VlII,  col.  255  et  seq.) 

Hffic  tibi  Fegula  proponitur,etc.,itf^f  a^?  ut&mla- 

ret.  (Id.,  ser.  de  verb.Evang.^Uym  V,  part.T,col.448.) 

Pax  domestica  est   ordinata  cohabitantium,   ete., 

tt^^fi^  ad  providendi  beneflcentia.  (Id.,    Sent.  Proi- 

n  p^i»  tom  X.  part.  ii,  col.  1872  et  seq.) 

Quodcunque  facitiSf  etc.f  usque  ad  aeceplio  apitd 
Deum.  Eam  Deus  innocentia  probat,  etc,  usque  ad 
aeceptio  apud  Deum.  {Id., lib.  Sent.  Prospm, tom,X, 
part.  II,  col.  -1869-1877.) 

Nomen  et  conditionem  servitutis,  ctc,  negue  ad 
emendatur  niius.  (Id^  ihid.y  col.  1873.) 

CAPUT  IV. 

hammi  qnoq  justum  esi,  etc.,  usque  ad  Jiahetis  m 
calo.  EHiamai  habuerint  servos  justi  parentes  nos- 
tri,  eic.fUsque  ad  tolerare  quod  serviunt.  (Id.,  lib. 
XIX  de  Civit.  Dei^  tom.  VII,  ool.  644.) 

Sicut  in  potestatibus  societatis  haan»,«tc.,i»gue 
ad  ita  Deus  in  omnibus.  (Id.,  /t6.  Sent.  Prosperi, 
totn  X,  part.  ii,  ool.  1873.). 

Qui  doctrinam  Ghristiadver8amdicunt,etc,iM^ 
G  ad  esse  reipublictt.  (Id.,  epist.  ad  ^dreel.y  tom,  II, 
col.  532.) 

Oraiiani  mstate,  etc.,  usque  ad  mihi  fuerunt  sdUt' 
tio.  Joannes  dicit :  Etsi  quis  peccaverit,  etc,  usque 
ad  Interpellet.  (Id.,  serm,  ni  Epist.  Joan.,  tom.  n, 
col.  532.) 

Salutatvos  Epaphras,  etc.,  nsque  ad  vobiseum. 
Am^.Si  dixeri mus  istam  perseverantiam  tam  lauda^ 
bilem,  etc^us^ii^  od  perseveretur  a  nobis.  (Id.,  lib. 
de  Cor.  et  grat.,  tom.  X,  part.  i,  col.  921  et  seq.) 


p4«K«|^MMa 


i^ 


wU^m 


IN  EPISTOLAM  I  AD  THESSALONICENSES. 


AROUMENTUM.  D 

Thesaafemoeases  auot  Maeedones,  qui  accepto 
^erbo  veritatis  peratitemnt  in  fide,  etiam  in  perse. 
cutiooe  oiviuin  soorum.  Prteterea  nec  receperunt 
falsos  apostolos,nec  ea  qus  a  falsis  apostolis  dice> 
baaUir.  flos  eollaudat  Apostolus  scribena  eis  Athe- 
nis  perTychicumdiaGoneim,«tOne8imum  acolytum. 

CAPUT  PRIMUM. 

Pamlus  el  Sjfhfonus,  eic.,  usque  ad  Deo  vivo  et  ve- 
ro.  JudsonuD  proprie  Synagoga  dici  solet,  etc, 
usqtie  ad  requirebat,(kl.,  tract.rn  |»<i/.uLxxi,fom.iy, 
ptrt.  u,  ool.  1047.) 

tl  exspeciare^  etc.y  usque  ad  ab  ira  venlura.  Ira 

Payiol.  GXIX. 


Dei  non  perturbatio  e8t,etc.,KJ9tt^aif  p€Bna  peeeato. 
(Id.,  lib^ent,  Prosperi,iom.  X,  part.  n,col.l872.) 

Nam  et  ipsi.  sciiis,etc.,  usque  ad  Chrisii  apostoli. 
Quas  vires  nocendi  habeat  humana  glori®  amor, 
etc,  usque  ad  cum  ofTertur.  (Id.,  ibid.,  coU  1877.) 

Sedfacti  sumus  parvuli,  etc.,  usque  ad  regnum  ei 
ghriam.lion  nutrix  nutriens  filios,8ednutrixfovens 
ut  filios,  eic.,.usque  ad  ut  iterum  parturiret.  (Id», 
traci.  in  psal.  xux,  tom.  IV,  part  i,  col  582.) 

Elmater  parvulum  amat  nutrire,  etc,  usque  Ad 
et  laudabimus  eum.  (Id.,  serm.de  verb.  Ewng. ,iom. 
V,  part.  I,  col.  456  et  seq.) 

Scalas  vidit  Jacob  per  somnium,  et  ipsis  8ea)i8 
ascendentes,etc,iif{tt«  ad  deil^cendunt  priBdicatioti^ 

13 


395 


PLOHI  DIACONI  MONAGHI. 


3% 


(Id.,  tract.  in  Evang.  sec,  Joan,  vii,  tom.  III,part,ii,  A 
col.  1U9.  et  seq. 

Ideo  €t  nos  gmtias,  elc.,  usque  ad  gloria  noslra  el 
gaudium.  Quid  est  quod  hiuc  Deo  gratias  agit,  etc, 
tij^ti^  aii  est  vere  verbum  Dei.  (Id.,  lib  de  Praed. 
sanct.,  tom.  X,  part.  i,  col.  989.) 

CAPUT  III. 

Propter  quod,  elc.,  usque  ad  vos  statis  in  Domino. 
Defccit,  inquit  in  dolore  vita  mea,  etc,  usque  ad 
vita  ejus.  (Id.,  tract.  in  psal.  xxx.  tom.  IV,  part.  i, 
col.  241, ^) 

Admonemus  charilatem  vestram,  etc,  usque  ad 
statis  in  Domino.  (I6.,serm.  de  verh.  Evan^.^toro.V, 
part.  I,  col.  230  et  seq.) 

Quam  enim  gratiarum  actionem^  etc.,  usque  ade^t- 
rigat  viam  nostram  ad  vos.  Cernebatutique,  eic.us-  ^ 
que  ad  sentiebat.  (Id.  lib.  contr.  Faust.,  tit*- 1,  tom. 
VIII,  col,  208.) 

Vos  autetn  Domigus,  etc.,  usque  ad  sanctis  ejus. 
4mr7?.ApostoIus  Paulus  benedicens  Thessalonicen- 
ses,  etc,  usque  ad  ut  invicem  diligamus.([d.,/i6.  (i^ 
Grat.  et  lib.  arb..,  tom.  X,  part.  i,  coi.  904.) 

CAPUT  IV. 

De  cwtero  ergo  fratres,  etc.,  usque  ad  nullius  ali- 
quid  desideretis.  Aduiterium  facere  prohibcris  ne 
noceas,  etc.  usque  ad  spes  salutis  omnino  remanc- 
bit.  (Id.,  serm.j  de  conv.  Paul.,  tom.  V,  part.  i,  col. 
1272  et  seq.) 

Nolumus  autem  vos,  ett.,  usque ad' eos  gui  dormie- 
runt.  Lazarus  amicus  noster  dormit,  sed  vado  ut 
a  sommo,  etc,  usque  ad  accepturi  sunt.  (Id.,  tract. 
A9in  Evang,  sec.  Joan.,ioaL.  III,  col.1751  et  seq.)      C 

Admonet  nos  beatus  Apostolus  ut  de  dormienti- 
bus,  etc,  usque  ad  spiritaliter  amant.  (Id.,  serm, 
deeisd.  verb.  AposL,  tom.  V,  part.i,col,  936  etseq.) 

De  dormientibus,  inquit,  nolo  vos  ignorare,  etc, 
usque  ad  transivit  et  Dominus.  (Id.,  serm.  2  de  ead. 
lect.f  tom.  V,  part.  i,  col.  939.) 

Et  sic  semper,  etc.,  usque  ad  in  verbis  islis. Conso- 
jemur  nos  ergo  invicem  et  in  his  scrmonibus,etc, 
usquead  martyrum  fortitudo.  (Id.,  ibid.,  col.  938  et 
seq.) 

Et  mortui,  etc,  usque  ad  cum  Domino  erimus.Po- 
terat  etiam  hoc  donarc  credentibus,  etc,  UrSque  ad 
quae  non  videntur.  (Id.,  lib.  ii  de  Daplis.  parv., ioiA: 
X,  part.  I,  col.  181.) 

Dixit  apostolus  cum  loqueretur  de  resurrectione  ]) 
mortuorum.  Et  nos  viventes,  etc,  usque  ad  gustata 
morte  victuri.  (Id.,  lib  ad  Dulcitium,  tom.  VI,  col. 
459  ct  seq.) 

Quaeri  solet  ulrum  illi  quos  hic  viventes  inventu- 
rus  est  Christus.  atc,  usque  ad  ut  nossc  possimus 
(Id.,  lib.  XX  de  Civit.  Dci,  tom.  VII.  col.688  et  seq.) 

CAPUT  V. 

De  temporibus,  etc.,  in  nocte,  ita  veniet.  Non  dlxit, 
post  quantum  temporls  hoc  futurum  sit,  etc^u^^u^ 
ad  non  est  vestrum  acire.^ld., epist.ad  Hesych.episc, 
tom,  II,  col.  907  et  seq,) 

^edia  autem  nocte,  id  est,  nullo  sciente  aut  spc- 


rante.  etor.^  usque  ad  omnes  resurgemiilBv>  <Id.,  {{6. 
Quaest.  lxxxiii,  tom.  VI,  col.  46.) 

Cum  enim  dixerint  pax,  etc.,  usque  ad  et  noneffu- 
gient.Sed  confiteri  noSyinquis,paena  nostracdmpellit 
adcssc  jam  finem,  etc,  u^que  ad  virtutes  caslorum 
movebuntur.  (Id.,  ibid.,  col.  918  et  seq. 

Vos  autem  fratres  etc.,  usque  tdnequetenebmrm. 
Illi  qui  praesumeutes  de  cupiditatibussm8,tuqu«  ad 
nunc  autem  lux  in  Domino,(Id.,  tract.  in  psal.  cxi, 
tom.  IV^  part.  ii  et  col.  1606  et  seq.) 

Igitur  non  dormiamus.  etc,  usque  ^detpacem  ha" 
bete  cum  eis.  Multi  cum  dormiunt,  non  faciuiit  lo- 
cum  Domino,  ctc,  usque  aividebant  divitias  tran- 
situras.  {Id., in  psal.  cxxx,  col.  1719.) 

Digna  debemus  operari,  id  est  tanquam  in  luce, 
etc,  usque  ad  in  Christo  operatur.  (Id.,  in  psal.Ui] 
col.  740.) 

Rogumus  antetn  vos,  etc,  usque  ad  invieefn  et  in 
omnes.  Quantum  ad  nos  pertinet,omnes  salvos  fieri 
velle  dcbemus,  etc,  usque  ad  dissimulatione  negli- 
gitur.  (Id.,  lib,  de  Cor.  et  grat.,  tom.X,  part.  i,col. 
918  et  seq.) 

Quando  videt  homo  aliquem  male  vivcntem,etc., 
usque  ad  justus  et  misericordia.  (Id.,  serm  de  verb. 
Evang.,  tom.  V,  part.  ii,  col.  1732  et  seq.) 

Semper  gaudete.  Venite  exsultemus  Domino,  etc, 
usque  a(itmundo  insultare.  (Id.,  tract.  in  psai.  xav, 
tom  IV,  part.  ii,  col.  1217.) 

Misericordia  et  veritas  qrseunt  ante  faciem 
iudim,eic.,  usquead  in  nomine  tuo  exsuUabuht.(ld., 
in  psal.  Lxxxviii,  col.  1228.) 

Beati  critis^  inquit,  cum  vobis  maledicent,  etc, 
usque  fikiimmortalitatom.  (Id.,  lib.  ii  de  Serm.  Dm. 
in  monte,  tom»  III,  part.  i,  col*  1236.) 

Sine  intermissione  orate.  Dominus  ait  :  Oportet 
semper  orare,  et  non  deficere,  eic, usquead  clamor 
cordis  e8t.(ld.,//6.d^  //cPr<?5.,tota.VlII,col.40ct9eqO 

In  omnibus  gratias,  etc,  usque  ad  orhnibus  vobis. 
Vcra  fidelium  humilitasest  in  nullo  8uperbire,elc, 
usque  ad  aut  benigna.  (Id.,  lib.  Sent.  Prosperi,  tom. 
X,  part.  II,  col.  1866.) 

Spiritum  nolite  exstinguere,eic.Non  quia  exstingui 
potest,  sed  quantum  in  ipsls  est,  exstinctores,  etc, 
usquead  in  vobis  scmper  luceat.  (Id.,  in  psal.ixasiy 
col.993.) 

Ipse  autem  Deuspacis,  etc,  usqucad  .-/wi^w.Quam- 
vis  et  proprie  dicatur  spiritus  non  universaanima, 
etc,  usque  ad  hoc  est  vivificct.  (Id.,  libi  ii  ad  Vic- 
torem  Vincentium ;  tom  X,  part.  i,  col.  496  et  seq.et 
485  et  seq.) 

£t  ego^inquit,si  exaltatis  fueroa  terra  omniatra- 
ham,  ctc  ,  usque  ad  omnia  trahi  post  se.(ld., tracl. 
53  in  Evang,  sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  ii,col.  1733.) 

Tria  sunt  quibus  homo  constat :  spiritu8,anima, 
et  corpus,  etc,  u^sqae  ad  et  nos  immutabimur.(Id., 
serm.  de  fide  et  symb.,  tom.  Vl,  col.  193  et  seq.) 

Aliud  est  esse  sine  peccato,  e\jc.,usqu$  ad  se  non 
csse  declarat.  (Id.,  lib.  de  Perf.  just.  hom.,  (om.  X, 
part.  1,  col.  304.) 


397 


EXPOSmO  IN  EPP.  PAULL—  EP.  I  AD  TIM. 


3d8 


.  .  .-.'1 


1 1  •  i<  ■  .j. 


I  f .  •  1 1    / 


IN  EPISTOLAM  II  AD  THESSALONICENSES. 


ARGUMENTUM.  A  Pom.  (Id.,  lih.  xx  de  Civit.  Dei.,  tom,  VII,  coL  685 

Ad  Thessalonicenses  secundam  scribit  Epistolam      ^^  ^®?-) 


Apostolus  :  et  notum  facit  eis  de  temporibus  novis* 
simis,  et  de  adversarii  dejectione.Scribit  hanc  Epi- 
stolam  ab  Athenis  pcr  Titum  diaconem,  et  Onesi- 
mum  acolytum. 

CAPUT  PRIMUM. 

Paulus  et  Sylvanus  et  TimotheuSy  etc.f  usque  ad 
charititt  uniuscujusque  vestrum  in  invicem.Uoc  dixit, 
ne  fort^  de  tanto.bonp,  etc„  usque  ad  habeatis  ex 
vobis  {ld.1, 10.,  dfi  Grat,  et  l\b.arb.,  tom.  X,  part.  i, 
col.  904.) 

lia  ut  et  nos  ipsi^  etc.,  usque  ad  requiem  nobiscum. 
Pressuras  persecutipaesque  j.ustorum,  etc.,  usque 
ad  perficieodam  purg^tionem.  (Id.,  tract.  13  contra 
Paust,,  tom.  ym,  coL:29I  et  seq.)  B 

/n  revelatione,  eta.,  U9que  ^d  qui  crediderunt.  Si 
pejor  est  con4itio  nQScientiuxa  quam  scientium  le- 
gem,etc.,.ttS9«6«ti  qui.ignorant  Deum.  (Id.,  /26.  de 
Grat.  0tMb,  arb.M^^  X,  p^rt,  i,  coL  884  et  seq.) 

Quia  ereditum  est^etc., usque  ad  DominiJesu  Chri- 
iti.  Salus.religipnishujus  per  quam  solam  veram 
salus  vera,  veraciterque  promittitur,etc.,  VL^que  ad 
vocatione  su%  aancta.  (Id.,  lib^  11  Retract.  tom.  I, 
col.643.)         .       ... 

^      '.   CAPUT  IL 

Bogamus  aurem  vos,  />tt/re<,etc.,u8que  ad  seducat 
ullo  modo.  Quando  dicebat.  Non  cito  moveamini 
mente,etc.,ia9ii^  ad  hujus  diesultimus.  rid.,  «p»/. 
od  Hesych.  episc.  de  firie  sxc.;iom. II, coL  905  et  seq.) 


fion  retinetis,  etc.,  usque  ad  illustratione  aiifmtui 
sui.  Hffic  verba  apostolica  ita  sane  obscura  sunt,  et 
mystice  dicta,  etc,  usque  ad  hic  omnino  tacetui^. 
(Id.,  epist.  ad  Hesych.  episc.  tom.  If,  col.  908.) 

Eo  quod  charitatem,  etc.,  usque  ad  in  omni  opere 
et  sermone  bono.  Judsei  cum  putant  ad  suum  regnum 
visibilem  istam  pertinere  prophetiam,etc.,i»9ue  ad 
et  non  tota  gens  pereat.  (Id.,  tract.f  in  psal.  cv, 
tom.  IV,  part.  11,  col.  1418.) 

Erit  enim  tunc  tribulatio  magna,  qualis  non  fhit 
ab  initio  mundi  neque  flet,  etc.,  usque  ad  potius 
quam  passurus.(ld.,^pt^/.  ad  Hesych.  episc.iom.  II, 
coL  915.) 

CAPUT  III. 

De  cxtero,  fratres,  e/^:.,usque  ad  malis  hominibus. 
Nunquid  postremo  apostolum  Paulum  pro  Judsis 
infldelibus,  etc.,  ti^^u^  ad  prascipit  ut  faciat.  (Id., 
epist.  ad  VitaL,  tom.  If,  coL  988.) 

Non  enim  omnium,  etc.,  usque  ad  imitari  nos. 
Posse  habere  fldem,etc.,  usque  ad  qua  justejudicat. 
(Id.,  /16.  Sent.  Prosper.,  tom.  X,  part.  11,  col.  4887.) 

Quoniamnon  in  quiete,ete., usque  ad  panem  man- 
duceut.  Non,  inquiunt,  de  hoc  opere  corporali,  etc., 
usque  ad  prfficonio  facere  iuhentur. (Id. ,  lib.  de  Oper. 
monach.,  tom.  VI,  coL  549  etseq.) 

Vos  autem,  fratres,  nolite  perficere  benefacientes, 
Propter  necessitates  sanctorum,  etc,  usque  ad  ne 
sint  infructuosi.  (Id.,  ibid.,  coL  561.) 

Qurod  si  quis,  etc.,  usque  ad  cum  omnibus  vobis. 


DiligenduB  ergd 'est  et  exspectandus  Domini^sieut  (^  Amen.  Diligamus  inimicos,  corripiamus,  etc.,u«9ii« 


sancte  exhoriaris,  adventus,  etc,  usque  ad  utique 
non  credebat.  (Id.,  ibid.,  col.  909  et  seq.) 

Quoniam  nisi  venerit,etc., ukque  ad  iniquitatis  his 
quipereunt.  Rogamus  vos,  inqnit,  fratres  per  ad- 
ventum  Doihini,  eic. ,us(lue  ad  judtissime  judicatu- 


ad  non  prsecidit  dilectionem.  (Id^,  tract.  in  psalm. 
Liv,  tom.  IV,  part.  i,  col.  635.) 

Superbo  oculo  et  insatiabili  corde  huic  convesce- 
bar,  etc,  usque  ad  ipsi  saturabuntur.  (Id.,  inpsalm. 
c,  col.  1290.) 


m  EPIS TOLAM  I  AD  TIMOTHEUM. 


ARGUMENTUM.  D 

Timotheum  instruit,et  docet  de  ordinatione  epi- 
scopatus,et  diaconii,et  omnis  ecclesiastic®  discipli- 
ns,  scribens  a  Laodicia  per  Tychicum  diaconem. 

GAPUT  PRIMUM. 

Paulus  Apostolus  lesu  Christi,  etc,  usqne  ad  qux 
tstin  fide.Quod  iste  profana8,et  aniles fabulas^etc, 
usque  ad  catholicus  lector  intelligit.  (Id.,  lib,  contr. 
inim.  leg.  et  proph.  tom.VIII,  col.  637  et  seq.) 

Fints  autem  pirsecepti,  etc.,  usque  ad  fide  nonficta. 
DivinarumScripturarum  multlplicem  abundantiam, 


etc,  usquead  tenet  in  moribus.  (Id.,  serm.  de  laude 
charitatis.  tom.  V,  part.  11,  col.  1533.) 

Diliges,  inquit,  Dominum  Deum  tuum  ex  toto 
corde  tuo,  etc,  usque  ad  quadam  sorte  junguntur. 
(Id.,  lib,  de  Doctr.  Chiist.  primo,  tom.  III,  part.  i, 
coL  29  et  seq.) 

Omnium  igitur  haec  summa  est,  ut  intelligatur 
legis,  et  omnium  divinarum  Scripturarum  ple- 
nitudo,  etc,  usque  ad  ut  perfecta  sit.  (Id.,  ibid., 
coL  36.) 

Omnia  igitur  prsecepta  divina  referuntur  ad  cha- 


399 


FLOHI  DIACONI  MONACHI. 


400 


ritatem,  etc,  usque  ad  superet  nulla  erit.  (Id.,  lib.  A  virtutis  tu»  emittet  Dominus  ez  Sion.  Apparet, 


Enchir.f  toin.  VI,  col.  288  ct  seq.) 

Amate,  sed  quid  amatis  videte^  etc,  usgue  ad  et 
flde  non  ficta.  (Id.,  tract,  in  psa/m.  xxxi,  tom.  IV, 
part,  I,  coi.  260.) 

Quidquid  ergo  salubriter  mente  coocipitur,  etc., 
usque  ad  laqueus  erit  dilecti.  (Id.,  tracL  in  psal.  cx;., 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  18^6.) 

Gum  enim  diceret  charitas,addidit  de  corde  puro, 
etc.,  usque  ad  spes  nostra  fallatur.  (Id.,  lib,  i  4^ 
Doct.  Christ.,  tom.  III,  part.  i,  col.  36.) 

A  quibus  quidam,  etc,,  usque  ad  de  quibus  affiT' 
mant,  Quid  enim  molestis,  tristitiseque  ingerant 
prudentibus  fratribus  temerarii,  etc,  usque  ad  ad 
escam  perveniant.  (Id.,/i6.  de  Gen.  ad  litt.,  tom. III, 
part.  I)  col.  261  et  seq.) 

Scimus  autem  quia  bona  est  lex,  si  quis  ea  legitime 
ulatur.  Justo  enim  non  est  lex  posita  :  quse  t^^man 
bona  est^tis^u^  ad  nisi  divinagratia  Bubveniri.(Id.y 
lib.  de  Spir.  et  litt.,  tom.  X^  part.  i,  col.  208  ^ 
seq.) 

Bona  est  lexilli  qui  ea  legitime  utitur,etc.,  usque 
aisanante  per  gratiam.  (Id.,e;pi5/.  ad  ^a</.,tom.II, 
col.  593  et  seq.) 

Scientes  Ao6',^^.,usque  ad  quod  creditumest  mihi. 
Deo  vivit  qui  sub  Oeo  est,legi  autem,  qui  sub  lege 
est.  Sub  lege  autem  vivitur,  in  quantum  ']quisque 
peccator  est,id  est  in  quantum  aveterihominenon 
est  mutatus.  Sua  enim  vita  vivit. 

£t  ideo  lex  supra  illum  est,  quia  qui  illom  non 
implet,  infra,  etc,  usque  ad  stabili  gaudens  bono. 
[Idi.^  expos.  Ejnst,ad  Ga/.,  tom.  III,  part.  ii,  col.  G  velitomnesbomines  salvQ8,eic.,tt59iiead  quodcun- 


fratres,  evidentissime,etc.,ttS9ii^a(i  regni  ejusnoii 
erit  finis.  (Id.,  tract.  in  p$al.  gik,  tom.  IV,  part.  ii, 
col.  1453.) 

Si  in  illis  vocibus  quae  flebant  in  Exodo,  etc., 
usque  ad  nuUus  imperipsus  ^gisse.  fld.,  lib.  ii  ie 
Trinit.,  tom.  VIII,  col.  866.) 

De  invisibili  Deo  inter  nos  agitur,  etc,  uiqnu  od 
videbimus  eum  sicuti  est.  (Id.,  lib.  contr,  ^axmin.^ 
tom.  VIII,  ool.  762  et  seq.) 

Habens  /idem,  etc,  usque  ad  non  blasph^are. 
Istud  Apostoli  quale  est  ?  nonjie  ita  mirabile,  etc., 
usque  ad  exciuditur  opere  Satanae.  (Id.,h'6.  deiVal. 
et  grat.t  tom.  X,  part.  i,  col.  262.) 

Nulla  creaturaest,  sive  que  in  veritate  manet  dans 
n  gloriam  Deo,  etc,  usquead  sibi  retinuit  (Id.,«ir;wf. 
Epis.  ad  Gal,j  tom.  Ill,  part.  n,  col.  2i28et8eq.) 

CAPUT  II. 

Obsecro  igitur,  eic.,  usque  ad  ad  agnitionem  veri* 
tatis  venire.  Quandiu  permista  sunt  ambce  civitateB, 
etc,  tt^^tt^  ad  cum  illo  per  speciem.  (Id.,  /t6.  la 
de  CiviL  Dei.^  tom.  VII,  col.  ^56  et  seq.) 

Sicut  autem  Jerusalem  significat  civitatem  socie- 
tatemque  sanctorum,  etc,  usque  ad  Dei  ledifieatio 
estis.  (Id.,  lib.  de  catechiiandis  RudibuSf  tom.  VI, 
col.  337  et  seq.) 

Ista  plane  difficillime  diBcernuntur,  ubi  ait:  Obse- 
cro,  etc,  usque  ad  et  habitavit  in  nobis.  (Id.,  lib. 
ad  Paul.  episc.  tom.  II,  col.  635  et  seq.) 

Gum  audimus,  et  in  sacris  litteris  legimus  quod 


2145  et  seq.) 

Gratias  ago  ei,  etc.f  usquo  ad  quorum  primus  ego 
8um.  Apostolus  Paulus  ex  persecutore  Ghristi  an- 
nuntiator  factus,  etc,  usque  ad  persecutor  et  ii\ju- 
riosus.  (Id.,  serm.  de  conv.  Paul.,  tom.  V,  part.  I, 
col.  1268  et  seq.) 

Sed  ideo  misericordiamf  etc.,  usque  ad  in  vitam 
xtemam.  Quia  misericordiam  et  veritatem  diligit 
Deus,  etc,  usque  ad  negare  poterit  debitum.  (Id., 
tract.  inpsal.  lxxxiii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.i067.) 

Sed  misericordiam,  etc. ,u9que  ad  in  incredulitate. 
Magna  est  misericordla  tua  :  et  de  magna  miseri- 
cordia,  etc,  tt^^tt^  ad  sed  magnam  misericordiam. 
(Id.,in  psal.  L,  tom.  IV^  part.  i,  col.  588.) 


que  non  fecit.  (Id.,  lib.  Enchir.^  tom.  VI,  col.  ^ 
et  seq.) 

Sicut  illud  quod  dictum  est,  oipnes  in  Ghristo  vi- 
viflcabuntur.etc.tt^^ttiS  ad  nisi  ab  ipso  volenteaoa 
fiunt  (Id.^  in  psaU  oxn,  ex  epist.  ad  yital.,  tom.  I), 
col.  983  et  seq.) 

Vult  autem  Deus  omnes  homines  salvos  Eeri  et, 
etc,  usque  ad  sub  Dei  potestate.  (Id.,  lib.  de  Spir*^ 
litt.,  tom.  X,  part.  j,  col.  238.) 

Quia  ei^o  nos  qui  aalvi  futuri  sin^  ne^cienteii 
etc,  usque  ad  quoniam  nos  facit  velle.  (Id.,  lib.de 
Nat.  et  grat.,  tom.  X,  part.  i^  col.  255. 

Unus  enim  Deus,  eto.,  usque  ad  pro  omnilms.  Gum 
sit  ipse  Ghristus  sapientia  Dei  per  quam  creata  sunt 


Fidelis  sermo,  etc.,  usque  ad  in  vitam  astemam.  j)  omnia,etc,tti9tt«  ad  qui  est  veritas  in  sternis.  (Id. 


Nulla  causa  fuit  veniendi  Ghristo  Oomino,nisi  pec- 
catores,  etc,  usque  ad  versati  in  infirmitate  ejus. 
(Id.,  serm.  9  de  eisdem  verb.  apost.,  tom.  V.  part.  i, 
coi.  945  et  seq.) 

Ghristus  Jesus  venit  in  mundum  peccatores,  in- 
quit,  salvos,  etc,  usque  ad  ad  eum  sanandi  currite. 
(Id.,  ibid.  serm.  10,  col.  951  et  seq.) 

Audivimus  beatum  apostolum  Paulum  dicentem, 
Ilumanus  sermo,  et  omni  acceptione  dignus,  etc, 
usque  ad  sine  parvulos  veniro  ad  me-  (Id.,  ibid. 
serm.  8,  col.  9*40,  et  seq.) 

Rcgi  autem,etc. fUB(iue  ad  bonam  mz7i7/aw.Virgam 


lib.  1  de  ccns.  evang,,  lom.  III,  part.  i,  col.  870.) 
Tu  es  veritas  sup^r  ompia  praesideus,  etc,us9i^ 

ad  nobis  serviendo.  (Id.,  lib.  x  Confess,  iom.  I,  col. 

867  et  seq.) 
Si  omnes  homines,  quandiu  mortales  8unt,etiam 

miseri  sint  necesse  esC  etc,  usque  ad  qui  in  supe- 

rioribus  vita.  (Id.,  lib.  de  Civit.  Dei,  tom.  VU,  col 

268  et  seq  ) 
An  apoitolus  Petrus,  sicut  eum  qu\4ftn)  favpre 

perverso  excuiarenituntur,  etc,tp^  ad  quomodo 

est  membrum?  Id.,  tract,.  in^  Evang.  sec  Joan.  wui, 

om.  III,  part.  ii,  coi.  1810  etseq.) 


«M  EXPOSITIG  IN  BFP.  PAOIii;  -  EP.  I  AD  TIM. 

Vefbnin  calro  faotum  est,  et  habitavit  in  nobts.  A  CAPUT  IV. 


t6i 


Hkhe»  majestatem  ad  quam  ores,  etc,  usque  ad 
tttaericordiam.  (Id»,  iracL  in  psaL  xxix,  tom.  IV, 
part.  I,  cot*  216  et  seq.) 

Talem  se  Deus  praBbuit  bominibus,  ut  etiam  pa- 
im  de  cmlo  miserit,  etc.,  usque  ad  quod  non  po- 
\ms*  (Id.,  ^odi,  in'  psat,  cxxxfv,  tom.  iV,  part.  ii, 
cel.  1741  et  seq.) 

Mediatorem  Dominum  Jesum  Gbristum  secun- 
dbm  bomiaem  diei,  etc.,  usque  ad  diligendo  imite- 
ti  rant.  (Id.,  expos,  Episi.  ad  Gal  tom.  III,  part.  ii, 

Nam  neque  per  ipsum  liberaremur  unum  media- 
torem  Dm  et  hominum,  etc,  usque  ad  si  dici  non 
potest.  (Id.,  Ub,  Bnehir.f  tem.  Vl,  ool.  249  et  seq.) 


Spiriitts  auteniy  etc,  usque  ad  ^Mi  cognoverunt  ve- 
riiatem.kudi  ergo  quod  conflteris  te  non  viidet^e^etc, 
usque  ad  dsmoniorum  mendaciloquorum.  (Id.,  lib, 
XXX  contra  Faust,  tom.  VIII.) 

Hinc  etiam  illud  prseceptum  quod  est.  Non  mcB- 
chabens,  etc,  usque  ad  Manichaei,  si  dederis.  (Id.  , 
ibid.,  col.  310.) 

Qnod  autem  Dominus  invi&tus  venit  ad  nuptias, 
etc,  usque  ad  bonum  vinum  usque  adhuc  (Id., 
tract,  in  Evang,  sec,  Joan,,  tom.  III,  part.  ii,  col, 
145B  et  seq.) 

Quia  omnis  crM/ura,etc.,usque  ad  quam  assecutus 
es,  Testamento  Veteri  ubi  quidam  cibi  carnium 
prohibentur,  etc,  u^que  ad  tamen  auctoritas  com- 


EgO)  inquit,  Dominu8;ero  illis  in  Deum,  etc,  us-  w  mendata.  (Id.^  lib.  contr.  Faust.,  tom.  VIII,  cbl.233 
que  ad  et  divtna  htrmanitas  Ohristi.  (Id.,  lib.  de      et  seq.) 


(kib.Emh,,  tom.  V,  part.  i,  col.  310.) 

Cmjus  testimaniumf  etc.,  usque  ad  in  fide  et  veri" 
taU.Mi  Dominus  Jesus  his  qui  crediderant  in  eum, 
etc*,  usquead  id  quod  videatur.  (Id.,  traci,,  40  in 
Eimg,sic,  Joan., iom.  Itl,  part.  ii,  col.  1600  et  seq.) 

Volo  ergo  viros,  etc,  usque  ad  per  opera  bona. 
Levavit  pro  nobis  Dominus  noster  manus  suas  in 
crace,  etc  usque  ad  levari  ad  Deum.  (Id.,  m  psal, 
Lxti,  tdoi.  IV,  part.  i,  col.  755.) 

Mulierf  etc,  uaque  ad  m  silentio,  Quod  dictum 
est,  et  ad  vimm  tuum  conversio  tua»  et  ipse  tui 
dominabitur,  eio,, usque  ad  et  augebitur  culpa.(ld., 
Ub.  XI  de  Gen.   ad  litt.,  tora.  III,  part.  i,  col.  450.) 

Adamenimf  etc,  usque  ad  m  prgevaricatione  fuil. 


Omnia  munda  mundts,Domini  est  terra  et  pleni- 
tudo,  etc,  usque  ad  recitatur  ad  confirmationem. 
(Id.,  lib.  i  ad  Tit,,  tom.  VIII,  col.  236  et  seq.) 

Ineptas  autem,  etc,  usque  ad  quse  nunc  est^et  fu- 
/fira?.Videte  amatoria  sancta  cantica.Videte  Cantica 
canticorum,  etc,  usque  ad  divitiae  et  honor.  (Id., 
tract  in  psal.  cxliii,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1868.) 

Fidelis  sermo,  etc,  usque  ad  qui  te  audiunt.Qmd 
est  homo,  quia  memor  es  ejus,  aut  fllius  hominis, 
etc,  usque  ad  beatos  fleri  prsdicat.  (Id.,  tract.  in 
psal,  viii,  tom.  IV,  part.  i,  col.  113.) 

CAPUT  V. 
Seniorem,  etc,  usque  ad  acceptum  est  coram  Deo. 
Qualis  illa  erat  docente  te  magistro  intimo  in  schola 


Sijam  spiritali»  erat  Adam^  quamvis  mente,  non  G  pectoris,  etc,  ^isque  ad  quasi  ab  omnibus  genifa 


corpore,  etc,  uspis  ad  invidendo  vetuisset.  (Id., 
ilnd„  col.  452  et  seq.) 

SaperlmB  ille  atgeias,  ac  p^er  hoc  invidus,  etc, 
nsqUi  A^diaboli  laqueis  implicati.  (Id.,  lib.  xiv  de 
Cioit.  Dei.,  tom.  VII,  col.  419  et  seq.) 

S^ahUar^  etc,  usque  ad  cum  sobrietate,  In  isto 
sexu  nnBeuli  et  femine,  apostolus  Paulus  ooeultio- 
nifl  c^jusdam  rei,  etc,  usque  ad  sanctiflcatio  non 
imnitur.  (fd.,  lib  m  de  Ttinil,,  tom.  VHI,  col. 
4004.) 

Gor  oMurn  et  caro  mea  exsultaverunt  in  Deum  vi- 
Tnin,  etc,  usgue  ad  operare  opera  tua.  (Id.,  tract. 
m  psaL  Lxxxin,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1060  ot 
seq.) 


fuisset.  (Id.,  lib.  Confess.  ix,  tom.  I,  col;  773.) 

Quse  autem  vere  vidua^  etc,  usque  ad  nocte  et  die, 
Omnis  anlma  quaa  intelligit  se  dorelictam  omni 
auxilio,  etc,  usque  ad  auxilium  praesto  eslilli.(Id., 
tract,  in  psal,  cxxxi,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1725  «t  seq. 

Goncerta  in  orationc,  vince  hoc  sasculum,  etc, 
ti^tt^  ad  nulla  damna  formides.  (Id.,h'6.a(f  Probam 
de  or.  DeOj  tom.  II,  col.  506.) 

Quantacunque  temporalium  bonorum  felicitate 
circumfluas,  etc,  usque  ad  incorruptione  vegetatur. 
(Id,,  iWrf.,  col.  496  et  seq.) 

Delicis  igitur  spiritales  deliciis  carnalibus  in  san- 
cta  castitate  succedant,  etc^  usque  ad  ut  Deus  ac- 
quiratur.  (Id.,  lib,  de  Bono  viduit,,  tom.  VI,  col. 


Qualis  pax?  quam  ooulus  non  vidit,nec  auris  au-  n  447  et  seq.) 


divit,  etc,  usque  ad  pax  super  Israel.  (Id.,  tract.  in 
pal.  Gxxvii,  toan.  IV,  part.  ii,  col.  1688.) 

GAPDT  III. 

Fidelis  sermo  :  Si  quiSf  etc,  usque  ad  columna 
^  firmamenium  veriUUis.  Nec  si  esse  quisquam  de- 
bet  otiosDs,  tis^  iiif  opprimat  ista  necessitas.  (Id., 
Ub.  mde  CinitaU  Dei,  tom.  YII,  col.  647.) 

Etmanifeste  magnumy  etc,  usqne  ad  assumpium 
tst  in  g/orta.Non  in  Deo  tantum  innotescit  angelis 
qnod  abBConditum  est,  et6.,  usque  ad  ipsa  veritas 
clnnBat  fld.,  lib.  v  de  Gen.  ad  litt»,  tom.  IIT,  part.  i, 
col.  335.) 


Qui  exaltas  me  de  portis  mortis,  etc,  usque  ad 
per  portas  mortis  pervenitur.  (Id.,  tract  inpsal.  ix, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  423.) 

Vita  quffi  in  peccatis  est,  mors  appellari  in  Scri- 
pturis  solet,  etc,  usque  ad  tangere  mortuum.  (Id., 
lib.  contr,  Manich.,  tom.  III,  parl.  i,  col.  212.) 

Si  quis  autem^  etc^  usque  ad  si  filios  educavit. 
Quia  duo  prscipua  praecept&,  hoc  est  ad  dilectio- 
nem  Dei,  et  dilectionem,  etc,  usque  ad  infideli  de- 
terior.  (Id.,  lib.  xix  de  Civit.  Dei,  cap,  14,  tom,  VII, 
col.  642  et  seq.) 

Cum  vidisset  ergo  Jesus  matrem  et  diseiptiium 


403 


FLORI  DIAGONI  MONACHL 


404 


stantem  quem  diligebat,  etc.,  usque  ad  discipulus 
in  sua.  (Id.,  tract,  HQ  in  Evang,  sec.  Joan,,  tom. 
III,  part,  II,  col.  1950  et  seq.) 

Si  quid  sane  pecuni®  res  tua  familiaris  habet, 
eic^  usque  ad  infideli  deterior.  (Id.  fCpist.adLxtam, 
tom.  II,  col,  1059.) 

5t  hospitio,  etc.f  usque  ad  subsecuta  est.  Dicimus, 
fratres,  humilitatem  ab  Exceiso,  etc.,  usque  ad  hu- 
militatis  affectus.  (Id.,  tract,  58  in  Evang.  secJoan, 
tom.  III,  part.  ii,  col.  1794.) 

Adolescentiores,  e^.,usque  ad  irritam  fecerunt.  In 
conjugaii  quippe  vinculo  si  pudicitia  conservatur, 
etc,  usque  ad  sive  desint.  (Id.,  lib.  ad  Julian.  de 
sanct.  vid.f  tom.  VI,  col.  437  et  seq.) 

Vovete  et  reddite  Domino  Deo  vestro,  etc.,  usque 
ad  ut  voveatis  et  reddatis.  (Id.,  tract.  in  psaL  lxxv, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  967  et  seq.) 

Quod  enim  cuique  antequam  vovisset  licebat,etc., 
'  usque  ad  fldem  irritam  fecerunt.  (Id.,/i6.  ad  Pollent., 
tom.  VI,  col.  468.) 

Simul  autem,  etc,  usque  ad  non  oportet.  Nemo 
vos  fallat.  Si  non  vultis  falli,  etc,  usque  ad  unus 
assumetur  et  unus  relinquetur.  (Id.,  tract.  in  psal. 
xcix,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1279  et  seq.) 

Volo  autem  junioreSf  etc,  usque  ad  retropost  Sa- 
tanam,  Nuntiarum  bonum  apostolica  auctoritate  et 
sobrietatc  commendat,  etc,  usque  ad  cadere  et  in- 
terire.  (Id.,  lib.  ad  Julian.  de  sanct.  vtdat7.,tom.Vl, 
col.  437.) 

Si  quis  fidelis,  etc.,usque  ad  sufficiat.  Habebat  et 
Dominus  loculos,  etc,  u^que  ad  viduis  suflicere 
possit.  (Id.,  tract.  64  in  Evang.  sec.  Joan.,  tom.  III, 
part.  II,  col.  1883.) 

Qui  bene  prsesunt,  etc,  usque  ad  sub  duobus  aut 
tribus  testibus.OperaTU  enim  sumus,  etc,  usque  ad 
daturus  es.  (Id.,  tract.  17  in  Evang.  sec.  Joan.,  tom. 

III,  part.  II,  col*.  1530.) 

Nunquid  de  bobus  pertinet  ad  Deum,  ctc,  usque 
ad  implet  ofdcium.  (Id.,  tract.  in  psal.  cxxvi,  tom. 

IV,  part.  II,  col'  1675.) 

Ghristum  Dominum  et  Paulum  servum  ejus  au- 
diamus,  etc,  usque  ad  vulnus  esse  mortiferum.(Id., 
serm.  83  de  vers.  Evang.,  tom.  V.  part.  i,  col.  510 
et  seq.) 

Manus  cito,  etc  ,  usque  ad  tuas  infirmitates.  SicLt 
se  habet  firmissima  veritas,  etc,  usque  ad  impedia'- 
ris.  (Id.,  de  Viduit.,  tom.  VI,  col.  444.) 

Quorumdam  hominum  peccata,  etc,  usquc  ad  abs- 
condi  non  possunt.  Manifesta  ea  dicit,  de  quibus 
clarum  est  quod  animo  fiant,  etc,  usque  ad  quo 
manifestentur.  (Id.,/{6.ii  de  serm.  Domini  in  monte, 
tom.  X,  part.  i,  col.  ^297.) 

GAPUT  VI. 

Quicungue  sunt  sub  jugo,  etc,  usque  ad  quaestum 
esse  pietatem.  Qua3  de  scrvo  Hebrodo  prdRcipiuntur» 
etc,  usqu^  ad  recusasset.  (Id.,  lih,  Quasst.in  Exod. 
CLXxvii,  tom.  III,  part.  i,  col.  724.) 


A  Est  autem  guastus  magnus  pietas  cum  sufficientia. 
Hanc  igitur  sufQcientiam  non  indecenter  vult,qui8- 
quis  vult,nec  amplius  wuM^eio.,  usque  ad  viveQdum 
est.  (Id.,  lib.  ad  Probam  de  or,  Deo,  tom.  U,col.  498 
et  seq.) 

Nihil  enim  intulimus,  etc,  usque  ad  contenti  st- 
mus.  Eecole  dives  primordia  tua,  eiG.^usque  ad  his 
contenti  simus.  (Id.,  serm.  de  verb.  £vanj/.,tom.V, 
part.  I,  col.  412.) 

Nam  qui  volunt,  eic,  usque  ad  in  interitnm  el 
perditionem.  Videte  quid  divitibus  dictum  sit,  etc., 
usque  ad  ne  desideret.  (Id.,  tract.  in  psal.  cxxxyi, 
tom.  IV,  part.  ^i,  col.  ^769.) 

Radix  enim  vmnium  malorumi  eic.,  usque  ad  6o- 
nam  confessionem.  Attende  quid  dimiserunt,  etc., 
n  usque  ad  non  divitiae,  sed  cupiditas.  (Id.,  sem.  de 
verh,  evang,,  tom,  V^  part.  i,  ool.  442.) 

Initium  omoium  peccati  «uperbia,  etc,  usque  sd 
mittatur  ffiternum*  (Id.«  lib,  ii  de  Gen,  ad  litt^  tom. 
III,  part.  1,  col.  436  et  seq.) 

■  Inclina  cor  meum  in  testimonia  tua,  etc-.,  usqw 
ad  et  non  in  avaritiatn.  (Id.,  tracL  in  psal.  gzxvju, 
tom.  IV,  part.  II,  col.  1530  et  seq.) 

Ut  serves  mandalumy  elc.f  usque  ad  Dominus  d(h 
mtnan^um. Ostendi  non  «sse  consequens^  eU:.^usqite 
ad  Patris  natura  non  fecit.  (Id.,  lib.  n  contra  Ma- 
xim*y  tom.  VIII^  col.  766  et  seq.) 

Unius  igitur  ejusdem  cum  Patre  BubstantiiB  est, 
etc,  usque  ad  et  Filium  et  Spirltum  sanctum.^ld^ 
lib.  de  Trinit.j  tom.  VIII,  col.  825  et  seq.) 
Qui  solus  habet  immortatitatem.  Quidquid  etiam  a 
^  meliore  in  deteriuSj  etc»  u^qu^e  ad  ubi  nulia  muta- 
bilitas.  (Id.,  tract.  23  in  Evang.  sec.  Joan*,  tom.lll, 
p.  II,  col.  1588.) 

Quod  ait  Apostolus  :  Qui  solus  habet  immortali- 
tatem,  eic. tUsque  ad  idem  ipsc  est.  (Id.,  lib.deTri- 
nit.  tom.  VIII,  col.  854  et  seq.) 

Vera  aeternitas  et  vera  immortalita8none8t,elc., 
usque  ad  facta  mutatio.  (Id.,  lib.  Sentent.  Prosperi, 
tom.  X,  p,  II,  col.  ^859.) 

Et  lucem  inhabitat.,  etc,  usque  ad  Amen.  Omue 
quippe  quod  oculis  corporis  conspici  potest,  etc., 
usque  ad  sieuti  est.  (Id.,  epist.  ad  Italic.,  tom.  11, 
col.  319,) 

Diotum  est :  Deus  habitat  lucem  inaccessibilem, 
ctc,  usgue  ad  muneribus  suis.  (Id.,  tracl.  tn  psai. 
D  cxviii  et  xxxiii,   tom.    IV,    part.  ii,  coL  4614  et 
scq.) 

Si  modum  qucerimus  quomodo  locutus  sitDeus, 
etc,  u^sgue  ad  repellenda  «st.  (Id.,  lib.  viii  de  Gen. 
ad  Ult.,  tom.  III,  part.  i,  col.  391  et  seq.) 

DiviUbus  hnjus  sssctiU,  eic,,  usque  ad  ut  apprehen- 
dant  veram  vitam.  Nihil  enim  tam  timendum  est  in 
divitiis,  quam  supcrbia,  eto.,  usgue  ad  non  hujus 
mundi.  (Id.,  serm.  de  verb.  Evang.,  tom.  V,  part.  i, 
col.  957  et  seq.) 

Ut  aqprehendant  veram  vitam.  Qui  nolunt  divites 
fiepi,  vel  qui  noa  curant»  ekv^  tugue€ui  (}uod  fate 
damus.  (Id.,  ibid.,  col.  412  et  seq.) 


'  ':•,. 


408 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULL  — EP.  II  AD  TIM. 


406 


PaaperDeiin  animo  est:  non  in  ssbcuIo,  etc.,  A^v  contr.   Faust,\    tom.   YIII)    col.  313  et    seq.) 


tuque adsBiurel  panibus.  (Id.,  tract.  in  psaL  cxxxi, 
tom.  IV,  part.  ii,  coL  1727.) 

0  thimotee,.  eic.f  usque  ad  Amen,  Veniat  in  men- 
tem  adversus  tales  apostolica  illaadmonitio.  Aptavi 
Tos,  etc.,  usque  ad  apostolus  Paulus.   (Id.,   lib. 


Non  enim  ait,  devitans  verborum  novitates»  sed 
addidit,  etc,  usque  ad  velut  imperitiam  deridere. 
(Td.,  tract.  7  inEvang.sec.  Joan.,  tom.  III,  part.  ii, 
coL  1879  et  seq.) 


IN  EPISTOLAM  II  AD  TIMOTHEUM. 


ARGUMENTUM. 
Item  Timotheo  scribit  de  exhortatione  martyrii, 

etomnis  regulae  veritatis:  et  quid  fulurum  sittem- 
poribus  novissimis,  jot  de  sua  passione  scribens  a 
Roma. 

CAPUT  PRIMUM. 
Paulus  apostolus  Jesu   Christi    tu   melius  nosti, 
Id  hoc  Apostoli  testimonio  cavere  debemus,  etc^ 
uique  aA  operetur  patientiam.  (Id.,  serm,  degrat.  et 
lib.  arb.f  tom.  .  X,  part.  i,  col.  904  et  seq.) 

Major  quippe  libertas  est  necessaria,  etc,  usque 
od cruciantia  superarent.  (Id.,  lib.  de  Corr.et  grat,, 
tom.  X,  part.  i,  col.  937  et  seq.) 

CAPUT  II. 

TuergOt  filij  alios  docere.  Excellenti  ergo  sancti- 
taie  eminentes,  cic. ^usque  od  salubriter  imitentur. 
(Id.,  tmctf  in  psal,  lsxi,  tom.  IV,  part.  i,  col.  904.) 

Labora  in  omnibus  intellectum,  Timotheum  quem 
dicit  germanissimum  filium,  etc,  usque  ad  saluber- 
rime  hortatur.  (Id.,  lib,  de  oper.monach,,  iom,  VI.) 

Profectus  fldelium  sine  tentatione,  efc,  usque  ad 
teotationi  resistens.  (Id.,  lib,  Sent.  Prosperifiom.X, 
part.  11,  col.  1877.) 

FiliumhominisGhristumita  credanu8,etc.,  usque 
ad  et  filium  hominis.  (Id.,  lib,  contr.  Faust,,  tit.  3, 
tom.  VIII,  col.  209  et  seq.) 

Et  repulit  tabernaculum  Joseph,  etc^  usque  ad 
secandum  Evangelium  meum.  (Id,,  tract,  in  psat. 
Lxxvii,  tom.  rv,  part.  i,  col.  1006  et  seq.) 

/n  quo  laboro  etc,  usque  ad  verbum  veritatis. 
Credidi,[inquit,propterquodIocutussum,etc.,  u^qv>e 
od  ego  humiliatus  sumnimis.(Id.,/ra^/.  in  psal.ay, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1492.) 

Dicat  ergo  Ecclesia  Ghristi,  civitas  regis  magni, 
etc.,  usqtie  ad  nec  in  prxconibus  alligatis.  (Id., 
lib.  xvii  de  Civit.  Dei,  tom.  V/I,  col.  528.) 

Propterea  non  poterant  credere,  etc,  usque  ad 
volantatis  humans.  (Id.,  tract.  53  in  Evang,  sec, 
Joan.,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1776.) 

Profana  autem  etc.,usquead  utcancerserpit.Cum 
sint  inter  se  duo  ista  contraria,  etc,  usque  ad.  in 
atria  Domini  (Id.,  tract.  in  psaL  cxviii,  tom.  IV, 
part.  u,  col.  1556  et  seq.) 

Ex  quibu^  est  etc,  usque  ad  quorundam  fidem. 
Omnes  enim  sect«e  qus  se  aliquam  religionem  ho- 
minibus  inaererejiraMumpserunt,  clc,  nsqiiead  in- 


telligimus  corporumresurrectionem  (Id.,/rar^xyiii 
in  Evang,  sec,  Joan,,  tom.  III,  part.  ii,  col.  4551  et 
seq.) 

NonnuIIi  enim  attendentes  verba^  etc,  usque  ad 
in  tribulatione  patientes.  (Id.,  lib,  ad  Januar., 
B  tom.  II,  col.  206.) 

Sed  firmum,  etc,  usque  a.d  nomen  Domini.  Dicebat 
Apostolus:  Ex  quibus  est  Hymenscus  ct  Philetus, 
etc,  usque  ad  ab  iniquitate  recede.  (Id.,  Iract,  in 
psal.  xcii,  tom.  FV,  part.  ii,  col.  1185.J 

Satis  enim  fixum  atque  immobiledebetcordere- 
tineri,  etc  usque  ad  nominat  nomen  Domini  (Id., 
lib.  de  ratechizand.  Rud.,  tom.  VI,  col.  323. 

Nec  moveat  quod  sspe  diabolus  seducit  etiam  il- 
los,  etc,  usque  ad  seipsum  videt  (Id.,  Itb,  xx  de 
Civit.  Dei,  lom.  VII,  col.  669.) 

Nondum  apparuit  judicium,  sed  jam  faolum  est, 
otc,  usqtte  ad  novit  zizania.  (fd.  tract.  42  in  Evang, 
sec.  Joan.y  tom.  III,  part.  ii,  col.  1490.) 

Modo  enim  corpus  Ghristi  mistum  est  taaquam 
n  area,  etc,  usque  ad  salvus  erit.  (Id.,  ibid.,  col. 
1221.) 

De  illis  ovibus,  dequibus  dicit  Apostolus:  Novit 
Dominus  qui  sunt  ejus  etc.  usquead  de  manu  mea* 
(Id.,  ibid.,  col.  1725.) 

Numerus  ergo  justorum,  qui  secundum  proposi- 
tum  usquad  sacrosancta  mysteria.  (Id.,  lib.  v  de 
Bapt.  contr.  Donal.j  tom.  IV,  col.  195  et  seq.) 

In  magna  autem  domo,  etc.,  uque  ad  de  corde 
puro.  Quosdam  qui  circa  veritatem  aberraverant, 
etc,  usque  ad  tolerare  coguntur.  (Id.,  ibid.,  lib.  iii, 
col.  452.) 

De  quibus  ait  Apostolus :  Scrmoeorum  sicutcan- 
rcr  scrpit  etc,  usque  ad  ut  cancer  serpebat.  (Id., 
ibid.y  lib.  iv,  col.  465  et  seq.) 

Omnibus  consideratis  puto  me  nontemeredicere, 
"  etc,  usque  ad  spiritualiter.separati  sunt.  (Id.,  ibid.^ 
lib,  VII,  col.  241.) 

Ne  quasramus  eum  absque  nobis,  elc  usque  ad 
vel  unius  moris  in  domo.  (Id.,  ex  Iract.psal.  lxvii, 
tom.  IV,  part.  i,  col.  815  et  seq.) 

Do  vasis  aureis  et  argenteis,  etc,  usque  ad  et 
fictilia.  (Id.,  ex  lib.  Betract.  ir,  tom.  I,  col.  638. 

Stultas  autem,  etc.,  usquc  ad  quiresistuntveritati. 
Mundo  et  simplici  oculo  opus  est  ut  invcniatur  via 
sap'cntidt  etc,   us(iue  ad  veritatem.   (Id.,   Ub.n 


407 


FLOai  DIAOONI  MONAGHI. 


lAB 


deS^rm,  Dom.  tn  tnonf^,  iom.  III,  pnrt  i,  cpl.  1273  ^ 
eU281.) 

Ita.  no9  nec  deease  volultfratrum  correptionii  etc. 
t^sque  ad  oorreptionis  afipergimus.  (Id.,  in  exposU* 
epist.  ad  GaL,  tom.  III,  part.  ii,  col.  2443,) 

Ne  quando  Deus^  etc,  usque  ad  ad  ipsius  volun- 
tatem.  Correptionis  utilitas,  qus  nunc  est  migor, 
xuinc  minor,  etc.,  usque  ad  respexit  eum  Dominus. 
(Id.,  lib.  de  Cor.  et  grat.,  tom.  X,  part.  i,  col.  910 
et  seq.) 

GAPUT  III. 

Hoo  autem  scito,  etc.,  usque  ad  magis  quam  Dei. 
Qui  hoc  animo  pascunt  oves  Ghristiy  etc.  usque  ad 
sdd  vplene  eantvicit,  (Id.,  traef.  124  inEvang.  sec. 
Joan.f  tom.  III,  p.  ii,  col.  1967  et  seq.) 

Vide  quando  dixit  Apostolus,  etc,  usque  odcom*  n 
prehendi  non  potest.  (Id.,  epist.  a^  Hesych,,  tom. 
II,  col.  912  et  seq.) 

Habentes  speciem,  etc^  usque  ad  hos  devita,  In 
nuUum  nomen  religionis,  seu  verum,  seu  fsdsum 
coagulari  homines  possunt,  etc,  usque  ad  conacien* 
ti«B  bona  interrogatio  (Id.,  lib.  contra  Faust.^  tom. 
VIII,  col.  262  et  seq.) 

Gerte  jam  renati  ex  aqua,  etSpiritu,  fratres  no- 
stri,  etc,  nsque  ad  et  fundati.  (Id.,  serm.  in  epist. 
Joan.,  tom.  IH,  p.  "f  col.  1994.) 

Poaite  cprda  vestra  invirtute  ejus,  etc,  usquead 
in  bac.area.  (Id.,  tract.  in  psaL  xi.vii,  tom.  IV, 
part.  I,  col.  541  ) 

Sacramentum  sancti  lavacri  nusquam  eat  etc., 
usque  ad  Apostolus  docet.  (Id.,  lib.  deAgon.  Chrisl., 
tom.  YI,  col.  307  et  seq.)  C 

E^  his  enim  sunt,  etc.  usque  ad.  pervenienies. 
Divini.oantici  vox  est,  etc,  usque  ad  intentio  pro« 
flciendi.  (Id.,  tract.  63  in  Evang.  sec.  Joan.,  tom.  III^ 
part.  II,  col.  1803  et  seq.) 

Quemadmodum  autem,  etc.,  usque  ad  eripuit  me 
Dominus.  Animositas  hsreticorum  semper  inquieta 
est,  etc,  usqu0  ad  digitus  Dei  est  hic  (Id.,  lib.  ii 
ad  Joan.f  tom.  II,  coh  219.) 

Ait  Jeremias  propheta:  Glamavit  perdix,  etCj 
usqnead  nota  erit  omnibua.  (Id.,  lib,  contr,  Faust. 
tiL  xui,  tom.  VIII,  coi,  289. ) 

Et  omnes  etc.,  usque  ad  patientur.  FiM,  accedens 
ad  servitutem  Dei,  sta  in  justitia,  etc,  usque  ad 
non  rapuit  exsolventem.  (Id.,  lib.  de  PasL,  tom.  V, 
part.  I,  coL  275  et  seq.)  D 

Quod  ait  apostolus  Paulus:  Quicunque  volunt  in 
Christo  pie  vivere,  etc,  usquead  procurrit  Ecclesia. 
<ld.,  lib>  xYiil  deCivit  Dei,  iom.  VII,  col.  613  et 

seq.) 
Senai  in  epislola  tua,  etc,  usque  ad  corvum  et 

columbam.  (Id.,  epist.  ad  Sebast.,  tom  II,col,  1064.) 
Verum  eat  illud:  Omnes  qui  voiunt  pie  vivere, 

etc,  usque  ad  qui  eas  ourant.  (Id.,  tract.  in  psal. 

Liv,  tom.  IV,  part  ]i,  col.  634.) 
Nemo  sibi  dicat:  Fuerunt  tribulationes,  etc,  itf- 

que  ad  nihil  exeat.  Id.,  traa.  in  psal.  lv,  coI.  6'i9.J 

Omncs  qui  secundum  Christum  pie  volunt  viyere, 


neoesse  eat,etc,  ttigfi^^opprelH^oetd6(i|>#clu»(td., 
tract.  in  psal,  csanh  cpl»  1635^  saq^)^ 

Omnes  qui  pie  volunt  viy^ra  in  QlirisioiJ^a,.  pe^ 
aecutionem  patientur,  etc,  usq^ead  spihiuiiiqslro. 
(Idi,  in  psaL  cxxvii,  cp4..1687  et  8eq>) 

Ait  Apostelua:  Omiies  qui  volHnt  ia.GbHMo  pie 
vivere,  etc,  usque  ad  non  noverunt.  (Id.,  sem.  de 
verb.  AposL,  tom.  V,  parL  i,  coi.  910.) 

Magnus  bonorum  labor  est,  etc,  usque  ad  recedit 
a<sua.(Id.,  lib.  Sesi^  Proepfiri^  tom.  X,  part.  u, 
col.  1869,) 

Jiali  SLuiem  hamineSt  etc.,  usque  ad  ad  omne  $pui 
bonum  instructus.  Gcecus  si  cecum  ducat,  etc,  t»- 
que  ad  illorum  fuit»  (Id*,  tracU  in psal.uv, iom.iy^ 
pfirt.  I,  cpl.  664  et  seq.) 

GAPUT  IV. 

Testificor^  etc.,  usque  ad  patieniia  et  doctrina.  Im- 
portunitas  opportuniiatl  utique  contraria  est,  etc,  ut- 
que  ad  miseria  miserioordes  facit.  (Id.,  expos.Epis. 
ad  Cal*.  tom.  III,  partt  ii,  ool.  2443iet  seq.) 

Quod  ^rrabat  non  revocastis,  et.  quod  periit  noii 
inquisistis,  etc,  usque  ad  antetribuDalGhristi.(Id., 
lib.  de  PaU.y  tom.  V,  part.  i,  col.  2780 

Sonet  verbum  Dei  volentibus,  etc«,  usfue  odmA 
spinas  evellant.  Id.,  tracl.  inpsat.  cxxviii,  tom.  IV, 
parU  11,  col.  1689.) 

Scio  Boriptum  esae:  In  multUoquio  non  effiigies 
peocatum,  etc,  usque  ad  erat  naeensarittm.  (Id., 
Ub.  GGI4XIV  de  Trinit.,  tom.  VIII^  coK  1098.) 

Erit  enim  tempuSf  etc.y  usque  ad  sabirius  esto.  Ga- 
vete  timendo,  et  orando,  ne  irruatisin  illud  fenigma 
Salomonis,  etc,  usque  ad  sicut  cancer  aerpit.  (Id., 
Pract.  98  in  Evang*  sec.  Jodn.^  tom.  lil,  part.  u» 
col  ^878.) 

Ego  enim  jam  delibor,  etc.,  usqtte  ad  maximeaMtm 
mcmbranas.  Apostolua  Pauiua,  quemoerte  invenimus 
sine  ullis  bonis,  etc,  mquead.  ei  esse  doauin 
Dei.  (Id.,  lib.  de  Grat,  et  lib  arb.,  tom.  X,  part.i, 
col.  890  etseq.). 

Plus  omnibus  laboravi,  ait  Apoatolus,  etc,  tiif«^ 
(Hi  misericordia.coronaris.  (Id„  tract.  in  psal,  cu, 
tom.  IV,  part.  11,  col.  13^  etseq.) 

Reposila  est  mihi  corena  Jusiitia^  eitc,  usque  ad 
omnia  prsmia.  (Id.,  in  psaL  cvtii»  ooL  1275.) 

Quomodo  potuit  hsc  dicere»  cui  adhuc  restabal^ 
etc,  usque  ad  ut  dimitteratur,  orabat«  (^ld.,  lib.  ds 
Spir  et  litt.) 

Qua  Domini  poilicltatione  eertus  erai  in  illo  fine, 
quem  adhuc  futurum  jam  iid^ndo,  eic,  usqtuad 
diligunt  nomen  eyus.  (Id^,  tract.  in^Evang.  see. 
Joan.,  tom.  III,  part.  11,  col.  1409  ei  seq.) 
•Apostolus  ubi  spem  daibonis  dejiidicio,8eipsuiD 
ponit,  etc,  usque  ad  et  regnum  ^'ua.  (Id.,  in  psalm. 
G,  tom.  IV,  part.  11,  col.  1283  et  seq.) 

Intuentes  igitur  quod  commemorasti  de  Apoetoio 

etc,  usque  ad  desideratur  aCfectu.  (Id.,  epist.  adSe- 
sych.  episc.f  tom.  II,  coLTQ^eiseq.) 


BXPOSITIO  IN  BPP.  PAULI.  —  EP.  AD  TIT. 


4i(y 


Defeeit  in  salutare  tuum  anima  mea.  Bonua  est 
ergo»  etc,  usquead  a  credentibus  non  videtur.  (Id., 
m  psiUm,  czvniy  tom.  IV;  part.  ii,  col.  1557.) 

Si  enim  amamus  Christum,utique  adventutn  ejus 
desiderare  debemusi  ctc.>  usque  ad  modo  quis  pro: 
hibet.  (Id.,  inpsalm,  czvni,  tom,  IV,  pari.  ii,  coL 
1913  et  seq.} 

Saperest  mihi  corona  Justitifle.  Omnia  dici  pos- 
ront  de  illa  ineffabili  perfruitioneveHtatis.Ettanto 
magis  omniadici  po8Sunt,quanto  minus.dignedici 
aUquid  potest.  Nam  et  luz  est  illuminatorum,  et 
reqnies  exercitatorum^et  patria  redeuntium^et  esca 
indtgentiam,  et  corona  vincentium  :  et  quflecunque 
bona  temporaliter  transeujitia  per  creaturee  partes 


A  error  appetit  infidelium,  veriora  in  «Bternum  ma- 
nentia  in  Greatore  omnium  simui  inventura  est  pie- 
tas  filiorum. 

Atexander  serarius.y  etc.,  usque  ad  resislit  verbis 
nostris.^on  ait  reddat, sed reddet  ilii  Dominu6,etc., 
usque  ad  sspe  cecinerunt.  (Id.,  lib,  de  Serm.  J)m. 
in  numte  tom.  IIJ,  part.  i^  col,  1265.) 

Et  redditione  reddet  vobis  omnia  mala,  eto.,  «e-^ 
que  adyel  fecit.  (Id., /t6.  Locut,  G^n., tom.  III,part. 
I,  col.  502.) 

In  prima  mea  defensione,  etc.|  usque  ad  Amen. 
Non  orat  pro  Alexandro,etc.,u«9ti^a(i  non  exhibuo- 
rit.  (Id.,  Itb,  I  de  Sevm.  Dom,  in  monte,,  tom.  III, 
part.  I,  col.  12(^6.) 


IN  EPISTOLAM  AD  TITUM. 


AR6PM6NTUM.  A 

Titam  commonefacit  et  inairuit  de  constitutione 
presbyterii,  et  de  spiritali  conversatione,  et  btBre- 
tids  vitimdis,  qui  traditiopibus  Judaicis  credunt, 
Miibens  ei  a  Nioopoli. 

CAPUT  PRIMUM. 

PmluisGrvus.Dei,  apostohs feic,  usque  ad  CAn- 
tto  Jest^.  SMbfaUKre.nostra. 

Dicit  ApoBtolus»  tempora  eterna,  etc.,  usque  ad 
iuturimx  eraU  (Id.,  lib.  m  de  Civit.  Dei,  tom.  Vil, 
Qol.  365  et  apq. 

Si  in  principia  teipporisy  eic.^usque  oefjuatam  eet. 
e^im.  (I4.,  lih.  i  de,  Gen.  contr^  Manich.^  tom.  III, 
part.  I,  col.  174  et  seq.) 

Qusert  potest.  quopiode  ab  Apostolo  dictum  sit,  p 
Aote  tempQraffiterna»etc.,  usque  ad  tempus  autem.. 
mutabiie  (Id.,  Ub.  Quwet.,  tom.  VI,  col.  84.) 

Crigm  m  ^^i9<ta,6tc.,usque  ad  crimineesU  NuJlus 
ia  Eocleaia  recte  poeset  ordinari,  etc,,.  usqusad  re- 
mittantur.  {Id.f  lib.  ad  Boni,  papam  urbis^  tom.  X^ 
p^  I,  ccil.  563,  et  seq.) 

Oaetali^^  vaidejttstum  disputias  in  hac  vita.,eic., 
nsque  admTi  perfocta  libertas.  (Id.,  tract.  41  in. 
Joan.,  tom.  III,  part.  ii^  cpl(  1607.) 

Illa^qu<9  a|>iU&ta  Graecedip^tur^  etc»,  wiqttead  ease 
pcjomiK  Qd.,  lib.  xxv.  de^GitUt^  Deit  tom<  VII,  ool. 
415.) 

Uniusujpmis  vir^  etc,,  usque  ad^.  sqxu^twvh  conth 
noUm.  Ecolem  diapenaatorem  npn.lic^e  ojiidinari 
wL  unius  uzoria^  virum,  eip.,  114^  o^  aemper  eat 
miJum,  (Id.,  Ub.  de  Bono  ca^juaf»,  toia.  VI,  col.387  C 
et  seq.) 

Amplect(Mlqm,eum^ etc->  usque  ikd.lucri  gratia.  In- 
ter  miUta,.  elc.,  ti^9t(€i  a^;8ervare  res  suas.  (Id., 
term,  df  vef;b,  Appst^  tom*  V^part.  i,  col.  061.) 

Quia  enim  audet  apertisaime  loquendo  contradi- 


veritati,  ete.,  usque  ad  xioa  contradieiU  (Id.,  ooi* 
063.) 

Eixit  guidam  ex  t7its,ete.,uBqu&ad  a  veHtate.^mk 
illud  non  miror,quod  homo,etc«,tiJ9ii«a^Becuadum 
voB  dixerunt.  (Id.^  lit.  contr.  inim.  leg.  et  pr&pk^, 
tom.  Vni,  ool.  646  et  aeq.) 

Omnta  munda^  etc,  usque  ad  el  conscicniia*  Gnm 
ait  Apostolus.Omnia  manda  muadis,n>atiira8  ipsas' 
intelligi  voluity.etc.,t»^ad.men8  et  oonsoientia» 
(Id«y  tib.  contr.  Paust.  tit.  Lxi,tom.  Vllli  col.  497 et* 
wq.) 

Iramundis.  autem  et  inildelibus  nihil  est  raun- 
dum,eto.,ta9tieai2  qui  displioet.  {I6,,inpsalifn.  cii, 
tom.  IV,  part.  11,  col.  1362.) 

Immundis  et  infldelibus,  quorum  polltita  simt 
mens  et  con8eientia,etc.,  usque  ad  enuntiatar.  (Idi, 
lib.  XII  de  Trinit.,  tom.  VIII,  col.  1000  et  seq.) 

Confitentur  se  nosse^  etc. ,  usque  ad  bonium  reproH. 
Qiiicunque  negat  quod  Jesusnon  sit  Ghristua^etc., 
usque  a(f  .etcantremiscaat.(Id.y  serm^  in^epist.Joan,^ 
tom.  Ill,  part;  11,  col.  d027  et  seq*,  et  2054  et 
seq.) 

Vitia  ovium  late  jaoent,  ete.,  tM^tieaii  amboB' 
occidit.  (Id.,lt6.  de  Pastor.^  tom.  V,  part.  i,  coL274' 
ei  seq.) 

CAPUT  II. 

Tu  autem  loquere,eiG*fUaqwdidnemo  tecontemnat^ 
Jcyunium.  magaum  et  geoeraleyete*,  usqm  ad  Sal- 
valoris  nostri  Jesu  Ghristi»  (id. ,(ra^.  inEvang^  see. 
Joan,,  tom.  lU,  part.  ii^  col.  15^.) 

CAPUT  IIL 

Adnwne  illos  principibuSf  etc.,  usque  ad  Amen. 
Quis  non  intelligat  in  lavaoro.  rageneralionis,  eto., 
ta^ti^  ad  per  patientiam  exspectamus.  (Id.,  Ub. 
contr.  Fuust.  tpm.  VIH,  col^  473  et  seq.) 


411 


FLORI  DIACONI  MONACHI, 


412 


IN  EPISTOLAM  AD  PHILEMONEM. 


ARGUMENTUM. 
Philemoni  familiares  litteras  facit  pro  Onesimo 
aervq  ejus.scribens  ei  ab  urbe  Roma  do carcere  per 
suprascriptum  Oncsimum. 

CAPUT  PRIMUM. 
Paulus  vinrtus  Christi  Jesu  et  Timothevs  fratevj 
etc,  ilsque   ad   teipsum  mihi  debes.  Philcmonem 


A  scripsit  ApostoluSjUt  non  quasiex  nece8sitate,eic., 
usque  ad  pro  bona  voluntate.  (Id.)  h'6.  de  Perfect. 
just,  hom.  tom.  X,  part.  i,  col.  275.) 

Ita  frater  ego,  etc,  usque  ad  Amen.  Cum  homine 
in  Deo  frueris,  etc,  usque  ad  incommutabili  bono. 
(Id.,  lib.  de  Doctr,  Christ.  tom.  III,  part.  i,  ool.  22 
et  seq.) 


IN  EPISTOLAM  AD  HEBUiEOS 


ARGUMENTUM.  B 

In  primis  dicendum  est  cur  apostolus  Paulus  in 
hftc  eptstola's6ribendo  non  servaverit  morem  suum, 
ut  vel  vocabulum  nominis  sui  vel  ordinis  dcscriberet 
dignitatem.  Hap.c  causa  est  :  qiiod  ad  eos  scribens 
qui  ex  circumcisione  crediderant,  quasi  gentium 
apostolus  et  non  Hebraeorum :  scicns  quoque  eorum 
superbiam,suamquehumilitatemipsedemonstrans, 
meritumofOciisuinoluitanteferre.Nam  simili  modo 
etiam  Joannes  apostolus  propter  humilitatem  in 
epistola  sua  nomen  suum  eadem  ratione  non  praetu- 
lit.  Hancergoepistolam  fertur  Apostolus  ad  Hcbrsos 
conscriptamHebraica  linguamisisse :  cujus  sensum 
et  ordinem  retinens  Lucas  evangelista,  post  exces- 
sum  apostoli  PauliGrsco  sermone  composuit. 

GAPUT  PRIMUM.  « 

Multifarie  multisque  modis,  etc,  usque  ad  hxre- 
dem  universorum*  Erat  ille  dominus  prophetarum, 
etc,  usque  ad  dominus  erat.  (Id.,  tract.2k  in  Evang, 
sec.  Joan.  tom.  III,  part.  ii,  col.  1595  et  seq.) 

Tcmpus  constituit  Dominus  promissis,  eic, usque 
ad  creditum  exspectaretur.  {Id.,  tract.  in  psaL  lxxiii.) 

Per  quem  fecit  et  «eCCttZa.  Creaturaj  motibus  coDpe- 
runt  currere  tempora,  ctc,  usque  ad  in  ipso  sunt 
omriia.  (Id.,  lib.Sent.  Prosperi,iom.  X,  part.  ii|Col. 
1883.) 

Qui  cum  sit  splendor  glorix,  et  figura  substantUB 
ejus.  In  aeternitate  stabilitas  est,  etc,  usquc  ad  et 
Filius  unus  est  Deus.  (Id.,  serm.  de  verb.  Evang. 
tom.  V,  part.  i,  col.  666  usque  ad  670.) 

Portansque  omnia,  ctc,  usque  ad  faciens.  Grcato- 
ris  omnitenentis,etc,  usque  ad  gubernare  cessaret.  D 
(Idera.   Itb.  Sent.  Prosperi,  tom.  X,  part.  ii,  col. 
1882.) 

Deus  cnim  omnipotehs  et  omnitenens,  etc, tt^^u^ 
ad  quia  idem  ipse.  (Idem,  /i6.  viii  de  Gen.  ad  litt., 
tom.  III,  part.  i,  col.  391  et  scq.) 

Fundavit  post  omnia  terram  supcr  firmamentum 
ejus,  eic. ^usquead  in  sa?culum  saBcuIi.  (Idem,/rflk:^ 
in  psalm,  ciii,  tom.  IV,  part.  ii,  cdl.  1353.) 

Purgationem  purgatorum  faciens.  Asperges  me,in- 
quit,  hyssopo  et  mundabor,  etc,  usque  ad  munda- 


tan^.  (Idcm,  tract,  in  psal.  l,  tom.  IV,  part.  i,  col. 
593.) 

Sedet  ad  (i^a;/erain, stc,usquead  amnes  angeliDd. 
Quanquam  possit  etiam  ille  dies,  etc,  usque  d 
pr6edicat.(Idem^  in  psal.  ii,  torh.  lV,part.  i,  col.7i.) 

Et  ad  Angelos,  etc ,  usque  ad  flammam  ignis.  Et 
hoc,  quamvis  non  videamus  apparitionem  angelo- 
rum,  etc,  usquead  min^ister  Dei.  (Id.,  in  psaL  ciii, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1348  et  seq.) 

Illam  ipsam  supernam  atque  coelestem  unde  pe- 
regrinamur  patriam,  etc,  usque  arf  republica.  (H., 
lib.  III  de  TriniL,  tom.  VIII,  col.  873.) 

Ad  Filium  autem,  etc,  usque  ad  prx  participibus 
ftiw.Eratsedes  regni  judicis  temporalis  pertinensad 
eos  qui  sub  lege,  ctc, u^^u^  ad  dictus  est  Christu?. 
(id.,  tracL  in  psal.  xliv,  tom.  IV,  part.  i,  col.  503 
et  seq.) 

IJJessias  Hobraice,  Latine  Christus  est,  etc,  usqne 
ad  singularitcr  Christus.  (Id.,  trarl.  ih  Evang.  sec. 
Joan,  tom.  III,  part.  ii,  col.  1444.) 

Dicis  et  ante  incarnationemGhristi,etc.,tu9tf«af{ 

a  Jordane.  (Idem,  lib.  i  cantr.  Maxim.,  tom.  VIII, 
col,  782  et  seq.) 

Et  tu  in  principio,  etc,  usque  ad  anni  tui  nende- 
ficient.  In  principio  terram  tu  fundasti,  Domine,etc., 
usque  ad  hoc  solum  vere  est.  '(Iderh,  in  psaL  cT,tom. 
IV,  part.  II,  col.  1312  ad  1315.)  '  ' 

Mutabis  ea  et  mutabuntur,  etc,  usque  ad  si  vis 
dies  est.  (ld,,psaL  cxxi,  tom.FV/part.  ii,  col.1623.) 

Non  enim  discernens,  etc,  usqu^  ad  quod  erat. 
Id.,  lib.  I  contr.  Maximin.,iom.Vlii,'c6Y.7p6  et  scq.) 

Ad  quem  autem,  etc,  usque  ad  ^abellum  pednm 
tuorum.  Sedet  ergo  a  dextris  Patris  Filius,etc.,  ns- 
que  ad  indesinenter  pel*agitur.  (Id.,  tn  psaL  cix, 
tom.  IV,  part.  ii,  col.  1460  et  seq.) 

Nonne  omnes,  etc,  usque  ad  capiunt  salutis.  Sub- 
stantia,  vel  si  melius  dici  potest,  essehtia  Dei,  etc, 
usque  ad  Genesi  scriptum  est.  (Icl.,  Ub.  de  TriniL, 
tom.  VIII,  col.  881  et  seq.) 

CAPUT  II. 
Quas  curn  initio,  etc,  usque  ad  secundum  stiam 


413 


EXPOSITIO  IN  EPP.  PAULI.  — EP.  AD  HEBR. 


4i4 


voluntatm.  Sed  quid  ultra  differimQ8,etc.,  usquead  A  antea  JudsBorum  secundumdrdinemAaronin  victi- 


lexdabatur.  (Id.,  ibid»,  col.  885.) 
fim  enim  angelis,  etc.,u8que  ad  non  subjeclumei, 

Extractatupsal.  viii. 

Omnis  filius  hominis,homo  :  quamvisnon  omnis 
homo,ctc.,t«^u« ad  spiritus  subjiciuntur.(Id.,/rcc/. 
inpsat.  VIII,  tom.  IV,  part.  i,  col.  103  et  seq.) 

Nunc  autem  necdum  videmus,  elc,  usque  ad  per 
poisionem  cansummari.  Quod  autem  tibi  videtur 
nihil  magnum  dc  Deo  Patre,  etc,  usquc  ad  creatu- 
ra  Creatori.  (Id., /i6.  c<mtr.  Maximin,,  tom.  VIII 
cDl  805.) 

Quod  itaque  scriptum  est  ad  Hebrseos,  eic, fUsque 
flj percipile  regnum.  (Id.,  «6td.,  col.  787.) 

Quid  enim  sancUficant,et  qui  sanctificantur  ex  uno 
omnes.  Loquens  Dominus  ad  Patrem  et  orans  pro  B 
discipulis  suis  dicit :  Sanctifica  eos,  etc,  usque  ad 
qaod  ipse  sum  ego.  (Id.,  tract.  105  in  Evang.  sec, 
Joan.j  tom.  III,  part.  ii,  col.  1915  et  seq.) 

Et  iterum  :  Ecce  ego,  etc,  usque  ad  pnrticipavit 
^ii«2m.Quod,quid  est  aliud,quam  eorum  particeps 
factus  est,  etc,  usque  ad  habitavitin  nobis,  (Id. ,tn 
ptd.  x\iu,  tom.  IV,  part.  i,  col.  155.) 

Utper  mortem^  etc,  usque  ad  obnoxii  erant  servi- 
^u/i.  Poterat  etiam  hoc  donarei  credentibus,  etc, 
Msque  ad  immortalitas  consecuta.  (Id.,  lib,  ii  de 
Bapt.  parv.,  tom.  X,  part.  i,  col.  ^81  et  seq.) 

Desideremus  vitam  Ghristi,  etc,  v^^u^  oti,  plus 
amandus  est.  (Id.,  serm,  in  verb.  Evang.,  tom.  V. 
part.  i,  col.  726  et  seq.) 


mis  pecorum,etc., ti^^u^ odcujus  nostis  sacrifteium. 
(Id.,  inpsal.  xxxiii,tom.  IV  part.  i,  col.  302  etseq.) 

Sublatum  est  enim  sacriflcium  Aaron,  et  ccepit 
esse  sacriflcium  secundum  ordinem  Melchisedech. 
Si  natum  ex  utero^ctc^tis^u^  ad  a  nobisacceptam. 
(Id.,  in  psal.  cix,  tom.  IV,  part.  ii,  col.  1469.) 

Etenim  cum  deberetis  magistri  esse,  etc,  usque  ad 
ad  discretionem  boni  ac  mali.  Gum  jam  deberetis 
tempore  ipso  esse  doctores,  etc^  usque  ad  non  sub- 
trahitur  fundamentum.  (Ld.,  tract.9S  in  /pon.,  tom. 

III,  part.  II,  col.  1882  et  seq.) 

Sunt  quidam  homines,  qui  cum  audierint  quia 
humiles  esse  debent,  etc,  usque  ad  solido  cibo. 
(Id.,  in  psal.  cxxx,  tom.  IV,  part.  iii  col.  1712.) 

GAPUT  VI. 

Quapropter  intermittentcs  inchoationis  Christi  ser- 
monem,  etc,  usque  ad  et  ostentui  habentes.  Ipsa  ab 
^gyptiis  separatio,  signiflcat  dicessionem,  elc, 
usquead  mortiflcari  ut  vivamus.  (Id.,  /26.  de  Fiieet 
operibus.f  tom.  VI,  col.  208.) 

Terra  enim,  etc,  usque  ad  ad  confirmationem  est 
juramentum.  De  ccelis  nulla  dubitatio  est,  etc, 
usque  ad  prsparatur.  (Id.,  in  psalm.  lxxxviii.  tom. 

IV,  p.  II,  col.  1123.) 

In  quo  abundantius  votens  Deu»,  etc,  usque  ad 
pontifex  factus  in  setemum.  Jacla  in  Deuza  curam 
tuam,  etc,  usque  ad  lluctuationem  justo.  (Id.,  m 
psalm.  Liv,  tom.  IV,  p.  i,  col.  644.) 

Et  incedentem,  etc,  usque  ad  factus  m  setemum. 


Susquamenim  angetos  apprehendit,  etc,  usquead  n  Impietates  nostras  ta  propitiaberis.  Tu  sacerdos, 


tl  eis  qni  tentaniur  auxiliari.  Gum  omnibus  modis 
inedeatur,etc,  usque  ad  ille  sustinuit.  (Id.,  /16.  devera 
Mig.,  tom.  III,  part  i,  col.  434.) 

GAPUT  III. 

Vnde,  fratres  sancti^  etc,  usque  dApropter  incre- 
duliiatem.  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis,  nolite  ob- 
durare  corda  vestra,etc.,  usque  ad  Dominus  plebem 
snam.  (Id.  in  psalm.xciy,  tom.IV,  part.  11,  col.1225 
et  seq.) 

GAPUT  IV. 

» 

Timeamus  ergo  etc,  usquo  ad  nunquam  de  alia 
loqueretur  posthacdie.  GenemiiOy  inquit,  qe®  non  di- 
rexit  cor  suum, ti^u^  ad  et  valet  quod  non  valebat. 
•Id.,  in  psalm.  lxxvii,  tom.  IV  part.  1,  col.  991.) 

llaque  relinquiturf,  etc  usque  ad  teneamus  speino- 
^  confessionem.  Misericordias  Domini  in  aeternum 
caatabant,  eXc.yUsque  ad  nullus eat  flnis.(Id., lib.de 
Civit.  Dei,  tom.  VII,  col.  803  et  seq.) 

5on  enim  habemus  pontificem,  eic.j  usque  ad  in 
auxilio  a;?por/ttno.  Gum  aliquoties  in  Scripturis  in- 
veniatur  homines  dictos  esse  sine  querela,  ctc ,  usque 
od  esset  caro  peccati.  (Id. ,  lib.  de  Nat.  ct  grat.  tom. 
\  part  1,  .col.  253  et  seq.) 

^PUTV. 

(hnnis  namque  pontifesi,  eftcf. ,  ufeque  ad  quoniam 
^'libecille^faeti  estisitd  aktdiendnm.Evlinf^cririclh:, 


etc , usque  ad  aufcretur velamen. (Id.) m psalm,  lxiv, 
tom.  IV,  p.  I,  col.  777  et  seq.) 

GAPUTVII. 

Hic  enim  Melchisedech,  etc,  usque  ad  et  non  se- 
cundum  ordinem  Aaron  drrt  ?Locus  diligenti  consi- 
deratione  usque  ad  resurrectionis  exemplum  (Id. 
tib.  x  de  Genesi  ad  litteram,  tom.  III,  p.  i,  col.  423 
et  seq.) 

Transtato  enim  sucerdotio,  etc,  usque  ad  secun- 
dum  ordinem  Melchisedech.  Oportebat  etiim,  ut  eva- 
cuaturus,etc.,u«9t««  ad  ordinem  Melchisedech.(!d. 
Qusest.  in  Levit..  qu,  83,  tom.  Vl,  col.  50. J 

Reprobatio  quidem  fii,  elc,  usquead  non  sineju- 
rejurando.  Circumcisio  praeputii,  et  caetera  hujus- 
D  modi  priori,  ctc,  usque  ad  sepulturae  violator.  (Id., 
epist.  ad  Eieronym.,  tom.  II,  col.  281  et  seq.) 

A  lii  quidem  sme  jurejurando  sacerdotes ,  et6 . ,  u  s ^u  e 
ad  semper  vivens  ad  interpellandum  pro  riobis.  Do- 
minus  omnipotensdicit.Non  estmihiv61untas,etc., 
usque  ad  perseverat  in  coelo.  (Id.,  tib.adver.JudceoSf 
tom.  Vlli,  col.  61  et  seq.) 

Talis  enim  decebat,  etc,  usque  ad  Filium  in  aeter- 
nttm  p^/(?c/um.  Evidenter  Scriptura  testatur,  etc, 
usque  ad  incohtaminabilis  non  haberet.  (Id.,  lib.  11  de 
Saptismo   parvulorum,  lom.  X,  p.  i,  col.  162   bt* 

sctj.) 
Intenig^re  debemus^neMpsbsquirfiih sup^rbissi- 


4lfi 


FLORI  DIACGNI  MONACHI. 


416 


mQ8#  eto.,  usque  ad  et  quod  offepebat^  (Id.,  Ub.  iv  de  A'  <ruod  iia  ccopit^  etc.,  usqui  ad  d^tiiKfti^ne  dMlftrk* 


TriniL ,  tom .  VIII,  coL  90 1 . ) 

CAPUT  VUI. 

Capitulum  autem  super  ea  qnx  dicuntur^  etc,  us- 
q^ie'  ad  guod  in  melioribus  repromissionibus  sancilum 
est,  Audiamus  ex  Evangelio  :  quia  lex  per  Moysen 
data  est :  gratia  et  veritas  per  Jesum  Ghristum  facta 
est*  Si  enim  discernimuSietc.yUs^tt^  ad  Testamcnto 
revelata  sunt.(Id.,  in  spalm,  lxxii,  tom.IV^  p.i,col. 
Qd^etseq.) 

Ikm  si  ilhul  prius  culpa  vacasset^  etc,  usque  ad 
prope  intdritum  esL  Si  qusratur  a  nobis  our  non 
ee-ritifcoiamus  Deum  quo  ooluerunt,  etc.^u^^ttead 
impletuftt'  probatur.  (id.,  lib,  contra  Faustum,  tom. 
Vni,.col.  501  et  seq.) 


vit.  (Id.,  lib.  Quxst.  inNuJm.^  tbnl.  III,  part,  i,  cd; 
732  et  seqO 

Ubi  enim  Teitamentwn^  etc.,  usquead  quodman' 
davil  ad  vos  Deus.  Habeo,  etc,  usque  ad  possedit. 
(Id.,  in  psal.  lxxix.) 

Sicut  Apostolus  ad  Hebrsos  dicit,  Teslamen- 
tum^  etc,  usque  ad  et  ipse  nobis.  (lii.,  tom.  VI, 
col.  86  et  seq.) 

Etiam  tabemaculum^  etc.,iieque  wA  exspectanUhvs 
se  in  salutem.  De  sacrificiis  animalium  quis  no- 
strum,  etc,  usque  ad  implevit.  (Id.,tom.  VlII,  col. 
346  et  seq.) 

CAPUT  X. 
Umbram  enim  habiMs^  et6.,  ueque  ad  smei^mim- 


Nempe  in  veteribus.  libris,  eto.,  usque  ad  omne  Rdati.  Montem  Sion  istum   quem  habkasti  in  ipso, 


semea  larael.  (Id.,  lib.  de  Spiritu  et  Uttera^  tom.  X, 
p.  1,  coli  221  etseqO 

Legem  pone  mihi,  Domine,  etc,  usque  ad  non 
titulushonoris.  (Id.>  in  psahn.  gxviii,  tom.  IV,  p.ii, 
col.  1528  et  seq.) 

Sicut  lex  sanctorum  soripta  in  tabulis  iapideis, 
Bic.,  usque  ad  qm  datus  est  nobis.  (S.  Aug.,  lib.  de 
Spir.,  et  lit.,  tom.  X,  p.  i,  col.  225  et  seq.) 

GAPUT  IX. 

Hahuit  quidem,  etc,  usque  ad,  quoi  dicitur  san- 
eta.  Primat  erat  ingredienti  porta  atrii :  qu«  patebat 
vig^nti,etc,iM9ii«  ad  in  Levitico  scriptum  est.  (Id., 
lib.  Quxst.  in  Exod.  in  expositione  tabemaculifpaulo 
antefinem^  tom;  Hl,  p.  I.  col.  670  et  seq.) 


ubi  erat  populus  aiite,  etc,  us^  ad  umbm  tolle- 
rentur.  (S.  Aug.,  inpSal.  uoeiii/ tomv  IV,  part.  i, 
col.  934,) 

Cur  autem  non  dieam  priBceptA  iJla'f  ete.  Ui^u 
ad  boni  non  iiant.  (Id.  epistn  ad  Hieronym.,  tem.  11, 
col.  281.) 

Sed  in  ipsis  comniemaratio  piecatorumf  ete.,  UBqde 
ad.  auferri  peccata.  Mantfeste  Scnptura  testater,  il- 
lum  sanguinem,  etc,  usfuead  praoflgurabator.  (Id., 
tooa.  II,  part.  i,  coi.  703.) 

Ideo  ingrediens  mundutn  dtieU^  etc,  usqve  ad  «r 
faciam^  Deus^  voluntatem  tuam.  Saotificium  et  obU- 
tionem  noluisti,  aitDoraino.  Aiitiquienim,etG.,«i* 
que  ad  Deus  meus,  volui.  (Idl,  in*psal,  xxxnt,  toffi. 


Post  vetamentum  autem,  etc,  usque  ad  non  est  C^^'  ^^'  V  *^^'  44i.eise<T.) 


modo  dicendnmper  singula.  Et  dividet  vobis  vela- 
men,  etc,  usquead  prhcipiuntur  est  Qgurat.(Id.>  lib. 
Qussst.  in  Exod.y  qu.'H2,  tom.  III,  p.  i.  col.635.) 

Propitiatorium  autem  quid  dicati  etc,  usque  ad 
in  Dei  miscricordia.  (S.  Aug.  i6u2.,tom.  III,part.i, 
col.  633  et  seqj 

His  vero  ita  compositis,  eic.,  usque  ad  usque  ad 
tempus  correctionis  impositis.  Septem  diebus  vestiet 
se  ea  sacerdos,  eto.,  usque  ad  misericordiam  judi- 
cio.  (S,  Ang.,ibid.,  tom.  lU,  part;  i,  col.  640 
et  seq.) 

Christus  atam,etc.,usque  ad  redemptione  inventa, 
Filius  Dei  fecit  nos^factua  est  inter  nos^etc^tugtie 
ad  ipse  sacerdos.  (S<  Aug.  in  psal,  cxLm^  tom.  IV^ 
part.  II,  col.  1952  et  aeq.) 

Si  enim  sanguis  ^trtforum, etc.,usque  ad  ademun- 
datUmemcamis^  De  Juvenca  rufa,  ci\jus  cinerem  ad 
aquam.aspersionis^etc,  usqttead  qui  vcrevirmun- 
dus  est,  (S.  Aug.,  in  Num.  qu.  33,  tom.  III,  part.i, 
col.  732et.seq.) 

Quanto  magis  sanguis  ChrisU,  eto.,  ueque  ad  ad 
serviendum  Deo  viventi?  Hoc  sacrificium,ubi  saoer- 
dos  est  victiraa,  etc,  usque  ad  et  habitavit  innobis. 
(Id.,  ser.  de  Saer.  vespertine,  tom.  V,  part.  ii,  col. 
4501  et  seqO 

Et  ideo  Novi  Testamenti  mediator  est,  etc,  usque 
ad  quivmti  sunl  sslemap  hj^editatis.  Primo  enim 


D 


Sunt  etiam  qoi  universas,  ete.,  ueqite  ad  etin 
Eeolesia.  (Id.,  in  psal*  cl,  tom,  IV^  part  ii,  ooi. 
4962.) 

Sapientia  aBdificavit  eibi  domum,  et  suffulsit  co- 
lumnas  septem,  etc,  iis^tf^adpartioipantibQsrniiii- 
stratur.  (Id.,  lib.  de  Civitate  Dei,  tom.  VII,  col.  5® 
et  seq.) 

Superius  dicens^  etc,  usque  ad  et  sacerdotem  m- 
gnum  super  domum  /)e/.  Verus  ille  mediator,  in  qnaB- 
tumformam  etc,  tM^tt^  ad  plenissimam  perduce- 
mur.  Id.,  lib.  x  de  Civitate  Dei,  tom.  VII,  col.  296 
et^seq. 

Aecedamus  cum  vero  torde  etc,  ueque  ad  qmast» 
videritis  apprapinquaniem  diem\  Fidelis  Doraini»  is 
verbis  suis.  Quid  enim  promisit^  etov,  usqne  ei  ia 
omnibus  operibus  suis.  (Id.,  in  putL  oxuf ,  tom^ 
IV,  part.  if,  col.  1880  et  seq.) 

Voluntarie  enim  peccanUbuSi  eto.,  usque  ad  rv- 
portetis  promissionem*  Eoee  enim  Dominue,  inquit, 
ut  ignia  veniet^  etc,  ta^tte  .aii  caro  snut,  (Id.,  lib. 
dedvitate  Dei^  tom.  VII,  ctA.  d92j). 

Adhuc  envm  modicuimy  eto.,  usque  ad  sed  fidet  in 
acquisitionem  anima,  Jiisti.  recti  exultate  ia  Do- 
mino,  etc,  ti^^ti^  od  et  vinceotem  coroaal.  (Id.^  in 
psal.  xxxir,  tom.  IP.  part.  i,  eol.  279.) 

GAPUT  XI; 
Eet    auiem    fides '  sperandarvm  suMemtit^  re- 


4J7 


EXPOSmO  IN  «»P.  i?Arail.  —  BP.  *AD  HBBR. 


est  enim  laos  fidei,  si  quod  creditur,  etc.,  usque  ad 
qiue  nao  videntur.  (S.  Aug.,  m  Joan,,  tom  UI.  part. 
sf,  coJ,  1«37.) 

fW  inUUigifnus,  etc.,  usque  ad  ^u^  jier  fidem 
iU,  ktrti  est  in^tUutus.  CSoasidecemus  ea  qus  fecit 
DeuBj  etc^  usque  ad  usque  nuuc  operatur.  (Id.,  ie 
Oen.  ad  liUeramy.tQm  III,  part,  i,  col.  333  et  seq.) 

In  principio  fecit  Deus  coelum  et  terram.  Terra, 
etc,  usquead  condidit  mundum.  (Id.,  cantra  Ma- 
«tcA.,  tom.  III,  part.  i,  col.  176  et  seq.) 

FOi  qwi  vocaiur  Abraham,  etc,  usque  ad  cujus 
arlifex  H  eondilar  Deus.  Beatus  Stephanus,  etc.,  u<- 
(jue  ad  fuerat  amputanda.  (Id.,  ^16.  de  Civit,  Dei. 
loQ).  VII,  c<)l.  495  et  seq.) 

Fiib  et  ipsa  Sara  steriHs,  etc,  usque  ad  ad  oram'^ 
marts  imumerabilis,  Ambo  seniores   erant,   etc, 
tuftt^  ad  est  mortui.  (Id.,  lib,   xviii  de  Civil,   Dei 
tom.  Yll,  ool  507  et  seq.) 

NatuB  est  itaque  AbrahsB,  etc,  usque  ad  congau- 
debit  mihi.  (fd.,  ex  lib,  de  Civit,  Dei,  tom .  Yll,  col. 
510.) 

Juxta  fidem  defuncti  swU,  etc,  usque  ad  ParavU 
enim  itlis  civitatem:  Quid  est  quod  dixit  Jaoob,  etc^ 
usque  ad  Dominus  pollicetur.  (Id.,  Hb,  Qumt,  in 
Gen.  tom.  III,  p.  i,  col  590.) 

Incola  ego  sum  in  terra,  elc,,.usque  ad  petegrina- 
tur  a  Domino.  (Id.,  in  psalm.  cxviii,  tom.  IV,  p.  11, 
col.  1518  et  se^) 

Ideo  non  confunditur  Deus  vocari  Deus  eorum, 
paravitenim  illis  civitatem.   Abraham   et  Isaac  ei  q 
Jaeob,  etc^  usque  ad  custodit.  {Id,,  contra  Faustumf 
lom.  Vm,  coL  454.) 

Fideobtulii  Abraham  Isaac,  etc,  usque  ad  bemBdi- 
xU  Isaofi  etJacob  et  Esau.  Bane  ergo  promissionem 
ptter  pias  fideliter  tenens,  etc.^  usque  ad  apinis 
iud^cts  coronatus.  (Id.^  lib.  xn  de  Civit,  Dei  tom. 
>lI,col.5H.) 

MagDA  fldea,  magna  pieias,  ote.,  usque  adimpoa' 
sibile  esee  Creatori.  (Id.,  serm.  de  immolatione 
lioac,  tom.  V,  p.  i,  cpl.  27.) 

Fide  Jacab  marienSy  eto.,  usq^B  ad,  excipiem  esf^ 
flmtares  emnpaee.  Qiiid  est  qucMl  adoravit,  etc, 
^uque  ad  rei  futurffi  pr«  figurabatur.  (Id.  Qusest,  in 
C«i.,  tom  III,  p,  i,  gqI.  6^.) 

Et  qmdeuihtse  dieam  ?  eiic,  usque  ad  repramissio'  q 
n«i>  AbraAiaim  no^  sojum  non  est  culpatus,   etc. , 
»que  ad  miracula  faciebat.  (Id.^  ex  lib,  de  Civit. 
0«,  tom.  VII,  col.  35.) 

Obturaverunt  ora  konum,  etc,  usque  ad  deresur- 
reetume  mertuos  suas.  Pluralem  numerum  pro  sin- 
gulari  positum  esse  intelligamus,  clauseruntora  leo- 
n«m,  cum  boIus  Daniel  significari  intelligatur.  Et 
plaraliter  dictum  secti  sunt,  cum  de  solo  Isaia  tra- 
daiur.  Sicut  in  psalmo  etiam  quod  dictum  est,  Asti- 
f^runt  reges  terrx^et  prinfiipes  eonvenerunt  in  unum, 
pluraleDO  i^Qg^luupppaingularipoBitum  in  AcUbus 
aptiototor^fla  eq^ponitar  Jictm  reges  propter  Herodem , 


418 

pvopter  Pilatum  iaitalteenint,  qui  ieeti- 
monium  ejusdem  psalmi  adbibueruiKt. 

In  Vetere  Teetamento,  quando  oommeodabas, 
etc,  usque  ad  m  Dooiino  pracesserunt.  (Id.,  tlb,  'ie 
Grat.  Navi  Testamenti^  tom.  If,  cdl.  ^46  et  seq.) 

AIH  asUem  distenti  suntf  etc,  usque  ad ut  nansine 
nobis  consummarentur.  Et  in  illis  patrrbus,  etc^  us- 
que  ad  Ecolesue  meeB  minimis  meis.  {Ibid,,  tom.  U, 
col.  549  et  eeq.) 

CAPUT  Xll. 

Ideoqueet  nos  tantam  habentes  impositam  nubem 
testium,  etc,  usque  ad  atque  in  dexterasedis  Deise- 
det, Tunc  enim  et  lex  impletur,  etc,  u^^u^  ad  quas 
nusquam  futurus.  (Id.,  tib  de  catechi:umdis  Rudibus^, 
et  tom.  VI,  col.  338  seq.) 

Recogitate  enim  eum,  etc,  usque  ^d.adversus  pec*- 
catum  repugnantes.  Perfectior  in  hac  vita,  etc,  us* 
que  ad  utique  martyres.  (Id,,  serm,  de  verb,  JpasL 
tom.  V,  p.  i,  col.  868.) 

Et  obtiti  estis  cansalatianis,  etc,  usque  ad  erga 
adulteri  et  non  fiUi  estis,  In  Christo  sit  quem  via 
esse  Chtistianum,  etc,  usque  ad  in  passionibus 
snis.  (Id.,  de  Past,,  tom.  V,  part.  i,  col.  276.) 

Flagellat  autcm  omnem  filium,  elc,  usque  ad 
sine  flagello.  (Id.,  in  psal,  xxxvi  et  xxxvii,  tom.  IV, 
p.  I,  col  274.) 

Quem  enim  diligit  Dominus  corripit,  etc,  usque 
ad  in  infirmitate  perficitur.  (Id.,  t>i  psal,  lxxxiz, 
tom.  IV,  p.  II,  col.  1145.) 

Quando  corripit  Deus,  etc,  usque  ad  comparatio 
ereaturee.  (Id.,  lib  de  Sent,  Prosperi,  tom.  X,  p.  11, 
col,  1882.) 

Multum  est  autem  quod,  etc,  usque  ad  unicum 
flagellatum.  (Id.,  in  psal,  lxxxviii,  tom.  IV,  p.  ii> 
coi.  1131.) 

Misericors  Dominus.  etc,  usque  ad  disciplinam 
pater  ejus.  (Id.,  in  psal,  cxiv,  tom.  IV,  p.  ii>  eol. 
488.) 

Quia  non  repeilet  Dominus,  etc,  usque  ad  tem- 
porale  est.  (Id.,  in  psal.  xcv,  tom.  IV,  p.  n,  col. 
.205.) 

Neque  quiequam  superbe  de  se  praBsamat,  eftc, 
usque^  convertetur  in  Iuctum.(Id.,  in  psal.  ucxiv, 
tom.  VI,  part.  I,  col.  946.) 

Deinde  patres  quidem,  etc,  uaque  ad  in  redpieado 
sanctificatianem  ejus,  Donec  domemur  et  perdome* 
mur,  etc,  usgue  ad  parcat  tibi  et  deserat  te.  (Id., 
serm.  de  verb.  Evang,^  tom,  V,  p.  i,  col.  376  et 
seq.) 

Omnis  aulem  disciplinaf  etc,  usque  ad  magis  au- 
tem  sanetur,  Disciplinam  quam  Grfflci  appellant 
paideian  usque  (ui  justitie.  (Id.  inpsal.  g.yviii^  tom. 
IV,  part.  2,  col.  1547  et  seq.) 

Ut  nonnuUi  iuGreeco  epistimin  interprelati  sunt, 
etc,  usgue  ad  reddet  justitiee.  (Id.  /16.  xiv  de  Tri- 
nit.  tom.  VIII,  col.  1836  et  seq.) 

Paeem  sequimvni,  etc,  usque  ad  inquieisut  eam. 
Filii  Det  eumua  et  agaosoamusqttod  filii  ejus  sumvi 


419 


APPENDIX  AD  PLORtlM- 


410 


etc,  usque  ad  desidepamus.  (Id.,  serm,  de  mmme 
DeL,  tom.  II,  coL  630.) 

Quia  incredibile  videbatur  hominibas  quod  pro- 
mittbbat  Deus  etc,  usque  ad  ut  sanaret.  (Id.,  in 
psalm,  cix,  tom.  IV,  part.  ii  col.  1446  et  seq.) 

Cujus  vox  movit  terram,  etc,  usque  ad  Etenim 
Deus  noster  ignis  eonsumens  est.  Videamus  quid 
etiam  Apostolus,  etc,  usque  ad  pars  ima  perierit. 
Ad.,  lib.  de  Civit.  Dei,  tom.  VII,  col.  683  ct  seq. 

GAPUT  XIII. 

Charitas  fratemitatis,eic.,\i8que  ad  tanquam  et  ipsi 
in  corpore  morantes.  Nogavit  Sara,  dicens  :  Non  risi, 
eic. fUsqtiead  in  calos  iissent.  (Id.,tn  G«i.*tom  Ifl, 
p.  I,  col.  558.) 

Quot  occurrit  Lot  angelis,  etc,  usque  ad  rec3pe- 
runt  angelos.  (Id.,  ibid.,  tom.  III,  p.  i,  coL  559.) 

Exbibuit  itaque  hospitalitatem  uaguead  quis  in  eis 
esset.  (Id.,  contra  Haximin,,  tom.  III,  coL  808,) 

Et  Abraham  in  tribus,  et  Lot  in  duobue  viris 
Dominum  agnoscebant.  etc,  usque  ad  receperunt» 


A  angelos.  (Id.,  Ub:im4e  €ivit:  Dei,  hm.  Vl\\  edl. 
509.) 

Dominus  mlhi  adjtitor  est,  etc,  usque  ad  adjuto- 
rio  despicientur.  (Id.,  in  psal.  crnii,  tom.  IY,p.ii, 
coL  1496.) 

Dactrinis  variis  usque  ad  sed  futuram  inqwrirm. 
Leprosi  non  absurde  intelliguntur,  etc,  usque  od 
praeceptor  abatergit.  (Id.,  ibid.,  tom;  III,  part.  h, 
coL  ^1354  et  seq.) 

Per  ipsum  ergo  offeramus  hostiam  taudis  semper 
Deo.id  est  fructum  labiorum  con/Uentium  nondniejiu. 
Qui  timetis  Dominum,  laudate  eum,  etc,  usque  ad 
oculi  mei  salutare  tuum.  (Id.,  lib.  deGrat.  Piovi  Tes- 
tamenti,  tom.  II,  col.  357  et  seq.) 

Beneficentix  autem  ^.tc,  usgue  ad  promereturDeus. 
P  Sacriflcium  visibile  invisibiii8,etc,u59ti«ai{loxpen' 
det,  etprophetaB.  (Id.,  lib.  de  Civitate  Dei,  tom.  VII, 
col.  282,  et  seq.) 

Obedite  pra!positisvestris,eic.,uBq}ie  ad  Graliacm 
omnibus  vobis.  Amen.  Audistis,  fratres  mei,"  etc.^ 
usque  ad  Amen.  (Id.,  serm.  de'tferb.Evang..iom.S.) 


AD  FLORI DIAGONI  OPEItA  APPENDIK 

(Nostro,  Floro  qusedam  carmina,  sub  nomine  Flori  Drepani  in  Bibtiatheca  maxima  Patrum  reeusa^ 
i        aajudicant  nonnulli.  Hxc  vide,  si  placet,  Patrologix  tomo  LX!,  col.  1981.) 


CAPITULA  EX  LEGE  ET  CANONE  COLLEG TA 

(Apud  Acherium,  Spicileg.) 


Hsec  a  domno  Floro  viro  prudenU  coUecta  suut  ex  Lego  et  Canone. 


Caput  legum  in  Canonem  rcceptum  de  coliertione  Ju-  C 
daeorum,  etde  auctoritate  ac  firmilate  judicis  et  te-.^ 
stimonii  episcoporum  :  imperator  Theodosius  et  Fa- 
tenlinianus  Cxsar  Almaghio  viro  illustri,  prxfecto 
prxtorio  Gailix. 

Quia  religiosos  populos  nullis  decei  superstitioni- 
bus  depravari,  Manicha»os  omnesque  hajrelicos  vel 
scbismaticos,siv6  MaLhematicos,omnemque  sectam 
catholicis  inimicara  ab  ipso  aspectu  urbium  diversa- 
rum  exterminari  debere  praBcipimus,ne  praBsentium 
quidam  oriminosorum  contagione  foedentur.  Judffiis 
quoque  vel  paganis  causasagendi  vel  militandi  licen- 
tiam  denegamus,  quibus  Christianae  legis  nolumus 
servire  personas,ne  occasione  dominii  sectam  vene- 
randae  religionis  immutent.  Omnes  igitur  personas 
erroris  infausti  jubemus  excIudi,nisiliisemendatio 
matura  subvenerit.  Data  vn  Id.  Jul.  Aquileiae.  Gon- 
Bule  Theodosio  Augustoet  ValentinianoGaesarelil. 

Constantinus  ad  Felicem  prxfectum  prxtorio.         ^ 

Sanximus  nam(|ue,sicutedicti  nostri  forma  decla- 
rat,  sententias  episcoporum  quolibet  genere  illatas, 
sine  aliqua  aetatis  discretione  inviolatas  semper  in- 
corruptasque  servari ;  scilicet  pro  sanctis  semper  ac 
venerabilibus  habeatur  c{uidc^uid  episcoporum  fuerit 
sententia  terminatum,sive  utique,mterminores,8ive 
Inter  majores  ab  episcopis  fuerit  judicatum  apud 
vos,qui  iudiciorum  summam  tenetis  et  apud  casteros 
omnes  judices  ad  exsecutionem  volumus  pertinere; 
multa  enim  q^uae  in  judicio  captiosae  praescriptionis 
vinoula  promi  non  patiuntur^  lavestigat  et  promit 


saerosanctae  religionis  auctoritas.  Omnes  utiqae 
causaB  quas  vel  pratorio  jure  veL  civili  tractantur, 
episcoporum  sententiis  tern^inatae  perpetuo  statiili; 
tatis  jurc  firmantur,  nec  liceat  ulterius  retrkctari 
negotium  quod  ejjiscoporuto  sententia  decideril. 

Testimonium  etiam  ab  uno  licet  episc^po  perbibi- 
tum  omnes  judices  indubitanter  acoipiant,necalius 
audiatur,cum  testjmonium  eplscopi  a^ualibeiparU 
fuerit  repromissum.  111  ud  esf  enim  veritatis  auctori- 
tate  firmatum,illud  incol*ruptum,quod  a  sacrosan- 
cto  iiomine  conec^entia  mentis-  ilhbato  protulerit. 
Hoc  quod  nos  edicto  ^alubri  aliquandoceosuimus, 
hac  perpetua  lege  firmamus. 

Ex  concilio  Carthaginensi.     - 

Ipse  se  indignum  Ecclesiae  coiisort^io  judicat,  qni 
de  universaEcclesia  malesentiendoweulaseposoR 
auxilium,  cum  privatorum  Ghristianorum  causas 
Apostolus  ad  eum  defetri,  atque  ibi  determinari 
praecipiat. 

Qttod  nemo  clericus  ad  testimonium  dicendum  cm- 
pellatur.  Ex  concilio  Carthcigin^si. 

Non  liceat  clericum  in  judicium  ad  testimonium 
devocari,  cum  qui  cognitor  alias  prsesenB,  et  nulla 
ad  testimonium  dicendum  ccclesiaetiei  carjuslibet 
persona  pulsetur. 

Item  ibi, 

Quicunque  ab  imperatore  cognftionein  judicio- 
rum  pubhcorum  petiverit,  benore  proprio  privetur. 


m 


APPENDIX  AD  PLORUM. 


42^2 


hnpefatores  Valeniiniahus]  Theodosius  ei  Arcadius, 

CoQtinua  lege  Banximus  nomen  episcoporum  vel 
eorum  qui  Ecclesias  necessitatibus  servlunt,  nc  ad 
judicia  sive  ordinarionim  sive  extraordinariorum 
judicum  pertrahantur.  Habent  illi  judices  8ii08,neo 
quidquam.  gis  publicis  commune  cum  iegibus. 

imperator  Theodosius  et  Valentinianus  Cxsar. 

Privilegia  ecclesi.arum  vel  clericorum  omnium 
prooa  devotione  revocamus  scilicet,  ut  quidquid  a 
divid  principibus  singuli  quique  antistitesimpetra- 
rant,  jugL  soliditate  servetur,  nec  cujusquam  au- 
deat  titiuare  prffisumptio,  in  quo  nos  nobis  magis 
prsstitum  confitemur. 

Quod  clerici  epispopali  audientix  reservari  jubentur. 

Cicricos  igitur  omneg^quos  indiscreteetad  StBcu- 
lares  judices  debere  deduci,  inraustus  prcssumptor 
edi:terat,et)isc6pali  audientiffi  reservamus.Fas  enim 
non  est  ut  divini  numeris  ministri  temporalium  po- 
testatum  subdantur  arbitrio* 

Imperator  Uonori^s  et  Theodosius  Augg. 

YaceDt.ecclesis  solis  quibus  bene  consciae  sunt 
divinffi  prsedicalionis  pfficiis.  Guncti  in  orationibus 
celebraadis  borarum  omnium  momentaconsuinant. 
Gaudeant  nostrain  perpetunm  liberalitato  munitm, 
quarum  nos  erg^  cuitum  pietate  et  stema  devotio- 
ne  gaQdemns. 

Imperator  Honorius  et  Theodosius. 
Episcopos  vel  presbyteros,  diacsnos  et  quoscun- 
que  inrerioris  loci  GnristianaB  legis  ministros,  ab 
ppiscopis  solum^  non  ab  olio  oportet  accusatos  au- 
djri. 

Theodosius  et  Vafentinianus  Auga. 
Audemas  quidem  sermouem  facero  sollicite,plus 
timore  capti  de  sanctis  venerabilibus  sacerdotibus 
etsecandis  sacerdolibus,  vcl  etiam  Levitis,  et  eos 
cun}  omni  timore  nominare^quibus  terra  caput  in- 
ciiDat. 

Et  post  pauca. 
Quod  in  sacerdotibus  Ecclesia  constat. 

De  obnoxiis  vero  inquiimt : 
Si  quia  ambulaverit  cum  episcopo,vel  cum  presby- 
tero,  vel  etiam  cum  diacono,  sive  in  platea,  sivem 
agro,  sive  in  quolibet  loco,  nullo  pacto  retineri  vel 
obstringi  jubemus.Quoniam  in  sacerdotibus  Eccle- 
sia  coQstat. 

K.  Rcges  isti  Chrisnanissimi,  qui  tanta  rcveren- 
tiade  Ecclesia  loquuntur,non  frustra  audierunt:£^ 
»W,  reges  intelligite,  erudinwii  qui  judicatis  ter- 
rm.  Servite  Domino  in  timore,  el  exuUate  ei  in  tre- 
nore\Psal.  ii,  11,  12.)Mira  autem  et  verasententia, 
Quod  ecclesia  non  tam  in  lapidibus  quam  in  sacer- 
Qotibus  constat.  Et  ideo  juste  nunc  etreligiosesan- 
citQr,  ut  reverentia  quae  aiti^ri  et  temploexhibetur, 
eadem  sacerdotibus  exhibeatur  ;et  sicut  hoc  cst,  ut 
Juxta  templum  vel  altare  ibi  nemo  reum  et  crimim 
vel  etiam  morti  obnoxium  contingat ;  ita  neque  a 
laterc  episcopi,  presbytcri  et  diaconi  quolibet  loco 
abripere  valeontingereaudeat.     * 

'i^  ibi  ex  canciliQ  Carthaginensi  qualiler  episcopus 
presbyter  et  diaconus  purgari  debeant. 

Si  quis  epiacopua,  ouod  non  optamus,in  reatum 
aliquem  incurrerit,et  ruerit  ei  nimianecessitas  non 
posse  nlurimos  cotip-egarejne  in  crimine  remaneat, 
a  daodecim  «pisfidpis,  et  presb^ter  a  sex  episcopis 
cttn>  proprio  suo  episcopo  audiatur,  et  diaconus  a 
tribus. 

'     Item  tibi. 

Oulsquis  eplscopOrum,   presbytorum  et  diaco- 


\  norum  seu  clericorum,  cui  in  ecclesia  fuerTt  cri- 
men  institutum,  vel  civilis  causa  fuerit  commota, 
si  relicto  ecclesiastico  judicio  publicis  judiciis  pur- 

^  gari  voluerit,  etiamsi  pro  ipso  fuentprolata  seiitca- 
tia,  locum  suum  amittat,  et  h^c  in  criminali  :in  ci- 
vili  vero  perdat  quod  evicit,  si  locum  suum  obti- 
nere  maluerit. 

Ex  epistola  episcopi  ad   imperatorem  de  baptizatis 

Hebrasis. 

Postquam  divinae  grati«auxiIio  etvestraBpielatis' 
patrocinio,  juxta  auctoritatem  divinajlegis  et  eccle- 
siasticorum  Patrum  constitutapro  JudaBorumiilumi- 
natione  ccBpimus  laborare  adjuvantc  eadem  divina 
gratia  conversi  sunt  plures  cx  eis  ad  Dominum,tam 
viri  qiiam  feminae,  majores  natu  et  juvenes.adoles- 
centes  et  pueri,  et  cum  eis  etiam seorsum  aliqui  ex 
servis  et  anoilHs.  Gnmque  hic  numerus  cocpisset' 
multiplicari,  et  gaudium  matris  Ecciesiffi  de  salute 

jj  conversorum  in  dies  augeri,ca?perunlconversiinvi- 
tare  aversos  ad  eam  quam  cognoverant  veritatem, 
maxime  pueros  et  innocentes,eo  quodcaeterimagis' 
existant  duri  utpoteinvateratidierummaIorum.Gce- 
perunt  ergo  pueri  et  adolcscentuli  quod  videbantin 
istis,  desiderare  fleri  in  scipsis,et  maxime  ut  arbi- 
tror,quia  per  singuIaSabbataafratribus  etsacerdo- 
tibusnostrisin  synago^averbumDominiprsedicatur. 
Quod  cum  impii  sensissent  parentes,  coeperunt  eos 
furtim  et  maxime  ncctibus  ao  inferiores  provinciaB 
partes,id  est  Arelatem  urbem,  dirigere  quo  magna 
eorum  multitudo  tamexGabilonensequamexMata- 
censi  et  Viennensi  civitatibus  translata  est.  Quod ' 
cum  mihi  ab  eisdemquicrediderant  Judsis  dolenter  * 
nuntiatum  fuissetjussieos  qui  residuierant,ab8que 
laesione  vel  damnoaliquo  in  prssentiam  meamsub. 
conspectu  Ecclesio;  deduci,utsi  qui  intercos  essent 
qui  nostra  desiderarent,patereteis  janua  matrisEc- 
clesiae.ereptis  de  manibus  impiorum.Statim  iffitur, 

p  mirabile  aictu  1  sex  pueruli  priusquam   ab  aliquo 

^  exhortari  coepissent,sacerdotumnostrorumpedibus 
provoluti  profitebantur  se  velle  baptizari,  atque  ut 
ad  me  perducerentur  orabant.Gumcpie  perducti  es- 
sent,similiter  supplicsntes  et  rogantesomniumgra- 
tulatione  suscepti  sunt.  Post  vero  et  alii  numero  - 
quadraginta  septem  qui  idem  professi  sunt,  quos 
omnes  sub  conspectu  Dei  et  Ecclesis  bonis  et  nde- 
libus  fratribus  tradidi  instruendo8,etinsoIemnitate 
Paschali  generalis  lavacri  celebrilate  baptizandos  et 
nutriendos  Doniino.  Reliq^uos  vero,  in  quibus  nihil  « 
boni  desiderii  vel  petitionis  agnovi,  restitui  intac- 
tos  parentibus  suis. 

'  Vestrae  et  bonitatis,  vestrae  orthodoxos  Ghristia- 
nitatis  et  pietatis,quatenuset  isti  absqueinterpella- 
tione  atque  inquietudinc  malignorum  tranquille  in 
filios  Ecclesi»  educentur,  et  illi  qui  crudeliter  ne 

'  salvi  fierent  ab  impiis  Arelatem  translati  sunt,  per 
episcopum  ejusdem  Ecclesifle  a  veslra  serenitato  di- 
ligenter  admonitum  ,et  ad  divinum  opus  exercendum 

D  alacriter  instigatumsimilis  aliquid  gratiae  auxiliante 
Domino  conscquantur.  Si  enim  magnae  elecmosynaa  ^ 
opus  est  in  causis  temporalibus  aliauemvi  opprea- 
sum  eripere,  aut  ex  bcstiaB  alicigus  raucibusrapere, 
quanto  major  de  illo  merccs  sperandaest,quivel  ab 
impiis  hominibuB,  vel  a  malignis  spiritibus  ne  ad 
Deum  venire  possit  opprimitur,  sicutpotestasetfa-  . 
cnl^as  congrua  datur,  valuerit  ad  salutem  lucrari. 
Testatur  hoc  apostolusJacobusexhortansetdicens : 
Si  quis  autem  erraverit  a  veritatey  et  converterit  guis 
eum  scire  debetquoniamquiconvertifeceritpeccatorem  - 
ab  errore  vix  sux,salvabit  animam  ejus  a  morte,  et 
operit  multitudinem  peccatorum  {Jac.  v,  19,  20). 


«B  B.  S.  LUPUS  FERRARIENSIS  ABBAS  m 

FLOHI  EPISTOLA  AD  IMPERATRIOBM  JUDITH. 


Jncipit  (a)  epistola  Julii  Flori  ad  Judith  impera-  A  ^^  ^^  LaTigobardorum,  deflcientibus  Romaborum 
tricem  uxorem  (sic ;  leg.  matrem)  KaroliCalvi     impcpatoribus  seu  judicibus  ab  rtalia,et  GallisGo- 

de  sequentibus  libris.  thorumquc  ro«bus  qui  sucoesserant  ab;«B  etiam 

^  depulais  .  Quod  videlioet  opus  qnmque  distinxi  m 

Domina  Augpsta  et  felieissima  Judith , dum  in  hu-  libf is.  His  enim,  velat  in  specalo,  per  TCBtram  aaa- 

manis^uo  idtius  adcrescas  non  invenialur  rebus,  ctissimeB  devotionts  ammonicionem  atqoe  kssio- 

quia,  81  de  viro  agitur,  quis  nobilior  imperator  aut  nem^Garolus  ffloriosissimas  vestre  filius  ezoetleDcie 

sapientior  in  divinis  seculariumve  disciplinis  Ludo-  inspicere  quid  agendum  vel  quid  vitandom  sit  po* 

vieo  Gesape  invioto?  neo  mirum  talem  protulisse  eac-  terit.  Decet  enim,  dominam  te  venerabilem  unicum 

ceilentissimo  Augusto  secula  sobolem  Garolo  ;  si  erudire  filium  nostriB  iocanditatis  et  novi  seculi 

autem  de  venustute  corporis,  ut  absaue  adulationis  regem  ;  memor  BethsaDee  quae  itidem  priacorum 

fusco  proferani  quod  verum  est,  pulcnritudine  supe-  erudivit  sapientissimum  secnlorum  regem, ut idem 

ras  omnes  quas  visus  vel  auditus  nostraa  parvitaiis  de  se  ait:c(Nam  et  ego  fllios  fui  patris  mei  tenellue 

comperit  reginas ;  sin  autem  de  prole,  nonne  mundi  et  unigenitus  coram  matre  mea.  Bt  docebat  me 

glonaetbomioumdelectatioGarolus?quielegantia  atque  dicebat  :  suscipiat  verba  mea  cor  tuum, 

corporis  ae  moribus  optimis  seu  agih  prudenci»  custodi  precepta  mea  et  vives.  Posside  sapientiam, 

studio  inmaturam  vincendo  propriam  superat  eta*  posside  prudentiam,  ne  ohliviscaris  neqne  declinee 

tem,  ut  videatur  avus  ejus  non  obiisse,  sed  pocius,  a  verbis  oris  mei.  Ne  dimittas  ecmi  et  oastodiette, 

detrusa  oaligine  somniy  novnm  illustrare  orbem  ;  dilige  eam,  eto.  »  fiis  autem,  prontdeDomini  oon* 

siquidem  in  nepote  inmortale  ingeuium,  una  cum  d  fidimus  pietate,  sacris  jussionibns  vesirn  parebit, 

nominedecoretvirtussplendeant^queimobremdum  et  inter  ceterafl  mateme  dilectionis  admonicionee 

intemporalibusnihildesitrebusutaugmentocareas,  bos  libellos  sue  non  dedlgnabitur  contvadere  me- 

studio    sapiencie    dilataris   ut  excellentior   retro  morie,  quibus  imperatorum  gestis  sanetorumqiM 

seculis  imperatricibus  reperiaris.Igitur  indita  aDeo  triumphis,  atque  doctorum  magoificendum  doctri- 

vobissapientiaetnaturaiis  ingeniiseientiaattonitum  nis  illustratus  caucius  quid  agendum  sit  sive  aubti- 

me  redaidit  inter  ceteros  auditores^Quam  in  divinis  lius  inveniet  quid  sit  vitandum.IgHur  hos  codicelioe 

el  liberalibus  studiis  ut  vestree  eruditionis  novi  fa-  vestreodilecttonis  amor  me,Dominasemperaugusta, 

candiam,ob8tupui, mecumque deliberans  ut  aliquid  scribere  comnulit.quid  vestrae  almitatis etinmortalie 

munasouittmmeolaborecongestumvestnBofTerrem  sapientieo  juaicium  ezpectant.  Quod  si  Jadicando 

almitatis  flagranties,  igitur  ab  Ootaviano  Augusto  et  consequanturlaudem,vestreB  reputabitureterBalitar 

Domini  nativitato  sidvatoris  nostri  sesculum  adgres-  memoriee,  ^uoniam  sacratissimum  nomem  vestrum 

sum  soribendo  opus  peregi  usque  ad  regna  Franco-  Judith  judteans  sive  laudans  interpretaiur. 

(a)  Hano  epistolam  ez  oodioe  ms.  Abrincensis  bi-  VOuest.De  quibus  hicagitur  historiarium  libri,qiio- 

bliotheceB,  oAm  monasterii  S.  Michaelis  in  nericulo  rum  fragmenta  dedit  Labbeus  Bibliothecee  Manu- 

mariSf  edidit  D.  Ravaisson  in  appendice   liori  cui  scriptorum  tomo  III  pag  190,  aa  Florl  nostri  aiat 

tituluB  :  Rapport  au  ministre  sur  Us  bibliothSqnes  de  dubitandi  locus.  Eorr. 


AKNO  DOMmi  DCCCIXII. 

B.    SERVATUS    LUPUS 

PRESBYTER  ET  {flRRARIENStS  ABBAS. 


NOTITIA  fflSTORICA  IN  SERVATUM  LUPUM 

(Apud  Baluz.  in  notis  adepistolas  Lupi.) 


Saneta  fiUt  apud  Fenwnenu  nmnma  Lupi,  Sane  tx  illius  operibus  appartt  wnim  fitim  meris  mlifai- 
Naiut  ttt  Mrfem,  quaiUum  eof^eetura  asuqui  datur,  in  provinda  Lugdunensi  quarta,  tx  elara  haud  diAis 
famUia,  tub  imperio  Ladonei  Pii.  A  putro  deditus  fkit  studiis  litterarum.  Factut  manaduts  Bentdictinui  is 
menaUerio  Fermensi^  ab  Aldrieo  abbate  suo,  qui  Senonitnsis  postta  antisits  fiiit,  in  Germaniam,  eum  i»' 
eomis  jam  eceel,  tiudiorum  oausa  mteeui  tst  ad  Rabanum  abbatem  Futdtsmm,  eeteberrisnsan  per  tm  Ussf 
ptstatts  saerarum  Scripturarum  interprettm.  lUic,  faeitUate  morum,  sitn  ccndliavit  amieUiam  ptarimenm, 
magnamqut  kine  famam  truditionis  ae  pietatis  reportavit  in  Galliam.  Anno  838,  x  Kal.  Oetabris,  Aand  tstdSs 
post  reditum  es  Ger$nania  ttitfm,  Ludovieo  Pio  imperatori  preutntatus  a  Judith  Auffusta,  et  turbet  eebt^ 
rum  immistus,  in  sptm  dignitatis  proximam  adductus  tst ;  tt  paulo  post  orditistMU  tst  presbaier.  Tenism 
quia  Odq  dbbas   Ferrariensis   (a)   airoeium  fadnorum  maniftstus,   Karoli   talvi    Francorum     rtgis    animvm    ia 

[a)  ferrariensis.  Vetus  et  nobile  monasterium  C  sanctas  Mariee  et  sancti  Petri  Ferrariis,  quod  aaii- 
dioeceseos  Senonensis,  eo  etam  nobilius,  quod  Lu-  quitus  Bethlehem  vocabitur  :  in  oujus  curia  patet 
pum  quondam  habuerit  abbatem.  In  Vita  Ludovici  ejus  Pipinus  occidit  leonem ;  et  ipsemet  a  Stepaano 
Pii  scriptum  est,  ipsum  reparassc  •  monasterium     papet  Romfi^ng  in  regem  bQUorlfloe  C909eor«taa  ^ 


425 


PROLEGOMENA. 


se  eoacUam^,  tjuM  aueioriiaU  amoim  est  a  regimme  ilHue  motmieriif  quad  auimimiim  eii  Lnfio,  h  ergo 
em  pneeepto  Caroli  illuc  aecedens,  a  monachit  electus  est  X  Kal.  Decemor.  anni  8i2.  Pridie  ddn  Kalenda» 
CmUtt  ei  donum  dbbatice  confirmavit.  Nondum  tamen  Odo  parueral  juseii  princhit.  Itaque  Lupus,  cut 
peUendi  Odonis  delegala  cura  u  Garohy  itium  hine  ubicedere  fortiter  compi^lit.  Prabuit  iitud  maieriam 
mm  semonibuSf  ac  si  Lupus  Odoni  comparasset  insidias,  per  fraudemquc  potius  ac  vim  quam  canonice 
faetus  esset  abbas  Ferrarieneis.  Sed  ipse  eam  calumniam  expurgavit  in  epistota  scripta  ad  Jonam  episeopum 
AMfdianensem.  Anno  8ii  functus  est  legjatione  pro  Carolo  in  Burgundia,  annoque  eodcm  exeunte  habita  fuU 
tnuoius  epuoopdrum  apud  Vemwo  palafvum  r^tum,  etd  tnUrfUii  iMpus  noskr.  Tantaque  tum  erai  ^us  fama, 
ut,  Ueet  hie  adessei  Hincmarus,  Lupus  tamen  ab  universa  synodo  rogatus  sit  scribere  canones  in  ea  decretos. 
Anno  847  inierfuii  conventui  apud  Marsuam,  secus  Trmectum  :  quo  Lotharius  imperator,  Ludovieas  rex 
Germauim,  et  Carotus  Calvus  rex  Franeorum,  convenerant^  pacis  causa.  Per  eas  tempestates,  anno  nimirum 
849 ,  ut  ego  arbitror ,  a  Carolo  missus  est  ad  Leonem  IV  papam  ;  et  armo  845  interfuit  cotudlio  Suessionensi , 
m  et^us  aetione  ii  leaii  volumen  gestorum  deposiiionis  Ebbonis  Rhemorum  archiepiscopi.  Pervenit  autem 
K^e  ad  tempora  Nicolai  I  papce ;  obiitqae  post  annum  861 .  Familiares  habuit  proestantissimos  quosque  sui 
muU  vircs .  Htnemarum  Hkemeniem ,  Rafmum  Monunlinum  >  Wenilonem  Senon^nsem ,  HeribotdHM\  At\^ 
lissiodofeMem ,  Parduium  Laudunetisem ,  Prudentium  Trieassinum ,  Jonam  Aurelianensem ,  Odohem  Beito^ 
mensemf  jEneam  Parisiensem,  Eginhdrdum  dbbatem  Seligenstadiehsem,  Hilduinum,  Ludovieum,  ei  Hugonem 
8.  IHoaysU,  Baihertum  Corbeiensem,  Rairammm  monachtm  Corbeiensem,  Gotteschalcutn  monachum  Qrbfieeth 
km,  et  alios  plurimos .  Atquc  hcec  omnia,  et  muUo  plura,  colligi  abunde  possunt  ex  ipsius  Lupl  ^ptstotik, 
siiitque  UUta  cevi  monumetU  is. 

ineadem  ecclesia.  »Illicab  Ansegiso  Senoxiensiar-r      Ludovicus    et  Garlomanus^ '  filii    Ludovici    Balbi 
cbiepiscopo,  paulo  post  Lupi  setatemyOoronatisunt      regis. 


NOTITIA  BIBUOGRAPHICA. 


Servatus  Lcpys  presbvter,  et  ab  anno  838  (a) 
ahbas  mbnasterii  sincti  Petri  quod  Bethehem  sive 
Perrarias  dicituf  indioBcesi  Galiise  Senonensi  ordi- 
nis  6.  Benedioti,  Rabanum  Maurum  praeceptorem 
soum  VQcat  epiat.  40,qui  ejus  adhuc  diaconi  rogatu 
Collectarium  m  Epistolas  Pauli  fecit.Abbas  Lupus 
anno853  conciiioSuessionensiinterluit,  etsuperstes 
adhuc  fuit  post  anno  851,  ut  a  Caveo  bene  notatum. 
Scripsit  anno  SA9(b)libnm  ot  cotlectaneum  testimo- 
niorum(c)d^  iribtis  qnasiionibus ;  de  libero  arbitrio» 
de  prsBdestinatione  bonorum  et  malorum,  et  de 
sanguine  Ghristi  efTuso  pro  omnibus,  ut  omnes  vult 
salvos  Deus,  guamquam  culpa  propria  non  omnes 
salvaiitur.Edidit,poBtmancam  m  Belgio  annol648 
DoQtti  Gandidi  editionem,  Sirmondus  anno  i  50, 
unde  recusa  in  Sirmondi  operibus  tom.  11,  p.l227, 
et  Gilbertus  Maneuinus  Paris.  165o  4®  in  parte  al- 
tera  tomi  primi  Scriptorum  sajculi  ix  de  Praedesti- 
natione  et  Gratia,  sub  titulo  commentitio  LupiSev' 
vati,  fresbyteri  Moauniinensis.  Consulendus  etiam 
Lud.  Gellotius  in  Hstoria  Gotteschalci.  Paris.  1655 
fol. 

Capijula  XII  concilii  ii  in  Vemo  palatio  anno  844 
habiii,  qu(e  stylo  suo  comprehensa  ad  Hincmarum 
s#  direxisse  scf  ibit  Lupus  epist.  4  ,  edita  in  tomis 
CoQciliorum  etin  Sirmondi  ConciliisGallise,  tom.  IH, 
pag.  17,  at  apud  Carolum  Le  Cointe,  tom.  VIII  An- 
naliam  Francorum,  pag.  742. 

Liber  episiolarum  CJ&X  (rf)  ex  Papyrii  Massoni 
editione  Paris.  1588  &*  et  in  Bibl.  Patrum  edit. 
Coloo.  tom.  IX,  sed  ad  mss.  codicem  emendatus, 
in  Andreffi  du  Chesne  tom.  II  Scriptorum  de  rebus 
Francorum,  pag.  726. 

yita  S.  Maximini  episcopi  Trevirensis,  anno  839 
seripta  ad  Waldonem  :  edita  s  Surio  29  Mail,  sed 
ojsissa  ab  Henechenio  tom.VIIMail,quoniamanti- 
quioraActa  aitse  nactum  anonymi  Sanmaximiensis 
ex  quo  Lupus  sua  expresserit,  quia  a  scriptoreroi- 
fticuIorQm  Maximini,  Lupus  episcopus  appellatur. 
Ex  hac  Vita  qusdam  de  uarolo  Martello  affert  Ba- 

(a)  Baronius  ad  an.  838,  num.  6. 

ib)  Sigebertus,  cap.  94  de  S.  E. 

(c)  Casiestini  pap»,  Augustini  plura,  tum  Hiero- 
nymi,  Philippi  m  Jpbum,  Gregorii  papae,  Fulgentii 
^uspensis.  Joannis  diaconi  Rom.,  Isidori  episc, 
Oedae.  et  Joannis  CPoIitani  sive  Chrysostomi,  re- 
jectis  iifl  quae  in  contrariam  sententiam  Faustus 
Hegensis  scripsit. 

Patrol.  CXIX. 


A  ronius  ad  annum  741, n.  15  ;unde  factum  uiCaroH 
Martelli  gesta  a  Lupo  tradita  quidam  scripserint. 
De  Maximo  illo  adeundus  Tillemontius  tom.  Vff 
Mcmoriarum,  p.  247,  694  sor^. 

VitaS,  Wigberli,^bbsii\3  FrUdarienais  in  Hasaift; 
ad  Bunum,sive  Brunum,(^OAhbatcm  Herveldensezn 
sive  Hirsfeldensem,  cdito  a  Joannes  BusaeoS.  J,ad 
calcem  epislolarum  Hincmari  Rhemensis.  et  Consti- 
tutionum  Caroli  Magni,  Moguntiss  1602  4^  p.  339. 
Scripta  anno  836. 

Hofnilias  duce  in  solemnitates  S.  Wigberti,  et 
hymni  totidem  vulgati  sub  Lupi  nomine  ab  eodeii^ 
Busaeo  in  paralipomensis  Opusculorum  Petri  Blffisen*- 
sis,  Joan.  Trithomii  aliorunque,  Mogunt.  1604  ^ 
Ume  Lupi  scripta  recensuit  atque  erudltia  notiQ  il- 
luatravit  Stephanus  Baluzius  Paris.  1664  8^,  qiiiQ 
editio  recusa  in  Bibl.  PatrumLugd.  1Q72,  tom.XV, 
statim  in  limine.  Scd  prpdiit  deinde  iterum  Lupus 
(licet  titulus  Antuerpiam  prffiferat)  4710  8^,  ez  ep**- 
cunda  laudati  Baluzii  recensione.Vide  Aot4£rudit. 
1715.  p.  205.*Vitam  S.  Maximini  Baluzius  scHptorJ 
huic  tribuit :  reliqui  tamen  omnes  Luno  alten  Ca- 
talaunensi  episcopo,qui  cadente  saecuto  ix  florebat, 
ascribendam  esse  censent.  Vide  auctores  Hietori^ 
litterari»  Gallicee,  tom.  V,  pag.  267.  Ita  pariter 
Homilias  geminas  in  solemmtate  8.  Wigberti  alte- 
rius  esse  criptoris  ex  styii  diversitate  viri  illi 
docti  dijudicant:  opinanlurqueinsuporunicam  eflse 
homiliam  in  geminas  dissectam ;  altera  enim  exillis 
inci^iii  Restat ;  quod  SermoniB  continuationem Qoa 
ambigue  demonstrat. 

Sermoncm  Lupi  (sed  certejunioris,  Wulfstanifor- 
san  (/*)  dc  quo  infra,  archiep.  Eboracensis  et  epi- 
scopi  Vigorniensis,  super  incursu  Dacorum  sive  Da- 
norum  anno  1094,  edidit  Anglo-Saxonice  et  LaJL^Qe 
Georg.  Hickesius  indiss.epistolaritom.  nTbesauri 
septontrionalis,  p.  09,  106.  Axon.,  1703  foI.,etaIte- 
rum  in  festum  S.  Jodoci,  mss.  in  Bibliothecis  An- 
cWic  exstare  Gaveus  adnotavit. 


B 


C 


gli 


(d)  Inhis  128  et  129  sunt  \\\m  dus  epistolsad  Ca- 
rolum  Calvum  et  Hincmarum  Rhemensem,  quas 
cum  libro  de  tribus  Qusstionibus  SirinonduB  vul" 
gaverat. 

(e)  Nide  Vossium,  II,  35,  pag.  317. 

If)  Vidc  Humfredi  Wanleji  Catalogum  llbromin 
Veterum  septentrialonum.  pag.  140  seq.,  in  tomt' 
seoundo  Thesauri  Hickefiani. 

U 


427 


B.  6.  LUPUS  FERIIARIENSIS  ABBAS. 


m 


B.  SERVATI  LUPI 

PRESBYTERI  ET  ABBATIS  FERRARIENSIS  ORDINIS  SANCTI  BBNEDIGTI 

OPERA 


STEPHANUS  BALUZIUS  Tutelensis  tn  unum  coUegit^  epistolas  ad  finem  vetustissimi  codicis 

emendavit  notisque  illustravit. 

(Juxta  editionem  anno  1710  datam  et  posterioribuB  curis  ab  ipso  Baluzio  muitis  iu  locis  auctam  atque  emendfttftm.) 


STEPHANI  BALUZII  PRiEFATIO. 


Annus  agitur  centesiinus  et  vicesimus  ex  quo  vir  A  editio  corrupte  ohitxxAxirectisias  i/las ;quam  Jureli 


clarissimus  Papirius  Massonus  in  publicum  emisit 
epistolas  Lupi,  abbatis  monasterii  Ferrariensis,  de- 
scriptas  ex  veteribus  membranisejusdera  monaste- 
rii^quarum  illicopiam  fecerat  PetrusDanielbaliivus 
fani  sancti  Benedicti  ad  Ligerim.Saaedubiumnon 
est  quin  plurimum  debeamus  eruditis  vigiliis  Mas- 
soni,  qui  nonnuilos  veterum  scriptorum  libros  e  te- 
nebris  eruit  quibus  fortean  hactenus  careremus.  Sed 
tamen  optandum  essetut  quam  in  conquirendis  ve- 
tcrum  lucubrationibus  diligentiam  adhibuit^  eam- 
deminedendisadhibuisset,nequetotamnduciamcol- 
locasset  in  amanuensibusetlibrariis.  Nam  hisimpu- 
tandum  arbitror  quod  vetustos  auctores  a  Massono 
editos  tam  fosde  maculatos  habemus.  Neque  eaim 
suspicari  licet  eam  in  Massono  sive  oscituntiam  sivc 


observationem  esse  verissimam  ego  quoque  depre- 
hendi.  Itaque  optandum  esset,  ceu  diximus,ut  paulo 
diligentiorem  operam  in  his  suis  oditionibus  adbi- 
buisset  Massonus.  Ex  eadem  porro  indiligentia  fa- 
ctum  est  ut  Lupi  epistolas  babeamus  fioedissime 
conspurcatas,  adeoque  miseras  ac  perdilas,  ut  si 
Lupus  hodie  revivisceret,  vix  se  ipse^opinor,  agni' 
turus  esset.  Quo  factum  est  ut,  cum  vir  eruditua  Aq- 
dreas  Duchenius  vestustum  codicem  LupiDarum 
epistolarum  nactus  esset,  novam  earum  editionem 
adornaverit  ac  publicaverit:inqua,utiddicamquod 
res  est,  quamplurimos  errores  austulit,  non  tamen 
omnes.Erant  enim  adhuc  multo  plura  quffiemenda- 
tionc  indigebant.  Tandem  ad  me  ventum  est,  Lector, 
novissimum  editorem  operum  Lupi  abbatis  Ferra- 


supinitatem  fuisse  ut  in  singulis  fere  lineis  recede*      riensis.  Itaque  necessarium  videtur  nonullaprsfari 


ret  a  codicibus  quibus  utebatur.  Et  tamen  certum 
est  nullos  auctores  indiligentius  cssetractatosquam 
quos  Papirii  Massonl  cura  vulgavit.  Exemplo  sint 
opera  Agobardi,archiepiscopi  Lugdunensis,  etGesta 
GoUationis  Garthaginensis  inter  catholicos  et  Oo- 
natistas.EtGestorum  quidem  exemplar  vetus,illud 
ipsum  nimirum  quo  usus  est  Massonus,  exstathodie 
in  bibliotheca  Golbertina,sedadeodiversum  abedi- 
tione  Massoni,utea  deinde  ad  ejusdemmet  codicis 
fidem  recudendafuerit  studio  Petri  Pithoci  viri  eru- 
ditissimi  etin  hujuscemodirebusmultumexercitati, 
a  nobis  demum  multo  felicius  emendata  et  editaiu 
tomoprimo  nostn^e  collectionis  Gonciliorum.  Ago- 
bardi  vero  codex  manuscriptus,  quo  usus  est  Mas- 


de  nova  hac  editione  et  tecum  paucia  agere  dehoc 
meo  instituto. 

Gum  primum  ad  hsec  stndia,  quae  nunc  exercent 
viros  eruditos,  animum  appuli,id  mihi  negotiicre- 
didi  in  primis  dari  ut,si  quo  modo  possem,cacoih 
verterem  in  usum  publicum.  Etapuero  magnamihi 
scmper  antiquitatis  cura.  Itaque  sempcr  amaviex- 
cutere  forulos  bibliothecarum,  sic  existimans  futa- 
rum  ut  aliquid  fortuito  nanciscerer  quod  utiliter  ia 
publicum  ederetur  ;  vel  si  obtineri  id  non  posset, 
saltem  vetustos  editorum  auctorum  codices  reperi- 
rem,  quorum  ope  renovari  et  restitui  possentea 
quse  jam  edita  fuerant.  Id  vero  jam  satis  feliciter, 
opinor,  tentatum  est  in  Salviano  Massiliensi  etVin- 


sonus  exstat,in  bibliotheca  regia.  Hunc  ego  codicem  C  centio  Lirinensi,  quos  dedimus  et  meliores  et  emen- 


manibus  mcis  trectavi,  contuli  cura  edito,  et  com- 
pertumhabeoeditionemMassoniimraensumdifTerre 
a  veteri  codice,  Neque  ego  tamen  id  primus  adno- 
tavi,  sed  Franciscus  Juretus  vir  clarissimus.  Is  enim 
in  notisad  epistolam 91 .  Ivonis Garnotensis,  ailerens 
locum  illum  ex  epistola  Agobardi  ad  imperatorcm 
Ludovicum  Pium y  reiculas  illasproquthus  contendit, 
arbitrari  ut  stercora,  admonuit  sic  scriptum  se  vi- 
disse  incodice  antiquo  Papirii  Massoni.  Nam  vulgata 


datiores.  Tandera  anno  ^664  vir  eruditissimus  ac 
mihi  amissimus  Nicolaus  Gocquelinus,  doctor  et 
socius  Sorbonicus,  mihi  utendum  dedit  vetustissi- 
mum  codicem,  optimae  illum  not®^  in  quo  continen- 
tur  epistol»  Lupi  abbatis  Ferrarieusis,  qui  nunc 
exstat  in  bibliotheca  Colbertina.  Hunc  ego  codicem 
avide  statim  contuli  cum  edito ;  adeoque  discre- 
pare  ab  eo  vidi  editiones  ut  non  ultra  dubitaverim 
qui  denuo  recudendae  essent  illas   Lupi  epistolae. 


m 


ELOGIA  DE  B.  LUPO. 


430 


Ergo  si  quid  in  hao  editioDe  discrepare  videris  a 
8upenor)bus,neque  in  notis  admonuero  emendatio- 
nes  esse  meas,  scito  mutationem  qua)  contigit,  a 
codice  veteri  profectam  esse.  Nisi  si  interdum  loci 
veleruQi  scriptornm  qui  a  Lupo  laudatur,ex  melio- 
ribos  editionibus  vel  ex  antiquis  codicibus  manu- 
scriptis  restituti  sunt  ;ezemp1i  causajocus  unus  ex 
Auguslino,  alter  ex  Justino  sive  Trogo  Pompeio, 
itemque  alius  ex  alio  quopiam  scriptore. 

Qooniam  vero  Lupum  abbatem  haud  alium  esse 
poio  quam  Servatum  Lupum  presbyterum,  cujus 
exstant  nonnullae  lucubrationcs  seorsim  edit»,  eas 


A  quoque  hic  acyici  curavimus  ;utineodem  volumine 
haberes,  Lector,  quaecunque  lucubrationes  Lupo 
Ferrasiensi  tribuunlur  ab  eruditis. 

De  auctore  porro  nihil  est  impraesentiarum  quod 
dicam  cum  et  breviarium  vitaeejus  haheasininitio 
notarum  mearum^etpassim  vitam  ejus  illustraverim 
in  ipsis  notis.  Habes  prsterea,  post  hanc  praefatio- 
nem,  illustrium  scriptorum  testimonia,  quae  sufli- 
cere  tibi  abunde  possunt. 

Vale^  Lector  ;et  si  quid  cmendatione  arbitraberis 
indigere,  admoneto.  Oabimus  enim  operam  ut  cor- 
rigatur. 


EL06IA  DE  B.  LUPO. 


Rodolpkutt  pre^Ur  et  monacfttit,  in  Vita  Rabani  abbatis  B 

Fuldenrii, 

lo  epistolas  qnoque  Pauli,  hortatu  Lupi  diaconi. 
Collectarium  fecit,  colligens  de  diversis  opusculis 
saQctonim  Patrum  sententias  eorum,et  in  ordiuem 
disponens,  in  triginta  libris  illum  determinavit. 

htbQMUi,  arekiqriieopui  Moguntinui,  in  egfiitola  ad  «Samue- 
lem,  epiicapum  Vormaeieniem, 

Quia  audivi  quamdam  partem  laboris  mei,quem 
in  expositionem  sacrarum  Scripturarum,  prout 
potui,  eJaboravi,  vos  haberevelle,etmaximeinEpi- 
stoias  B.  Pauli  apostoli,  transmisi  sanctitati  vestrae 
qoemdam  Collectarium  de  sanctorum  Patrum  opus- 
culis  in  easdem  epistolas,quem  nuper  roganteLuPO 
monacho  atque  tunc  diacono  confeci. 

Sjuidem  Rabani  epiiiola  ad  Lupum, 
Yenerando  fratriet  commilitoni  Lupo  Ghristi  rai- 
nistro  Rabanus  servus  servorum  Dei  in  Domino  sa- 
lutem.  Postquana  desiderabili  prcesentia  tua,  etc.  p 
iWliftia  x>ide  inier  Opera  B,  Rabani  Mauriy  hujusce  ^ 
Pairologix  iam.  Cai,  coL  1273. 
G^lteickQleui  tn  ^riMiota  ad  Ratramnum  monaehum  CoT" 
toeiuem,  toquene  de  tibro   Lupi  de  tribui  queutio- 
mbui. 

Nempetribushorum  studui  proprium  inderesensum^ 
Mateaudo,  honae,  atque  Lupo  rutiiantibus  ore, 
Poscens  obnixe  satagant  ut  vera  referre. 
Nemo  sed  excepto  quid  adhuc  mihi  reddidit  uno  : 
Qni  cum  sit  cantus  simul  et  catus,  est  moderatus, 
Sic  jam  tema  sui  librans  responsa  libelli, 
Ot  dempto  neutri  pleno  discrimine  parti 
Congruat  (a). 

Ez  Aetit  eoneilii  Sueaionieniii  habiti  anno  853. 
liesidentibus  in  synodovenerabilibusepiscopisin 
nomine  Domini,  Hincmaro,Rhemen8is  Ecclesi®  ar- 
chiepiscopo,  Wenilone  Sennense,  etc.  Residentibus 
etiam  presbyteris  et  abbatibus,Dodone,abbatemo- 
ijasteni  sancti  Savini ;  Lupo,abbate  monasterii  Be-  D 
tfliebem,  quod  Ferrarias  dicitur,  etc. 

Item  ex  Aetione  t  ijuidem  eoueitii, 
£t  revelatum  est  volumen  illud(jct7u:e<  Gestade- 
VonlionU  Eblxmis,  archiepiscopi  Rhemensis)  synodo 
coram  principe  glorioso  Garolo  a  Lupo,  venerabili 
presbytero  et  aboatein  monasterio  sancti  Petri  quod 
Bethiehem  vel  Ferrarias  dicitur. 

'ajLupi  enim  librum  taxat  ut  ancipitem  et  neutri 
PJU^U  congruentem.Quippe  qui  inter  c«tera,cum  de 
^bristi  sanguine  quod  non  pro  omnibus  fusus  sit 
probasee  in  qusestione  III  viaeretur,mox  retractans, 
pro  omnibus  fusum  Paulitestimoniodoceatet  Chry- 


Ex  vita  ianeti  Faronii,  epiicopi  Metdensii,  seripta  ab  Hil-' 
degario,  ^us  tueeeaore,  eap,  IIS^ 

Publicatam  siquidem  ex tertiapersona  rem  admo- 
dummirabilcmhacinsertione  notavimus  ut  posteris 
quoquefuturis  sitmonimentum.Namnon  deincerta 
aliculus  fama  hoc  dictum  ab  imo  emanabitmentis, 
sed  de  illius  ore  accepimus  cui  ostensum  est  mira- 
biliter,  qui  dicitur  de  nomine  Lupus,  ornatus  luce 
sapientiae,  pastor  modo  pro  religione  sanctitatis  in 
monasterio  famosissimo  Ferrariensi,  ubi  ccetus 
monachorum  in  Gbristo  cum  illo  toto  orbe  est  vene- 
randus.  Hic  vero  cum  in  viridi  «tate,  videlicet  ju- 
venili,  studio  sophis  floreret,  et  ob  hoc  ab  abbate 
8U0,  qui  vocabatur  Odo,cujus  amor  spirilualis  reve- 
rendissimumcunctispraestabatjdulcissimetractare- 
tur,  quoniam  altera  spes  illius  loci  ex  beneplacitis 
initiamentis  jam  praemeditabatur,accidit  aliauando 
abbati  prnfato  itinere  eum  sibi  sociari  q[uo  paiatium 
quod  vulgo  dicitur  Franghenewrt  attmgeret.  Qui 
cum  jam  longitudinem  viee  dispositffi  superasset  ex 
narte,parsque  residuaad  superandum  sollicitasset, 
rorte  juveni  praedicto  Lupo  ipsum  iter  Jam  prope 
mediatum  acerrimum  dedit  dolorem  corporis  m 
inguine,  intantum  ut  etiam  via  absumpta  uno  in 
loco  sacrato  qui  dicitur  do  nomine  sancti  Trudonis 
eum  defectum  debilitate  gravi  collocaret,  et  ibi  per 
omnia  membra  cruciatus  molestior  acriter  ei  infe- 
rendo  deponeret.  Jam  vero  languor  validissimus 
eum  ex  supremis  tantum  sollicitabat.  Et  ecce  salu- 
tifer  visitator  clementissimus  Faro  cubiculo  adesty 
ubi  sopor  inanis  ejus  membra  pressa  fatigabat.  Ex 
quo  loco  umbris  noctis  fugatis  amicusGhristi  Faro 
nivea  sui  famosa  corporis  ac  lactiva  canicie  vultus 
apparuit,  et  cum  eo  puer  praestanti  forma  bflyulus 
ampullee  olei  gressus  illius  cereo  accenso  quasi  re- 
gens,sicque  blandis  luminibus  in  eum  juvenem  in- 
tentus  hic  lenibus  ex  media  partelectuli  astititver- 
bis  :  Agnoscine  me  ?  inquit.  Si  nescis,  episcopum 
atque  patronum  urbs  Meldica  me  habet,  et  nomen 
meum,  quod  est  Burgundofaro,  ipsius  incolie  dum 
sfficula  labentia  current,  per  generationum  succes- 
siones  suarum  decurrere  facient.  Me  etenim  auctor 
medicinae  tibi  misit.  Fidus  estoadvenire  sanitatem 
hac  mea  unctione  olei.  Ad  heec  autem  ubi  in  eum 
deduxit  juvenis  prsefatusoculos  intuitumquedefixit, 
leniter  admovit  Dei  antistes  vulneri  manum  liquore 
olei  madefactam,  et  membra  dolentia  tactu  mollis- 
simo  cuncta  percurrens,  donec  ampulla  manualis 

sostomi.  Ex  quo  sane  apparet  Lupo  ac  si  partium 
suarum  frustra  gloriari  et  Gotteschalci  fautores, 
quem  Gotteschalcus  ipse  sibi  in  hoc  libro  non  satie* 
leoisse  significat.  Sirmond. 


431 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  F^RRARIENSIS. 


m 


pueri  dcfccit  administrstione  olei.  Gurre,  inquit  in-  j^ 
clytuB  ad  puerum,adMeldenseineum  monasterium, 
hoc  enim  liquore  abundanter  aCfluit,  et  ex  eo  hoc 
vasculum  refice.  IIa3c  dixit  beatus  Faro  aJ  cogno- 
sccndam  medicantis  faciem  reique  veritatem.Evi^- 
lans  juvenis  a  vano  sopore,  hansit  coclum  tristitis 
molestiis  dissolutis  ;  et,  quod  dictu  est  mirabile, 
convocatis  qui  aderant  comprehendit  vera  esse  haic, 
non  vana  somnia,dum  clara  lucepertractantoculis 
membra  ejus  sudare  madentis  pinguedine  olci. 

Sigebcrtus  de  ecclesiastidi  Scriptotibus,  cop.  9i. 

Lupus  Servatus  librum  oomposuit  detribusquaB- 
stionibus,  id  est,  de  libero  arbitrio,de  praedestma- 
tione  bonorum  et  malorum,  de  sangumis  Ghristi 
quadam  superClua  taxationc  vel  redemptione  usque 
ad  salutem  impiorum.  Nam  super  hac  re  orta  ost 
quaedam  fidei  turbatio  amo  Domini  octingentcsimo 
quadragesimo  nono. 

Joannes  Trithemius  de  Seriptoribus  ecclesiasticis.  » 

Lupus  Servatas  presb^r,  ad  quem  Rabanus  ab- 
bas  rulden^isoctolibrosin  EpistoiamPkuliapostoli 
ad  Romanos  scripsisse  legilur,  vir  in  divinis  Scri- 
pturis  studiosus  et  doctus,  atquc  in  sfficularibus 
juxta  statem  sui  temporis  copiose  pcritus,  scripsit 
nonnuUa  ingenii  sui  opuscuia.  Exstat  ejus  volu- 
men  de  tribus  Quaestionibus,  ct  qusBdam  epistolas, 
et  alia. 

Papirius  Massonus  in  prafatione  sua,  edita 
anno  i588. 

Ferraria  antiquum  nomen  adhuc  rctinet ;  estque 
monasterium  Gralliae  in  diaecesi  Senonum,  quod 
Bethlehcmiticum  etiam  appellatur,quatuor  tantum 
millibus  a  Montargi  oppiao  distans  in  Lugdunensi 
via  ad  Lupam  amnem  sito,qui  in  Sequanam  influit. 
Ejus  monasterii  abbatem  fuisse  Lupum  etexsynodo 
Suessionensi  habita  Garoli  Galvi  temporibus  anno 
8^3,  et  ex  hoc  epistolarumlibrosatisapparet.Quin 
ex  soncti  Judoci  monasterio  vel  Gellae  maritimae  ad  Q 
ostium  Gantii  inter  Stapulas  et  Montrolium  urbes 
positi-e  etiam  praeerat:  quam  sibi  ereptam  etOdulfo 
comiti  attributani  a  rege,  postcaque  redditam,piu- 
ribus  epistolis  nunc  queritur,  nuno  laetatur.  Sunt 
autembaenoncontemnendcepropter  rerum  eteorum 


ad  quos  scribuntur  dignitatem.  Nam  ad  dodmum 
apostolicum  Benedictum  tertium  scribit,  et  Leonis 
decessoris  ejus  epistolae  ad  Nomenonium  meQtionem 
facit.  Ad  maximos  principcs,  Lotharium  Cxsarem, 
Garolum  Galiice,  et  Edilulphum  Angli®  reges^sed 
ad  Garolum  multo  plures  ieguntur,quod  Senonibus 
et  Francorum  genti  in  Gallia  imperaret.  Ad  doetos 
quoque  suae  aetatis  viros  Einhartum  et  RabanQm, 
quos  praeceptores  suos  honorifice  vocaLJonamAu^ 
relianensem  episcopum  cujus  exstant  Ilbri  dc  Cultu 
imaginum,eidem  Garolo  dicati  ;Hincmarum,doctis- 
simum  Rhemorum  metropolitanum,etHilduiDum,a 
qno  scripta  sunt  Areopagitiea  ;ut  alios  preeteream, 
excepto    Marcwado,  abbate    Prumieusi.  Prumia, 
vuIgoPr(7m,monasterium  estin  finibus  Trevirorum, 
et  virum  illum  magni  fecisse  Lupus  videtur.Acipse 
quidem  ab  Aldrico   decessore  Guenilonis  episcopi 
Senonum  in  Germaniam  studiorum  causa  missus 
est,  quod  in  ea  provincia   tunc   florerent  littera ; 
fuitque  dcinceps  curiosus  optimorum  librorum,  et 
quos  e  Gcrmania,  Italia,  Anglia  Galliaque  sibi  id 
exscribendum  mitti  petiit,  ut  ex  pluribus  locis  ap- 
parebit.  Gaeterum   quia   unicum  exemplar  Iianim 
epistolarum  in  veteribus  membranis  a  PetroDaniele 
exipso  monasterioFerraria  allatumpenes  mehabui, 
idque  proptcr  vetustatem  multis  locis  corruptum, 
quibusdam  lacerum  et  mutilum,  fieri  non  poterit  ut 
hic  liber  integer  et  incorruptus   doctis  hominibu» 
videatur.  Maluimus  tamen  utcunque  afTectum  legi 
quam  omnino  non  esse.  Invenientur  enim  fortasse 
alia.  Quanquam  hoc  sciojn  tota  Senonum  provincia 
non  rcperiri,  ubi  et  multa  monasteriaetfrcquentes 
ecclesiaesunt  et  Lupus  honestissimisparentibusna- 
tus  est.  UtUitatem  vero  magnam  afferet  iisquivo- 
icnt  illius  temporis  calamitates  nosse,  quae  nostris 
nihilo  mitiores  fuere. 

BeUarminus  in  libto  de  Scriptoribus  ec^lesiasticu. 
Lupus,  abbas  monasterii  Ferrariensis  in  Callia, 
scripsit  librum  epistolarum,  qui  exstat.  Cum(jue 
inler  caeteros  scribat  ad  Bcnedictum  III  papam,hiDC 
illum  hoc  tempore  floruisse  colligitur,  quodetiam 
patet  ex  8ynodoSuessionensi,anno  HSBhabitaapud 
sanctum  Medardum,cui  Lupus  hicabbas  interfuit, 
ut  synodi  Acta  testantur. 


B.  SEAVATI  LVPI 

ABBATIS  FERRARIENSIS 

EPISTOLtE 


t  EPISTOLA  PRIMA. 

AD   EQINHARDUM  (a). 

Gharissimo  Eginhardo  Lupus  salutem. 

Diu  cunctatus  sum,  desiderantissime  hominum, 
audorcm  necne  excellentiffi  vestrae  scribcre.Et  cum 
me  ab  hoc  officioaliae  rationabiles  causae,tuncetiam 
ea  maxime  deterrcbat  quod  posse  id  contingere  vi- 
debatur  ut  dum  vestram  cupcrem  amicitiam  com- 
parare^ofTensam  incurrerem.  Scilicet  quod  praepro- 
pero  ct  inusitato  prorsus  ordine  abipso  familiarita- 
tis  munere  inchoaverim,  qui  nec  primordia  notitiae 

>  Ad  Eginhardum.  Hic  Garoli  Magni  imperatoHs 
stas,  eruditissimus. 


D  contigissem.  Ita  vehementer  aestuanti  facilis  ct  mo- 
desta  et  quae  sane  philosophiam  deceat  animi  vestn 
natura  tantae  rei  obtinendae  spem  tribuit.Vcrum  «t 
aliquid  rationis  ailerre  videar,taceo  quidem  sscula- 
rium  litterarum  de  amicitia  8ententiaB,ne,quoniain 
eis  apprime  incubui3tis,Horatianum  %  illud  doctis- 
simorum  ore  tritum  mcrito  accipiam  : 

In  silvam  ne  ligna  FeraB 

UoaAT,  Satffr.  lib.  i,  sat  iO. 

Deuscertenoster  nedum  aliquam  aspernandiami* 
notarius   fuerat,  et  vir   erat,  quantum  ferebat  ill* 


433 


EPISfOLiE. 


434 


cos  oocaflioBem  relinqueret,  (a)  diligendos  omnino 

iaimicos  ppffiscripeit.  Itaque  patienter,  quffiso,  et 

bemgn^  advertite  animum,dum  altius  meas  repeto 

cogitatioDOS,ut  nosse  possitis  quam  hoc  non  perpe- 

fam  nec  juvenili  moliar  levitate.  Amor  litterarum 

ab  ipso  fere  initio  pueritiae  mihi  est  innatus,  nec 

earum,  ut  nunc  a  plerisque  vocantur,  superstitiosa 

otfa  fastidio  sunt.Et  nisi  intercessisset  inopia  prae- 

eeptorum,etlougositu  collapsapriorum  studia  pene 

ijiteris86at,Iargiente  Domino  meae  aviditati  satisfa- 

eere  forsitan  potuissem.  Siquidem  vestra  memoria 

per((»)  famosissimum  imperatorem  Caro}um,cui  lit- 

tere  eo  usque  deferre  dehent  ut  aeternam  ei  parent 

memoriam,  ooepta  revocari,aIiquantum  quidcm  ex- 

tulere  caput,  satisque  constitit  veritate  subnixum 

praeclarum  dictum :  {c)Hono3  atit  artes^el  accendun 

tw  mnes  ad  studia  glorix,  Nnnc  oneri  sunt  qui 

aliquid  discere  aifectant ;  et  velut  in  edito  sitos  loco 

Btudiosos  quosque  imperiti  vulgo  aspectantes,  si 

quid  in  eis  culpae  deprehenderint,  id  non  humano 

vitio,8ed  quaiitati  disciplinarum  assignant.Ita  dum 

aiii  dignam  sapientiis  palmam  non  capiunt,aliifa- 

mam  verentur  indignam,  a  tam  praeclaro  opere  de- 

stiterunt.Mihi  aatis  apparet  propter  se  ipsam  appe- 

tenda  sapientia :  cui  indagand»  a  sancto  metropoli- 

tano  episcopo  (rf)  Aldrico  delegatus,doctorem  gram- 

matics  sortitus  sum,  pra^ceptaque  ab  eo  artis  ac- 

oepi.  Sic  quoniam  a  grammatica  ad  rhetoricam  et 

deinceps  ordine  ad  ceeteras  liberales  disciplinas 


Ji  transire  hoo  tempore  fabula  tantum  est,  oum  9 
deinde  auctorum  voluminibus  spatiarialiquantulum 
ccepissem,  et  dictatus  nostra  aetate  confecti  displi- 
cerent,proptcrea  quod  ab  illa  TuIIiana  caeterorum- 
que  gravitate,quam  insignes  quoque  Ghristians  re-* 
ligionis  viri  aemulati  sunt,oberrarent,venitin  manus 
meas(^)  opus  vestrum,quo  memorati  imperatoris  claf* 
rissima  gesta  (liceat  mihi  absque  suspicione  adula- 
tionis  dicere)  clarissime  litteris  allegastis.Ibi  elegan» 
tiam  sensuum,ibi  raritatem  conjunctionum,  quam 
in  auctoribus  uotaveram^  ibidemque  non  longissi- 
mis  periodis  impeditas  et  implicitas  ac  modicis  ab- 
solutas  spatiis  sententias  inveniens,amplexus  sum. 
Quare  cum  et  ante  propter  opinionem  vestram^ 
quam  sapiente  viro  dignam  imbibcram,tum  prsci- 

j^  pue  propter  expertam  mihi  illius  libri  facundiam,de- 
sideravi  deinceps  aliquam  nancisci  opportunitatem 
ut  vos  praesentes  alloqui  possem ;  ut  quemadmodum 
vos  mea3  parvitati  vestra  tum  probitas  sapientia  fece- 
rat  claros^ta  me  vestrae  sublimitati  meus  etiam  erga 
vos  amor  et  erga  disciplinas  studium  commendaret. 
Neque  vero  id  optare  desistam  quandiu  ipse  (/)inco- 
lumis  in  hac  vita  vos  esse  cognovero.Quod  posse  con- 
tingere  hoc  magis  in  spem  ducor  quo  ex  Gallia  huc 
in  Transrhenanam  concedens  regionem  (</)  vobis  vici- 
nior  factus  sum.Namapraefato  episcopo  ad  venera- 
bilem(/i)Rabanum  directus  sum,utiabeoingressum 
caperem  (i)  divinarum  Scripturarum.  Ergo  cum  ad 
vos  iturum  hinc  ejus  nuntium  comperissem^primo 


la)DUigendos  inimicos. Vide  qu^  adnotavimus  ad 
libram  ni.Solviani  de  ^bernatione  Dei.Sed  de  hoc 
rursum  agemus  in  notis  ad  epistolaa  Ruricii,epis-  G 
oopi  Lemoviceaais. 

(b)  Pamosissimum.  Epitheton  illud  Garolo  Magno 
tribuitur  in  Vita  quoque  Ludovici  Pii,qu8e  sicinci- 
pit  iFamosu  Jiifiui  regum.nullifiue  suo  tempore  post- 
V^nendus^  CaroUts,  etc.  Item  in  vita  iElfredi  regis 
Mg)o-Saxoauin,quam  Asserus  Menevensis  descri- 
psit :  Carolum  iuwn  magnum  et  famosissimum 
Ftancorum  regem  adiit.  ^rmier  auctorem  vitas  Lu- 
dovici  Pii^  et  Asserum  Menevensem,  qui  epitheton 
iilQd  tnbuunt  Carolo  Magno,  tributum  auoque  ei 
animadverti  ab  Herico  monacho  Antissioaorensi  in 
epistola  ad  Garolum  Galvum.  «  Illud  vel  maxime 
irobis,  in(|uit,  eeternam  parat  memoriam,  quod  fa* 
mosissimi  avl  vestri  Garoii  studium  erga  immbrtales 
diaciplinas  non  modo  ex  eequo  repraesentatis,verum 
etiam  ineomparabili  fervore  transcenditis ;  dum 
<(ttod  ille  sopitis  eduxit  cineribus,vos  fomento  mul- 
Uplici  tum  beneficiorum,  tum  auctoritatis,  usciue- 
<iuaqiie  provehitis,  imo,  ut  sublimibus  sublimia  D 
conferam,ad  sidera  perurgetis.  »  Et  videtur  omnino 
Hericus  habuiflse  ob  oculos  hanc  Lupi  epistolam. 
Vetas  codex  monasterii  Aureae  Vallis,  laudatus  a 
Joanne  Chapeavillo  in  Adnotationibus  ad  tomum 
Drimum  Uistoriae  Episcoporum  Leodiensium,  pag. 
^4  :  «  Temporibus  Gerbaldi  et  WaIcandi,Leoaien- 
sium  pontiucum,  Carolus  famossimus  imperator 
Romanus  plurimas  a  fundamrntis  construxit  Eccle- 
sias.  » 

(c)  Honof  atii  ar/ei.Sumptum  ex  Gicerone  in  libro 
primoTascalanarum  QuaBstionum.Meminit  ejusloci 
etiam  Symmachus  lib.  i,  epist.  43 :  Vclus  senlentia 
^^inquit,arlej  honore  nutriri.Wide  eumdem  Sym- 
machum  in  epist.  79  et  96  ejusdem  libri. 

(d)  AldricOf  Ferrariensi  tum  abbate  post  Adalber- 
tum,  poBtea  vero  Senonum  archiepiscopo  ante  We- 
iMloaem»  ut  diioetur  ad  epistolam  29. 


(e)  Opus  vestrum.  Id  est,  liber  E^nhardi  de  Vita 
Garoli  Magni,  qui  in  omnium  manibus  versatur.Ex 
hoc  porro  Liupi  loco  recte  collegerunt  viri  docti  falli 
eos  qui  librum  iilum  de  Vita  Garoli  abjudicant  Egin- 
hardo. 

(f)  InColumis.Pro  incotumes,  in  accusativo  plurali. 
Istud  enim  refertur  ad  Eginhardum.Notus  est  vete- 
rum  mos,qui  arbitrio  consilioque  auris  usi,accusa- 
tivosplurafestertiae  declinationis  interdum  inClecte- 
bant  per  t5,  intcrdum  per  es^  ut  Probus  Valerius 
observat  apud  A.Gellium  lib.  xui,  cap,  19,Noctium 
Atticarum.Ego  existimo  antiquos  non  aliam  ob  cau- 
sam  variasse  eas  inflexiones  quam  ut  vitarent  simi- 
liter  cadentia,qua3  esse  insipida  et  inertia  et  puerilia 
facetissime  signiiicat  Lucilius  apud  eumdem  Gel- 
lium  lib.xviir,cap.8.Patrum  denique  nostrorum  me- 
morianonnulli  viri  eruditissimi  vetustum  hunc  usum 
revocarunt  in  scribendo.  Vide  Priscianum^  lib.  v. 

(g)fiobismcinior.Q\x\d^  nimirum  Lupu8,qui  studio- 
rum  causa  profectus  erat  in  Germaniam,  morabatur 
apud  Rabanum  in  monasterio  Fuldensi.  Eginhar- 
dus  vero  habitabat  in  monasterio  Seiigenstadiensi. 
Utrumque  autem  monasterium  in  dioecesi  Mogun- 
tina  situm  est. 

(h)  Rabanum.  Monachum  et  abbatem  Fuldensem, 
tandem  vero  archiepisoopum  Moguntinum,  virum 
eruditis8imum,cujus  multa  exstant  iliustria  ingenii 
monumenta.  Ad  eum  scripta  est  epistola  40  Lupi,in 
qua  eum  vocat  praecoptorem  suum. 

(i)  Divinarum  Scripturarum.  Quarum  celeberri- 
mus  per  ea  tempora  interpres  erat  Rabanus,  abbas 
Fuldensis.  Tum  vero  Lupus  erat  diaconue.  Mirum 
autem  in  modum  deditus  erat  studio  sacrarum  lit- 
terarum.Quse  causa  fuit  ut  Rabanum  oraverit  com- 
mentaria  scribere  inEpistoIasPauIi :  cuioperi  tum 
demum  incubuit  Rabanus,postauam  Lupus  a  ^ulda 
redierat  in  Galliam.Vide  epistoiam  Rabani  ad  Lu- 
pum,  qusB  cdita  est  kiter  elogia. 


435 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


436 


quasdam  yerborum  obscuritates,ayobi8uti  elucida- 
rentur,mittendas  proposui ;  deinde  prsstare  yisum 
est  ut  etiam  hanc  epistolam  dirigere  debuissem;  quAB 
si  a  yobis  dignanter  4  accepta  iuerit,  exoptabili 
me  affectum  munere  gratulabor.  Sed  semel  pudo- 
ris  transgressus  limitem^etiam  hoc  postulo  ut  quos* 
clam  librorum  yestrorum  mihi  hic  posito  commode- 
tis.Quanquam  multo  sit  minus  libros  quam  amici- 
tiam  flagitare.  Sunt  autem  hi.TuUii  de  rhetorica 
liber ;  quem  quidem  habeo,sed  in  plerisque  mendo- 
sum.Quare  cum  codice  isthic  reperto  illum  contuli ; 
et  quem  certiorem  putabam,  mendosiorem  inyeni. 
Item  ejusdem  auctoris  de  rhetorica  tres  libri  in  dis- 
putatione  ac  dialogo  de  OratorcQuos  yos  habere  ar- 
bitror,propterea  quod  in  (a)  brevi  yoluminum  vestro- 
rum  post  commemorationem  libri  ad  Herennium, 
interpositis  quibusdam  aliis,scriptum  reperi :  Cice- 
ranis  de  rhetorica.ltem  :  Explanatio  in  libros  Cicero- 
nts.Prffiterea  :  {b)  A  Gellii  noctium  Atticarum.Sed  et 

(a)  Brevi  voluminum.  Inrra  ep\si.80, Brevetetiamf 
guos  de  facultate  monasterii  vestri  mittere  debuistis. 
Epistola  missaeconcilio  Garthaginensi  ad  episcopos 
NumidiffiyMauritaniffi  utriusque,TnpoIis  et  provm- 
cie  Proconsularis,  anno  397  :  <c  Brevem  vero  statu- 
torum(in  quo  omnia  yidentur  esse  compIexa,etqu8e- 
dam  diligentius  oustodita)  huic  ( pistofs  subdi  feci- 
mus ;  ut  compendio,quas  decreta  sunt,recensentes, 
BoIIicitius  observare  curemus.  »  Unde  et  in  codice 
Gancnum  Ecclesise  Africanse  caput  94,in  ^uo  reccn- 
sentur  causs  quffi  agendae  sunt^sic  inscriptum  est, 
Brevis  causarum,  Garolus  Magnus  in  Capitulis  anni 
813  :  «  De  rebus  quffi  Hildegards  reginae  tradiias 
fuerunt,  volumus  ut  fiant  descripts  breves^  et  ipsffi 
breves  ad  nos  fiant  adducts.  »  Libro  iii  Capitular., 
cap.  82  :  «  Non  solum  beneflcia  episcoporum,  vel 
abDatum,abbatissarum,  atque  comitum,sive  vasso- 
rum  nostrorum,sed  etiam  nsci  nostri  describantur 
in  breve.  »  Breves  itaque  tum  dicebant,quos  vulgus 
rotulos  et  inventaria  vocat,  ut  ad  Gapitula  Garoli 
Galvi  observatSirmondus.Inde  Inbreviare  in  eisdem 
Gapitulis,  id  est,  in  breves  seu  pittacia  referre  et 
describere.  Inde  etiam  Inbreviatorj  sive  descriptor 
stipendiorum  regalium,  in  Documento  de  examma- 
iione  Willeberti,  episcopi  Gatalaunensis. 

(6)  y/  Geltii.MRgnum  hac  nostra  et  superiori  setate 
certamen  fuit  inter  eruditos,  scribendumne  foret 
AtGelliuSt  an  vero  Agellius  unica  dictione.  In  veteri 
isto  codice  diserte  ubique  scriptum  esiA.Gellius  in 
duobus  locis  in  quibus  hic  auctor  laudatur. 

(c)  Vestrae  conjugis.Ex  hoc  loco  itemque  ex  seguen- 
tibus  epistolis  jamprldem  cellegerunt  viri  docti  auc- 
toritatem  conciliari  possc  narrationi  de  conjugioEgi- 
nhardi  cum  Imma  Garoli  Magni  fllia,  quaD  exstat  in 
Ghronico  monasierii  Laurishamensis.Ea  sic  habet : 
«  Eginhardus,archicapellanus  notariusque  impera- 
toris  GaroIiyCum  in  auia  rcgia  laudabiliier  ser>'iens, 
diligereturab  omnibus,afilia  quoque  ipsius  impera- 
torislmma  nomine,regi  Graecorum  desponsata,ama- 
batur  ardentius.  Aliauantum  tempons  fluxerat,  et 
amor  alternus  quotidie  inter  ambos  per  augmenta 
crescebat.  Utrosque  enim  timor  retardavit,et  offen- 
sio  regia,  ne  tam  gravia  conveniendi  inirent  cona- 
mina.Sed  amor  improbus  omnia  vincit.Deniquecum 
idem  vir  egregius  irremediabiliter  amando  aestuaret, 
auresque  virginis  per  internuntium  appellare  nec 
pr£Sumeret,novissime  sumpta  de  semctipso  fiducia, 
noclurno  tempore  latenter  ad  puella;  tendebat  habi- 
taculum.  Ibidemque  pulsans  clanculuui,  et  intrare 
permissus,tanquam  allocuturusjuvenculam  dc  rega- 
li  mandatOyStatim  versa  vice  solus  cum  sola  secretis 


A  alii  plures  in  predicto  brevi :  quo8,siDeu8apud  vos 
mihi  gratiam  dederit,istis  remissis  accipiens  deBcri- 
bendos  mihi,dum  hic  sum,ayidissimecurarecupio. 
Exonerate,  qusBSO,  verecundiam  meam,que  suppli- 
co  facientes ;  meque  rimantem  amaras  liiterarum 
radices,earum  jam  jucundissimis  explete  fructibus: 
illo  vestro  facundissimo  eloquio  incitate ;  que  si 
meruero,tantorum  beneficiorum  gratiayquoad  viie- 
ro,  semper  mihi  habebitur.  Nam  quae  vos  eorum 
merito  sit  remuneratio  secutura  nonopusestdice- 
re.PIurima  scribenda  in  alia  mens  suggessit ;  sed 
vestrum  ingenium  meis  ineptiis  ultra  remorari  non 
debui,quGd  scio  vel  exterioribus  occupatum  utilita- 
tibus,  vel  circa  intimas  et  abditas  philosophifi  ra- 
tiones  intentum. 

g  5  EPI8T0LA  IL 

AD  EUMDEM. 

Desiderantissimo  prsceptori  Eginhardo  LupuB. 
Molestissimo  nuntio  de  excessu  yenerabilis  (f)  ve- 

usus  alIoquiis,et  datis  ampIexibu8,cupito  satisfecit 
amori.  Interea  cum  jam  appropinquante  luce  diei, 
per  silentia  noctis  unde  venerat  regredi  vellet,  de 
improviso  nivem  haud  modicam  decidisse  cognovit; 
et  ne  per  vestigia  pedum  virilium  agnitusproderetur, 
foras  exire  timuit;  ambo8que,pro  conscientia  facti, 
anxietas  simul  et  formido  intus  remanere  compulit. 
Gumpue  nimia  sollicitudine  fluctuantes  (juid  factc 
opus  esset  deIiberarent,tandomeIegantissimajuven- 
cula,quam  audacem  faciebat  amor,consilium dedit 
ut  ipsa  quidem  super  se  insidentem  inclinataexci- 
perei,eumque  usque  ad  locum  illius  hospitio  conti- 
guum  ante  lucanum  ceportaret;  ibique  eo  deposito 
rursum  pereadem  vestigiacautiusobservatarediret, 
C  Eam  noctem  impcrator  divino,ut  creditur,nutu  io- 
somnem  duxit ;  ailuculoque  consurgeDS^eminusque 
de  aula  prospiciens,  intuiius  est  liliam  suam  sub 
praefato  onere  nutanti  ^ressu  vix  incedere,  et  ad 
condicium  locum  deposita  quam  gestabat  sarcina 
celeri  repedare  recursu.QuibusmuItointuitu  perspe- 
ctis,  imperator  partim  admiratione,  partim  dolore 

Scrmotus,  non  tamen  absque  diyina  aispositione  id 
eri  reputans,sese  continuii,et  visa  interim  silentio 
Buppres8it.IntereaEginhardus  sibi  consciu8,certu&- 
que  rem  nullo  modo  dominum  suum  regem  diu  la- 
tere  posse,  tandcm  inter  angustias  reperto  consilio 
imperatorem  aggreditur,  flexis  genibus  missionem 
postulans,asseren8  tot  et  tantis  servitiis  suis  condi- 
gna  non  rependi  preemia.  His  auditis,  rex,dissimu- 
lato  rei  et  eventu  etexitu,diu  conticuit.Dehinceum 
certiflcans  se  postulaiioni  ejus  quantocius  responsu- 
rum,diem  constituit;statimque  consiliarios  prinios- 
que  sui  regni  et  csieros  cjuosque  sibi  fanili&r^ 
D  passim  evocatosconvenirejussit.GongregataitaqQe 
magniflca  diversarum  dignitatum  rrequentia,  ita 
exorsus  est,  imperaioriaminquiensmiyestatcmni- 
mis  injuriatam  esse  et  despectatam  in  indignafili» 
suac  notariique  sui  copulatione.et  exinde  non  medio- 
cri  sese  agitari  perturbatione.Quibus  nimio  stupote 
perculsis,et  de  rei  novitdita  et  magnitudine  quibus- 
dam  adhuc  ambi^entibus^rexinnotuiteisevidentius, 
referens  eis  a  primordio  quid  per  semetipsam  ocu- 
lata  flde  cognoverit,consinumqueeorumatque8en- 
tentiam  exposlulans  superhoc.Atilli  interse  diversi 
diversa  sentienies,in  prssumptorem  hujus  rei  duras 
et  varias  dedere  sententias ;  aliis  sine  exemplo  pu- 
niendum,aliis  exsilio  damnandum,  aliis  alio  modo 
disperdendum  (ut  cuique  impetus  erat)  adjudicanti- 
bus.Porro  quidam  ex  eis  tanto  mitiores  qaanto  sa- 
pientiores,habita  secum  deiiberatione,quam  intims 
regem  exoravere  quatenus  ipse  rem  per  semetipsum 


431 


BPlSTOLiE. 


438 


stre  conjugis  con8ternatus,plu8  quam  unquam  vo-  A 
bis  nunc  optarem  adesse  ;  ut  vestram  mcBstitiam 
vel  (a)  mea  compassione  levarem,  vel  concepto  sensu 
ex  divinis  eloquiis  assiduo  sermone  solarer.  Verum 
donec  id  Deus  prffistet  esse  possibile,  suggero  ut 
memores  humanae  conditionis,  quam  merito  peccati 
contraximus,  modice  sapienterque  feratis  quod  ac- 
cidit.  Neque  enim  huic  infortunio  cedere  debetis, 
qui  blandimenta  (b)  lenioris  fortuns  forti  semper 
anifflo  devicistis.  Invocato  itaque  Deo,  nunc  illas 
tolerantis  vires  expromite,  ad  quas  charissimum 
qoeffliibet  casu  simili  deprehensum  probabiliter  vo- 
caretis.  Opto  vos  valere  feliciter. 


B 


EPISTOLA  III. 

EGINHARDI   AD   LUPUM. 

Eginhardus  Lupo  suo  salutem. 

Omnia  mihi  studia  omnesque  curas  tam  ad  meas 
quam  amiconim  causas  pertinentes  exemit  et  excus- 
sit  dolor  quem  ex  morte  olim  fldissimas  conjugis, 
jam  nunc  (c)  charissimse  sororis  ac  sociee,  gravissi- 
mum  cepi.  Nec  finiri  posse  videtur ;  quoniam  exstin- 
ctionisiliius  qualitatem  adeo  tenaciter  memoria  reti- 

examinare  et  secundum  divinitus  ei  coliatam  sapien- 
tiam  difdnire  dignaretur.  Verum  ubi  rex  singulorum 
circa  se  afTectuin  ponderavit,  et  inter  diversorum 
sententias  quid  potissimum  consilii  sequeretur  ex- 
pendit,  sic  eos  allocutus  est. « Non  ignoratis,  inquit, 
R  bumanum  genus  variis  subjectum  esse  casibus  et 
«  frequenter  evenire  ut  res  noonullae,  quae  contrariis 
« initiis  inchoantur,  meliorem  aliquando  sortiantur 
■  exitum.Proinde  non  est  desperandum ;  sed  potius 
«  super  hac  re,  quae  et  gravitate  et  novitate  sui  no-  n 
M  strum  exsuperat  in^enium^  divinae  providentiaa 
« (qus  nunquam  in  sui  dispositione  fallitur,quaeque 
«  etiam  maas  bene  uti  novit)  pietas  est  cxspectanda 
0  et  expetenda.  Quapropter  tam  tristis  facti  a  notario 
« meo  non  exigam  poenas,  per  quas  infamia  filiae 
«  mes  magis  videbitur  augeri  quam  minui.  Unde 
•  dignius  et  laudabiiius  imperii  nostri  glorise  arbi- 
« tramur  congruere  ut  data  adolescentiae  venia,  le- 
« dtimo  eo8  matrimonio  conjungam,et  rei  probrosae 
« nonestatis  colorem  superducam.  »  Regis  igiturau- 
dita  sententia,  fitincomparabile  gaudium,  magnitu- 
doque  animi  ejus  ac  mansuetudo  summis  efTertur 
laadibus.lnterim  Eginhardusjussus  adesse  insredi- 
tur;quem  Rex  ex  opinato  salutans,ita  eum  placito 
vultu  alloq  uitur : «  Jamdud  um  auribu  s  nostris  a  vobis 
«  delata  est  querimonia  quod  servitiis  vestris  regali 
'(  munificentia  hactenus  non  responderimus  digne. 
«  Sed,  ut  verum,  fatear,  maxime  super  hoc  culpanda 


«  es^vestra  negligentia.  Quandoquidem  licet  susti-  ^ 
« neam  tot  et  tanta  negotia  soius,tamen  si  c{uid  volun-  ^ 
«  tatis  vestrse  compertum  haberem,servitia  vestra  di- 
«  gno  fuissem  prosecutus  honore.  Verum  ne  vos  diu- 
«  tino  sermone  protraham,  querimoniis  vestris  am- 
«  plissima  donatione  satisfaciam ;  et  ut  vos  etiam  fi- 
«  oelem  mihi  ut  prius  et  benevolum  posthac  sentiam, 
« juri  vestro  nuptum  tradam  meam  filiam  vestram  sci- 
«  iicet  portatricem,  quse  quando^ue  alte  succincta 
«  vestrae  subvectioni  satis  se  morigeram  exhibuit.  » 
Protinas  ad  regis  edictum  cum  multo  comitatu  ad- 
ducta  est  ejua  filia :  quee  roseo  vultum  perfusa  pu- 
dore,tradita  est  per  manus  patris  in  manus  prffidicti 
Eginhardi  cum  dote  plurima,praediorum  quoque  non- 
aullorum,cum  innumeris  aureis  argenteisque  dona- 
nis  aliisque  pretiosis  supellectilibus.  Hactcnus  cx 
dbronico  Lanrisbamensi.  Vide  similem  historiam  de 
sorore  Henrici  II  imperatoris  apud  Radulfum  de  Uu 


net,  ut  inde  penitus  non  possit  avelli.  A  Huc  acceitit 
quod  ipsum  dolorem  identidem  accumulatet  vulnus 
semel  acceptum  exulcerat,  quod  vota  scilicet  nostra 
nihil  valere  permissa  sunt,  ac  spes  quam  in  (d)  mar- 
tyrum  meritis  atque  interventione  collocavimus  ex- 
spectationem  nostram  ex  asse  frustrata  est.  Inde 
evenit  ut  solantium  verba,quee  aliorum  moestitiee  me- 
deri  8oIent,pIagam  cordis  nostri  recrudescere  potius 
faciant  atque  rescindant,  cum  me  aequanimiter  ferre 
Jubent  infortunii  molestias  quas  ipsi  non  sentiunt^ 
atque  in  eo  censent  mihi  gratulandum  in  quo  nullum 
gaudii  vel  Isstitiae  valent  demonstrare  vestigium.Quis 
estenim  mortalium  cui  mens  constet,  quique  sanum 
sapiat,  qui  sortem  suam  non  defleat,  et  qui  se  in- 
felicem  ac  miserrimum  non  judicct^cum  in  afflictione 
positus  eum  quem  votis  suis  fauturum  fore  credide- 
rat  aversum  atque  inexorabilem  experitur  ?  Heeccine 
talia  tibi  vidcntur  ut  suspiria,  ut  lacrymas  homun- 
cioni  tantillo  commovere,  ut  ipsum  ad  gemitum  et 
planctum  concitare,  ut  etiam  in  desperationis  bara- 
thrumdejicerepotuissent?  Et  utique  dejecissent,nisi 
divins  miserationis  ope  sufTuItus  quid  in  hujusmodi 
{e)  causis  aut  casibus  majores  ac  meliores  nostri  te- 

ceto,  pag.  470 ;  Henricum  de  Knygthon,  pag.  2326,  et 
M.  Cnronicon  Belgicum,  pag.  107.  De  matrimonio 
porro  Eginhardi  vide  Bernardum  a  Mallinckrott  in 
tractatu  de  Cancellariis  imperii  Germanici,  pa{^.  22. 

(a)  Mea  compassione.  Pars  enim  solatii  est,amicum 
haocre  qui  mcerori  nostro  participet,  sortemque 
nostram  nobiscum  deploret  ac  defleat. 

(6)  Lenioris  fortunas.  Recte  admonet  Lupus  debere 
Eginhardum  acceptam  nuper  calamitatem  ferre  pa* 
tienter^qui  secundam  fortunam  forti  semper  animo 
tulerit.  Difficiliua  enim  reperiuntur  qui  secundam, 
quam  qui  adversam  fortuoam  bene  ferant.Secundis 
enim  rebus  insolescunt  plerique  homines  et  efferun- 
tur ;  adversis  omnes  ad  temperantiam  moderatio- 
nemque  revocantur ;  ut  ait  conterraneus  meus  M. 
Aut.  Muretus,  lib.  v  Variarum  Lectionum  cap.  15. 
Hinc  illa  Galbae  vcrba  ad  Pisonem  futurum  princi- 
pem :  »  Fortunam  adhuc  tantum  adversam  tulisti. 
Secundas  res  acrioribus  stimulis  animos  explorant : 
quia  raiseriaj  tolerantur,  felicitate  corrumpimur,  » 
apud  Tacitum,in  libro  primo  Historiarum.El  apud 
Quintum  Curtium  in  libro  decimo,Alexander  incre- 
pans  milites  seditionem  velut  inceptantes  :  «  Secun- 
dis  rebus,  injuitf  quffi  circumfluunt  vos,  insanire 
cmpistis:  obliti  status  ejus,quem  benencio  exuistis 
meo  :  digni  hercule  qui  in  eodem  consenescatis ; 

3uoniam  facilius  est  vobis  adversum  quam  secun- 
am  regere  fortunam.  »  Vide  sanctum  Gregorium 
in  libro  primo  de  Cura  Pastorali,  cap.  3. 

(e)  Chariss.  sororis,  Hinc  confici  posse  puto  Egin- 
hardum  fuisse  factum  abbatem  vivente  adhuc  uxore, 
quam,  quod  commercio  conjugali  tum  abstinerent, 
fidissimam  olim  conjugem  fuisse  dixit;  tum  vero 
cum  mortua  est,  charissimam  sororem,  sociam  ac 
contubernalem.  Eginhardus  in  epistola  32.  Imma, 
soror  dilectissima,  nis  esto  adjutrix  tibique  animam 
commendo. 

(d)  Martyrum,  Id  est,  sanctorum  Marcellini  et  Pe- 
tri,qui  in  monasterio  Seligen8tadiensi,cujus  abbas 
erat  Eginhardus,  iacent,  illuc  translati  opera  ejus- 
dem  Eginhardi.  Vide  notas  ad  epistolam  60. 

(e)  Causis  aul  casibtts.  Ego  arbitror  voces  illas.  cau- 
sis  au/,  esse  superfluas,aamonitionemquees3e  libra- 
rii,  qui  cum  divinare  non  potuisset  quidnam  potius 
legendum  csset,  causis  aut  casibus^  utrumque  posuit, 


4ii9 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


4M 


Qidtdttm  servandumque  Banxissent  ad  inquirendum 
subito  me  convertissem.  Erant  ad  manum  docto- 
res  egregii  nedum  non  spernendi,  verum  omni- 
modis  audiendi  atque  sequendi,  gloriosus  videlicet 
martyr  Gyprianus,etillustrissimi  sacrarum  divina- 
rum  litterarum  expositores  Augustinus  atque  Hiero- 
nymus ;  quorum  sententiis  ac  saluberrimis  persua- 
aio&ibusaaimatusdepressum  gravi  moek^ore  cor  sur- 
8um  levare  oonatus  sum,  ccepique  mecum  seduio 
reputare  7  quid  super  excessu  charissimffi  contuber- 
nalis  sentire  deberem,(a)  cujus  mortalitatem  magis 
quam  vitam  videbam  esse  finitam.  Tentavi  etiam 
si  possem  a  memBtipso  exigere  ut  id  ratione  apud 
me  fieret  quod  longa  dies  solet  cfTicere  ;  scilicet  ut 
vulnus  quod  animo  nostro  nondum  sperata  morte 
repentinuB  casus  inflixit  cicatriccm  ducere  ac  spon- 
tanee  oonsolationis  medicamento  sanescere  incipe- 
ret.  Sed  vulneris  magnitudo  facilitati  resistit ;  et 
licet  Baluberrima  slnt  quee  a  memoratis  doctoribus 
ad  mitigandum  gravem  dolorem  velut  a  peritissimis 
idemque  mitissimis  medicis  ofTeruntur,  plaga  qu» 
adhuc  sanguinem  trahit  sanandi  maturitatem  non- 
dum  admittit.  Hic  fortasse  miraris  ac  dicis  ex  hu- 
jusmodi  occasione  natum  dolorem  tam  longum  ac 
diutumum  esse  non  debuisse,  quasi  in  dolentis  sit 
potestate  quando  id  finiatur  quod  ille,  quando  in- 
ciperet,  neque  in  potestate  habuit,  neque  praescivit. 
Metiri  tamen  posse  videtur  doloris  ac  moeroris  ma- 
gnitudo  sive  diuturnitas  de  eorum  qua3  acciderunt 
damnorum  quantitate  :  quae  ego  cum  quotidic  in 
omni  actione^  in  omni  negotio,  in  tota  domus  ac 
fttmiiiaB  administratione,  in  cunctis  quae  vcl  ad  divi- 
num  vel  humanum  ofliclum  pertincnt  disponendis 
atque  ordinandis  immaniter  sentiam,  qui  fieri  po- 
test  ut  vulnus  quod  tot  ac  tanta  incommoda  intulit, 
cam  crebro  tangitur  non  recrudescat  potius  et  re- 
novetur  quam  sanescat  aut  solid  etur  ?  Arbitror  enim^ 
nec  vereor  quod  haec  opinio  falsum  me  habeat,hunc 
dolorem  atque  anxietatem,  quaB  mihi  de  charissimss 
conlubernalis  occasione  exorta  est,  perenniter  me- 
cum  perseveraturam  donec  id  ipsum  temporis  spa- 
tium  quod  8  Deus  mihi  ad  hanc  miseram  ac  tempo- 
ralem  vitam  concedere  voluerit  debito  sibi  termino 
flniatur :  quam  tamen  proflcuam  potius  mihi  quam 
noxiam  hactenus  exp^rior,  cum  animum  ud  Ista  et 


A  prospera  festinantem  velut  qnibusdam  freniB  aique 
habenis  remoratur  ac  retinet,  mcntemque  ad  revo- 
cationem  mortis  revocet,quam  ad  spem  et  amoTem 
longaevitatis  odium  atque  obli  vio  scnectutiB  illexeTat. 
Video  mibi  non  multum  superesse  temporis  ad  vi- 
vendum,  licet  quantum  id  esse  debeat  mihi  penitQa 
ignoretur.  Sed   hoc  certissimum  teneo,  et  rec6BB 
natum  cito  posse  mori,  et  (b)  senem  diu  non  posse 
vivere.Ac  proinde  longe  utilius  ac  beatius  fore  cen- 
seo  ipsam  temporis  incerti  brevitatetn  cnta  lactn 
quam  laatitia  ducere.  Quia  si  secundum  Domintcam 
vocem  beati  ac  felices  erunt  qui  lamentantnr  et 
lugent  (Matth.  v),  e  contrario  infelioes  ac  niiseri 
flent  qui  dies  suos  in  jugi  et  continua  laetitia  fmire 
non  metuunt,  gratias  ago  atque  habeo  charitati  tus, 

j.  quod  me  per  Utteras  tuas  consolari  dignatus  es. 
Neque  enim  majus  aut  certius  tnae  erga  me  dile- 
ctionis  indicium  dare  potnisti  quam  aegro  aJtqne  ^- 
centi  manum  exhortatiohis  porrigrado,  moneDdo- 
que  ut  surgcrem,  quem  mente  prostratum  ac  ma^- 
rore  depressum  ignorare  non  poteras.  Bene  vale, 
charissime  ac  desiderantissime  fili. 

9  EPISTOLA  IV. 

AD  KOINHARDUM. 

Epistolam  vestras  dignationis  calamitatem  qiis 
dudum  vobis  contingit  graviter  querentem  haud 
quaquam  mediocriter  commota  menteperlegi,con. 
fectumquc  vestrum  animum  tam  diuturni  mffiroris 
anxietate  vehementer  indoiui.  Et  quamvis  qui  me 
longe  prasstent  amicorum  solatia  tentaverint  boiic 
C  tantum  levare  dolorem,ncc  tamen  ob  eam  rem  pro- 
feccriut,  ut  litteris  vestris  satis  eminet,  quod  ipsi 
casus  vestri  considerationem  non  satis  ad  se  admi- 
serunt,  eo  usque  ut  eorum  quidam  super  excessu 
gratissimae  quondam  uxorisgratulandum  monerent^ 
quod^  ut  opinor,  nihil  ad  consolationem  pertinei 
non  tam  «etatis  levitate  vel  ingenii,  quod  exiguum 
sentio,  confldeqtia  quam  proni  erga  vos  amoris 
magnitudine  hasc  rursum,  qualiacunque  sint,  in 
vestri  solatium  non  sum  veritus  cudere.  Siquidem 
conscius  mihi  sum  intimum  me  (r)  nobilissimsillius 
feminse  morte  cum  vestra,  tum  etiam  ipsius  vice 
traxisse  dolorem;  quem  atrociler  exasperanlem 
vestrae  litterae,  fateor,  recrudescere  coegerunt.Unde 


lectori  judicium  integrum  relinquens.  Vide  notas 
ad  epistolam  122. 

(a)  Cujus  mortalUatem.lmiiaium  ex  Plinio  in  epi- 
stola  prima  libri  secundi ;  ubi  de  Virginii  Rufi 
morte  sic  loquitur  :  Si  tamen  fas  est  aut  flere,  aut 
omnino  martetn  vocare^  qua  tanti  viri  mortalitas  magis 
finita  Quam  vUa  est, 

(6)  oenem  diu,  etc.  Repetit  istud  ipsum  Lupus  in- 
fra  epist.84.Sumptumest  autem  ex  epistoia  Hiero- 
nymi  ad  Principiam,  in  qua  mores  Marcellae  de- 
scribit.  Haec  ergo  cum  virum  juvenis  admodum 
extulisset,  desideriumque  exstincti  non  posset  pati, 
a  secundis  nuptiis  abstinere  decrevit.  Verum  ea 
erat  Marcellae  nobilitaSj  ea  species  oris,  ea  gratia, 
ut  plane  constet  laboriosum  et  difficile  negotium 
suscepisse  illam  cum  in  ea  nobilitate  et  aetate  con- 
tenta  esse  voluit  unico  matrimonio.  Itaque  dum 


^  multi  eam  proci  ambirent,  senex  quoque  quidam 
valde  dives,  captus  forma  mulieris,  nuptias  flagi- 
tare  ccepit,  magno  etiam  emere  paratus  iegitimos 
iilius  amplexus.AtmuIier,po8tquain  aliterprocum 
removere  non  potuit,  excusavit  ob  senectutem: 
neque  enim  esse  sehujus  flrmitudinift  ui  tot  mortos 
tam  brevi  temporis  spatio  sustinere  posset,  nam 
istum  cito  moriturnm,  quia  senex  erat.  Iljoqne 
mandante,  inquit  Hieronymus,  pos^e  et  senes  diu  m- 
vere  et  Juvenes  cUo  mori^  eleganier  lusU  :  Juvenis 
quidem  potest  cito  mori,  sed  senex  diu  vicere  non  po- 
test. 

(e)  Nobiliss.  feminae.  Uxoris  nimirum  Elginhardi. 
Itaque  cum  Lupus  eam  splendidisnatalibus  ortam 
prodat,  validum  hinc  argumentum  peti  potesi  «d 
conflrmandam  narrationem  Ghronioi  LanrishameQ- 
sis. 


441 


EPISTOLiE, 


443 


nequaquam  deeperaverim  quod  aliis,  necdum  sit  A 
datum  mihi  ut  aliquod  solatium  vobis  persuadere 
possim  a  Domino  reservatum.  Vilibus  plerumque 
remedium  quffiritur  quod  pretiosissimis  et  ariis  vi- 
gilantissima  compositis  diligcntia  frustra  diu  ten- 
tatum  eet.Itaque  flrmamentum  justi,ut  vobis  vide- 
tur,  doloriB  vestri  duas  in  partes,  epistolas  mihi 
reddendo,  divisistis.  10  Eanim  prima,  quae  et  vel 
maiima,  illa  est,  quod  vota  vestra  et  spes,  quam  in 
sanctorum  martyrum  intercessione  iocaveratis,vos 
velut  irrita  fefellerunt.Altera^quffi  proxime  primam 
aeeedit,  quod  sinister  ille  casus  quantum  vobis  im- 
perta?erit  incommodi  quotidianis  meriti  negotiis 
eogimini,dumvosonusdomesticarumdivinarumque 
renim,quod  illius  memorabilis  feminae  fida  societas 
teye  fecerat,  vestris  ex  toto  impositum  ac  relictum 
cenHcibus  obruit.  Revera  valida  utraque  res,  et  *^ 
qne  prster  sapientem,  qui  adversa  quoque  modice 
fetto  didiceriti  fkoile  quemlibet  sua  mole  possit  op- 
primere.  Ac  primo  quidem  quam  proposui  pariter 
aonabor  non  snbvertere  ac  penitus  auferre  (quod 
prersus  impoBsibile  perfectis  etiam  oratoribus,  si 
esfioot,  video,  multo  magis  mihi),  sed  tenuaro,  im* 
becillemque  inspectu  rationis  efPicere.  Gerte  hinc 
movemini,  certe  hinc  Bflicimini,  quod  vos  cassa 
vota  fni8Ftrata  sint,  ac  spes  in  martyribus,  imo  in 
Deo  sita  illuserit.  Quasi  vero  id  vobis  omnimodis 
constetquod  tantopere  poposcistis  vestrfie  uxorisque 
saluti  conducere.  Quod  sane  si  vobis  satis  explo- 
ratum  fuisset,  aerioris  justique  doloris  ingens  csse 
videbatur  fomes,  dum  vos  non  quasi  filium  corripe- 
ret,eed  veloti  in  adversarium  divina  censura  desse-  C 
visset.  Attamen  sic  quoque  non  desperationis  bara- 
Cbnim  Bubeundum,  sed  divinitas  infensa  precibus 
aasiduis  ac  summissa  fuerat  flectenda  patientia. 
Nanc  autem  cum  Deus  omnes  homines  salvos  velit 
fieri,ac  in  nomine  ipaius,  qui  Salvator  dicitur,nemo 
postalet  niai  qui  propri»  saiuti  proficua  flagitarit, 
enmque  vos  in  nomine  Salvatoris  plena  fide  petie- 
ritis,  quis  Bon  opinetur  non  f  1  exauditos  quidem 
V08  ad  temporale  votum,  exauditos  aulem  ad  per- 
petuam  flalutem  ?  Ego  plane  firmissime  orediderim 
et  vobis  et  uxori  ejus  etiam  immaturo  excessu  con- 
raltum.  Qaeeritis  quemadmodum  ?  Nempe  quod  con- 
jnges  ex  duobus  corporibus  in  unam  redacti  oompa- 
gem,  licet  concordissime  vixerint,  non  una  letho 
peaolvuntur ;  et  quantum  ad  usitatum  naturs  per-  n 
tinet  ordinem,  necesse  est  unum  alteri  superesse. 
Hinc  jam  vestra  prudentia  intelligit  quando  sen- 
tenUa  in  hominem  divinitus  emissa,  Terra  eSj  et  in 
tmam  ibu  (Gen.  iii),  difTerri  aliquantulum  potest, 
in  perpetuum  autem  vitari  non  poteet,  (Idis  optan- 
dom  conjugibus,  cum  uter  eorum  remansurus  sit, 
eum  fore  miperstitem  qui  sit  et  ad  calamitatem  fe- 
rendam  robustior  et  ad  justa  de  more  Ghristiano 
curanda  magis  idoneus.  Non  enim  sexu  differentia 
virtutis,  sed  animo  capienda  est.  Alioqui  non  video 
religtodcoDjugesquemadmodum  sibi  sinceroamore 
deviacti  «int.  Gum  haec  ita  se  habere  indubitata 


ratio  persuadeat,  planum  igitur  est  verisimile  esse 
non  ilii  feminae  vcnerabili  solum,  sed  etiam  vobis 
a  Deo  magnum  quiddam  prsstitum,  dum  quod  vobis 
eligendum  fuerat  ipse  ultro  ingesserit,  quanquam 
occulto,  minime  tamen  injusto  judicio.  Gerte  illa 
et  si  ex  vestro  consortio  multa  didicerat,  ita  ut  non 
sui  sexus  modo,  verum  etiam  turbam  virorum  sua 
insigni  prudentia  gravitate  atque  honestate,  qu» 
res  magnam  vit®   humanm  tribuunt  dignitatem^ 
longe  Buperaret,  ac  corpore  femina,  animo  in  virum 
profecerat,  ad  sapientin  vestre  fastigium  nunquam 
penitus  aspirasset,  nunquam  tantum  robur  semper** 
quc  8imilem,quam  in  vobis  singulariter  t%  omnes 
mirantur,  constantiam  ullis  unquam  profectibtis 
mquavisset.  Nunquam,  si  supervixisset,  tantum  ve- 
strdB  quantum  vos  et  illius  et  vestrs  perpetuse  sa- 
luti  procurare  potuisset.  Ac  per  hoc,quoniam  dum 
in  hoc  fragili  versamur  corpore,  omni   perturba- 
tione  ita  vacare  non  possumus  quin  aliquando  ali- 
qua  ffigritudinis  molestia  quatiamur,  quod   posse 
sapienti  contingcre  philosophi  putaverunt  hoc  vobis 
evenire  optem,  ut  casus  adversos,  ut  primo  aspectu 
apparet,  quibus  vulgo  inculta  mortalium  multitudo 
subruitur,vestrae  mentis  sapientia  sensim  emolliat, 
imo  divinee  voluntati  vestram  contemperet.  Deinde, 
quia  vitee  hujus  obscurissimas  tenebras  sermo  di- 
vinus  irradiat  juxta  illud  :  Lueema  pedibus  meis  ver» 
bum  /ttum,  et  lumen  semitis  nieis  {Psal,  cxviu),  quo- 
modo  ipse  formet  eamdem  vitam  penitus  intuendum 
est.  Nimirum  in  Dominica  oratione  quotidie  dici- 
mus  :  Fiat  volunias  tua^  sciiicet  non  nostra,  quee 
ignara  rerum  sibi  salubrium  falli  consuescity  sed 
tua,  quae,  utpote  Dei,   futura  praenoscit.  Salvator 
quoque  noster  passione  impendente  cum  dixisset, 
Pater,  si  fieri  potest^  transeat  a  me  catix  isle  (MaJUh. 
xxvii),assumpti  hominis  inrirmitatem,imo  membro- 
rum  Buorum,propter  quod  ad  has  preces  descende- 
rat,  imbecillitatem  sic  divina  virtutc  consolidat  : 
Verumlamen  non  sicut  ego  volo,  sed  sicut  tu,  Scilicet 
failere  fallique  nescius  magister,  quod  Deus  suo  nos 
exemplo  instituit  ut  cum  adversa  urgerent,  sic  ea 
depellere  precibus  conaremur,  ut  in  his  etiam  con- 
tra  nostrum  votum  ejus  fieri  voluntatem  salubriter 
amplecteremur.  Recolite,   quaeso,  Paulum,  cujus 
tanta  erat  eminentia  ut  in  tertium  raptus  coelum 
audierit  tS  arcana  verba  sanctee  Trinitatis  quae  non 
licet  homini  loqui,  tamen  Dominum  orasse  quo  a 
seangelum  Satanee,a  quo  tribulabatur,8ubmoveret, 
nec  obtinuisse  quod  voluit,  sed  quod  profuit.  Revo- 
cate  in  memoriam  Davidem,  quatenus  se  pro  impe- 
tranda  filio  vita  macerarit.  Et  certe  cum  tantus  essct 
propheta,  ne  responsum  quidem  divinum  tam  im- 
mani  confectus  moerorc  promeruit.  Qwecunque  au^ 
tem  scripta  sunt,  ad  nostram  doctrinnm  scripta  sunt, 
ut  per  patientiam  et  consolationem  Scripturartm  spem 
habeamus  [Rom,  xv).Ergo  perpendite  qualiter  David 
cassam  precum  suarum  expertus  instantiam,  conso- 
lationem  ratione  perceperit,ac  justitiae  Dei  subjectUB 
humiliter  acquieverit.  Non  estis  tam  fundatee  forti* 


443 


B.  S.  LUPI  A3BATIS  FERRARIENSIS. 


4U 


tudinis.  Quod  prsfato  dictum  est  Apostolo,  vobis 
responsum  accipiie  :  Sufficit  tibi  gratia  mea  :  nam 
virlus  in  infirmitate  perficitur  (II  Cor,  xii).Siquidem 
et  ipse  mGerorem  scripto;  orationis,  si  quis  ei  subor- 
tus  fuerat,  hoc  admonitus  oracuio  aiiud  oportere, 
deposuit.  Hujusmodi  praeceptis  et  exeraplis  sacr» 
Scripturae  capitula  exuberant :  quae,  quoniam,  ut 
insignis  ait  poeta  (VirgiL,  EcL,  x)  :  Non  canimus 
surdiSf  epistolarisque  coarctat  angustia,  praeterien*», 
vobis  consideranda  relinquo.Suireccrithaec  tantum 
tetigisse  quae  sola  recepta  vulnerishujustumorem 
quantum  mea  fert  opinio,  mulcere  atque  lenire  lar- 
giente  Domino  poterunt.  Quanquam  mihi  multa  vol. 
venti  aliud  etiam  occurrat,  quod  hoc  Dei  judicium 
clementiaB  quam  iracundiae  videri  possit  ccrtissi- 
mum  documentum .  Nam  quia  flagellat  omnem  filium 
quem  recipit  [Uehr.  xii),  afTectum  vestrum  in  uxoris 
amore  forsitan  subdivisum  non  passus,  putari  po- 
test  ad  se  solum  14  amandum  revocavisse;  ac  si 
quid  ejuscorporiintemperanterdiligendo  pius  justo 
a  vobis  induUum  fuerat,  ejusdem  corporis  subtra- 
ctione  punisse.  Gumque  per  prophetam  loquitur  : 
Nwi  consurget  duplex  tribulatio  (Nahum  i),  quod  LXX 
interpretum  sic  expressit  translatio  :  Non  judicat 
Deus  bis  in  idipsum,hic  emendarc  dignatus  est  quod 
ut  homo  excessistis  (ncmo  enim  mundus  a  sorde), 
ne  quid  gravius  in  vos  quandoque  decerneret.Quare 
Dei  amplecti  debetis  immensam  pietatem,  qui  vos 
8ua  dignos  judicaverit  correctione,  quam  oiTensam 
metuere  disciplinas  illius  verbera  sustinentes.  Fili, 
inquit  Salomon,  noli  deficere  a  disdplina  Domini,  et 
ne  fatigeris  cum  ab  eo  argueris,  Quem  enim  Dominus 
diligit,  corripit,  et  quasi  pater  in  filio  complacet  sibi 
[Prov,  iu).  Denique  quorum  isthic  peccata  non  vi- 
sitat,  quosque  florere  pro  voto  permittit,  in  hos 
post  mortem  ejusdem  ira  desaQvit.  De  talibus  in 
psalterio  legimus  :  In  labore  hominum  non  sunt,  et 
cum  hominibus  non  flagellabuntur  (PsaL  Lxxii).Etin 
Job:  Ducunt  in  bonis  dies  suos,ef  inpuncto  ad  inferna 
descendunt  (Job.  xxi).  PraBterea  hoc  mihi  subjicit 
mens,  voluisse  Deum  rebus  ipsis  vos  experiri  quam 
sit  infelix  qui  in  perpetuum  abjungatur  ab  ipso,  in 
quo  est  perpetua  et  vera  delectatio,  si  tam  immani- 
ter  afilciat  licet  fldissimi  atque  charissimi  tamen 
hominis,  momentanea  separatio.  Gum  haec  verisi- 
milia  esse  videantur^  abolete,  quaeso,  quantum  po- 
testis,  de  quo  sermo  habetur,  mosrorem,  et  cum 
Job  dicite  :  Dominus  dedit,  Dominus  abstulit,  Sicut 
Domino  placuit,  ita  factum  :  sit  nomen  Domini  bene- 
dictum  (Job,  i).  Et  cum  Apostolo  in  Dei  spatiamini 
laudibus  dicentes  :  Benedictus  Deus  et  Pater  15  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi,  Pater  misericordiarum,  et 
Deus  totius  consolationis,  qui  consolalur  nos  in  omni 
tribulatione  nostra  {II  Cor,  i).  Restatpars  altera  sus- 
cepti  negotii :  quae  stringenda  breviter  est,  ne 
forte  plura  dicens  sim  oneri,  qui  gestiam  esse  sola- 
tio.  Hinc  instaurari,imo  persevcrare  doloris  vulnus 
asseruistis,  quod  duplicatus  quotidie  dispositionis 
laber  quid  boni  perdideritis  admoneat,  ac  propterea 


B 


A.  nec  finiri  posse  videatur.  Id  esse  verissimum  ipse 
concesserim  ;  illudque  quod  inter  alia  posuistis, 
non  posse  pro  voluntaCe  hominem  dolori  fmem  im- 
ponere,  quem  nec  praesciat^  nec  imminentem  queat 
elTugere,  vehementer  approbo,  satisque  catholice 
dictum  intueor.  Non  est  enim  in  potestate  bominum 
via  ejus,  sed  a  Domino  gressus  hominum  dirigun- 
tur,  et  humani  libertas  arbitrii  eget  omnimodo  au- 
xilio  graliae  Dei ;  sed  plane  quae  facta  sunt  infecta 
esse  non  possunt,  nec  dolor  revocare  valet  semel 
praeterita,  nec  est  in  homine  unde  a  seipso  petat 
auxilium.  Quocirca  deprehensi  quibuslibet  augus- 
tiis,quo  verius  nos  sentimus  fragiliores,hoc  oportet 
celerius  ad  divinae  miserationis  subsidium  velut  ad 
portum  tutissimum  confugiamus.  Eleganterque 
illud  dictum  est :  Necesse  est  adesse  divinum  ubi  ku- 
manum  cessat  auxilium.  Nec  longus,  dummodo  co- 
nemur,  terendus  est  labor.  Nam  qui  ad  se  boc 
modo  votat :  Yenite  ad  me  qui  laboratis  (Matth,  ii), 
nitentes  adjuvat,  ad  se  pervenientes  informat,  in 
se  permanentes  procul  dubio  coronat.  Quare  quod 
dixistis  memoratum  dolorem  quoad  viveretis  man- 
Burum  vobiscum,  expressit  hoc  a  vobis,  sentio, 
concreta  longo  usu  magnitudo  amoris  ;  sed  in  ea 
vos  obstinatione  16  animum  relinquere,  quantum 
audeo,dehortor;  siquidem  et  illi  cujus  causaeme^ 
sit  nihil  immoderatum  proderit,  et  vobis  multum 
nisi  deponatur,  ofliciet.  Quinimo  totum  vos  curan- 
dum  sanandumque  Domino  perraittite,  cui  est  pe^ 
facile  quod  nostra  natura  difflcillimum  judicat.Nam 
quis  speravit  in  Domino  et  deceptus  est  ?  Obsecro, 

C  totum  cor  vestrum  ad  rogandum  Deum  elTundite. 
Praestare  vult  qui  se  ut  rogetur,  admonuit,  PetiU 
et  accipietis  (Joan.  xvi).  Petite  ut  ipse  vobis  afTectum 
inspiret  rogandi,  et  efTectum  ipse  tribuat  impe- 
trandi.Dicite  quod  clarissimus  idemque  suavissimas 
auctor  Augustinus  (lib.  x  Confess.^  cap.  29. 31,37): 
Da  quod  jubes,  et  jube  quod  vis.  Siquidem  sua  nos 
Deus  gratia  ut  velle  ac  posse  aliquid  boni  queamus 
et  praevenit  et  subsequitur.  Quod  evidenter  inPsal- 
mis  didicimuB,  ubi  scriptum  est :  Deus  meut,  mi- 
sericordia  ejus  prseveniet  me  (PsaL  lviii).  Utique  et 
misericordia  tua  subsequetur  me  omnibus  diebus  vilx 
me3s  (PsaL  xxu).  Acquiescite  Spiritui  sancto  per  Da- 
videm  monenti :  Jacta  in  Domino  curam  tuam,elipse 
te  enutriet  (Psal.  liv)  ;  ac  Domino  fiducialiter  dicite : 

'Q  Tu  es  refugium  meum  a  tribuiatione  quss  circumdedit 
me  (P5a/.  xxxi).Et  cum  Apostolo  jam  exsultantes  in 
Dei  laudibus  ingeminare  poteritis  :  Omnia  possum 
in  eo  qui  me  confortat  (Philipp.  iv).  Tristitia  enim 
sxculi  mortem  operatur  (II  Cor.  vii),  haud  dubium 
quin  spiritualem^  sod  et  corporalem,  ut  optimenos- 
tis,  saepe  consciscit.  Quamobt  em  aerumnis  vitiorum 
quibus  premimur  contristemur,  et  ab  eorum  falsa 
(lulcedine,quantapossumusamaritudinesepararini- 

tamur,ac  hujus  incolatum  vit«e,  in  qua  sine  querela 
non  vivitur,  modeste  feramus.  Caeterum^  veniam  a 
Deo  exspectantes,  in  eo  plena  fide  laetemur.  Deni- 
que  illud  11  quod  in  Evangelio  promittitur :  Beati 


44S 


EPISTOLiE. 


446 


gui  lugefdj  qwmiam  ipsi  cansolabuntur  (Matth  v),  A 
non  de  iis  qui  lugent  de  amissione  charorum  et 
temporalium  commodorum,verum  de  illis  qui  moB- 
rcnt,  initio  sejuncti  a  mortifera  vitiorum  delecta- 
tione,donecvirtutibusSpiritu8  sancti  gratia  conso- 
lationem  recipiant,vel  de  his  qui  proptersuaproxi- 
morumve  peccata  salubriter  affiiguntur,  propter 
qaod  illius  felicis  vit«  dilationem,cui  votis  omnibus 
Buspiramus,  rectissime  intelligitur.Proinde  petentes 
quondamuxori  refrigerium  8empiternum,quae  mor- 
tem,  utcredimus,  non  incurrit,  sed  exuit,vobi3  pa- 
tientiam  et  in  bonis  actibus  perseverantiam  atque 
profectum  postulate  a  Domino  Deo  nostro,  et  dicto 
oitius  consolationem  vestro  infundet  pectori;itaut 
Budiatis  Apostolum  cohortantem  :  Gaudete  in  Do- 
xmo  semper;  iterufn  dico,  gaudete  (PhiL  iv).  Ergo  n 
sane  quod  dignati  estis  vestros  sstus  mecum  com- 
municare,  attentius  et  pro  illa  et  pro  vobis  suppli- 
carcconabor.  Credo,  quamvis  non  meo  merito,  ve- 
stratamen  Deum  humilitate  placandum,qui  absque 
respectu  vestre  magnitudinis  cum  mea  parvitate 
oonferre  tam  seria  non  horruistis.  Ostendi  ut  potui 
et  humana  ratiocinatione  et  divinis  auctoritatibus 
non  vos  exauditos  ad  votum  patienter  ferendum, 
dolorisque  vulnus,  quod  irremediabile  videbatur, 
quemadmodum  mitigari  posset.  Vestrffi  prudentise 
ac  Bolits  dignationis  erit  quse  pia  intentione  non 
docendi,  sed  commemorandi  causa  profusa  sunt, 
fique  piamente  lectitare,et  si  qua  in  his  capi  possit 
utilitas,  pro  jure  amicitiae  vestram  deputare. 

19  Libellum  (a)  de  adoranda  cruce,  meo  judicio 
utilissimum,  quem  meo  nomini  dedicastis,  ut  par  C 
fuit  amplexus  sum.  Atque  utinam  morem  mihi  ge- 
rentessic  omniaquaecunque  ab  initio  encdanda  vo- 
biimisi.vel  boc  anno  reliqui,  aperire  non  gravare- 
minil  Profecto  non  mihi  8olum,sed  multisvidetur 
hic  labor  prodesse.  Tamen  ct  pro  hoc  quod  nunc 
mihinec  opinanti  misistis^et  pro  aliis  quibusavo- 
bis  institutus  jam  antea  sum,  maximas  agens  ha» 
besque  gratias,  quid  Deus  vestrae  indulgentissimfie 
dignetnr  inspirare  pietati  soUicitus  praestolabor. 

Medio  Maio  vita  comite  hinc  recedere  decrevi. 
Quo  tempore,  Deo  volente,  sicut  vobis,  si  recorda- 
mini,dixi,ad  vosventurus  8um,et  aliquot  apud  vos 
dies  facturusy  ut  et  libros  vestros  vobis  restituam, 
6t  qnibus  indiguero  discam,  fruarque  aliquandiu 
vestro  suavisaimo   alloquio,  atque  informer  mihi  q 

(a)  De  adoranda  cruce.  Hic  Eginhardi  liber  non 
exBtat.  Utrum  vero  is  scriptus  sit  occasione  Glauilii 
Taurinensis  damnantis  venerationem  sanctfficrvcis, 
ut  Baronio  videtur,aliis  discutiendumrelinquo.Solis 
enim  conjecturis  in  eo  argumento  agere  possumus. 

(h)  Marcwardus.  H«c  scriptura  constans  est  in  ve- 
tericodice,cumin  editionemassoni  somperscriptum 
■it  Jfarrwardti^.Marcwardum  etiam(sic  enim  scriben- 
dum  est^pro  Macunardus)  vocat  Regino^abbas  et  ipse 
Prumiensis  :  «  Anno  Dominic®  Incarnationis  829, 
Tancradus,  secundus  abbas  Prumiensiemonasterii, 
obiit;  et  Marcunardus  ei  in  regimine  successit,  vir 
pniden8,et  tacrae  religioni  deditus.»  Item  Theganus, 
cborepisGopus  Trevirensis,in  opere  de  GestisLudo- 


gratissimo  vestrce  gravltatis  et  honestatis  exemplo. 
Nam  me  boc  temporc  discessurum  inanis  vobisfama 
mentita  est.Quod  etsi,quod  penitus  nolo,  continge- 
ret,  sic  quoque  ad  vos  sine  dubio  properarem.Tan- 
tus  enim  mihi  vestri  amor  incumbit,ut  nullatenus 
vobis  insalutatis,sanctorumque  martyrum  neglecto 
patrocinio,  ad  patriam  remearem.  Cupio  te  mei 
memorem  benc  valere  in  Domino,  prosperisque 
pollere  successibus.Domine  desiderantissime  Pater, 
et  de  me  optime  per  omnia  merite. 

19  EPISTOLA  V. 

AD  EUMDEM. 

Fidissimo  Patri  Eginhardo  Lupus  salut#m. 

Memoriam  vos  habere  mei  quamgratumhabeam 
ncquaquam  facile  dictus  est,  prassertim  cum  emi- 
nentiffi  vestr»  sublimitas  eo  usque  se  submiserit  ut 
ultronea;  salutationis  munus  hac  vice  meruerim, 
quamvis  optaverim  vestris  reflci  litteris,  quantura- 
que  jam  asstus  rei  notae  deferbueritdi8cere,atque  si 
vobis  hinc  a  parvitate  mea  quidquam  persuaderi 
potuerit.Ego  certe,quemadmodum  poUicitus  sum,et 
pro  illiuscharissimsB  sempiterno  refrigerio  speciali- 
ter  ac  quotidie  Dominum  supplico,et  quod  vobis  vel 
in  praesenti  vel  futura  vita  conducibile  credo  vigi- 
lanti  perseverantia  postulare  non  desino.  Profi- 
ciamne  aliquid,vos  forsitansentiatis.Haudquaquam 
tamen  dubitaverim  harum  fructum  petitionum  indi- 
vina  miseratione  reponcre,ac  licet  serum,quantum 
ad  voti  spectat  impatientiam,  maturum  tamen  pro- 
pter  illius  justitia;  pondus  sine  dubio  prsestolarl.Ob- 
secro  autem,legite  libri  sancti  Augustini  de  Givitate 
Deixxi,titulum27,et  videte  si  ncn  his  quae  scripsi 
paria  de  eadem  calamitate  vir  ille  divini  ingenii  sen- 
serit',  quae  plane  nunquam  ante  legeram  :  sed  cum 
posteaea  percurrissem,admodum  miratus  sum  mea 
tam  similia  sensu  fuisse,  ut  ab  is  colorem  traxisse 
penitusviderentur.Gaeterumprofectionis  in  patriam, 
ac  per  hoc  ad  vos,  tempus  aliquantum  producere 
coactus  sum.  Namque  venerabili  90  viro  (6)  Marc- 
wardo,  per  quem  mea  reversio  administranda  est, 
cum  in  Italiam  legatus  mitteretur,  ac  me  prius  ad 
suum  colloquium  ut  amicissimum  evocavisset,mihi 
consuluerat  ut  hinc  die  qua  signiflcaveram  vobis 
recedens  sanctitatem  vestram  petere  debuiesem. 
Verum  illustris  abbas  Habanus  postmodum  regres- 
Bus  a  palatio,  foret  necne  per  id  temporis  isthic 

vici  Bii,  cap.  53 :  «  Post  hoc  misit  imperator  legatos 
suosad  Lotharium,Marcwardum  venerabilem  abba- 
tem,  cum  caeteris  fidelibus  suis.  »  Etalioqui  Marc- 
wardus  nomen  est  Germanicum,  ut  pateb  ez  Anna- 
libus  Fuldensibus  ad  annum  880  et  ex  Lamberto 
Schafnaburgensi  ad  annum  1073  :  «  Hex,  inquit, 
Natalem  Domini  Bahenberg  celebravit.  Ibi  Bertoldo 
duci  Carnotensium  ducatum  sine  legitima  discus- 
sione  absenti  abstulit,  et  Marcwardo  cuidam  pro- 
pinquo  suo  tradidit.  »  Et  ad  annum  1150  vivebat 
Marcwardus  abbas  Fuldensis,  ut  in  Antiquitatibus 
Fuldensibus  docet  Christophorus  Brovyerus.  Marc- 
wardo  abbati  Prumiensi  successit  Eigil  anno  853, 
ut  dicemus  ad  epistolam  55. 


447 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIBNSIS. 


446 


propter  legationem  sibi  commissam,  ad  liqutdum  A 
scire  non  potuit;  atque  ob  eam  rem  hortatus  est  ut 
reditum  meum  adNon.  Jun.  difTerrem,  quando  so- 
lemnitassanctiBonifacii  sc  abesse  minime  sineret, 
nisi  forte  ipsiquoque  imperialis  jussionisetea  quam 
gravissimapraBJudicaretauctoritas.ltaquecumsuam 
post  regressionem  Marcwardus  ex  me  quaesitum 
quando  potissimum  revertiveliem  misisset.memo" 
ratae  rei  causa  equos  huc  adducendos  ut  pridie  Non. 
Jun.  curaret  petii,  quo  Ghristo  propitio  (a)  viii.  Id. 
ejusdem  mensis  iter  ad  vos  possem  arripere  :  quod 
ille,  si  vita  comes  fuerit,  indubitanter  implebit. 
Quare  ccrlum  diem  quidem,  quo  ad  vos  venturus 
sim,  exprimere  non  audeo;  sed  intra  eam  hebdoma- 
dam  qusB  Non.  Jun.coBperit  omnino  meventurum, 
Deo  volente,  conllrmo.  Atque  utinam  exoneratum  ^ 
omni  curaram  molestiavestrum  reperire  tunc  me- 
rear  animum,ut  non  vacet  modo  pro  solita  dlgna- 
tione  quaecunque  amicalia  videbuntur  mecum  con- 
ferre,  verum  etiam  ubi  vel  meum  vel  aliorum  me 
deficit,  vestrum  adsit  consultum  ingenium ;  cui 
quantum  assiirgam,quantumque  deferam,quantum 
denique  eo  me  vel  adjutum  vel  adjuvandum  credam, 
ut  adulationis  morsum  effugiam,  nolo  amplius  di- 
cere ;  Deus  viderit,  cujus  idipsum  gratia  procuravit. 
91  InterimheBcquaesubjeci  paterna,qua  me  semper 
fovetid,  pietate  considerare  dignamini^ut  eaprsevisa 
mihifacilius  expediatis.Inpriori  libro  Arithmeticas 
Boetius  qnarto  capitulo  sic  ponit  Quod  atUem  dicium 
estsecundum  duorum  generum  contrarias  passiones 
hujusmodi  est,  ab  eo  loco  usque  ad  hdec  verba,  quae 
paucis  interjeotis  subjiciuntur,  Spatio  esi  maxima  C 
parcissimo quantitate, minnsmihi  quam  velim  clarum 
est.  In  eodem  libro,  capitulo  2i fHegd^^essedifficile 
diligentibus,  praeter  quas  ipse  expresserit  partes, 
maitiplices  superpatientis  secundum  monstratum 
a  se  modum  caeteras  reperiri.Quod  si  per  vos  plene 
quod  paulo  prflemisit  superius  intellexere  ubi  ait, 
Vocabunturque  hi  secundum  proprias  partes  duplex 
superbipartienSy  et  sequentia,  nimirum  mihi  non  erit 
difQcile.Idem  auctor  eximius  secundo  ejusdem  operis 
libro,  itemqae  secundo  capite,  et  ut  ait,  inquit,  Ni- 
fihomachus  inmusitatumf  sive,  ut  alibi  reperi  enmt^ 
siiaton  theorema  proficiens,  etc. ;  quae  verba  Graeca 
quam  habeant  proprietatem  nescio  si  recte  rccepe- 
rim.  In  eodem  libro,  cap.  25,  ab  eo  loco  ubi  scri- 
ptum  est  :  Omnis  quoque  cubus  qui  ex  tetragonorum  jj 
superficie  in  profunditatem  corporis  crevit,  usque  ad 
eum,  Angulos  vero  octo,  quorum  singulis  sub  trihus 
ejumodi  coniinetur,  quales  priores  fuere  letragoni 
unde  cubus  ipse  produ^tus  est,ui  verbo  ipsius  loquar, 
figuram  rei  subtilis  non  assequoryCt  ut  per  vos  ejus 
intellectum  capiam  vehementer  indigeo.  InVictorii 
quoque  calculam  praevia  Dei  gratia  vestraque  doc- 
trina  ingredi  cupio.Quinetiaminhujusmodidictio- 
nibuSyUt  est  aratrum,  salubris,  et  similia,  99  quae 
non  modo  positione,  sed  etiam  natura  penultimam 

(a)  Abbas.   Idem  est  Rabanus,  Abbas  Puldensis. 
densi. 


videntur  habere  productaHi,magna  has^itaiio  e8t,iQ 
qua  me  adhuc  laborare  proflteor;  utramnam  natur« 
serviendum  sit,  ut  penultima,  ut  est,  longa  pronun- 
tietur ;  an  propter  illud  quod  Donatus  ait,  Si  penul- 
tima  positione  longa  fnerit,  ipsa  acuetur,  ut  Calui' 
lus ;  ita  tamen  si  positione  longa,  non  ex  muta  ei 
liquida  fuerit,  nam  mutabit  accentum,utp/iar^^ra, 
in  natura  simul  et  talipositioneproductis^commu- 
nis  syllaba  naturae  praejudicet,et  accentus  in  ante- 
penultimam  transferatur.  Namque  nihil  in  aaclori- 
bus  solidum  adhuc  reperire  potui  unde  utcr  eorum 
scnsus  aut  astrui  autabdicari  mihi  posse  videatur. 
Erit  igitur  vestrae  prudentiae  hanc  ambiguilatem  di- 
rimere  ut  utrum  eorumaliquodocumentofortissimQ 
roborare.  Siquidom  ad  difficultatem,  quod  certanA 
hincnullius  reperio  regulam,accedit  etiam  hoo  quo4 
in  metro  ejusmodi,  ut  est,  aratrum,  semper  produ- 
ctam  invenio  penultimam,  oum  si  in  naturalitor 
quoquelongis  communis  8yllabayaleat,;nanifestum 
sit  ara/ra  nominativo,  accusativo,  et  vocativo  plura* 
libusper  dactylum  poni  potuisse.  Sunt  et  aliacom" 
plura  interroganda,quaB  notata  teneo,  quaeque  com- 
modius,  si  Deus  vosque  permiseritis,  pr^esens  dis- 
quiram.  Et  obsecro  per  quam  mihi  pietatem  gra- 
tuito  semper  exhibuistis  ut  quoad  veniam  ad  vo8, 
quae  necessaria  mihi  scitis  me  ande  discam  nisi  ex 
vobis  restare,  ex  abditis  vestraa  meinoriiB  diligea- 
tius  eruere  ac  mihi  jure  caritatis  et  amicitiaB  ultro 
aperire  dignemini ;  ut  semina  in  nie  vestri  figear 
tes  ingenii,  frugem  illius  ad  plurimos  transmti^ 
tatis. 

9S  Praeterea  scriptor  regius  Bartcaudus  dicitur 
antiquaram  litterarum,  duntaxat  earum  qus  maxi- 
mcB  sunt,et  unciales  a  quibusdam  vocari  existimao- 
tur,habere  mensuram  descriptam.  Itaque  si  penes 
vos  est,  mittite  mihi  eam  per  hunc,  quaeso,  picto- 
rem,  cum  redierit,  schedula  tamen  diligentissime 
sigillo  munita. 

A.  Gellium  misissem.  nisi  rursus  illum  (a)  abbas 
retinuissct,  questus  necdum  sibi  eum  esse  descri- 
ptum.  Scripturum  se  tamen  vobis  dixit  quod  prs- 
fatum  librum  vi  mihi  extorserit.Verum  et  iUumet 
omnes  caeteros,  quibus  vestra  liberalitate  {ruor,per 
me,  si  Deus  vult,  vobis  ipse  restituet. 

Abdita  in  lege  et  maxime  Greeca  nominga,^  aU^ 
ex  Servio  item  Graeca,  quae  initio  vobis  direPi  fi9^ 
tem  nunc  utinam  ne  gravemini  explanare.  Valeas, 
clarissime  praeceptor  et  Pater  dulcissime,  prospe- 
risqae  perpetuo  successibus  polleas. 

EPISTOLA  VI 

AO  REQINBERTUM. 

Gharissimo  et  desideraatissimoR^nbmloLupus 
et  Adalgus  aetemam  salutem. 

Gravitcr  in  me  Lupum  litteras  tuae  invect»  suut, 
quod  videlicet  omni  germanitate  «tque  netura  eo 
usque  mentem  exuerim  ut  infelicitatemtuamsaltem 

Nam  tum  Lupus  morabatur  in  monasterio  Ful- 


449 


EPIStOLiG. 


4Sd 


consolatoriis  aplcibus  fastidissem  lenire,  quando  A 
alterius  subsidii  conrer«ndi  nullacopiaprovcnisset. 
Unde  collegi  litteras  roeasnequaquamtibireddilas 
(juasperMarcwardumabbatemaTransrhenanispar- 
tfbus  ante  hocferme  J4ltrienniumdirexi,nectamen 
illiu8  incuria.  Nam  ipse,  cum  te  minime  invenisset 
gt^ntili  nostro(a)Bodohi,quem  nobisfidumcredebat, 
monstrataslitteras  tibi  tradendas>eliquit  :quod  ille 
si  complevisset,  cognovisses  me  fraterna  pietate, 
itoa  tua  modo  penitus  miseratum  incommoda,  sed 
etiam  rccuperandae  fortunae  jam  tum  consilium  agi- 
tasse.Verum  omittamus  ista,  quibus  aut  fraus  aut 
neglTgentia  detraxit  effectum  ;  praesentia  magis  ur- 
gent.HilariorisfortunoB  faciemtibialiquantulum  ape- 
riri  utcunque  gratulamur.  Nec  ejus  indulgontia  te 
abuti  volumus,sed  omnem  illius  fructum  in  luatuo-  ^ 
raoique  utilitate  collocare.Id  quemadmodum  facere 
debeas  melius  intell{ges,si  tibi  quae  noslra  sunt  in- 
notescant.  Superiore  anno,  annitentibus  amicis,  in 
praesentiam  (&)imperatoris  deductussum,etal)Co  at- 
que(c)Reg{nabenigneomninoexceptus :  etnunc,hoc 


cst  X  Kal.  Octobris,  indictione  prima,  ad  palatium 
regina  quamplurimum  valct  evocante  promoveo, 
multique  existiniant  fore  ut  cito  mihi  gradus  dii^ni- 
talis  aliquis  confcratur.Quod  si  divinaexhuberante 
gratia  evenerit,  non  dubites  illico  te  accersendum, 
ut  una  permissu  imperatoris  degentes,communium 
studiorum  exercitatione  jucundissima  pertruamur. 
Sin  autemspesnostras  eventuseluserit,  rescribean 
veIismeperamicos*utabimperatorelocus  tibi  qui- 
dem  reddatur  in  monasterio  tuo,  apud  meautem  atu- 
dendi  gratiaquatenus  uterque  nostrum  voluerit,  con- 
feratur.Cumh(Ecitasehabeant,hortornedivinaBScri- 
pturaR  nulla  tibi  fuerit  cura,  cujus  et  usus  frequens 
est  cognitio  salutaris.Atque  illud  quasso  praecipue  ut 
in  mente  habeas,  firmaque  95  semper  memoria 
coraplectaris  :  Memento  Creatoris  tui  in  diebusjuven- 
tutis  tuXf  et  scquentia  {Eccle  xii)  Librum  quem  fla' 
gitasli  mi9isscm,ni3i  lator  defuisset  idoneu8«Verum 
et  illum  et  omnes  quotquot  divinitus  accepero  tecum 
si  vita  comes  fuerit,communicare  desidero,  tuaque 
non  minus  quam  mea  commoda  indesinenter  curabo, 


{a)Bodanu  Sio  vetus  codex.  Nam  editio  Massoni 
habuit  Bordoni. Hunc  ego  yirum  valde  puto  eum  es- 
se  quom  Rabanus  Moguntinus  ait  aetate  suarenun- 
tiasse  fidei  Cfaristi  ut  se  verteret  ad  Judaeos.Sic  enim 
scribit  Rabanus  in  cap.  42  libri  adversus  Judaeos  : 
u  Quantum  autem  eorum  nefanda  societas  et  venena- 
tum  collo^uium  proficiat  ad  impietatem,dum  sermo 
forum,dicit  ApostoluS;,  sicut  cancer  serpit,  in  uno  ab 
eis  mirabiliter  et  horribiliter  decepto  omnibus  con- 
siderare  licet.  Quod  enim  nunquam  antea  ^estum 
meminimuSySeductus  est  ab  eis  diaconus  palatinus 
nobiliter  nutritus,et  in  Ecclesia  officiis  exercitatus, 
et  apudprincipem  bcne  habitus  ;itauteorum  diabo- 
licis  persuasionibus  abstractus  et  illectus  desereret 
palatium,  desereret  patriam  et  parentes,  desereret 
penitusChristianorum  reenum ;  etnunc  apud  Uispa- 
niam  interSarracenos  JuofaBis  Bociatus,persuasu3  sit 
ab  impiisChristum  Dei  Filiom  negare,I)aptismigra- 
tiam  profanare^circumcisionem  carnalem  accipere, 
nomen  sibi  mutare  \  ut  quiantea  Bono,nunc  Ehezer 
app6iletur,ita  ut  et  superstitione  et  habitu  totus  Ju- 
daeus  efrectu8,quotidie  in  synagogis  Satanae  barba- 
tus  et  coiy  ugatus  cum  caeteris  blasphemet  Ghristum 
ct  Ecclesiam  ejus.»  Gentilem  suum  fuissedocet  Lu- 
pus.Quia  Yero  videmus  Ghristianos  in  Hispania  de- 
eentes,  oui  Bodonis  crudeiitate  alHicti  valde  erant, 
lacrymaoiiem  ad  Carolum  Galvum  episcoposque  in 
regno  cjus  constitutos  epistolam  misisse^orantes  ut 
memoratus  apostata  reposceretur,  hinc  colligimus 
illum  oriundum  fbisBe  ex  ea  regni  Francici  parte 
quc  Garolo  Gaivo  cessit.  Alioqui  enim  cur  non  po^ 
titts  a  Lothario  Augusto  aut  Ludovico  Germaniae 
rege  repeterent?  Itaquequod  videmusin  Annalibus 
Bertinianis  Bodonem  Alamannica  eente  progenitum 
sic  interpretari  debemus^  parentious  quidem  Ala- 
manis  progenitum,  sed  in  Gallia  natum.  Praestat 
autem  mtegrum  locum  dedcribereexiisdem  Annali- 
bus  ad  annum  839  :  «  Bcdo  diaconus  Alemanica 
geote  progenitu8,et  abipsis  pene  cunabulis  in  Chri- 
stianareligionepalatiniseruditionibusdivinishuma- 
nisque  litteris  aiiquatenus  imbutus,quianno  praece- 
dente  Romam  orationis  gratiaproperandilicentiam 
ab  Aagustis  poposceratmultisquedonariis  munera- 
tus  impetraveratfhumanigenens  hoste  pellectus^re- 
licta  Cnristianitate,  ad  Judaismum  sese  convertit ; 
et  primum  quidem  consilio  proditionis  atque  perdi- 
tionis  sUae  cum  Judaeis  inito  quos  secum  adduxerat 

Ea^anis  vendendos  callide  machinari  non  timuit. 
'uibQfldistraetiSiUnotantummodo  secumiqui  nepog 


ejus  ferebatur,retento,  abnegata  (quodlacrymabili* 
ter  dicimus)  Ghristiride,sescJudaeumprofeBSU8e8t. 
Sicque  circumcisus,  capillisque  ac  barba  cresccn/i- 
bus,et  mutato  potiusqueusurpatoEleazarinomine, 
accinctus  ctiaui  cin^ulo  militari,cuju8dam  Judaei  fl» 
liam  sibi  matrimomo  copulavit  :  coacto  memorato 
nepote  suo  simiiiter  ad  Judaismum  translato.Tan- 
demque  cum  Judaeis  miserrima  cupiditate  devinctua 
Gaesaraugustam  urbem  Hispaniae  mediante  Augusto 
mense  in^ressus  est.Quod  quantum  Augustis  cunc- 
tisqueChristianaB  fidei  gratia  redemptis  luctuosum 
p  exstiteritdilficullas,  quaimperatori  id  facilecreden- 
^  dum  persuaderi  non  potuit,  patenter  omnibus  indi- 
cavit.  »  Ex  hoc  interim  loco,ut  antea  quoque  adno- 
tabamus  et  ex  Rabano  discimus,tum  Diaconos  ne- 
que  coraam  neque  barbam  nutrire  solitos  et  a  nu- 
ptiis  abstinuisse.DeBodone  porro,diacono  palatino, 
monendus  es,lector.mis9rabil^m  illum  caeum  huic 
viro  accidisse  anno  838,ut  habetur  in  Chronico  bre- 
vi  monasterii  S.  GaIli,quodaDuchesnio  editum  est : 
Puoto  diaconus  de  Palatio  lapsus  est  in  Judaismum 
inter  octavam  et  nonam  horam  in  vigilia  Ascensionis 
Domini,  Adeo  autem  pertinax  Judaicae  periidiae  de- 
fensor  dein  fuit  ut  nonaliusfuisseunquam  videatur 
iniquior  adversus  Ghristianos.  Hujus  rei  fldem  la- 
ciunt  annales  Bertianini  ad  annum  838 :  a  Bodo,qui 
ante  aliquot  annos  GhriBtiana  veritate  derelicta  ad 
Judaeorum  perfidiam  concesserat,  in  tantum  mali 
profecit  ut  m  omnes  Christianos  Hispaniee  degentes 
tam  regis  quam  gentis  Sarracenorum  animos  conci- 
tare  statuerit,quatenus  aut  relicta  Ghristianae  fidei 
D  religione  ad  Judaeornm  insaniam  Sarracenorumve 
dementiam  se  conveiterent,aut  certeomnes  interfi- 
cerentur.Super  quo  omnium  illius  regni  Christiano- 
rum  petitio  ad  Garolum  re^em  regniqucsui  episco- 
pos  cffiterosque  nostrae  fidei  ordines  facrymabiliter 
missa  est  ut  memoratus  apostata  reposcerctur,  ne 
diutiusGhristianisilHc  versantibus  aut  impedimento 
aut  neci  foret.  »  HincergodocemurBodonem  fuisso 
diaconum  palatii  Garoli  Galvi.  Ex  Uincmari  porro 
Rhemensis  epistola^  de  sancto  Dionysio  scripta  ad 
regem  GaroIum,discimu8  illum  fuisse  clericum  Hii- 
dumi  abbatis  S.  Dionyaii. 

(b)  [mperatorisAd  est  Ludovici  Pii.Itaqueactum  id 
fuit  anno  837.Mensis  enim  December  anni  sequen- 
tis  habuit  secundam  indictionem. 

(c)  Regina.  Judith,ultima  Ludovici  Pii  uxore,  Ca- 
roli  matre. 


451 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FBRRAR1ENSIS. 


45S 


hi  .jaidem  puerilia  jam  deposui.Tenet  animum  causa- 
rum  amor  utrlium,  ad  quae  deprehendenda  pluri- 
mum  me  adjuvari  optime  de  nobis  meriti  Adalgi 
germani  nostri  confiteor  instantia,  cujus  nomine 
hiyus  etiam  epistolaa  vestibulum  illustravi. 

EPISTOLA  VII. 

AD  EUMDBM. 

iEquumne  fuisse  putas,  cum  te  mearum  rerum 
fidissimum  fecissem  custodem,si  me  tuarumexsor- 
tem  diu  manere  patcrer?  Caeterum  quanta  me  tui  cura 
poisideat,  nedum  tu,  nemo  dubitaverit,  si  sospita- 
tem  nobis  et  quam  animo  praecipio  facultatem  Deus 
suffecerit.Namque  quod  scripsi  non  eo  te  modo  quo 
disposueras  apud  me  nunc  posse  studere,  cum  ad 
me  veneris,et  nostra  quaa  litteris  comprehendi  non 
possunt  cognoveris,  tua  comprobabit  prudentia. 
Quanquam,si  nulla  mei  status  provenerit,satius  et 
ut  apprime  sis  et  in  Vii-giliana  lectione,  ut  optime 
potcs,proficia8.Abundabis  enim  otio,  meaqueprona 
intediligentia,quamtemetipso  uteris  magistro  non 
tam  fructuose  quamlaborioseproficias.Deo  enimlar- 
giente  et  possum  et  96  adesse  tibi  incredibiliter 
cupio.Feci  autem  litteras  ad  Auduinum  ct  Ebrorum 
de  tua  rever8ione,quam  visitationis  adumbravi  vo- 
cabulo.  Verumdeliberationostra,postquamveneris, 
manendum  redeundumne  tibi  sit,  facile  inveniet. 
Praesentiam  tamen  tuam  Kalendis  Julii  absque  ulla 
retractatione  mihi  exhibe,  quam  differri  maximum 
non  sinit  quod  impendet  negotium.Bene  vale. 

EPISTOLA  VIII. 

AD    ADALGARDUM. 

Singulariter  uniceque  dilecto  Adalgardo  Lupus 
in  Domino  salutem. 

Obsecutus  voluntati  tuaB,quanquam  gravate,litte- 

ras  has  ipse  formavi ;  quae  si  breviores  quam  voluis- 

ses,  ut  erunt,  fuerint,  tibi  debebis  imputare  ;  quia 

me  inextricabililer  implicitum  duo  uno   tempore 

eodemque  angustissimo  munera  extorsisti.  Sed  me 

diu  temorer,in  talibus  intelligendumreor  quod  Pri- 

scianus  ait,  in  aliis  vero  rarissime,  non  absolute 

quibuslibet  verbis,sed  unde  illi  sermo  erat,anoma- 

lis.Namque  quod  alia  penultimam  primae  vel  secun- 

das  personae  producant  Servius  auctor  est,qui  in  eo 

versu  ubi  Virgilius  sistolen  fccit  his  verbis  : 

EgerimuB  nosti  el  nimium  memioisse  uecesse  est, 

ViRG.  jEneid.  lih.  ti. 

R,  inquit,  metri  necessitate  corripuit.  Item  Ju- 

vencus  : 

Ne  saQctum  canibuB  dederitis,  neve  velitis,. 

licet  quidam  praeteritum  perfectum  subjunctivi  et 

futurum  differre  scribant.  Rarissime  autem  id  fieri 

in  aliis  anomalis,propter  voltierimuSfritis,  edenmus, 

97  rUis,Qi  si  qua  sunt  caetera  hujusmodi,  ut  mea 

fertopinio,expressit^quorum  penultimas  incunctan- 

ter  producimus.D(>c^^ms  per  e  penultimam  dicen- 

dum  ipse  Priscianus  astruit,qui  sicut  in  activo,  sic 

(a)  Ad  LeoL  Ita  prorsus  codex  ms.,  pro  quo  Mas- 
sonuB  edidit,  ad  Leotericum.  Sed  fortassis  haec 
quoque  epistola  scriptafuitadDeotaldum^cui  quin- 


A  etiam  in  passivo  praesentis  temporis  decUnationem 

dicitdocerealiorumtemporumdelinationemabsque 
perfecto  et  his  qui  ex  eo  nascuntur.gua?  /li,  inquit, 
secundum  unamquamque  ex  tribus  conjugationibus, 
Ergo  sicut  pracsens  tertiae  coiyugationis  passivum 
ab  activo  fit,  interposita  r,  t  tamen  ut  ipse  vigi- 
lanter  admonuit,  in  e  mutata,  hoc  est,  legeriSj  non 
legiris,  •odem  modo,  quia  docebo,  servat  deductio- 
nem  tertiae  conjugationis  docebaris,  iactivi  conver- 
tit  in  e,  Multa  cx  hac  et  priore  quaestioncdici  posse 
intelligo.  Sed  epistolaris  brevitas  ea  me  reticere 
compellit.Habeo  vero  tibi  plurimas  gratiasquod  in 
Macrobio  corrigendo  fraternum  adhibuisti  laborem. 
Quanquam  librum,ci]gus  mihi  ex  eadem  folium  di* 
rexisti,  praeoptarem  videre.  Est  revera  venerabilis 

^  et  exactissimae  diligentiae.  Nec  minus  tibi  gratulor 
pro  commento  Boetii.Nesciotamen  adhttcantotum 
id  contineatur,  aut  si  tuum  sit,  aut  si  cum  aiio  id 
contuleris.Hinc  autem  te  castigatum  in  perpetuum 
volim,ut  nihil  mihi  unquam  aut  scribas  aut  dicftB 
ambiguum,  quod  tamcn  ipse  compertum  habeas, 
et  in  moremoraculorum  ApoDinis  sententiam  tuam 
aliqua  obliquitate  confundas.Siquidemneqaeutrum 
liber  Tusculanarum  nobis  esset  seriptus,  neque 
quid  Agio  ageret,  neque  quos  libros  inveneris,  ne- 
que,  quod  me  satis  sollicitat,  utrum  hoc  secessu 
emolumentum  sis  aliquod  assecutus,  expressisti. 
Gaeterum  exercitus  et  alii  more  tuoagunt;9§ 
nec  his  novi  aliquid  accidit,  nisi  quod  interventu 
Bosonii  et  Frosm.  et  librum  recepi,  et  in  so- 
cietatem  obnitentibus  omnibus  sum  admissus.Bene 

C  vale. 

EPISTOLA  IX. 

AD   LEOT. 

Luppus  abbas  dilecto  suo  (a)  Leot.  salutem. 

Molimina  hostium  nostrorum,quae  litteris  nostris 
ex  integro  cognoscere  concupisti,tam  numero,tam 
callida  tamque  tumentia  exstiterunt  ut  si  plene 
exponerentur,libri  magnitudinem  vindicarent.Unde 
factum  est  ut  hac  vice  scriptori  parc^rem  ;  tibi  au- 
tem  et  quibusque  benivolis  beneficii  divini  seriem 
non  quidem  dcnegarem.sed  in  aliud  tempus  com' 
modiuSjUt  credo,  differrem.  Exitum  tamen  non  ta- 
cui,propter  quem  et  mihi  et  omnibusmei  studiosis 
ingentes  Deo  sunt  gratiae  et  habendae  etreferende. 
Tx  Guichardo,  ai  cognoscendae  veritatis  desiderio  opus 
nostrum  expetit,arbitror  non  negandum.Gavendum 
tamen  prudenter  ne  dum  praetendit  discendi  deside- 
rium,nocendi  aditum  subdola  mente  rimetur.  Bene 
vale. 

«9  EPISTOLA  X. 

AD    MABGWARDUM.. 

Litterarum  vestrarum  non  aliam  quam  fuit  esse 
decebat  sententiam,cum  olim  tantus  nos  cbaritatis 
fervor  affecerit  ut  ejus  refrigerandi  ne  parva  quidem 
remanereposset  suspicio.  Resquam  secretoparvitati 

ta  decima  inscripta  fuit.  Id  neque  afBrmare  neque 
repellere  in  animo  est. 


453 


EPlSTOLit:. 


454 


mwB  signiflcastis,  quam  grala  sit,  aequis  oculis,  ut  A.  lambsancti  Judoci,quamMagnus  Karolusquondam 


B 


putO|Deus  aspiciti  et  vobis  ab  eo  qui  pertulit  fide- 
liter  exponetur.  Gratias  liberalitati  vestras  super 
muneribus  mihi  et  fratribus  missis  artificiose  non 
ego  referre  cumprocompertoteneatis  quod  sicutve- 
stram  benevolentiam  in  nos  singulariterexpertisu- 
mus  ita  privatam  quamdam  ejus  dignitatem  animo 
speculemur.Caeterum  uteaquas  monuistisin  meDeus 
operetur,  vestrum  erit  assiduis  orationibus  impe- 
trare,8cilicet  ut  qui  nostri  vobis  infudit  curam,pro- 
fcctusconcedat  audire  latitiam.Quid  super  Suetonio 
Tranquillo  et  Josepho  a  vobis  fieri  optem  demon- 
strabit  Eigel,ii08trarum  rerum  fldus  interpres.Salu- 
tate  omnes  fratres  ex  nostra  parvitate,specialiterque, 
aGerungum,FulcoldumetAnsboldum;  et  ut  nostri 
benigne  meminerint,  dignamini  postulare. 

aO  EPISTOLA  XI. 

AD     LOTHARIUM     REGEM 

De  cella  sancti  Judacu 
Domine  prscellentissime  Auguste,  nos  fratres  ex 
CGenobio  Ferrariensi,  multis  et  maximis  hoc  anno 
pressi  angustiis»erubescimus  quod  totiens  celsitudi- 
nis  vestrse  majcstatem  inquietare  compellimur.Ta- 
men  recordantes  quia  pro  vobisfideliter  oravimus  et 
oramus,  et  promissionem  adjutorii  vestri  tenentes^ 
nondesperamus  nosimpetraturos  quod  petimus.Cel- 

a  Gerungum.  Vel  ex  eo  patet  hunc  fuisse  mona- 
chum  quod  eum  Lupus  vocat  fratrem.  An  vero  is 
sit  qui  per  ea  tempora  monachus  fuit  Fuldensis  ac 
postea  abbas  Hirsaugiensis,  nondum  mihi  bene 
compertum  est ;  quanquam  satis  huc  inclinat  ani- 
mus,  quippe  monachi  quandoque  mutabant  sedes.  p 
Utcunque  se  rea  habeat,  Gerungus,  monachus  Ful-  ^ 
densis,  factus  est  albas  Hirsaugiensis  anno  854^ 
obiitque  annp  885,  Kal.  Augusti,  anno  aetatis  lxxi,~ 
sepultus  apud  Hirsaugiam  m  basilica  S.  Aureli,  ut 
in  Chronicc  Hirsaugiensi  tradit  Tritbemius.Fuerat 
oUm  discipulus  Strabi  Fuldensis,a  quo  litteras  se- 
culares,  id  est  humaniores  didiccrat.  Insignisque 
profecto  videtur  inscriptio  ejjislolaB  ejusdem  Strabi 
ad  eumdem  Gerungum  qui  ei  dicans  iibrum  de  ari- 
thmeticis  dimensionibus  sic  loquitur:  Reverendissi- 
mo  merito  patri^  getate  filio,  littera  discipulo,  gratia 
mgUtro,  Gerungo  abbati,  Similem  cpigraphen  uqs 
anno  superiore  restiluimus  in  epistola  Salviani  ad 
Salonium  pag.  215.  C^terum  hic  adnotandum  est 
hunc  Gerungum  videri  non  esse  diversum  ab  eo  qul 
sub  Ludovico  Pio  imp.  fuit  summus  ostiariorum 
sacri  palatii  magister;  de  quo  vide  Annales  Egin- 
hardi  ad  annum  822  et  epistolas  Frotharii,epi8Copi 
Tullensi.Nam  illum  postea  fuisse  monachum  docet 
Wandaibertus  diaconus  lib.  ii.  Miraculor.S.Goaris,  ^ 
cap,  20. 

°  Cellam  S.  Judoci.  Sancti  Judoci  monasterium. 
sive  cella  maritima,dequahicsermo,situm  esthaua 
procul  ostio  Quenti  fluminis,  vulgo  Canchc^  adver- 
sum  nimirum  oppido  Stapularum,quod  in  ora  flu- 
minis  situm  est.  Positam  fuisse  hanc  cellam  haud 
procul  Quentowico,in  comitatu  Pontivensi,arbitra- 
tur  R.P.Philippus  Labbeus  Sammarthani  vero  scri- 
psercesse  ipsum  Quentowicum.Istorumautem  sen- 
tentisego  accedopropterauctoritatem  Alcuini,qui  in 
epistola93,  cellam  S.Judoci  locat  in  loco  cui  Vicos 
nomen  erat.  Martinus,  inquit,  in  Vicos  apud  sau- 
ctumjudocum  infirmus  remansit.De  auohaud  dubie 
loquitur  etiam  in  epistoia  12  ad  Carolum  Magnum  : 
fievertenti  me  de  Wicus  propter  causas  necessarias^ 

etc.Locm  ergo  (quod  SirmoQdus  quoque  observa* 


c  Alcuino  ad  eleemosynam  exhibendam  peregrinis 
commiserat,beat«  memoriaa  pater  vester  noLis  ea 
ratione  concessit,sicut  edictum  illius  attestatur,  ut 
quod  eleemosynae  superessetinnostrum  usum  cede- 
ret.  Hanc  per  subreptionem  d  Rhuodingus  a  vobie 
obtinuit,nobisque  legitimam  donationem  patris  ve- 
stri  repetentibus  impostorum  crimen  inurit.  Unde 
petimus  ut  inspecto  edicto  patris  vestri,  pro  rev^ 
rentia  beati  Petri  et  e  beatas  Marifle  et  Pauli,  apud 
quos  communem  Dominumprovobis  exoramus,8ic 
hoc  negotium  terminare  dignemini  ut  non  solum 
invasor  cellae  iliius  in  prssenti  juste  redarguatur, 
verum  etiam  postoris  calumniandi  nobis  occasio 
auferatur.Nam  etsi  dominus  noster,pater  quondam 
vester,  hoc  nobis  munus  non  concessisset,  tam  in- 
tente  pro  vobis  et  laboravimus  et  laboramus  ut  si 
eamdem  cellamautamplius  quid  avestraexcellentia 
peteremus,  non  esse  nobis  negandum  unanimiter 
Sl  conflamus.Ipse  autem  Deus  inspiret  prudentie 
vestrae  ut  sicut  hoc  scandalum  vestro  tempore  coe- 
pit,  ita  etiam  per  vos  firmissimum  finem  accipiat; 
ut  hoc  beneficio  et  nos  et  posteri  nostri  pro  vobis  et 
fiiiis  vestris  nitamur  eum  attentius  implorare,  vos- 
que  sic  tribuat  imperare  in  terris  ut  seternum  re- 
gnum  possideatis  in  coelis. 

vit  ad  Capitula  Garoli  Calvi,  tit.  31)  dieebatur  sim- 
pliciter  Yicus\  interdum  vero,  quod  ad  fluvium 
Quentum  situs  esset,  Quentowicus,  id  est,  Wicus 
Quentif  non  secus  ac  Briva,  quod  est  oppidum  in 
Lemovicibus,  a  Gregorio  Turonensi,  lib.  iii.  Uist., 
cap.  10,  vocatur  Briva-Curretia,  eo  quod  ad  Curre- 
tiain  amnem  sita  sit.  Id  nos  docuit  Wilibaldus  in 
Vita  sancti  Bonifacii,  archiepiscopi  Moguntini, 
cap.  5,  ubi  ait  hunc  sanctum  ex  Anglia  profectum 
appulisse  cum  sociis  suis  ad  fluvium  Cuent,  sive 
Quentum,  deinde  vero  paululum  substitisse  apud 
Cuentawic  sive  Quentawicum.  Haeo  sunt  verba 
Wilibaldi  :  «  Pleno  vento  prosperoque  cursu  ostia 
fluminis  citius  quod  dicitur  CuENT,omni  jam  exper- 
tes  periculo  naurragii,aspiciunt,ad  aridam  sospites 
terram  perveninnt.  Sed  et  cattrametati  in  Cuenta- 
WiC,  donec  superveniens  se  coUegarum  multitu- 
do  congregasset.  »  Quentawich  portus  meminit 
auctor  Chronici  Fontanellensis  his  verbis  :  Anno 
844  Quentawich  portum  miserabili  clade  devastave- 
runt  Nortmanni;  cujus  cladis  meminit  Lupus  in 
epistola  43,  ut  illic  adnotabimus.  Hodie  Quenta- 
wicus,  ut  ijleraque  alia  Galliarum  oppida,  relicto 
veteri  nomine,  sancti  Judoci  nomen  retinet.  Vu'go 
Saint-Josse  sur  Mer. 

c  i/^umo.Magistro  nimiro  suo,qui  integro  nomine 
dictus  est  Fiaccus  Albinus  Alcuinus.  Abbas  fuit 
monasterii  Ferrariensis.  obiitque  anno  804.  Ejus 
funus  curatum  est  a  Sigulfo  abbate  Ferrariensi. 

^  Rhuodingus.  Hinc  patet  hanc  epistolam  esse 
scriptam  ante  divisionem  imperii  inter  filios  Ludovici 
Pii.  Nam  Carolus  Calvus  Cellam  S.  Judoci  postea 
dcdit  Odulfo  comiti,ut  patetexdiversisLupi  episto- 
lis  et  cx  preecepto  Carofi. 

e  B.itfarw?.  Tametsi  enim  monasterium  istud  vo- 
cetur  monasterium  sancti  Petri  Ferrariensis  ob- 
hoc  quod  sancto  Petro  dicatum  sit,  ex  hoc  ta- 
men  loco,  itemque  ex  Vita  Ludovici  Pii,  discimus 
illud  beatissimsequoqueVirginiMarisdicatum  esse. 
Sic  enim  scribit  auctor  Vitae  Ludovici :  ilf(?wa5/mttm 
sanctx  Marias  et  sancti  Petri  de  ferrariis,  quodantir 
quitus  Rethlehem  vocabi^ttur. 


r>s 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


m 


EP19T0LA  XII. 

AD   PARDUL1IM. 


Chrissimoaprrsuli  Pardulo  Lupus  plurimamsa- 
lutem. 

Cum  repeto  memoria  intimos  vos  esse  regi,nihil 
rairor  quando  ad  fidoi  vestraB  raeritum  et  sine  in- 
vidia  sapientisB  metior  privilegium;  imo  gaudeo 
plurimum  quod  jacentes  res  ecclesiasticas  credo 
vestra  industria  sublevandas.  Proinde  fiducia  fami- 
liaritatis  hortor  et  moneo  ne  perceptam  a  Deo  gra- 
tiam  negligatis.  Talentum  enim,  ut  optime  nostis» 
cum  usura  restituendum  a  Domino  accepistis.Ecce 
quanta  vobis  lucrandi  uitro  confertur  occasio.  Mo- 

f^  Prsemli  Pardulo.  Laudunensi  episcopo. 

b  Sanclx  Columbx,  Celeberrimus  per  eas  tem- 
pestates  monasterium^  sancts  Columbse  apud  civi- 
tatem  Senonensem^  in  quo  etiam  conditum  fuit 
corpus  sancti  Lupi  episcopi  Lenonensis,  ut  vetera 
Acta  testantur.  Vetus  autcm  et  magna  inter  mona- 
^os  sanctiB  Columbs  ei  sancti  Petri  Vivi  Senonen- 
sis  controversia  fuit  de  sacris  reliquiis  ejusdem 
Lupi ;  qu£B  Innocentii  III  auctoritate  sedata  est,qui 
secundum  monachossanctai  Columbse  pronuntiavit, 
ut  patet  ex  ejus  regesto,  lib.  xv,  epist.  40. 

Privilegip  episcoporutn.  Nimirum  Gallicanorum. 
Nam  ita  antlquitus  assolebat.Rarius  enim  tum  im- 
plorabatur  apostolic®  sedis  auctoritas.  Tamen  haud 
ita  multo  post,  ita  postulantibus  regibus  nostriS) 
Romani  pontifices  protectiouem  sedis  apostolicffi 
concesscrunt  quamplurimis  monastcriis.Quod  ideo 
factum  puto  ut  quos  auctoritate  rogia  principes  a 
monasteriorum  rebus  summoverant,  religione  tcr- 
rerent.  Sic  Hincmarus,  Rhemensis  archiepiscopus, 
privilegia  quaedam  petiit  a  Sede  apostolica  non 
quod  ca  necessaria  essent,  sed  ut  iis  cnmales  et 
animales  homines  terrili  reverentius  se  erga  Hinc- 
marum  et  Rhemensem  Ecclesiam  haberent  ut  ad 
Nicolaum  papam  scribit  Hincmarus.  Sic  Ivo.  Car- 
notensis  episcopus  in  epistola  94,  ad  Paschalem  u 
scribens,  ejus  auctoritaie  fulciri  postulat  conces- 
slonem  quamdam  a  comite  Carnotensi  factam  Ec- 
clesiffi  susb;  sed  tamen  aperte  docct  novum  csse  et 
insolensut  in  hujuscemodi  ne^otiisimploretur  apo- 
stolios  sedis  auctoritas.  Nec  indebitum  est,  inquit, 
si  aiversus  nova  morborum  genera  inveniuntur  et 
dpponuntur  insolita  medicamenta,  Itaque  mores 
antiauos  convellere  studuit  ut  tali  obice,  id  est  pri- 
vilegio  Romano,  retineret  eos  qui  deinceps  conces- 
sionem  a  comite  Carnotensi  factam  infringere  ten- 
tarent. 

d  Instaurala  libertas  Monasterii  nimirum  S.  Co- 
lumbs.  Nam  sub  Ludovico  Pio  eam  amiscrat,  muB 
auctoritatesubjectum  archiepiscopo  Senonensi.Cla- 
rius  monachus  in  Chronico  sancti  Petri  Vivi  Seno- 
nensis  loquens  de  Hieremia  archiepiscopo  hasc  ait 
ad  annum  844  :  «  Insuper  addidit  ei  rex  abbatiam 
sanct®  Golumba3,quam  antecessores  sui  nuperper- 
diderant,  ut  esset  sub  tuitione  archiepiscopi  Seno- 
nicae  urbis.  Postea  tamen  idcm  Ludovicus,  anno 
XXIII  imperii  sui,  iv  Nonas  Aprilis,  eidem  monaste- 
rio  restituitlibertatem,insuperhabitopraBcepto  dato 
in  gratiam  Ecclesiae  Senonicac,  quod  per  subreptio- 
nem  quorumdam  impetratum  fuisse  ait.  Dein,  hand 
dubie  sub  Carolo  Calvo,  rursum  hoc  monasterium 
amiait  libertatem.OratergoPardulumLupus  utpro 
ea  qua  valebat  apud  Carolum  gratia  id  apud  eum 
efficiat  ut  liberta8,quaB,tot  edictis  principalibus  tot- 
qne  episcoporum  privilegiis  confirmata  fuerat,  re- 
stituatur  monachis  sanctae  Columbae.  Dedit  autem 
Carolus  r«x  precibus  Parduli  juxta  Lupi  postulata, 
at  rurgum  monaBterium  8anct«GolumD8e  subtrahe- 


A  nachi  ^  sancts  Columbae  c  privilegio  et  antiquorum 
et  praesentium  muniti  cpiscoporum,  regumque  et 
imperatorum  et  priscis  et  recentibus  instructi  edi- 
ctis  spem  recuperationis  aliquam  nacti,  pietalis 
regiae  portum  petunt,  uhi  tutum  perfugium  veslra 
intercessionc  eupiunt  invenire.  Diguamini,  qusso, 
legere  quas  ferunt  ct  ut  a  rege  clementer  audiaatur 
efficere;  et  prudentiae  vestrae  laudabili  acumine  ne 
gravemini  aperire,hii  qui  ante  eum  feliciter  regna- 
verunt,  quam  proficuum  sibi  et  patris  judicave- 
runt,  si  S9  Dei  servis  postulata  concedercQt.Fcrle 
opem  indigentibus,  praestate  refrigerium  laboran- 
tibus  sit  vestrum  memoriale  saltem  aliquorum  Dei 
servorum  d  instaurata  libcrtas.  Occupatiouum  ve- 

retur  auetoritati  archiepiscopi  SenoneiiBis,  ut  uatei 
n  ex  Proclamatione  Caroli  adversqs  Wenilonem.rlajn 
tum  Wenilo,  secessione  facta  a  Carolo  ad  Ludovi- 
cum  regem  Germaniae,  de  abbatis  sanctx  Columbs 
prasceptum  obtinuit  a  Ludovico,  et  HtUras  ad  mism^ 
quo  eamdem  abbatiam  revocarentj  id  est,  ut  missi 
dominici  denuo  eam  abbatiam  subjioerent  archiepi- 
scopo  Senonensi^  regia  nimirum  auctoritate,  quod 
indicateamtum  non  fuisse  subjectam  archiepiscopo 
Senonensi.  Ea  fuit  nostra  conjectura.  Posteavero 
vir  harum  rerum  scientissimus  domnus  Claudius 
Chantelovius,monachus  Benedictinus,  ntecumcom- 
municavit  Caroli  praeceptum  de  ea  re,quod  omnem 
dubitandi  occasionem  adimit.  Libertatcm  enimam- 
plissimam  tribuithuic  monasterio  sancts  Columba; 
cum  consilio  procerum  suorum,  episcoporum  vide- 
licet  ac  ducum.Datum  est  hoc  pracceptum  inCom- 
pendio  palatio  Nonis  Decembris  anno  octavo  regmnte 
Carolo  gloriosisslmo  rege,  indictione  undecima^  id 
est^  anno  848,  qua;  est,  ut  apparet,  epocha  Lupin» 
p  istius  epistolae.  Ex  his  porro  quae  dicta  sunt  coliigi 
^  abunde  potest  monasteriorura  libertalem  tum  pe- 
pendisse  ex  nutu  principum;  qui  eam  concedebant, 
dein  vero.  si  res  ita  ferret,  revocabant  pro  arbitrio. 
Sic  Carolus  Magnus  monasterium  Senoniense  in  Vo- 
sago  subdidit  ditioni  Angilramni  Metensis  arcbiepi- 
scopi  successorumque  ejus.Htc  enim  locus  ab  initio 
sui  ab  imperio  dcpendebat;  ut  ait  Richerius  mona- 
chus  in  libro  secundo  Chronici  Senoniensis  capite 
primo.  Sic  Caroli  filius,  Ludovicus  Pius,  monasle- 
rium  Glannafoliumsubjecitmonasterio  Fossatensi, 
ut  ad  epistolam  159  Ivonis  Carnotensis  adnota>it 
Juretus.  Sic  Rodulfus  rex  monasterium  Tutelense 
subjecerat  coenobio  sancti  Savani  Pictaviensis;quo 
jugo  illud  postea  liberavit,  non  aliam  ob  causam 
quam  quod  ita  expedire  religioni  arbitrabatur.  Sic 
Henricus  I  abbatiam  Casae  Dei  subjecit  episcopo  A^ 
vernensi,  ut  patet  ex  ejus  praecepto. 

Notanda  interim  sunt  verba  Clarii  quibus  utitur 
ut  significet  monasterium  sanct®  Golumbae  subje- 
D  ctum  denuo  fuisse  archiepiscopo  Senonensi;  uf «- 
sety  inquit,sM6  tuitione  archiepiscopi  Senonic^  urbis, 
Hinc  enim  discimus  quaenam  regibua  nostris  mens 
fuerit  cum  in  praeceptis  suis  constituebant  ut  mo- 
nasteria  quibus  ipsi  libertatera  tribuebant  sua  pro- 
pria  essent  et  sub  regia  seraper  defensione  atque 
tuitionc  posita.  Carolus  Calvus  in  praeccpto  gro 
monasterio  sanctae  Gratae  in  dioccesi  Urgellensi  : 
«  Proptcrca  has  nostrae  auctoritatis  litteras  priino- 
minato  abbati  suisque  monachis  ex  praedicto  mo- 
nasterio  fieri  jussimus;  per  quas  fidelibus  nostris 
notum  fieri  volumus  memoratum  monasterium  cum 
praefata  cella  et  eorum  omnibus  appendiciis  vel 
cunctis  rebus,  sicut  domni  et  genitoris  nostri  fti"» 
nostrum  proprium  esse  {Sic  Vindocinense  monaste- 
rium  dicitur  alodium  B.  Petri,eo  quod  ab  iniHo  sw- 
jectum  sit  sedi  apostoticx),  et  sub  tiostra  semper  de- 
fensione  atque  tuitione  oonBistat;  atnvUus  0pbco« 


457 


EPiSTOLiE. 


A6» 


stratum  intuHu  parcius  rem  suggero,  quam  vcstra  A  intcllectam  dcsiderantlbu^  patefaciat.  Benigne  me! 
mirabilis  eapacitas  eifectu  tanti  boni  suilQcienlcr      memo  res  cupio  vos  valere  feliciter. 


pus,  aut  comes,  vel  missus  discurrens  ibi  aliquam  do- 
minationem  aut  tyrannidem  potestatem  exerceaot, 
nisiquemadmodum  canonicaauctoritas  jubet.»  Pr^e- 
cepta  huic  similia  exstant  prope  innumcra.  Reges 
ergo  nostri,  cum  ita  constituerent,  tuitionis  ac  de- 
fensionis  vocabulis  ad  se  trahebant  causas  monaste- 
riorum,  quas  attingere  episcopos  vctabant ;  iis  ta- 
men  exceptis  qu»  canonum  violationem  respicie- 
bant,  bas  enimi  episcopali  audientias  reservaoant. 
Probatio  hujus  rei  petenda  est  ex  libro  ii  Capitula- 
rium,  cap.  8 :  «  Abbatibus  quoque  et  laicis  specia- 
iiter  jubemus  ut  in  monasteriis  qum  ex  nostra  lar- 
gitate  habent  episcoporum  consilio  et  documento 
ea  qus  ad  religionem  canonicorum,  monachorum, 
sanctimonialium  pertinent,  peragant,  ct  oorum  sa- 
lubrem  admonitionem  in  hoc  lioentcr  audiant  et 
obediant.  •  Anlea  quippe  lege  generali  per  omnes  ^ 
ubique  provineias  promulgata   monasteria  etiam  ^ 
prorsos  m  potestate  episcoporum  *  adeo  ut  si  quip- 
piam  illic  actum  fuisset  extra  re^^ulam,  ab  episcopis 
corrigeretur.  Dein  vero  paulatim  reRes  nostri  cu- 
ram  monasteriorum  in  se  susceperunt,  deque  statu 
eomDa  monachorum  regia  auctoritate  cognoscebant 
quibus  impertierant  regiam  tuitionem.  Unde  in  Ga- 
pitulia  GaroU  Galvi  legimus  ipsum  in  provinciasmi- 
aissc  legatos,  ^ui  una  cum  episcopis  et  monasterio- 
rum  possessonbus,  quos  ad  eamdem  quoque  solli- 
citudinem  delegabat,  vitam  et  mores  monachorum 
regia  vice  examinarent,  cunctaque  ad  se  referrent, 
ut  patet  ex  capite  1  actionis  septima;  synodi  Sues- 
sionensis,  quod  postea  repetitum  est  in  capitulari 
Compendiensi.  Et  ne  longius  abeamus,  exempla  pe- 
tentes  e  longinquo,  hic  noster   Lupus,  ut  ipse  in 
epistola  63  auctor  est,  legatus  fuit  una  cum  Heri- 
boldo  episcopo  Antissiodorensi  et  Prudentio  Trecas- 
sino  ut  monasteria  in  regno  Garoli  constituta  vivi- 
ricaret.  Ea  fortassis  de  causa  vir  eruditissimus  C 
Pranciscus  Florens  canonici  juris  interpretes,  prae- 
sertina  vero  auctorem  GlossaB,  graviter  reprehendit 
quod  exemptiones  a  regibus  concessas  monasteriis 
ad  temporalia  tantum  porrigi  dixerint,  non  autem 
ad  spiritualia.  Non  absimili  autem  instituto  hodie 
pontifex  Romanus  persaepe  delegat  visitatores  et 
commissarios  ad  noscendos  monasteriorum  morbos. 
Itaque  monasteria,  ut  saeculi  nostri  verbis  utamur, 
erant  per  eas  tempestates  immediate  subjecta  au- 
ctoritati  regiae^etad  eam  nullo  medio  respiciebant. 
Et  qaoniam  eo  prsesidio  monasteria  indigebant  ut 
facilios  occurrerent  contradictionibus  sive  episco- 
porum  sive  aliorum  quorumcunq^ue,  ii  qui  mona- 
stena  de  novo  fundabant^  ea  statim  ponebant  sub 
tuitione  ac  defensione  principum.  Ex  innumeris 
exemplis  qus  in  hoc  proferri  possunt^  unicum  tan- 
tnmafferam,  ex  quointelligi  poterit  quae  fuerit  forma 
ca»terorum.  Anno  867,  Raymundus,  comes  Tolo- 
sanus,  monasterium  VabrenseinRuthenissedificans  ]) 
edicii  utsub  tuitione  et  vnrnunitate  regis  perenniter 
eonsistctl^  utestapud  Gatellum  in  Historia  comitum 
Tolos.,  pag.   69.  At  principes,   quorum   aliunde 
summa  m  noc  erat  auctoritas,  existimabant  ex  ea 
fundatorum  institutione  sequi  ut  tota  monasterio- 
rum  illorum  dispositio  penes  ipsos  esset,  sive  in 
constituendis  abbatibus,  sive  etiam  in  ordi^andis 
rebus  monasteriorum  monachorumque  moribus  in- 
formandis.  Quse  causa  fuit  ut  abbates  illic  pro  ar- 
bitrio  constituerent,  sive  ex  monaslico  ordinc,  sive 
et  laicali.  Unde   Lotharium  et  Ludovicum  impp. 
graviter  monuit  synodus  Ticinensis,  habita  anno 
§50,utidoneis  viris  monasteria  committercnt  juxta 
ordinationem  fundatorupi.  Sic  enim  scriptum  est  in 
canone  16 :  «  Suggerendum  est  beatissimis  inipera- 
toribus  quia  hi  qui  monasteria  et  xenodochia  sub 
defensiope  sacri  palatii  posuerunt,  ideo  fecissepro- 

Patrol.  CXIX« 


bantur  quod  a  nullo  melius  quam  a  summia  pote- 
stalibus  protegenda  crediderint.  Et  si  ea.  contra  de- 
creta  institutorum  personis  quibus  non  licel  dede- 
rint,  ipsi  impugnatores  ePBciuntur  qui  propugnare 
debuerunt. »  Vertit  se  deinde  Ghristianorum  pietas 
ad  sedem  Petri ;  proque  principum  tuitione,  ut  an- 
tea  assolebat,  pontificum  Romanorum  tuitionem 
implorari  mos  fuit.  Quo  factum  est  ut  Joannes  Sa- 
resDcriensis  in  Policratico,  lib.  vii,  oap.  19  et  21, 
loquens  de  exemptionibus  monasteriorum,  privile- 
gium  apostolicum  conjungat  cum  regio.Sic  mona- 
sterium  Gluniacense,  a  Willelmo,  Aquitanie  duce, 
fundatum,  positum  est  sub  tuitione  apostolorum 
PetrietPauliatqueRomani  pontiflcis  derensione.Sie 
monastcrium  Vmdocinense  a  Goffrido  Martello,  co- 
mitc  Andegavensi,  Beato  principi  apostolorum^  Petrq 
Et  Romawe  ejus  Ecclesise  in  aiodium  et  patrimonium 
oblatum  est,  cum  conscnsu  tamen  Henrici  Franco- 
rum  regis.Itaaue  regum  anti(juorum  pietatem  postea 
socuti  sunt  Romani  pontihces,  cum  tuitionem  ac 
defensionem  suam  impendcrent  monasteriis  ut  ea 
libcrarent  a  potestate  episcoporum.  Ncque  enim 
mihi  admodum  placct  quod  quidam  eam  auctorita- 
tem  repetunt  a  jure  divino,  ex  illis  Ghristi  verbisad 
Petrum  :  Quodcunque  ligaveris,  etc.  Sumptum  Id, 
ut  dixi,  ex  more  regio,  quemadmodum  pleraque 
alia.  Veluti  istud.  Principes  aiunt :  «  Et  quandoqui- 
dem  divina  vocatione  supradictus  abbas  vel  succes- 
sores  ejus  ne  hac  luce  migraverint,  quandiu  ipai 
monachi  inter  se  tales  invenire  potuerintoui  ipsam 
congregationem  secundnm  regulam  sancti  Benedicti 
regere  valeant,  per  hanc  nostram  auctoritatem  li- 
centiam  habeant  exse  eligendi  abbates.nPontifices 
Romani  :  «  Obeunte  te  nunc  ejus  loci  abbate,  vel 
tuorum  quolibet  successorum,  nullus  ibi  qualibet 
subreptionis  astutia  vel  violentia  praeponatur  niai 
quem  fratres  communi  assensu  vel  fratrum  pars 
consilii  sanioris  secundum  Dei  timorem  et  bea^i 
Benedicti  regulam  elegerint.  »  Adeo  auten^  verum 
est  monasteriorum  slatum  olim  pependisse  a  re- 
gibus  nostris,  ut  et  Henrici  quoque  primi  auctori- 
tate  Ecclesia  Gasae-Dei  apua  Arvernos  evecta  sit 
ad  abbatiae  dignitatem  absque  ulla  mentione  sumpii 
pontiticis.  Exstant  enim  ea  de  re  litterse  ejusdem 
regis  penes  clariss.  virum  Antonium  Vionem  He- 
rovallium,  quas  ille  lubentissime,utest  prono  erga 
haec  studia  animo,  consensit  addi  his  notis  qo- 
stris. 

Hae  ergo  sic  se  habent  :  «  In  nomine  Domini  Dei 
aeterni  et  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi.  Henricus 
Dei  gratia  Francorum  rex.  Si  regia  sollicitudo  ea 
procurat  quse  ad  instaurationem   sanctae   Ecqlesias 
catholicae  .  pertinere   noscuntur,  procul  dubio  ma- 
gnumregii  culminis  statim  prfeparare  probatur,  et 
non  soluminpraesenti  stabilitatem  regni  corroborat, 
sed  etiam  in  futuro  praemium  aeternae  retributionis 
conciliat.Quadere  notumesse  volumusomniumfide- 
lium  Dei  atquc  nostrorum  prsesentium  scilicet  atque 
futurorum  industriae,  quod  nostram  adiens  mansue- 
tudinem  venerabilis  vir  et  Deo  dignus   Rotbertua 
Brivatensis   canonicus   et  thesaurarius,  a  domino 
Rencone  dilectissimo  et  familiarissimo  nostro  Ar- 
vernorum  episcopo  missus,  et  per  litteras  commen- 
datus,  innotuit  se  quamdam  ecclesiam  in  pago  Ar- 
vernensi  in  eremo  sitam,  et  ab  eo  honoribus  am- 
pliatam,  Gasam-Dei  nominatam,  ad  culmen  et  hono- 
rem  abbatiae  promovere  velle,  nostrae  Iiberalitatia 
jussu  et  potestate,  et  episcopi  sui  permissione. 
Agentesitaquecommune  consilium  cum  proceribus 
et  primoribus  palalii  nostri,  decrevimus  ejus  am- 
nuere  precibus  ;  et  tam  pro  nostra,  quam  pro  pa- 
trum  nostrorum  indulgentia,  per  prajccptum  nostriB 
flrmitatis  auctorisavimusiet  abbatiam  fieri  jussimus 

19 


459 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FBRRARIENSIS. 


460 


EPISTOLA  XIII.  A  timus  Lupus  abbas  ex  monaBterio(5)8anctiJudoci 

AD  /BDiLULFUM  REGEM.  prsBsentistemporisfelicitatemetbeatitudinisstcms 

Ad  laudem  et  gloriam  Dei  magnis  laudibus  eCfe-      salutem. 
rendo  (a)  iEdilulfo  regi  omnium  servorum  Dei  ul-         Quoniam  regiminis  vestri  opinionem  bonam  co- 


et  permisimus,  ecclesiffique  Arvernensi  subdidimus, 
tau  tenore,  ut  Arvernensis  episcopi  jussu  et  voiun- 
tate,etmonacborum  loci  illius  petitione  et  electione, 
abbas  loco  illi  provideatur,  et  Deo  dignus  procu- 
ratorabsque  omnivenalitateetmunere  instituatur. 
Insuper  etiam  in  Assumptione  beats  Dei  genitricis 
et  Virginis  MarisB,  abbas  loci  illius  ad  sedem  Ar- 
vernensis  matris  ecclesi»  cum  tribus  aut  quatuor 
monacbis  atque  cum  canonicis  festivae  diei  solem- 
nitatem  peragat,  libramque  incensi  in  censum  per- 
solvat.  Dona  etiam  pro  Dei  amore  et  timore  cccIesiiB 
prffidictae  concessa,  auctoritate  nostraB  potestatis  as- 
signavimus,  et  sigillo  regio  confirmavimus;  scilicet 

'  in  eadem  villa ecclesiam  quamdam  in  honore  sancto- 
rum  martyrum  Agricol»  et  Vitalis  consecratam,  in 
territorio   Brivatensi   ecclesiam  unam  in  bonore 
sancti  Andres  Goms  cum  omnibus  ad  eam  perti- 
nentibus.  In  vico  Triniaco,  ecclesiam  sancti  Ger- 
mani  martyris,  cum  ipso  vico,  et  omnibus  ad  eum 
pertinentibus.  In  territorio  Fornolensi,  ecclesiam 
cum  ipsa  villai  et  omnibus  ad  eam  pertinentibus, 
eoclesiam  de  Bellopomerio  cum  ipsa  villa,  et  om- 
nibus  ad  eam  pertinentibus^  capellam  de  Gastello 
Bullione.  Invico  Lucidiaco,tres  ecclesias.cumipso 
vico,  et  omnibus  ad  eum  pertinentibus.  In  vilia 
sancti  Domini,  duas  eocIesia8,et  medietatem  ipsius 
villae.  In  castro  de  Monte-Vasconum,  capellam.  In 
villa  sancti  Victoris,  duas  ecclesias.  In  territorio 
Booensi,  ecdesiam  sancti  Desiderii  episcopi  et  mar- 
tyris.  Interritorio  Lugdunensi.in  villa  quae  dicitur 
Sociacus,  ecclesiam  sanct»  MariiB,  cum  ipsa  villa, 
et  omnibus  ad  eam  pertinentibus.  Et  etiam  quam- 
plura  prsdia  villarum,  terrarum  cultarum  et  incul- 
tarum,  siivarum,  vinearum,  aquarum,  pascuorum. 
Quicunque  autem  aliquam  controversiam  vel  ca- 
lumniamhuic  donationi  inferrepraesumpserit^atque 
aliquid  de  prsdictis  rebus  ei  ecclesis  traditis  vel 
tradendis   demere   tentaverit,  petitio  illius  irrita 
nostro  praecepto  flat,etepiscopicompatriotffi  plenam 
vlndictam  fratribus  ecclesiffi  illi  deservientibus  fa- 
ciant.  Habeat  autem  praBdicta  ecclesia  licentiam 
adau^endi  et  accrescendi  jussu  nostrs  majestatis. 
Et  quidquid  rectores  ejusin  quacunque  j^arte  nostri 
regni  salvo  jure  eoclesiastico  acauisierint,  tam  in 
villis,  quam  in  prsBdiis,  aut  aliquibus  bonis,  Ormi- 
tate  nostrflB  msgestatis  signavimus,  et  tam  futura,et 
acquirenda,  quam  prstenta,  et  acquisita  bona  tra- 

'  didimuB  et  auctorisavimus.PrsBcipimus  quoque,ne 
aliquis  laicus  aliquam  consuetudinem  capiendi  ali- 
qiiid  in  loco  illo  nabeat,  neque  aliquam  molestiam 
abbati  illi  inferre  praBsumat ;  sed  abbati  omnia  dis- 

Sonenda  permittat,  et  sic  a  nobis  jussum  esse  non 
iscrodat.  Mandamus  etiam  ut  si  quis  aliquam  ca- 
lumniam  huic  traditioni  inferre  prssumpserit^  re- 
ctores  loci  illius  ad  regale  sufTragium  concurrant, 
salva  ecclesiastica  auctoritate,  et  plenam  vindictam 
recepisse  se  gaiideant.  HaBC  autem  prsBceptum,  ut 
valiaioriastipulatione  nitatur,  annulo  nostro  subter- 
firmavimus,  et  Arvcrnensi  episcopo  et  caBteris  nostri 
regni  episcopis  auctorisare  mandavimus.  Actum 
Victriaco  palatio  publice,  obtentu  domni  et  venera- 
bilis  Uugonis  Niyerncnsis  episcopi,  mense  Septem- 
bri,  luna  xi,  Indictione  secunda,  ab  Incarnatione 
Domini  anno  niillesimq  quinquagcsiino  secundo, 
re^ni  domni  et  invictissimi  Henrici  regis  vicesimo 
pnmo.  S.  Aymonis  Bituricensis  archiepiscopi,  S. 
Arnulfi  Turonensis  archiepiscopi,  S.  Agoberti  Gar- 
.  notcnsis  episcopi,  S.  Odonis  fratris  regis,  S.  Ilcn- 
conis  Arvernensis  episcopi,  S.  Rotberti  BurgundiaB 
^  ducis,  S.  Herberti  Antissiodorensis  episcopi,8.  Wil- 
lelmi  Aquitanensis  ducis,  S.  Guidonis  Rnemensis 


archiepiscopi,  S.  isambardi  Aurelianensis  episcopi, 
S.  Helmuini  Augustodunensis  episcopi,  8.  Willdmi 
Normannorum  ducis,  S.  Mainardi  Senoncnsis  ar- 
chiepiscopi,  *S.  Enzelini  Parisiensis  episcopi,  S. 
Widonis  Gabilonensis  episcopi,  S.  Raduul  comitis, 
S.  Theobaldi  comitis,  S.  Ramaudi  camerani.  Se- 
guinus  sciolus  scripsit  ad  vicem  Balduini  regii  can« 
cellarii  xii  Kalendas  Octobris.  » 

GsBterum  quod  paulo  aute  annotavi,  totam  mo- 
nasteriorum  dispositionem  Garoli  Galvi  a)vo  fuisse 
penes  principes,  etiam  quoad  monachorum  mores 
mformandos,  sic  accipi  velim  ut  principes  dicere 
volueriin  maxiinam  diligentiam  aclhibuissc  ut  mo- 
nachi  viverent  secundum  regulam,  neque  abea 
recederent,  ct  si  quid  extra   illam  agerent,  cura 

B  missorum  dominicorum  emendaretur,  ut  patet  ex 
lib.  I  Gapitularium,  cap.  122,  et  ex  epistolaoS  Lupi. 
PrsBterea  eorum  lectionem  et  cantum  ordinabant 
jurc  rcgio,  ut  colligitur  ex  eodem  capite  122  item- 
que  ex  80  ejusdem  iibri.  Et  Ludovicus  Pius  eodem 
hbro  cap.  85  statuit  ut  regula  Ganonicorum,  quam 
ipseex  aictis  sanctorum  Patrum  colligi  jusserat,a6 
omnibus  in  eadem  professione  degenlibus  indubitanter 
leneatuPf  et  modis  omnibus  sioe  a  canonicis,  sive  a 
sanctimonialibus  canonice  degentibus,deinceps  obur- 
vetur,  Et  haBc  quidemin  aversione.  Nam  singulorum 
regulffi  capitum  observatio  pertinebat  ad  cnram 
abbatum,  ut  patet  ex  libro  eodem  Gapitulariam 
cap.  73.  ^ 

Ex  ea  observatione  sequitur  monasteriorumliber* 
tatem  olim  pependisseex  nutu  principum,  qai  eam 
concedebant,  dein  vero,  si  res  ita  ferret,  revoca- 
bant  prb  arbitrio  :  cujus  rei  nonnulla  exemi)la  at- 
tuli.  Addi  vero  dcbuit  exemplum  Garoli  Calvi :  qui 

£1  cum  monasterium  Magniloci  subjecisset  episcopo 
Arvernensi,  dein  tamen  prasceptum  de  ea  subj^ 
ctione  revocavit ;  adeo(^ue  libertatem  huic  moDa- 
sterio  concessit, «  ut  ipsi  monachi  et  omnes  illorom 
res  in  nostraet  successorum  nostrorum  ab  hodiemi 
die  et  deinceps  emunitate  consistant.  Praecipimos 
quoque  per  prsBsens  nostraB  altitudinis  prfece^tum, 
ut  a  nostra  vel  successorum  nostrorum  tuitioD6 
memoratus  locus  nunquam  excidat,  »  etc.  £x- 
stat  prseceptum  istud  in  Probationibus  Libertatum 
Ecclesi®  Gallicanse,  cap.  38,  §  7. 

(a)  Mdilulfo  regi  Anglorum,  quem  alii  Edelulfam 
et  Ethelulfum,  vocant.  Longius  abeuntqui  eumvo- 
cant  Edilnult'um,etEdeIboldum.  ^^Edilulfum  Aoglo- 
rum  regem  uxorem  duxisse  satis  constat  Juditbani, 
Garoli  Galvi  filiam.  Ac  licet  exstent  Acta  benedi- 
ctionis  super  iilam.quando  eam  Edelulfus  accepitin 
uxorem,  itemque  benedictionis,  quando  uactaest 
inreginam,nondum  tamen  adnotatumestquotem* 

p.  pore  istud  acciderit.  Docet  autem  auctor  Annalium 

^  Bertinianorum  contigisse  istud  anno  856.  Ha;csuot 
ejus  verba:  «Edilvuirrcx  Occidentalium  Anglorum, 
Roma  rediens,  Judith  filiam  Garli  rcgis  raense  Juljo 
dcsponsatam,  Kal.  Octobribus  in  VarmariapalatioiD 
matrimonium  accipit,  eteam,  Ingmaro  Durooortori 
Remorumepiscopobenedicente,  imposito  capitiejus 
diademate,  regina;  nomine  insignit:quod  sibisus- 
que  genti  eatenus  fuerat  insuetum.  Patrat^que  re- 
giis  apparatibus  utrinque  atque  muneribus  matri- 
monio,  cum  ea  Britanniam  regni  sui  ditionem  oavi- 
j^io  repetit.  »  Tum  de  eadem  Juditha  haec  narrant 
lidem  Annales  ad  annum  858 :  «  Edilvulf  rex  Occi- 
dentalium  Saxonum  moritur,  relictam  ejus  Juditb 
rpginam  Adalboldus  filius  ejus  uxorem  duciL>»Adel- 

**  boldo 

(6)  Sancli  Judoci,  Vide  notas  ad  epistolam  IL 


461 


EPISTOLiE. 


462 


gnovimuB,  et  vires  vobis  a  Deo  collatas  contra  ini- 
micos  Ghristi  audivimus,  omnipotentem  Deum,  qui 
easdem  vires  tribuit,  precamur  ut  contra  omnes 
Ghristiani  nominis  hostes  vos  insuperabiles  faciat, 
qui  potestate  sua   incomprehensibili,   sed  tamen 
justa,  omnia  semper  dispensat.  Verum  quiameam 
parvitatem  a  vestra  excellentia  8eparat(a)  continens, 
obsequendo  notus  vobis  iieri  cupio  ;  maxime  post- 
quam  vestrum  in  Dei  cultu  fervorem  ex  (6)  Felice 
didici,  qui  (c)  epistolarum  vestrarum  ofQcio  fungeba- 
tur.  Prscipite  igitur  quidquid  possibiie  mihi  cre- 
ditis,  et  me  in  omnibus  ad  famulandum  paratum 
invenietis.  Sed  ut  vos  ad  promerendum  Deum  ex- 
citemus,  certandi  vobis  prioribus  materiam  osten- 
dimus  et  in  preesenti  spem  et  in  SS  futuro  saeculo 
mercedem  procul  dubio  praebituram.  Ecclesiam  in 
monasterio  nostro,  quod  est  (d)  mediterraneum,  et 
Ferrarias  appellatur,  ac  Bethlehem  a  conditore  im- 
positumnomen  possidet,  (f)operireplumbo  molimur 
post  Deum  in  honore  beati  Petri  et  omnium  caete- 
rorom  apostolorum  consecratam  :  cujus  operis,  si 
dignamini,  vos  esse  participes  precamur.  Estote 
igitur  in  Dei  honorem  ad  hoc  perficiendum  adju- 
tores,  non  meriti  nostri,  sed  respectu  divintB  mer- 

boldo  tandem  mortuo,  ea  nupsit  Balduino  comitii 
Don  consentiente  Garolo  Galvo  patre.  Unde  graves 
adversus  Balduinum  Judithamque  procells,  quaa 
anno  tandem  8d3  coquieverunt.  Tum  enim  Garolus 
« fili&m  suam  Judith,  ut  loquuntur  iidem  Annales, 
sicut  domnus  apostolicus  eum  petierat,  consilio  fi- 
delium  suorum  Balduino,  quem  secuta  fuerat,  le- 
galiter  conjugio  sociari  permisit.'»  Flodoardus  lib. 
m  Uist.  Rhem.,  cap.  xii :  «  De  conjunctione  Balduini  C 
comitis  et  Judith  indebita.  QuaB  scilicet  Judith,  Ga- 
roli  regis  lilia,  Edilnulfo  regi  Anglorum,  qui  et 
Edelboldus,  dudumfueratin  matrimoniumcopulata, 
ct  reg^ne  decore  ac  benedictione  insignita.  »  Ex- 
stant  in  libro  Gapitulorum  Garoli  Galvi  benedictiones 
Judith  istius,  ejusdem  Garoli  iilis,  primum  quando 
benedicta  est  ut  sponsa  iEdiluIfl^  deinde  vero  ut 
reffina. 

Ja)  CorUinens.  lilud  dicere  voluit  Lupus,  freto  se 
disjunctum  esse  abiEdiluIfo  Anglorum  rege.  Gonti- 
nens  autem  dixit  pro  mari,  impropria  admodum 
signiGcatione.  Nam  continens  dicitur  terra.quffi  mari 
adjacet.  Unde  Sicilia  insula  dicitur  a  continente 
avuisaob  veterem  fabulam.  Vide  Freinsheimium  ad 
Q.  Gurtium  lib.  iv,  cap.  11,  ad  illum  iocum :  in 
continenti  vos  esse. 

[b]  Felice.  Vide  epistolam  sequentem. 

(c)  Bpistolar,  v.  of/icio.  Erat  ergo  Felix  notarius 
^tdilulfi,  vel  foriean  cancellarius.  D 

(djMediterraneum,  id  est,  longe  a  muri  construc- 
tum.  itaque  in  margine  veteris  codicis,  his  octoginta 
anois  hscglossematis  viceadjectasunt,  idest  a  mari 
fliMdttibusve  remotum;  ({uodf  ob  imperitiam  exscri- 

Storum,  in   textum  dein  receptum  est  in  editione 
iassoni.  Nam  his  carebat  manuscriptus  codex,  nos- 
*-[ueeditionem  nostram  iis  carere  debere  censuimus, 

obeam  causam.  Absunt  etiam  ab  editione  Duches- 
nii. 

(e)  Operire  ptumbo.  Postquam  Lupus  ecclesiam 
jnonasterii  Ferrarienais  edificaverat,  »dificiumque 
mud  in  eo  statu  esset,  ut  nihil  illic  praeter  tectum 
desideraretur,  litteras  ad  ^dilulfum  regem  Anglo- 
fum  pientissimum,  et  ad  Felicem  regium  quondam 
nolanum  dedit*  quibus  eos  orat  ut  plumbum  ex 
Anglia  sibi  suppeditent,  quod  usui  esse  posset  ad 
operiendum  templum.  Sio  Stephanus  abbas  sanot» 


X  cedis.  Quia  qui  sine  vestra  largitione  pro  vobis  in- 
tercessores  sumus,  alacriores  erimus,  si  vobis  et 
nobis  profuturum,  ad  animo;  tantummodo  reme- 
dium,  munus  acceperimus.  Erimus  tamen,  sicut 
ante  significavimus,  in  omne  quidquid  nobis  possi- 
bile  injunxeritis  parati.  Omnipotens  Deus  ad  pro- 
pagationem  et  conservationem  sua;  fidei  vos  et  po- 
steritatem  vestram  diutissime  regionis  vestrs  faciat 
esse  principes,  et  quandoque  sempitem»  beatitudi- 
nis  hffiredes. 

EPISTOLA  XIV. 

(/)  AD  FEUCEM. 

Dilectissimo  amico  Felici  Lupus,  abbas  monaste- 
rii  Ferrariensis  atque  sancti  Judoci  salutem. 
Licet  aliquot  anni  fluxerint  ex  quo  nos  invicem, 
^  largiente  Dei  gratia,  in  (g)  monasterio  Fare  primo 
cognovimus,  nec  postea  evenerit  opportunitas,  quod 
optavi,  ut  familiariter  loqueremur,  tamen  quia  in 
neutro  nostrum  fervor  charitatis  refrixit,  preoor  ut 
apud  laudabilem  vestrum  iSdilulfum  mea  petitio 
vestra  S4I  diligentia  sortiatur  effectum.  Si  quidem 
recordatus  quant^eillum  liboralitatisprflBdicaveritis, 
per  lilteras  flagito  ut  quoniam  statui  Ecclesiam 


Genovefae  Parisiensis,  qui  dein  episcopus  fuit  Tor- 
nacensis,  reparandae  ecciesis  suae  intentus,  levari  se 
sumptuum  parte  postulat  aWaldemaroepiscopo  Se- 
lewicensi,  quo  plumbum  Anglicanum  emere  possit, 
usui  futurum  ad  operiondam  sdem  illam  sacram. 
Ita  enim  ad  eum  scribit  in  epistola  165:  «  Eos  (id 
est,  parieles  basilics  sancts  Genoveis)  reficere  in- 
ccepimus,  comparata  jam  li^norum  macerie,  qu» 
et  superponatur  innovatis  parietibus,  et  tecto  plum- 
beo  supponatur.  Sub  quodam  rubore  mendicantes 
rogamus,  et  petimus,  ut  aliquid  de  benevola  ac  be- 
neiica  Jiberalitate  vestra  nobis  mittatis,  cfuo  plum- 
bum  emamus,  non  Rominumy  sed  Anglicum.  Quo- 
niam  Anglico  plumbo  teguntur  ecclesiae,  nudantur 
Romano.»CuriamRomanam  hic  satyrico  sale  defricat 
Stephanus,  ob  eam  videlicet  causam  quod  illa  pro 
auro  non  carbones,  ut  aiunt,  sed  plumoum  tribuere 
consuevisset,  iliudque  immenso  pretio.  Unde  illa 
Petri  Blesensis  verba  ad  Henricum  II  regem  Anglo- 
rum  scribentis  in  epistola  41  :  «  Nuntii  vestri  a 
Romana  curia  redierunt,  exonerati  quidem  argento, 
onerati  plumbo. » 

(f)  Ad  Felicem.  Ineditolegitur,  ad  Felicem  regium 
scribam ;  quod  additum  puto  a  Massono.  Nam  in 
veteri  codice  nihii  in  titufo  istius  epistole  iegitur, 

Ereter  haec  verba,  Ad  Felicem.  Et  sane  tum,  oum 
ffic  epistola  scripta  est,  vir  iile  non  erat  regius  scri- 
ba,  tamet  si  fortean  esset  inter  intimos  iCdiluIfi  regis. 
Nam  in  superiore  epistola  dixit  Lupus  :  Ex  Feiice 
didici,qui  epistoiarum  vestrarum  officio  fungebalur, 
quod  est  praeteriti  temporis. 

(g)Monasterio  Farss.  Ita  diserte  codexmanuscrip- 
tus.Inoratamenlibrihisoctogintaannisscripitumest 
f.  Ferrarix.  Qui  enim  tum  legebat  has  Lupi  episto- 
ias,  nondum  noverat  ubinam  terrarum  situm  esset 
monasterium  Fars.  lllud  dplendum  quod  hic  error 
imposuiteruditoviroPapirioMassono,qui,repudiata 
lectione  sincera,  supposititiam  retinuit.  Sic  enim 
edidit,  in  monasterio  Ferrariensi,  etc,  quam  lectio- 
nem  retinuit  etiam  Andreas  Duchesnius.  Est  autem 
Farse  monasterium  in  dioecesi  Meldensi  situm,  in 
pago  videlicetBrigeso.  Vulgo  Farmonsiier  en  Brie. 
Nomen  accepit  a  Fara,  pientissima  femina,  a  qua 
fundatum  est  temporibus  Dagoberti  regis. 


B.  S.  LUPl  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


463 

beati  Petri  principis  apostolorum  in  monasterio  A 
Ferrariensi  tegere  plumbo,  ad  diuturnitatem  conti- 
gnationis,  ut  ad  augmentum  bonorum  suorum,  ex 
eodem  plumbi  metallo  ad  memoratum  opus,  quan- 
tum  ei  Deus  inspiraverit,  nobis  dignetur  largiri. 
Quod  si  exuberante  Dei  clementia,  et  vestra  coope- 
rante  industria,  obtinuero,  vestrae  rursum  erit  solU- 
citudinis  ut  munificentiae  illius  beneficium  ad  villam 
(a)  Stapulasprovehatrur.  Nos  autem,  sicutet  in  litteris 
praefeto  regi  directis  expressimus,  et  pro  illo  sem- 
per  orare  parati  sumus,  et  si  quid  possibile  nobis 
injunxerit,   celeriter    exsequi.    Cupio  vos  valere 

feliciter. 

EPISTOLA  XV. 

(6)   AD  LEOTALDUM. 

Lupus  abbas  Leotaldo  suo  salutem.  B 

Non  eram  nescius  te  id  animo  continere  quod 
litteris  expressisti ;  quoniam  pene  omnia  sunt  mihi 
ac  frequenter  in  oculis  quibus  modis  benevolenti® 
germanus  aniTiussitsoIitusrcspondere.  Undeautem 
te  certiorem  fieri  poposcisti,  indulgentia  Dei  scias 
me  pro  tempore  bene  valero,  meisque  dispositioni- 
bus,  quas  justitia  semper  condire  cupio,  nihil  quod 
sciam,  obsistere.  Quamobrem  bono  animo  esto,  et 
pro  nostra  communi  salute  hoc  sancto  tempore  in- 
stantius  deprecare.  Patrem  patratum  nomen  esse 
gradus  S5  sacerdotalis  exisUmo,  cum  is  qui  eo 
fugeretur  tantum  venerationis  a  civibus  mereretur 
ut  eorum  pater  factus  diceretur,  per  quem  ea  facie- 
bant  qu»  (e)  in  Serviolegis;  uthostes,  quosviribus 
Buperare  moliebantur,  prius  religione  terrerent.      ^ 

EPISTOLA  XVI. 

(d)  AD  ORSMARUM  MOTROPOLrTANUM  TURONUM. 

Reverentissimo  Orsmaro  metropolilano  Lupus  in 

Domino  salutem, 

Germani  mei  vestrique  fidissimi  relatione  post- 
quam  mihi  vestra  opinio  innotuit,  miro  semper  ar- 
deo  desiderio  experiri  quod  illius  diligentia  delecta 


464 


biliter  praelibavi ;  maximasque  sanctitati  vestra  ago 
et  habeo  gratias  quod  ultro  certare  beneficiis  non 
fastidistis,  memoratum  fratrem  episcopaliter  exci- 
piendo  et  benigne  fovendo,  parvitatem  vero  meam 
ad  vestrum  amorem  sincerissimo  affectu  invitando. 
Quod  an  pura  mente  depromam  facile  vestra  pru- 
dontia  colliget,  si  facultatem  demonstrandi  divina 
unquam  gratia  nactus  fuero.  Interim  quod  jam  didi- 
cimus  quantum  de  vobis  qraesumere  debcamus,  im- ' 
pendio  supplicamus  ut  commentarios  Boetii  inTo- 
pica  Ciceronis,  quod  in  chartacio  codice  sive,  nt 
emendatius   allis  dicendum  videtur,  chartinaoio 
Almaricus  in  {e)  armario  sancti  Martini  habet,  obten- 
tos  ab  eo  nobis  per  hunc,'quem  ob  hoc  direximus, 
nuntium  dirigatis.  Monemusque  ut  cum  quilibet 
quBBsierit  cuinam  praefatum  codicem  commodaturi 
S6  sitis,  nostranominasupprimentes,  quod  quibus- 
dam  propinquis  vestris  id  magnopere  flagitantibus 
velitis  eum  mittere  respondeatis.  Si  autem  pervos 
illum  accipere  meruerimus,  optimetractabimuB.et 
tempore  opportuno  remittemus.  Super  vestra  inco- 
lumitate  nobisque  gratissima  prosperitate  litleria 
nos  certiores  facere  dignemini,  et  ne  aliqua  ex  parte 
ad  vos  frustra  miserimus  pariter  procurat*. 

EPISTOLA  XVII. 

(f)  AD  JUNETUM. 

Quanquam  vasta  terrarum  amplitudo  diversisnos 
secernat  locis,  tamen,  quia  charitas  illiusqui  perfl- 
dem  facit  unanimes  habitare  in  domoEccle8i«nos 
concordi  sociat  religione,«quumestutqu«,dictante 
utilitate,  vicissim  vobis  scribimus  germanareveren- 
tia  complectamur.  Itaque  frater  vester  post  longos 
errores  ad  nos  devcnit,  delictique  sui  qualitatem 
simpliciter  exposuit;  quam  litteris  comprehendere 
otiosum  judicavimus,  quando  et  rebus  et  verbis  illjas 
scire  volentibus  absque  difficultate  conslabit.  Cujus 
condolentes  calamitati,  et  congratulantes  conyereio- 
ni,  sanctitati  vestrae  has  tenuitatis  nostree  litteras 


(a)  Siapulas,  Oppidum  est  in  ora  Quenti  fluminis, 
haud  procul  ab  Ooeano,  adeoque  vicinum  monaste- 
rio  sancti  Judoci,  quod  in  altera  flunainis  ora  situro 
est.  Ceeterum  hinc  colligi  potest  epistolana  hanc  fuisse 
Bcriptamanterecuperationem  cellse  S.  Judoci.  Nam 
8i  ea  tum  recuperata  fuisset,  commodior  videhcet 
futuruB  erat  portus  Quentawici,  ob  propinquitatem 
monasterii.  tostquam  enim  reouperata  est  cella; 
tum  non  Stapulas,  sed  ad  cellam  sancti  Judoci  de- 
ferri  petiit  ex  Anglia  libros  quosdam,  quos  ab  abbate 
quodam  Eboracensi  Lupus  poscebat,  ut  patet  ex 
epistola  62.  Stapulae  porro  vetus  nomen  servavere. 
rfodie  enim  huic  loco  nomen  est  Etaples. 

(b)  Ad  Leofaldum.  Presbyterum  fortassis  Lmgo- 
nensem,  in  caslro  Divionensicommorantem:  cujus 
mentio  cxstat  in  Ghronico  S.  Benigni  Divionensis  ad 
annum  844,  his  verbis :  «  In  diebus  ejus  dedit  Leo- 
talduspre3byter,unuscxcler'iCishiccommanentibu8, 

in  isto  burgo,  et  in  fine  Tr3m:)lense»  partem  hepedi- 
tatis  SU8B.  »  Item  paulo  supra:  «  Baldo  praepositus 
et  caeteri  cum  eo  clcrici  cum  Leotaldo  presbytero 
commutaverunt  terram.  Dedit  Lcotaldus  peciolas 
duas  de  terra.  Una  est  juxta  Divion  castrum,  alia 
in  loco  qui  dicitur  Petraflcta.  Fratrcs  dederunt 
Leotaldo  presbytero  terram  in  fine  Tremolensi.  » 
Et  fortean  eidem  Leotaldo  inscripta  est  epistola 


mona  Lupi,  cujus  hic  est  titulus  in  veteri  codioc, 
Ad  Leot,  pro  quo  Massonus  edidit,  Ad  Uoten' 
cum. 

(e)  InServio  legis.  Nimirumin  oommentariisadh- 
bros  IX  etx  iEneidos.  Describam  autem  ipsaSenii 
verba  ex  libro  x,  ut  inlelligat  lector  auid  innuem 
Lupus  :  «  Nam  si  quando  homines  vel  animaiiaaD 
aliqua  gente  rapta  essent  populo  Romano,  cutn  fe- 
D  cialibus,  id  est,  sacerdotibus  gui  f aciendis  fcBdenbus 
praesunt,  proficiscebatur  etiam  pater  patratus;ei 
ante  fines  stans  clara  voce  dicebat  belli  causam;ei 
nolentibus  res  rantas  restituere  vel  auctores  mjuniB 
tradere,  jaciebat  hastam  quaB  res  erat  pugnas  prm- 
cipium  ;  et  sic  licebat  more  belli  res  rapere. »» 

(rf)  Ad  Or,?marM  w.Gujusnam  sedis  episcopus  fu^rit 
indicat  titulus  epistolae,  nimirum  Turonensis.  AHdi 
vocatur  Ursmarus,  ut  in  Gapitulis  Karoli  Galvi, 
alibi.  Sed  discrimen  illud  nullius  est  momenti. 

(e)  Armario.  Bibliotheca.Istaexplicatioestcertir 
sima.  Et  quanquam  facile  sit  illam  probare  muius 
testimoniis,  abstineo  ab  ilUs  referendis.  Ob  ?am  cau- 
sam  custos  bibliothecffi  vocabatur  Armanus.  >»** 
glossarlum  Latinum  Gangii. 

(/)Titulu8hic  additusest  exeditione  Massoni.Nam 
vetus  codex  nihil  hic  scriptum  habuit. 


466 


EPISTOLiE. 


466 


destinandas  decrevimus,  quibus  imploramus  ut  ex-  A 
cessus  illius  vindictam  nostrse  deprecationi  remit- 
tere  Don  dedignemini.  Siquidem  temeritatis  suee 
adeo  dignum  refert  pretium,  ut  si  qui  forte  sint  ejus 
inimici,  tanta;,  tam  moiestae,  tam  denique  infru- 
ctuosc  peregrinationis  iiliusexsaturari  possint  inju- 
ria.  Perditorum  S7  enim  hominum  acqiliescens 
circumventioni  pene  usque  ad  ultimas  Galliae  partes 
abductus  est ;  omnique  ope  nudatus^  inde  ad  vos 
magno  cum  rubore,  ut  videtis,  revertitur.  Quocirca 
vestra  clementia  nostris  flexa  precibus  et  culpam 
diguanter  indulgeat,  et  pietatis  gremium  ei  citius 
poenitenti  aperiat. 

EPISTOLA  XVIII. 

QUIBUSDAM FBATBIBUSEX M0NASTEBI0(a)SANGTI AMANDl.  Q 

Charissimis  fratribus  Lupus  in  Domino  salutem. 

(6)  Guram  vestri  nec  me  cupide  appetisse  nec  inso- 
lenter  excepisse  vidistis,  quod  parvitatem  meam 
duplici  onere  gravari,  non  provehi,  facile  sentie- 
bam ;  et  nunc  eamdem  curam  in  promptu  est  conji- 
cere  me  libenter  deponere,  nec  alicui  eam  gerenti 
aliquatenus  invidere ;  siquidem  et  sine  dolore  amit- 
tuntur  qus  absque  delectationis  illecebra  possiden- 
tur;  et  juxta  B.  Apostolum  (PkiL  i),  sive  ex  verita- 
te,  sive  ex  occasione,  Ghristus  annuntietur,  et  in 
hoc  gaudeo  et  gaudebo.  Proinde  videtur  mibi  obe- 
dieadam  vobis  esse  cui  prsecipitur,  et  ad  generale 
placitum  occurrendum,  quod  in  preedio  quodamPari- 
6ioruffl^cui(c)Bonogilo  nomenest,  incipiet  Kal.  Julii 
celebrari.(</)Sacri8  enim  regis  obniti,  prsesertim  hoc  C 
tempore,  periculosum  existimo.  Exiguitatem  vero 
meam,  si  vita  comes  fuerit,  absque  difflcultate  in 
conventu  reperietis.  Quod  si  tardius  quam  voluissetis 
prssentes  vobis  reddit®  fuerint  litteree,  noveritis 
vestra  ix  Kal.  Jul.  mihi  fuisse  allatas,  et  meas  S8 
postridie  ejus  diei  traditas.  Mei  benigne  memores 
cupio  vos  valere  feliciter. 

(a)  SiUicti  Amandi.  Elnonensis,  in  dioecesi  Torna- 
censi. 

{b)Curam  vestri,  Assentior  Donato  Candido,  qui  ex 
hoclococoUegitcuram  monachorum  sancti  Amandi 
I^upoquandoque  fuisse  commissam.  Et  patet  Lupum 
tum  fuigse  abbatem  alius  cujuspiam  monasterii, 
nempe  Ferrariensis,  cum  monasterium  sancti  Aman- 
di  ipsi  commissum  est.  Nam  per  eas  tempestates 
facile  principes  plura  monastena  tribuebant  uni  Ab- 


erom  quia  et  Lupusduplici  onere  gravabatur,  ^ 
&t  monacbi  iui  ee^e  ferebant  eum  sibi  dari  abbatem 
qui  raro  prsaentiam  suam  exhibiturus  ipsis  esset, 
monastenum  illud  alii  cuipiam  commissum  est  a 
principe,  facile  lubenterqueassentiente  Lupo  donum 
sibi  datum  ia  alium  transferri.  Quippe  intelligebat 
satis  sibi  occupationum  domi  esse,  et  eum  vix  sibi 
BufBcere  poasequi  vel  uniusmonasteriicuram  susce- 
perit,  multo  mmus  duorum. 

(c)  Banogilo.  Vico  agri  Parisiensis,  quem  Bonoi- 
lum  vocant  Gapitula  Caroli  Galvi,  et  Hmcmarus  in 
pr«fatione  posterioris  refutationis  Goteschalci.  Exi- 
stimat  autem  Sirmondus  Hincmarum  de  eo  ipso 
conventu  apud  Bonoilum  loquicujus  Acta  exstant  in 
eisdem  Caroli  Galvi  Gapitulis,  Lupum  do  alio  quo- 
dam  superiore.  Pieri  tamen  potest  ut  indictus  con- 


EPISTOLA  XIX. 

(e)  AD  HERIBOLDUM  EPISGOPUM. 

Excellentissimo  praesuli  Heriboldos  Lupus. 

Quidam  vestrum  monachu8,cuiJoannisnomon  est, 
nobiscum  in  monasterio  nostro  versatur,  propter 
quamdam  necessitatem  a  quodam  fratre  nostro  ve- 
catus,  a  me  autem  postea  retentus,  quod  et  nobis 
prodest,  et  in  ccenobio  ejus,  ut  audivimus,  indigen- 
tia  laboratur.  Quo  congregari  undique  fratres  vos 
preecepisse  comperiens,  celsitudini  vestr»  hos  direxi 
apices,  postulans  ut  et  hunc  mihi  aliquandiu  conce- 
datis,  et  quantum  audeo  suppliciter  implorans  ut 
secundum  ingenitam  vobis  benignitatem  etimposi- 
tam  ofQcii  diligentiam  loco  illi  consulatis  ;  ne  forte 
fratrum  penuria  non  solum  bona  vestra  obscuret, 
verum  etiam  Dei  nostri,  ad  cujus  quotidie  judicium 
properamus^  provocet  o£Pensam,  et  irrevocabilem 
acceleret  vindiotam.  Res  enim  ecclesiasticae  et  ani- 
marum  cura  quanta  cautela  tractand»  sint  nec  ad- 
monita  vestra  videt  prudentia.  Proinde  et  vobis  et 
iliis  fratribus  consulite,  ut  et  de  vestra  indalgentia 
et  de  illorum  sublevatione  gloriflcetur  Deus,  qui 
singulis  cito  retribuet  qnod  merentur.  Valeas,  Do- 
mine  charissime,  meique  preecipue  in  sacris  oratio- 
nibus  meminisse  digneris. 

Stl  EPISTOLA  XX. 

AD  (/)  ALTUINUM. 

GbarissimofratriAltuinoLupus  plurimam  salutem. 

Litterse  sanctitatis  tuae  iii  Kal.  Maii  mihi  reddita 
sunt:  quarum  sententia  pronum  in  me  tuum  decla- 
ravit  aflectum^  haudquaquam  sane  aliterquamper- 
ceperam  animo  ac  firmissime  retinebam.  Namque 
cum  tam  concorditer,  tamque  jucunde,  ac  forsan 
tam  proficue,  aliquandiu  peregre  vixerimus,  qui  po- 
terat  amor  tam  longo  usu  concretuslabefactari?  In- 
Hrmitatem  vero  quam  contigisse  mihi  audisti  cogno- 
scas  exuberante  circa  me,  ut  semper  et  in  omnibus, 
divina  gratia  detrimenti  nihil,  at  emolumenti  pluri- 

ventusfuerit  ad  Kalendas  Julii,  sed  Augusto  demum 
mense  celebratus.  Multa  enim  persaepe  insidunt, 
prsesertim  in  republica  perturbatissima,  quae  tracta- 
tionem  gravium  negotiorum  difTerri  praecipiunt.  Gon- 
ventus  porro  ille  apud  Bonoilum  habitus  est,  nt  dixi, 
mense  Augusto,  anno  vero  856^  pnesente  Garolo 
Galvo  rege. 

(d)  Sacrisregis  obniti.  Id  est,  principis  jussa  sper- 
nere,  qureipse  scnptis  litterissignificavent;  id  fletate 
sua  periculosum  esse  existimabat  Lupus,  propter 
suspicionem  seoessionis  et  partium.  Nam  Gallia  mi- 
serandum  in  modum  scissa  erat.  Itaque  suadetmo- 
nacbis  Elnonensibus  ut  ad  conventum  Bonogilensem 
accedant,  neinfortunium  in  se  accersant.  Timendum 
namque  erat  ne  suspicacem  Garoli  Gaivi  animum 
perceileret  illud  facinus,  si  adesse  cegligerent. 

(e)  Ad  Ileriboldum.  Antissiodorensem,  quod  praefe- 
rebat  titulus  epislolae  in  editione  Massoni.  Nos  sedis 
nomen  omissum  voluimus  in  hacnostra^  ob  studium 
antiquitatis,  et  quia  deerat  in  manuscripto.  Vir  fuit 
ma^ni  nominis  per  illas  tempestates,  upote  sacripa- 
latii  archicapellanus.  Vide  quae  adnotamus  ad  epi- 
stolam  37. 

(f)  iUuinum.  Vide  notas  ad  epistolam  34. 


467 


B.  S.  LUPl  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


468 


mum  addidisse.  Qolppe  nihil  incommodi  prffiier  for-  A 
midinem  solam  tulit.  Orta  enim  (a)  in  dextro  inguine 
pustula  impendentem  solum  minata  est  mortem. 
Tantam  autem  orationum  peperit  copiam,  quacun- 
que  meum  fama  casum  dissipaverat,  ut  opinari  au- 
deam  eum  divino  mihi  beneflcio  procuratum.  Re- 
gressus  a  Transrhenanis  partibus,  ubi  statum  loci 
nostri  deprehendi,  morem  gerere  statui  quibus  de- 
bebam  ;  et,  favente  Dei  clementia,  firmissima  fruor 
quiete,  otiumque  meum  est  mihi  pergratum  condu- 
oibili  lectionis  negotio.  Vides  igitur  nuUos  me  itus 
moliri  ac  reditus.  Quocirca  si  tibi  necessarium  du- 
cis  meum  colloquium,  aduitam  estatem  propter  pa- 
buli  penuriam  praestoleris  oportet,  quando  non  im- 
pediente  curaequorum  facere  nobiscum  dies  aliquot 
valeas.  Interim  qu»  ex  me  quaesisti,  40  ea  dunta-  ^ 
xat  quorum  videor  mihi  attigisse  notitiam,  quam 
possum  breviter  absolvo.  Communem  syllabam  ex 
muta  et  liquida  fleri  in  eis  solis  qu»  per  naturam 
brevia  sunt  nequaquam  dubitaverim.  Primo^  quod 
natura  pene  semper  arti  prosjudicat.  Deinde,  quod 
utsentiam  h^jusmodi  suadent  pronuntiationes.  Peo- 
eator  oreat  ex  se  feminum  peccatrix\  amator, 
amatrix;  venator  venatriXf  multaque  simiiia,  in 
quibus  penultima  syllaba  nuUus  unquam  dubitavit 
ponendum  accentum.  Nam  si  positionem  sequere- 
mur,  femininum  genus  acuta  antepenultima  profer- 
remus.  Quod  quam  sit  absurdum,  imo  barbarum, 
quis  non  intelligat  ?  Postremo  quaBCunque  natura 
produxi  nullius  poetae  tebtimonio  usquam  correpta 
reperio,  quanquam  diu  sit  quod  id  vigilanter  quas- 
sierim.  Videtur  ergo  mihi  et  quibusdam  doctis  eis-  C 
demque  studiosissimis  viris,  qui  mecum  talia  pensi- 
tarunt,  salubriSf  aratrum,  et  simiiia,  accentu 
penultimo  indubitanter  moderanda.  Bibliothecam 
quemadmodumenuntiaredebeamus  Martialis  versu 
ostenditur, 

Qaem  mea  non  totum  bibliotheca  capit. 

InversibusmoralibusquosAlcuinusdicituredidisse, 
ifafera  sic  posita  est : 

Non  libi  sit  modius  duplex,  nec  statera  daplex. 

Blaspliemus  Graecum  esse  non  dubitabit  nisi  qui 
id  per  p  ei  h  scribi  parum  attendit.  Itaque  Graecus 
quidam  Graecos  blasphemus  dicere  correpta  penulti- 
ma  mihi  constanter  asseruit,  et  id  ipsum  Eginhardus 
noster  astruxit.  Tamen  Aurelius  Prudentius,  qui  D 
apud  plerosquevehemcntissimece]ebratur,id  nomen 
sic  posuit : 

(a)  In  dexfro  inguine.  Istum  morbum  Lupo  adhuc 
juveni  evenisse  in  monasterio  S.  Trudonis  eo  tem- 
pore  auo  Franconofurtum  proficiscebatur  cum  Odo- 
ne  abbate  suo  testatur  Hildegarius,  episcopus  Mel- 
densis  in  Vita  sancti  Faronis,  cujus  verba  (fescripta 
sunt  inter  Elogia  Lupi. 

(b)  Prutte»t^  initio  Hamartig, 

(c)  Nundinas  in  Teodulfi,  episcopiAurelianensis, 
cujus  opera  exstant,  edita  aclarissimo  viro  Jacobo 
Sirmondo.  Versus  autcm  Theodulfi,  in  quo  producit 

Eenultimam  syllabam  vocis  nundinis^  legitur  in  li- 
ro  n,  carm.  357 : 


.  .  .  Divisior  blaspbeoie  Dei  (6). 

Hinc  igitur  longe  lateque  manavit  ut  41  hlasphemu» 
et  blasphemo  accentum  in  penultima  syllaba  sorti- 
rentur.  (c)iVunc/tiuuinTeodulfi  carminelegiproducta 
penuUima.  Quod  utrum  ejus,  an  praeceptonim  au- 
ctoritate,penesillum  fides  habeatur.(cQ^^/amet 
querelamper  unum  /,Gapri  orthographiam  sequentea 
proferimus.  Medelam  vero,  sicut  suadelamt  absque 
retractatione  dicereraus,  ni  conjugationis  similitudi- 
nem  confunderet  diversitasgeneris,  et  omnium  pene 
exemplarium  non  contemnenda  repugnaret  conco^ 
dia.  (}uamobrem  in  medio  relinquamus,  nec  temere 
nostrum  permutemus  usum,  quoadsinonsuniciuiit 
quae  dixi,  vel  a  nobis  vel  ab  obnitentibus  aliquid 
robustius  inveniatur.  Sistrum  musicum  est  instru- 
mentum,  quod  Isis,  ut  scripsisti,  manu  gestare 
fingebatur,  accessus  et  recessus  Nili  flumiQis  eo 
significans.  Unde  Gleopatram  Virgilius,  ut  commen- 
titiam  ejus  potestatem  sibi  arrogasse  solitasubtilitate 
aperire  {jEneid.  viii) : 

.  .  .  Patrio,  inquit,  vocat  agmina  sistro. 

Fialas  correpta  penultima  ea  causa  dicimus  quod 
fialaB  dieunlur,  quia  fiunt  ex  vitro,  quod  Grsci  Aia/u 
appellant.  Hialin  autem  habes  in  Virgilio  (lib.  it 
Georg.): 

Carpebant  hiolin  saturo  fucata  colore. 

Item  apud  Martialem : 

Quid  tibi  cum  fiala  ligulam  committere  posses. 

De  cometis  qui  visi  sunt  timendum  potius  quain 
disserendum  videtur.  Et  quia  de  his  nil  usquam 
divina  loquitur  auctoritas,  id  opinari,  imo  metuere 
possumus  quod  gentiles  iilis  apparentibus  usu  de- 
prehenderunt.  Hi  portendere  cometas  pestilentiam, 
vel  famen,  vel  bella  tradiderunt.  Hinc  Mantuanus 
vates,mortcGaesarisac  bellis  civilibusimminentibus, 
inter  alia  quae  ponit  monstra  (Georg.  i): 

.  .  .  Nec  diri  {inquit)  toties  arsere  cometae. 
49  Josephus  quoque  prodit,  priusquam  everteretur 
Hierusalem,  fuisse  stellam  in  moremgladiipertotum 
annum  super  eamdem  urbem.Sed  ut  in  spem  aliquam 
adducamur  clementiora  experiendi,  refert  Pompeius 
Trogus  Mithridatis  regis  futuram  excellentiam  co- 
metapraemonstratam his verbis  (Justinus,  lib.  xxxvii, 
c.  2):  «  Nam  eteo  quo  genitus  est  anno,  et  eo  quo 
regnare  primum  ccepit,  stella  cometes  per  utrumque 
tempus  septuaginta  diebus  ita  luxit  ut  coelura  omne 
flagrare  videretur.  Nam  et  magnitudine  sui  quartara 
ccbH   partem   occupaverat,  et  fulguris  sui  radiis 

Fruge,  ope,  nundinis,  pulchris  et  rebus  abundans. 
Ex  hoc  porro  Lupi  testimonio  recte  collegit  Sirmon- 
dus  falh  virum  doctum,  qui  carmen  hoc  a  Theoduilo 
compositum  negavit,  ea  videlicet  de  causa  qupd 
illius  mcntio  exstet  apud  Alcuinum  de  divinis  Officus, 
cap.  44,  et  Alcuinum  certum  sit  ad  Ludovici  Pn 
imperatoris  temporanon  pervenisse.  Verum,  utmic 
etiam  observat  Sirmondus,  librumillum  de  divinis 
Ofiiciis  Alcuini  non  csse  iam  alii  observarunt. 

(d)  Loywf /am;;erM»tt?n!.Hincpatetfuis8eolimqui 
scribcrent  loguella.  Sane  ego  m  multis  codicibus 
mss.  antiquis  saepelegi  loguella,  querella^medetM' 


i69 


EPISTOLE. 


470 


nilorem  solis  viceral ;  et  cum  oriretur  occumberet-  A.  quoniam  non  scripBisti  quid  (b)  Probus  nosier  exer- 


que,  quatuor  horarum  spatium  consumebat.»  Vidi 
ego  prstereaCaj  hoc  Aprili,  post  mediam  ferme  no- 
ciem,  stellam  quamdam  subobscuram,  qusB  sub 
Leone  posita,  radium  ad  spicam  Virginis  usque  por- 
reierit.Quamremaliquot  dies  scrupulose  observans, 
stellam  eamdem  contemplatus  sum  ;  sed  radium 
deincepsnon  vidi;  deindeipsa  quoque  stella  sublata 
est.  Librum  quem  petisti  multi,  quibus  non  erat 
commodandus,  meum  post  reditum  flagitarunt.  Qua- 
reablegandum  illum  aliquo,ne  perire  contingeret^pe- 
nestatui.  Hunc  a  me,cum  veneris,  forsitan  impetra- 
bis.Nam  huio  clerico  etsi,  quia  tibi  fidusest,  hunc 
committi  posse  videbam,  tamen  non  satis  tuto,  quod 
pedes  erat,  te  non  advertisse  miratussum.Gaeterum 
nt  me  super  episcopo  nostro  plene  certum  non  red- 
dideris,  tuli  moleste,  quoniam  nuUius  me  caussB 
quantum  illius  fatigant.  Jam  vero  pene  stomachor 


B 


(a)  Hoc  Aprili,  Haud  dubie  loquitur  Lupus  de  co- 
metaqui  anno838,  «  mediante  festivitate  Paschali,» 
utaitauctor  Vit»  Ludovici  Pii,  «  in  signo  Vir^inis 
apparuit; »  qui,  utidem  auctor  scribit,  u  Leonis  ac 
Cancri,Decnon  Geminorum  transiens  signa,incapite 
Taari  tandem  sub  Aurigae  pedes  igncum  globum 
jubaramque  prolixitatem  deposuit,  quas  usquequa- 
jueporrexerat  «Lntea.»Nam  Pascha  hoc  anno  incidit 
in  Kalendas  Aprilis.CSonsuluit  super  ea  re  Ludovicus 
neritos  siderunn  quid  super  eo  portento  censerent. 
oumqueeorum  unus  interro^tionem  principis  elu- 
dere  conaretur  z  «  Unum  est,  inquit  Ludovicus,  quod 
adbuc  silentio  (>remis.  Mutationem  enim  regni  mor- 
temque  princii^is  hoc  portento  monstrari  dicunt.  » 
Exemplum  vu%aris  istius  persuasionis  exstat  apud 
Tacituffl  in  xiv  Annalium  lioro :  « Inter  quse  et  sidus  C 
cometes  efftilsit,  de  quo  vulgi  opinio  est  tanquam 
mutationem  reeis  portendat.  »  Aliud  exemplum 
exhibet  auctor  vit®  sancti  Leodegarii  Augustodu- 
nensis,  a  Duchesnio  editae,  cap.  7  :  «  Adeo  enim 
tunc  iram  Dei  manifeste  cognovimus  evenisse  ut 
itiamstellaappareretin  coelo  quam  astrologivocant 
cometem ;  in  cujus  ortu  asserunt  fame  terram  tur- 
bari,  mutatione  regum  vel  commotione  eentium 
percussionis  gladium  imminere.»  Item  aliud  Rigor- 
duain  libro  de  Vita  Philippi  Augusti,  Francorum  re- 
^s:  ((Eo  tempore  quo  Philippus  rex  Francorumma- 
gnanimus  coepit  inOrmari,  cometes  horribilis  appa- 
ruitin  occidente^portendenssignum  mortisejusdem 
etdebilitatem  regni  Francorum.»  Sic  cometaquian- 
no  1264  apparuit,jportendere  visus  est  mutationem 
regni  Siciliae,  et  Urbani  papse  IV  mortem,  ut  est 
anud  Gulielmum  de  Podio-Laurentii,  cap.  49,  et  in 
Cnronico  incerti  auctoris  quod  a  Catello  editum  est. 
flinc  illud  Lucani  in  libro  primo  de  bello  civili  :      D 

Terris  mutantem  regna  cometem. 

(b)  Probus,  Presbyter  Moeuntinus,  de  quo  haec  ha- 
bent  AnnaleB  Fuldenses  ad  annum  859  :  «  Probus 
presbyter  reiigiosus,  cujus  casta  conversatio  et  do- 
ctrine  sancts  studium  Moguntinam  illustravit  Eccle- 
Biam,  vn  Kal.  Julii  diem  obiit.  »  Quae  verba  repetit 
Trithemius  in  Ghronico  H  irsaugiensi ;  nisi  ouod  addit 
eum  fuisse  monachum  in  monasterio  ».  Albani. 
Bunc  ego  Probum  auctorem  esse  puto  Vita  sancti 
Patricii,  qus  exstat  inter  opera  Bedae,  tomo  III. 
Neque  assentior  Possevino,  qui  Probum,Vit«  illius 
auctorcm,  Hibernum  patria  fuisse  ecribit.Ejusdem 
Probi  exatat  etiam  mentio  in  epistola  34  Lupi. 

(c)  Ciceronem  et  Virgilium.  Fuerc,  etiam  upud  vc- 
^res,  qui  existimarent  animas  paganorum,qui  modo 
ssnctam  vitam  duzissent,  in  ccelo  esse  looatas ; 


ceat«  scilicet  utrum  in  saltu  Germaniae  disciplinas 
liberales,  ut  serio  dicere  solitus  erat,  ordine  currat, 
an  4IS  certe  inchoatam  satyram,  quod  magis  exi- 
stimo,  struens  {c)  Giceronem  et  Virgilium  caBterosque 
opinione  ejus  probatissimos  viros  in  electorum  col- 
legium  admittat,  ne  frustra  Dominus  sanguinem 
fuderit  et  in  inferno  otium  triverit,  si  verum  sit 
illud  propheticum  :  Ero  mors  tua,  o  mors ;  morsus 
tuus  ero,  infeme  {Osex  xiii).  Vale,  charissime,  et  in 
amore  nostro  benigne  persevera.  Ex  parvitate  mea 
digneris  salutare  praepositum  et  congregationem 
vestram,  et  precari  ut  pro  me  et  patre  meo  atque 
matre  Dominum  exorare  dignentur. 

EPISTOLA  XXI. 

(d)  AD  JONAM. 

Molestevostulissemearum  litterarum  sententiam 

iniquum  videlicetarbitrati,  si  sanguis  Ghristi  dicatur 
frustra  propter  pa^anos  illos  efmsus,  quibus  nihil 
defuit  praeter  agnitionem  iidei.  Huius  sententi»  erat 
Probus  Serione,an  joco,  incertum.  Dicas  et  Erasmum 
ipsum  in  eam  sententiam  fuisse  pronum ;  adeo  ut  in 
colloquio  quodam  sub  alterius  persona  dicat  vix  sibi 
se  posse  temperare  quin  bene  ominetur  sanctffi  ani- 
mae  Maronis  et  Flacci,  et  quin  interdum  exclamet: 
Sancte  Socrates,  oi'a  pro  nobis,  Zuinglius  sane  ad 
Franciscum  I  Francorum  regem  scribens  ait  eum^si 
rerum  summam  sibi  aDeo  creditam  modereturinstar 
pavidis,  Ezechiae  et  Josiae,  visurum  primum  numen. 
ipsum  in  sua  substantia,  deinde  sanctorum  ccetum, 
et  in  his,HercuIem,  Theseum,  Socratem,  Aristidem, 
caeteros.  Ego,  ne  eorum  opinionibus  accedam,  Ec- 
clesiflB  permoveor  auctoritate,  quae  negat  ei  uUam 
esse  spem  salutis  qui  sit  extra  Ecclesiam;  valdeque 
laudo  vocem  illam  Augustini,omniumorevulgatam| 
qui  de  h^jusmodi  virisdixit  eoslaudari  ubi  nonsunt, 
cruciari  vero  ubi  sunt.  Necessarium  tamen  visum 
est  haec  adnotare  ad  illustrandum  hunc  Lupi  locum. 
Vide  porro  CoIIium  in  libro  de  Animabus  pagano- 
rum. 

(d)  Ad  Jonam.  Episcopum  Aurelianensem,  quod 
etiampraeferebat  titulus  in  editione  PapiriiMassoni. 
Sed  his  carebat  vetus  codex.  Fuit  ille  magnus  vir 
per  eas  tempestates,  exstantque  illustria  ingenii  qjus 
monumenta.  Editi  enim  jamdiu  sunt  libri  ejus  pro 
defensione  sacrarum  imaginum  adversus  Claudium 
eniscopum  Taurinensem.  Prima,  ut  opinor,  editio 
liororum  ejus  adversus  Glaudium  prodiit  Goloniae 
anno  1554,  sed  absque  uUa  prsefatione  editoris. 
Eadem  recusaesta  Ghristophoro  Plantinoanno  1565, 
ab  innumcris,  ut  in  prima  pagina  legitur,  quibus 
scatebat  mendis  repurgata.  Anno  demum  1687  inci- 
dit  in  manusmeasvetustissimum  etelegantissimum 
illius  operis  exemplar,  illud  ipsum  nimirum,  ut 
epinor^  quod  Carolo  Galvo  oblatum  est  a  Jona. 
Initio  positum  est  apologeticum  sive  rescriptum 
GlaudiiepiscopiTaurmensisadversusTheodemimm 
abbatem,  idem  omnino  quod  editum  est  post  librum 
Dungali,  et  incipit  :  Epistolam  tuam.  Animadverti 
autem  editionem  Plantinianam  esse  admodum  men- 
dosam  et  mutilam.  Liber  quoque  Dun^ali,  ut  hoo 
quoque  obiter  moneam,  est  admodum  imperfectus 
et  mcndosus.Gaeterum  vir  optimus  et  eruditissimus 
Lucas  Dacherius,monachus  Benedictinus,  eju^dem 
Jonae  libros  tres  de  Institutione  laicali,  itemque 
opusculum  de  Institutione  regia,  publicis  usibus 
consecravit,  cum  diuantea  latuissentin  angulis  bi- 
bliothecarum. 


4/i 


B.  S.  LUPI  ABBAHS  PteHtlARIENSIS- 


m 


noti  mediocriter  mirari  soleo ;  cum  si  ea  paulo  A 
diligentius  consideretur,  non  modo  dignitati  vestrs 
nihil  derogaverit,  verum  etiam  detulerit  plurimum, 
quandoidquod  nosmagnacogebat  facere  necessitas, 
ut  vestra  pace  posset  fleri  exoravit.  Tantum  onim  ab- 
estmevestram  cogitasse  injuriam  utsinceracharita- 
te  optem  gradum  vestrum  praedicationemque  vos  in- 
tegritate  vit«  semper  Bequare,  nihilque  in  ea  prorsus 
apparere  quod  sanctitatis  vestrse  opinionem  fuscare 
praevaleat.  Hinc  fuit  quod  propinqui  vestri  (a)  Ag'i 
vobis  exposui,  quee  a  multis  culparetur,  immodicam 
rapacitatem  ;  ut  quia  vestra  id  fecisse  jactabatur 
voluntate,  cum  a  vobis  deinceps  compesceretur, 
extra  iliam  ea  omnia  gessisso  inspicere  volentibus 
emineret.  £t  quanquam  frustra  441  prioris  jacturae 
querelam  omiserim,  et  de  illa  quam  postmodum  n 
intulit,  impellentibus  his  qui  maximo  afTecti  fuerant 
dtaimno  questus  fuerim  domind  nostro,atque  illeut 
ea  in  re  lex  conservaretur  se  velle  responderit, 
periiequi  negotium  reverentiss  vestrs  consideratione 
destiti,  hortantibus  id  clarissimo  viro  Eriboldo  et 
venerabili  Fulcone,  qui  mallcnt  me  maximarum 
rerum  quam  amicitis  vestraQ  dispendia  sustinere.Ut 
autem  vere  vobis  confltear  quod  cupio  vos  episcopa- 
liter  accipere,  in  urbe  vestra  et  in  villulis  quas 
extrinsecus  habebamus  nec  tantum  quidem  nobis 
relictum  est  unde  familia  viveret  agrique  fenus 
aociperent.  Fuit  autem  nobis  ibi  non  contemnenda 
vini  et  annon®  copia,  salis  quoque  aliquantulum  : 
quffi  vendita  et  vestimentorum  nobisproebituraerant 
Bolatia,  et  in  expeditionibus  quse  boc  reipublica 
turbulento  tempore  exiguntur  quantulamcunque  fa-  C 
cultatem  argenti :  quarum  rerum  tantam  nunc  patior 
ahxietatem  ut  illud  mihi  solum  occurrat  diccndum  : 
Tu  ei  refugium  meum  a  tribulatione  qux  circumdHit 
fne {Psal.xiai).  Rmcenxm  me  fratrum  vexat  inopia, 
hincimpendendaitineribusvehementeraffligitpecu- 
nia,  et  pene  omnibus  rebus  nostris  undiquc  aut 
sublatis  aut  devastatis,  nusquam  nisi  in  Dei  amico- 
mmque  sufhragio  auxilium  valeo  reperirc.  Csterum 
de(^)abbate  quondam  nostro  falsa  nescio  quffi  vobis 
relata  edse  audio;  et  ne  apud  vos  ea  ultcrius  prseva- 
leanty  qu«  super  ea  gesta  sunt  quam  verissime 


8anctitativestrae&ignlfico.(c)DominU8no8ter(d)nein 
monasterio  nostro  essepermittereturjussitjprefaius 
de  eo  talia  quae  melius  reticentur.  Id  reversus  ad 
monastcrium  45  quam  mollissime  eidem  abbati 
edixi ;  atque  illi  hominibus  qui  eum  deducerent 
dcputatis,  equiset  vestimentis  et  argentoad  viaticum 
concessis^  cum  jussu  domini  regis  secundoKalendas 
Decembris  promoverera,  constitui  ut  intra  iii  Non, 
memorati  mensis  monasterio  decederet,  quod  eodie 
ante  dominum  regem  me  venturum  sperarem.Quod 
cum  juxta  meam  opinionem  fecisaem^postsolemnem 
exceptioncm  quassivit  quidnam  de  pnBfato  abbate 
fecissem.  Ego  qui  crederem  sic  eumdem  abbatem 
gessisse  ut  nobis  convenerat,  prceceptum  ejus  me 
super  eo  (^omplevisse  respondi.  Accepta  igiturlioen' 
tia,  cum  prldie  Idus  Decembres  monasterio  propin- 
quassctn,  comperi  8€0pedictum  abbatem  ibi  adhoc 
morari.Hinc  vehementeranxius,  quod  alitcrdomino 
nostro  dixeram,  aliter  invcniebam,  praemisi  nocte 
qui  ei  boneste  diceretut  primo  diluculo  egrederetur 
non  esse  honestum  ut  aut  ego  meum  diCFerrem  in- 
gressum.aut  illum  ibi  contra  domini  nostri  precep- 
tum  invenirem.  Gumque  ille  mandasset  se  incrasti- 
numexiredisposuisse, nealiquam  inimiciscalumni- 
andiansam  relinquerem,remandavi  menonantein- 
gressurumquamipse  egrederetur.  Itaille  ccenobium 
egressus  est,  permissis  sibi  omnibus  quae  illi  ante 
largitus  fueram,et  nonnuliisinmiper  attributis.Quam 
rem  aulicis  familiaribusmeiscontinuo  signincavi,et 
opportune  egomet  domino  nostro  exposui,  et  men- 
daciaquae  inde  sererentur  declaravi.  Non  aliterme 
facere  debuisse  eis  concorditer  visum  est.  Viderint 
qui  alia  inde  sparscrunt,  an  perperam  fecerint.  Ego 
certe  simplicem  in  hacparte  oculum  habens^lucidom 
fore  corpus  46  mcum  divina  auctoritate  confido. 
Opto   vos  vulere   feliciter  et  bonis  omnibus  abua- 
dare. 

EPISTOLA    XXII. 

(e)  AO  LODOVIGUM. 

Quantum  congaudeam  successibusvestrisprotp^ 
rioribus,  etiamsi  non  scriberem,  facile  possetis  ei 


(a)  Agii.  QuideinAurelianensisepiscopus  fuitpost 
Jonam.  Recte  autem  ex  canone40  concilii  habitiin 
Verno  palatio  eollegit  Sirmondus  non  satis  initio 
probatam  Garolo  Qilvo  fuisse  ordinationem  Agii, 
ratam  tamen  postea  synodi  rogatu  eam  habuisse 
quod  Agii  episcopi  deinceps  crebrapassim  sit  mentio. 
vide  qus  nos  infra  annotamua  ad  canonem  ilium 
Vernensem. 

(6)  Abbate  quandam  nostro.  Odonenimirum,  abbate 
Perrariensi  ante  Lupum.  Reliquit  autem  regimen 
monaBterii  jussu  Garoli  Galvi ;  in  c[uo  facinore  elucet 
etiam  auctoritas  regia  in  dispositione  monasterio- 
rum.  Tum  Garolus  abbatem  illic  instituit  Lupum. 
Vide  notas  ad  epistoiam  primam. 

(c)  Dominas  noster.  Id  est  Garolus  Galvus  rex. 

(a)  Ne  in  monasterio.  Hsecestsententiahujusloci. 
Odo,  abbas  monasterii  Ferrariensis,  atrociiim  faci- 
norum  reus,  iram  Garoli  regis  adversum  se  excita- 
verat.  Et  haud  dubie  quaestio  erat  de  violata  fide 
quflB  principi  sub  cujus  imperio  vivitur,  debetur. 


Nam  Odo  pronior  erat  in  Lotharium,  ut  ex  epistola  26 
colliei  potest.  Ob  eam  causam,  ac  fortasse  alias, 
D  Carolus  eum  removit  a  regimine  monasterii  Ferra- 
riensis.  Per  illas  quippe  tempestates  sic  existinia- 
bantabbatem  qui  negiigens  foret  circa  resprincipis 
deponendum  esse  propter  eam  negligontiam.  ^ic 
enim,  aiunt  episcopi  in  synodo  Vermeriensij  con^ 
gatianno846,  in  qua  privile^ia  monasterii  Corbeien- 
sis  conOrmarunt :  «  Quod  si  aliquando  contigeritut 
rcctor  aliquis  in  eodem  loco  non  digne  Deo  vivat, 
aut  forte  minus  oHlciosus  circa  principem  siti  hoc 
statuimus,  ut  si  ille  j)ropter  suam  negligeotiam 
depositusf\ierit,eIectio  illis  intemerata  permaneat.»^ 
Vide  Gapitula  Garoli  Galvi,  tit.  ii,  cap.  3,  et  conci- 
Hum  apud  Saponarias,  cap.  11. 

(e)  Ad  Ludovicum.  Sic  vuigo  codex  manuscriptus, 
aut  Iltudoguicum,  quo  etiam  modo  scriptum  esl 
frequenter  istud  nomen  in  Ghronico  Centulensi. 
Uludoguicus  porro  ille  fuit  propin^uus  GaroliCalnr 
et  abbaa  monasterii  sancti  Dionysii  m  agroParisiaasi, 


4?3 


EPISTOLiB. 


474 


antiqQO  noatro  amore  coUigere.  Illud  forsitan  juate  A 
flagitaverim,  ut  vestra  celtitudo  parvitatem  meam 
non  aspemetur,  sed  olim  concessam  notitiam  con- 
descensionemque  retinere  dignetur.  Me  vero  noverit 
in  sui  obsequium  fideliter  prsparatum.  Gaeterum 
vestram  opinatissimam  flagito  liberalitatem  ut  duos 
nostros  famulos  a  vestris  fabris,  quos  peritissimos 
vos  habere  longe  lateque  fama  vulgavit,  auri  et  ar- 
genti  operibus  erudiri  jubeatis,vestro  beneflcio  nobis 
et  vicinis  nostrisplurimum  profuturos.Unde  ne  nos- 
tra  vota  nimium  differrentur,  si  quod  petimus  obti" 
nere  meniimus,  unum  eorum  quos  dirigere  cupi- 
mus  ea  jam  imbuendum  arte  procuravimus.  Aurum 
praBterea  quod  hic  frater  noster  apud  vos  deposuit 
eidem  jubete  restitui ;  ut  opere  inspecto,quid  nobis 
agendum  sit  «stimare  valeamus.  Opto  vos  valei*e  n 
feliciter  et  virtutum  in  dies  capere  incrementum. 


-«  EPISTOLA  XXIII. 

ITEM   AD   EUMDEM  EX   ODONIS   PARTE. 

Clarissimis  honoribus  merito  decorato  Ludoguico 
ultimas  abbatum,  (a)  Odo  et  universa  Ferrariensis 
c(Bnobii  unanimitas  plurimam  salutem* 

Ouoties  aliqua  perturbationis  vel  necessitatis  pro- 
cella  quatimur,  ad  benevolentiae  vestre  portum  se- 
curi  confugimus :  quee  omnibus  ad  benefaciendum 
ezposita,  neminem  repeilit  qui  sese  opem  petendo 
ingesserit.  Verum  ne  vos  in  longum  duoamus,  me- 
ministis  nobis  (6)  Zachariam  abbatem  hoc  anno  com-  C 
missum,  quando  et  vestra  prudentia  in  tantum  no- 
bis  favit  ut  pene  non  nobis,  sed  aliis  commendare- 
tur.  Nunc  idem  abbas  dominum  regem  adit,  quid 
ei  potissimum  agendum  sit  ab  eo  qussiturus.Habeat 
igitur  vestra  insignis  industria  tenuitatis  nostrae 
considerationem,  et  dignetur  elaborare  ut  vel  ad 
locam  unde  ad  nos  venit  vel  ad  alium  quemlibet  jam 
dirigatur ;  quia,  ut  rem  vobis  uti  est  simpliciter  fa- 
teamur,  non  mediocriter  nos  gravant  expenss  qua 
iilius  bominibus  tribuuntur.  Unde  pervos  sublevari 
deposcimus,  ut  sit  unde  aliis  ad  nos  confluentibus 
hospitalis  gratiam  impendere  valeamus. 


4S  EPISTOLA  XXIV. 


ITEM  AD   QUEM   SUPRA. 


Summis  honoribus  dignissimo  Ludogvico  Odo, 
abbatum  ultimus,  plurimam  in  Domino  salutem. 

Aflectum  vestrse  benevolentiae  pronum  in  parvita- 
tem  meam  luce  clarius  pervidens,  ago  multiplices 
gratias  Deumque  fore  pietati  vestrffi  retributorem 
exopto.  Ipse  autem  paratus  sum,  si  quid  jubere 
vestra  dignetur  excellentia,  fideliter  obtemperare. 
Gsterum  impellit  me  necessitas  iterum  vestri  a^ja- 
torii  patrocinium  suppliciter  implorare.  Namque 
postquam  vobis  auxiliantibus  impetrata  lioentia  ab 
expeditione  Aquitanica  gravatus  infirmitate  rediii 
eadem  pene  semper  attritus,  necdum  revaiui :  quo 
res  ne  cum  aliis  ad  condictuni  occurrerem  placitum 
prohibuit.  Misi  tamen  homines  nostros  una  oum 
comite  pagi,  qui  expeditionis  offlcia  more  solito  ez« 
sequerentur.  Vestram  igitur  supplicamus  pietatem 
ut  Dos  offensee  metu  levare  dignemini.  Siquidem 
quanquam  ab  obsequendum  cum  aliis  paratissimam 
haberem  voluntatem,  imbecillitati  tamen  obviare 
non  potui. 

EPISTOLA  XXV. 

ITEM  AD   QUEM   SUPRA. 

Omni  reverentiae  apice  suspiciendo  viro  clarissimo 
Ludovico  (c)  0.,  omnium  abbatum  ultimus  et  uni- 
versa  Ferrariensis  ccenobii  49  societas  in  Domino 
salutem. 

Non  sumus  nescii  multarum  maximarumque  cau- 
sarum  undique  confluentium  vos  molibus  opprimi, 
eisque  componendis  vix  tempora  ipsa  sufQcere.  Sed 
vestrae  pietati  eo  usque  confldimus  ut  apud  vos 
nostris  rebus  locum  sempar  patere  credamus.  Ex- 
plicari  autem  vix  potest  quam  simus  parati  vestrn 
voluntati,  si  quid  jubere  dignemini,  obtemperare  et 
condignis  excellentiam  vestramobsequiisprosequi. 
Interim,  quod  valemus,  devotissimas  preoes  Do- 
mino  Deo  nostro  pro  vestrasalute  atque  prosperitate» 
quam  et  nostram  ducimusj  indesinenter  dependi- 
mus.Vos  autem  accipite  iteruiD  petitionem  nostram 


ni  doeet  ip£e  Carolus  in  praecepto  quodam  pro  mo- 
nasieno  sancti  Dionvsii  :  <c  Vir  venerabilis  ac  pro- 
pinquus  noster  Ludovicus,  abbas  monasterii  Apo- 
stoloram  principis,  excellentissimorumaue  Ghristi 
martyrum  DionysiijRustici  et  Eleutherii.  »  Propin* 
qQum  item  suum  eum  vocat  idem  Garolus  in  prae- 
cepto  pro  monasterio  Centulensi^quod  exstat  apud 
Hanulfum  lib.  lii  Chron.  Gentul.,  cap.  7.  Illius  enim 
moBasterii  abbas  etiam  fuit  iste  Ludovicus.  Fuisse 

Srffiterea  cjusdem  Caroli  regis  oancellarium  collegit 
irmondus  ex  epistola  27  Lupi  nostri ;  in  qua  de 
Ludovico  isto  loquens,  ait :  eputolare  in  palatio  ge- 
rens  offU^ium.  Nominatur  inter  prssides  concilii  Ver- 
nensis.  fizstant  autem  quamplures  Lupi  ad  eum 
epi0loYia,oua  summam  ^us  aignitatem  et  auctori- 
tatem  dectarant. 

(a)  Qdo.  Abbas  Ferrariensis,  ut  diximus  ad  epis- 
tolaia  ti.  fiyus  etiam  sunt  tres  epistol»  sequentes. 
Ut  mihMtt  wde  sit  id  non  anfaiad  versum  a  viris  ocu- 


tissimis  Sammarthani8,qui  nomen  illius  prsQtermi- 
D  serunt  in  catalogo  abbatum  Ferrariensium. 

SZach.  abb.  cammissum.  Solemne  id  vocabulum, 
ies  dicere  volebant  datum  alicui  monasterium 
a  principe,  ut  illic  abbas  esset,  ceu  dicemus  infra. 
Sed  hoc  loco  non  accipitur  easigniflcatione.Agitur 
enim  de  abbate  quodam  exsule  ac  peregrino,  cui 
cum  omnia  deflcerent,  etiam  quae  victui  necessaria, 
a  Garolo  rege  missus  est  Ferrarias ;  prsceptum(]ue 
est  Odoni  abbati  et  monachis  illius  monasterii  ut 
eum  sociosque  ejus  alerent.  Itaque  quoniam  monas- 
terium  Ferrariense  ei  oneri  ferendo  par  non  erat, 
eos  alio  mitti  orant. 

(c)  0.  Id  est  Odo,  idem  qui  in  duabus  epistolis 
superioribus.  In  editione  tamen  Massoni  Odonis  no- 
mcn  omissum  est  hoc  loco ;  pro  eoque  scriptum 
Lupi  nomen  hoc  modo  :  Luaovico  Lupus^  omnium 
abbatum,  etc. 


m 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


476 


et  ut  effectum  obtineat  qussumus  dignanter  ins-  A 
tate.  Homines  nostri  toto  hoc  fere  biennio  aut  no- 
biscum  autsoli  generalis  expeditionis  difficultatibus 
fatigati,  censu  rei  familiaris  in  hujusmodi  servitio 
effuso.onere  paupertatis  gravantur.Subveniat  itaqne 
illis  vestra  insignis  clementia,  et  si  possit  fieri,  li- 
centiam  domum  revertendi  obtineat,  ut  pcssint  pau- 
dulum  respirare  atque  futuri  servitii  rursus  impcn- 
dia  praeparare.  Caeterum  fama  versatur  inter  nos 
clericos  palatii  diversorum  coenobiorum  sibi  domi- 
nium  optare  atque  poscere,  quibus  nulla  sit  alia 
cura  nisi  ut  sus  avaritiae  oppressione  servorum  Dei 
satisfaciunt.  Unde  in  hac  parte  supplicamus  vestram 
nobis  vigilare  prudentiam,  ut  tenuitas  nostra  per 
vos  esse  valeat  tuta.  Namque  quia  haud  procul  a 
nobis  educati  estis.apud  nos  quoque  fuisti8,qualitas  n 
monasterii  nostri  vos  minime  latet :  ubi  prster  stu- 
dium  religionis,  quo  sibi  nomen  inter  alia  ccenobia 
vindicavit^  non  est  quod  expetendum  sit  ei  qui  se 
magni  facit.  Nisi  50  forte  tam  sacrilegus  quis  in- 
veniatur  qui  (a)  sUpendia  Deo  servicntium  in  suos 
aadeat  usus  convertere,  et  eorum  inopiam^  suam 
luxuriam  facere.Ergo  veslraindustria  hinc  quoque 
nobis  prospiciat ;  ut  per  vos  accepta  securitate,  li- 
berius  pro  vobis  Domino  supplicemus. 

EPISTOLA  XXVI. 

MARCWARDO  ET  SICHARDO. 

Reverentissimis  atque  clarissimis  Patribus  Marc- 
wardo  et  (b)  Sichardo  (c)  0.  sempiternam  salutem. 

Hominibus  vestris,  qui  ad  vos  proficiscebantur,  u 
opportunitatem  scribendi  nobis  ultro  ingerentibus, 
officium  nequaquam  negleximus  litterarum  ;  ves- 


tramque  sanctitatem  precamur  ut  vicissitnquampo- 
testis  celerius  nobis  litteras  dirigatis  vestr»  sospita- 
tis  qualitatem  modumque  prosperitatis  continentes. 
Nos  autem  in  quodam  meditullio  positi  fluctuamus 
incerti,  dum  deprehendere  non  valemus  q^inam 
potissimum  {d)  regionem  nostram  sibi  debeat  vindi- 
care.  Namque,  sicut  relatio  vestrorum  hominum 
declaravit,  varia  hinc  fertur  opinio.  Tamen  suppli- 
citer  vestram  poscimus  paternitatcm  ut  si  consen«UB 
omnium  in  Lotharium  pronior  fuerit,  et  apud  eum, 
sicut  optamus  et  credimus,  divina  vobis  locum  ad 
servorum  Dei  utilitatem  concesserit  clementia,m6- 
mores  nostri  esse  non  dedignemini ;  et  perversorum 
improbitatem  ne  pigeat  vos,  quantum  potestis,  a 
nostra  parvitate,  opitulante  Dei  gratia,  propulsare. 
OptamuB  vos  bene  valere  et  letioribus  in  dies  au- 
geri  successibus. 

ftt  EPISTOLA  XXVU. 

(e)  AD  JONAM  EPISGOPUM. 

Reverentissimo  prcsuli  Jon«  (/).  Lupus  etW. 
in  Domino  salutem. 

(g)  Librum  vestrum,  sicut  rogastis,  excurrimus, 
sed,  ut  parcissime  dicamus,  in  eo  mutare  nihil  vo- 
luimus,  ut  operis  vestri  sitis  ipsi  correctores  cujus 
estis  auctores.Siquidem  expendenda  nobis  fuittene- 
ritudinis  et  tenuitatis  nostr®  ratio,  et  setatis  ac  or- 
dinis  vestri  habenda  consideratio.  Nec  facilitatem 
ac(A)delectationem  quamdam  reprehendendi,quam 
in  quibusdam  notare  solemus,  debuimus  imitari. 


(a)  Stiperidia  Deo  serv.  Id  est  bona  monachorum, 
qui  vulgari  epitheto  dicebantur  servi  Dei  per  has 
tempestates.  Freceptum  Garoli  Calvi  pro  monasterio 
sancti  Petri  Bisuldunensis  in  dicecesi  Gerundensi : 
«  Et  quidquid  exinde  fiscus  sperare  poterat^  totum 
nos  pro  aeterna  remuneratione  eidem  ecclesiffi  con- 
oedimu8,ut  in  alimonia  pauperum  et  stipendia  ser- 
vorum  Dei  ibidem  Deo  famulantium  pronciat  in  au- 
gmentum.  »  Clarius  monachus  in  Cnronico  sancli 
Petri  Vivi  Senonensis  :  «  Anno  865  Uvenilo  archie- 
piscopus  obiit.  Huic  successit  in  cpiscopatu  domnus 
Eigil  monachuB  omni  bonitate  conspicuus,  qui  di- 
ligens  ccenobium  B.  Petri  tradidit  ad  stipendta  mo- 
nachorum  ibidem  Deo  servientium  villam  Alsonis.  »  D 
Et  alibi  sexeenties. 

(6)  Sichardo,  Ad  quem  scriptam  puto  epistolam 
sextam  Frotarii  episcopi  Tullensis. 

(c)  0.  Id  est  Odo.  Et  hec  quoque  nomine  Lupi 
inscripta  fuit  in  editione  Pap.  Massoni.  Nos  secuti 
sumus  auctoritatem  codicis  manuscripti.  Itaque 
editio  Massoni  sic  habebat :  Marcwado  et  Sichardo 
Lupus  semp.,  etc. 

{d)  Regionem  nostram,  Id  est  dioecesim  Senonen- 
sem  et  oircumpositam  regionem.  Et  pronior  erat 
Odo  in  Lotharium ;  cui  tamen  ea  pars  regni  non 
cessit,  sed  Garolo  Calvo. 

(e)  Ad  Jonam  episcopum,  Aurelianensem,  ceu  dixi- 
mus  ad  epistolam  21. 

(/)  L.  et  Vv.  Ita  diserte  codex  manuscriptus,  pro 
quo  Massonus  ediderat,  Lupu5  c&/(?m(im.Cfleterasunt 
similia. 


(g)  Librum  vestrum.  Id  est,  librum  quemdam  re- 
centereditum  a  Jona  Aurelianensi  episcopo,ab  eoque 
missum  ad  Lupum  et  VV.,  ut  eorum  studio  emen- 
daretur.Existimat  autem  Baronius  hic  agi  de  libris 
Jons  adversus  Claudium  Taurinensem,  qui  soli  ex 
Jonae  lucubrationibus  editi  fuerant  eevo  baronii.  Fo^ 
tassis  aliter  sensisset,si  durasset  in  nostra  tempora. 

(h)  Delectationem  reprehendendi.  Notat  eos  aui,ceu 
monii,  semper  aliquid  reprehendunt  in  lucubratio- 
nibus  eorum  qui  studia  sua  in  usum  publioum  con- 
vertunt.  Horum  stultitiam  fugiendam  esse.  Quod  si 
vir  sapiens  cavere  debet  ne  cujuspiamIucut>rationes 
oblrectet,  quanto  magis  id  cavendum  in  libris  viri 
et  senis,et  episcopi.  Itaque  Lupus  et  Vv.  ob  eam  cau- 
sam  abstinent  a  censura  libn  quem  ad  ipsos  Jonas 
miserat,  additis  etiam  precibus  ut  severe  secum 
agerent  in  ferendo  judicio  de  isthoo  opere.  Hodie 
nullus  tam  exiguus  est  magistellus,qui  non  sibi  plus 
licere  putet.  Tantum  aevi  longinqua  valet  mutare 
vetustas.Ac  plerumque  fit  ut  u  liberius  et  impoten- 
tius  obtrectent  doctorum  hominum  lucubrationes, 
qui  nihil  edunt  in  lucem,  securi  videlicet  adversus 
legem  talionis.  Ea  de  causa  Arnulpbus  Lexovieneis 
segre  adducebaturad  editionem  suarumepistolarum. 
Scribens  enim  in  epistola  prima  ad  Egidmm,Rotho- 
magensem  archidiaconum  (sic  enim  emendo,pro  co 
quod  editioftes  habent  archiepiscopum),  haec  ait : 
«  Mallem  siquidem  eas  tenebris  damnarcperennibus, 
quam  ridendi  materiam  invidie  praestitisse,qu«  ^ 
securius  aliena  subsannat,  quia  sua  simili  periculo 
non  exponit. »  Audaciam  iUam  carpendorum  docto- 


«7 


EPISTOLiE. 


m 


EPISTOLA  XXVIIL 


ITEM   AD   EUMDEM. 

Reverentissimo  JonflB  episcopo  0.  (a)  perpetuam 
saluieiD. 

Prididyhoc  est  iv  Idus  Augu^tas,  post  horam  no- 
nam,  bomines  nostri  ab  expeditione  Aquitanica  re- 
▼ersi  cuncta  prospera  retulerunt.Namque  Aquitanise 
tutela  tripartito  divisa  est  secundum  opportunita- 
temlocorummilitarium  virorum  multitudine  ditri- 
buta.  Quarum  uni  parti,qu«  apud  {b)  Glarummon- 
tem  agit,  prsest  (c)  Modoinus,  Augustodunensium 
episcopus.et  Autbertus  (d)  Avallensium  Gomes,cum 
aliis  quibusdam.  Alteri,quffi  (e)  Lemovicis  versatur, 
praesidet  (/)  Gerardus  princeps  quondam  et  charus 
Pipioi  regiscumsociisadidemS!!  negotium  idQneis. 

ram  hominum  ex  inscitia  sciolorum  procedere  putat 
Joannes  SaresberiensiSyCigus  haec  sunt  verbain  lib. 
▼II  de  Qugis  Curialium  cap.  9  :  «  Ille  tamen  contra- 
dicit  citius,etpertinacius  reluctatur,qui  in  paucitate 
renim  addiscenda  consumpsit  8etatem,et  tanta  ver- 
borum  aDgustiapremitur,ut  si  verbum  unum  autduo 
8ubduxens,elinguis  flat  et  quavis  statua  taciturnior.» 

(a)0.  Idesi,  Odo,  ut  jam  multoties  monuimus. 
Foede  corruptus  erat  antea  hic  locus^  cum  pro  Odo 
legatur  apud  Massonum  opto  :  qui  tamen  error  in- 
dicat  le^itimam  esse  emendationem  quam  proferi- 
mu8.  Mirum  esi  autem  non  id  esse  animadversum 
a  Duchesnio. 

(6]  Clarum  Montem.  Arvernorum  tum  caput  in 
Aquitania  prima. 

\c)M(Hioinus.H\nu9  episcopi  Augustodunensis  men- 
tio  eistat  apud  Theodulfum  Aurelianenscm,ubi  Sir- 
mondus  adnotateum  ab  Ebbone,Rhemensi  Archie- 
piscopo,  electum  fuisse  judicem  anno  835,adhunc 
porroexstare  Flori  Lugdunensisepistolam  typisolim 
Morelianis  excusam.  Tum  exstare  et  alias  duas  ejus- 
dem  Flori  epistolas  in  codice  Petaviano  791,  unam 
proliiiorem  pro  Ecclesia  Lugdunensi  Egregio  Mo^ 
doino  rtro,etc.,alteram  vero  breviorem,  in  qua,  quia 
iunum  vetere  lingua  Gallorum  montem  significat, 
Modoinam  Augusti  montis  episcopum  vocat.  Sic 
eoim  illum  afTatur  : 

Salve,  sancte  parens,  Christi  venerande  sacerdos, 
Angusti  moDtis  pastor  in  arce  poteus. 

Quem  sacer  illustrat  meritis  splendentibus  ordo^ 
Doctrinae  et  sludium  toUit  ad  astra  pice. 

(d)  ^vallensium  comes,  Idesicomes  pagiAvalensis 
in  finibus  Burgundiee,ut  patet  ex  libro  primo  Histo- 
ns  Vezeliacensis.  Nam  Vezeliacum  tuit  m  pagoAva- 
lensi,  Avalonis  autem,  sive  Avallonis,  mentio  etiam 
cxstat  in  Itinerario  Antonini  et  in  Taljula  Peutinge- 
rorum,  ubi  adnotatum  est  Aballonem  a  Sedeloco 
distare  sexdecim  leuci8,abAntis8iodoro  vero  viginti 
duabus  Avalonis  meminit  et  Frodoardus  in  Ghronico 
ad  annum  931 :  «  Gislebertus  filius  Manassae  a  rege 
Hodulfo  descivit  propter  Avalonem  nostrum,  quod 
ab  eo  Emma  regina  abstulerat.D  Et{)agi  Avalensis 
Carolus  Magnus  in  charta  divisionis  imperii  Fran- 
corum  :  Pagufn  Avalensem  atque  Alcensem.  Item  Ga- 

Situla  Caroli  Galvi,  tit.xii :  Hugo,  Gozzo,  Nivilungus, 
^itsi  in  NivemisOt  Akiodriso,  Avaliso.  Vulgo  Avalon 
hodie. 

(e)  Lemomcis.  Id  est  in  civitate  Lemovicum,cujus 
intiquum  nomen  Ratiastum  apud  Gl.  Ptolemaeum. 
Fnistra  sunt  enim  qui  Ratiastum  alibi  qu8erunt,de- 
cepti  afnnitate  nominis. 

(/)  Gerardus.  GenerPippini,regis  AquitaniaB,utcon 
Btat  ex  Vita  Ludovici  Pii  et  ex  Ademaro  Gabanensi. 
Itaque  uxor  ejus  Berthavocabatur,ut  Beslyus  scribit 
in  Historia  Gomitum  Pictavensium^  et  Justellus  in 
Historia  Vicecomitum  Turennensium ;  quorum  sen- 


A  Tertiffi  vero  prelatusestf^^Rainoldus  come8(^)yEco- 
lesinae  (t)  constitutee.  Oominum  autem  regem  eodem 
die,  hoc  est  iv  Iduum  Augustarum  (j),  ad  sanctum 
Martinum  venire  nuntiaverunt,inde  vero  ejus  trans* 
itum  per  urbem  Aurelianensium ;  quod  putaverim 
verisimilC;  quoniam  magnae  indolis  {k)  Ludoguicus 
epistolare  in  palatio  gerens  ofRcium  mandare  mihi 
studuit  utaut  ad  urbem  Turonum  aut  certeAurelia- 
norum  domino  regi  occurrerem ;  sic  temperans 
bortamentum,<t  tamen  per  urbem  Aurelianensium  iter 
habuerit.  Geeterum  Gunboldus  et  Ugo  redeunt  sup- 
plices  ad  regem,  et  proprios  honores  recuperaturi 
creduntur.  Ipse  vero  rex  ix  Kal.  Septembris  ad 
(l)  Garisiacum  vita  comite  venire  disposuit. 

D  tentialubenturaccederem,si  vetusti  cujuspiam  scri- 
ptoris  auctoritate  fulciretur.  Geesus  est  m  praelio  Fon- 
tanetico  anno  841,  ut  ex  Ademaro  coUigitur.  Unde 
patet  eum  non  esse  confundendum  cum  Gerardo  de 
Rossilione  qui  anno  demum  867  obiit,ut  docet  au- 
ctor  Ghronici  Vezeliacensis.  Gerte  in  tomo  IV  Spiei- 
legii  domni  Lucee  Dacherii  exstant  littera)  istiusGe* 
rardi  ad  Nicolaum  papam.  Porro  hic  noster  Gerar* 
dus  non  fuitcomesLemovicensis^utplacuitDuche- 
snio  et  Justello,  sed  Arvernensis,  ut  coUigitur  ex 
Ademaro.  Quare  mirum  est  cur  non  potius  apud 
Glarum  montem  positus  sit  quam  apudf  urbem  Le-* 
movicum,  preBsertim  tantae  dignationis  vir.  Mirum 
itidem  est  cur  non  eum  interveteresArvernensium 
comites  retulerit  idem  Justellus.  Filium  habuit  Ge- 
rardus  comes  Ramnulfum,qui,vivente  adhuc  patre, 
comes  Pictaviensis  constitutus  est  a  Ludovico  Pio 
imperatore,  ut  docet  Ademarus. 

(g)  Reinoldus.  In  editione  Massoni  itemque  in  Du- 
p  chesnia  le^iiur ReinharduSftDsle.  Itaque vetusti  oodi- 
^  cis  auctoritate  confirmatur  conjectura  eruditissimi 
viri  Joannis  Beslyi,  aui  hic  apud  Lupum  pro  RevV' 
dardus  censuit  legenaum  esse  Rainatdus  pro  Regi^ 
nardus.  Nam  codex  manuscriptus  diserte  scriptum 
habet  ReinolduSfquo  etiam  modo  legitur  in  Ghronico 
Vindocinensi.In  Annalibus  autem  re^um  Franconim 
editis  a  Justo  Reubero,et  in  Ghronico  sancti  Wan- 
dregisili,  vocatur  Reginoldust  q^uod  eodem  recidit. 
Fuit  autem  comes  Arbatilicensis,ao  dein  Nanneten- 
sis.  Jureque  Fauchetum  reprehendit  idem  Beslyus 
quod  ex  hoc  Lupi  loco  collegerit  illum  fuisse  comi- 
tem  Engolismensem.  Gaecus  est  apud  Metiacum  in 
minori  Britannia  xiii  Kal.Septembr.  anno  843,  cum 
fortiter  pugnaret  adversus  Britones. 

(h)  Ecolesinae,  Id  est  Engolismse,  ut  habet  editio 
Massoni.Sic  enim  scribebant  per  iilas  tempestates. 
Ecoliienam  enim^preeteer  alios,vocat  etiam  Eginhar- 
dus.  Apud  HincmaiAim  vero  scribitur  jEquolesina. 
Vide  porro  notas  nostras  ad  concilium  Narbonense, 
I)  habitum  sub  Garolo  Magno. 

(t)  Constitutx.  Ita  codex  ms.,  cum  editiones  habe- 
rent  constitutus.  Prseferenda  autem  ex  lectio  veteris 
codicis  citraomnem  controversiam.  Ut  sensus  sit: 
Alia  cohors  constituta  est  apud  Eugolismam ;  eiaue 
cohorti  quee  apud  Engolismam  constituta  est  praeia- 
tus  est  comes  Reinoldus.  Nam  voxilla  referri  non  po- 
testad  Roinoldum,quem  mox  dixitei  militumparti 
preelatum  esse  qirae  apud  Engolismam  constituta  fuit. 

ij)  AdS.  Martinum.  In  suburbio  civitatis  Turonics. 

(k)  Ludogvicus.  Gancellarius  Garoli  Galvi  regis,ut 
diximus  ad  epistolam  22. 

(/)  Carisiacum.  Gelebris  per  ea  tempora  locu8,pa- 
latio  regum  nostroram  nobilitatus;  quem  Sirmondus 
eum  locumesse  existimat^quem  hodieGressiacum  ad 
Isaram  vocant,  ut  ab  aliis  ejusdem  nominis  distin- 
guatur ;  quod  conficere  se  omnino  putat  auctoritate 
Fredegani.  At  Phil.  Labbeus  corrigendos  esse  ^ 


479 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


EPI8T0LA  XXIX. 

(a)  AD  GUBNILONEM  EPISGOPDM. 

Dum  abundante  iniquitate  charitas  jam  refrixit 
multorum,  et  plures  laQtari  videmus  cum  male  fece- 
rint  et  in  rebus  pessimis  exultare,  quando  peccatis 
nostris  republica  dissipata  impune  perversorum 
grassaturinsania,  legunturmotus  aboletur,  maximo 
debemus  afOci  gaudio,  si  saltem  aliquis  inveniatur 
qui,memor  futurorum,  (b)  ssculi  fugientis  contem- 
ptum  pia  mente  concipiat.et  operanteDei  gratia  per- 
fectionis  apicem  apprehendat.  Quod  mihi  quia  mo< 
liri  visi  sunt  diio  presbyteri  nostri,  quorum  alter 
Ardegarius,  alter  Baldricus  vocatur,  unum   eorum 


A  (nam  alterum  inevitabilis  neoessitaa  retinebat), 
5S  vestrae  reverentis  direxi^  a^juncto  militari  viro 
qui  euminitinere  tuereturyUtapresbyteroulriusqQe 
desiderium  agnosceretis,  et  nuntii  nostri  relaiione 
testatior  eorum  vita  prior  et  prsssens  devotio  ap- 
pareret.  Vestra  vero  prudentia  relinquendi  [c)  suos 
eis  titulos  copiam  negavit  facturam  ut  liberius  et 
districtius  institutionem  beati  Benedicti  sequan- 
tur,  nisi  forte  nostra  parvitas  auctoritatem  vobis 
depromat  absque  vitio  posse  fleri.  Id  tametsi  nun- 
quam  in  controversiam  vocatur  vel  audierim  un- 
quam  vel  magistra  lectione  compererimj  tamen 
simpliciter  quod  sentio  vestras  auctoritati  aperiam. 


loco  putat  veteres  Francorum  Annales,  quiCarisia- 
cum  ad  Isaram  locant;  admonetque  legcnsum  esse  ad 
Saram,  ut  sit  Gressiacum  ad  Saram,  CressisurSerre,  Q 
in  diceoesi  Laudunensi.  Sane  apud  Guibertum  de 
Nogento  in  libro  tertio  de  Vita  sua,  cap.  5,  exstat 
mentiocigusdam  magnatis  Laudunensis^cui  Girardo 
Garisiacensi  nomen  ruit,eo  quod  dominus  esset  ca- 
stri  Qarisiaoensis  :  quod  indicat  Garisiacum  fuisse 
situm  in  pago  Laudunensi.  Vide  iibrum  quartum 
eniditiBsimi  Mabillonii  de  Re  diplomatica,  pag.  258. 

(a)  Ad  Guenil  episcopum.  Senonensem,  qui  vulgo 
Wenilo  vocatur  in  synodis  Gallicanis  pnr  ea  tempora 
celebratis.  Fuerat  vero  antea  ciericus  capelles  regise 
Garoli  Galvi,  a  ^uo  donum  episcopatus  Senonensis 
accepit  post  obitum  Aldrici  arcbiepiscopi,anno841, 
«t  ipse  Garolus  testatur  in  proclamatione  adversus 
eumdem  Wenilonem  in  synodo  universali  apud  Sa- 
ponarias  anno  859 :  k  Mihi  aDominoet  genitoremeo 
pin  memorie  Ludovico  Augusto,  »  inquit  Garolus, 
c(  pars  regni  inter  fratres  meos  reges  divina  disposi- 
iione  est  tradita.  In  qua  parte  regni  vacabat  tunc  pa- 
storemetropolisSenonum :  quam,  juxta  consuetudi-  n 
nem  prasdecessorum  meorumregum,WeniIoni,tunc 
olerico  meo  in  capella  mea  mihi  servienti,  aui  more 
liberi  clerci  se  mei  commendaverat,  et  fiaelitaiem 
sacr&mento  promiserat,  consensu  sacrorum  episco- 
poram  ipsius  metropolis  ad  gubernandum  commisi, 
etapud  epi8Copos,quantum  exme  fuit,uteum  ibidem 
Arcniepiscopum  ordinarent  obtinui.  »  Postea  cum 
rex  Germaniae  Ludovicus,  Garoli  frater  et  hostis, 
qaonimdam  persuasione,  regnum  Garoli  invaderet, 
Wenilo,  solus  Gallicanorum  episcoporum,  in  partes 
Ludovici  transgressus  est,  pessimo  exemplo.  Hinc 
motaGaroli  ira;  adeo  ut  in  concilio  apud  Saponarias 
g^avem  adversus  illum  querimoniam  porrexerit  epi- 
scopis ;  aui  sententias  amajoribus  institutas, hoc  cst, 
pG9namaepositioni8,intentaruntWeniIoni,niobjecta 
expurgaret.  Quod  autem  nuspiam  invenimus  eum 
fai8sedepo8itum,non  id  quidemdatumcjusinnocen- 
tiae,  sed  clementiae  principis  imputandum^utdocet 
auctor  Annalium  S.Bertini  ad  annum  859  :  «Guanilo  ^ 
episcopus  Senonum  absque  audientia  episcoporum  " 
Garolo  regi  reconciliatur.»  Ea  tamen  labes  aeternum 
mansit.  msignes  enim  proditores,  ex  nominc  We- 
nilonis  8eu  Uuenilonis  paululum  inflexo  vocati  dein 
sunt  Qanelones,  Matthaeus  Parisius  ad  annum  4216 
loquens  de  comite  Nivernensi,  ait  cum  fuisse  de 
Giienetonis  genere  proditoris.Slc  in  Marca  Hispanica 
Berae  comitis  Barcinonensis  nomen  inclaruit,  ob  fi- 
dom  violatam,quae  LudovicoPio  imperatori  debeba- 
tur.  Unde  in  Usaticis  Barcinonensibus,  jam  a  sex- 
centis  aut  circiter  annis  proditor  qui  fidem  datam 
violat,  Bara  dicitur;  ut  in  libro  iiiMarcae  Hispauicae 
adnotat  illustrissimus  archiepiscopus  Pasisiensis. 

[b)  Saeculifuq,  contemptum,  Sic  Faustus  Reiensis  in 
epistola  6  laudat  Ruricium,  qui  Lemovicensis  dein 
episcopus  fuit,quod  «  post  vitae  hujus jactationes  ad 
portum  religionis,  proram  salutis.  Excelsi  manu  gu- 
oer&ante,  convertityquod  post  umbras  seduoentium 


vanitatum  et  inlusiones  transvolantium  somniorum, 
mansura  et  solida  concupivit,  et  despecto  tandem 
seculo  infelici,  artem  ejus  magnam  rapuit,  felicita- 
tem  et  lucrum  sui  de  mundo  pereunte  acquisivit,» 
etc.  Ac  dicere  videtur  Faustus  Ruricium  monachi 
institutum  arripuissc,  usum  consiiio  ipsius  Faasti, 
qui  ita  consuluerat  in  epistola  5. 

(c)  Stws  titulos,  Id  est  ecclesias  ad  quas  ordinati 
erant.  Nam  quia  priscis  illis  temporibus  neminem 
licebat  sine  titulo  ordinare,ea  nimirum  ordinatioDe 
quae  absoluta  dicebatur,sic  clericos  episcopi  alliga* 
bant  titulis  ad  quos  eos  ordinabant  ut  illinc  recedere 
non  liceret  absque  gravi  causa,  neque  id  extra  pe^ 
missum  proprii  episcopi.  Itaque  Ardegarius  et  Bal- 
dricus,  presbyteri  Senonenses,  cuoiB.  Benedicli  re- 
gulam  profiteri  in  monasterio  Ferrariensi  destinas- 
sent  animis,GueniIonem  metropolitanum  adieruot, 
orantes  ut sibi  nropter  eam  causam  liceret  relinquere 
suos  titulos.  Negavit  Wenilo  se  id  facturuni  doDec 
Luppus  abbas  manifestis  et  authenticis  testimooiis 
approbasset  id  fieri  posse  sine  vitio ^id  est  secundum 
canones.  Sciebat  enim  haud  dubie  prudentissimus 
pontifex  clericatus  ordinem  ab  Innocentio  papa  ad 
Victricium  episcopum  Rothomagensem  sciDente 
dici  meliorem  gradum  comparatione  professionis 
monasticae.  Reverso  ad  Lupum  eo  qui  Venilontim 
adierat,  intellectum  est  nolle  Wenilonem  tribuere 
presbyteris  licentiam  recedendi  a  sacro  ministerio 
ob  eam  quam  diximus  causam.  Tum  Lupus  istam 
ad  Wenilonem  epistolam  scripsit,  in  qua  multis  ar- 
gumentis  evincere  conatur  licere  presDytensreDnn* 
tiare  suis  titulis  curamque  pastoralem  deserere  ut 
monachi  fiant.  Nuliam  tamen  auctoritatem,  quod 
diserte  nihilominus  petierat  Wenilo  affert,  sive  ex 
oanonibus  conciliorum,  sive  ex  decretis  poDtificum 
Romanorum,  qua  id  licere  ostendat.  Sed,ut  faitilli 
viro  amoenum  et  fecundum  ingenium,  mirabilitcr 
agit  rem  suam,hoc  est^modis  omnibus  persuadcre 
conatur  Weniloni  ut  presbyteros  illos  sinat  acc«- 
dere  ad  monasterium,  B.  Benedicti  regulam  profes- 
suros.  An  vero  Lupi  consiliis  acquieverit  Wenilo 
non  liquet.  Idem  autem  postea  accidit  Arnulpho, 
episcopo  Lexoviensi,quod  acciderat  Weniloni. «  Dpo 
sacerdotes  episcopatus  nostri,  Arn.videlicet  etRic 
(inquit),ArnuInhus  in  epist.  62,  ad  abbatem  Cister- 
ciensem)  saeculo  renuntiare  disponentes,  admoni- 
tione  frequenti  et  studio  fratris  nostri  Will.  nunc 
abbatis  de  Pinu  ad  venerabilem  et  religiooum  virum 
Ric.  abbatem  de  Valascia,  refutatis  prius  in  manu 
nostra  quas  possederant  ecclesiis,  se  et  sua  devo- 
tione  promptissima  contulerunt.  Quorum  nos 
devotionem  favore  debito  prosequentes...  eos  in 
nraedicto  monasterio  Deo  perpetuo  servituros  cum 
racultatibus  suis  in  manum  abbatis  liberos  et 
absolutos  consignavimuB.  »  Hodie  si  quis  pres- 
byter  vellet  fieri  monachus,  id  proouldubio  fa- 
ceret  extra   conscientiam  proprii  sacerdotis,  pro- 

Eter  privilegia.  Tum   vero  t^mporis  id  non  h 
at. 


ice- 


481 


EPISTOLiE. 


m 


Dominus  Jesns  diviti  legalium  praeceptorum  sibi  ^ 
observantiam  arroganti  et  audacius  quid  sibi  de- 
esset  percontanti  :  VadCy  inquit,  et  vende  omnia  qux 
habes,  etcffitera  (Ma/^/t.xix),ubi  aperuitvoluntariam 
paupertatem  fore  fructuosam,siilludimpleaturquod 
alibi  docet  :  Discile  a  ine  quia  mitis  sum  et  humilis 
corde,  et  reliqua  (Matth.  xi),  quod  nusquam  fieri 
aut  tutius  aut  melius  potest  quam  in  monasterio  ; 
ubi  sic  libertas  voluntatis  propriae  pro  Oei  amore, 
quod  est  laboriosissimum,  resecatur  ut  ex  arbitrio 

■  Cura  suscepta.  Hinc  discimus  sic  tum  solitos 
addici  presbyteros  ecclesiis,suis  ut  quoniam  susce- 
perant  curam  animarum  aDomino  nostro  Jesu  Chri- 
sto^non  possent  illas  relinquere  citra  ingentem  ne- 
cessitaiem ;  adeoque  inter  ordinationem  promitte- 
bant  stabilitatem  in  loco  ad  qucm  ordinabantur. 
Libro  V  Capitular.  cap.  108 : »  Ut  presbyteri  qui  in  D 
titulis  consecrantur,  secundum  canones  antequam 
ordinentur  promissionem  stabilitatis  loci  illius  fa- 
ciant.  »  QuiDpe  tum,  ut  ex  Lupo  intelligimus,  cu- 
ram  pastoralem  cujuslibet  presbyteri  comparabant 
conjagio  carnali.  Ex  qua  comparatione  sequcbatur 
non  posse  presbyterum  citranefasrelinquere  eccle- 
siam  suam,quemadmodum  marito  non  licet  dimit- 
tere  uxorem  nisi  causa  fornicationis.  Quo  factum 
est  ut  Chrodoean^us,  episcopus  Mctensis,  qui  sub 
Pippino  rege  floruit,sic  edixerit  in  capite  63  regul® 
Canonicorum:((Presbyter  non  amplius  quam  unam 
ecclesiam  habeat,  sicut    et    vir   unam  uxorem.  » 
Quod  sancitum  quoque  est  in  canone  7  synodi  Nan- 
netensis  his  verbis  :  «  Sicut  enim  episcopus  non 
plus  potest  habere  quam  unam  civitatem,  et  vir 
unam  uxorem,  ita  presbyter  unam  tantum  eccle- 
siam.  »  £t  in  capitulis  Uerardi,  archiepiscopi  Tu- 
ronensis,  cap.49  :«Ut  presbyter  non  amplius  quam 
unam  ecclesiam  habeat,sicutetvir  unamuxorem.»  n 
Item  lib.  vi  Capitular.,  cap.  73  :  «  Placuit  onini 
SN^nodali  conventui  ut  nullus  presbyterorum  amplius 
quam  unamecclesiam  sibi  vindicare  prssumat.Quia 
sicut  quisque  sscularis  non  amplius  quam  unam  ha- 
bere   debet    uxorem,   ita   unusquisque   presbyter 
non  amplius  quam  unam  habere  debet  ecclesiam.» 
Etquemadmodum  maritus  teaetur  adha^rere  uxori 
suaeeamquecustodireob  rra^ilitatem  sexus,ut  alicu- 
biscriptumest,sicpresbyteri  ab  ecclesiis  suisabesse 
non  debent  absaue  gravi  causa,neque  ad  quamlibet 
occasionem  :  «  Ne  forte  propter  eorum  ansentiam 
et  animarum  pericula  et  ecclesiarum  in  quibus  con- 
stituti   sunt  negligantur  officia,  »  ut  in  capite  76 
ejnsdem  reguls  scribitChrodogan^us.Et  si  presby- 
ter,vitio  humani  ingenii,ecclesiammquaintitulatus 
est  reliquerit  extra  conscientiam  proprii  episcopi, 
ad  eam  retrahendus  est,  et  contumax  dcponendus; 
ut  patet  ex  lib.  vi  Capitular.,  cap.  59  et  85.  Eccle- 
sia  porro  in  qua  quilioet  presbyter  intitulatus  est  ^ 
vacare  non  potest  nisi  ob  mortcm^  crimen,aut  eam  I^ 
corporis  infirmitatem  qus  presbyterum  non  sinat 
otficii  sui  partes  implere.  Sane  ex  capite  17  Capi- 
tnlorum  ab  Hincmaro  Rhemensi  datorum  presby- 
teris  anno  852   manifeste   constat  presbyleros  m 
ecclesiis  suis  tum  commorari  solitos  usque  ad  mor- 
tem.Quod  jus  cum  propter  antiauitatem,ut  assolet, 
valde  remissum  esset,Urbanus  II  illud  revocavitin 
concilio  Nemausensi,in  quo  h^ec  lex  sancita  est  can. 
11  ;  «  Sacerdotes,quando  regendis  praeficiuntur  ec- 
clesiis,  de  manu  episcopi  curam  animarum  susci- 
piant ;  ubi  et  in  tota  vitasuaDeo  deserviant,nisi  ca- 
nonico  degradentur  judicio.  »  Unde  colligitur,pr3e- 
ter  alia  qu®  suppetunt  argumenta.presbyterum  non 
posse  relinquere  ecclesiam  suam  nisiob  gravem  cau- 
sam  ei  cum  permissu  proprii  episcopi.  Qu»  causa 
fuit  ut  Gerohaldu8presbyterSenonensis,qui  ob  gra- 
vem  ocuiorum  morbum  qao  laborabat,  ofilcmm 


prioris  subjcctorum  octio  cuncta  formetur.  Quaiv- 
quam  quidam  nostrorum,  exuberante  Dei  gratiay 
ingenti  vigoreanimi  consortia  humana  vitaverint,et 
prasfata  Dominica  sententia  jam  impleta,  solitu- 
dines  penetraverint,  et  constanter  in  Dei  opere 
pene  totam  aetatem  consunipserint.  Ab  ea  igitur 
perfectione,  quam  Deus  etiam  laicis  proposuit, 
absit  ut  submoveat  sacerdotes.  Sed  dicat  aliquis  : 
Quid  plebes  faciant,  quarum  ab  eis  fuerat  cano- 
nice  *  cura  suscepta?  Nimirum  qui  hos  ad  implen- 

suum  exsequi  non  poterat,succes6orum  sibi  dari  pe- 
tierit  a  Wenilone  archiepiscopo  Senonensi,  ut  ad 
epistolam  73  adnotabimus.Neias  enim  est  presbyte- 
rum  deserere  curam  pastoralem  quandiu  saluti  o- 
viumconsuli  potest,utm  hacepistoia29docet  Lupus. 
Ilaque  sic  censebant  veteres,  presbyteros,  quos  nos 
hodie  Curatos  vocamus,  a  Deo  constitutos  esse  et  ani- 
marum  ipsis  commissarum  rationam  reddituros 
summo  pastori  Christo,  ut  ait  Leo  IV  in  homiliaad 
presbyteros.  Quo  magis  mirum  est  esse  nonnullos 
qui  contendunt  neminem  presbytcrum  ecclesis  suffi 
sic  alligatum  fuisse  ante  nos  annos  quadringentos 
utnonliceret  episcopo  illumhincremovereproar- 
bitrio;  adeoqut^persuasionemsuamadjuvari  putant 
ex  consuetuaine  quee  apud  auasdam  diceceses  inva- 
luit,ubi  prcsbyteri  ad  re^enaas  parochias  mittuntur 
ab  cpiscopis,ea  lege,  ut  iUinc  removeantur  quando 
lubitum  tuerit  episcopo  loci.Hos  autem  presbyteros 
vocant  vicarios  amobiles.  Eant  ergo  qui  presbytero- 
rum  dignitatem  contra  canones  et  veterum  instituta 
in  tantum  deprimunt,  quos  manifestum  est  in  ve- 
teri  Ecclesia  distinctos  non  fuisse  ab  episcopis.  Et 
episcopis  quidem  sua  auctoritas  conservanda  est^ut 
animarum  curam  ab  illis  suscipiant  presbyteri,et  si 
quid  extraregulam  fecerint,ab  episcopiscorrigaaturi 
Cffiterum  servandus  est  honor  debitus  ecclesiarum 
parochalium  rectoribus,  quos  hodie  curatos  voca- 
mus. 

Dixi  presbyteros  sic  alligatos  fuisse  olim  ecclesiis 
suis  ut  illinc  recederenonpossentabsquepermissu 
proprii  episcopi  quod  dictum  est  occasione  duorum 
presbyterorum  Senonensium,aui  ecclesias  suas  de- 
serere  cogitabant  ut  monachi  uerent.Et  Wenilo  qui- 
dem,  Senonensis  episcopus,  assensum  suum  prs- 
stare  noluit  donec  comperisset  an  id  liceret.  Lege 
enim  communi  constabat  neminem  presbyterorum 
posse  relinquere  ecclesiam  suam,  quemadmodum 
marito  non  licet  relin^uere  uxorem.Januam  postea 
monasteriorum  aperuit  Urbanus  I[,utdocet  Stepha- 
nus  Tornacensis,epist.  i  :«  Parochiales  nresbyteri, 
inquit,  obedientiam  quam  promittunt  aebent  epi- 
scopis  suis  ;et  sacramentaliter  alligati  sunt  Ecclesus 
quas  regunt,tanquam  uxoribuspropriis.Lege  autem 
communi  canonum  sine  licentia  episcoporum  suo- 
rum,quibusobedientcsesse  debent,nec  ipsi  recedere 
nec  alii  recipere  eos  debent.  Lege  autem  privata, 
quae  instinctu  Spiritus  sancti  in  corde  scribitur,  si 
ad  monasterium  vol  canonicam  regularem  trans- 
ierint,  tales  etiam  contradicentibus  Episcopis  reoipi 
possunt.  Ait  enim  Urbanus  papa  :  «  Si  quis  in  ec- 
«  clesia  sua  sub  episcopo  populum  retinet,8i  affla- 
«  tus  spiritu  sancto  in  alique  monasterio  vel  regu- 
«  lari  canonica  salvare  se  voluerit,  etiam  episcopo 
«  suo  contradicente  eat  liber  auctoritate  nostra.Ju- 
«  sto  enim  non  est  lex  posita.Sed  ubisjnritu^s  Domi- 
«  niy  ibi  libertate.Ei  si  spiritu  du^imini  nonestissub 
«  i^gr5.»Ecce  quoniam  nec  obedientia  episcopo  pro- 
missa,  neque  ecclesia  commissa  presbytero,ad  fru- 
gem  melioris  vitse  transire  volentem  potuerunt  im- 
pedire.  » 

Ibidem  adnotavi  per  transennam  presbyteros  in 
veteri  Ecclesiay  id  est  apostolorum  temponbus  pro* 
xima,distinct08  non  fuisse  ab  episcopis.Id  vero  non 


483 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


484 


duin  illud  vocat  quod  in  psalmo  canimus  :  Vacate  A  niino  militasse.  Jam   vero  de  presbyteris  qui  di- 


64  e/  videte  quia  ego  sum  Deus  {Psal.  xlv),  procurabit 
uiios  quos  animabus  gubernandis  prffificiat.  At,  in- 
quit,  quemadmodum  carnalem  copulam  non  licet 
resolvere  nisi  *  caust  fornicationis,  ita  susceptam 
semel  pastoralem  curam  nefas  est  deponere  quan- 
diu  b  ovium  saluti  consuli  potest.  Goncedimus; 
nisi  forte  coi\jugium  qui  constituit  ipse  dissolvat, 
et  qui  regimen  imposuit  ipse,  ut  sibi  liberius  vace- 
tur,  id  relinquere  occulta  inspiratione  prscipiat. 
Namque  qui  jussit  ut  quod  Deus  conjunzit  homo 
non  separet,  idem,  quia  Deus  est,  quoties  libuit 
conjugia  separavit;  adeo  ut  etiam  probabiles  utri- 
usque  sexus  personas  optime  noverimus,  rescisso 
carnali  commercio,  in  sacris  loois  separatim  Do- 

R 

ex  mea  sententia  dixi,  sed  ex  sententia  Hieronymi  ^ 

et  aliorum  quorumdam,  a  qua  nec  Augustinus  ab- 
horrebat.Quamquam  non  me  latet  magnum  semper 
discrimen  fuisse  inter  auctoritatem  episcoporem  et 
presbyterorum,  tametsi  constet  nomcn  ohm  fuisse 
commune.  Episcopi  enim  successerunt  apostolis, 
presbyteri  vero  discipulis.  Theodoretus  in  cap.  III 
epistolse  ad  Timotheum  primffi  :«  Eosdem  olim,in- 
quit,vocabant  prcsbyteros  et  episcopos;  eos  autem 
qui  nunc  vocantur  episcopi,  apostolos  nominabant. 
Procedente  autem  tempore  apostolatus  nomen  reli- 
querunt  iis  qui  vere  erant  apostoli.  Episcopatus  au- 
tem  appellationem  imposuerunt  iis  qui  olim  appel- 
labantur  apostoli.  »At  Hieronymus,  ut  erat  fervidi 
vir  iDgenii,et  qui  gradum  suum  a  contemptu  vindi< 
care  curabat,  ultra  progressus  est;  et  dum  diacono- 
rum  iilius  statis  superbiam  exagitat  in  gratiam 
presbyterorum.etiam  usque  ad  episcoporum  contu- 
meliam,  ac  si  calidus  juventa^excurrit.  «  Idem  est  . 
ergo,»inquit  ille  in  Epistolam  ad  l^itum,  «  presby-  ^ 
ter  qui  episcopus ;  et  antequam  diaboli  instinctu 
studia  in  reli^one  (lerent.et  disceretur  in  populis : 
Ego  sum  Pami^  ego  ApollOj  ego  autem  CephXy  com- 
muni  presbyterorum  consilio  ecclesiae  gubernaban 
tur.Postquam  vero  unusquisque  eos  quos  baptizave- 
rat,suos  putabat  esse,non  Christi,in  toto  orbe  decre- 
tum  estut  unusdepresbyteriselectussuperponere- 
ret  c«teris,ad  qucm  omnis  ecclesi»  cura  pertine- 
ret.,  et  schimatum  semina  toUerentur.  »  Mollienda 
prorsus  sunt  hsc  Hieronymi  verba  et  eo  sensu  acci- 
pienda  ut  dicere  voluerit  Hieronymus  episcoporum 
et  presbyterorum  vocabula  promiscue  olim  usurpata, 
tametsi  utrorumque  dignitas  et  auctoritas  diversa 
esset.Nam  et  ipse  Hieronymus  in  epistola  ad  Fabio- 
lam  de  xlii  mansionibus  episcopos  successisse  ait 
apostolis,  presbyteros  vero  8eptua|^nta  discipulis. 
Neque  existimandum  est  viro  sanctissimo  placuisse 
Aerii  dementiam,qui  presbyteros  episcopis  prorsus 
similes  esse  docuerat.  Hieronymus  enim  semper  et  D 
ubique  nonnulla  tribuit  episcopis  quae  negata  ait 
presbyteris.  Sed  vehemens  esse  potuit  in  propria 
causa,praesertim  cum  intelligeret  tantam  ac  tam  su- 
blimem  osse  presbyterorum  dignitatemut  appropin- 
quet  episcopatui :  quod  sensisse  Augustinum  refert 
Possidius  in  Vita  ejus  cap.  4. 

a  Causa  fomicationis.  Ait  ergo  Lupus  licere  re- 
solvere  carnalem  copulam  causa  fornicationis.  Ob- 
servat  autem  Sirmondus,ad  epistolam  40  Aviti  per- 
suasum  adhuc  Avitinis  temporibus  in  Gallia  fuisse 
propter  fornicationem  separari  virum  ab  uxore  et 
aliam  ducere  Ghristi  permissu  licuisse,citatque  ca- 
nonem  secundum  concilii  Venetici.  Vide  epistolam 
Magingozi  episcopi  Heroipelensi8,ad  Lullum  archie- 
piscopum  Mo^untinum,quaeestoctogesima  septima 
inler  Bonifacianas.  Vide  etiam  Ivonem  Garnoten- 
sem  epiBt.  18  et  Deoretum  Gratianl  32,  q.  7. 


cam,  cum  nullum  fere  monachorum  reperiatur 
monasteriam  quo  non  aliqui  eorum,  saeculi  tumul- 
tus  declinantes  concesserint?  Quos  si  perperam 
fecisse  conemur  asserere,  obruemure,  eorudem  au- 
ctoritate  qui  nos  et  sanctitate  superant  et  sapientia 
forte  prscedunt.Neque  enim  frustra  scriptum  est : 
Timor  Domini  ipsa  esi  sapientiaf  et  recedere  a  malOj 
intelligentia  (Joh.  xxvi[i).Si  quidem,  ut  de  coiyugiis 
taceam  qua  ob  Dei  amorcm  separata  8unt,quorum 
magna  nobis  suppetit  oopia,  certe  Ferrariensis 
monasterii,  cui  indignus  deservio,  quondam  no- 
bilis  abbas  et  presbyter  (c)  Sigulfu8,qui  usque  ad  se- 
nium  (d)  canonico  habitu  laudabiliterTixerat,8pon- 

b  Saluli  otfium.  Ita  codex  vetus  prorsus  beiie.Nam 
Airiosa  erat  lectio  quae  in  editione  Massoni  habetur, 
ubi  editum  est  saluti  omnium.  Idem  error  accidit 
etiam  in  Apolo^etico  Orosii  presbyterii,  ubi,  sub 
ipsum  statim  initium,sicvulgolegiturineditis:df- 
prehensos  in  grege  omnium  lupos  ostendareaddigilum 
cogor.  Melius  codex  ms.  optimee  nots  celeberrimi 
per  Europam  collegii  Sorbonici,qui  fuit  eminentis- 
simi  caroinalis  Armandi  Joannis  Richelii,quemque 
mecumpro  suasingularihumanitate  commuaicavit 
vir  clarissimus  Nicolaus  Petitpied,  doctor  et  socius 
Sorbonicus.  In  eo  enim  codice  sic  scriptum  est,^- 
prehensos  in  grege  ovium  lupos  ost.  ad  aig.  cogor.Sk 
m  epistola  121  Richardi  de  Pophis  scriptum  est : 
Quanto  gravius  in  omni  of[ensione  Domini  dolerem^ 
etc.,  cum  legendum  sit  :  Quanto  gravius  in  ovium 
Domini  offensione  doler.,  etc.  Ut  vel  hinc  agno- 
scat  lector  pronos  in  hunc  errorem  fuisse  librarios 
veteres. 

c  Sigulfus.  Abbas  Ganonicorum  monasterii  Fcr- 
rariensis.  Fugit  ergo  hic  abbas  diligentiam  Sam- 
mathanorum.  Nullam  enim  viri  istius  mentionem 
fecerunt  in  catalo^o  abbatum  Ferrariensium.  Suc- 
cessit  autem  Alcumo,  cujus  fuerat  discipulus,ut  in 
Vita  sancti  Aidrici  Senonensis  archiepiscopi  scri- 
pturum  est,  itemque  in  Vita  Alcuini.  Et  arbitror 
tum  factum  abbat«m  Ferrariensem  cum  Alcuinus  et 
senioet  ae^rocorpore  fatigatus  monasteria  sibi  com- 
missa  divisit  inter  suos  discipulosetapud  sanctum 
Martinum  Turonensem  secessit;  quodante  annum 
80^  contigit.  Dein  et  ipse  Sigulfus,  senio  fatigatus, 
regimini  Ferrariensis  monasterii  renuntiavit,  eam- 
que  curam  transtulit  in  Adalbertum  discipulum 
suum,ut  est  in  Vitasancti  Aldrici.Idverocontigitsub 
Ludovico  Pio^quando  Sigulfus  canonicalemhaoitum 
mutavi  in  monachicum,  ac  suo  passus  est  subjiei 
iiscipulo,  ut  ait  Lupus,  id  est  Adalberto.  Hunc  au- 
tem  Sigulfum  fuisse  ex  nobiii  familiaortum  tradidit 
antiquus  scriptor  Vits  Alcuini.Ut  manifeste  appa- 
reat  optimam  esse  lectionem  codicis  ms.,  qui  pro 
nobis^  quod  habet  editio  Massoni,  exhibuit  hoc  loco 
no^tY;5.Fuisse  vero  natione  Anglicum  scriptum  est 
in  Vita  S.Aldrici.Virum  fuisse  elegantis  ingenii  tra- 
di  auctor  Vitaj  Alcuini,  et  sacrx  iectionis  studiosiS' 
simum  ipse  AIcuinus,qui  ob  eam  causam  ei  dicavit 
interrogationes  etresponsionesinlibrum  Genescos: 
cujus  opcris  meminit  Hincmarus  in  cap.  27  poste- 
rioris  dissertationis  adversus  Gotteschalem  ct  in 
cap.  4  Epilogi. 

d  (ianonico  habitu.  Hujus  loci  sententia  hcc  est : 
Sigulfus,  qui  per  omnem  vitam  canonicus  fuerat, 
sponte  hoc  institutum  abjecit  ut  monachus  fieret 
ordinis  sancti  Benedicti,cumqueeoomnesGaDonici 
Ferrarienses  facti  sunt  monachi.  Hino  ergocolli^- 
mus  Ferrariense  monasterium  fuisse  tum  temporis 

babitum  a  CaQomcis,  doq  autem  monachis.  i^aai 


485 


EPISTOLiE. 


486 


te  se  potestate  exuit,  et  nostram,  hoc  est  mo-  j^  quem  ipsius  voluntate  ac  fratrum  consensu  impe- 
nachicam,  religionem  assumpsit  atque  donec  rator  Ludoguicus  memorato  loco  (6)  ahbatem  prs- 
diemdbiret,  (a)  suo  passus  est  subjici  discipulo.      55fecerat.Quin  etiamdecessor  vesterbeatememo- 


per  eas  tempestatesmonasteriorum  appellatio  com- 
plectebatur  monasteria  Ganonicorum  et  monacho- 
rum.  Et  monachiquidemomnesiniraGalliasaddicti 
erant  in  plurimum  Reguls  sancti  Benedicti.  Cano- 
nici  vero  nulla  cerla  lege  tenebantur  donec  Ludovi- 
cus  Piuf  imperator  regulam  conscribi  jussitsecun- 
dum  quam  Ganonici  viverent^  qus  anno  8J6  lecta 
et  probata  est  in  synodo  Aquisgranensi.Hancobser- 
vationem  debemus  Ademaro  Gabanensi,  cujus  ea 
sunt  verba :  <f  Aquisgrani  ad  hiemandum  profe- 
ctus  est  imperator  Ludovicus  Pius,  ubi  nabito 
concillOj  id  est^  indictione  decima,  anno  im- 
perii  sui  tertio,  ab  incamatione  8i0,jussit  fieri  Re- 
guIamCanonicis^excerptam  dediversis  Patrum  scri- 
pturis,  decrevitque  eam  observandam  a  Canonicis  ; 
ut  sicutmonachi  respiciunt  ablibrumRcguIaesancti 
Benedicti,  sit  perlcgant  Ganonici  inter  se  librum 
Vits  clericorum.Quem  librum  Amalarius  diaconus, 
ab  imperatore  .jussus,collegit  ex  diversis  doctorum 
sententiis.  Oedit  ei  imperator  copiam  librorum  de 
palatio  suo,  ut  ex  ipsis  ea  quac  vidorentur  congrua 
excerperet.  Et  ita  cum  decretis  episcoporum  quiibi 
fuerunt,  vita  clcricorum  roborata  est.  «Nam  Ludo- 
vicus,  ut  docet  auctor  Vitae  ejus,  eum  « librum  per 
omnes  civitates  et  monasteria  canonici  ordinis  sui 
imperii  misit  per  manus  missorum  prudentium,qui 
illum  in  omnibus  supradictis  locis  transcribi  face- 
rent.»  Horum  missorum  unus  fuit  Notho,qucm  ob 
eam  causam  Ludovicus  Pius  misit  ad  Arnonem,ar- 
chiepiscopum  Saltzburgensem,  ut  patet  ex  litteris 
ejusdem  imperatoris  aoArnonem^qus exstant  apud 
Goldaatum,  tomo  I  Gonstitut,  Imperial.,  pag.  150, 
ubi  liberistevocaturFor/ntf/a  institutioniscanonicx. 
Parum  tamen  profuitillaLudovici  cura.Quo  factum 
est  ut  cum,  pra^valentibus  vitiis,  a  regula  discede- 
rent  Canonici,plurima  Ganonicorum  monasteria  se 
verterent  ad  monachos,  eorumque  institutum  arri- 
puerint.  Incessit  ergo  Si^ulfum  abbatem  et  Gano- 
nicos  monasterii  Ferranensis  cupido  relinquendsB 
vits  canonicalis,  ut  monachicum  habitum  indue- 
rent;  eoque  processit  sancta  ambitio,  ut  etiam  Si- 
gulfus  regimen  ac  gubernationem  monasterii  abdi- 
caret.Tum  temporis  summain  hoc  erat  principum 
auctoritas.  Sine  his  enim  non  solum  mutari  non 
poterat  status  locorum  sacrorum  ;sed  prstereaipsi 
propria  auctoritate  canonicos  interdum  pellebant  a 
mouasteriis,  ut  monachos  substituerent;hos  vero, 
si  res  ita  ferret,  dein  exturbabant,ut  canonicos  re- 
ducerent.  Quod  multis  exemplis  nrobari  potest. 
Neque  vero  valebat  tantum  jus  illua  in  regnoFran- 
corum  sed  apud  Anglos  quoque.  Sic  enim  consti- 
tuit  eorum  rex  Edgaru8,qui  anno  966  viyebat  :«Ti- 
mens  igitur  ne  «ternam  incurrercm  miseriam,  si 
adepta  j^otestate  non  facerem  quod  ipse,  qui  opera- 
tur  omnia  quae  in  coelo  vult  et  in  terra,  suis  exem- 
plis  justus  examinator  innotuit,  vitiosorum  cuneos 
Ganonicorum  e  diversis  nostri  regiminis  cosnobiis 
Christi  vicarius  eliminan  ;  quod  nullis  mihi  inter- 
cessionibus  prodesse  poterant,sed  potius,  ut  beatus 
ait  Gre^orius,  justi  vmdictam  judicis  provocarent, 
qui  vanis  vitiorum  naevis  contaminati,non  agentes 
quae  Deus  jubendo  volebat  omnia  quas  nolebat  rebel- 
Jes  faciebant,  avidus  inquisitor  advertens,  ^atos 
Oomino  monachorum  cuneos,  qui  pro  nobis  in- 
cunctanter  intercederent,  nostri  juris  monasteriis 
devotus  hilariter  collocavi.  »  Apud  Seldenum  in 
notis  ad  Eadmerum  pag.  glv.  Ergo  Sigulfus  ad 
Ludovicum  Pium  imperatorem  accessit,  ut  voti 
sui  compos  fieret.  Is  vero  mutationem  vestis  ac 
regulae  cencedens,  monachos  fecit  ex  Ganonicis ; 
aboatemque  super  Sigulfum  et  csteros  constituit, 
sed  qui  tameo  canonicus  antea  fuerat  inmonasterio 


Ferrasiensi,Adalbertum  videlicet,  SiguHi  quondam 
discipulum,  ut  dicemus  intra.  Et  ad  hanc  fortassis 
nautationem  respicit  auctor  Vitae  Ludovici,  cum 
ait  monasterium  Ferrasiense  ab  ipso  fuisse  restau- 
ratum.Octavo  demum  anno  post  Ludovici  mortem, 
eadem  mutatio  paracta  est  m  monasterio  S.  Mar- 
tialis  Lemovicensis.  Rem  gestam  sic  narrat  idem 
Ademarus  :  «  Posl  mortem  vero  Domini  Ludovici 
imperatoris  anno  octavo,  ab  incarnatione  Domini 
octmgentesimo  quadra^esimo  ocLavo.  Ainardus 
princeps  de  basihca  S.Martialis,cum  afiis  omnibus 
Uanonicis,  Deo  insnirante,  projiciunt  arma&aecula- 
ria,  et  de  canonicali  habitu  in  monachorum  habi- 
tum  seipsos  putant  in  eodem  monasterio.  Garo- 
lus  enim  Galvus  conventum  suum  generalem  ha- 

n  buit  tunc  Lemovicse,  tempore  Quadragesima,  cum 
episcopis  Aquitania  et  primoribus  ejus.  Porro 
residente  Carolo  Galvo  in  throno  regali,  Ainar- 
dus  et  omnes  Ganonici  S.  Martiahs  prostra- 
verunt  se  subito  ad  pedcs  ejus,  postulantes  dare 
cibi  licentiam  se  fleri  monachos  in  eodem  loco.Rex 
vero  Deo  gratias  agens,cum  magno  ^audio  petitio- 
nem  eorum  adimplevit,  el  omnes  episcopos  et  pri- 
mores  ecrum  voluntati  inclinavit.  Sed  Stodilus, 
episcopus  Lemovicensis,  cum  hoc  graviter  ferre:, 
et  inflexibilis  solus  maneret,  tandem  rege  cogente 
consdnsit,victus  muneribus.  Et  Ganonici  ex  se  ipsis 
abbatem  noluerunt  ad  prsesens  habere,  sed  praepo- 
suerunl  sibi  Odonem  sancti  Savani  abbatem.»Atque 
hanc  mutationem  auctoritate  regia  factam  disseruit 
diu  post  hsec  temporain  synodo  Lemovicensi  Odol- 
ricus  abbas  sancti  Martialis :  qui  tamen  in  eo  fal- 
litur  quod  eam  factam  ait  u  Pippino  et  Garolo,niii8 
Ludovici  Pii.  Sic  aevo  Ludovici  Pii,  Ganonici  sancti 

^  Dionysii,  quorum  unus  erat  Hincmarus,  converte- 

^  runt  se  ad  regularem  vitam  et  habitum  ;  id  est,  de- 
posito  canonicali  habitu,  monachi  facli  sunt.  E^us 
rei  luculentus  testis  est  Hincmarus  in  epistola26,ad 
Nicolaum  papam  :  «  In  monasterio,  inauit,  ubi  ab 
ipsis  rudimentis  infantiae  sub  canonico  nabitu  edu- 
c:itas,  indcque  eductus,  in  palatio  domini  Ludovici 
imperatoris  non  modico  tempore  mansi.  Gonversis 
autem  ad  regularem  vitam  et  habitum  fratribus  de 
monasterio  sancti  Dionysii,  ubi  nutritus  fueram^in 
illud,  secunduni  fugiens,sine  spe  vel  appetituEpi- 
scopatus,  aut  alicujus  prslationis,  diutius  degni.  » 
Sic,  ne  singula  commemorem,  monasterium  sancti 
Albini  Andegavonsis  Ganonicos  habuit  antequam 
monachi  sancti  Benedicti  illic  instituerentur.  Pe- 
ractum  id  anno  966  a  Gaufrido  GrisagoneIa,comite 
Andeganensi^  (iubente  nimirum  Lotnario  reffe,  ut 
docet  auctor  Cnronici  8.  Albini  a  Labbeo  editus) 
ut  ipse  fidem  facrt  in  tomo  VI.  Spicilegii  domini 
Lucae  Dacherii  6,  pag.  422 :  «  In  prffidicto  coenobio 

D  sancti  Albini,  inquit,  monachilis  ordinis  perfectio- 
nem,  eliminata  quae  in  eodem  loco  non  dominicis 
hactenus  sed  suis  saecularibus  vacaverat  lucris,ca- 
nonicali  congregatione.  »  Tum  vero  Nefingus  Ande- 
gavensis  episcopus,  a  Gaufredo  comite  et  Alberto 
abbate  rogatus,  privilegia  monachis  concessit,  in 
quorum  antea  pocessione  fuerant  Ganonici ;  ut  fi- 

dem 

«  Suo  d/5C27)u/o.Adalberto.Is  enim,vivente  Alcui- 
no,  Sigulfi  discipulus  fuerat,  eique  deinceps  adhie- 
serat  Et  haud  aubie  tum  factus  est  monachus  cum 
eum  Ludovicus  Pius  prsefecit  abbatem  monasterio 
Ferrasiensi.  Adalberto  demum  moriente,  Aldricus 
(qui  cum  eo  Sigulfi  quoque  discipulus  fuerat,  ut 
patet  ex  Vita  Alcuini)factus  est  abbas  Ferrasiensisi 
cum  antea  illic  canonicus  et  monachus  fuisset. 

(fi)Abbatcmprssf^O€rat.J\xre  communi  omnia  monar 


487 


B.  S.  LUPI  ABBATI8  PERRARIENSIS. 


ria  'a)  MdrievLS^qm  pnBfati  GaDBaris  juasu  et  mira-  A  ^t  Eoclesie  Senooic»  pontifex  faotuiS  e&t,  ad  nos 
bili  bonorum  anniaunobis,cumes8etabba8,ablatua,      immutabiliter  proposuerat  regredi,  episcopali  cura 


dem  facit  Neflngus  ipse  in  diplomate  8equenti,quod 
nunc  primun  prodit  ex  cbartulario  S.  Albini. 

«  In  Dei  nomine.  Ego  Nefingus,Andecavensisec- 
clesis  indignus  sacerdos,  cunctis  ortbodoxis  fide- 
libus  etc.Sciant  igitur  successores  nostri,ecclesiam 
B.  Albini,  qu»  a  sancto  Germano  Parisiorum  epi- 
Bcopo  voluntate  et  imperio  Gbildeberti  rcgis  aote 
portam  Andecavensis  urbisversusorientemTundata 
esty  quffidam  privilegia  ex  antiquitato  prtB  cactcris 
Andecavensibusecclesiis^ut  pote  regalem  abbatiam, 
obtinuisse.  Est  namque  una  ex  regalibus  abbatiis. 
Adieruntergo  bumilitatis  nostrae  prssentiam  dom- 
nusGausfredus  fortissimuBComes,et  Albertus  abbas 
ejusdem  ecclcsia:,  satis  suppliciter  postulantes,  ut 
prlvilegia  qujs  e&  antiquo  a  Ganonicis  ejusdem  cc- 
clesiffi  Tuerant  obtenta,  fratribus  quoque  nuncDeo 
ibidem  regulariter  servientibus,  nostra  auctoritate  j. 
cederemus  atcrue  firmaremus.  Quod  nos  ordinenl  ^ 
sanctum  attollere  volentes,  libentissime  fecimus. 
Sunt  autem  ipsaprivilegia,Epistola  scilicet  et  Evan- 
gelium  in  orainibus  nostris,  si  ex  eadem  ccclcsia 
fralres  adfuerint  ordinandi.  Evangelium  in  Ramis 
palmarum.  Absolutio  in  Parasceve,et  Statio  nostra 
secunda  feria  Pascbs,  immunitas  ne  pro  aliqua  re 
vei  infractura...  »  cstera  desunU 

stcrla  tum  temporis  erant  in  potcstate  regum.  De 
monasteriis  Septimanis  testatur  Ludovicus  Pius  in 

Brscepto  pro  monasterio  sanctffi  Gratffi  in  diGecesi 
rgeIlensi,quod  authenticum  vidimus  ex  arcbivo 
Urgellensis  ecclesiae  delatum  :«Suggerensprffidictus 
Possedoniusepiscopus  per  eumdem  Matfredum  fide- 
lem  nostrum  ut  monasterium  quod  idem  episcopus 
reiedincaverat,  quod  dicitur  Sancta  GiuTA,quod  est 
Bitum  super  fluvium  Bosegia,  dicatum  in  honore 
sancta  Dei  genitricis  Mariffi  semper  vir^inis...  sub 
nostra  potestate  imo  tuitione  atque  dommatione  re-  C 
ciperemus,et  ita  monachi  velres  ibidem  pertinentes 
nostri  proprii  essent  sicut  cstera  monasteria  infra 
Septimaniam  nostra  esse  constant.»Eidem  juri  sub- 
jacuisse  monasteria  Germanis  docet  Ricberiuslib. 
I,  cap.  16  Ghronici  Senonensis.  De  universisautem 
regni  monasteriis  satis  amplam  fideui  facit  caput  8 
libri  secundi  Gapitularium,  itemuue  caput  181  libri 
quinti,  et  Aquisgranensis  secunaa  synodus  habita 
anno  836,  cujus  ea  sunt  verba  in  cap.9  ad  eumdem 
Ludovicum  Pium  :  «Similitcr  poscimus  ut  in  abba- 
tissisconatituendis  et  rectoribus  monasteriorum  ve- 
strum8peciaIitercaveatispericulum,sicutvobissaepe 
est  dictum  etperdivinam  auctoritatem  sffipius  mani- 
festatum.vltem  episcopi  provinciarum  Rhemcnsiset 
Rothomagensis  in  epistola  scripta  anno  858  ad  Lu- 
dovioum  regem  Germaniae  in  Attiniaco  palatio  con- 
sistentem :  «Rectores  etiam  m<)nasteriorum,quibus 
monasteria  committitis,firmiteretobnixe  prscipite, 
otc.  »  Itaque  ^uoties  monasterii   cujuspiam  abbas  J) 
excesserat  e  vivis^aut  ab  administratione  recedebat, 
rex  alium  in  loco  ejus  propria  auctoritate  constitue- 
bat,  nemine  reclamante.  Exstant  hujus  juris  innu- 
mera  propemodum  excmpla,testimoniis  synodorum 
episcoporumque  firmata,si  quis  etiam  hocrcquirat. 
6ed  tamen  praetermittendum  non  est  testimonium 
Garoli  Ma^ni,  quod  sic  habct :  «  De  monasteriis  ct 
xenodochiis  quspcr  diversoscomites  esse  videntur, 
ut  resalia  sunt;et  quicunqueea  habere  voIuerit,per 
beneucium  dono  re^is  babcat.»  Scriptum  porro  nic 
est  comites  pro  comi/a/uj.Gomitatus  autem  hocloco 
idem  est  quodpagus.Unde  come^ pa^iapudLupum 
in  cpislola  24.  Itaque  edicit  Garolus  ut  monasteria 
qux  per  diversos  regni  Francici  comitatus  sita  erant 
regalia  sint,  ita  ut  nemo  abbas  illic  csse  possit  nisi 
is  cui  Rex  dederit  abbatiam.  Verum   reges  nostri 
paulatim  jus  illud  transtulerunt  in  monachos ;  ea 
tamen  le^e,  ut  eisnon  liceretalium  eligere  abbatem 
quam  qui  mores  suoa  diu  approbasset  in  professione 


monastica.Nam  soli  principi  competebat  auctoriast 
committcndi  monasteriasfficuIaribus.Doaum  autem 
illud  clectionis  hisvulgo  verbisconceptum  erat.oEt 
quaudocunque  divinapietasdictum  abbatemabhac 
luce  subtraxerit,quanaiu  ipsimonachiintersetales 
eligere  potuerintqui  ipsam  congregationem  secua- 
dum  rogulam  sancti  Bcnedicti  regere  vatoant,  pcr 
nostrumconsensum  acjussionem  Iicentiamhabeant 
ex  semetipsis  eli^endi  abbates.  »  Vide8,Iector„eam 
monachis  impositam  legemutprorsusex  moaachis 
ejusdem  monastcrii  eligcndus  essetabbas,et  isqui- 
aem  qui  ei  oneri  per  esset.  Nemo  autem  non  vidct 
eam  esse  conditionem  privile^ii  ut  ad  auctorem  re- 
verti  debeat,si  cautioni  apposits  locus  esse  non  pos- 
sit.Verum  ea  ruitse(|uentium  sa^culorum  felicitas  ut 
scmper  protuleritvirosinsigces  etaptos  ad  hocini- 
nisterium  exsequendum.Quo  factumest  ut  neccsse 
non  fuerit  reges  nostros  rursum  in  se  trahere  dis- 
positionem  monasteriorum.  Tandem  quia  resena- 
liones  curioe  Romana;  videbantur  inlolerid)iIes,reges 
nostri  rursum,  felicibus  Francisci  primi  auspiciis, 
curammonasterioruminsesusceperunt.Neq[ueemm 
jus  illud,  quo  reges  nostri  utuntur  in  nommationc 
abbatum,referendumest  ad  privilegium  a  pontifice 
Romano  concessum,  tametsi  in  speciem  ninc  peti 
debere  videatur.Revocata  tantum  est  vetus  auctori 
tas  principum,quam  ipsi  sponte  dimiserant  in  gra- 
tiam  monachorum.Seainiquitastemporumexe^tut 
privilegio  ascriberetur  quod  ex  vetcri  jure  prolici- 
scebatur.Sed  tamen  praBtermittendumnonesttesti- 
monium  Ludovici  Pii,cuju3  hajc  suntverbain  libro 
primo  Gapitularium  cap.86:«Monachorumsiquidem 
causam  qualiter  Deo  opitulanteex  parte  disDOSueri- 
mus,et  quomodo  ex  se  ipsis  sibieligendi  aboatesli- 
centiam  dederimus,et  qualitcr  Deo  opitulante  quieti 
vivere  propositumque  mdefessi  custodire  valercnt 
ordinaverimus^et  in  alia  schedula  diligenter  adno- 
tare  fecimus,  et  ut  apud  successores  nostros  ratum 
foretetinviolabililerconservareturconfirmavimus.'» 

Gum  autem  ait  providisse  se  quieti  monachorum, 
intelligit  libertatem  a  se  conceasam  monasteriiStUt 
libera  videlicet  essent  apotestate  episcoporum.Nam 
per  eas  tempcstates,ut  supra  diximus,libertasmo- 
nasleriorum  pendebat  ex  arbitro  principum.Rarius 
tum  implorabatur  apostolicsB  sedis  auctoritas.  Ta- 
men  haud  ita  multo  post  frequentos  csse  ccBperunt 
exemptiones  monasteriis  concessa;  a  sumniis  ponti- 
ficibus,  qui  regum  vestigia  sequentes,tuitionem  ac 
defensionem  suam  impenderunt  monasteriis,  ut  ea 
liberarent  a  potestate  episcoporum,  ut  in  nota  ad 
epist.  i3  dictum  est.Quod  intelligendum  est  deob- 
servatione  regulae  et  de  administratione  boDorum 
monasterii.Nam  quoadeaquaeviolationemcaaonum 
respiciebant,episcopali  audientiae  reser\'ati  erant,ut 
diximus  supra.  Praeterea,  monachi  non  poteraot 
abscedere  a  monastcrionequeproficisciinregionem 
longinquam  absque  permisssepiscopi,utadepisto- 
lam  102  dictum  est. 

(a)  Aldricus.  Hic,  cum  abbas  esset  Ferrariepsis, 
Ludovici  Pii  imperatoris  iusso  factus  est  archiepi- 
scopus  Senonensis,ut  scribit  Lupus.Factum  idanno 
829,  quo  obiit  Jeremias  Senonensisarchiepiscopus. 
Ghronicon  sancti  Petri  Vivi  Senonensis  : «  Obeun-c 
vero  Hieremia  archiepiscopo  vii  Idus  Dccembns,el 
sepultoin  basilica  sanctae  Columba2,nutudivinosan- 
ctus  Aldricus  pontificalem  sedem  suscepit,  abbas 
sancti  Petri  Ferrariensis,  vivente  adhuc  Pio  Ludo- 
vico.  »  Exstat  autem  inter  epistolas  Frotarii,episc<^ 
pi  Tullensis,  Aldrici  istius,  ni  fallor,  epistola  ad 
Frotarium,  qua  suam  sortem  deplorat,  quod  cum 
olim  monachi  institutumarripuisset,utsiDiviveret, 
abbas  tamen  postea,cog6ntibus  monachiB,factas8it 
nunc  vero,  licet  tanto  oncri  impar,  ao  nibil  mittua 
cogitan8,epi8Copus.  Itaque  Protarium  orat  ut  preci- 
bus  suie  sejuvetapudDeumyabeoquebnpetretTi^ 


489 


EPISTOLiE. 


490 


omissa,  quando  hanc  vitam,  ut  crcdimus,  reliciore 

mutavit.  Quis  bos  viros  canoncs  ignoras^e  dicat, 

nisi  prius  ipse  desipiat?  Profecto  primordia  fldei 

ChristianaB  recolcbant ;  qus  beatus  Lucas  commen- 

dans  ostendit  tunc  illis  oronia  fuisse  communia, 

quando  postquam  singuli  agrorum  ct  quarumlibet 

possessionum  pretia  apostolis,  prout  cuique  opus 

eratjdividenda  permiserant.ipsi  Deo  soli  vacabant, 

et  erat  cis  cor  unum  et  anima  una  in  Domino.  Noc 

ab  bac  sancta  societate  sacerdotes  exclusos  invenio, 

cum  pra^fatus  evangelista  binc  etiam  nos  instruen- 

dos  prospiciens,  (a)  Hulta^  inquit,  turba  sacerdotum 

ohediebat  fidei  {Act.  vi).  Siquidem  tametsi   quam 

loDgissime  absumus  a  tam  sanctorum  virorum  por- 

feetione,  tamen  vestigia  et  quaedam,ut  ita  dixerim^ 

liDeamenta  forms  apostolico?  rctinemus,dum  nemo 

Dostrum  aliqnid  sibi  vindicat,nec  in  saeculares  curas 

dissipare  animum  pcrmittitur,et  orationum  et  abs- 

tinentije  legitimam  constitutionem  persolvere  regu- 

kri  rigore,cui  nos  sponte  submisimus,coarctamur. 


A  Nec  mirondum,sed  episcopalltercompatiendum  vo- 
bis  est,8i  (b)  multos  monachorum  experti  sitis  asua 
professione  detcstabiliter  deviare ;  cum  et  natura 
humana  prona  sit  ad  malum,et  bostis  noster  bono 
Eomini  superseminare  aemper  gestiat  zizania.C£te- 
rum,ut  mea  et  multorum  fert  opinio,  nullna  intra. 
sanctam  Ecclcsiam  ordo  est  ubi  certius  promereri 
56  Deum  fldclis  anima  possit  quam  si  monastica 
disciplinae  studeat  propositum  integre  observare.Ve» 
rum  ne  nos  magnifaccrc  videamur,beatusGrcgorius, 
cujus  tanta  in  Ecclesia  resplendct  auctoritaa,  Patrcm. 
nostrumBenediclumhisverbiscQmmendat(S.6reg., 
lib.  III  Dta/o^., cap.36j :  Scripsit  monachorum  tiegU" 
lam  discretione  praccipuam^  sermone  luculentam. 
Sanctusautem  Benedictus  sacerdotes  suscipi  iamo- 

P  nasteriumetposseetdebereostendit,cum  quanquam 
non  facilem.tamen  els  permittat  ingressum,et  reti- 
nendi  ofllcium  ex  abbatisjussione  pra;bet  auctorita- 
tem,quod  nullo  modo  faccret,si  soli  [c)  admittendr 
essent  criminosi.Nam  et  eos  quidom  interdum,8ed 


tutes  ej^eopo  digoaa.  Notanda  loterim  sunt  verba 

CJarii  aonachi^uctoris  Chronici  S.Potri  Vivi  :  qui 

quod  Lupus  factum  ait  jussu  d-esaris^ad  nntum  di- 

noam  reAsrt,dum  ait  Aldricum  nutu  divino  susce- 

pi«8e  poatiflccdem  sedem.UtintetligeremuBeamau- 

ctorfttatem  in  euiua  posseaaione  tuui  priucipes  erant, 

a  C(b\o  esse.Unde  ei  in  canone  3  synodi  aa  Theodo- 

Dis-villam  habitas  anno  844  scriptum  esi  episropos  a 

Deo  £iaro8es8e,etaprincipibud  tum  imperitantibus, 

Ludovioi  ficiiicet  Pii  filiis^  regulariter  designatos,  et 

gratia  saneli  Spiriius  consecrulos.  Vide  notas  ad  cpi- 

slolam  98.  Sea  ut  ad  Aldricum  redeamua,  obiit  is 

diem  suum  anno  841  ,vi  Idus  Octobris ;  succcsi^orem-  G 

que  habuit  Wenilonem.De8tinaveratautem(ut Lupus 

seribit,  itemque  antiquus  Vit»  Aldrici  scriptor)re- 

dire  ad  mona8terium,omi8sa  episcopali  cura,si  diu- 

Uua  fuissct  in  vita.Hecurrebat  enim  memoria  pne- 

teriti  temporis,  et  in  viro  monastics  quietis  aman> 

tissimo  erumpebant  baud  dubie  interdum  questus  et 

lacrymae,quod  cum  vix  sibi  sufflcere  pos8et,animum 

lamen  distrahere  cogebatur  in  plures  curas.  Eos 

nimlrum  felices  ac  beatos  existimabat  qui  procul 

dignitate   episcopali,  et  procul  a  sseculi  penculis, 

trananillam  et  insontem  vitam  agebant  in  monaste- 

riis.ae  nullias  salute  solliciti  nisi  generali  charitatis 

lege.deDuliiuBanimarationem  reddituri  Deo  quam* 

de  Bua.  Ea  de  causa  pastoralem  curam,9i  per  cano- 

nes  licuisset,  deserere  deliborabat,  ut  liberius  Deo 

serviret,  ac  salutem  suam  operaretur.  Sod  quia  id 

canones  vetabantobpericulum  animarum,ipsc  huic 

iacommodo  prospicere  voIens,successorem  sibi  qus- 

sivit,  qui  ei  oneri  par  esset,  lococ^ue  suo  ordinari  D 

posset.  Inter  haec  vir  sanctus  incMtabili  neccssilate 

raptusest.Si  quisquam  interit  qui  sic  exstinguitur? 

(a)  Mulla  iurba  sacerd.Exc  Lupus  rbetoricatur  ut 

ostendat  sanctum  esse  propositum  Ardegarii  ct  Bal- 

drici,  cum  huc  trahit  testimonium  Lucs  in  cap.M 

.\ctorum,  ubi  scriptum  est  plerosque  sacerdotes  fi- 

demChristiamplexo8esse.3lEi//a,inquit,riir6a5ar^r- 

dotum  obediebat  /lc/W.Laudandi  sane  illi  sacerdotes 

qui,  spretis  religionibus  suis,fidei  se  Christi  appli- 

cabant.  Et  bso  est  summa  pietas.Laudandi  itaque 

fnissent  Ardegarius  et  Baldricus,8i  atitea  sacenlotes 

ruissent  falsorum  numinum,tum  vero  Cbriati  cor- 

pori,  quod  est  Ecclesia,  inseri  ambiissont.  Exstat 

apadHieronymuminepistoIaadlleliodoruminsignis 

locus,  in  quo  magnus  ille  vir  docot  per  calcatuni 

etiam  patrem  pcrgendum  esseei  qui  Cbristum  sequi 

i^6lit :  «  Licet  panrulus,  inquityez  coUa  pencleat  no- 

Pathoi..  GXIX, 


b 


osylicet  sparso  crine  et  scissls  vestiiHisubera,qui- 
us  te  nutrierat,mater  ostendat,  Ucet  in  limine  pa- 
ter  jaceat ;  per  calcatum  perge  patrem,  siccis  oculis 
ad  vexillum  crucis  evola  Solum  pietatis  genus  est, 
in  hac  re  esse  crudelem.  »  Quo  loco  sic  apposite 
prorsus  ad  rem  nostram  loquitur  Erasmus  Kotero- 
damus :  «^  Mihi  videiur  et  hoc  nonnihil  ad  suum  ne' 
gotium  retorquere  Hieronymus.  Nam  id  quidem 
locum  habet,uDi  parentes  ethnici  vetant  quo  mrnw 
fias  Christianus ;  non  ut  desertis  parentibus,quibus 
opus  est  fortassis  tuo  subsidio,  in  enemum  ftolr  ia 
monasterium  temet  abdas,  cum  possis  apud  Chri- 
stianos  parontos  Christianam  agere  vitam,si  modo 
purgarisanimummundanisafrectibus.Verumhujus* 
modi  detortio  probatur  in  exhortando,  avt  deter* 
rendo.Sed  alii  passim^et  8erio,quidquid  de  mundo» 
hoc  est  de  mundana  vita,  dictum  est,  id  detarquent 
ad  communem  Christianorum  vitam ;  quod  de  se- 
quondo  Christum,  id  trahunt  ad  monachorum  vi- 
tam.  »  Itaque  Lupus,  rhetorica  licentia  U9us,hunc 
Luca;  locum,ubi  loquitur  de  sacerdotibus  nondum 
Cbristianis,  flexit  ad  presbyteros  Christianos,ut  pia 
fraude  consensum  extorqueret  a  Wenilone.  Quod. 
non  idco  dictum  velim,ut  quis  exietimet  me  eos  vi- 
tuperare  qui  monachi  fmnt.sed  ut  08tendam,quaii- 
tum  sibi  licere  crcdiderintinterdum  nonnulli  vete- 
rum,  quoties  incideret  occasio  retrahendi  hominea 
ab  erroribus  saecuIi.Nam  et  ego  existimo  plurimos 
fieri  et  sapientiores  et  sanctiores  in  monasteriis  : 
adeoquo  neminein  ab  eo  proposito  revocare  velim  ; 
praesertim  si  quis  B.  Benedieti  institutum  arripiat, 
ut  Ardegarius  et  Baldricus  facere  cogitabant.Eene- 
dictus  enim  monachorum  Pater  est,  a  quo  cctera 
monachorum  in  Occidente  instituta  acceperunt  fbr- 
mam  vivendi,ut  satis  notum  esse  arbitror. 

[b)  Multos  monachorJ^m  tum  ergo  nonnulli  mo- 
nacborum  infamabant  vitam  mona8ticam,moribu8- 
que  suis  id  prorsus  efTecerant  ut  ex  iis  nonnulli  pii 
viri  conjiccrent  vitam  monasticam  nihilo  sanctio- 
rcm,imodeteriorem  csse  vita  reliquorum  Christiano- 
rum.  Recte  autem  admonet  Lupus  ex  improborum 
illorum  monachorum  vita  metiendos  non  esse  caete- 
ros.Nam  et  diabolus  semper gestit  seminare  zizania. 
{cjAdmittendi  criminosi.  Loquitur  proprie  de  pra* 
sbytoris  criminosis^quos  ad  agendam  pcenitentiam 
in  monasterium  dctrudendosessesancitum  fuerat  in 
pluribus  synodis.Quanquam  nibil  vctat  quin  ct  alios 
quoque  facinorosos  homines  in  monasteriis  auscep- 
tO0  fuisse  dicamus.NammonasteriaorantporttnpCd* 

16 


491 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


m 


difficillime,  et  vehementer  compunctos  recipimus. 
Venit  enim  fUius  haminis  quxrere  et  salvare  quod  pe- 
rierat  {Matth.  xviii).  Cum  autem  beatus  Gregorius 
RegulamPatris  nostriBenedicti  approbat,eadem  au- 
tem  Regula  sacerdotes  cum  officio  suspiciendos  cen- 
8et,nisi  qui  contentioso  spiritu  laborat^et  susceptos 
jam  inde  ab  initio  nostri  ordinis  et  esse  integrs  vitae 
sacerdotesinmonasterium  minime  dubitat.Quapro- 
j^ter  vestra  paternitas  dignetur  h89c  studiosius  per- 
tractare,et  presbyteris  (a)  ad  melius  de  bono  tenden- 
tibus  non  cunctetur  licentis  aditum  reserare;  ne 
forte,quod  nulIatenusoptamu8,videamini  ordini  no- 
stro  provisa  ccelitus  incrementa  dQrogare,quem8um- 
mi  etoptimi  pontifices  non  solum  noninfamaverunt, 
verum  etiam,ut  par  fuit,suis  et  laudibus  ornaverunt 
et  exhortationibus  cumularunt.  Neque  enim  sacro- 
rum  canonum  suscipienda  censura,quantum  dispi- 
cere  valuimus^usquam  nostram  infirmat  sententiam , 
quam  et  auctoritate  divina  et  prsclaris  exemplis 
roborandam  57  curavimus.Illud  potissimum  a  ves- 
tra  eximietate  obtinuerimus,ne  nostram  admonitio- 
nem  gravemini :  quam  non  venditande  scientiaB  stu- 
dioysed  implendae  charitatis  oflicio  as8umptam,et  re- 
rum  pondere  et  styli  lenitate  satis^ut  opinor,apparet. 

EPISTOLA  XXX. 

(b)  AD  GOrrESGHALCUM  UONAGHUM. 

Ni  veritus  fuissem  ut  me  ab  observatione  charita- 
tis  aversum  nullius  flecti  posse  precibus  putando, 
eamdem  charitatem  ofifenderes,  etiam  nunc  silentii 
latebram  foven8,nihil  ad  ea  quAB  consuluisti  respon* 
dissem,  duabus  videlicet  ex  causis.  Altera,  ne  otio 
tuo  materiam  exereendi  ingenii  vel  imminuerem  vel 
detraharem.  Altera,  ut  habita  consideratione  illo- 
rum  quos  super  eadem  questione  te  sollicitasse 
olim  cognovi,mediocritatem  meam  non  praejudicare 

nitentiaa.  Gonfirmatur  istud  auctoritateZachari»  pa- 
pe,ci:gus  haec  sunt  verba  in  epistola  ad  Bonifacium 
arcbiepiscopum  Moguntinum :  «  Hos  itaque  minis- 
tros  SatanaB,et  nonGoristi^ubicunque  repereris,cha- 
rissime  nobis,  ag^reeato  provinciali  et  sacerdotali 
collegio,  omnimodo  oevita  *  et  a  sacerdotali  honore 
privatos,  sub  regula  monacnica  et  poenitentia  sub- 
mis80s,vitam  finire  ordinabis.»  Apud  Essenos,vetu- 
stum  in  Judaea  monachorum  genus^  rei  cujuspiam 
culps,  quantumvis  levis,  non  admittebantur,  ut 
fidem  facit  Sulinus  cap.  38,  his  vorbis  :  «  Nam  qui 
reus  est  vel  levis  culpae,quamvis  summa  ope  adipi- 
8ci  ingressum  velit,divinitus  submovetur.  » 

(a)  Admelitisde  bonoAd  est,a  clericatu  ad  monachi- 
smum.Atquisuprovidimusclericatumahlnnocentio 
primo  dici  moliorem  gradum  comparatione  vitae  mo- 
pasticae.  Quam  ob  causam  veteres  illi  «  ex  eis  qui 
in  nionastcrio  permanentnon  nisi  probatiores  atque 
meliores  in  clerum  assumere  »  solcbant,  ut  docet 
Au^ustinus  in  epistola  7G,  ad  Aurelium.Et  sapien- 
tissimus  ille  monachus  Uicronymus  scribens  ad  He- 
liodorum  ait  :  «  Alia  causa  est  monachorum,  alia 
olericorum.  Glerici   pascunt   oves.  Ego  pascor.  » 
Atque  id  etiam  Urbano  II  papae  valde  placuit,  qui 
lege  lata  prohibuit  «  ne  quis  canonicus  regulariter 
profe8sus^isi,quod  absit,pub1ice  lapsus  fuerit,mo- 
nachus  emciatur,  »  ac  poenam  statuit  adversus  re- 
belles.Exstat  decretum  istud  apud  Gratianum  19,q. 
d,itemqueapud  Stephanum  Tornacensem  in  epistola 
ppma,et  in  CoUectioneCanonum  AnselmiLucensis^ 


A  quorumdam  exeellentiae  aestimatione  propria  com- 
probarem.Verum  autem  illorum  colloquio  etrescri- 
pto  potitus,  quid  ego  hinc  sentiam  desideras  expe- 
riri  :  quoniam  de  eisdem  quaestionibus  diversa  sen- 
tire,quousque  contra  fidem  non  est,  aut  nuUa  aut 
parva  culpa  est.Quid  mihi  sentire  visus  sit  beatissi- 
mus  ac  doctissimus  AugusUnus  in  co  loco  quem 
enodandum  pooposuisti  non  gravabor  exponere.Et 
illa  quidem  prior  quaestio,quam,quia  nulUs  divina- 
rum  Scripturarum  exemplis  aut  testimoniis  aulsgre 
aut  nequaquam  definiri  poterat,  in  medio  reliquit, 
penitus  omittatur ;  scilicet  an  in  illo  cunctis  exo- 
ptabili  fidelibus  M  culmine  resurrectionis  oculi 
carnis  aliquid  sint  mentis  simile  habituri :  siquidem 
futuras  earum  rerum  imagines  aliqua  nos  meulis 

P  acrimonia  posse  apprehendere  quae  illiustanti  aucto- 
ris  ingenium  sint  transgressae  si  vel  opinari  posse- 
mus,esset  id  extremae  dementiae.  Nec  tamen  felici- 
tati  nostrae  in  illa  resurrectione  aliquid  derogabitar, 
81  divinitatis  excellentia  carnalibus  oculis  conspicua 
non  fuerit ;  quando  nullum  hoc  tempore  dispendium 
intelligentiae  nos  pati  sentimus,  si  rationem  quam 
mentis  acumine  contuemur,  manu  perpetua,  quod 
est  incorporea,  palpare  non  possumus.  Nec  indi- 
gnum  aliquid  nostra  patietur  natura,  si  spiritus 
longe  sublimiori  donetur  excellentia :  qui  jam  inde 
ab  initio  nostrae  nativitatistantumexcelluitutetin 
eo,et8i  aliquandiu  decolor  propter  peccatum,  sem- 
per  tamen  (c)  Oei  perseveraverit  imago,  et  ab  eo  in 
unam  eamdemque  personam  redacta  gubernatasit 
caro.Alteram  vero  quaestionem  quibus  verbis  idem 

C  praecellentissimus  auctor  moderatus  sit  vigilaater 
considerantes,  eorum  mentem  dispiciamus. « Aut 
quod  est,  inquit,ad  intelligeadum  faciliu8,ita  nobis 
erit  Deus  notus  atque  conspicuus  ut  videatur  spiritu 
a  singulis  nobis  in  singulis  nobis,videaturabaltero 

cinus  exemplar  ex  veteri  codice  Vaticano  descriptmn 
mini  nuper  ostendit  domnus  Lucas  Dacherius,mo- 
nachus  Benedictinus.Hactenus  enim  non  prodiitin 
lucem.  Ganonicos  autem  eosdem  esse  quietclerici 
vocantur  patet  ex  capite  73  libri  primi  Gapilularium. 
Denique  clericatum  fuisee  existimatum  meliorem 
gradum  ex  hoc  coUigimus  quod  in  synodo  Gabilo- 
nensi  presbjteri  facinorosi  demittuntur  ad  agendam 
pcenitentiam  in  monasteriis.Vide  epistolam  d6Ivo- 
nis  Carnot.et  Franciscum  Florentem  lib.  u  Dissert. 
juris  canonici,pag.l98. 

(b)  Ad  GoUheschalcum.CelekTis  fuit  hic  homo  ctate 
D  Lupi  et  Uincmari,  adeoque  materiam  tum  prsbuit 
sermonibus  hominum.Renovata  est  autem  maxime 
ejus  memoria  his  viginti  annis  ob  doctrinam  Janse- 
nii,episcopi  Iprensis.Historiam  Gotteschalci  ingenti 
volumine  conclusit  R.  P.  Gellotius  e  soc.Jesu;  c[ui 
plurimum  operae  in  ea  posuit  et  novas  observatio- 
nes  qruamplurimas  protulit,  non  indignas  enidito- 
rum  nominum  curiositate. 

In  hac  epistola  tractat  Lapus  de  visione  beatiflca, 
quonam  modo  illa  Hat.Hoc  idem  argumentum  fusa 
tractavit  Hincmarus  Rhemensis  in  epistola  3,  cap. 
8,  ubi  etiam  adducit  locum  Augustini  ex  libro  xxn 
de  Giviiate  Dei,  cap.  29.  Vide  /dcuinum  in  Confea- 
sione  fidei,  lib.  iii,  si  tamen  Alcuini. 

{c)  Dei  imago.  Hic  Lupus  Dei  ima^inem,  aus  in 
hominc  esse  dicitur,  constituit  in  anima.  Videqus 
infra  adnotamus  ad  librum  de  Tribus  Quaestionibos. 


493 


EPISTOLiE. 


494 


in  altero,  videatur  in  scipso,  videaturin  ccbIo  novo  A.  calur.  Prflemonstratisverbissupcrquorumsententia 


et  terra  nova  atque  in  omni  quae  tunc  fuerit  crea- 
tura  [de  Civii.  Deiy  lib.  xxii,  cap.  29).  »  Hactcnus 
qui  haec  verba  obscuritatis  pariant  non  video. 
Quippe  clarissimus  auctor,quiadivina3  ructoritatis 
observantissimus^  quemadmodum  sit  futurusDeus 
omnia  in  omnibus  copiosius  explicat ;  scilicetquod 
electis  divina  gratia  ad  angelicam  provectisaBquali- 
tatem,  remoto  pristinae  ignorantise  nubilo,  59  se- 
metipsum  plene  manifestet,  ac  suainefTabilivisione 
in  perpetuum  beatificet,  lantaque  su»  praeeenti» 
Istificet  evidentia  ut  uniuscujusque  spiritus  dubi- 
tare  non  possit  quin  nobis  et  reliquis  sanctisomni- 
bus  insit  Deus  atque  cuilibetalicui  creaturiT^ ;  ita  ut 
rationabilcm  tantummodo  sui  notitia  glorificet,  ir- 


non  ut  voluimus,  sed  ut  valuimus  (res  enim  quam 
significant  incomprehensibilis  est),  diutule  locuti 
sumus,  idem  mirabilis  auctor  subjccit  (August. 
ibid, )  :  «  Et  per  corpora  in  omni  corpore,  quocun- 
que  fuerint  spiritalis  corporis  oculi  acie  perveniente 
directi.  »  Hic  vel  parum  saeculari  litteratura  imba- 
tus  nemo  dubitat  a  communi  subaudiendnm,  etut 
videatur  spiritu  per  corpora  in  omni  corpore.  Opi- 
nionem  enim  illam,ut  videri  possitDeus  carnalibus 
ocuIis,nisi  aliquid  mentis  obtinuerint,ipsemanife- 
stissime  removet.  Quid  vero  in  eovoluerit  intelligi 
quod  ait,per  corpova  in  o;nn2corporf,  scrupulosius 
quasri  possct,  nisi  eamdem  rem,  adhibita  quadam 
similitudine,  praistruxisset.  DcniquepraBmisit(Aug., 


rationabilem  vero,  hoc  est,  terram  et  cojlum,  pra3-  j.  de  Civit.  Dei^  lib.  xxii,  cap.  29) :  «  Vitam  quidem 


sens  ubique  totusgubernandocontineat.Acperhoc 
rationabili  aderit  per  notiliam  et  praBsentiam,irra- 
tionabili  per  solam  praeseutiam  :  qu®  tamen  longe 
praestantius  quam  nunc  adelectorum  notionem  de- 
ducta,  utaugmentum  scientiae,  ita  etiam  incrcmen- 
tum  felicitatis  factura  est.  Nam  et  nunc  prassentia 
sua  regit  cGelum  et  terram,  cujus  veridica  vox  est : 
Ccelum  et  tcrrutn  ego  impleo  (Jer.  xxiii).  Sod  ad 
coniprehendeudum  quemadmoquni  totus  in  co^lo, 
lotus  in  terra  sit,  acics  menlis  nostras  caligat, 
q uandiu  corpusquod coiTumpituraggravat animam 
[Sap.  ix),  ne  naturae  suaB  vira  licere  queat  exerere. 
Quod  cum  totius  corruptionis  non  molestia  modo, 
vcrum  etiam  suspicionefueritIiberatum,glorificata 
duntaxat,  non  mutata  natura(nequeenim  hincnos 


suam»(haud  61  dubium  quin  spiritus^uquanunc 
vivit  in  eorpore,  et  haec  terrena  membra  vegetat, 
facitquc  viventia,  interiore  seusu  quisque  non  per 
corporeos  oculos  novit.Aliorum  vero  vita8,cumsint 
invisibiles,  per  corpus  videt.  Nam  unde  viventia 
disccrnimus  a  non  viventibns  corpora,  nisi  corpora 
simul  vitasque  videamus,  quas  nisi  per  corpus  vi- 
dere  non  possumus?»SiquiJem  hac  ejus  tamlucu- 
lenta  sentcntia  eolligitur  quodper  corpora, hocest, 
per  corporis  oculos,  in  amni  corpore,  quod  idem 
conspexerint  oculi,  videndus  sit  Deus,  non  in  sua 
substantia,quod  privilegium  spiritui  reservatur,sed 
in  cvidentissima  gubernationispra;scntia.Sic  enim 
cum  per  sensus  corporeos  vitas  aliorum  in  corpore 
intuemur,  non  vitas  invisibiles  aspicimus ;  sed  eas 


errare  permisit  qui   ait  :  Palpate,  et  videte  quia  C  tamen  inesse  vivificationis  potcntia  dubitare  non 


spiritus  camem  et  ovsa  non  habef,sicut  mevide/is 
habere  [\mc.  xxiv]),  tantamque  cum  spiritu,  cui 
nunc  repugnat,  habucrit  concordiam  et  cum  eo 
deinceps  nec  velit  peccare  nec  possit,  idem  spiritus 
Deo  suo  tunc  vcre  inhaerendo,  unum  cum  eo  effe- 
ctusjintueri  merebiturhabitatoremsui  similiumque 
creaturarum,  casterarum  vero  rectorem.  Ilaec  est 
visio,  in  qua  scilicet  constabit  et  securafecilitas  et 
felix  securitas,  cui  videndae  oculos  non  corporis, 
sed  cordis,  hoc  est  mentis,  60  mundari  veritas 
praecipit  :  Beatiy  inquit,  Twiindo  corde ^  quaniam  ipsi 
Deum  videbunt  (Matth.  v).  Hujusmodi  vero  munda- 
tioncni  fides  hie  inchoat,illiccharitas  consummat. 
Nam   quousqne  aflectus  noster  dicereDeo  possit : 


possumus,  Nec  sustinebunt  quidquam  contumeliae 
oculi,  si  spiritu  Deum  ubique  praesentem  compre- 
hendente,  illi  eum  tantummodo  in  corporibuu,quo 
dircxerint  aciem,  quemadmodum  supefius  ostendi, 
poteruntintuen;sicutneque  nuncpatiuntur  aliquid 
ignominia3,cum  scnsu  aurium  dulcissimumquemli- 
bet  sonum  capiente,  ipsi  intra  metas  proprii  mune- 
ris  cohibentur.  Hic  a  me  monstratus  intellectus 
capituli  omnibus  te  quas  proposuisti  qu«stionam 
angustiis  liberabit ;  inter  quaB  etiam  oeulis  nihil 
simile  mcntis  habcntibus  in  quovis  corpore,  nec 
proprie,  nec  figurate,  Deumforeconsplcuum  decla- 
rabit.  Namque  proprietatem  ejus  cognitione  spiri- 
tus  sibi  dignitas  vindicabit.  Quod  autem  tam  evi- 


Quidmihiestincalo.etatequidvoluisuperterram?  q  denter  creaturas  suas  divina  reget  majestas  ut  ne 


{Psal.  Lxxr).)  hoc  est,  quandiu  in  coclcstis  alicujus 
creaturae  potentia  vel  excellentiaB  mundanae  illece- 
bra,  et  non  in  Deo,  a  quo  sumus  conditi,  spem 
nostrse  beatitudinis  rcponimus,  grassum  glaucoma 
nostris  obductum  oculis  patimur.Atcumsalubriter 
ea  sordere  cceperint  quae  prius  animum  nostrum 
perniciose  aut  eludebant  opinionum  falsitate  aut 
oblectabant  fallaci  suavitate  paulatim  Dei  clcmentia 
fatiscente  caligine,  noster  visus  recuperatur,  ac 
divinorum  praeceptorum  in  dies  exacuitur  collyrio, 
donec  dcposita  mortalitatis  sarcina,  ad  videndum 
eum,  in  quem  lota  fuerat  translata  intentio,perdu- 


oculos  quidem  corporeos  latere  possit,  nihil  praeter- 
quam  quod  geritur  significare6!lomnis  qui  sobrie 
sapit  facile  advertil.  Ad  hunc  enim  exitum  circum- 
stantia,  sine  superstitionis  pervicacia  considerata, 
cautum  instructumque  lectorem  perducunt.  Quod 
adeo  mibi  constat  ut  etiam  beatissimum  Augusti- 
num,  si  revivisceret,  aliter  quemquam  sensisse 
crcdam  non  mediocriter  mirBtum.  Proinde  semper 
solveudo  etnunquampersolvendocharitatis  debito, 
te,  suspiciende  frater,  exhortor  ut  nequaquam  uitra 
in  talibus  tuum  ingenium  conteras  :  ne  his  ultra 
quam  oportet  occupatusjad  utiliora  vestiga^da  sivQ 


496 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


496 


docenda  minus  sufficias.  Quid  enim  tantopere  quae-  A 
ramus  quod  nobis  nosse  necdum  forsitan  expedit? 
Certe  divinitus  illustratamensDeoloquitur:  Oculus 
nonmdettDeu8,absguetegucepr(Bparastiexsp€cfanti- 
bu8  te  (Isa.  Lxiv).  Et  nos  illius  inefTabilis  visionis 
plenissimam  rationem  complecti  animo,  concrctis 
vitiorum  sordibus  adbuc  gravato^  desideramus  ?  In 
amplissimo  Scripturarum  sanctarum  campo  intcrim 
8patiemur,earumque  meditationi  nos  penitns  totos- 
que  dedamus,  faciemquc  Domini  bumiliter,  pie  ac 
semper  qusBramus,  qnoniam  inquirentes  Dominum 
non  de/icieni  omni  bono  {Psat,  xxxiii).  Ej  us  erit 
clementieB,  ut  dum  considerata  nostra  conditiono 
altiora  nobis  nnn  quaerimus,  nocfortiora  scrutamur, 
no8  ad  sublimiora  et  robustiora  sustoUere,  purga- 
tisque  nostras  mentis  obtutibus,  quibus  videri    se  «. 
posse  revelavity  semetipsum    dignetur   ostendere. 
Cnterum  daturus  necne  sit  oculis  post  resurrectio- 
nem  aliquid  similc  mentis,  ejus  arbitrio  rolinqua- 
mu8,c^jus  judicio  et  hscc  st  alia  innumeraimpune, 
qaoad  mortaliter  vivitur,  ignoramus.  Quaternionem 
quem  reperisti  nescio  quis  mihi  6S  sublegerat. 
Verborum  vero,  quorum  flagitasti  rationem,  quia 
nec  plenaria  statim  omnium  occurrit,  et  cam  inda- 
gare  maximae   causarum  moles,  quibus  assidue 
obruor,  inhibuerunt,  in  aliud  tempus  distuli :  quan- 
quam  non  sim  nescius  G  raecorum  sermonum  proprie- 
iates  a  Grsecis  potius  exspectandas.  Sane  si  quando 
Bcribendum  parvltati  meae  dccreveris,  obsecro  su- 
perfluis  aut  falsis  laudibus  non  oneres  ;  sed  magis 
Domino  supplices  ut  me  sempersuaalaudisavidum 
faciat,  meffi  vero  laudis  fructum  in  illud  tempus  C 
differat  qno  laus  erit  unicuique  ab  eo. 

EPISTOLA  XXXI. 

AD   GUENILONEM  EPISCOPUM. 

Summa  veneratione  colendo  insigni  pra^suli  Gue- 
niloni  Lupus  plurimam  salutem. 

Gum  ad  regem  proficiscerer,etpraemisissem  sci- 
Bcitari  quid  me  facere  vellet,  ipse  vero  prmcepisset 
ut  festivitatebeatiMartini  admonasterium  cjusdem 
prfficlari  confessoris  ei  occurrerem,  eum  vcro  uti- 

(a)  Nomenoium.  Ducem  Britonum :  qui  cum  post 
Ludovici  Pii  mortem  GaroloGalvo  adhffisisset,  postea 
tamen  rebellans,  regnum  alTectare  in  Britanuiaau- 
8U8  est,  suadente  Lamberto,  comite  Nannetensi. 
iEgre  id  tulit  Garolus,  acmulum  in  regno  suo  non 
ferens.  Itaque  captata  dissidiorum  occasione  quas 
inter  Britannos  exarserant,dumpaisunaNomenoio  ]) 
favet,  altera  vero  adversus  illum  insurgit,  ipse  in 
Britanniam  profectus  est,  ut  se  inimicorum  Nome- 
noii  partibusconjungeret.  Factum  id  anno  846col- 
ligiturcxChronico  Ademari:«  Garolus,  inquit,  iterum 
Britanntam  pergens^cnmNomenoioduce  dimicavit 
et  viclor  exstitit.  Sed  Nomeiioiiis  fuga  lapsus  est.  » 

(6)^'2(^tiu«*w.Ethincquoquediscimushanccpisto- 
lam  scriptamesse  anno  846.NameoannoSigumum 
comitem  Burdegalensem,siveducom  Vasconum,ut 
vocat  Lupus,a  Nortmanis  occisum  esse  fidem  facit 
idem  Ademarus  his  verbis  :  «  Alio  anno  scquenti, 
Siguinus,  comes  Burdegalensis  et  Santonicensis,  a 
Nortmannis  captus  etoccisusest.  «DeSiguinodnce 
Vasconum  mentio  exstat  in  Annalibus  Eginhardi  ad 

an.  8^0. 


litas  publica   alio  traxisset,  missis  iterum  nunliia 
per  amicos  obtinui  cum  gratialicentiam  revertendi. 
Gur  autcm,  sicut  constituerat  dorainus  noster  rt^x, 
ad  sanctum  Martinum  non  accesserit,  haec,  ut  nun- 
tii  nostri  retulerunt,  causa  fuit  quod  Britanni,8ibi 
praeter  solitum  dissidentes,  regem  nostrum  in  Bri- 
tanniam  versus  evocaverunt,  ut  pars  quaB  contra 
(a)  Nomenoium  sentiebat  ad  eum  tuto  deficcret.  De 
pino,  unde  vestrn  quajsivit  paternitas,nihil  certiin 
palatio  dicebatur.  Leviter  tantum  fama  jactabat  64 
eos  qui  nuper  ab  eo  descivissent  in  concordiam  re- 
dituros.  Quidam  vero  de  Aquitania  venientes  Nort- 
mannos  inter  Burdegalam  et  Santones  eruplionem 
his  dicbus  fccisse  retulerunt,etnostros,id  estChri- 
stianoSjpcdestri  cum  eis  pr«lio  congressos  etraisc- 
rabiliter,  nisi  quos  fuga  eripere  potuit,peremptos. 
In  quobello  cpmprehensumducemVasconum(6}Si- 
guinum  et  percmptum  etiam  jurando  testati  sunt. 
Quaj  res  quam  vera  sit,  Dominica  sententia:  Omne 
regnum  in  seipsum  divisum  desolahiiur  [Luc.  xi),  in- 
dicat  et  discordiam  amplectentibus  qui  fructusma- 
ncat  manifestat.  Bene  vos  valere  cupimus. 

EPISTOLA  XXXIl. 

AD   LUDOVICUM. 

Desiderantissimo  suo  Ludovico,  abbatnm  summo, 
Lupus  praesentem  et  futuram  salutem. 

Dici  non  potest  quanto  nuper  dolore  afTectussim 
cum  in  hac  reipublicae  calamitate  feliciier  fallaxfa- 
ma  dispcrserit  vos  quoque  inler  alios  cecidisse. 
Hunc  mojrorem  nullus  unquam  dics,  utvcrefatear, 
nisi  cum  ultimo  mihi  spirituabstulisset.Atveritate 
comperta,  ut  par  fuit  inexplicabili  gaudio  cxsultari 
quod  is  viverct  cum  quo,  si  possem,et  essetncces- 
se,  juxta  illud  Uoratianum. 

Meos  0  dividerem  libenter  annos. 
Immensas  itaque  gratias  omnipotcnti  Deo,omnium 
charissime,  refero  quod  te  mihi  servavit ;  quo  ser- 
vato,  ipse  quoque  servatus  sum.  Prffiterea  doraini 
nostri  ((/)regisadversitati  condolens,  etereptionisu- 
pra  modum  congaudens,  65  instar  iHlus  evange- 
licae  viduae  qum  duo  minuta  in  gazophylacium  misit, 

(c)  Dividerem  anjios,  Utitur  Lupus  hac  Horatiaaa 
loquendi  forma,  ut  sui  in  Ludovicum  amorisabun- 
dantiam  illi  ostendat.  Adnotavit  autem  Muretus,cla- 
rissimum  patriae  meae  sidus,  in  lib.  iv  Var.  Lect., 
cap.  l,intor  omnia  lo(^uendi  genera  auibus  veteres 
mirificam  quamdam  vim  amoris  in  aliq^uem  sui  ex- 
primebant,  illud  excellere  vidcri  quo  significabant 
cupere  se,  si  quomodo  id  ficri  posset,  annossibiad 
vivendum  constitutos  conferre  ac  contribuere  cum 
00  quem  diligcrent,ita  ut  quod  ipsis  superessctvits, 
ejus  pars  aliqua  ad  illius  vitam  adderetur. 

(d)  IXegis  aaversitati.  In  hac  epistola,  itemnue  in 
sequenti,  agit  Lupus  de  clade  qufle  acciderat  uarolo 
Galvo.Tanta  autem  illa  fuit,  ut  caesum  in  acieCaro- 
lum  nuntiatum  sit,cumque  eo  abbatem  Ludovicuni, 
ad  quem  scripta  est  isthaec  epistola.  Itaque  mani- 
festum  est  hic  agi  de  victoriaaBritonibuspartaad- 
versus  Carolum  Calvum  anno  845,  de  qua  haec  ha- 
bentur  in  Annalibus  Fuldensibus  :  «  Karlus  cum 
BrilLonibus  conflixit ;  et  cum  grandi  damno  exerci- 
tus  sui,  ipse  cum  paucis  vix  evasit.  » 


497 


EPISTOLiE. 


198 


r 

(^i)quidquid  muneris  consequi  polui  pcrvosofferen-  A  admonendum  est,  ne  forte,  quod  absit,  quam  inte- 


dumdirexi:quodgratum  ei,  sicutmihi  expedirevide- 
tis,  quneso  dignamini  facere.Ideo  autem  dixi  illi  me  to- 
tum  quod  invenire  valuissem  fideliter  misisse  quod 
propter  ejus  frequensservitium,  quod  prius  a  pras- 
ccssoribus  meis  non  cxigebatur,  et  propter  cell® 
nostrae  subtractionem,  et  frumenti  ante  inauditam 
penuriam,  omnia  jam  exhausta  sunt,  ita  ut  empti- 
tio  fruniento  fratres  jam  niense  integro  sustenten- 
tur,  eodem  tanta  prolixitate  usque  ad  novas  fruges 
victuri ;  nec  suffecerunt  quoe  ad  communes  usus  pa~ 
rala  fuerant ;  sed  urgcnte  inevitabili  necessitate» 
paucissima  vasa  et  caetera  ornamenta  ecclesia;  no- 
strae,  dolentibus omnibus^  distrahuntur  Qus  res quo 
redundet,  et  quantum  publicam  prospcritatem  im- 


gram  acccpit,  scissam  nobis  flentibus,  hostibuB 
autem  ejus  tam  occultis  quam  manifestis  irridenti- 
bus,  relinquere  compellatur.  Utinam  ei  non  contin- 
gat  quod  Deus  suis  contemptoribus  comminatur : 
Sola  vexatio  intellcctum  dabit  auditui  {Isa,  xxvin.) 
Nec  experiatur  quod  ait  Apostolus  :  Horrendum  est 
incidere  in  manus  Dei  viventis  (Hebr.  x).  In  expe- 
ditione  Aquitanica  olim^  ut  nostis,  omnia  perdidi. 
(c)Superioreannomissu8inBurgundiam,decemquoB 
amisi.  Nunc  nos  quam  signiGcavi  premit  inopia.  Gu- 
pio  etiam,  si  Deo  placet,  quod  didici  et  semper  disoo 
docere.  Quas  res  (proBter  ultimam,  ea  enim  vclut 
Reip.  inutilis  judicaretur,  quae  meo  Judicio  cfietera- 
rum  est  gravissima),  si  me  evocare  voluerit  ad  co- 


pedire  possit,  nec  admonita  vestra  videt  prudentia.  ^  mitatum,  regi,  quseso,  suggcrite,  quoniam  nisi  spo- 
Proinde  vestram  supplex  imploro  pietatem  ut  regi      liem  aliquod  altare,  autfratres  importabili  affligam 

inedia,  non  habeo  unde  octo  dies  in  ejus  possim  ver- 
sari  servitio  donec  novaa  fruges  optatam  referant 
facultatem.  Nisi  autem  absque  periculo  possitis,  mi- 
litarium  hominum  nostrorum  nolo  vos  otium  depre- 
cari,  quanquam  et  illis  quam  sit  necessarium  ultro 
cognoscitis.  [d)  Gongratulationis  chartulam,8i  utilem 
futuram  ex  morum  ejus  qualitate  deprehenderitis, 
hoc  cst,  ut  ea  ad  bene  agendum  aliquo  modo  incite- 
tur,  ex  parvitatis  meae  nomine  tradendam  curate. 
SLn  autem,  quid  animo  contineam  vos  nosse  suffe- 
cerit.  De  annuis  donis,  qus  adhuc  penes  me  habeo, 
quid  mihi  agendum  sit  per  meum  nuntium  remaii- 
date.  Munusculi  similitudinem ,  quam  nimiaverecun* 
dia,  quod  aliud  non  habui,  celsitudini  vestrae  direxi, 


meas  et  fratrum  necessiUites,  imo  Jam  vcras  mise- 
rias  aperiatis,  suggerentes  ut  quod  suo  maximo  pe- 
riculo  in  beatum  Petrum  et  nos  fecit,  voti  memor 
quod  se  {b)  hoc  annoobligavit,  tandem  aliquandoim- 
mutare  dignetur,  ut  et  principcm  apostolorum  in 
8uis  rebus  dubiis  adjutorem,  et  nos  omnes  ex  corde 
possit  habere  intercessores.  Neque  enim  contem- 
nere  debet  orationes  servorum  Doraini,  cum  de  uno 
quolibet  Justo  dicitur :  Mulium  valet  deprecatio  justi 
assidua  {Jac,  v);  et  de  pluribus  Domini  cultoribus 
sacer  insonet  psalmus:  Yoluntatein  fimentium  sefa- 
cietf  et  deprecationem  eorum  exaudiet  {Psal,  cxuv). 
Nec  de  nostri  instaurationccojnobii  tantum,verum 
etiam  de  totius  Ecclesise  6€  statu  sollicite  vobis 

(rt)  Quidquid  muneris.  In  regno  Francorum  non- 
nulia  per  eas  tempestates  erant  monasteria  quaj 
regi  debebant  dona  et  miJitiam,  ut  patet  ex  veteri 
Notitia  a  Sirmondo  edita  in  tomo  III  Gonciliorum 
Galliie,  quae  dein  recusa  est  a  Duchesnio.  Idipsum 
docet  etiam  auctor  ineditus  Annalium  Anianensium, 
his  verbis :  Erant  etiam  quaedum  monasteria  cx 
eis,  munera  militianique  exerccntos.  »  In  his  fuit 
Ferrariense,  ut  discimus  ex  cadem  Notitia,  itemque 
excpistolis  Lupi.  Quo  fiebat,  opinor,  utsingulis  qui- 
busque  annisincumbcrctillis  monastcriisnecessitas 
otrerendi  munera  principi,  itemque  in  occasionibus 
ingentiam  sumpluum,  Afflicta;  crgo  Garoll  rcs  con- 
sueta  munera  cxeg<  runt  a  Lupo.  I^ra»ter  illa  porro 
monasteria  quaj  regi  dona  miiitiamqi  c  dcbobant, 
erant  insuper  aliaquae  tencbantar  ad  dona  tantum 
sine  militia.  Demum  nonnulla  crant  qua;  «  nec  dona, 
ncc  miiitiam,  sed  solas  orationes  pro  saluto  impcra- 
toris  vel  filiorum  ejus  ac  stabilitatc  impeni  deoe- 


lem  voluerint  secundum  Rcgulam  S.Benedicti  abba- 
tem  eligantet  sibi  constituant.  Sintautem  et  ipsi  mo- 
nachiin  subjcctione  regisad  locumsalvumfaciendum 
etnonadaliquidpersolvendum.nisisolasorationeB.» 
Odo  et  Adacius  abbates,  ut  hoc  obiter  moneam,in- 
telligcndi  sunt  de  Odone  et  Adacio,  qui  simul  Tute- 
lense  monasterium  rexerunt,  ut  monuimus  in  Addi- 
tione  ad  librum  vni  De  Goncordia  Sacerdotii  et 
Imporii,  cap.  25.  Unde  colligitur  Sarlatense  mona- 
sterium  tum  fuisse  subjectum  monasterio  Tutelensi 
et  coloni;un  csso  Tutelensis  monasterii.  Dittinguit 
autem  Hcrnardus  comcs  inter  CGenobium  et  abba- 
tiam,  ea  vidclicet  de  causa  quod  veteris  abbatis 
bona  penes  ipsum  cssent,  ccenobium  vero  tum  re- 
ccntcr  (udidcaretur  ad  rccipiendos  monachos.  Sic 
Adcmarus  vicncomes  Scalarum  monasterium  Tute- 
lensc  distinxit  in  veterem  abbatiam  ct  monasterium. 
In  Anglia  quoquc  nonnulla  erant  monasteria,  soluta 

vw...^  ,^.  ... ..  ^j «- — ..v..^  ....^ — -.  et  quieta  ab  omnibus  sxcularibas  servitiis^  ut  docet 

bant.  »  In  his,  praeter  ca   qua?  conr.memorantur  in  ^  lugulphus  al^basGroylandensis,  cigusmonaBterium 


Xotitia  paulo  superiuslaudala,  fuitetiamTutclcnso 
in  Lemovicibus,  ut  fidcm  facit  in  tostamento  suo 
Ademarus,  vicecomes  Scalarum  et  abbas  laicus  mo- 
nasterii  Tutelensie.  «  Sunt  autem  monachi,  inquit, 
in  munburdo  rcgis  ad  locum  salvum  facicnduro,  non 
ad-aliquid  persolvendum,  nisi  solas  orationes.  «De 
Sarlatensi  in  Petrocoriis  fidem  facithis  vcrbis  Ber- 
nardus,  comes  Petrocoriorum,  qui  sub  Ludovico 
Transmarino  floruit,  postquam  praefatus  est  se  re- 
staurare  velle  monasteriura  illud :   «  Igitur  trado 

Ercrfatum  locum  domno  Odoni  ct  domno  Adacio  ab- 
atibus  et  monachis  quos  ibi  vel  adduxcrint  vcl  con- 
grcgaverint,  ut  vidclicet  ipsi  et  successorcs  eorum 
tam  coenobium  quam  oranem  abbatiam  sine  ullacon- 
tradictione  tencant,  utpost  illorum  discessum  qua- 


illa  libcrtaU;  fruebatur. 

[b)  lloc  anno.  Id  est,  anno  845,  ut  diximus.  Itaoue 
hinc  discimus  votum  quod,  suadcnte  Hincmaro,  tia- 
roius  Galvus  concepit  apud  sanctum  Dionysium^  ut 
in  epistola  42  Lupus  testatur,  emissum  esse  anno 
8i5. 

[c)  Superiore  anno.  Hoc  est,  anno  844.  Itaquetum 
Lupus  legatione  in  BurgundiafunctusestJussuGa- 
roli  regis. 

{d)  Congratulationis  cliartulam.  Id  est,  Exhortatio- 
nem  ad  regem  Garolum,  post  acceptam  oladem. 
Ilaque  Ludovici  judicio  permittit  an  ea  Exhorta- 
tio  rcgi  reddenda  sit.  Ea  autcm  exstat  in  epistola 
sequcnti. 


49t9 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


500 


memores  primdB  amicitiae  nostro;  67  quaeso  ne  di-  A  <lum  sit  debeamus  inquircre,  ct  cum  iavenerimus, 


gnemini  aspernari.  Exiguitatis  mese  benigne  memo- 
res  bene  vos  valere  cupio,  et  ad  bonorum  emolu- 
mentum  prosperis  semper  augeri  successibus. 

EPISTOLA  XXXIII 
e:<[hortatio  ad  domnum  regem. 

PrflBcellentissime  domine,  et,  si  dicere  audeam, 
amantissime,  audita  nuper  status  vestri  adversitate, 
ineiTabili  dolore  distabui.  Namque  mecum  reputa- 
bam  vestree  nobilitatis  indolem,  quam  cupio  eetatis 
maturitate  acsapientiaegravitate  consummari,  nimis 
immature  nobis  ablatam.  Id  quia  irrecuperabilevi- 
debatur,  quoniam  id  constanter  fallax  fama  jacta- 
ret,  totum  me  cum  fratribus  qui  me  cum  Deo  ser- 


matura  feritinalione  perficere,  et  quod  diu  apparan- 
dum  sit  bellum  ut  celeriter  vincatur  (Sallust.  in  Ca- 
tilina),  Haec  breviter  celsitudini  vestrae  suggessi,  ut 
divina  et  humana  auctoritate  quid  vobis  agendum 
sit  indubitanter  possetis  cognoscere.  Det  autem  ipse 
Deus  ut  spiritaliter  et  corporaliter  quantum  cupio 
valeatis. 

69  EPISTOLA  XXXIV. 

(a)  AD    ALTVVINUM    MONAGHUM. 

Venerabili  fratri  Al  twinoLu  pus  perpeluam  salutem 
Si  tanta  facilitate   discuti   possent  a  quoquam 
quanta  moventur  qusstiones,  olim  ad  coosumma- 
tam  studiosi  quique  sapientiam  evasissent.  Nunclit- 
terarum  studiis  pcne  obsoletis,  quotus  quisque  ia- 
vire  satagunt,  ad  impetrandam  salutem  animfc  vc-  n  veniri  possit  qui  de  magistrorum  imperitia,  libro 

g  a«  *1  la*l  ^'  *  1**1*  *  *  *1 


strs  contuleram,  cui  vebementer  timebam  quorum- 
dam  non  satis  Deum  timentium  persuasiones  obcsse. 
Verum  quoniam  sospitate  vestra  donati  sumus,  in- 
credibili  gaudio  repleti,  sincera  fide  majestatem  ve- 
strae  celsitudinis  admonemus  ut  omnipotenti  Deo 
nobiscum  maximas  gratias  habeatis  et  referatis,  qui 
nobis  quantum  se  amare  debeatis  ostendit,  cum,  ut 
pace  cunctorum  dixerim,humano  cessante  auxilio, 
ipse  vos  potenter  et  pie  servavit,  et  quantum  de  eo 
praesumere  debeatis  manifestare  dignatus  est.  Nolite 
igitur  casu  contrario  nimium  contristari,  sed  potius 
credite  veridicis  verbis  ejus :  Sine  me  nihil  potestis 
facere  {Joan.  xv).  Et:  Non  est  volentis,  neque  cur- 
rentis,  69  sed  miserentis  Dei  (Rom,  ix).  Et :  Omnia 
quaecunque  voluit  Dominus  fecit  in  coelo  et  in  terra 


rum  penuria,  olii  denique  inopia  merito  non  quera- 
tur  ?  Quo  minus  indignari  mihi  debes,  si  perexi- 
guum  otii,  quod  mihi  vix  obtingit,  indagandis  qus 
nesciam,  quam  ventilandis  quae  jam  consecutus 
sum,  judicem  expendendum.  Nec,  ut  opinor,  erro, 
si  quibus  divino  favore  viam  inteliigentiae  velaperui 
vel  planiorem  feci,  quam  praecesserim  sequendine- 
ccssitatcm  indicam  ;  hoc  est,  lectione  magistra  vel 
utens,  vel  usus,  si  auditoribus  meis  aut  praesentibus 
id  ipsum  sermonc,  aut  absentibus  obstinato  impo- 
nam  silentio.  Obtinuit  tamen  tua  instantia  ut  quix}- 
dam  ex  iis  quae  studiose  quaesiisti  enuclearem.  lo- 
cuples  penultimam  genitivi  producere  sicapudPri- 
scianum  probatur  in  libro  v,  cum  de  nominibus  ia 
e5  productam  desinentibus  disputaret.  «Appellativa 


{Psal,  cxni).  Et :  Omnis  voluntas  mea  fiet  (Isa,  lvi).  ^  vero,  inquit,  si  sint  ad  homines  pertinentia,  qua? 


Et;  Non  sahatur  rex  per  multam  virtutem.  {Psal. 
xxxTi).  Et;  Non.est  Domino  salvare  difflcile  in  mul- 
titudine  vet  in  paucis  (/  Beg.  xiv).  Et :  Qui  glorificat 
me,  glorificaho  eum ;  qui  autem  contenmuntme^  crunt 
ignobiles  (/  Reg.  ii).  Et  spreto  carnalium  consilio, 
de  quibus  dicitur :  Dominus  dissipat  consilia  gen- 
tiumy  reprobat  autem  cogilatiofies  poputorum^  el  re- 
probat  consilia  principum ;  consilium  autem  Domini 
in  aetemum  manet  {Psal.  xliv),  acquiescite  consilio 
quod  perProphetam  ipsedignatur  daremortalibus: 
Jacta  cogitatum  tuum  in  Deum,  et  ipse  te  nutriet 
(Psal.  Liv).  Et:  Sperantes  in  Domino  misericordia 
circumdabit  (Psal.  xxxi).  Et:  Cum  esses  parvulus  in 
oculis  tuis,  caput  in  tribubus  Israel  factus  cs  (I  Reg. 


apud  Grajcos  communia  vel  mobilia,  apud  nos  com- 
munia  simt  ut  fia^res,  locuples.  »  Idem  in  septimo, 
penultima  tcrtiaj  declinationis  quando  produci  de- 
bcat  vel  corripi  mira  diligentia  ostendens,  «  Produ- 
citur,  inquit,  in  hisquorumnominativus  70inlon- 
gam  desinit  scu  naturaseu  positione,  ut  «o/,  solis^ 
infanSy  infantis,  Excipiuntur  in  on  desinentia  GrcBca, 
et  in  0  tam  Latinaquam  notha,  quae  aliquando  cor- 
ripiunt,  aliquando  producunt  penultimam  genitivi. 
Prajterca  in  ms,  vol  6.v,  vcl  ps,  vel  x  desinentia,  que 
penultimam  gcn  itivi  semper  corripi  unt .  Item  par, /^ir, 
vasypesy  CereSy  compoSy  bos\  sus,  grus :  quae  producentia 
nominativos,  corripiunt  penultimara  genitivi.»  Cura 
igitur  producta  norainativo  vel  natura  vel  positione, 


XV).  Et:    Immola  Deo  sacrificium  laudis,  (?/ red^i^  D  penultimasgenitivorumconsequenterproducant(his 


Altissimo  vota  tun.  Et  invoca  me  in  die  Iribulationis  : 
eruam  te,  et  honorificabis  me  {Psal.  xlix).  Prajterea 
mementote  quod  Salomon  ad  regendum  populum 
Israel,  cui  diu  in  maxima  pace  prajsedit,  sapientiam 
potissimum  postulavit.  Nec  spernatis  etiam  eorum 
hortamenta  qui,  Deum  ignorantes,  utilia  non  tam 
sibi  quam  nobis  viderunt;  in  quibus  invenitur  quod 
antc  quam  aliquid  incipiamus,  prudentcr  quid  agen- 

(a)  Ad  Altwinum,  Monsichum  fuisseindicat  tituhis 
epistol.-E;  cujusnam  vero  monasterii,  non  docet. 
Papirii  Massoni  editio  habct,  Ad  Alluinum  Senonen- 
sem  monuchum.  Verum  ex  epistola  20  patet  eum, 


scx  exceptis  nominibus,  quae  longa  observantia  de- 
prchensa  notavit, quoniam,  ipso  teste,  locuplesines 
prodnctam  finitur),  eodem  auctore  genitivo  longa 
pcnultima  proferctur.  Quod  possem  etiam  poetico 
testimonio  confirmarc,  nisi  apud  contentiosos  quos- 
que  tanti  viri  tantum  posset  auctoritas.  Lorupldo 
autem,  quod  penultima  producta  nequaquam  dubito 
profcrendum  (sicut  quoniam  robur,  roboris  corripi- 

saltem  cum  epistola  illa  scripta  est,  commoratum 
fuisso  in  Germania,  adeoque  monachum  fuisseFul- 
dcnsera.  Vide  Acla  Sanctorum  ordinis  S.  Benedi- 
cti  tom.  VI,  pag.  60. 


I 

j 


801 


EPISTOLiG. 


80S 


tar,roboro  eadem  penultima  correpta  pronuntiatur), 
activum  esse  in  Cicerone  possumus  confirmare, 
(Cic.in  lib.  de  Ora/,et  libr.i  Off.) ;  qua  significatione 
etiam  in  Psalmo  positum  canimus  :  MuUiplicasti 
locupletare  eam  {Psal,  lxiv).  Apud  memoratum  au- 
ctorem  Priscianum  in  jam  dicto  libro  yii,quid  sen- 
tire  de  pronuntiationemu/tmidebeamus  deprehendi 
potest.  In  eo  enim  in  er  correpta  masculina,  femi- 
nina,  neutra,et  communia  inveniri  dicit^  in  er  au- 
tem  producta  Greeca  masculina,  et  unum  Latinum, 
et  magis  nothum,  atque  in  sequentibus  :  «  Gorri- 
pientia,  inquit,  nominativum  in  quibusdam  cor- 
ripiont  penultinam  genitivi  in  quibusbam  produ- 
cunt.  Producunt  in  al  et  in  el  neutra,  et  in  ar  neu- 
tra  derivativa.Inor  quoquedesinentiaaliaproducunt 
71  penultimam  genitivi,  ut  cursor,  cursoris;  alia 
corripiunt,  ut  Hecter,  Eectoris;  alia  vero  omnia, 
que  nominativi  terminationem  corripiunt,similiter 
penultimam  genitivi  corripiunt.  Excipitur  inquies. 
quod  simplicis  declinationem  servavitin  composito^ 
quamvis  corripiat  extremitatem  nominativi. »  Ergo 
si  muUer  desinit  in  er  correptam,  unde  nulla  dubi- 
tatio  est,  nec  inter  excepta  ab  eo  est  positum,  se- 
cnndum  eum  correpta  penultima  genitivus  ejus  effe- 
retur.Adhanc  rem  roborandam  nullum  adhucpoe- 
ticum  habeo  testimonium.  Et  quoniam,  ut  ipse  ait 
(Priscian.  in  prsefat.  lib.  i),  «  nibil  ex  omni  parte 
perfectum  in  humanis  est  inventionibus,  »  ab  eo 
forsitan  est  non  ignorantia  sed  oblivione  prstermis- 
som.  Quareinusu  mutando  auctoritatis  mes  peri- 
culum  nolo  facere,  donec  aut  mea  aut  amicorum 
diligentia  aliquid  hinc,si  non  solidiu8,at  evidentius 
valeat  inveniri.  Ulciscor  et  vindico  cur  dixerit  idem 
auctor  insignis  in  utraque  significatione  accipien- 
dum,ipse  explanal,subinferens  tam  pro  Isso  quam 
contra  laedentem  accipiendum :  unde  et  vindicta  non 
solum  poena,  sed  etiam  liberatio  accipiatur.  Quam- 
vis  etexVirgilianis  versibussensusejus  in  promptu 
sit  recte  considerantibus.In  eo  enim  quo  posuit 

Ulta  Tirum  poenas  inimico  a  fratre  recepi, 
VUa  pro  ksso  facit.  Lssus  enim  Sicharbas,  sive,  ut 
poetica  licentia  ponit  Virgilius,  Sichsus,  a  Pygma- 
lione  fratre  Didonis  erat,  a  quo  fuerat  morte  mul- 
ctatus.Maritum  autem  postea  Dido  ulta  est ;  non  ei, 
Qtpote  qui  erat  exstinctus,  poenam  aliquam  infe- 
rendo ;  sed  Pygmalionem,propter  quam  scelus  com- 
iniserat,pecunia  privando.  Itaque  supplicium  de  eo 
qui  Isserat  pro  eo  qui  laesus  erat  7%  sumpsit.  Ila 
pro  Isso  idem  verbum  accipitur,quo  sensu  accipe- 
retur  etiam,si,metro  permittente,  dicere  potuisset, 
vindicavi  virum,  Sequens  exemplum  quod  est : 

Nunquam  omnes  hodie  moriemur  inulti, 

a  Probum.  Presbyterum  Moguntinum,  ut  ad  cpi- 
stolam  20  adnotatum  est. 

b  Cuituln  sermonis,  Idem  diu  ante  ssculum  Ga- 
roli  Galvi  deplorabat  Salvianus  prosbyter  Massilien- 
sis,  cujus  ea  sunt  verba  in  praefatione  librorum  de 
Gubernatione  Dei.  «  Omnes  enim,inquit,in  scriptis 
suis  causastantumegerunt  suas;  et  propriis  magis 
laudibus  quam  aliorumutilitatibus  con&ulcnies,non 


A.  contra  Isdentem  accipitur^Gum  enim  ^neas  socios 
ad  repugnandum  Grflecis,  qui  in  suam  potestatem 
urbem  redegdrant,  animaret,  usus  est  eo  verbo,  ut 
fingit  Virgilius^  quo  significavit  vindictam  et  ultio- 
nem  suorum  gentilium,  qui  jam  occidissent,  et  sui 
ante  quam  occidissent,viriliter  a  Isdentibus  exigen* 
dam.  Ulud  quod  sequitur  tangere  nolui,  donec  in 
Livio  vigilantius  indagarem.  Propitius  et  per  sibi- 
lum  pronuntiari  etiam  a  non  parum  doctis  semper 
audivi,  et  in  antiquissimis  exemplaribus  nunquam 
nisi  per  /  scriptum  inveni.  Stupeo  an  convertat  in 
prsteritoupraesentis  in  t,apud  Prisciamum  non  dis- 
cemitur.  In  veteribus  tamen  codicibus  indifferen- 
ter  expressum  invenies.  Patronum  nostrum  episco- 
pum  incolumen  esse  vehementer  exsulto. «  Probum 

|v  autem  non  tam  aliquid  edidisse  admiror  quam  non 
omnibus  jam  scribendi  materiam  abstulisse.  Bene 
vale;  et  pro  me,patreque  meo,et  matre  et  per  te  et 
per  cffiteros  amicos  Dominum  exorare,  si  me  amas, 
quffiso  ne  cesses. 

EPISTOLA  XXXV. 

AD  EBRARDUM   MONACHOM,   PROPINQUUM   SUDM. 

Assiduis  urges,  mi  charissime,  petitionibus  ut 
antiquitatem  nostr»  propinquitatis  et  amicitiae  sin- 
gularis  litteris  prosequens  scribam  7S  aliquod  quod 
esse  tibi  possit,  si  non  usui,  saltem  delectationi. 
Hoc  forsitan  digne  fecissem,si,cum,  opus  postulas, 
materiam  prffibuisses.Verum  quia  gratum  tibi  fore 
dum  scribam,  quidquid  illud  sit,  polliceris,  in  ex- 
quirenda  materia  nolui  rae  operosa  torquere  dili- 
gentia,  multo  minus  in  elegantia  solerti  verborum. 

G  Quod  igitur  mihi  nihil  tale  molienti  occurrit  extem- 
poraliter  explicabo.  Reviviscentem  in  his  nostris 
regionibussapientiam  quosdamstudiosissime  eolere 
pergratum  habeo ;  sed  hinc  haudquaquam  medio- 
criter  moveor  quod  quidam  nostram  partem  illius 
appetentes,  insolenter  partem  repudiant.  Omnium 
autem  consensu  nihil  in  ea  est  quod  jure  excipi  aut 
possit  aut  debeat.  Quare  apparet  nos  ipsos  nobis 
esse  contrarios,  dum  insipienter  sapientiam  conse- 
qui  cogitamus.Etenim  plerique  ex  ea  b  cultum  ser* 
monis  qusrimus;  et  paucosadmodum  reperias  qui 
ex  ea  morum  probitatem,quod  longe  conducibilius 
est,  proponant  addiscere.  Sic  linguffi  vitia  reformi- 
damus  et  purgare  contendimus ;  vitffi  vero  delicta 
parvipendimus  et  augemus.Sed  cum  omnis  sapien- 

j)  tiaaDomino  Deo  sit,ut  litterffi  diviuffi  demonstrant, 
ordine  congruo  eam  appetamus,  et  procul  dubio 
consequemur.  Id  autem  nobis  ex  divina  auotoritate 
depromitur.  Fili,  inquit,  concupisti  sapientiamr 
serva  mandata,et  Dominus  prxhebit  eam  tibi  {Eccli.i), 
Ubi  etiam  quidsitsapientiasumme  ac  pulcherrime 

id  facere  adnisi  sunt  ut  salubres  ac  salutiferi,  sed 
ut  scholastici  ac  diserti  haberentur.  »  Dio,  lib. 
xxxviii  :  (f  Gicero  acerbissimos  sibi  inimicos  para- 
verat,  dum  semper  prffistantissimo  cuique  se  prs- 
ferre  studeret,Iioertateque  dicendi  in  omnes  immo, 
dicaad  satietatem  usque  uteretur.Quippeq^ui  magis 
facundi,ac  prffi  reliquis  diserti,quam  boni  viri  no- 
men  venabatur.  » 


tm 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


m 


definitur.  Timor  Dommi/ inquit,  esl  mpientiuy  et  re- 
cedere  a  malo  intelligentia  {Job,  xxviii).  C<Bterum  de 
his  qui  perperam  vivunt,  et  integre  loqui  concupi- 
Bountyet  corruptos  sermones  quam  mores  aspernan- 
tur,sic  instruimur  :  Omnis  labor  homini  in  ore  ejus, 
lAet  anima  iilius  non  replebitur  {Eccli.  vi).  Quia 
dlgnum  profecto  est  ut  qui  primas  partes  eruditioni 
tribuit^  non  sanctitati,  a  refectione  sapientiae  exi- 
tiali  jejunio  excludatur.  Quocirca  si  vigilanter  po- 
liendo  incumbimus  eloquio,  multo  maxime  eonse- 
quendaBhonestatiatquejustitisoperamimpendamus 
Qportet.  Sed  cum  variac  sint  scotai  philosophorum, 
Buo  unaquffique  genere  periects,  quarum  nulla  alii 
praejudicat  quo  minus  cultores  suos  in  philosophiae 
saorarium  introducat,  et  discordi  concordia  omnes 
quodammodo  uniantur,palam  est  propositorum  di- 
ver8atatem,qua  pacatissimus  Dei  populus  insepara- 
biliter,  ut  ita  dixerim,  separatur,  uon  officere  ad 
bene  vivcndum,  et  vario  itinere  pie  venientibus 
matris  Ecclesise  templum  esse  apertum,quando  uni- 
cuique  ordini  sua  constet  perfectio.  Quanquam  id 
postremum  hoc  sit  certius  quo  divina  praestant  hu- 
manis.Itaque  hortor  indolem  tuae  nobilitatis  uti  qui- 
cunque  religionis  Christianae  gradus  pr£  cseteris 
tibi  animo  sederit,  servata  Ctcterorum  reverentia, 
in  60  cooperante  Deo  in  dies  proficias,  et  integrum 
te  in  eo  exhibeas.  Quod  si  potes  ex  bono  ad  melio- 
rem,atque  ab  imo  ad  summum  evadere,  id  te  niti 
summa  intentione  persuadere  vclim,  ut  laboriosius 
auctori  miiitans,  ab  eo  gloriosius  coroncris.  Jacta 
cogitatumtuum  in  Domino{PsaLLiv)f  ut  ab  eo  «  nitori- 
menta  perpetuofeliciaet  fcliciter  perpetuaconsequa- 
ris.IlludqueanteomniasemperinocuUs  habcas  quod 
ipse  te  fecerit,quod  perditum  rcformarit,  quod  tam 
crebris,  tam  copiosis,  tandemque  proficuis  auxerit 
beneficiis;  ut  hinc  illum  iaudandi  concepta  materia, 
dum  ei  gratias  de  acceptis  et  habcs  ct  refers  munc- 
ribus,  fias  ad  accipienda  majora  75  digliior,  ct 
fretus  humilitate,  pcrseverantiam  in  bonis  actibus 
(quod  est  donum  inamissibile)  sortiaris.  Sanc  dum 
bis  studiis  occuparis,  honcstas  artes  ct  ingenio  di- 
gnas  nolim  negligenter  praetereas ;  vcrum  postulcs 
earum  scientiam  ab  eo  qui  dat  omnibus  affluenter^ 
et  non  improperat ;  ct  juxta  mensuram  fidei  tuae 
tibi  haud  dubie  tribuentur.  Vuleas,  charissime  et 
desiderantissime ;  et  longa  florens  «tatc,  salutiferis 

*  Nitorimenta.  Ita  deserte  codex  manuscriptus, 
cum  editionem  haberent,  inter  incerta. ^OYum  naud 
dubievocabulum,sed  quo  Lupus  significari  velitnito- 
pem  menti8,id  est  anima,perpetuo  duraturum.  Nam 
alioqui  voces  illae,  inter  incerta,  nihil  hic  faciunt. 

h  Ad  Heriboldum  eptscopum,  Antissiodorensem,  ut 
diximus,  ad  epistolura  19.  Hincmarus,  Rhemensis 
archiepiscopus  (ut  Klodoardus  docet  lib.  iri,  cap. 
21),epistolam  scnpsitu  Abboni  Antissiodorensi  pro 
Heriboldo  praesule  defuncto,  qui  cuidam  (ratri  ap- 
parens  admonuitdeeleemosynaetorationibus  atque 
oblationibus  pro  se  ofTerendis.  »  Abbo  enim,  Heri- 
boldi  frater,  ei  anno  854  in  cathedra  Antissiodo- 
rensi  successerat  ex  pra^cepto  Caroli  (^alvi  regis. 

^  Communis  frater.  An  Heriboldus  Lupi  frater? 
Gerte  paulo  infra  ait  naturam  eos  arctissimo  neces- 


A  quotidic  crcscas  virtutibus,meiquesemper  benigne 
memineris. 

EPISTOLA  XXXVL 

AO  ALWINUM. 

Si  subitanoam  nobistuamattulissespraesentiam, 
infertilis  profecto  laboris  retulisses  dispendium. 
Namque  ita  me  variis  et  inevitabilibus  iQvolutum 
ofTendisses  negotiis,  ut  vix  intra  multos  dies  una 
hora  vaouas  tibi  aures  pr^Bbere  potuissem.  Quia 
etiam  abbatis  absentia  intentioni  tuae  plurinium 
derogasset.  Itaque  quod  et  ego,  quemadfflodum 
supra  expresei,  sum  occupatus,  et  abbas  vix  au- 
tumno  reversurus  creditur,  si  tibi  ad  nos  veuien- 
dum  existimas,  opportunitatifi  vides  exspectandum 
commcrcium.  Cxterum  germanum  tuum,  ut  sup- 
j^  plicastl,  orationibus,  quod  potero^  juvare  c«n- 
tendam. 

le  EPiSTOLA  xxxvn. 

b  AU  HERIBOLDUM   EPISCOPUM 

Suspects  mihi  amplitudinis  vestrse  nuper  mi^ss 
fuerunt  litters.  Idcirco  temperandum  rcsponsione 
putavi  quod  rei  veritatcm  rescirem.NuncquoDiam 
c  communis  frater  et  earumdem  litterarum  fidem 
et  vestri  status  patefecit  veritatem,  bons  valetudi- 
nis  vobis  recuperationem  quam  celerrimam  ex- 
optans,breviter  litteris  respondeo.Si  naturae  memo- 
res,  qujB  nos  arctissimo  necessitudinis  viacolo  ne- 
xuit,  pristinique  amoris  unice  singulariterque  de- 
vinxit  (quorum  d  unum  est  eventus,  alterum  judi- 
cii)  sinccram  mihi  benevolentiam  exhibendam  de- 
crcvistis,  imo  quia  decrevistis,locorum  insterslitia, 
Q  quad  mihi  questi  estis,  dctrimento  esse  non  pot&- 
runt.  Si  quidem  et  frequenter  invicem  videre  nobis 
facullas  cst;  et  si  quis  casus  impedierit,  litterale 
nobis  haudquaquam  decst  commercium,quo  vicis- 
sim  intentioneo  nostras^si  vestra  eo  usquesesuoi- 
^mittit  sublimitas)  familiariter  possumus  revelare. 
Cffiterum  codicem  annotationem  beati  Hieronymiia 
prophctas,  necdum  a  me  lectum,  vobis  morem  ge- 
rens,  dirigo  :  quem  vcstra  diligentia  cito  aut  ex- 
scribendum  aut  lcgendum  proouret,nobisque  resti* 
tui  jubeat.  Unde  vos  monendum  judicavi;  ne  forte 
vobis  in  multis  assiduisqueoccupatis  negotiis  nibll 
vobis  coUatura  nobis  earumdem  rerum  obesset  di- 
latio.Atque  utinam  altissimum  divinumque  vestrum 
ingenium,  quantum  posset  fleri,  a  e  communibus 

D  situdinis  vinculo  nexuisse.  Atqui  neutrum  oeoesdi- 
tudinis  vinculum  arctius  est  quam  fraternitas. 

^  Unum  est  eventus.  Sio  Galba  imjp,  apud  Taci- 
tura,  in  libro  primo  IJistoriarum,  Pisonem,  quem 
adoptabat,  his  verbis  alloquitur  :«  Nam  generarici 
nasci  a  princinibus,lbrtuitum,nec  ultra  (estimatur; 
adoptandi,  juaicium  integrum.  » 

e  Communibus  negotiis,  Ob  hoc  nimirum  quia  ar- 
chicapellanus  erat  «  Pro  jure  enim  sui  muneris, » 
ut  Marca  scribitin  libro  vm  de  Concordia  sacerdotii 
et  imperiifuecclesiasticas  cansas  in  palatio  distrio- 
gebat  archicapellanus,  n  eas  nimirum  que  com' 
munes  erant,  ut  ait  Lupus,  id  est  graves,  «  Prffter 
eam  auctoritatem.qu®  propria  erat  arcbicapellam, 
omnibus  consuitationibus  qusdere  publicaautpri- 
vata  in  palatio  a  consiliariis  (qui  partim  clerici 


m 


EPISTOLE. 


806 


1 7  aversttm  aegoliisad  iQdaganda  humanse  vel  divi-  A. 
ne  sapientiie  transferretur  secreta.  Profecto  vestra 
nobilitas  (a)  oCQciique  clariesimus  gradus,  dignum 
suaamplitudinecepisset  emolumentum.Quod  nolim 
eo  dictum  a  me  aocipiatis  ut  me  in  hac  parte  perfe- 
ctumjactanterexistimem^aut  vobis  in  aliquo  pror- 
8us  conferendum,  nedum  prseferendum,  opiner. 
Sed  sicut  vos  convenientibus  cumulatos  congratulor 
iionoribus^ita  etiam  ingeniis^maxime  quas  excellent 
artibuSyOrnatos  nosse  desidero,  Gaius  Julius  Gsesar 
historiographus  Romanorum  nulius  est.Gommenta- 
xii  belii  Gallici,quorum  ad  vos  manavit  opinio,tan- 
ium  exstant ;  nec  quantum  ad  historiam,quod  com- 
pertum  habeam,  quidquam  aliud.  Nam  csterarum 
ejus  rerum  gestarum^postquam  idem  Juiius  totius 
pene  orbis  causarum  molibus  est  oppressuSyQirtius  n 
ejus  notarius  in  Gommentarios  seriem  referendam 
suscepit.iyusdem  itaque  Julii  Gonmientarios  ut  pri- 
inam  habere  potuero,vobis  dirigendos  curabo.  Gu- 
pio  vos  valere  felioiter. 

EPISTGLA  XXXVIII. 

AD   REOEM  CAROLUM. 

Excellentissimo  domino,  judicioque  sapientium 
multis  et  maximis  regnis  dignissimo,summa  vene- 
ratione  norainando,  inclyto  regi  Garolo  devotissi- 
mus  per  omnia  Lupus. 

Licet  inevitabilis  neoeesitas  me  ad  tempus  vestris 
aBpectibug  8ubtrahat,sic  tamen  animus  meus  vobis 
agglutinatus  est,ut  vos  et  vestra78semperin  ocu- 
lis  habeam,et,ut  absque  adulationis  fuco  verum  vo- 
bis  conQtear,  vix  comprehensibili  amore  comple- 
ctar,Nam  cur  ab  omnibus  bonis  debeatis  amari  fa-  ^ 
ciie  in  vobis  eminet.Unde  quantum  capio,quantum 
sufficio,quantum  intelligo,  vobis  fldelis  sum.  Csete- 
rum  prassentes  meas  necessitates  per  venerabilem 

erant,  et  partim  laici)  habercntur  capellanus  sem- 
pcr  intcrerat,  a  ut  in  libro  iv  ejusdem  operis  Marca 
docuit.  Quare  mirum  videri  non  debet  quod  Ueri- 
boldum  Lupus  in  multis  assiduisque  communibus 
negotiis  occupatum  esse  ait. 

(a)  Officitque  cLgradus,  Id  est  dignitas  archiepis- 
copalis. 

(b)Ad  Ebroinum  episcopum,  Pictaviensem,  qui  et 
ipse  sacri  palatii  archicapelianus  fuit  sub  Garolo 
Galvo,  ui  ipse  Garolus  testatur  in  prflecepto  quod 
Glannensi  monastei^Jo  concessit  de  viUa  Bidisciaco  : 
«  Venerabilis  vir  Ebroinus  episcopus,  inquit  sacri- 
qoe  [Milatii  nostri  archicapellanus,  adiens  culminis 
postri  serenitatem,  deprecatus  est,  »  etc.  PraBsedit  D 
in  conoilio  Vernensi,  anno  845,  super  Wenilonem 
archiepiscopum  Senonensem  ;  ob  eam  nimirum  eau- 
Bain,utad  CapitulaGaroliGalviobservat  Sirmondus, 
qaod  archicai>elianus  esset,  id  est,  apex  et  caput 
omnium  dignitatum  palatinarum. 

[e)  Ad  Rabtmum.  Abbatem  tum  Fuidensem, 
demde  vero  Moguntinensemarchiepiscopum,  Data 
autemest  isthasc  epistokpost  obitum  Ludovicii  Pii,et 
qQotemporediscordiavigebat  interilliusfilios.  Uude 
seqttitnrfaUi  Baronium,qui  putatLupum  fuisse  fa- 
ctum  abbatem  Ferrariensem  anno  Sfe,  mense  De- 
cembri.  Sed  de  tempore  promotionis  Lupi  statim 
dooebimus  manifestis,ut  reor,argumentis. 

(rf)  Consensu  fratrum,  Itaque  monachi  nullum  per 
eas  tempestates  jus  habebant  in  electione  abbatum 


Ludovicum,qui  vobis  non  minus  quam  deeet  iidns 
est,  majestati  vestr®  notas  facere  studui ;  quibuB 
peto  secundum  datam  vobis  divinitus  prudentiam, 
cui  omnes  congratulamur,pie  oonsulatis  ut  Dei  ve- 
strique  servitii  talia  nunc  valeam  in  primordio  po- 
nere  fundamenta  quee  futuri  obsequii  devotis  moli- 
tionibus,  opitulante  ejusdem  Dei  gratia,  et  vestro 
favore,respondeant.Me  autem  noveritis,quotiesoun- 
que  possum,  Dei  clementiam  intentis  precibus  im- 
plorare  ut  concedat  vobis  prolixam  sospitalem,  in- 
-cruentam  victoriam,  perpctuam  pacem,  vitiorum 
odium,  possessionem  virtutum,  sicque  vos  faciait 
regnare  in  terris  ut  regnum  non  amittatis  in  ooelis. 

EPISTOLA  XXXIX. 

(.6)  AB  EBROINUM   BPI8C0PUM. 

Glarissimo  Ebroino  Lupus  perpetuam  salutem. 

Gausas  meas  Ludovico  nostro  significavi ;  quas 
his  litteris  repetere  superfluum  duxi,  cum  eas  que 
illi  reddit®  sunt,voslecturosetveIimet8oiam.Tan- 
tum  poetulo  ut  in  omnibus  ita  mihi  adesse  dignemini 
sicutmeconQdereillisetiamlitterisGognoscetis.MiBi 
vobis  eburneum  pectinem,quem,qu(eso,utin  vestro 
retineatis  70  usu,  quointer  pectendum  arctior  vo- 
bis  mei  memoria  imprimatur.Bene  vos  valere  cupio. 

EPISTOLA  XL. 

(C)  AD   RABANUM,    PR£CBPT0REM   8UUM. 

Reverentissimo  Patri  eximioque  prsceptori  Ra- 
bano  Lupus  salutem. 

Rebus  non  potui  hactenus  gratias  vobis  agere. 
Tamen  quantas  affectu  habuerim  occultorum  cogni- 
tor  semper  inspexit.  Deinceps  autem,si  idem  Deus 
vitam  vestram  produxerit,  optatamque  pacem  re- 
formaverit,non  erit  impossibile  quid  animo  geram 
factis  ostendere.  Namque  {d)  consensu  fratrum  nO'- 
strorum  (e)  x  Kal.  Decemb.  coenobium  Ferrariense 

praeter  cjnsensum.  Geetera  regis  erant.  Attamen 
Lupus  ait  in  epistola  42  electum  se  fuisse  a  mona- 
chis  Ferrariensibus.  Et  in  epistola  45,  ad  regem 
Garolum  scripla,  aitipsumsibi  commisisse  mona- 
sterium  Ferrariense  ad  monachorum  votum  electio- 
nemque.  Quod  ita  intelligendum  est.  Vacanti  mo- 
nasterio  princeps  praeOcieDat  abbatem,cum  prasce- 
pto  ut  eum  monacni  susciperent.  Tum,  si  nihil  ca- 
nonicum  obstabat,  monachi  eum  eligebant,  eaque 
ratione  consensum  suum  addebant  praeceptioni  re- 
giae.Interdum  tamen  monachi  convenientes  pro  fa- 
cienda  electione  ejusquem  abbatem  esse  cupiebant, 
postea  principem  adeuntes,  eum  sibi  dari  abbatem 
petebant :  quod  eodem  redit.  Nihil  enim  refert  si 
princeps  abbatiam  donet  ante  vel  post  electionem 
monacnorum,  modo  jure  rcgio  id  agat.  Ad  Lu[)um 
quod  attinet,ad  alium  refcrri  non  potest  beneficium 
in  eum  collatum  quam  ad  principem.  Ipse  enim  in 
epistola  6  disertis  verbis  scribit  eam  esse  multorum 
sententiam,futurum  ut.quando  ipse  reginae  studiis 
attollebatur,  quamprimum  gradus  dignitatis  sibi 
conferatur  :  quam  dignitatem  ab  alio  exspectare 
non  potuit  monacbus  palatinus  quam  a  principe. 
Praeterea  jus  eligendi  abbates  suos  nondum  fuerat 
tributum  monacnis  Ferrariensibus.Tributum  enim 
dein  est  a  Carolo  Gilvo  ad  preces  Lupi. 

(e)  X  KaLDec.  Ita  diserte  codex  vetus.Nam  editio 
Massonihabeb8t,in  KaLDec.  Itaque  Garolus  Galvus 
monasterium  Ferrariense  Lupo  commisit  secundo 
KaL  Decembris,  ut  colligitur  ex  epistola  21  ipsius 


807 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


808 


mihi  commissum  est ;  dominusque  noster  Garolus 
mira  me  dignatione  fovens,  gratia  sua  donavit. 
Vestra  igitur  benevolentia  me  unaque  congregatio- 
nem  mihi  creditam  sacris  orationibus,  qusso,com- 
mendare  dignetur,  ut  sicut  studia  mea  plurimum 
eruditioneadjuvistis,sicofiicii  difGcnltatem  assiduis 
precibus  temperelis.  Cajlerum  audivi  sarcinum  ad- 
ministrationis  vcstrie  vos  (a)  deposuisse,et  rebus  di- 
vinis  solummodo  nunc  esse  intentos,  Hattoni  vero 
nostro  curam  sudoris  plcnam  reliquissc.  Cujus  rei 
ordinem,simu1que  alia  quaecunque  videbuntur,bea- 
titudinis  vcstrm  littcris  exspectabo  cognoscere.Opto 
vos  bene  valcre  mcique  perpetuo  dignanter  memi- 
nisse. 

SO  EPISTOLA  XLL 

(b)  AD    IMMONEM 

Sanctitatis  merito  sincere  suspiciendo  vonerabili 
Immoni  Lupus  aetcrnam  salutem. 

Epistolam  vestram  me  quam  molliter  mulcentem 
amicitiseque  memoriam  suaviter  refricantem,ut  par 
fuit,summa  delectatione  perlegi,eique  sensa  menti 
penitus  illapsadiligentimemoriiBcommendavi.Nam 
si  vere,ut  scripsistis,  me  inter  charissimos  nume- 
ratis,  erit  forsitan  veniabile  quod  peregrinationis 
molestia,  pra^sertim  tot  quot  inveniri  facile  potue- 
rant  neglectis  opportunitatibus,  epistolari  solatio 
me  levare  sprcvistis.  Quanquam  tanti  contemptus 
doloremvchementcrexulccret  non  actumquodsiepe 
internos  constitit,  ut  quotiescunque  nancisciposse- 
tis  occasioncm,  qua:  cognosccnda  mibi  cssent,  vos 
potissimum  panderctis.Verum  haec  alias.  Cajterum 
propitio  Domino  Deo  nostro  sospes  regressus  sum ; 
pra3terque  domini  ac  nutritoris  mei  Aldrici,  quan- 

Lupi ;  eum  antea,  jussu  haud  dubie  Caroli,  eum 
monachi  Ferrarienses  olegissent  x  Kal.  Decembris. 
Quo  magis  rairum  est  0(ionemabbalem,quemhinc 
Carolus  rcmovcrat,tandiu  illic  substitisse,  cum,  ut 
ait  alicubi  Phaedrus,nemo  libcnter  recolat  (jui  laesit 
locum.Itaque  abbas  constitutus  Lupus  edixit  ut  Odo 
abscederet  intra  iii  Nona^  memorati  mensis.  Is  ta- 
men  non  abscessit  ante  Idus.Tandom  eo  recedente, 
novus  abbas  Lupus  monastcrium  Ferrariensc  in- 
gressus  est.Dein  ad  comitatum  rcgres8us,quae  gesta 
m  isto  negotio  fuerant  narravit.  Factum  id  anno 
842,ut  patet  ex  iis  quae  paulo  post  adnotabuntur  de 
successu  Rabani.  Unde  colligere  possumus  Lupum 
fuisse  factum  abbatem  Ferrariensem  a  Caroio  Cal- 
vo,  anno  842. 

(a)  Deposuisse,  Ex  hoc  loco  pridem  collepernnt  viri 
docti  Rabanum  monasterii  Fuldcnsisregimen  ante 
abdicasse  quain  lieret  episcopus.Quonam  vero  tem- 
pore  id  contigerit  nondum  quisquam  aperuit,  nisi 
quod  iliustriss.card.Baronius  idfactum  aitanno838. 
Itaque  res  altius  investiganda  est  Rodolphus  prC' 
sbyter  et  monachu3,Rabani  discipulus,tradit  in  ejus 
Vita  illum  dcposuisse  pondus  curae  pastoralis  vice- 
simo  anno  postquam  illud  susceperat.  Susceperat 
autem  anno  822,ut  tradit  auctor  Annalium  Fulden- 
sium.  Tum  vero  secessit  in  ecclesiam  S.  Petri  a  se 
aedificatam,  quae  duodecim  fere  stadiis  distabat  a 
monasterio  Fuldensi.  «  Cum  igitur  vir  ille  venera- 
bilis,inquit  Rodolphus,  monastcrlum  sibi  commis- 
sum  per  annos  viginti  nobiliter  rexisset,  deposito 
curae  pastoralis  pondere,  ad  ecclesiam  quam  ad 
orientem  monasterii  sancti  Petri  in  monte  constru- 
ctam  supra  dixi,8e  contulit ;  ibique  manens,ac  Deo 


A  tum  ad  me  attinet,  plenum  infortunii  (c)  obitum  et 
quorumdam  aliorum  amicorum,non  est  quod  mihi 
extrinsecus  accidisse  admodum  triste  crediderim. 
Cur  autem  vobis  significaripetieritisquos  librosin 
Germania  vel  scripserim  vel  legerim,  demiratus 
sum,  nec  satis  causam  comprehendere  potui ;  nisi 
forte  mei  expcrimentum  argute  capere  voluistis, 
propositis  duabus  rebus ;  quarum  altera,8i  cessis- 
scm,  videri  poterat  ostentationis,  altera  impruden- 
tiae  pueriiis.  Itaque  simpliciter  vobis  aperio  princi- 
pem  81  operam  me  illic  destinasse  lectioni,  et  ad 
oblivionis  remedium  et  eruditionis  augmentum  li- 
bros  pauculos  paravisse,  nec  Germanicslingusca- 
ptum  amore,  ut  ineptissime  quidam  jactaveruni, 
sarcinam  subiisse  tanti  tamque  diuturni  laboris. 

P  Quod  autem  studio  humilitatis  meinvigilaredivinis 
auctoritatibus  monuistis,pergratum  habeo ;  et  velim 
credatis  me  hactenus  id  agere  ut  quod  Deus  me  fe- 
cit,quodque  suis  beneficiis  donavit.totum  ejusgra- 
tise  assignem,  et  ut  ea  in  me  conservans  amplificet 
submissis  precibus  flagitem.  Siquidem  ad  ea  qus 
pDposuistis,  illud  etiam  evangelicum  a^jicio  :  Ha- 
bete  sal  in  vobis,el  pacem  habete  inter  vos  (Marc.  ix); 
et  quod  secretorum  coBlestium  conscius  docet  Pau- 
lus  :  Quid  habes  quodnon  accepi$ti?Siautem  accepisti, 
quid  gloriaris  quasi  non  acceperis  ?  (/  Cor.  iv.)  Ne 
illud  mc  fugit^quamquamomninomemagnumnon 
sentiam  :  Quanto  magnus  es^humilia  te  in  otnnibusj 
etcoram  Deo  invenies  qratiam  (Eccli.  iii).  Atquc  tam 
multa^  tam  fortia  tandemque  salubria  hinc  teneo 
documenta,ut  ne  somniare  quidem  poBsim  divino- 

C  rum  beneQciorum  mihi  aiiquid  arrogandum.  Sed 
plane  qui  aliqua  (d)  divina  eminet  gratia,non  potest 

servienSjCmlesti  philosophiflB  vocabat.  »  Hinc  patet 
Rabanum  deseruisse  curam  monasterii  Fuldensis 
anno  842,postquam  ei  praefuerat  per  annos  yiginti. 
Chronicon  Hildeshemense  :  «  Anno  Dominice  in- 
carnationis  842,  Rabanus  abba  Fuldensis  coDnobji 
expulsus  de  monasterio.  »DemuminlibrisAntiqai- 
tatum  Fuldensium,editis  a  Pistorio»  exstant  quam- 
plurima  acta  illius  aevi  ex  quibus  constat  Rabanum 
adhuc  abbatem  fuisse  Fuldensem  anno  secundo  im- 
perii  Lotharii,  Hattonem  vero  ^am  abbatem  fuisse 
anno  tertio  imperii  Ludovici  regis  orientalium  Fran- 
corum,  id  est,  Ludovici  regis  Germanis.  De  Hat- 
tone  porro,  in  quem  curam  pastoralem  transfudit, 
agemus  piuribus  in  notis  ad  epistolam  86. 

(b)  Ad  Immonem.  Episcopum  haud  dubie  Novio- 
mensem,qui  consilio  Belvacensi  interfuit  anno  845, 

D  mense  Aprili,et  anno  859,in  civitatis  Noviomagen- 
sis  excidio  periit,  a  Normannis  ceasus,  ut  Jacobus 
Meyerus  tradit. 

(c)  Obitum.  Obiit  Aldricus  anno  841, vi  IdusOcto- 
bris,ut  ad  epistolam  29  dictum  est.  Igitur  haud  ita 
multo  post  scripta  fuit  isthaec  epistola. 

(d)  Divina  mtn^^^ato.Recteadmonet  Lupuseos 

in  primis  invidiae  morsibus  patere,quos  Deufl  emi- 
nentes  esse  fecit  in  re  quapiam.  Nam  nunauamem' 
nentia  invidia  carent,  ut  Velleius  Patercuius  ait  in 
libro  secundo.  Et  apud  T.  Livium  in  libro  vin  lep- 
mus,  invidiam,  tanauam  ignem,  summa  petere»p^' 
tarchus  quoquein  vitaPubliicol©  adnotat  eum  vitare 
nonpotuissemvidiam,cuisemperobnoxii  suntroag- 
niviri.  Itaquenoninjuria  socerum  suumexeolaudat 
Tacitus,quod  ita  vitam  suam  instituisset,  ut  et  eitra 
invidiam,  nec  extra  gloriam  esset.  Graviterque  mo- 


S09 


EPISTOL.E. 


SiO 


effugere  varias  diversorum  opiniones  ;  quandoqui-  A 
dem  de  Salvatore  nostro,  in  quom  nulla  prorsus 
reprehensionis  cadit  suspicio,  alii  diccbant  :  Quia 
bonus  cst ;  alii  autem,  iN'on,  sed  seducit  turbas  (Joan. 
vu).  Quare  sapienti  firmissuni  erit  illie  ac  sin- 
gulare  suffugium  :  Si  oculus  tuus  simplcx  fuerit, 
tolum  corpus  tuum  lucidum  erit  (Matth.  vi ;  Luc.  ii.) 
Benigne  mei  memores  cupio  vos  bene  valere. 

89  EPISTOLA  XLH. 

(a)   AD   HINXMARUM   EPISCOPUM. 

Non  sum  ncscius,cum  tantis  divinse  gratio}  mu- 
neribus  abundetis,ultro  vos  cogitare  (6)  apud  prin- 
cipemjuvandibonos  facultatemdivinitusaccepisse ; 
ut  quod  in  se  non  habent,  in  vobis  possideant,  et 
remunerandaj  vestraj  industriaj  materiam  pra^bcant.  •, 
Proinde  familiaritatis  fiduciamoncout  dum  teinpus 
habetis,  usuram  talenti  multiplicare  curetis  ;  ut 
instar  solis,  benevolentiaj  vcstrae  spleador  cunctos 
irradiet,  nec  quemquam  excipiat,  nisi  qui  siipeiba 
ca?citate  lucem  justitia;  aspernatur.  Nobilitatcm 
vestra*  gcnerositatis  ornat  eruditio  salutaris,altitu- 
dincm  oflicii  commendat  religio  profe^sionis.  Hicc 
vestra»  celsitudini  nonarrogantia»  vitio,sedamicitia; 
studio  scripsi,  ut  quoniam  in  vobis  et  nobilitas  et 
gapientiaconvenerunt,(iuantumhajc  societas  valeat, 
ctiam  nolentibus  emineat,  qui  ipsa  (|uo(|ue  luniina 
Ecclesiffi  obscurare  contendunt.Loci  nostri  jactura 
vobis  nota  est  ;  ut  scilicet  rox  {o  cellam  nohis  nulla 
niea  culpasubtraxerit,quam  patcrejus  ctiain  edicto 
contulerat,  quod  comperisset  monachicam  religio- 
nem  apud  nos  durare  non  posse,  nisi  facultatum  C 
fulciretur  augmento.Itaque  ad  tantam  inopiam  de- 
voluti  sumu8,ut  hoc  anno  vix  duorum  mensium  fru- 
menti  sustentaculum  haboamus  ;  faniuli,  quorum 
scrvitio  carere  non  possumus,prne  nudi  sunt;  nec 
quid  bis  faciamus  habemus.Pleriqucfratrumnudi- 

nel  Sallustius,  ei  qui  pra;claris  facinoribus  hacte- 
nus  enituerit,  maxime  providcndum  essc,ne  oppor- 
tunum  se  praebeat  fortuna^  casibiis  :  quippo  post  glo- 
riiim,invidiam  sequi.  FotVius  urget  exempluni  Chri- 
sti,a  Lupo  allatum  :  qui^tauT^tsi  sanctissimus  osset 
ac  sapientissimus,  malignitatis  tamen  dontes  vitare 
non  potuit.Vide  Freinshcmium  ad  Curtium,lib.viii, 
cap.  5. 

a  Adflincmarumepiscopum.RhomQnsom.  Notior 
f^^i  quam  ut  quidquam  de  eo  hic  nobis  dicendum  in- 
rumhat.  lllua  tamen  non  existimavcrim  transmit- 
tendum,fuisse  illum  primo  canonicum  in  monaste-  n 
rio  S.Dyonysii  ;  postea  vero  cum  omnos  canonici 

illius  monasterii  fierent  monachi,Hinciiiarum  (luo- 

'{ue  factum  fnisse  monachum. 

bj  Apud  principem. CdiroXum  Calvum,  apud  quem 

pr;i'cipua  gratia  viguit  Hincmarus. 

rj  Cellam.  Sancti  Judoci,de  qua  fre^juons  montio 

e-t  in  his  Lupi  epistolis. 

(d,  Sxcnlari  homini.  Intelligit  Odulfum  comiiem, 

rui  Carolus  dedcrat  cellam  sancli  Judoci,  undo  plu- 

ri  nia  commoda  rcdundabant  in  monastcrium  Ferra- 

ri^nse. 

ft')  In  ecclesia  B.  Dionysii.  Anno  nimirum  845,  ut 

ad  epistolam  32  dictum  ost.ltaqueCarolus,urgonti- 

l«ij«  remGallicam  fatis,cumomnia  sursumdoorsum 

ferri  acmisceri  videret,  quod  unicum  orat  afflictis 


tatem  attritis  atque  scissis  vestimentis  vitare  co- 
guntur,  8S  hospitalitatem  paupertate  compellimur 
imminuere  ;  et  hoc  turbulento  Reip.  tempore,  his 
expensis  quaj  mojoros  nostri  congregaverunt,  a 
rege  clementiam,  a  communi  Domino  patientiam 
flagilamus.Itaquet«dio  neeessitatum  afflictus  vaca- 
tionem  officii^ad  quod  a  fratribus  electns  sum,sub- 
inde  cogito.Verum  ab  ea  et  ssecularium  perniciosa 
voracitate  et  impatientiae  crimine,siintantapertur- 
batione  eosdem  fratres  relinquam,  deducor.  Cum 
enim  pro  viribus,  imo  ultra  vires,  regi  servierim, 
et  pro  eo  semper  intente  orem,non  solumHt  aliquid 
mediocritati  nostri  ccenobii  conferret  non  merui, 
vorum  etiam  hanc  notam  incurri  ut  partem  ejus 
optimam,  (c/)  ssecularihomini  traderet,  non  regen- 
dam,sedevertendam.Fecerithocmeavilitas.Gur  tan- 
torum  virorum,  qui  mecum  Deo  serviunt,  est  con- 
tempta  sanctitas?Vestro  admonitu  nosse  debet  esse 
inter  nos  aliquos  de  quibus  merito  Scriptura  teste- 
tur  :  Voluntatem  timentium  se  facict,  et  deprecatiO' 
nem  eorum  cxaudiet  [Psal.  cxliv)  ;  et  :  Qui  tangit 
vos,  quasi  qui  tantjit  pupillam  oculi  mei  (Zach.  ii.) 
Quidoi  saecularis  illiusexcellentiacontulit?Nunquid 
illi  postea  gentem  aliquam  barbaram subjugavit,  aut 
hoc  sibi  dissidons  rognum  composuit?  Atsi  votum 
quojvobis  credo  suggerentibus,  (e)  in  ecclcsia  beati 
Dionysii  se  obligavit,  ex  integro  absque  respectu 
ullius  personae  Dco  pcrsolvissot,imo  primo  consiliis 
quu.'  (/*)  in  Verno  qu.Tsitael  inventasuntacquievis- 
set,  jam  eum  in  pace  regnaro  fecisset  ille  de  quo 
sacraj  continent  litteras :  Non  est  sapientiay  non  est 
prudentiUy  non  cst  consilium  contra  Dominum  (Prov. 
xxi).  Canoneseosdem,sive,utvosvocatis,  [g)  capitula 
S4  {h)  meo  stylo  tunc  comprehensa  vobis  direxi :  de 
quorum  tTciuitate  credo  aetas  posterior  judicabit,et 
devotionis  uie<Enonerit  immemor  cordium  renum- 
quescrutator.  Vos  autem  interim  mihi  qua?so  etqui- 

rebus  remedium,ad  Ooi  opcm  confugit ;  votumque, 
suadente  Hinemaro  Rhemensi  archiepiscopo,  fecit 
in  monastcrio  9.  Dionysii.  Cujusmodi  vero  fuerit 
votumillud  Lupus  non  explirat.Innuere  tamen  vide- 
tur  poUicitum  tum  fuisso  Carolum  se,  si  prospore 
sibi  res  succrdorent,  ecclesiis  ac  monasteriis  resti- 
tuturum  bona  qua;  cis  ablata  fuorant.Itaque  infor- 
timium  quod  Garolo  acciderat  Lupus  imputat  voto 
violato,  quod  monasterio  Ferrariensi  rcstituta  non 
fuissot  cella  S.  Judoci. 

(f)  In  Vemo.  Additum  est  istud  ex  veteri  codice. 
Nain  his  carobaleditio  Massoni.Intelligit  autem  Lu- 
pus  concilium  habituni  in  Verno  palatio  anno  845, 
monse  Docoinbri.Palatium  illud  ait  Labbeus  fuisse 
in  loco  cui  hodie  Vernoni  nomen  est  ad  Sequanam 
fluvium.in  dicecesi  Ebroicensi. 

(g)  Capitula.  Tuno  eniin  regula?  in  Sydonis  edita^ 
non  canoneSj  ut  antiquitus  assolet,  sed  capitula  vo- 
cabantur.Nihil  vulgatius. 

(//)  iV^o5/i//o.llinccolligiturcanonos  synodi  habita? 
in  Vorno  scriptos  ot  compositos  fuisse  a  Lupo.pua; 
causa  fuitutconciliiim  illud  ederemus  cum  operibus 
Lupi.Certe  multasunt  in  hisoanonibus  qua^stylum 
Lupi  redolont,ut  illioadnotabiinus.Honorificumau- 
tcm  in  primis  fuit  ([uod  licet  Hincmarusin  synodo 
adessotjLupo  tamen  imposita  estcuracondendorum 
canonum. 


011 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


S(! 


buscunqueBimiliapatientibus  Mardochaii  constan-  A.  gi^^ssio  impedivit;  quam  urgente  necessitate  his 


litteris  rerrico,  ut  mea  saltem  importunitate,  qus 

ipsum  quoque  ingonuum  pudorem  excludit,vos  ad 

subveniendum  mihi  et  aiiis  cadem  patientibus  im- 

pellam:Neque  enim  congregandi  auri  argentique,ac 

aliarum  prctiosarum  specierum  subblatam  nobi?  do- 

lemus  matcriara,  sed  unde  vitam  mediocritersusten- 

tabamus,  hoc  est,  unde  vestimenta  et  alimento- 

rum   consequebamur  omni  temporc  adjumenld. 

Cogimur  itaque  attrita  et  resarta  ferre  vestimenta 

et  famen  pene  semper  solis  oleribusetemptitiislf- 

guminibus  temperare.Hlnc  querunturinfirmi.Apud 

nos  conbueta  requirunt,  nec  inveniunt,  bospiles. 

Prssentiatempora  infamantur,etDeusad  viDdictam 

,.  .  .       .i-    X    1      II  A  •  sine   dubio  provocatur.  Vorum   quia,  sicut  priori 

esse  dignemmi,  scilicet  ut  cellam  nostram,  m  qua  ...  ,  ,  .     .  ,        .  ,     ,. 

^     °  ,        /  V    •i.-i  T  j  •  T  1  i   n  epistola  non   adulatone,  sed  serio  comprenendi, 

praeter  solum  (c)  nihil  pene  ahud  jam  relictum  est,  B  ^  ,.       ».    ,    .  j-      x  i  f     »  / 

f     ,        ,.         j   ,j>      •  •  •  II        1  totms  EcclesifiB   causa  vos  diffnitate  ornatos  ct  fa- 

tandemahquando(a)  recipiam ;  quia  eam  nulla  cuJpa 

mea  perdidi,nec  eas  facultates  noster  habet  locus  ut 

sine   praefata   cella   in   eo   durare  possit  religio. 


iiam,E3ther  pietatem  impenditc  ;  uthostes  famulo- 
rum  Dei  vestra  diligentia,  imo  divina  virtute,  non 
ut  tempore  cujus  mentionem  facio,ad  suam  perni- 
ciem,  sed  ad  perpetuam  salutem  vincantur  et  op- 
primantur.  Bene  vos  valere  optamus. 

EPISTOLA  XLIII. 

AD   LUDOVIGUH  ABBATE.M. 

PraBcellentissimoabbati  Ludovico  Lupus  aeternam 
salutem. 

Debita  dona  quae  per  vo&  rexjussit  dircxi,quae  ut 
ci  grata  fiant  vcstra  benevolentia  non  aspcrnabitur 
procurare.Quia  vcro  (a)  Odulphum  cum  (6)  reginaad 
regem  venturum  audivi,supplico  ut  memorcs  nostri 


Namque  inde  cera  ecclesiae.fratribus  et  famulisve- 
stimenta,  pisces,  caseus,  et  legumina  ministraban- 
tur ;  quibus  omnibus,utinam  non  ad  {e)  duplum  detri- 
mentum  domini  nostri,  gementes  caremus.  Admo- 
nete  igitur  eum  sui  periculi,ut  et  sibi  et  nobisaliis- 
que  similiter  aseaniictisconsulat;nectimeatDeum 
nostra  85  conaolationc  placare,  quem  non  timuit 
acerba  oppressione  offendere.  Siquidem  generalis 
religiosorum  assertio  e8t,pra;ter  vindictam  uHimam 
qua;  impendeat,nunquameum  felicitatisoptatsBpro- 


dignitate 
miliaritate  66  principis  donatos  credimus,  idque 
rebus  cupimus  approbari.dum  adesseOduIphusdi 
citur  elaborare  dignamini  ut  se  rex  tanto  peccato 
exuat,  et  nos  tam  ingenti  penuria  liberet ;  ne  noD 
tam  eum  nostra  oratio  sublevet  quam  affliclio  im- 
portabilis  deprimat.  Siquidem  vestra  suggestione 
institutus  magnam  potest  habere  opportunitatem  ut 
quod  perperam  fecit,  immutet,  scilicet  si  sscu- 
laribus,  quibus  res  ecclesiasticas  impertitus  est, 
enumeret  qua  se  ipsum  et  illospostconsecutasint 
incommoda,  et  iratum  Deum  non,  nisi  sua  ei 
restituant,  csse  placandum,nec  aliter  eos  virtulcm 
et  consilium  recepturos,  nisi  ex  corde  ad  ipsum 


speritatem  adepturum  donec  redmtegret  Ecclesiam      _  .         •  .     ,   x-         ^     x  •«^k.^i 

^  ^  1     •    i.  u  Deum  reversi,  rapmis  abstmeant,  et  suae  imbecu 

matuns  bonorum,  hoc  p  ,.^  ,.  ..'     t  .     ,       '  k^:H«„f 

ti  Iitatis  coDSCu,  cjus  omnipotcntKB  se  suomutani. 

Quod  nisi  facere  dominus  noster  rex  acceleraverit, 


quam  divisit,et  gravibus  ac 

est  Deum  timentium,consili>s  acquiescat.  Bene  vos 

valere  cupio. 

EPISTOLA  XLIV. 

AD  HINGMARUM. 


Samma  veneratione  suspiciendo  Hincmaro  anti- 
atiti  Lupus  omnimodam  salutem. 
Effectam  petitionis  moaB  nuper  a  rege  vestra  di- 

(a)  OdulphumAiSL  diserte  vetus  codex,pro  eo  quod 
editio  Massoni  habebat  Edilulphum,  prorsus.  malc. 
Odulphus  is  est,  ut  supra  diximus,  cui  Garolus 
GalvuB  dederat  cellam  sancti  Judoci :  is  ipso,  opinor, 
qui  Haudulphus  comesvocatur  in  epistola  6  Frota- 
rii  Tullensis. 

(b)  Regina.  Irmintrudc,Garoli  uxoro,cujus  studiis 
haud  dubie  attollebatur  Odulphus. 

(c)  Nihil  pene.  Intelligit  claaem  qua  vastatum  est 


et  trepidaverit  ubi  non  est  timer,  ultra  quam  dici 
potest  formido  ne  citissime  suis  inimicis  gaudium 
pariat  exoptatum,  nobis  autem  unice  se  amantibus 
opprobrium  derelinquat.  Bene  vos  valere  cupio  et 
in  dies  ad  meliora  proficere.lmitatus  vetereserudi- 
tionisartificio,etiam  nunc  nostra  recuperaremolitus 
eodem  anno,  xix  KaL  Januarii.Praetereaistaclades 
contigitcum  Lupus  jam  esset  abbas  Ferrariensis;ad 
quaui  dignitatem  is  anno  tantum  842  exeunle 
pervenit,  ut  dictum  est  ad  epistolam  iO.  ln<ie 
manifeste  coUigitur  cladem  illam  contigisse  pojt 
annum  842. 

\d)  /Itfdpiam.Egoarbitrortum  aliquatenus  sali^rfa- 
ctum  Lupo.  Nam  paulo  post  concilium  Vernease,  m 
videlicct  lialendas  Januarii,  Carolus  Calvus  prajc^- 


monasteriu^m  sancti  Judoci  :  quain  cladem  conti-  D  ptum  Lupo  conccssit,quo  statuit  ut  cum  ipse aliuu 
eisse  anno  844  docet  auctor  Ghronici  Fontanellen-      beneficium  dederit  Odulpho  comiti,aut  cum  isdetn 


sis.Verumeamcontigisseanno  852tradit  his  verbis 
nuctor  Annalium  sancti  Bertini;  «  Ea  terapcstate 
Normannorum  classis  in  emporio  quod  Quentovicus 
dicitur,repentino  sub  lucem  adventu  deprt-cdationi- 
bus,  captivitate  et  ncce  sexus  utriusque  hominum, 
adeo  deoacchati  sunt,ut  nihil  in  eo  praster  o^dificia 
pretio  redempta  relinquerent.  »  Sed  verior  est  epo- 
cha  in  Fontanellensi  Gnronicoadnotata.Nam  in  ista 
cpistola  mentio  exstat  reginae,  id  cst  Irmintrudis, 
uxoris  Caroli  Galvi.  Ea  autem  nondum  nupserat 
Carolo,  adeoque  nondum  regina  erat.Carolus  enim 
illam  duxit  exeunte  tantum  anno  quadragesimo  se- 
cundo  illius  8a;culi,ut  etiam  tradit  auctor  Annalium 
Bertinianorum.  Et  Nithardus  extremo  libro  auarto 
docetnuptias  Hirmentrudis  et  Garoli  fuisse  celeoratas 


Odalphus  obierit,  cella  sancti  Judoci  revertaturad 
Ferrarienses. 

(e)  Duplum  detrimenlum.  Id  est,  ad  detrimi^nlum 
animffi  et  corporis.Ad  detrimcntumanimaB,quod  ei 

pcEna  aeterna  immineat  qui  res  ecclesiis  dicatas  aul 
donatasaufert.Addetrimcntumautemcorporis.quo- 

niam.quod  multoties  repetitLupus.timenaum  cstnc 
propterablatam  cellam  Deus  irascatur  Carqlo,viclo- 
riamque  tribuat  ejus  hostibus  :  atgue  id  etiamqup* 
rumdam  visionibus  astruit  paulo  iufra,  itemque  m 
epistola23.Sic  Patres  concilii  Meldensis  profitcnlur 
immissos  ab  ultore  Deo  Normannos  in  Ualliam  ob 
non  servatos  canones  concilii  Vernensis  et  aliarum 
synodorum  per  eas  tempestates  habitarum. 


543 


EPISTOLiE. 


514 


essem,  nisi  hoc  fruslra  tentans  experimento  proprio 
comperissem,  ctiamsi  Virgilium  revivisceret,  et  to- 
tas(fl)  tripertiti  operis  vires  movendis  quorumdam 
cordibus  expenderet,  ne  lectionem  quidem  pr«5sen- 
tium  adepturum. 

«1  EPISTOLA  XLV. 

AD   DOM.NUM   HEGEM  CAROLUM. 

Omnipotentis  Dci,  qua&so,recordamini,  qui  gratis 
deflit  vobis  vitam,  nobilitatem,(^)pulchritudinem, 
potentiam,  laudabilemque  prudcntiam,  et,quod  his 
mnjus  est  omnibns,  sui  cognitionem.  Et  honorate 
eiim  in  (c)  servis  ejus;  quia  ipsi,  ulpote  habenti  om- 
nia,  conferre  nihil  potestis.  Polliceri  dignatur  ille : 
Beali  misericordest  quoniajn  ipsi  miscricordiain  coh' 
k'(]iientur  {MaUh.y).E6ioie  nobis  nimium  indigenti- 
bus  misericordes,ut  pro  nobis  beatitudinem  miseri- 
cordium  ipse  vobis  restituat.Plus  minusve  quadrien- 
mum  est  ex  quo  septuaginta  duo  monachi,quos  ad 
eorum  votum  electionemque  mihi  commisistis,qui- 
que  inde8inenter,nobis  in  diversa  occupatis,pro  sa- 
lute  ac  prospcritate  vestra  excubant,propter  abstra- 
ctas  facultates  patiuntur  incredibilem  vestimcnto- 
rum,  leguminum  ac  ((i)  piscium  indigentiam;  et 
publicahospitalitas,percgrinisjuxtaconstitutionem 
priorum  regum  exhibenda,  intermissa  est  :  famuli 
monasterii  squalore  torquentur  et  frigore.Necpos- 
sum  subvenire  miseris.quoniam  ab  aliis  multitudo 
collecta  mihi  relicta  cst,  et  copiaundesustentaban- 
tur  ablata.  Siquidem  intercedente  gloriosa  {e)  matre 
vestra  serenissimus  pater  vester  Ludovicus  Augu- 
stus  ad  remedium  animae  suae  ac  salutem  posteri- 
tatis  supplementum  hoc  coenobio  nostro  contulerat. 
Nec  tamen,  cum  id  haberemus,noxia  diffluebamus 
abundantia,ut  in  delicias  intemperanter  88  solve- 
reiDur,quia  quae  Regula  concedit  integris  facultati- 
hus  monasterii  vix  poterantprocurari.  Nuncautem 
longe  pauciora  consecuti,  ab^tincmus  inviti,  alge- 
mus  coacti :  pueros,  senes,  atque  infirmos  propter 
inopiam  non  fovemus.  In  tanta  calamitate  patri  et 
matri  vestrae  quotidianas  preces  et  annuum  offi- 
clum  persolvimus,quasi  quod  iUi  contulerunt  pos- 
sideamus.  Fecerunt  enim  illi  totum  quod  potuerunt, 
et  donum  suum  robustissimc  firmaverunt.  Tangat 
itaque  vos  afTectus  eorum  per  quos  csse  ccepistis. 
instaurate  illorum  eleemosynam  ingcnti  periculo 
hactenus  intermissara.  Nec  obliviscamini  vestri. 
Etenim  vos  jam  eleemosyna  indigetis.  Tempus  est 

{'V  Tripertiii  operis.lnielVige  Bucolica,Gcorgica  et 
.Encidem.  Haec  enim  opera  reliquit  Virgilius. 

b)  Pulchritudinem.  Etiam  pulchritudo  pcrtinct  ad 
niajestatem.  Unde  et  aliquaB  gentes  suos  reges  non 
ei  nobilitate  sumebant;  sed  eum  eligebant  qui  spe- 
cie  oris  et  habitu  corporis  emineret,id  est  pulcher- 
rimum.  Vide  virum  eruditissimum  Freinsnemium 
in  notis  ad  Q.  Curtium,  lib.  vi,  eap.  5. 

{c]  Servis  ejus.  Id  est  monachis.  Hos  enim  servos 
Dei  per  cas  lcmpcstates  dictos  esse  vulgari  epithe- 
to  adnotavimus  ad  epistolam  25. 

{d)  Piscium.  Probabile  est  monachos  Ferrarlenses 
tum  abstinuisse  ab  esu  camium.  Nunquam  enim  Lu- 
pus  conqueritur  siiji  deesse  earnem,  sed  legumina. 


A  ut  Dei  timor  atque  amor  vestram  compungat  mon- 
tem,  quia  jam  pervcnit  corpus  ad  virilem  aBtaLcm, 
No  dilTeratis,  quajso,  ulterius  bonum  quod  vosvelle 
dicitis  :  quoniam  cum  ncsciatis  quid  supcrventura 
pariat  dies,  tamcn  quia  nobiscum  quotidie  ad  ejus 
judicium  tenditis,  cui  verissime  dicitur  :  Tu  reddes 
unicuique  secundum  opera  sua  {Matth,  xvi),  dubitare 
nequaquam  potestis.  Horribile  est  autem  incidere 
in  manus  Dei  viventis  (Hebr.  x).  Nec  vero  dicere 
dignemini  vos  non  posse.  Siquidcm,  ut  ait  Apo- 
stolus  Deus  non  irridetur  {Gal.  vi).  Scit  ille  quan- 
tum  potestatis  contulit,  qui  nonnisi  quod  justinn 
cst  exigit.  Ne  trcpidetis  timore  ubi  non  est  timor. 
Audete  potius  bcncfacere,  si  in  hac  vita  prospere 
et  in  futura  fcliciter  dcsideratis  rcgnare.  Cur  enim 

H  non  constanter  audeatis  immutare  quod  nullus 
justum  esse  possit  ostendere?  Consensu  bonorum 
omnium  justum  est  quod  poscimus,possibiIe  regalf 
potcntia3,  neccssarium  nobis,  utile  non  tam  nobis 
quam  vobis.  Nos  enim  80  ex  hoc  beneficio  tempo- 
ralem  consequemur  usum,  vos  autem,  accedentibus 
aliis  bonis,  praemium  sempiternum.  Flectant  igi- 
tur  pietatem  vestram  justissimae  supplicationes, 
humillimae  preces,  quas  maxima  extorquet  eges- 
tas.  Bt  vel  nunc  perficere  dignamini  quod  tunc  fir- 
missime  concessistis,  cnm  vobis  Davidicum  illud 
(P  servandum  proposui :  Fixum  est  quod  lomtus  sum 
{II  Reg.  xix).  Namque  nec  aliter  deeet  vestram  no- 
bilitatein  atqueprobitatem,quae  omnibus  imitabilis 
esse  debet ;  ncc  vero  aliter  convenit  vestrae  saluti 
alqueReipublicacpaci.Nos  autcm  nec  in  dcbito  fa- 

C  mulatu  reddendo  inveniemur  segues,et  in  piacanda 
vobis,  quantum  poterimus,  divinitate  curabimus 
esse  ferventes. 

EPISTOLA  XLVI. 

CUIDAM    NECESSARIO. 

Justa  copiosaque  suppetente  materiayue  dubitetis 
tu,et  quos  fideles  judicasti,  perfidi  commenta  sub- 
verlere,  qui  impudentia  singulari  et  beneficiis  meis, 
ut  in  monasterio  nostro  subsistens,  utitur,  et  lace- 
rare  non  desinit  a  quo  fovetur ;  atque  opertus  ignoi 
minia^et  refertus  invidia,unde  se  non  valet  expedire 
me  conatur  propellere.  Et  quia  fugit  eum  optata  vic- 
toria,  mirabili  amentia  serere  infamiam  delectatur; 
illi  similis  qui  quod  se  ncquaquam  recuperaturum 
cognoscit,  amoliri  ab  aliis  non  quicscit.  Cur  autem 
\\  eum  non  constantissime  invictis  et  insolubilibus  ar- 
gumentis  opprimatis,  quem  juxta  fidem  divini  ora- 

pisces,  cascum,aliaque  similia.  Sic,ex  instituto  san- 
cti  Bonifacii,  et  secundum  B.  Benedicti  Re^lam, 
monachi  Fuldenscs  abstinebant  ab  esu  carnium,ut 
ipse  Bonifacius  auctor  est  in  epistola  4  42,  quae  data 
est  ad  Zachari  im  pontificem  Romanum.  Hodie  ino- 
nachi  congregationis  sancti  Mauri,qui  B.Benedicti 
Regulam  sevcrius  profitentur,  prorsus  abstinent  ab 
esu  carnium,  nisi  ob  invaletudmem. 

(e)  Matre  vestra.  Judith,  postrema  Ludovici  Pii 
imperatoris  uxore. 

(/')  Servandum  proposui.  Nimirum  in  exhortatione 
quam  Lupusfecit  ad  Carolum  Calvum,cujus  ctiam 
meminit  in  epistola  53.  Ea  autem  exhortatio  nunc 
non  exstat. 


»45 


B.  S.  LDPI  ABBATIS  PEURARIENSIS. 


516 


(  :  li  anima  Dei  dctest«tur,  quod  humana  00  divina- 
(jue  jura  pcrmiscens,  seminet  intcr  cos  discordias 
qnosvel  natura  protulit  vel  religio  fratresfecit?Tu 
vcro  nullis  omnino  maleficiis  a  loco  nostro  avellaris, 
quod  ope  divina  ncc  illud  continget  quod  formidas, 
ct  eveniet  cito  quod  optas;  consequenterque  securi 
studebimus  :  ita  mihi  jam  explorata  sunt  omnia. 
Deraosthcncs  noster  ipso  interdum  cauleindiget,  et 
cibario  nonnunquam  pancaltus  fertmodice.Despe- 
ratione  quoquc  vini  ad  hoc  perductus  est  ut  vcnali 
cer\'isia  delectetur;  et  vel  in  hoc  TuUium  superat, 
cum  quod  illc  dormiens,id  iste  vigilans  patitur.  Ita 
noc  lateribus  robur  comparatur,nec  vocis  conser- 
vandaB  cura  Jaborat.  Rhetoricae  magis  actionis  im- 
memor,  rclincndae  vitaj  facultatc  contentus  est.Vc- 
rum  enimvero  auctor  bonorum  omnium  nostram 
et  vestram  inopiam  larga,  ut  credimus,  opulentia 
abolebit. 

EPISTODA  XLVII. 

EmEM. 

Non  estquidquamquod  metuas.Nam  «^tdomcstici 
et  oxtrarii  hostes,tametsi  plurimum  sil)i,nihil  mihi 
oberunt,  quod  protegere  meamparvitatenn  dignabi- 
tur  qui  me  sibi  jussit  et  dedit  confidere.  Proinde 
irridenda  omnis  illorum  molitio  est  qui  vel  impli- 
cabili  cruciantur  invidia,  vcl  in  incxhausta  cupidi- 
tate  torquentur. 

01  EPISTOLA  XLVIII. 

SAR. 

Contentionis  obstinationc  posita,  et  supcrandi 
pervicacia,  a;quus  ojstimator  noccssitatum,  vide  ut 
affluens  annona;  copia,  quam  tibi  commisi,  prosit 
utilitatibiiS  nostris.  Nanique  sationi  et  animalium 
pabulo  et,  cujus  ingentem  te  habere  curam  deside- 
rojustae  hospitalitati  adhibita  diligentia,non  dubito 
superfuturum  quod  praestare  non  mediocre  com- 
modum  possit. 

EPISTOLA  XLIX. 

AD   niNCMARUM    EPISCOPDM. 

Suspicicndo  H.  antististi  Lupus  omnidam  salu- 
tem. 

Angustiam  nostram,quam  tomporiscum  prolixi- 
las,  tum  etiam  asperitas  peporit,nuntius  a  me  dirc- 
ctus  vobis  exposuit,  nec  alind  in  paternitatc  ve^tra 
quam  quod  de  ea  praesumebam  invenit.  Sancpriores 

(a)  AUiniaco, Sic  resiliuimushunc  locum  cxveteri 
codice,  editio  enim  Massoni  habebat,  Htntaco.Pali- 
tium  rcgium  fuit  in  diocccsi  Remensi,  ad  Axonam 
fluvium.  Illic  diiodecim  Ecclesiastici  ordinis  xnros, 
quidiu  noctuque  divina  horis  compete^ilibus  frequen- 
tenl  offlciay  constituit  Carolus  Simplex  Francorum 
rex. 

{b)  \d  Trajectum.  Id  est,  secus  municipium  Trcje- 
ctumjn  loco  qui  dicitur  Marsnay  ut  est  in  Gapitulis 
Caroli  Galyi.Congressusille  Lothariiimperatoris,Lu- 
dovici  regis  Germaniae  etCaroli  Calvi  contigit  anno 
847,mense  Februario.  Nam  de  hoc  ipso  convcntu  hic 
aci  manifestum  est.Ait  enim  Lupus  in  epistola59: 
«Non  ignoratis,credo,reges  nostros  apudTrajectum 
hebdomadcsocundaQuadragesimiEcelebraturoscol- 
loquium,»  quod  eodem  spectat.Nam,ut  adnotatSir- 
mondus,anno  847,  Quadragesim®  initium  fuit  die  16 


A  certavimus  officio ;  nco  tantum  poposcimusquantum 
pracstitimus,  scilicet  implendae  materiam  charitatis. 
Itaque  nobis  omnium  quorumindigetusus  penuria 
jamdiu  laborantibus  magna  properantia  subvenite, 
ut  promissionum  benevolentiam  optatus  largitatis 
consequatureiTectus.Hospitamur  autem  inviilaqus 
antiphrasticos  Viniacusvo:atur,et  ab(a)  Attiniacoin 
Africum  plus  minusve  uno  milliario  distat.  Uoc  ideo 
ut  ctiam  de  vectura  cogitet  vestra  insignis  pruden- 
tia,quod  hujus  92  quoque  rei  nulla  nobis  facultas 
est.  Quo,  et  quanto,  et  quando  nos  visitaturi  siti?, 
litteris  per  hunc  latorem  vicissim  redditis  pandere 
dignamini;  ut  intcrim  et  spe  refici,  ct  quid  nobis 
agcndum  sit,  valcamus  prospicere. 


B 


EPISTOLA  L. 

CUIDAM  FIDO. 


Non  ignoras  prolixi  temporis  laborem  quem  recu- 
poranda?  cellas  studio  assumpsi;  quo  adhuc  flagrans, 
jussu  rogis,  vila  comite,  ad  coUoquium  proliciscar 
quod  rogos(/^)ad  Trajcctiim  habituri  sunt.  Pecunia 
nobis  jam  nulla  est  quai  tanto  spatio  vix  potuit  suf- 
ficcre.Proindc  quia  non  vid^batur  consilium  imper- 
fectos  conatus  reIinquere,donec  evidenter  appareal 
qui  eos  conscquatur  effcctus,  non  usquequaquein- 
honcstum  credidi  opcm  ab  amicis  petere,  quorura 
fidos  mihi  non  fluxa  in  similibusinventa  est.Itaque 
maxima  spe  ad(c)  dominam  Rh.  direxi;  cui  cum 
nostro  nuntio,  aut,  si  commodius  judicaveris,sepa- 
ratim,hujus  meae  necessitatis  volo  causam aperias, 
camque  quam  mollissimis  precibus  flectas.ut  sicut 
C  semper,nunc  mihi  subveniat,  et  continuoperhuoc 
meum  nunti um  argcnto  quod  in  hoc  utar itinerejuvei 
me  liberalitor;  ut  et  in  ccenobii  nostri,pro  quosat- 
agimus,  inslauratione  particeps  cxistat,  et  me  sibi 
dcvotiorera,si  id  Iieri  possit,efficiat.  Si  quidetiam 
ab  aliquo  tibi  datum  habos,  mihi  mittere  ingenli 
nocessitate  {d)  arctato  ne  graveris,  quoniam  nihil 
tam  protiosum  aut  parvum  dirigere  poleris  quod 
non  patiamur  pro  victu  expcndere. 

OS  fiPISTOLA  LI. 

FRATRIBUS   FERRARIENSIBrS. 

Dilcctis  fratribus.Quod  gaudium  capiamde  n.si 
forto  vcstrum  aliquis  ambigit,repetat  illud  memona 
quod  auctoritas  divina  ncque  rapaces  regnum  Dei 

D  Fcbruarii.  Synodi  porro  istius  mcntionem  facit,  ul 
opinor,  Ilincmarus  ad  Annulum  Lugdunensem  scri- 
bens,  apud  Flodoardum,  lib.  1 1,  cap.  21. 

(c)  Dominam  Ilk.  Pessime  in  editione  Massom,Di> 
minumhhodinQum.  Constat  cnim  hic  agi  de  pia  qua- 
dam  fcmina.Infra:  eamque  quam  mollissimis  vrecibv^ 
flectas.  Sic  onim  lcgitur  etiam  in  editionc  Massoni. 
Vctus  codex  diserte  scriptum  habtiit  Dominam  Bh. 
quod  an  interpretandum  sitde  femina  Quadam  cui 
Rhodinga3  nomen  fuerit,  ut  vestigia  Massonianaj 
editionis  scquamur,  an  voro  de  Rhotilde,aut  alia 
quapiam  femina,  cruditorum  judicio  permitto  dis- 
cutiendum. 

{d)  Arctato.liA  codex  manuscriptus,prorsusbcce. 
Furiosa  cstlectio  auain  exhibeteditio  nia8Soni,qu« 
pro  arctato  habet  Arentalo. 


517 


EPISTOL.E. 


548 


B 


possessuros  afQrmat  {ICor,  vi),  ot  ultra  dubius  esso  j^ 
non  poterit.  Prsceptor  vero  ejus,  ne  se  insolubile 
argumentum  reperisse  glorietur,  accipiat  omnium 
villarum  nostrarum  meum,  meum,  inquam,  esse 
regimea  ct  laborcm,  usum  vero  fructuum  ipsum 
ctiam  secundum  meam  dispositionem  fratrum  esse 
communem.  Ita  nec  sscularem  religio  minuit  potes- 
t&tem,  nec  potestas  confundit  religionem.  Interim 
prospicite  nostris  equis,  ne  a  magistro  aut  a  disci- 
pulo  subtrahantur ;  et  absque  ullo  in  hac  parte  meo 
respectu,  quidquid  secundum  leges  valctis,  contra 
violentiam  pervasoris  agere  contenditc,  industriam 
vestram  hoc  mihi  gratiorem  scientes  futuram  quo 
mfljor  et  illustrior  enituerit.  Mihi  potiora  molienti 
quod  opportunitas  hinc,  imo  Deus  permisorit,curs! 
erit  perticere.  Ego,  quoniam  cum  rege  (a)  ad  Trajcc- 
tum,  Deo  volente,  iturus  8um,quo  ei  ad  colloquium 
fratres  occurrent,  et  (b)  recipiendaB  cellffi  bona  mihi 
spes  eat,  nec  possum  adesse  vobis»  ut  unusquisque 
vestrum  agat  mecum  quod  solet  et  debet,  sicut  su- 
periore  anno  convenit  nobis.qui  potest  agerestudeat, 
quousque  rediens,  si  aliquid  sit  immutandum,  co- 
gnoscam.  Satio  studiosissime  procuretur ;  et  quod 
nostri  boves  post  solemne  debitum  non  suITecerint, 
•4  freqaentes  impleant  corrogationes.  Bene  vos 
valere  cupio  et  diligentissime  orare  pro  nobis. 

EPISTOLA  UI. 

PHiEPOSITO. 

(e)  E.  noster  probabilia  fecit  quscunque  abs  te 
gererentur,  quod  mihi  cordi  fuit,  moneoque~te  ut 
sicut  coepisti,  in  otTlcio  sincera  iide  permaneas.  Fu-  p 
riosam  illum,  super  quo  scripsisti,  quia  etiam  pce- 
nitens  suspectus  mihi  est,et  germana  sanctitate  us- 
que  ad  fastidium  8atiamur,vehementer  me  recusa- 
turuaa  cognosce :  ac  si  se  ingesserit,  ne  tridui  mo- 
ras  exceiat  csteris  persuade ;  quia  quod  tolercmus 
non  opua  est  nobis  extrinsecus  quaerere. 

EPISTOLA  LIII. 

AD   DOMNUM   REGEM  GAROLUM. 

Prscellentissime  rex.  Licet  tacendo,  loquendo  ac 
sMsribendo,  nihil  hactenus  profecerim,  tamen  quia 
Dei  causa  est  quam  ago,  quicscere  non  audeo.  Pro 
vestra  salute  ac  prosperitute  vos  admoneo  et  sup- 

(a)  Ad  Trajectum.  Vide  qus  ad  superiorem  episto- 
lam  adnotata  sunt. 

(6)  Becipiendse  celUe.  Nondum  ergo  cellam  sancti  D 
Judoci  receperat  Lupus  anno  847,  tametsi  prsce- 
ptum  Garoh  Galvi  diu  ante  datum  esset  ob  cam  cau- 
sam.  Ergo  nondum  Odulphus  erat  mortuus,  neque 
beneficium  aliud  a  principe  acceperat. 

(c)  E.  noster.  Hic  reddiaimus  bona  fide  codicem 
ms.  Nam  editio  Massoni  ita  habebat :  Frater  noster 
prob,  Sincerior  videtur  lectio  vetusti  codicis^ideoque 
eam  retineri  debere  visum  est. 

(d)  Sancto  Petro.  Quia  monasterium  Ferrariense 
dicatum  est  sancto  Petro.  Timendum  autem  Lupo 
non  erat,  ne  ita  familiariter  habitus  Petrus,  ut  par- 
vulus  vocetur,  cum  parvulo  nostro  sancto  Petro ;  ti- 
mendum,  inquam,  non  erat  ne  hinc  Petrus  Lupo 
sabirasceretur.  Divo  tamen  Tiberio  displicuisse  po- 
tuit  similis  familiaritas  in  Gotta  Messalino  qui,ut  re* 
fert  Tacitus  in  ae^to  Annalium  libro,  querens  de  po- 


plex  flagito  ut  vosmetipsos  liberetis  periculo.mequo 
devotissimum  vobis  famulum  secundum  frequentcs 
vcstras  promissiones  asperrimo  pubievetis  ln!:or^. 
Quae  beatffi  memorifie  pater  ve8ter,intercedente  glo- 
riosa  matre,  peregrinis  et  Dei  servis  05  largiti  sunt 
ob  redemptionem  animarum  suarum,  hasc  afHicti 
variis  necessitatibus,  quatuor  annorum  spatio.quia 
omnes  adesse  non  possunt,  per  me  reposcunt  a  vo- 
bis.  Ut  ipsa  etiam  eorum  verba  sciatis,  dicunt  inju- 
stum  essc  ut  a  vobis  fame  torqueantur  et  frigore, 
cum  assidue  pro  vestra  temporali  et  pcrpetua  salute 
cogantur  orare,  nec  vos  omnico  consecuturos  fclici- 
tatem  quam  desideretis  donec  cum  parvulo  nostro 
(d)  sancto  Petro  in  gratiam  amicitiae  redeatis.  Ac  ne 
putctis  eos  jocari,  serio  confirmant  senes  nostri  ex- 
perimento  se  proprio  comperisse,  idque  sibi  pueris 
asenibus  esse  traditum,  quod  quicunque  monasterio 
nostro  insigne  aliquod  intulerit  damnum,  nisi  cito 
resipuerit,  magnum  mcurrerit  incommodum,  aut 
sanitatis,  et  vitie  pertulcrit  dispendium.  Ne  igitur 
tali  re  aut  similibus  vestram  impediatis  prosperila- 
tem,  nec  servorum  Dei  penuriam  contemnatis,  nec 
salutcm  vestram  dubiam  faciatis.  Reddite  potius 
Deo  vota  vestra,  dum  polestis  ;  ad  cujus  judicium 
nimis  tremendum  quotidie  proporatis  nobiscum,  in 
quo  absque  respectu  dignitatum  aut  personarum 
unusquisque  recipiet  quod  meretur.  Vita  hffic  brevis 
et  incerta  est,  et  juniores  vobis  quotidie  moriuntur. 
Ipse  vero  Deus  promittit  et  minatur  :  Qui  glorificat 
mCy  glori/icabo  eum;  qui  autem  contemnunt  me,erunt 
ignobiles  (/  Reg,  i\).  Ad  virilem  ©tatem  perducti  estis. 
Ne  timcatis  justitiam  facere,  ut  per  eam  thronus 
vester  firmetur.  Domine  mi  rex,  considera  quod  si- 
cut  nuper(^)in  exhortatione  prudenter  dictum  est, 
jam  pater  es,  et  in  magnis  adhuc  versaris  laboribus  ; 
et  talem  te  omnibus  exhibe  ut  boni  te  cupiant  et 
optent  videre  fortunatum  06  atque  felicem  avum, 
et  post  hujus  vitffi  transitum,  coelestis  patriffi  pos- 
sessorem. 

EPISTOLA  LIV. 

NECESSARTO. 

Non  ignorabam  haud  aliter  te  quam  volebam 
quamque  oportebat  facturum,ct  maleficia  ilhus  per- 
ditissimi  maxima  ingenti  auctoritate  prffiventurum. 

tentia  Manii  Lepidi  ac  L.  Arruntii,  addidit  :  IHos 
quidem  Se^mtus,  me  aulem  tuebitur  Tiberiolus  meus. 
Matthffius  Parisius  ad  annum  801  refert  quemdam 
theologum,  cum  disseruisset  publice  dc  mysterio 
Trinitatis,videretautemauditoressibiapplaudentes, 
in  hffic  verba  lemere  erupi&se  :  0  Jesule,  JesulCy  quanr 
tum  in  hac  quxstione  confirmavi  leijem  tuam  et  exal- 
tavi  /  Apud  Bohusiaum  Baibinum  in  Historia  S.  Ma- 
riffi  Montis  Sancti  iegimus  Jesulum  pro  puero  Jesu. 
Ripamontius  vero  parte  secunda  Historiarum  Eccle- 
siae  Mediolanensis,  pag.  57,  scribit  dffimonem  in 
corpore  mulicbri  habitantem,  cum  posteam  frustra 
deductaai  ad  sancti  Syri  reliquias,  ad  sanctum  Ber- 
nardum  abbatem  Clarevallensem,  qui  tum  in  ea 
regione  erat,  adducta  fuisset,  urgeretur  autem  d«- 
mon  ut  inde  exiret,  ita  proclamasse  :  Nec  me  vellere 
potuit  antea  Syrolus,  nec  hodie  Uemardolus  pellet. 

{e)  In  exhortatione*  Vide  supra  in  notis  ad  episto- 
lam  45. 


519 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FBRRARIENSIS. 


51D 


IJade  et  tlbi  gratulor,et  omnipoteDti  Deo  si  non  di- 
gaas,  certe  quantas  possum  et  ago  et  habeo  gratias, 
qui  sic  me  nccessariis  aliqua  in  parte  destituit  ut  ta- 
men  hoc  dispendium  fidissimi  devotione  suppleret. 
Nec  vero  ille  impudenter  inimicus  solum  cavendus  et 
eludendus  est,  verum  et  hi  quos  n  uper  dubi  tando  prse- 
feci,  tua  semper  industria  confirmandi,  ut  dicto  au- 
dientes  existere  contendantiuec  sibi  ullatcnus  reniti 
tutum  arbitrentur.Vultus  noster,cum  redieril,forsi- 
tan  tibi  metum  detrahet.Interim  sine  pavere  ingratos. 

EPISTOLA  LV. 

(a)    AD   MARGWAROUM   ABBATEM. 

Desid^rabili  maximaque  veneratione  suspiciendo 
Marcwardo  abbati  clarissimo  Lupus  prsesentem  et 
fiituram  salutem. 

(b)  Nithardi  adventus  ad  (c)  Silvacum,  quo  me  mo- 
nasterii  necessitas  traxerat,  veheirjenter  me  Iffiti- 
flcavit  (cujus  prffisentia  factum  est  ut  hss  litterae 
vestrdB  paternitati  redderentur),  cum  vos  esse 
07  sospites  et  communem  illium  {d)  Eigilem  ex  va- 


A  lidissima  infirmitate,  opitnlante  favore  divino,  reva- 
luisse  ostendit.  Tantam  siquidem  expertus  sum 
vestram  benevolentiam  et  liberalitatem  ut  nemini 
quam  vobis  me  majorem  debere  sentiam  devotio- 
nem.  Verum  quanquam  temporis  malitia  obstiterit 
ne  possem  hactenus  obsequiis  pandere  quod  me- 
rito  concupisco,bonitate  vestra  prsfisus  audeo  snp- 
plicare  ne  ad  regem  nostrum  venire  gravemini : 
quia  et  res  vestras  forsitan  recuperare  poteritis,  et 
nobis  in  recipienda  cella  sancti  Judoci  prodesse  pln- 
rimum  ;  super  qua  et  vobis  jam  et  mihi  saepisBime 
et  (e)  Ludovico  nuperrime  tam  serio  promisit  ut,  si 
adesse  dignomini,  diiationis  nullum  possit  invenire 
perfugium.  Ita  et  rei  discrimine  terrebitur,  quod  et 
peregrinis  nobisque  monachis  a  suo  patre  et  matre 

j.  relicta  stipendia  sustulit ;  et  promissionum  suarum 
serie  constringetur,  ut  saltem  tunc  faciat  qnod  olim 
se  fatturum  spopondit.  Pridie  Kalendarum  Decem- 
brium  ad  comitatum  aocessi ;  et  ingentibos  dispen- 
diis  atque  laboribus  cum  rege  versor  assidue  spes 


(a)Ad  Jfarn^are/um.AbbatemPrumiensemyUt  dixi- 
mus  ad  epistolam  ^uintam. 

(6)  Kithardi.  Dubitare  videtur  V.  C.  Paulus  Peta- 
vius  in  Syntagmate  de  Nithardo,  Caroli  Magni  ne- 
pote,  an  de  eo  intelligendus  sit  hic  iocus  Lupinus. 
MonasteriiquippeCentuIensisindioecesiAmbianensi 
monachum  fuisse  hoc  suadebat,  quod  An^ilbertus, 
Nithardi  nater,  monasterium  illud  amplificaverat, 
illicque  abbus  fuerat,  ibidemque  sepultus.  Prsterea^ 
Nithardus  ipse  abbas  fuit  Centulensis.  Et  tamen  vi- 
dehat  Petavius,  ex  hac  Lupi  epistola  colligi  posse, 
Nithardum  eumdem  monachum  Prumiensem  potius 
fuisse  quam  Centulensem.  Ego  crediderim  Nithar- 
dum  B.  Benedicti  institutum  arripuisse  in  monas-  C 
terio  Centuiensi,ob  memoriam  patns;  postea  vero, 
ob  magnam  Marcwardi  famam,secessissein  monas- 
terium  Prumiense,  non  ut  monachus  illic  esset,sed 
ut  hospitem.  Dein,  reversus  ad  suos,  abbas  Centu- 
lensis  factus  est ;  obiitque  anno  855,  ut  existimat 
idem  Petavius.Scripsit  libros  quatuor  de  dissensio- 
nibus  filiorum  Ludovici  Pii,  ad  Carolum  Calvum 
Francorum  regem.  Nam  ab  istius  partibus  stetit 
adversus  Lotharium  et  Ludovicum,honoribus  etiam 
ab  eo  auctus. 

(c)  Silvacum.yiWsim  regiam  in  pago  Laudunensi, 
ut  ex  Hincmari  Laudunensis  epistola  ad  Rhemen- 

.  sem  collegit  Sirmondus.Quarerecte  hinc  concludit 
idem  vir  eruditissimus  allucinari  eos  qui  Silvacum, 
sive  Silvaticum  (utroque  enim  nomine  appellata 
reperitur  haec  villa)  confundunt  cum  Silvanecto. 
Siivaci  rursum  meminit  Lupus  in  epistola  57.  Vide 
Mabillonium,  lib.  iv  de  Re  diplom.,  pag.  324. 

(d)  Eigilem.  Qui  Prumiensis  dein  abbas  fuit  post  J} 
Marcwardum  anno  853,  ut  Regino  tradit.  Anno 
dein  855,  Lotharius  impcrator,  Ludovici  Pii  filius, 
monachum  se  fecit  in  Prumiensi  monasterio,  cui 
tum  praeerat  hic  noster  Egil.  Regino  :  «  Anno  Do- 
minicae  incarnationis  855,  Lotharius,  convocatis 
primoribus  regni,imperium  filiis  suis  divisit.Ludo- 
vico  Italiam  tradidit,  eumque  imperatorem  appel- 
lari  fecit.  ^quivoco  vero,  id  est  Lothario,  regnum 
quod  ex  suo  nomine  vocatur  concessit.  Carolo  au- 
tem,  qui  junior  natu  erat,  Provinciae  regnum  lar- 
gitus  est.  Dispositis  itaque  ataue  ordinatis  regni  ne- 
gotiis,  valedicens  suis,  munaum  reliquit ;  atque  in 
Prumiam  monasterium  veniens,  comam  capitis  de- 
posuit;  habituque  sanctffi  conversalionissuscepto>in 
religionisprofessionediem  clausitextremum  iii  Kai. 
Octobrts.  »  Sed  hic  accipe  veterem  fabellam  monachi 
Engolismensis  :  iC"  Lotnarius  imperator  sgrotans, 


factus  est  monachus  in  Prumia  monasterio  pro  eo 
quod  patrem  de  imperio  ejecerat  et  carceratum  te- 
nuerat.  Quo  mortuo,  de  anima  ejus  altercatio  visa 
est  a  fratribns  intcr  angelos  malignoa  et  benignos. 
Sancti  angeli  dixerunt :  Nos  non  misit  Dominus  ad 
imperatorem,  sed  ad  monachum.  Vos  accipite  im- 
pcratorem,nos  nobiscum  ducemus  monachum.Aa- 
geli  sancti  secum  duxerunt  animam.  Daemones  ac- 
ceperunt  corpus  et  violenter  a  domo  extrahere 
cunctis  videntibus  coeperunt ;  sed  orationibus  fra- 
trum  fugati,  evanuerunt,  »  Aliquot  post  annisEijil 
abbas  renuntiavit  regiminimonasterii  Prumiensis, 
ut  fidem  facit  Regino  his  verbis  :  «  Anno  Dominics 
incarnationis  860,  Egil  abbatiam  Prumieasem  sua 
sponte  dimisit.  »  Reversus  dein  in  Franciam,  fa- 
ctus  est  archiepiscopus  Senonensis  post  Venilonera. 
Odorannus  in  Chronico  :  «  Anno  865  obiit  Wenilo 
archiepiscopus  Senonum,  qui  Ludovicum,  fratrem 
CaroIi,unxit  in  regem  in  Rurgundia.Huic  successit 
Egil  abba.  Anno  870  obiit  domnus  Egil  arcbiepi- 
scopus,  qui  privilegium  sancto  Petro  fecit  de  altare 
Alsonis  villa;.  Hic  Lothario  junioie  concedente,  et 
Trejectensium  [lege,  Treverensiumj  Episcopo  ju- 
bente,ex  ipsius  dioecesi  et  monasterio  quod  dicitur 
Promia  assumptus,  a  Carolo  rege  in  monasterio 
Flaviniensi  abba  est  constitutus.  Postea  SenonuiQ 
archiepiscopus  ob  sui  merita  factus,  quiescit  ia 
monasterio  sancti  Petri.  »  Vide  etiam  charlam  Ei- 
gilis  de  fundatione  monasterii  Corbiniacensls  in 
tomo  IV  Galliae  Christianae.  Chronicon  sancti  Petri 
Vivi  Senonensis  :  «  Anno  865,  Wenilo  archiepisco- 

Rus  obiit,  scpultusque  est  apud  VailiiiaBy  quinto 
onas  Maii,  in  crypta  sanctae  AnastaaiiB  vii^inis. 
Huic  successit  in  episcopatu  domnus  Egil  monachus, 
omni  bonitate  conspicuus.  »  Ad  eum  adhoc  mona- 
chum  exstant  Lupi  epistolae  105  et  109. 

(e)  Ludovico.  In  manuscripto  pro  Ludovico  legitur 
ad,  kal.j  in  epistola  vero  88,  Aaalh.  Id,  quia  divi- 
nare  uUra  non  potui  quonam  modo  explicandum 
sit,  adnotandum  esse  existimavi.  Nam  alioqui  Ludo- 
vici  nomen  non  est  inutile  hoc  loco  ;  quippe  qucm 
et  amicum  valde  Lupo  fuisse  conatat»  et  an  eo  ftt- 
quenter  sollicitatum  ut  se  monachosqae  gratia,qtt«> 
apud  Karolum  Calvum  flagrabat, juvaret  ad  recupe- 
rationem  cellffi.  Propter  hano  causam  nihil  mutare 
voluimus.  Quis  porro  fuerit  hic  Ludovictts  vide  au- 
pra  in  Notis  ad  epistolam  22.  Huyus  tamen  Adaib. 
opera  praeoipue  recuperatam  oellam  •aocti  Judoci 
hic  et  m  alia  epiatola  profltetur  Lopm 


\ 


511 


EPISTOLiE. 


522 


raea8di(rerentepropterabseiitium,utfatctur,Oduin.  A 

Is  langucre  dicitur,  ncc  tam  pcriculoso  ut  vel  ad- 

monitus  corrigatur,  quod  optarcnius,  nec  tam  gra- 

viterut  moriatur,  quod  propter  cjus  (a)  ccrtissimam 

damnationem  doleremus.  Properate  itaque  ut,  quo- 

niam  propiores   aliquantulum   farti    sumus,  post 

tanta  spatia  desideratis  rcfovear  alloquiis,et  vcstro 

Rnnisu,  auctorc  divina  gratia,  liberer  angoribus  vix 

fercndis.  Tales,  quseso,  nostris  estote  pneris  quales 

non  modo  nostris,  vcrum  etiam  vulgo  fuistis  omni- 

bus  pfiternitatem  vestram  pic  quoBrontibus.  08  Exi- 

guilatis  meae  nomine  charissimum  Eigilem  et  rcli- 

quos  omnes  fratres  dignamini  salutare.Laboriosis- 

simumdifTicillimo  tempore  negotium,  prcesertim  ni- 

hilmcritus,  vobis  imponere  haudquaquam  pra?sum- 

psissem,  nisi  quod  rex  noster  vos  ad  colloquium  p 

invilaret  compcrissem  ;  adco  ut  mihi  quoque  hoc 

tempore  prajccperit  ut  si  forte  ad  monastorium  no- 

strum  accederetis,  ad  se  vos  deducendos  curarem ; 

utquc  licentiam  impetraturi,  inter  alia  commode 

impcratori   suggerere   possctis  a  mc  fratribusquo 

nostris,  qui  pro  eo  semper  oremus,  vos  precibus 

rali[»ari;ut  quoniam  (6)  de  loco  nostro  sitis,  a  quo 

vos  corpore  duntaxat  ecclcsiastica  utilitas  abduxe- 

ritjisque  diminutionc  facultatum  vohemcnter  atte- 

nuplur,  alque  rcligioni  paupertasinipcdinjcntosit, 

intercessionisopcm  instaurationi  cjus  iniponsissimo 

slufiio  conreralis.  Vale,  dominc  Patorque  charissi- 

me,  Lupique  tui  semper  benigne  mcmincris. 

EPISTOLA  LVL 

(C)  RATBKRTO   ABBaTI.  n 

Bonis  omnibus  aniplectendo  Ratberto  Lupus  in 
Domino  salutem. 

Habita  diligentcropportunitatis  ratione,suggcssi 
fiominorcgijanaitente  Vulfegiso  nostro,  superivone 
id  V03  postulare  ut  quoniam  nec  ad  monasterium 
remeasset,etverisimile  esset  eum  quaj  fuerit  solitus 
iltfrare,  si  quando  reverti  tentaret,  ne  in  sui  alio- 
nimquepcrniciempotestatis  ejus  proDsidio  muniret. 
Siquidem  csset  indignum  ejus  niajestate,  nisi  resi- 
piscenlibus,  perversis  aperire  acccssum,  00  nedum 
inipunitatis  indulgere  securitatem.  llle,  quo  solet 
vultu  cum  gratiosus  apparet,  post  quaedam  aiia,  jure 
se  ipsi  monacho  deinceps  negaturum  auctoritatis 


aditum  rcspondit,  quo  hactenus  uti  contempserit, 
atquo  hoc  sibi  satius  videri  ne  pereat  ut  constria- 
gatur  convenienti  custodia  priusquam  societatis 
communionom  recuperet.  Nos  vero,  tametsi  ofTerret 
qucB  sperare  vix  omnino  possemus,  idque,  ut  par 
erat,  amplcctercmur,vos  nec  citra  decrctum  Reguln 
subsistcre  nec  ultra  velle  progredi  constanter  astru- 
ximus.  De  liboralitate  vestra  quid  sentiam  nolui 
praecipiti  declarare  prajconio,  donec  experirer  an 
copia  piscium,qusB  ventura  erat  cum  maxima,tum 
otiam,  utopinabar,  optima,  mei  supcrgredereturia- 
gcnioli  facultatem. 

EPISTOLA  LVIL 

EIDEM. 

Diloctissimo  abbati  Ratberto  Lupus  omnimodam 
salutem. 

Quod  (lagitastis  exsequi  absquo  dilatione  con- 
tondi ;  cvolutisque  ratiocinationibus  multis,  ad  hanc 
virum  compuli  conditionem  ut  non  modo  noceat  ni- 
hil,  verum  ctiam  prosit  plurimum,  si  ergaejus  pro- 
pinquum,qui  tonipofc  tiimultusdiscossit,  etinstau- 
rata  pace  rcvortorotur,  benigni  exstiteritis.  Id  vos 
etlibciilor  facturosetin  omnibus  qiiaj  jubcredigna- 
rctur  obsccuturos,  dum    ojus   gratia   frueremini, 
fiducialilor  spopondi  ;atquo  oo  usque  institi  donec 
rirmisroine  promitt-n-et  nihil  se  vobis  offocturum, 
nisi  prius  mecum  causam  conferret.  100  Ilaque 
modum  petitionis  mcaB  hoc  fine  lerminavi,  ut  si 
quando  rebclles   ejus  favoro  suas  qucrelas  fulciri 
dcposcerent,  non  vulgo  acquiesceret,   verum   res 
duntaxat  dignas  vcstrseconscientiasreservaret.Quae- 
dam  alia  comperi  tam  caute  revelanda  utealitteris 
comprehendcre  lutum  non  putaverim,  tamque  ne- 
cessaria  cognitu,  utquam  potestis  celerius,  praeter- 
ila  qualibct  alia  utilitate,  mihi  ad  colloquium  oo- 
currere  debeatis.  Casterum,  nisi  jam  molcstum  sit, 
profccturo  mihi  cum  rege,  si  Deus  vult,  ad  Silva- 
cum  nuntium  dirigitc ;  ut  cum  gratias  agere  ccBpero, 
uberius  dicendi  copia  frustra  conantemplurimanon 
dcstituat.  Ut  vero  epistolam  serio  claudam,  obsecro 
ne  sim  vobis  oneri  quod  nimise  familiaritatis  flducia 
multa  postulo  :  quiasivitam  et  prosperitatem  Deus 
mihi  concesserit,  non  sum  nunc  ad  accipiendum 
paratior  quam  quondam  ad  largiendum  esse  cu- 
rabo. 


<i,Ccrtissimam  dawwa/wn^.Exhujusmodi  persua-  ^^ 
sionibus  natum  est  somnium  de  damnatione  Garoli  " 
Martelli.  Existimabant  enim  tum  nonnulli  actum 
prorsus  dc  salute  ejus  qui  vel  ungue  summo,  ut  ita 
dixerim,  perstringere  auderet  bona  monastcriorum. 
Apud  Cajsarium  sane  Heisterbachienscm,  qui  ante 
'luadringpntos  annos  vivebat,Iegcrecst  multosma- 
pnatfts  a?terna    morte   damnalos  ob  eam  causam. 
^f  id  quidem  valet  in  deterrendo  aut  cxhortando. 
v^icBonifaciusMoguntinuscum  aliquot  episcopisex 
svnodo  quapiam  scribens  ad  Ethilbaldum  regcm 
Merciorumuteum  retrahatapervasione  ecclcsiarum 
etmonasteriorum,  proponit  exemplumCeolredi  Mer- 
ciorum  regis,  et  Osredi  regis  Oeirorum  et  Bcrnicio- 
[Jini,qui«ob  fracturam  monastcriorumjustojudicio 
J^^i  damnati,  de  culmine  regali  hujus  vitas  abjecti, 
"  iramatura  et  terribili  raorte  prceventi,  a  luce 

Patrol.  GXIX. 


perpctua  extranei,  in  profundum  inferni  et  tarta- 
rum  abyssi  demersi  sunt.»  Apud  Bonifacium  in  epi- 
stola  19. 

(b)  De  loco  nostro  sitis.  Itaque  Marcwardus  fuit 
primo  monachus  in  monasterio  Ferrariensi,  dein 
abbas  Prumiensis. 

(r)  Ratberto  abbati.  Veteris  Corbeiae,  in  dioecesi 
Ambianensi,  qui  sub  Carolo  Calvo  floruit,  et  integro 
nomincvocaturPaschasius  Ratbertus.  Exstatautem 
in  veleri  codice  mco  ms.Vita  sancti  Richarii,abba- 
tis  Ccnlulensis,  in  cujus  fine  heec  scripta  sunt :  E^- 
ylicit  Yita  sanciissimi  confessoris  Christi  RichariU  <* 
venerabilibus  viris  Batberto,  necnon  Alcuino  Al^inOf 
veraci  stylo  descripta,  Supplicatio  dicli  Albini, 

Dic,  quicunque  leeis  prseclari  geata  patroni  : 
Pauperis  Albani,  Cnriste.  memeoto  tui. 

n 


m 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 
EPISTOLA  LVIII.  X  EPISTOLA  LX. 

AD  EUMDEM. 


524 


EIDEM. 


Quod  petiistis,  necdum  regi  suggessi,  quod  op- 
portunitas  defuit.  Maturabo  tamen  vobis,  coope- 
rante  Dco,  morem  gerere,  communi  honestate  ser- 
vata.  Bene  valete. 

101  EPISTOLA  LIX. 

AD    MARCWARDUM    ABDATEM. 

Non  ignoratis,  credo,  reges  nostros  (a)  apud  Tra- 
jectum  hebdomade  secundaQuadragesimee  celebra- 
turos  colloquium ;  quo  me  trahit  ecolesiastica  neces- 
sitas.  Qua  urgcnto,  ut  vobisjam  aliis  cxpressi  litte- 
ris,  cum  rege  quartum  ago  mensem,  ita  ut  ne  dio 
quidem  a  comitatu  abfuerim.  Prcebeat  igitur  se  mihi 
saltem  illic  desiderabilis  vestrapaternitas,ut  nostra 
familiariter  viva  tamen  voce  valeamus  cognoscere, 
Si  quid  prjeterea,  ut  passim  soletis  omnibus,  nobis 
quoque  facultas  fuerit  impendere,  libentcr  nos  ac- 
cepturos  cognoscite.  Debent  enim  parentes  thesauri- 
%are  filiis{llCor.\\\)j  ut  fallere  nescia  divini  Spiri- 
tus  confirmat  auctoritas.  Benigne  mei  mcmores 
cupio  vos  valere  feiiciter. 

(a)  Apud  TrajecL  Vide  nolas  ad  epistolam  15. 

\b]  MarciuardOy  abbati  Prumiensi,  ut  jam  dictum 
est.  Ilii  ergo  gratias  agit  Lupus  pro  missis  donisquse 
ab  eo  petierat  per  epistolam  superiorem.Interim  de 
sorte  sua  conqueritur,  (juod,  Marcwardo  inviso,  a 
Trajecto,  unde  scribitur  isthajcepistola,  ad  monaste- 
riumsuumrediturussit.Verumtamen  hunc  dolorem 
levari  ait  promissionc  Marcvvardi,  qui  rescripserat 
iturum  se  brevi  ad  Ferrarienses,  Admonet  autem 
illum  Lupus,nead  se  accedat  ante  secundam  hebdo- 
madam  Maii ;  quod  quinto  decimo  die  post  Pascha 
habenda  sit  magna  sjTiodus  apud  Attiniacum,  cui 
putat  fieri  non  posse  quin  ipse  adesse  cogatur. 

{c)  Pascha.  Quod  hoc  anno  incidit  in  dicm  iv  Id. 
Aprilis. 

{d) Synodusmagna.ln convcniuapud  Marsnam,ha- 
bito  anno  847,  convenerat  inter  reges  Lotharium, 
Ludovicum,  et  Garolum,  ut  ad  firmanda  ea  quae  in 
conventu  isto  acta  fucrant,  commune  placitum  sive 
generalis  conventusin  civitateParisiorum  ageretur 
m  sequenti  festo  sancti  Joannis.  Ergo  Garohis,  ut 
res  civiles  et  ecclcsiasticas  regni  sui  disponeret  ante 
conventum,  ut  in  commune  dein  cum  fratribussuis 
consuleret,  synodum  magnam  apud  AUiniacum  me- 
diotemporiseongregarcdeliberaDat,habendamvide- 
licet  decima  quinta  die  po&t  Pascha,id  est  viii  Kal. 
Maias.  Non  arbitror  tamen  eam  synodum  fuisseha- 
bitam,  iit  neque  Parisiensem.  Nam  tametsi   reges 
pacem  veluti  lirmassent  apud  Marsnam,  discordia 
tamen  dein  fuit  inter  Lotharium  et  Garolum,  ut  do- 
ccntAnnales  Fuliensesad  annum  847.  «Hic  annus 
a  bellis  quieyit,  qnem  Hlotharius  ct  Hludovicus  mu- 
tua  familiaritate  transpjrerunt.  Naiu  uterqueeorum 
ad  domum  alterius  invituiui?,  conviviis  et  muneribus 
rcgiis  honoratus  est.Hludovicus  tamen  Hlotharium 
et  Karlum,  ita  ut  voluit,  pacificare  non  potuit,  re- 
nuente  Hlothario  proptcr  injuriam  sibiaGisalberto 
vassallo  Karli  in  raptu  filiac  sum  factam.»  Tandero 
rediit  iterum  concordia  apud  Marsnam  anno  851. 
(e)  Atliniacumy  palatiuin  regium,  in  difficesi  Rhe- 
mensi  situm,  ut  dictum  est  ad  epistolam  49. 

{f)  Ne^uaquam  patientur.  Itaque  sanctissimi  Eccle- 
siajGalhcanaBantistitesadeomagnifaciebantLupum 
nostrum,  ut  eum  spectarent  veluti  conditorem  cano* 


Gharissimo  Patri  (b)  Marcwardo  Lupus. 

Officiosa  humanitas  vestra  vicit  petitionemmeam, 
quae  leviter  tetigit  quod  temporis  poscebat  necessi- 
tas.  Proinde  fuit  ea  gratior  quam  sstimare  valeaat 
srumnarum  expertes.Molestissime  autemferoquod 
vobis  non  visis  discedo.Quanquamconsolaturmeam 
moesiitiam  quod  post(c)  Pasohanostramvosvisita- 
turos  pollicemini  parvitatem.  Gommode  autem  etme 
prssente  109  id  vos  facturos  puto,  si  secaQda 
hebdomade  mensis  Maii  iter  ad  nos  arripiatis.Nam 
quinto  dccimo  die  post  Pascha((f)synodasmagiia,ut 
aiunt,apud  (<?)  Atliniacum  celebrabitur;cuimeabe5se 
P  (/■)  nequaquam,  ut  credo,  nostri  praesules  patienlur. 
(g)  De  cella  nostra  nihil  aliud  paternitative8tr»pos- 
sum  exprimere  nisi  quod  promissionum  ubertasspes 
nobis  varias  pcne  quotidie  pariat^  et  quod,  sicutom- 
nium,pra3ter  malorum,illius  quoque  rei  efTectusin- 
ccrtus  sit.  Abbas  monasterii  quod  Germanice (A] Sa- 
ligstat  appellatur,cui  nomen  est(t)  Ratlegio,pari«m 
quamdam  cujusdam  libri  facietmihidescribi,eam- 
que  vcstro,  mihi  reddendam,  nuntio  se  traditorum 
promittit ;  atque  obsecrat  ut  tabulas  quas  Hilpericus 

num,atque  adeo  ejus  praesentiam  in  synodis  neces- 
sariam  quodam  modoexistimarent.Jamenimexpe- 
rimcntum  sacrs  eruditionis  fecerat  in  canonibus 
concilii  Vernensis,  ut  ad  epistolam  42  dictum  est. 
(g)  De  cella  nostra.  Id  est,  sancti  Judoci,nondum 
ergo  ea  Lupo  reddita  fuerat,  tametsi  illi  bona  spcs 

p  afuilsisset  recuperatum  iri  in  conventu  Trajcctensi, 

^  ut  patet  ex  epistola  51. 

(Jk)  Saliqstat.  Hodie  Setigenstattf  Monasterium  esl 
in  dioeccsi  Moguntina,  ad  Mcenum  amnem  situm, 

guod  oppido  nomen  fecit.  Gonditum  autem  fuil  ab 
ginhardo,  Garoli  Magni  notario,  qui  primus  illic 
abbas  fuit. 

(/)  Ratlegio. UujusaLhh&iis  SeligenstadiensisnomeD 
omissum  est  in  editione  Massoni.  Exstat  autem  in 
codice  manuscripto.  Successit  Eginhardo,  quieum 
vocat  Ratleicum  in  actis  translationis  sanctorum 
martyrum  MarcelUni  et  Petri.  Assentior  enim  eru- 
dito  vero  et  diligenti  Ghristophoro  Browero,  q^i 
Ratlaicum  abbatem  Scligenstadiensem  eumdem 
prorsus  esse  censet  quem  Eginhardus  in  Actisilhs 
vocat  suum  notarium,  lib. !,  cap.  11.  Ratlaici  epita- 
phium  composuit  Rabanu8,arcniepiscopusMoguQ* 
tinus,  quod  sic  habet  : 


En  servus  Christi,  R)itlaicus  nomine  dictus, 
n  Gorpore  bic  pausat,  spiritus  alta  petit. 

Presbyter  hic  fuerat,  BOphise  et  sludiosus  amalor. 

OfOcium  abbatis  et  bene  gessit  opus. 
SoUers,  ac  slrenuus,  divineB  dogmata  legis 

Scrutando  didicit,  atque  alios  docuit. 
Is  cx  Colonia  adveDiens,  regi  en  Ludovico. 

ConjuDctus  valde,  utilis  huicque  fuit. 
Plurss  nam  docuit  verbis,  et  scribere  fecit 

Qu8B  fuerant  apta  plurlma  ad  ofQcia. 
Nam  juvenis  vitam  haDclinquens,  migravitadsthn, 

Atque  ibi  cum  Ghristo  gaadia  yera  teoet. 

Vidos  hic,  lector,  Ratlaicum  commendari  ob  stu- 
dium  Scripturae,  quod  videlicet  diligenter  describi 
curavcrit  optimorum  auctorum  lucuDrationes.Qu» 
observatio  multumillustratlocumistum  Lupi,qniait 
Ratlegium  cam  in  se  curam  suscepisse  ut  partem 

uamdam   cujusdaTU  libri  Lupo  faceret  describi. 

um  ex  cpitaphio  discimus  eum  immatura  morte 
ereptum. 


? 


m 


EPISTOLiE. 


SS6 


pictor(a)beatisvovitmaftyribus,hebdoinada  secun-  a 
da  post  Pascha  ipsi  dirigere  dignemini.Quod  etiam 
causa  petitioDis  me»  vos  maturare  cupio  ;  ut  cum 
ad  nos  vencritis^prsefatam  partem  ipsius  libri  nobis 
afierendam  curetis.  Jn  pueiis  multum  nobis  prss- 
titeritis,  si  quod  coepistis  paterna  pietate  non  gra- 
vemini  consummare.  Gapitis  autem  dolorem  nepoti 
meo  parcitas  potus  forsitan  detrabet,  si  ejus  appe- 
tentior  fuerit  deprebensus.Alioqui  nostro  curandus 
re8ervabiturmedico,quiomnes,quarum  nuUam  non 
ignorat,depellere  se  posse  confidit  infirmitates.ln- 
tegerrime  vos  amans  felicissime  valere  desidero,et 
ut  me  semper  apud  Deum  prscipue  juvare  digne- 
miai  supplex  efflagito. 

lOS  EPISTOLA  LXL 

[h)  AD   GUIGMUNDUM   EBORACENSEM   EPISCOPUM.  Q 

Reverentissimo  magnaque  veneratione  suscipien- 
do  Guigmundo,  Eboracensis  Ecclesi®  antistiti^cun- 
ctisque  sub  eo  Domino  {c)  Dco  famulatibus  Lupus 
abbas  et  universa  coenobii  Ferrariensis  congregatio 
ia  Domino  salutem. 

Ingens  fluxit  spatium  temporis  quod,pertubatio- 
nibus  variis  crebrescentibus,societas  qu£  a  pr^cces- 
soribus  nostris»  auctore  Domino,  inita  est,  nulla 
prster  orationes  protulit  indicia  charilatis.  Nunc 
autem  aperiente  se  gratia  pacis,et  reccpta  cella  san- 
cti  Judoci^unde  et  heecscribimus,curavimus,ut  par 
fuit,priores  certare  officio,  vosque  sive  ad  repeten- 
dam  sive  ad  declarandam  amicitiam  provocare.  Ac 
primum  illud  aate  omnia  suppliciter  poscimus,ut  et 
in  privatis  et  in  publicis  precibus  nostri  niemores  Q 
esse  dignemini.  Deinde  voiumus  ut  vicissim  nobis 
prestare  studeamus  quidquid  gratiosam  fore  litteris 
utrinque  directis  constiterit  et  facultas  permiserit. 
Maturate  igitur  vestram  nobis  pandere  voluntatem, 
utetad  morigerenium  vobis  continuo  praeparemur, 

(a)  Beatus  marlyribus. Id  estySanctisMarcellinoet 
Petro,  quorum  sacrae  relic^uifle  exatant  in  basili- 
ca  monasterii  Seligenstadiensis,  illuc  delats  cura 
Eginhardi  anno  82/,  ut  tradit  auctor  Annalium  Ful- 
densium  his  verbis  :  ■  Gorpora  beatorum  Christi 
martyrum  Marcellini  et  Petri  mense  Novembri  in 
Franciam  allata  sunt. »  Eam  basiiicam  incepit  Egin- 
bardus ;  Ratlaicus  perfecit.  Hilpericus  vero  pictor, 
ut  docet  Lupus,  tabulas  voverat  ad  ornandam  basi- 
licam.Rabanus,  hymno  24,de  sanctis  Marcellino  et 
Petro  : 

Hos  Christi  testes  Romana  ascivit  ab  urbe  D 

Vir  probus  Amhardus^constituitque  locum. 

Cajns  successor  perfecta  presbyter  aula 
Batlaicus,  sanctis  condidit  hunc  titulum. 

(6)  Ad  Guigrnundum.  Eboracensem  episcopum  in 
Ao^lia.  Nulla  illius  mentio  exstat  apud  Willelmum 
MaTmesburiensem,  praeter  nudum  nomen.  Vocatur 
autem  iilic  Wimundus.  Obiit  anno  854,  ut  tradit 
Mattha^us  Westmonasteriensis.  Franciscus  Godwi- 
Qus^episcopus  Herefordenais  scribit  eum  in  cathedra 
Eboracensi  successisae  Vulsio,iilicque  sedisse  annis 
septemdecim.  In  veteri  catalogo  archiepiscoporum 
Eboracen8ium,qui  in  lucem  prodiit  opera  ab  bene- 
ficio  E.P.Labbei,hffiC  leguntur:  «  Post  Eanbaldum 
Vulsius  rexit  archiepiscopatum,Eanredo  regnante. 
Morieas  autcmVulsius^Wimundum  habuit  succes 


ct  fructu  dilectionis  Dominus  Deus  noster  glorifice- 
tur  ac  delectetur.  Gupio  vos  valere  feliciter,aman- 
tissimi  Patrcs. 

104  EPISTOLA  LXII. 

(d)   AD  ALTSIG.   ABBATEM. 

Venerabili  Altsig.  abbati  Lupus  monasteriifieth- 
lehemitici  sive  Ferrariensis  in  Domino  salutem. 

Jngenti  clementia  Dei  nostri  discordias  peste  miti- 
gata,  qus  totas  Gallias  Germaniamque  hacienus 
vexavit  atrociter,  inter  ipsa  pacis  exordia  fcBdus 
quod  inter  nostram  vestramque  olim  fuit  Ecclesiam 
directis  ad  reverentissimum  Guigmundum  episco« 
pum  litteris  studui  renovare.  Quia  vero  vos  amore 
sapientiffi,cujus  et  ego  sum  avidu8,flagrare  comperi, 
vel  secundum  illud  Tullii,  pares  cum  paribus  faeile 
congregantur,  vel  juxta  receptae  Scripturae  assertio- 
Tiem,Omne  animal  diligil  sibi  simile,sic  omnis  hamo^ 
hac  epistola  meam  o£fero  et  vestram  expeto  amici- 
tiam,  ut  nobis  vicissim  cum  in  sacris  orationibus, 
tum  etiam  in  quibuslibet  aliis  utilitatibus  prodesse 
curemus.Atque  ut  quod  polliceor  vos  exsequamini 
priores,  obnixe  flagito  ut  quaestioncs  beati  Hiero- 
nymi,quas,teste  Ca8siodoro,in  Vetus  et  Novvm  tes- 
tamentum  elaboravit ,  (e)  Bedas  quoque  vestri  simi- 
literquo^stiones  in  utrumqueTestamentum,itemque 
memorali  Hieronynii  libros  explanationum  in  Jere- 
miam,prster  sex  primos,qui  apud  nos  reperiuntur, 
cd3teros  qui  sequuntur;  prseterea  Quintiliani  Insti- 
tutionum  oratoriarum  libros  xii,  per  certissimos 
nuntios  mihi  ad  cellam  sancti  Judoci,quae  tandem 
aliquando  nobis  (f)  rcddita  est,  dirigatis  tradendos 
Lantramno,  qui  bene  vobis  notus  lOft  est,  ibique 
exBcribendos  vobisque  quam  poterit  fleri  celeriua 
remittendoB.  Quod  si  omnes  non  potueritis,  at  ali- 
quos  ne  gravemini  destinare,  recepturi  a  Deo  pre- 
mium  implctae  charitatis,a  nobis  autem  quamcun- 

sorem,  preefato  rege  regnante.  Gui  decimo  sexto 
episcopatus  sui  anno,morienti  Wlfhere^successit  in 
arcbiepiscopatum.  » 

(c)  Deo  famulantibus,  Id  est,  monachis  Ecclesia 
Eboracensis.  Nam  tum  monachorum  plena  erant 
omnia  apud  Angios,  ex  instituto  B.Auffustini.  Erat 
autem  magna  societas  inter  monachos  Eboracenses 
et  Ferrarienses  :  auam,quod  interrupta  esset^redin- 
tegrari  postulat  Lupus.ltaque  abbas  iile,  ad  quem 
scripta  est  sequens  epistola,  erat  abbas  monacho- 
rum  EcclesisB  Eboracensis. 

(d)  Ad  Altsig.ln  editione  Massoni  legitur,i4(i^ito'- 
gum  abbatem.  Ego  vero  nolui  recedere  a  scriptura 
veteris  codicis.Erat  autem  illc  abbas  monachorum 
Ecclesiae  Eboracensis,  ut  dixi. 

(e)  Bedx  vestrL  Id  est,  ex  Anglia  vestra  oriundi, 
illicque  nati.Fuit  autem  vir  magni  nominiB,ut  lip- 
pis  otiam  tonsoribusque  notum  esse  arbitror.  Obiit 
anno  735,  hoc  est,  centum  plus  minus  annis  ante 
quam  Lupina  istbaec  cpistola  scriberetur.Vide  Lab- 
beum  in  Dissertatione  nistorica  de  scriptoribus  ec- 
clesiasticis  et  notas  nostras  ad  epistolam  76  Lupi. 

(J)  [leddita  est.Uinc  colligitur  eam  epistolam  non 
esse  scriptam  ante  annum  847.  Nam  ex  epistola  5^1 
constat  nondum  Lupo  redditam  cellam  S.  Judoci, 
quo  tempore  reges  ad  Tr^ectum  conventuri  erant. 
Id  vero  colloquium  habitum  est  initio  anni  847,  ut 
adnotatum  est  ad  epistolam  quinquageBimam. 


527 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FEHRARIENSIS. 


m 


que  posBibilem  duntaxat  cesBeritis  vicem  tanti  labo-  A 
n8.Valete,no8que  moi  ut  se  opportunitas  obtulerit 
exoptabili  responso  latiflcate. 

EPISTOLA  LXIII. 

(a)  AO   PRUDBimUM  BPI8G0PUM. 

Gharissimo  suo  Prudentio  Lupus  in  Domino  sa- 
lutem. 

Septimo  Idus  ApriL,(6)HeriboIdu8  episcopus  pau- 
lo  ante  regressus  a  regOymandavit  mihi  ex  prscepto 
ejusdem  regis  ut  quoniam  se  ipse  (c)  legationis  fun- 
ctione  absolvisset^eamdem  nos  strenue  ac  celeriter 
(d)  exsequeremur,ut  in  conventu  generali  memora- 
tuB  rex  de  singulis  locis  posset  certior  fieri.  Itaque 
quia  et  tempus  appropinquat,  nec  sine  difflcultate, 
maume  propter  equorum  pabulum,colloqui  possu*  n 
muB,nec  vero  ante  copiam  herb<e  quod  jubetur  in- 
choare,  et  valetudinem  vestram,  et  quid  super  hac 
re  vobis  placeat  continuo  directis  litteris  declarate. 
Ut  autem  hinc  meam  sententiam  vobis  aperiam, 
supervacuum  Judicio  loca  quorum  statum  Jam  per- 
speximuSyiterum  adire,  quando  nulla  sit  correctior 
BubBecuta,et  in  Aurelianensi  ac  Senonico^  et  vestro 
ac  nostro  pago,restent  quaedam  coenobia  in  quibus 
tempus  interim  terere  possimus,  ut  sicut  in  alits 
locis,  ita  et  in  his  etiam  emendanda  per  nos  rex 
cognoscat.Et  ne  in  legatis  ejus  ipsius  106  jussio 
contemnatur,8i  voluerit^sanciat.Quanti  enim  simus 
habiti,  imo  Ipse  qui  nos  miserat,  nobis  impensus 
honor  paterecitetmonasteriorum  instaurata  religio. 
Proinde  antequam  legationem  adoriamur,  regi  per 
me  de  his  qun  videbuntur  suggere  statui  et  {e)  tra-  ^ 
ctorias  accipere,  et  tunc  favente  Dei  gratia  pro- 
flcisci.Vicissim  ergo  sensum  vestrum  litteris  expri- 
mite,  ut  optimum  factu  ex  utriusque  ingenio  colli- 
gatur.lllud  autem  non  vos  fugiat,  quantumcunque 

(a)  Ad  Prudentium  episcopum.  Trecassinum,  ut 
habebat  titulus  in  editione  Massoni^et  aliunde  satis 
notum  est. 

(6)  Heriboldus  ep»a>pta.Antissiodoren8is,ad  quem 
8unt  plures  ipsius  Lupi  epistols. 

(c)  Legatumis  functione.EA  legatio  Lupi  et  Pruden- 
tii  contigit  anno  844,  ut  dictum  est  m  Vita  ipsius 
Lupi.  Quod  confirmatur  ex  epistola  32,«  Superiore 
anno,  inquit,  missus  in  Burgundiaro,decem  equos 
amisi.»  ElpiBtola  autem  illa  Bcripta  est  anno  84o,ut 
illic  adnotavimus. 

(d)  Exsequeremur, Id  est :  Quoniam  Heriboldus  epi- 
Bcopus  se  excusavit  ab  obeunda  legatione  quam  nli  D 
Garolus  commiserat,  jussit  princeps  ut  ego  tuque, 
Prudenti^eam  curam  susciperemus,  qiiam  Heribol- 
dus  detrectavit.Legatio  autem  illa  hujusmodi  erat, 
ut  legati  ilH  vice  regia  visitarent  monasteria  in  re- 

fno  Garoli  constituta,  et  si  quid  animadversione 
igQum  existimarent,  ad  principem  referrent,  ut 
diximus  ad  epistolam  12. 

(e)  Tractorias,  Missis  omnibus,  ut  ad  Capitula 
Garoli  Calvi  adnotat  Sirmondus,ad  legationes  suas 

grofecturis  tractoria  dabatur,  id  est,  epistola  cujus 
eneflcio  suscipiebantur  et  conjectum  accipiebant, 
id  e8t,pensitationem  et  tributum,quod  ab  iis  haud 
dubie  exi^ebatur  quorum  causa  legati  mittebantur. 
In  tractonis  porro  adnotari  solebat  quantum  cuique 
misso  pro  ejus  oonditione  suppeditari  oporteret. 
Ideoque  traumam  stipendialem  vocat  Agobardus. 


in  hac  legatione  laboraverimus,  nec  nobis  nec  bo- 
minibus  nostris  aliquid  remittendum  qain  agamus 
quod  Cffiteri,  si  motus  his  qai  hactenus  veiarunt 
exstiterint  simUes. 

EPI8T0LA  LXIV. 

EXHORTATIO  AD  REQEM  GAROLUM. 

Ut  pacifice  feliciterque  regnetisobservandavobis 
fideli  devotione  collegi.  Greatori  vestro  Deo  ct  judici 
fururo  gratias  habete  semperetagite.quo  vos  hac- 
tenus  malis  pluribus  liberavit,  et  bonis  multiplici- 
bus  exornavit;  utque  vobis  initium,profectum  atque 
perseverantiam  in  bonis  actibus  largiatur  quotidia- 
nis  precibus  flagitate.Gum  essetis  parvuli,Ioqueba- 
mini  ut  parvuli,  sapiebatis  ut  parvuli.  Nanc  autem 
ad  virilem  perducti  ffitatcm,secundum  eumdem 
Apostolum  (/C(}r.xin),in  quo  evidenter  Dei  Spirilug 
loquebatur,  evacuate  qufle  fuerunt  parvuli.  Scilic«l 
stulta  qusque  atque  inania  declinantes,  rationabi* 
lia,  praesenti  et  futura?  saluti  profutura,  sectamini. 
107  Quffi  agenda  sunt  prospicite  diligenter  et  re- 
tracte  snbtiliter,  communicato  consilio  cum  Dei 
vcstriBque  perfecte  fidelibus,  quia,  ut  divinum  m 
instruit  eloquium,  qui  sibi  nequam  esty  cui  Imv 
erit  (Eccli.  xiv.)  Nec  vos  cuilibet  ita  subjicialis  ut 
ad  ejus  arbitrium  omnia  faciatis.  Cur  enim  regium 
nomen  pretenditis,  si  regnare  nescitist  nt  pace 
cunctorum  dixerim,non  expedit  vobis  et  populout 
aliquem  vobis  aequetis,nedum  praeponatis:  quoniam 
Deus,  qui  scit  quid  sit  in  homine,  prsmonet  ne  des 
potestatem   filiis  tuis  in  vita  (Eccli.  xxxin),  quia 
melius  est  ut  illi  te  deprecentur  quam  tu  illos.  Si 
filiis  hoc  non  estconcedendum,quantominu8aliis? 
Vicem  vos  gerere  Dei  quis  ignorat.^  At  ipse  dicit : 
Gloriam  meam  dlteri  non  dabo  (Isa.  xlh).  Non  ad- 
mittantur  ergo  a  vobis  monitores,  quos  (f)  bajulos 

Vide  lib.  iv  Gapitul.,  cap.  73,  et  Marculfum,  Ijb.  i, 
cap.  14,  cum  notis  eruditissimi  Hieronymi  Bigoo- 
nii,  itemque  notas  Justelli  ad  codicem  Canooum 
Ecclesiae  Africanae,  pag.  93. 

(f)  Bajulos.  Id  est  monitore8,ut  interprctatnrlu- 
)us,verbo  Sallustii  utens,  sive  rectores  imperatoris 
.  uventffi,  ut  verbo  Taciti  utar.  Gesta  Dagoberti  I, 
'  ^'rancorum  regis,  qui  Clotarii  ii  filius  fuit : «  Hu'C 
fuit  filius  nomine  Da^bertus,  quem  ex  fiertedrode 
regina  susceperat,qui  patri  succederet  et  induslria 
dignus  et  vinbus.  Hic  denique  in  annis  puerilibus 
positus  traditus  est  a  genitore  venerabili  ac  san- 
ctissimo  Arnulfo  Metensium  urbis  episcopo,ut  eum 
secundum  suam  sapientiam  enutriret,  eique  trami- 
tem  Ghristianffi  religionis  ostenderet,  atque  ei  ciis- 
tos  et  bcgulus  esset.  »  Annales  Bertiniani  ad  an- 
num  861  :  «  Karolus  dimisso  filio  suo  Ludoicosub 
Adalardi,  Irmintrudis  reginae  avunculi,  bajulatio- 
ne,  »  etc.  Item  ad  annum  879  :  «  Filium  et  ^qui- 
vocum  suum  Ludovicum  bsgulationi  Bemardi,  co* 
mitis  Avernici  specialiter  committens.»  Indetuteift 
vocatur  ballium  in  actis  aevo  D.  Ludovici  regjs 
Francorum  confectis.  Sic  Ludo\ico  Pio  adhuc  iu 
cunis  vagienti  Carolus  Magnus  pramosuit  bajulm 
Amoldum,  ut  scribit  auctor  Vitae  Ludovici.  Vide 
epistolam  11  Hincmari  ad  Garolum  III  imp.,  cap. 
2,  6,  7.       . 

Hanc  epistolam  Baronius  sentire  videtnr  scn- 
ptam  esse  anno  850. 


J 


529 


EPISTOLiE. 


S80 


ralgus  appellat»  ne  gloriam  vesirara  iDter  se  ipsi  A  militas  cunctaopera  veBtravenustetyqQiaBoriptum 


partiantur,  et  meliorem  amorem  alienent  a  vobis. 
Imitatione  Dvi  nolite  (a)  personaliter  judicare ;  sed  in 
eadem  causa  dives,  mediocris  et  pauper,  eumdem 
V08  sentiant ;  ut  sit  quod  potentes  terreat^et  quod 
iDQlceat  non  resistentes.  Bene  semel  gesta  nunquam 
nisi  in  meliuBimmutaveritis,  utfidem  vestramatque 
constantiam  cuncti  mirentur.  Fugite  levitatem, 
morum  maturitatem  apprehendite,ut  vestra  probitat 
eanctis  possit  prodesse  subjectis.  Vitate  malorum 
societatem,  quoniam,ut  scriptum  recolitis^ corruni^ 
fUA/  more$  bonas  eolloquia  mala  (/  Cor.  xv).  Am- 
plectimini  bonorum  collegiumyquoniamcttm5aiu?(o 
tanctiu  eris,  et  cum  viro  innocerUe  innocens  eris.  Et 
em  electo  eleetus  eris,  et  cum  perverso  perverteris 


est :  Quid  superbit  terra  et  einis  ?  (Ecelu  z.)  Et : 
Quanto  magnus  es,  hwnilia  te  in  atnnitms^et  earam 
Deo  invenies  gratiam  {Eecli.iii),ei  ipse  Redemptor 
noster  admonet :  Disdte  a  me  guia  mitis  sum  et 
humiliscortie,etinoenietisreguiemanimabusvestris 
{Matth,  xi).  Eleemosynis  assidus  Deum  vobis  pla- 
cate  secundum  illud  :  Miserere  aninuB  tuoe  placens 
Deo  {EcclL  xxx),  quia,  ut  sacrae  continent  Litter», 
eleemosynaa  morte  liberat,et  non  patitur  animam 
{re  liR  ^fnefrroj  ( Ta6  iv).  Salvator  quoque  banc  ita  1 M 
commendat :  Date  tleemosynam,  ct  omnia  munda 
suntvobis  {Luc.  XI.)  GloriVicaie  Deum  in  omnibus, 
quiaipsatestatur:  Quiglorificatnu,ghrifieaboeum: 
gui  auiemcontemnuntmeyeruntignobiles  {IReg.n). 


{Psal.  xvn).  Et  apud  eumdem  regem  et  prophetam  n  Rex  etiam  et  propheta  eximius  sic  sibi  Deum  prae- 

I     »  •  __  J**A  M  1.        t  •  •  • •       M  ^^  «  -  ^-  ■    •  «\      •  *    •  •  9        m 


pulcherrime  dicitur  :  Ambulans  in  via  immaculata, 
ItS  hic  mihi  ministrabat.  Non  habitabit  in  medio 
dmus  m€(B  qui  facit  superbiam :  qui  loquituriniquaf 
wm  direxU  in  conspectu  oculorum  meorum  {Psal. 
c).  Ne  metuatiB  potentes,  quos  ipsi  fecistis,  et 
qao8  cum  vultis  extenuare  potestis.  Ne  confidatis 
m  principibust  in  filiis  hominum,  in  quibus  non  est 
sdus  {Psal.  cxLv) ;  sed  transferte  spem  vestram  ad 
Deum,  qui  fecit  coelum  et  terram,qui  custodit  veritO' 
tm  in  sxculum.  Concipite  honestam  veritatem,  ut 
qaod  V08  non  decet  prestare,  nemo  scientur  a  vo- 
bis  {h)  audeat  postulare.  Cogitatem|]lta,necdicatis 
omDia,quia  vel  juxta  divinam  Scripturam  ^moM/o- 
dit  os  suum  ^custodit  ab  angustiis  animam  suam{Prov. 


ponit :  Non  nobis,  Domine,  nan  nobis^  sed  nomini 
tuo  flfci(7(onam(P«a/.cxiu).Hecstudiose  custodien- 
tes,  Deo  et  bonis  quibusque  placebitis ;  rebelles, 
Deo,  ut  credimus  provobii  pugnante,comprimeti3 
atque  vincetis,  et  post  regnum  temporale  atque  la- 
boriosum  consequemini  sempiternum  et  vere  quie- 
tum. 

BPISTOLA  LXV 

FRATRIBUS  QUIBUS  PRCBRAT. 

Dilectis  fratribus  suis  Lupus  abbas  in  Domino 
salutem. 

Flagrante  cupiditate  hostes  nostri  malta  quidem 
conati  sunt,sedprotegente  nos  Domino  meritisque 


sanctorum  spe  sua  dejecti  sunt,  eodemque  opitu- 
aj),veljuxto(c)8aBcularemlitteraturam:  ^ttodoc«*i-  iante,nunquamoptatumsibiconsequenterefFectum. 
tmvelis,  nemini  dixeris.  Quomodo  namque  poteris  C  q^^^  ^^^^^^  declarare  studui,  utDeo  et  sanctisejus 
oh  alio  exigere  silentium  quod  tibi  ipse  non  praestas.  dign»  grati»  referantur,  et  recepta  seouritatemen- 
Et :  Vm  potest  vox  missa  reoerti  {Eorat.  de  Arte, 
V.390,  quoad  sensum).  Gommunem  utilitatem  et 
opportunitatem  omnium  charissimam  vobii  omnes 
intelligant,  ut  certatim  omnes  sibi  vos  praeferre 
contendant.  Divinas  et  humanas  leges,  justas  dun- 
taut,  nemo  sinatur  contemnere,quiamalorumim- 
punitas  vitiorum  semper  peperit  incrementum.  Hu- 

,(a)  Personaliter  judicare.  Hoc  est,  in  judiciisferen- 
dis  imitamini  Oeum,  apud  quem  non  est  acceptio 
personarum.  Juxta  illum  dives  et  pauper  squetuti 
sont.  Sic  porro  locutus  est  etiam  Cassiodorus,  cu- 
JQ9  ea  sunt  verba  in  epistola  8  libri  ii  : «  Quis 
^eliasad  aequitatisjuradilif^tur  quam  quisacerdo- 
tiodecoratui?  qui  amoreJustitiffi,personaliter  nesciat 
judicare,  et  diligens  cunctos  in  commune,  locum  non  D  copus  fuerit  non  liquet.  Neque  enim  mihi  placet auod 


tes  vestre  quietis  gratia  perfruantur. 

EPISTOLA  LXVL 

(d)  AD  REQINFRIDUM  EPISGOPUM. 

Reverentissimo  preesuli  Reginfrido  Lupus  in  Do- 
mino  salutem. 
Profecturus  Romam,  transitum  nobis  fore  haud 

quidem  elegantioribus,  proferuntur  a  Lupo  quam 
habeantur  apud  Martinum  Dumiensem,apudquem 
sic  scriptum  est :  Quod  tacitum  esse  velis,  nemin 
dixeris.  Si  tibi  non  imperasti^  guomodo  ab  atio 
sHentium  spfroj  Pltaique  fragmeotum  Senecsehabe- 
mus  in  hac  Lqpi  epistola. 
{d)Regiufridum  epifcopum.  Gujusnam  sedis  epis- 


relinquat  invidi». 

{It)  Audeat  postulare.  Lupus  in  exhortatione  ad 
Carolum  Galvum  in  cap.  12  synodi  Vernensis :  «Nec 
(te  quisquam  petereaudeatquod  migestatemtuam 
preetare  non  deceat.  » 

(c)  S^^nil.  litter.  Illud  est  constantissimum,  persua- 
sam  fuisse  Lupo  librum  illum  de  moribus,  qui  Se- 
Decie  tribuitur^  Senecee  esse.  Quippe  testimonium 
seqaens  iaudat  ex  seculari  litteratura,  id  est,  ex 
^Qciore  non  Ghristiano.  Deinceps  ergo  superest  in- 
vesti^andum  an  re  vera  sit  Senecfle,  an  veroMartini 
DumieDsis,  ut  placuit  quibusdam.  Ego  crediderim 
pnus  ab  Seneca  scrirptum,  postea  vero  a  Martino 
descriptum  et  abbreviatum ;  qua  arle  librum  Senecs 
suum  fecit.  Gerte  sequentes  sententiae,  qum  haud 
dabie  laudantur  isthic  ex  illo  libro,  aliis  verbis,  et 


adnotant  Sammarthani^  eun)  nimirum  essequlMel- 
densisepiscopus  fuit,  svnodoquePontigonensiinter- 
fuit  anno  876.  Nam  muitis  ante  annis  ooierat  Lupus, 
guam  Ragenfridus  fleret  episcopus  Meldensis.  Et 
fortassis  iste  Reginfridus  fuerat  antea  notarius  Ga- 
roli  Galvi  regis.  Nam  in  j^rsceptis  illius  temporis 
reperio  Ra^nfridum  notarium  subcripsisse  ad  vi- 
cem  Ludovici.De  Pontigone  porro, quoniam  occasio 
tulit,  afferam  verba  Garoli  Simplicis,  quae  litem  de 
situ  illius  loci  dirimunt.  Sic  autem  loquiturin  pr»- 
cepto  quodoctemconstituitconjungisusB  Fridermee: 
Pontigonem,qumetiam  inpago  Pertensisuper  fluvios 
Sattum  et  BriMnonem.  Nommatur  autem  Pons  Hu^ 
gonis  in  Annalibus  Anianensibus,  vitio  haud  dubie 
librariorum.  Vide  lib.  iv  de  Re  diplom.,  pag.  347. 


Ktl 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


333 


longe  ab  110  urbe  vestra  didicimus ;  ubi  vestram  A 
humanitatem,  quam  animo  pracipimus^  re  ipsa 
cupimus  experiri,  mavimeque,cujus  penitus  copia 
deest,Italic«  monets  argento,  quod  solum  usuifu- 
turum  est  nobis,  permutandi ;  id  interrogati  con- 
corditer  quique  confirmant.  Gonspectum  quoque 
vestmm,  favente  Deo,  nobis  exhibetis,  ut  officii 
beneficium  hac,  ut  decet,  gratia  cumuletis.  Sane 
adventus  nostri  certumtempusprsfigerenonvaleo. 
Tamen  hunc  futurum  aut  prfficipitiaestate  autprima 
Buspicor  parte  autumni.  Bene  vos  valere  oupio. 

EPI8T0LA  LXVIL 

AD  W. 

Venerabili  V.  Lupus. 

Nec  opinanti  mihi,optanti,tamen,videndi  vosoc- 
casio  eese  obtulitiquod  ab  urbequsein  vestra  cura  Q 
et  patrocinio  requiescit  Roman  proficiscentibus, 
quo  ipse  tendo,  iter  patere  cognovi.  Facite  itaque 
ut,  positis  aliis  occupationibus,  sinceraQ  charitatis 
fruamuralloquiis^et  de  pracsenti  utilitate  et  futura 
salute  tractemus.  Otiosum  autem  existimo  praemo- 
nere  ut  me  juvare  his  qu»  usus  poposcerit  studea- 
tiSyCum  nihil  derogare  debeam  vestraeprudentiaeet 
liberalitati  confidere  plurimum.  Peritiam  ergo  re- 
gionis  in  qua  versaminii  affectumque  patris  in  qua 
orti  sumus,  praBtare  nobis  contendite.  Transibo 
vero,  si  Deus  vult,  per  vos,  ut  opinor,  aut  extremo 
nstate  aut  certe  primo  autumno.  Gupio  vos  valere 
feliciter. 

111  EPISTOLA  LXVIII. 

AD   OOMILUM  MARCWARDUM  ABBATEM.  p 

Gharissimo  ac  desiderantissimo  Patri  Marcwardo 
Lupus  plurimam  salutcm. 

(a)  Apostolici,  Id  est,  Romani  pontificis. 

(b)  Manemiaintercessionc^Bm  tum  videlicetper- 
suasum  erat  orbi  nostrocuriam  Romanamesscmu- 
nerum  avidissimam,  nihilque  apud  eam  obtineri 
posse  gratis,  adeoque  omnia  Romaj  esse  venalia. 
Itaque  profectus  Roman  Lupus,  viatico  se  instruere 
cogitabat,ne  repulsam  ab  apostolico  paterctur.  Gor- 
rogare  ergo  studuit  munera  quibusilfum  permulce- 
ret.Hunc  Lupi  locum  laudat  revercndus  Pater  Gei- 
lolius  in  Historia  Gotteschalci,  ut  eorum  refellat 
opinionem  qui  scribunt  Gotteschalcum  Roman  pro- 
fectumad  papam  penetrasse  Idvero  nogatGeliotius, 
eam  videhcet  ob  causam  quod  probabile  non  sit 
aures  Romani  pontificis  patuisse  pauperculo  mo- 
nacho  nihil  munerum  offerenti  cum  eadem  tem- 
pestate  vir  praecipuae  dignationis  apudCarolumGal-  n 
vumregem,  Lupu8,inquam,abbasFerrarien8i8,  non 
existimaverit  propitiuni  sibiforeepiscopum  Roma- 
num,  nisi  munerum  oblatione  permuloeretur.  Ex 
qua  Cellotii  observatione  discimus  vanam  etfutilem 
esseillustrissimicardinalisBaroniiinterpretationem 
qui  munera  illa  Lupi  interprctatur  de  muneribus 
quffi  amicitiffi  ergo  dabantur  pontificibus  Romanis, 
meo(\\x^  symholum  charitalis  exprimerent  in  dante, 

et  in  accipienienon  arguercnt  avarittam,  ut  ad  an- 
num  865  scribit  Baronius.NamsieadecausaLupus 
munera  corrogare  studuit,  quod  existimaret  propi- 
tium  sibi  nonfuturumapostoiicura^nisimuneribus 
in  antecessum  placarctur,  ut  observat  Gellotius,  ma- 
nifestumestLupimuncraexnecessitatemagisquam 
ex  charitate  profecta  esse,  adeoque  in  accipiente 
arguere  avaritiam.  Fateamur  tamen  pontificem  Ro- 


Orationis  gratia  et  quarumdam  ecoUesiasticaram 
studio  causarum,  quas,  Deo  volente,  revereus  cum 
vos  videro,  paternitati  vestrae  aperiam,  Romam 
proficiscor.  Etquoniam  in  conficiendi8rebus(a)apo- 
stoiici  nolitia  indigebo,  ea  vero  sine  (6)  munerum 
intercessione  iniri  commode  non  potest,  velut  ad 
paternum,  imo  ad  matemum  gremium  advoscon- 
fugio,  supplicans  ut  sicut  uunquam  mihi  in  ulla 
necessitate  defuistis,  ita  in  hac  adesse  dignemini 
mihiqae,  si  ullo  modo  potcstis.  per  praBsentesnun- 
tios  duo  saga  veneti  coloris  et  totidem  lintea,  qu£ 
Germanice  (c)  glizza  vocantur,  dirigatis,  qu£  iiii 
comperi  esse  charissima  atque  gratissima.  Horum 
si  fuerit  vobis  integritas  ardua,nequidquam  videbi- 
tur  nobis  ipsa  medietas  contemnenda.  Namque  ita 
seBCulari  eruditione  docti  sumus  ut  sperantes  mino- 
ra,m8jora  poscamus.  Ac  ne  ingenio  nostro  latioFem 
defuisse  materiam  suspicemini,  si  equo  tollutario, 
vel  quoUbet  alio  fortissimo,  nostrum  itersublevav^ 
ritis,plurimnm  nobis  collatumesseducemus.Sane 
nihil  me  obtinuisse  moleste  non  feram,  si  commu- 
nicatishislitteriscumcommuni  fiiio  Eigile,((Orisum 
uterque  vestrum  tenuerit.  Cupio  vos  valere  felici* 
ter,  meique  benigne  memoriam  gerere. 

11«  EPISTOLA  LXIX. 

(e)  AO  ANSBALDUM. 

Dilecto  suo  Ansbaldo  Lupus  salutem. 

Moleste  tuli  quod  tanta  opportunitate  comperU, 
ut  parcissime  dicam,nihilmihivelmandarevelscri- 
bere  voluisti.  Tamen,  quanquam  curam  nostritam 
facile  deposueris,  quod  in  te  reprehcndo,  ipse  nc- 
quaquam  imitabor,  sed  me  aspernatem  pio  com- 
plectar  colloquio.Tullianas  cpistolas,  quas  mitis^ti, 

manae  tum  ccclesiae  praesidentem  avaritia;  vilio  la- 
borassc.  Nihilommus  sancta  est  Ecclesia  Romana. 
Aliud  cnim  sunt  jura  sedium,aliud  vitia  prajsiden- 
tium,  ut  ait  sanctus  Leo. 

{c)Glizza.\}nde camisia  f /issutaapudmonachun) 
Sangailensem  in  Vita  Caroli  Mahni.  Sic  enim  legit 
Franciscus  Pilha?us,  non  autem  ct7i  cina, utperperan 
habeteditio  Duchesnii  lib.  i,cap.  39.Etpatettelain 
glizzinam  fuisse  magni  pretii. 

(d)  liisum  tenucrit.  liespicitad  salessuperioresqui- 
bus  perstrinxitcuriam  Romanam.AcsibigratuUtur 
quasi  rcm  palmariam  ac  triumpho  di^uam  fecent. 
Sic  scmper  melioribus  ingeniis  placuit  industriam 
suam  in  talibus  jocis  exercere, etiam  cum  periculo 
oirensionis.  De  se  testatur  Cicero  non  posse  set^^u- 

?:ere  hanc  offensionem.  Sic  enim  scribit  in  epislola 
6  libri  ix  epistolarum  ad  familiares  :  «  Effugew 
autem  si  velim  uonnullorum  acuteautfacetcdicto- 
rum  ofiensioncm,famaingenii  mihi  est  abjicienda; 
quod  si  id  possem,  non  recusarem. »  Manifestaauteru 
hic  erat  oirensio,si  Marcvv^ardushancepistolaniDQ|- 
sisset  Romam.  Sed  nimirum  existimabat  Lupusffiu'* 
ta  joca  esse  in  epistolis,  quae  prolata  si  sint.inepl* 
essc  videantur,multa  seria,  neque  tamen  uUomod*) 
divulganda,  ut  in  secunda  Antonianarum  scribil 
Tullius.  Id  quod  Marcwardum  quoque  virum  pru- 
dentcm  etamicum  suum  non  latere  putabat.Uaque 
libere  se  ad  cum  scribere  posse  credidit. 

(e)A(iAnsbaicfum.  Monachum  Prumiensematque 
adco  Eigilis  8ocium,cujus  intramcntio  est.Adeum^ 
tum  abbatem  Prumiensem  scripta  est  epistola  u* 


S33 


EPISTOLiE. 


534 


cum  nostris  conferri  faciam,ut  ex  utrisque^si  possit  A 
fieri,  veritas  exculpatur.  Tu  autem  huic  nostro 
cursori  TuUium  in  Arabo  trade,  ut  ox  eo  quem  me 
impetraturum  credo  quae  dcesse  ilii  Egili  noster 
aperuit  suppleantur.  Bene  vale^  et  tuis  me  semper 
oralionibus  protege. 

EPISTOLA  LXX. 

AD  MARCWARDUM 

Desiderantissimo  et  integritatc  vits  merito  su- 
spiciendo  Marcwardo  abbati  Lupus  perpetuam  sa- 
lutem. 

Dignas  vobis  rependere  gratias  non  valemus,  sed 
non  idcirco  vel  verbis  id  tentare  non  dcbemus.  Si- 
quidem  inter  alia  quas  nobis  jam  plurima  pra;stitis- 
tis,lingu®  vestrse  pueros  nostros  fecistis  participes, 
cujus  usum  hoc  tempore  pernecessarium  nemo  nisi  B 
nimis  tardus  ignorat.  Itaque  non  istis  gratam  rem 
solum,  verum  etiam  utilissimam  nobis  omnibus 
11 S  contulistis.  Dilectissimum  fratrem  Eigilem  et 
cffiteros  IV  Non.  Septembris  laetus  excepi.  Sed  ut 
congrum  curationi  tempus  impenderent,  justo  ce- 
Ieriusdimisimas,eaconditione  obstrictos  ut  per  nos, 
dam  redierintyproflciscantur.Sumus  enim  dc  eorum 
sanitate  et  ipsorum  et  vcstri  causa  vehementer  sol- 
liciti.  Gsterum  hunc  novitium  cursorem  nostrum 
vestrae  sanctitati  commendamus,  omni  genere  con- 
versationis  professioni  sus  respondentem^nisi  quod 
adhuc,  credo  propter  timores  noctunos,  solum  cu- 
barc  non  potest.  Opto  vos  valere  felicitor,  meique 
semper  paterno  affectu  meminisse. 

EPISTOLA  LXXI.  C 

AD   REGEM    CAROLUM,    ANTE    RECUPER.\TIONEM   CELL.f:. 

Prajcellentissime  domine  mi  rex,  humiliter  sup- 
plico  ut  suggestionem  tui  devotissimifamuli  digne- 
ris  prudenter  cognoscere  et  clemenier  tractare.Re- 
giosissimus  imperator  Ludovicus^vestras  nobilitatis 
aactor,adpetitionemgloriosissimae  memoriffi  Judith 
Augustffi  matris  vestr»  cellam  sancti  Judoci  mo- 
nasterio  FerrariensicontuIit,etsuum  donum(a)praB- 
cepto  Hrmavit;  ut  et  monachi  absque  inopiain  mo- 
nasterio  Deo  servirent,  ct  in  praefata  cella  hospita- 
iitalcmjuxta  Dei  timorem  peregrinis  impenderent, 
atque  pro  utriusque  salute  et  prosperitatc  Domi- 
nus(6;delectabiliter  exorarent.  Eorum  eleemosynam 
primo  benigne  concessistis  114  novo  etiam  prae- 
ccpto  (irmastis;  sed  postcaadpcrsuasionem  eorum  p 
lui  cum  Dei  ofTcnsione  non  timent  ditescere,  eva- 
cuata  duplici  eleemosyna,  votum  saccularium  de- 

(fl)  Pr3Pcepto.ld  est,dipIomate  rcgio.Sic  enim  tum 
vocabant  diploma  principis.Nos  hodie  vocamus  lit- 
teraa  patentes. 

{h[  uelectabiliter  exorarent.  His  enim  solcmnibus 
verbis  finiebant  praecepta  regia  monasteriis  con- 
cessa  :  Quatenus  ipsos  monachos  pro  nohis,  conjuge 
proleque  noftra^  vel  pro  stahilitate  totius  reqnimstri, 
miier  Domini  misericordiam  exorare  ddectet.  Sic 
ergo  scriptum  fuit  in  praecepto  Ludovici  Pii  dc  cella 
S.  Judoci. 

(0  Ad  Didanem,  Abbatem  monasforii  sancti  Pctri 
Vivi  Senoncnsis.Chronico  S.  Pctri  Vivi :  «  Dcfuncto 
autem  Anastasio,  sancti  Petri  abbate,  successit  ei 


memorata  cella  implere  coacti  estis.  Quam  ob  cau- 
sam  nunc  Dei  servi,  qui  pro  vobis  assidue  orant, 
hoc  triennio  consueta  vestimenta  non  accipiunt,  et 
quae  fcrre  compelluntur,  attrita  et  plcrasque  re- 
sarta  sunt,  leguminibus  empitiis  sustentantur, 
piscium  et  casei  consolationcm  rarissime  conse- 
quuntur,  famuli  debita  indumenta  non  accipiunt: 
quae  omnia  nobis  ex  prasdicta  cella  ministrabantur, 
in  qua  intermissam  transmarinorum  curam  alio- 
rumque  pauperum  et  neglectam  sui  culturam  uti- 
nam  vobis  Deus  non  imputet.  Me,  practer  commu- 
nem  neccssitatem  et  singularem  laborem,  gra- 
vissimus  pudor  onerat,  quia  id  quod  alii  abbates 
ad  stabilitatem  religionis  munificcntia  imperia- 
li  consecuti  sunt,  ego  quasi  omnium  vilissimus 
et  inutilissimus  amisi.  Tamen  spcm  gcrens  re- 
cuperandi  meo  scrvitio  quod  nulla  in  vos  culpa, 
ut  Deus  testis  est,  perdidi,  maxime  cum  vcstram 
promissionem  inde  teneam,  quam  fallere  nefas 
est  :  imploro  quod  juste  reposcimus,  ne  ulterius 
ditreratis,  sed  continuo  vobis  nobisque  digne- 
mini  consulerc,  ut  et  Deum  faciatis  vobis  pro- 
pitium,  ot  nos  ultimos  famulos  vostros  reddatis 
ad  interccdendum  pro  vobis  omni  tcmporc  promp- 
tiores. 

llft  EPISTOLA  LXXII. 

{c)   AD   DIUONEM. 

Ex  persona  Maravardi. 

Revereutissimo  et  plurimorum  praeconiis  cele- 
brando  Didoni  abbati  Marcwardus  plurimam  sa- 
lutcm. 

Artis  vestraD  singularis  peritia  multorum  oratione 
pervulgata  fratris  Nithardi  potissimuni  relatione 
nobis  innotuit  :  quo  etiam  rcfcrcnte  comperimus 
passim  vos  accesuni  indigentibus((/)aperire,et  sem- 
piternam  usuram  temporali  aegrotantium  remedio 
procurare.Unde  taraetsi  vobis  adhuc  sumus  ignoti, 
non  dubitavimus  propter((?)ejusdem  religionis  unita- 
tem,cujus  etiam  vos  observantissimos  gratulamur, 
materiampraistandi  nobis  beneficiiultroproponere, 
parativestr,Topinatissima;libcraIitati  modis  quibus- 
cunqucpossumusrespondorc.Namqucetfilli  nostri, 
quos  ct  vostros  optamus,  molcstia  corporis  labora- 
bant;  quam  aliquot  adhibiti  apud  nos  medici  pro- 
pulsare  nc(iuiverunt.  Hos,  Domino  et  vestr®  chari- 
tati  fldentcs,  curandos  vobis  offerimus;  et  per  vos 
optattTcsanitatis  solatia  tcmpcrantes,auctoriejusdem 
nobiscumgratias referantetvestroIabori.IIIi  quidem 
devotionem,quam  solam  possunt,  utpote  monachi, 

Dido,  »  anno  nimirum  847.  Obiit  autem  anno  869 
successoremque  habuit  Aquilam,  Eigilis  archiepis- 
copi  Senonensis  discipulum,  ut  in  eodem  Ghronico 
scriptum  est. 

(d)  Aperire, Posi  vocem  istam  deerat  unum  folium 
in  vetericodicc;  quod  nisi  deluisset,usui  cssc  poterat 
ad  sarciendiis  ruinas  sequentium  epistolarum.  ^ 

(e)  Ejusdem  rcUyionis,  Id  cst  D.  Bcnedicti.  Nani 
Pruraiense  monasterium,itemque  Senonense,sancti 
hujus  Regulam  profitebantur,quemadmodum  cajte- 
ra  Galliarum  otuormaniarum  monastcrio.jam  inde 
a  teuiporibus  Ludovici  Pii. 


S3S 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


536 


repenBent;  nos  autem  dignum  omnino  servitium  A 
persolvamus.  Petitionem  nostra  diu  verbis  exten- 
dere  noluimus,ne  fortc(fl)  de  vestra;  charitatis  per- 
fcctione  dubitare  videremur,quae  non  solum  ignotis, 
verum  etiam  inimicis  prodesse  contendit.  Et  ideo, 
utoptime  116  nostis,  oraculi  mandatum  attosta- 
tione  prophetica  confirraatur.  Optamus  vos  valere 
feliciter. 

EPISTOLA  LXXIII. 

AD   GUENILONEM 

Reverentissimo  antistiti  Gueniloni  .  .  .  cujus  le- 
ctione  vestra  viclus  amore  pene .  .  .  per  communem 
propinquum  nostrum  ab  ra  .  .  .  dirigite.  Quem 
quantopere  diligantur  .  .  .  quod  eum  prster  vos 
nuUi  unquam  passus  sim  .  .  .  autem  ecclesi'-B  no- 
straBquodfanumappr  .  .  .  aequissimumjam  decrc- 
visliset  .  .  .  quaerereipsioptimeintcIIigeiis.Quan-  " 
quam  in  proximo  conventu  vobis  gratias  retulerim, 
putans  penitus  litem  csse  sopitam,  noveritis  nihil 
eese  definitum^  sed  ad  votum  eorum  qui  etiam 
injuste  non  erubescunt,imo  appetunt  esse  victores, 
occasiones  dilationis  presbytero  vestro  prajparatum 
quod  quflBsivit  emolumentum  ac  noslro,  quam  fa- 
stidit,  jam  spem  inanem  reliclam.  Proindc  vestra 
insignis  prudentia,  quae  didicit  ex  Evangelio  non 
personaliter  judicare,in8tructa  cst  etiam  illo  veteri 
prsecepto  :•  Jmte  judica  proximo  ttu)  {Levit,  xix), 
judicii  veritatem,  ut  cojpit,  constanter  ct  cilo  perfi- 
ciat,ne,  quod  absit,  abutanlur  vestra  nobilitatc  qui 
cupiditatis  patrocinium  susccpero.Nani  ct  ipsa  illis 
ad  subversionem  ecclesise  nostrce  oratorium  novum 
commenta  e8t,et  ne  veritati  acquiescant  unanimita-  Q 
temque  charitatis  dis3oIvant,adhuc  indc  sese  horta- 
tur.  Peto  etiam  ut  ad  supplicationem  Gerohaldi 
117  pre8bytcri(6)Lau.Diaconum  ejus  propinquum 
inipsiustitulodignemini  ordinare,quoniam  difficul- 
tale  visus  frequentcr  non  sufficit  sacerdotule  munus 

(a)  De  vestrx  char.  Ita  emendavlmus  ox  ingenio, 
cum  antea  legeretur,r/  vestrne  c/iar.,ctc.  Necossaria 
visa  est  emendatio. 

(6)La».  diaconum,]\\c  destituti  sumus  auctoritate 
codicis  manuscripti.  Itaque,  quod  conjoctura  olTe- 
rebat,arripuimus.Ex  his  enim  duabus  vocibus  uni- 
cum  nomen  effecerat  Massonus,  Laudiaco?ium.  Nos 
arbitrati  sumushaecdistingui  debere.Petit  autem  ut 
WenilOjSenoncnsis  archiepiscopus,diaconum  illum 
ordinet  presbyterum  in  titulo  Gerohaldi  prcsbyteri, 
qui  tanto  oculorum  morbo  gravatjatur  ut  sacerdo- 
talemunus  implerenonposset,  ideoque  successon^n)  n 
sibi  dari  postulabat  aproprioeDiscopo,ncmpc  Lau. 
diaconum  propinauum  suum.Undc  colligimusjam 
tum  introductas  ruissc  succcssioncs  in  benoficiis 
ecclesiasticiSfSed  tamen  eas  perpondissc  ex  arbitrio 
proprii  episcopi,  noque  implorari  solitam  Romani 
poutificisauctoritatem.Perduravitjusilludusquead 
tempora  Hildchoiti,  episcopi  Cenomanensis,  qui  in 
epist.SG  meminit  cujusdam  canonici  Andegavensis, 

3ui  se  excanonicari  petcbatabepiscopo  suo.praeben- 
amc^ue  suam  dari  suo  nppoti,fratns  nimirum  aut 
aororis  filio;  quod  facere  recusavitepiscopus  Andc- 
gavensis.  Si  tum  explicata  in  hoc  fuisset  aucloritas 
episcopi  Romani,remedio  osse  potorat  adversus  re- 
pulsam.  Sed  de  hoc  ne  verbuni  <)uidcm.  Tum  illud 
etiam  addiscimus  ex  hacLupi  epistola  necessariam 
prorsus  fuisse  eam  corporis  infirmitatcm  quie  prcs- 


implere.  Gaete  .  .  .  perfectione  quapso  me  fieri  e 
vestigio  certiorem  .  .  .  digno  tamen  qualicunque 
parvitatis  me»  discedatis  .  .  .  valere  feliciter  .  .  . 


EPISTOLA  LXXIV. 

AD   EUMDEM. 

Reverentissimo  praesuli  Gueniloni  Lu()us  in  Do- 
mino  salutem. 

T.  Livium  per  hunc  .  .  .  agite,  quia  illo  non 
mediocriter  indigemus.  Bone  .  .  .  tameu  poslula- 
vimus  dignamini  implere  .  .  .  sanctos  ordincs la^ 
giemini  participem  cum  .  .  .  insenum  infirrailas 
illius  promotione  .  .  .  meum  quod  elaboravi  deli- 
bero  ac  .  .  .  veritale  pretii  quo  redempti  sumus 
(c)  ipse  vobis  elegi  ostendere  quam  per  quemlibet  di- 
rigcre,ut  otio  nobis  divinituscolIato,tantarumrerum 
subtililatom  facilius  mccum  positis  advertere. 

EPISTOLA  LXXV. 

AD   BERTOLDUM 

Dilecto  suo  Bcrtholdo  Lupus  salutem. 
Inhocquemnuperhabuimusconventu,quanquam 

voIuissem,id(iue  episcopos  vestro  dixis8cm,demiror 
contigissenenosinvicemvidercmus.PraBteraliavero 

qua;  inter  nos  familiariter  118  conferrcntur,  sla- 
tueram  vos  precari,  qiiod  nunc  cfllagito,ut  in  saltu 
apud  Matriniacumvestrumlargiamini  nobisviginli 
arbores.carumque  pcritos  commodetis  aliquol  cffso- 
res,  ut  juncti  nostris  naviculam  nobis  componant 
mcliorem  quam  iilvcnire  possiraus  veualcm.  Per 
hunc  crgo  nuntium  quod  vobis  concedere  placucrit 
romandate. 

EPISTOLA  LXXVL 

AD   HINGMARUX. 

ClHrissimo  prfesuli  Hincmaro  Lupus  perpetuam 
sahitom. 
(d)  Collectaneum  Bedae  in  Apostolum  ex  operibus 

bytorum  non  sincret  officii  sui  partes  implerc.Alio- 
qui  repulsae  obnoxius  orat.Ncfas  enim  tum  putabant 
presbyterum  deponere  pastoralem  curam  quamdm 
saluti  ovium  consuli  potest,  ut  in  epistola  29  docet 
hic  noster  LupnsTandem  hinc  etiamdiscimusGe- 
rohaldum  peliis.-<j  succossorcm,  prorsus  canonice. 
Alias  onim  non  polorat  Wenilocidaresucccssorpm 
nolenti.  Vide  quae  circa  episcopos  infirmos  adnota- 
mus  ad  epistolam  130.  Notanda  autem  eunt  hxc 
verba,fw/  supplicationem  Gcroluildi.^&m  hodie  etiara 
supplicationcm  vel  5M/}/^/iV«m vocamus  eam  diplornatis 
pontificii  parlem  in  qua  beneficium  vacans  petitura 
eummo  pontifico.  Ea  autcm  supllicatio  his  verbis 
concepta  est  :  Bcatissime  Pater,  Cum  hodie  devotus 
S.  V.  orator  ex  certis  causis  animum  suum  moventi- 
bus  prioratum  secularem,  etc.,iw  manibus  S.  V./«'*^' 
fjnavcrit.  otc.  Suppijcat  humiliter  Sanctitati  ^J'^^"^ 
di*votus  illius  orator,  etc,  Non  arbitror  tamen  Gcro- 
baldi  supplieationemscripto  comprebensam  IuJSSP- 
Tum  enim  simplicius  agebant. 

{c)  Ipse  vobis  ele^i.  Ab  his  verbis  incipit  foliufn 
quod  sequobatur  post  illud  quod  defieridiximusin 
vctori  oodice.  • 

(d)  Collectnncum  Bcdx.  Demiror  hunc  locum  non 
fuisse  aniniadversum  ab  illustrissimis  cardinalit)us 
Baronio  et  Brllarmino.neque  etiam  a  R.P.  l.abl>«o- 
Dirimit  enim  litemdeCommentario  Bed«mEpisto- 
las  PauIi,quemBcda;  abjudicatBaronius,asserit  vero 


537 


EPISTOLJE. 


838 


Augustini  verltu3  sum  dirigore,  propterea  quod  tan-  A. 
tus  cst  liber  ut  nec  sinu  celari  nec  pera  possct  salis 
comniodo  contineri.Quanquam  si  alterutrum  (ieret, 
formidanda  essetobviaimproborum  rapacita8,quam 
profecto  pulchritudo  ipsius  codicis  accendisset;  et 
ita  forsitan  et  mihi  et  vobis  poriisset.  Proinde 
tuio  vobis  memoratum  volumen  ipse  commodaturus 
sum,  cum  primo,  si  Deus  vult,  aliquo  nos  contigerit 
sospttes  convenire.  Pineas  autem  nuces,quot  cursor 
ferre  potuit,  hoc  est  decem,  mitlendas  curavi.  Re- 
scriptum  vestrum,  quo  notarii,  ut  scripsistis,  me 
privavit  impedimentum,cursor  idem  noster  ad  hoc 
directus,  ut  a  vobis  propositum  est,  accipiat,  ut 
lectione  illius  vel  erudiar  vel  delecter.  Bcnigne  vos 
mei  memores  opto  valero  feliciter. 


119  EPISTOLA  LXXVII.  B 

(a)   AD   PARDULUM. 

Gharissimo  suo  ParduloLupus  plurimam  salutem. 

Secundum  quod  statuistis,  direxi  nunliumquisu- 

permeisrecentibuslitterisquid  vobis  visumfueritet 

Bellarminus.  Hunc  etiam  librum  Bcda?  tribuit  Ilinc- 
marus  in  posteriori  opere  adversus  Golleschalcum, 
cap.  1  :  «  Si  quis  tamen,inquit,  eosdem  libros  non 
habet,  videat  ]n  coUectiono  venorabilis  Bedae  pres- 
byteri  de  opusculis  sancli  Augustini  super  Aposto- 
iJm  ;  et  ibi  discere  poterit  quod  antea  ignoravit.  » 
Itaque  deinceps  dubitandumnoneritquin  opus  illud 
sit  venerabilis  Bcdaj.  Trithemius  tanien  in  libro  ii 
de  viris  illustribus  ordinis  S.  Bcncdicti,  cap.  44, 
libnim  illum  tribuit  Floro  cuidam  monacho,utipse 
scribit  sancti  Trudonis  in  dicDcesi  Lcodiensi^qucm 
librorum  sancti  Augustini  amatoreni  pnocipuura 
fuisse  asserit.  Viderat  ergo  haud  dubie  rrithcmius  C 
veterem  codiceminquo  istud  opus  Floro  tribueba- 
lur.  Hujusmodi  codicem,  induovolumina  divisum, 
cx  monasterioGorbeiensi  allatum  servat  bibliotheca 
sancti  Germani  de  Pratis  apud  Lutetiam,  in  cujus 
prima  siatim  pagina  haeo  scripta  sunt:  Contiiientur 
in  hoc  volumine  expositiones  Ejnstolarum  beati  Pauli 
aposloli  ex  libris  sancti  Augustini  doctoris  eximii  a 
quodam  Ploro  collectx,  Tum  summa  cura  eCfectum 
est  ne  Flori  nomen  periret.  Nam  in  fine  cujuslibet 
Epistole  adnotatum  est  seq[uentis  epistolae  exposi- 
tionern  a  Floro  coUectam  fuisse.Unicum  exeraplum 
sufflciet.  Caeteraenim  sunt  ^XmWio..  Expiicit  exposiuo 
super  Epistolam  primam  Pauli  ad  Corinthios.  Incipit 
expositio  super  Epistolam  sccundam  ad  Corinthios 
coUecla  a  Floro  ex  iihris  sancti  Auf/ustini.  Sic  in 
vetcri  codice  ms.  celeberrimi  perEuropam  Gollegii 
Sorbonici  scriptum  est  :  Incipit  prima  pars  libri 
Flori  in  expositione  II  Enistolx  ad  Corinthios,  Quo 
loco  intclligitur  haud  dubie  Florus  magistcr,qui  sub  j) 
Ludovico  Pio  floruit.  Nam  is  quoque  Coilectanoa 
scripsit  in  Epistolas  Pauli  ex  diversis  antiquorum 
Patrumscriptis,uttestaturvireruditus  Petrus  Fran- 
ciscusChiffletiusinPaulinoillustratoetinpraefatione 
ad  Excerpta  Fulgentii  de  Incarnatione  Christi :  quod 
fraudi  fuit  iis  qui  Bedaj  opus  tribueruut  Floro.  Ad 
calcem  porro  codicis  CorDciensis  h(cc  scripta  sunt 
manu  antiqua  ;  Compositus  est  liber  iste  a  Richero 
subpriore  et  Joanne  suo  scriptore  et  monoculo  anno 
quo  restituta  est  Ecclesia  sancti  Joannis  Corbeix  et 
Turonis  est  secunda  sedes  Bomanas  tirbis^  anno  mglxiv, 
Ludovim  rege  Francorum,  Theodorico  episcopo  Am- 
hianensiy  Joanne  abbate  Corbeiensi.  Insi^nis  est  hic 
locuset  non  leviter  praetcreundus.  Respicitenimad 
svnodum Turonensem  ab  Alexandro  III  celebratam ; 
ol)  eamque  causam,  quod  nimirum  illic  tum  sederet 
Alexander  cum  hic  codex  cceptus  est  scribi,  ait 


quaicunque  cognitu  necessaria  judicaveritiscompre- 
hensa  vestris  apicibus  rcportaret.  Peto  itaque  ne 
iilum  vacuum  auttardius  remittatis.Gupiovosvalere 
feliciter. 

EPISTOLA  LXXVIII. 

EmEM. 

Unice  singulariterque  dilecto  Pardulo  episcopo 
Lupus  in  Domino  salutem. 

Sacrisdominiregisnonsumevocatus.Propterea(6) 
ad  conventum  non  veni.  Litterarum  ipsarum  exem- 
plar  dirigendum  curavi,  ut  si  forte  mentio  de  me 
inciderit,  juste  me  remansisse  possitis  ustendere. 
Gffiterum  quia  me  intra  conseptum  familiaritatis  ad- 
misistis,  quaiso  ut  et  nunc,et  quotiescunque  possi- 
bilitatcm  Deus  largitus  fuerit,  tutum  vestra  inter- 
cessione  reddere  curctis.  Ego,  ut  nostis,  hostem 
ferire  ac  vitare  non  didici,nec  vero  caetera  pedestris 
ac  equestris  militiae  officia  exsequi,  nec  rex  noster 
solis  bellatoribus  indiget.  Admonitu  vestro  et,  si 
opus  fi/erit.Hincmari,si  expeditio  ingruerit,  obsecro 
doccatur  ut,quoniam  (c)  studia  mea  non  magni  facit, 

Joannes  scriptor  civitatcm  illam  essesecundam  se- 
dem  Uomanae  urbis,Tum  librum  hunc,quem  tamen 
ipsis  constabat  a  Fioro  editum,  compositum  fuisse 
ait  Joannes  a  se  et  a  Richero.  Itaque  vox  compositus 
signiftcat  scriptus.  Ut  sensus  sit  :  Liber  iste  a  me 
Joanne  scriptus  est  jussu  curaque  Richeri  sub- 
prioris. 

De  Floro  porro  Lugdunensi  testatur  Sirniondus  in 
notis  ad  Avitum  eum  expositionem  in  Epistolas  S. 
Paiili  ex  decem  omnino  Patribus  deliba8se,Cypriano 
nimirum,  Hilario,  Ambrosio,  Paciano,  llieronymo, 
Ephrem  diacono,  Paulino,  Leone  papa,  Fulgentio  et 
Avito.  Chiffletius  vero  in  notis  ad  Ferrandum  pag. 
322,  ex  eo  factum  putat  ut  Gollectaneum  illud  in 
Epistolas  Pauli  ex  opcribus  Augustini  tributum  sit 
Fioro  quod  in  quibusdam  codicibusmss.opus  illud 
sic  inscriptum  toret  :  BedcV  liber  Ftorum  ex  libris 
beati  Aufnistiniy  super  Epistolas  Pauii  apostoli.  Enim- 
vero  Chiffletius  opus  illud  abjudicat  et  Floro  et 
Bedaj.  «  Nam  qua;  exstat  inter  opera  Bedae,  inquit, 
Gollectio  in  Epistoias  Pauli  ex  Augustino,  tam  cras- 
sum  opns  est,  ut  vix  ei  uUus  etiam  perpetuus  in 
easdem  Epistolas  coramentarius  raole  exaequetur.» 

(a)  Ad  purdulum.  Eum  nimirum  qui  Laudunensis 
dein  cpiscopusfuit;  nequeenim  puto  tum  fuisseepis- 
copum,  rum  haec  epistola  scripta  cst.  Inscriptio 
tamen  epistolaB  sic  habct  in  editione  Massoni  :  Ad 
Pardulum  Laudunensem,  nimirum  ex  glossemate,ut 
opinor.  Nam  codex  ms.  haec  tantum  habet ;  Ad 
Pard. 

(b)  Ad  conventum  non  veni.  Ex  epistola  sequenti 
constathicagi  de  convcntu  habito  eodem  anno  quo 
llilmeradus  factus  est  episcopus  Ambiancnsis.Satis 
autem  constare  puto  Hiimeradi  ordinationem  per- 
actam  fuisse  anno  849.  Itaque  inteliigi  debet  hic 
locus  de  conventu  quem  mense  Junio  illius  anni 
apud  urbem  Carnutum  habuit  rex  Carolus,utpatet 
ex  Annalibus  Bertinianis. 

(c)  Studia  /n^a.SiccratcompositusCarolus  Calvus 
ut,  cum  ipse  martios  spiritus  induisset,  magi^^que 
bcllatoribus  indigeret  ob  bella  domestica  quam  viris 
lilteratis,  Lupi  studia  ob  cam  causam  non  mapni  fa- 
ccrct,  adeoque  eum  ad  bellum  proficisci  juberet. 
Nam  monasteriumFerraricnse  muncra  militiamgue 
regi  debebat.ut  ad  epistolam  32  dictum  est.At  Lu- 
pus  animo  erat  ab  arniis  alienissimo,  ut  plerumque 
so!jntiiquililterarumstudiodeditisunt;ethauddu- 
bic  dulcia  pacis  otia  prajfcrobat  immanibus  et  turbu- 
lentis   bellorum  tumultibus ;  quod    his   bonarum 


830 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


540 


vel  dignetur  consideraref  !10  propositum  (a)  etalia 
mihi  injungere  quae  ab  illo  penitus  non  abhorreant. 
Id,  si  me  sincere  amatis^sic  potestis  efficereutnon 
solum  ofTensae  contraham  nihil,verumetiamgratiaB 
consequar  aliquid.  Ita  mihi  compertaetprobata  est 
vestra  prudenlia.  llaque  dum  tempus  ct  locumha- 
betis,etmihi  et  quibuscu  nque  valetis,  quaeso,  succur- 
rite,  certi  et  Deum  justum  retributorem  futurum, 
et  nos  sinceram  beneficiorum  memoriam  habi-turos. 
Litteras  quae  me  laetificent  rcmittite;  et  mei  benigne 
semper  memorcs,  bene  valete. 


artiumstudiacompertumsitinfeliciterjugularijiHis 
vero  mirum  in  modum  alantur  ac  floreant.  Ea  de 
causaPardulumLaudunensemoratutid  apud  regem 
efficiat,  ne  ipse  cogatur  ab  bellum  proficisci :  neque 
enim  regem  indigere  tantumbellatoribus;  sesuam 
operam  principi  navaturum  in  iis  quaB  suee  profes- 
sionis  fuerint. 

(a)Pro/?o«7ttm.ldestprofessionemmonasticam,cui 
non  congruit  ars  belligerandi.  Olim  tamen  Valens 
imp.  monachos  ad  militiam  cogi  jusserat,  nolentes 
fustibus  prasceperat  verbcrari,  ct  quidem  usquead 

mortem,utdocentHieronymus,OsoriusetGregorius 
Turonensis. 

(b)  Ad  Roirannum  monachum  Corbeiensem  in  dioj- 
cesi  Ambiancnsi.  Ideoque  ad  eum  scribit  utin  pro- 
pinquo  positus  Hilmerado  Ambianensi  cpiscopo 
ostendat  fra^mentum  epistolae  ad  Hincmarum  Rhe- 
mensem  scnptae.  Is  vulgo  vocatur  Ratramnus,  vir 
magnae  famae. 

(qAliquid  eruditionis.  Mirum  est  Hilmeradum,vi- 

rum  indoctum  et  illitt-eratum,  tam  impense  foveria 

Lupo.  Neaue  enim  satisfacit  quod  innuit  mores  ejus 

esse  inculpatos.  Nam  innocens  episcopus,  ut  ait 

sanctus  Hilarius,  sibi  tantum  proucit,  nisi  doctus 

sit.  Afferam  autem  ipsum  Hilarii  locum,  qui  est  sin- 

gularis  in  hac  materia.  In  libro  viii  de  Trinitate  : 

«  Non  statim  boni  atque  utilis  sacordotis  cst,  inquit^ 

aut  tantummodo  innocenter  agerc,  aut  tantuinmodo 

scienter  praedicare  ;  cum  et  innocens  sibi  tantum 

proficiat,  nisi  doctus  sit ;  et  doctus  sine  doctrinae 

sitauctoritate,  nisi  innocens  sit.  »  Hilarium  consc- 

cutus  est  Bonifacius,  archiepiscopus  Moguntinus, 

cigus  verba  eo  lubentius  referam  quod  a  viro  apo- 

Btolico  et  lanctissimo  scripta  sint,  jjrorsusque  digna 

sit  haec  Bonifacii  epistola,  ut  Serarius,  ait,  «quae  ab 

animarum  pastoribusomnibus,  praesertim  veroepis- 

copis  et  archiepiscopis,  creborrime  legatur.  »  Sic 

ergo  scribit  Bonifacius  in  opistola  105,  ad  Gudber- 

thum,Cantuariensem  archiepiscopum,de  episcopis 

loquens,  quos  doctores  vocat:  «  Nam  apostolus  epis- 

copum,  propheta  speculatorem,  Salvator   mundi 

pastorem  EcclcsiaB,  sacerdotem  appellat ;  et  omnes 

tncentem  peccata  populi  doctorcm  sanguinis  anima- 

rum  perditarum  sub  silentio  esse  comprobant.»  As- 

sentior  interim  Serario,  qui  suo  silentio  reum  esse 

comprobant  h'\c  legi  debereputat.  Pergit  Bonifacius: 

«  Propter  hoc  horribilis  et  maxima  necessitas  cogit 

ut  juxtadictum  Apostolinosformamdebeamusexni- 

bere  fidelibus ;  hoc  est,  nisi  me  fallat  opinio,  ita 

juste  vivendum  doctori,  nedicta  sua  repugnantibus 

factis  evacuet,et  ne  cum  sibi  de  proprio  caute  vivat, 

tacens  alieno  damnetur  peccato  Quia  ad  hoc  est  Ec- 

clesiae  Dei  praepositus  ut  non  solum  bene  vivcndo 

alios  oxemplo  instituat,  sed  etiam  fiducialitor  prae- 

dicando,  singulis  ante  oculospeccatasuaconstiluat, 

et  quae  popna  habeat  duros,  ot  quaB  gloria  obedientes, 

oslendat. Quia, juxta  verbum  Domini  ad  Ezcchielem, 

cui  dispcnsalio  verbi  commissa  est,  etiamsi  sancte 

vivat,  et  tamen  perdite  viventes  arguere  aut  eru- 


EPISTOLA  LXXIX. 

(b)   AD   ROTRANNUM   MONACHUM. 

Charissimo  suo  R.  Lupus  salutem. 

Quoniam  ad  conventum  non  evocatus  nolui  me 
ultro  ingerere,venerabili  episcopo  Hincmaro  litleras 
dirigens,  inter  alia  Hilmeradi  nostri  causam  apud 
eum  studui  commendare.  Ex  eisdem  litteris  verba 
hic  posui,  ut  eidem  Hilmerado  possitis  ostendere 
quam  velim  rebus  ejus  favere.  lUlmeradus,  inquam, 
quem  rex  Ambianensium  esse  episcopum  jussily  qm' 
dam  mihi  necessitudine  conjunctus  est,  cui  supplico 
prosit  quod  apud  vos  plurimum  valco,  Nam  licet  desit 
ei  forsitan  (c)  aliquid  erudilionis,  tamen  poterit  esse 

bescat  aut  metuat,  cum  omnibus  qui  eo  tacente  pe- 
rierint  peribit.  Et  quid  ei  prodcrit  non  puniri  suo 

P  qui  puniendus  est  alieno  peccato  ?  Taciturnitatem 

"  quidem  sacerdotis  Dominus  ad  Ezcchielem  loqueus 
terribiliter  prohibet.  Et  speculatorcm  sacerdotem 
appellat ;  ut  sicut  speculatoris  est  de  loco  altiori  plus 
omnibus  contcmpIari,itasacerdos  debet  essemeri- 
torum  sublimitate  celsior  et  majoris  scientiae  babere 
gratiam,  qua  possit  casteros  instruere.  »  Qui  locus 
ferme  ad  verbum  descriptus  est  ex  libro  primo  Ju- 
liani  Pomerii  de  Vita  contemplativa,  cap.  20.  Post 
illa  tempora  tertius  e  ceelo  cecidit  Cato,  Arnulpbus, 
inquam,cpiscopusLexoviensis,quiinsermonebabito 
insynodo  Turonensi  coram  Alexandro  lll,necessa- 
riam  essc  dixit  praedicatori  scientiam.  «  Perfectio 
scientiae  quaeritur,  inquit,  ut  habeat  praedicator  unde 
possit  de  thesaUro  cordis  sui  proferre  novaetvetera, 
et  eruditum  noverit  exspectantibus  explicare  ser- 
monemet  secundum  personarum  qiialitates  tempe- 
rare  quod  dixerit,utsciatquibus  debeat  lac  potum 
dare,  non  escam,  quibus  solidioreixi  cibum  babeat 
ministrare.»  Et  vir  illorum  tcmporum,  adeoaueAr- 

C  nulphi  amicus,  Petrus  Blesensis  aitinepistoia  112, 
Dominum  de  manu  muti,  id  est  indocti,  sacerdotis 
exquisiturum  sanguinem  pereuntis  ;  hoc  est,  utDo- 
nifacii  verbis  utamur,epi9copum  indoctum  sangui- 
nis  animarum  perdi  tarum  suo  silentio  reum  futurum, 
adeoque  propter  peccata  populi  periturum,  etiamsi 
sibi  de  proprio  caute  vivat.  Sic  pra?Iatos  graviterad- 
monet  sanctus  Gregorius  in  libro  iir  de  Cura  pasto- 
rali,  cap.  5,  cavere  eos  debere  «  ne  de  subditorum 
crratibus  judicentur,  etiamsi  se  jam  de  se  securos 
inveniunt.»  Praeclare  in  eam  sententiam  Alto,  epis- 
copus  Vercellensis,  in  epistola  9,  qu®  data  est  ad 
saccrdotes  eorumque  mmistros  in  Vercellensi  dicp; 
cesi  commorantes.  «  Vae  enim  nobis  erit,  inquiljqni 
hujus  ministerii  opus  suscepimus,  si  veritatem  pr»- 
dicarc  neglcxerimus.  VaBnobiscrit,si  silentioopprcs- 
serimus  qua;  erogare  nummulariis  jubomur.»  Istud 
autem  miserabile  infortuniumalitcr  vitarenonpos- 
sunt  episcopiquamsiselitterarum  studiisappHcent, 

Q  quae  usui  csse  possint  ad  erudiendos  populos  eo- 
rumque  mores  informandos.  Itaque  necessarium 
prorsus  videtur  ut  episcopus  sit  doctus.  Nam  quo- 
modo  docebit  alios  quod  ipse  non  didicit?  Episco- 
porum  autem  est  docere  populos  sibi  subjectos,  ut 
satis  manifestum  est,  et  sanctus  Gregorius  docet 
lib  I  de  Gura  pastorali,  cap.  4.  Inde  illa  sancti  Am- 
brosii.Mediolanensis  episcopi  querela,quod  «detri- 
bunalibus  atque  administrationis  infulis  ad  sacer- 
dotium  raptus,  coactus  sit  docere  quod  non  didi- 
cerat.»  Miserum  enim  est,  »  ut  inquitlnnocentiusl, 
ad  Aurelium,  episcopum  Garthaginiensena,8cribcns, 
«  eum  magistrum  fieri  qui  nunquam  fuit  discjpulus.») 
Gregorius  VII,  lib.  ix,  epist.  2.  «  De  illa  autem  per- 
sonaquae  in  archiepiscopum  fuerat  eligendadicimus 
licet  satis  prudens  et  liberalis  videatur,  tamen  disci- 
plinffi  funaamento,  videlicet  litteralis  scientiffi  disci- 
plina,  indiget.  Qu«  virtus  quam  si  Bon  modo  epis. 


Ui 


EPISTOLiE. 


542 


iUilis,  cum  et  vestrx  doctrinw  parebit.Et  si  plene  non 
potest  docere  instituta  diviiiay  poterit  tarnen  facere 
unde  et  ipse  eteumsequentesefficiantur  salutisxtem^s 
capaces,  Haec  ad  illum  sic  scripsi.  Vos  quaeso  ut  in 
CGBpta  semper  amicitia  maneatiSyCerti  menunquam 
ab  ofiicio  recessurum.  Benc  valete. 

1  tf  EPISTOLA  LXXX. 

AD   USUARDUM  ARBATEM  (a). 

Dilectio  Usuardo  abbati  et  archidiaconoLupusin 
Domino  salutem. 

Non  estisobliti  quemadmodum  vobis^praesentibus 
mi^oribus  ecclesias  vestr®,  constitutum  synodi  de- 
cretumquemetropoIitani(6)Aimuli  ostenderim  super 


A  presbytero  Godelgtfrio,  terruerimque  vog,  nisi  prae- 
ceptum  domini  nostri  regis  (c)  confirmantis  quod  san- 
cta  synodus  et  metropolitanus  jussisset  impleretis, 
futurum  ut  jacturam  gravis  exsilii  pateremini.  Ve- 
rum  quia  id  hactenus  distulistis,  et  memoratus  [d) 
presbyter  tam  diuturnam  calamitatem  cupit  effuge- 
re,synodaUetmetropolitani  simulqueauctoritatere- 
gia  commoneo  ut  quod  per  me  vobis  injunctum  est, 
sine  dilatione  perQciatis,  ne  forte  pro  triplici  con- 
temptu  multiplicem  vindictam  sustinere  cogamini. 
(e)  Breves  etiam  quos  de  facultate  monasterii  vestri 
mittere  debuistis,  ut  apud  (f)  Sedelocum  mihi  red- 
dantur  absque  ulla  excusatione  procurate.  Bene 
valete. 


copis,  verum  etiam  sacerdotibus  necessaria,  ipse 
satis  intelligis,  cum  nullus  sine  ea  aut  alios  docere 
aut  ses<)  possit  defendere.»Denique  Ferrandus,Car- 
thaginiensis  diaconus.docendi  auctoritatem  episco- 
pis  tributam  aperte  declaratinepistolaadSeverura, 
scholasticumConstantinopolitanumiuLoquanturm- 
quit,  et  praedicent  quibus  honor  sacerdotii  docendi 
auctoritatem  tribuit.  Nos  discere  parati  sumus,do- 
cere  alios  nos  praBsumimus.  »  Dura  porro,  ut  hoc 
qaoque  obiter  moneam,dura  profecto  estsententia 
AgoDardi,  Lugdunensis  archiepiscopi,  qui  in  libro 
de  modo  Regiminis  ecclesiastici  ait  eum  qui  prae- 
dicationis  omcium  et  locum  regiminis  suscepit  et 
negli^t,  et  quaerit  consolationem  et  avocationom 
in  divitiis,in  ornamentis  meritallicis,in  venatienibus, 
aucupationibus  et  piscationibus,et  quod  pejus  est, 
comessationibus  et  ebrietatibus,  et  sonis  musicis, 
hunc  non  Dei  adjutorem,  sed  destructorem  operis 
pei,ac  per  hoc  adjutorem  Antichristi  esse;  ac  licet 
in  oculis  hominum  sacerdos  esse  vidcatur,inoculis 
tamen  Dei  non  esse.  Sed  ut  ad  Hilmeradum  reven- 
tatnur,  valde  mirum  est,  ut  dixi,eum  tam  ardenter 
commendari  a  Lupo,  cui  nota  erat  viri  inscitia.Sed 
hic  quoqueanimaaverterepossumus,naturam  usque 
recurrere,  furca  licet  expellas.  Dandum  est  aliquid 
affectibus  humanis.  Neque  mihi  admodum  placet 
quod  quidam  aiuntverissimamfuisseLupi  vaticina- 
tionem,qui  praedixerit  Hilmeradum,licet  indoctum, 
utilejn  tamen  valde  futurum  Ecclesiop.Id  autem  col- 
ligunt  ex  eo  quod  pluribus  synodis  pereastcmpes- 
tates  interfuisse  reperitur.Mirum  sane  si  vir  ca3tera 
inutilis  praesentiamsuamnonexhibuissetinsynodis, 
a  quibus  abesseeumnonlicebatabsquegravicausa. 
Proferant  tandem  illustrealiquod  facimus  ab  Hilme- 
rado  editum  in  synodis,  sive  etiam  extra  synodos. 
Tum  vero  nos  fatebimur  vericissimam  esse  illorum 
observationem.  Caeterum  ob  illam  haud  dubie  ordi- 
nationem  Hincmarus  aperuit  latus  obtrectatoribus 
suis  :  a  quibus^ut  ipse  docet  in  cap.  36  posterioris 
operis  adversus  Gotteschalcum,publice  eiobjectum 
est  quod  «  indiscussi  et  inexaminati,  scientia;que 
litterarum  pene  ignari,  minusque  apostolics  prae- 
ceptioniappropinquantes,percivitatesepi8copiordi- 
nabantur,  qua  occasione  maxime  vigor  ecclesiasti- 
cus  deperiit.  »  Vide  caput  Et  hoc  diximus  16,  4,  7. 

(a)  usuardum  Abbat.  Cujus  monasterii  abbasfuerit 
hic  Usuardus  mihi  compertum  non  est.Illud  ferme 
aflirmare  ausim  abbatem  eum  fuisse  in  dioccesi 
Augustodunensi. 

(5)  Amuli,  Episcopi  Lugdunensis ;  cu.ju3  exstant 
epistolae  duae,  una  ad  Gotteschalcum,  alia  ad  Theo- 
boldum  episcopum  Lingonensem.Prior  editaad  R. 
P.  Sirmondo,posterior  a  viro  clariss.NicolaoGamu- 
zatio. 

[e)Confirmantis,B,Sit\iin  enim  nonerat  quod  syno- 
dus  dccreveratnisiprincipis  confirmatioaccessisset. 


(d)  Presbyter.  Hinc  patet  magnam  fuisse  per  eas 
tempestates  archidiaconorum  auctoritatem.  Nam 
quo  pertinuit  tot  precibusfatigarehuncUsuardum, 
nisi  manifestum  fuisset  Godelgarium  presbyterum 
fuisse  subjectum  prorsus  auctoritnti  ejus?Aaeoau- 
tem  archidiacono  subjectierantpresbyteri  utetipse 
quoque  archipresbyter  illi  subjectus  esset,  ut  patet 
ex  Isidero  in  epistola  ad  Ludifrcdum  dt5/.  xxv,cap. 
perlectiSy  unde  sumpsit  Innocentius  III,  in  cap.  Ad 
hxc  noSf  extra.  De  officio  archidiaconi.Ei  in  concilio 
Toletano,can.3,scriptum  est  debere  archidiaconum 
omnem  querimoniam  seu  causamvel  justitiam  presby- 
tericam  vel  diaconorum  vel  subdiaconorum  delibe- 
rate  ordinare.  Vide  Hincmari  capitula  archidiaconi- 
bus  presbyteris  data,  cap.  3,  et  Petrum  Cellensem 
lib.  VII,  epist.  10. 

(e)  Breves.  Id  est  inventaria,  ut  ad  epistolam  pri- 
mam  diximus. 

p  {p  Sedelocum.  Villam  episcopi  Augustodunensis, 
L  cujus  etiam  meminitCarolusCalvusmpraeceptoda- 
to  apud  Attiniacum  anno  ^44,  in  gratiam  Ecclesiae 
Augustodiinensis  :  parochiam  sancti  Andochii  in 
Seacloco,  Ejusdem  meminit  et  Amulo  in  epistolaad 
Thcoboldum :  «  NametinAugustodunensiterritorio 
quod  Sodclocus  vocatur,  apud  ecclesiam  in  qua 
sancti  martyres  Andochius,  Tjtsus,  et  Felix  con- 
diti  sunt,similia  fieri  vel  potius  simularicertarela- 
tione  comperimus.»  Antiquissima  autem  lociistius 
memoria  exstat  apud  Ammianum  Marcellinum,ve- 
tustum  Historiae  Augustae  seriptorem,  qui  in  libro 
XVI  refcrt  JulianumCaesarem  designatum  in  Gallias 
missum  a  Constantio,viiiKal.Julias  Augustodunum 
pcrvenisse,  ibique  habita  deliberatione  quodnam 
iter  eligeretur  ut  tutum,  placuisse  quibusdam  per 
Sidoleucumiri  dcbere.Sic  enimhunc  locumprimus 
emendavit  vir  clarissimus  Petrus  Pithoeus,  lib.  ii. 
Adversariorum  subsecivorum,  cap.  1,  cum  antea 
apud  Ammianum  legeretur,  per  sedes  Leucorum. 
D  Iiunc  autem  locum  non  gravaborreferreexeditione 
viri  eruditissimi  Henrici  Valesii.  «  vm.  Kal.  Julias 
Augustodunum  pervenit  (Julianus),velutduxdiutur- 
nus,viribus  cminens  et  consiliis,per  diversa  palan- 
tfts  barbaroSjUbi  dedisset  forscopiam,aggres8urus. 
Habita  itaque  deliberatione,  assistentibus  locorum 
peritis,  quoddam  iter  eligeretur  ut  tutum,  raulta 

ultro  citroque  dicebantur,  aliis  per  Arbor qui- 

busdam  per  Sedelaucum  et  Coramirideberefirman- 
tibus.»  In  notis  porro  ad  hunc  locum  admonuitvir 
clarissimus  eam  emendationem  debere  codici  nis. 
bibliothecae  regiaB;ab  Augustoduno  autem  Autissio- 
dorum  petentibus  per  Sedelaucumiteresse,utpatet 
ex  Itinerario  Antonini  et  exTabulaPentingeroruni: 
utrobique  enim  mcntio  est  Sedeloci,  seu  Sidoloci. 
Manet  vero  hodie  nomen.Nam  eavilladiciturvulgo 
SaulieUf  quatuor  horarum  itinere  abAugustoduno. 


813 


B.  S.  LDPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


S44 


EPISTOLA  LXXXI. 

AD   AMULUM   (a)   EPISCOPUM. 

Ex  parte  Guenilonis  et  Gher, 

Reverenlissimo  et  clarissimo  praesuli  Amulo  (6) 
Guenilo  episcopus  et  (r)  Gherarclus  comes  perpe- 
tuam  salutem. 

Multa  et  magna  122  jussu  domini  nostri  regis 
ex  ejus  parte  familiarissimc  vobismandatarevelas- 
semus,  si  quod  ipse  optavit,  quod  etiam  suisvobis 
litteris  significavit,nos  quoqueplurimum  voluimus, 
ad  Auguslidunnnsem  urbem  vacuum  fuisset  vobis 
exspccLationi  nostrae  occurrere.  Scd  quod  nuntii 
vestri  cerlissimas  impossibilitatisvestrs  causasno- 
bis  prodiderunt,  quae  copiose  mullipliciterque  di- 
cenda  verbis  nobis  commisit,  sensuum  veritateser- 
vata,  conati  sumus  vestrae  sapientiae  compendiosis 
litteris  aperire.PraBcepit  itaque  ut  ejusvobissermo- 

(a)  Ad  amulum,  Qui  aliis  Amulo  et  Amolo.  Fuit  au- 
tera  archiepiscopusLugdunensis.adeoque  metropo- 
litanusepiscoporumAugustodunensisetCabillouen- 
sis.Hsc  porro  epistola  scripta  fuit  annosaltem844, 
cum  eo  anno  datum  sit  praeceptum  Caroli  Calvi  ia 
gratiam  ecclesiae  Augustoduncnsis,in  quoAlteiepi- 
copi,  qui  Berno  successit,  mentio  diserta  exstat, 

(b)  Guenilo.  Senonensis  archiepiscopus. 

(c)  GherardusAs  nimirum  qui  Vezeliaccnsemona- 
sterium  condidit  in  dicccesi  Augustodunensi ;  eas 
enim  rcgiones  comitis  honore  regebat,  ideoque  ei 
delegatur  a  principe  ministerium  curandi  utquam- 
primum  BernusEcclesiae  Augustodunensiordinetur 
antistcs.Ob  eamdem  causamHincmarus,Rhemensis 
archiepiscopus,  ad  eum  scripsit  pro  ordinatione 
Isaac,cpiscopi  Lingonensis,ut  Flodoardusdocetlib. 
111,  cap.  26. 

(d)  Quam  redemit. \dh\inc  Lupi  locum  respexisse 
yidetur  rex  Lotharius,  Ludovici  Transmarini  filius, 
in  praBcepto  pro  monasterio  moniolium  Pictavien- 
sium :  u  Quanto  magis  ad  debitam  regalitatis  provi- 
dentiam,  inauit,iBquum  dignumque  pertinet.utEc- 
clesi(B  catholicse  atque  apostolicde,  quam  Christus 
3U0  pretioso  sanguine  redemit,  eamaue  nobis,  qui 
per  adoptionem  Fiiiiexi8timus,regenaamtuendam- 
que  commisit,piam  soUicitamque  in  cunctiscuram 
gerere  studeamus.»Apud  Bcsylum  inProbationibus 
Historiae  Comitum  Pictaviensium,  pag.  251. 

(e)  Sua  largitate.id  est,ex  sua  liberaiitate,ut  patet 
ex  lib.  n.Gapitular.,cap.8,  et  ex  praecepto  Lotnarii 
dc  restitutione  Ebbonis.  Donum  euim  episcopatus 
fiebat  a  rege;necessariumque  deinceps  crat  uteum 
metropolitanus  ordinaret  cui  rexcpiscopatum  dede- 
rat,sinihilcanonicumobstabat.  Itaqueait  Lupus  or- 
dinandumesseepiscopum  Ecclcsis  Augustodunensi 
ex  largitate  regia^et  ex promotione  Amulonis  metro- 
politani.  Morem  istum  apertius  explicavit  Carolus 
Calvus  in  synodo  Tullensi  duodecim  provinciarum 
anno  859  :.«  Mihi  a  domino  et  genitore  meo  piae 
memori»  Ludovico  Augusto,inquit,parsrogni  inter 
fratres  meos  reges  divinadispositionecsttradita.In 
qua  parte  regni  vacabat  et  tuncpastore  metropolis 
Senonum ;  quam^juxtaconsuetudinem  praedecesso- 
rum  meorum  re^num,\Veniloni  tuncclericomeo,in 
capella  mea  mihi  scrvienti,  qui  more  liberi  clerici 
se  mihi  commendaverat,  et  ndelitatem  sacramento 
promiserat,consensu  sacrorum  episcoporum  ipsius 
melropolis  ad  gubernandura  coraraisi,et  apua  epi- 
scopos,  quantum  ex  me  fuit,  uteum  ibidera  nrcni- 
episcopum  ordinarent  obtinui.  »  Inter  exempla  re- 
gura  Caroli  preedecessorum  referri  potcst  Indiculus 
Dagoberti  regis  adSulpitium,Biturgiuraantistitem, 
de  ordinatione  Desiderii,  episcopi    Gadurcensis  : 


A  nibus  diceremus  se  fidelitertenerequodRexregum, 
ideraque  Sacerdos  sacerdotum,qui  solus  potuit  Ec- 
clesiam  regere((f)quam  redemit,po8tquam  humani- 
tatem  suamin  ccelum  evexit,semper  cum  suisfutu- 
rus  divinitatCypotestatem  suam  ad  eamdem  guber- 
nandam  Ecclesiam,  in  sacerdotes  divisit  et  reges ; 
ut  quod  sancti  docerent  pontifice8,et  ipeiimplerent 
ei  impleri  facerent  devotissimi  reges.  Quamobrem 
se  cupere  debitam  sanctitati  vestrae  impendere  re- 
verentiam,sicut  ei  quem  sciatDivinitatisculturoin- 
tegre  velle  scrvare,atque  vicissim  postulare  utcum 
eo  tale  fcedus  concordiae  ineatis  ut  ubicunqueeccle» 
siasticae  utilitati  in  portione  divinitus  sibi  coUata 
vestrae  auctoritatis  dispositione  in  re  tanta  cupit 
consulere,  unanimitate  vestri  consensus  continuo 

n  adjuvetur.Et  nevoslongisambagibusdiutiusfatige- 
raus  recens  incommodum  Augustudensis  Ecclesis 
ct  prolixa  perturbatio  flexit  ejus  pietatem  ut  (^)sua 

«  Decet  regiam  celsitudinem,inquit,ut  quos  eogno- 
scit  in  Dei  timore  conversari,  et  fidem  oatholicam 
integre  custodire,  vel  evangelica  praecepta,  omni- 
raodis  ad  pontificale  officium  stuaeat  promovere. 
Proinde  dum  vos  archimetropolitani  scimustenere, 
praesentes  apices  cum  debito  salutationis  ofRcio  al- 
mitati  vestrae  studuimus  destinare,  f^etentes  ut  ad 
eum  benedicendum  properare  debeatisetlitterasad 
comprovinciales  fratres  vestros  dirigatis,  ut  et  illi 
adcsse  dcbeant;  ut  canonice  et  Juxta  apostolicam 
institutionem  sub  vestri  praesentia  in  sancta  Pas- 
chali  solemnitate  pontificalebenedictione  debeatesse 
consecratus,  »  Exempla  alia  si  quis  requirat,  diffi- 
cile  non  erit  exhibere.  Exstat  apud  Marcuifum  lib. 
I,  cap.  5,  Prxceptum  de  episcopatu ;  ex  quo  apparet, 
p  ut  illustrissimus  vir  HieronymusBignoniusfliicob- 
^  servavit,  moris  fuisse  per  eas  tempestates,  ut  cum 
rex  de  obitu  alicujus  episcopi  certior  esset  factus, 
litteras  ad  episcopum  metropolitanum  scriberet, 

3uibus  praecipiebat  ut  quem  ipseepiscopuminloco 
efuncti  probaverat  et  elegerat,  metropolitanus  or- 
dinaret  ac  benediceret.  Atque  hune  fuisse  constan- 
tissimura  in  Gallia  usum  multis  exemplis  probavit 
idem  Bignonius:cujus  auctoritate  eolubentiusutor 
quod  praeterquam  quod  apud  omnes  aeque  constat 
eum  fuisse  magnum  virum,  eique  studia  haec  qus 
nunc  tractamus  multum  debere,  amicissimusprae- 
terea  fuerit  illustriss.viro  Petro  de  Marce,archiepi- 
scopo  Parisiensi,  Maecenati  quondam  meo.A  GaJIia 
porro  in  Angliamtrajiciendume8t,vicinamvidelicel 
regionem,  et  iisdem  pene  moribus  viventem.  lllic 
enim  reges  antiquitusconcedebantepiscopatusjure 
rcgio,ut  constat  ex  iisquaevir  doctissimusSeldenus 
adnotavit  ad  Eadmerum,pag.  142  et  143,  ac  prvci- 
pue  ex  epistola  Edwardi  III  rcgis  ad  Clementem  VI, 
D  papam  ;  m  qua  loquens  de  ecclesiis  cathedralibus 
regni  AngIia3,8io  ait  :  «  Quas  quidemecclesiasdicti 
progenitores  nostri  in  singulis  vacationibus  earum- 
dem  personis  idoneis  jure  regio    confcrebaDt,  et 

f)ostmodum  ad  rogatum  et  inflantiam  dicts  sedis 
apostolicae)  sub  certis  raodis  et  conditionibuscoa- 
cesserunt  quod  electiones  fierent  in  dictis  ecclesiis 
per  capitula  earumdem.  »  Sic  regea  noatri  conccs- 
serunt  ecclesiis  electiones  episcoporum,  exemplo 
Caroli  Crassi  irap.,  q^ui  liberaliB  in  hoc  fuit  erga 
Genavensem  et  Cabillonensem  ecclesias.  Eodem 

Sorro  jure  utebatur  princeps  insularum^  quas  Orca- 
as  vocant.  Quod  in  eo  versabatur  ut  is  ab  archi- 
episcopo  Eboracensi  ordinandus  esset  antistes  cui 
princeps  episcopatum  conce8sisset;huncqueagcndi 
'  modum  canonicum  esse  censuit  Thoma8,archiepi- 
scopus  Eboracensis,ad  Lanfrancum  Cantuariensem 
scribens.  «  Venit  ad  nos  quidam  clericus,  inquit, 


545 


EPISTOLiE. 


546 


largitate  vestraque  promotione  talem  ci  praeiiciat  qui  A 
roinas  illius  et  spiritualiter  et  ssculariter  streiiue 
sarcire  sufBciat.  Est  autem  quem  benignitati  vestras 
IfSplurimum  commendat  propinquu^  ejus(a)Ber^ 
DUB,a  beatffi  memoriae  glorioso  imperatore  Ludovico 
tenere  educatus,  et  claris  omatus  bonoribus ;  quem 
et  ipse  boc  suo  tempore  multis  experimentis  inve- 
nit  idoneum^  et  opitulante  gratiaDei,  tanto  negotio 
credit  aptissimum.  In  boc  probatissimorum  ejus 


(^jconsiliariorumacquiescitconsensus.Idquevestr.-c 
prudentiae  dominus  noster  jussitsuggerere  non  o?''^ 
novicium  aut  temerarium  quod  ex  palalio  bonora- 
bilioribus  maxime  Ecclesiis  procurat  antistites. 
Nam  Pippinus,a  quo  per  maximum  Carolura  et  reli- 
giosissimum  Ludovicum  imperatores  ducit  rcx  nos- 
ter  originem,expo8ita  necessitate  hujus  regni  (e)Za- 
chariae  Romano  papae,  (d)  in  synodo  cui  (e)  murtyr 
Bonifacius  interfuit,ejus  acccpit  consensum  ut  acer- 


Sucm  misit  PauluB  comes  cum  littoris  sigillatis  de 
rcadum  partibus,  significans  in  eis  cpiscopatum 
su£  terrseidem  clerico  se  concessisse.  At  ille,  ante- 
cessorum  suorum  ordine  custodito,  postulat  a  no- 
bis  episcopum  se  consecrari ;  cui  quod  juste  petit, 
injuste  denegare  non  possumus.  Preeamur  ergo  ut 
nobis  duos  episcopos  dirigat  paternitas  vestra,quo- 
rum  fulti  orationibus  et  auxilio,  tanta?  rei  sacra- 
mentum  canonice  compleamus.  »  ^quum  id  esse 
ceusuit  Lanfrancus;  ac  postulatos  episcopos  ire 
jussit,  Wlstanum  nempe  Wigorniensem,et  Petrum 
(^strensem, «  ut  TbomaB,sicutpetebat,occurrerent, 
ad  priedicti  clerici  consecrationem ;  »  ut  hal^etur  in 
Vila  Lanfranci,  cap.  13.  Vide  Tbomas  et  Lanfriinci 
epistolas,  apud  Seldenum,  in  notis  ad  Eadmerum, 
oag.  201,  et  inter  opera  Lanfranci,  a  domno  Luca 
Dacberio  ediia. 

(a)  Bemus.  Hunc  more  praedecessorum  suorum 
Carolus  praefecerat  Ecclesiae  Augustodunensi.  Tum 
vero,  ex  veteri  intiluto,  metropolitanum  Amulum 
orabat  ut  virum  illum  ordinaret. Ego  vero  existimo 
Amulum  non  contradixi68eprecibusprincipis,atque 
adeo  Bemum  ab  eo  fuisse  ordinatum.  Neque  enim  iis 
assentior  qui  repudiatum  ejus  nominationem  aiunt 
ab  Amulo,et  Alteum  il  loco  ejus  consecratum.Hanc 
sententiam  hauserunt  ex  sola  conjectura,  quod  vi- 
derent  Alteum  eadero  ferme  tempestate  ordinatum 
episcopum  in  catbedra  Augustodunensi.  Sed  proba- 
bile  est  Bemum  haud  ita  multo  post  ordinationem 
suapi  excessisse  rebus  humani8,tuncque  in  locoejus 
ordinatum  Alteum.Nam  quomodo  in  animum  indu- 
cent  illi  repulsam  passum  esse  Carolum  in  persona 
propinqui  sui  Berni,  viri  alioqui  perquam  idonei, 
rationem  vero  habitam  fuisse  Godelsadi  clerici  pa- 
latini?  Denique  doceant  legitimis  testimoniis  Ber- 
num  ab  Amulo  iuisse  repudiatum.  Caeterum  non 
assentior  Rovcrio,aui  Bcrnum  istum  confunditcum 
Bernardo,  abbate  Reomensi. 

(b)  Coruiliarior^  cansensus*  Ex  boc  loco  collegit 
illustrissimus  vir  Petrus  de  Marca,  archiepiscopus 
Parisiensitiyjn  ea  tum  sententia  fuisse  reges  nostros, 
ut  existimarent  palatinos  clericos  a  solo  principe  ad 
episcopatum  designari  posse,  cum  consensu  consi- 
liariorum  suorum.Ideo  autem  Amulum  nomineCa- 
roli  regis  prolixius  exorandum  fuisse  scribit  a  Gue- 
nilone  et  Qerardo,  quod  ia  in  regno  Caroli  consti- 
tutus  non  esset.  Lugdunum  enim  erat  in  regno 
Lolharii.  Videlibrum  viii  do  Concordia  sacerdotii  et 
imperii,  cap.  46,  g  11.  Hujus  porro  juris  regii  exem- 
plum  aliudf  suppeditant  Annales  Fuldenses,  an  an- 
nuni  856,bis  verois : «  Mense  Februario,  iv  die  mensis 
defunctus  est  Rabanus  arcbiepiscopus  Mogontia- 
censis  Ecclesias.  Cui  successit  Carlus  magis  ex  vo- 
luntate  regis  et  consiliariorum  ejus,  quam  ex  con- 
sensu  et  eiectione  cleri  et  populi.  »  Quem  morem 
invaluisse  aevo  Ludovici  Pii  docet,  licet  indignans, 
Thejganus,  chorepiscopus  Trevirensis,  in  capite  20 
libri  quem  scripsit  de  Gestis  ejusdem  Ludovici  Pii. 
Sic  Drogo  Metensibus  datus  est  episcopus,  ut  ad 
annum  823^  tradit  auctor  Vitae  Ludovici  Pii.  Vide 
notas  ad  Vitam  S.  Maximini,  cap.  H. 

(c)  ZaeharuB  Hunc  locum  ita  intelligendum  pulat 
M.  AntoniuBdeDominiSyUt  Pippino  tum  fueritcon- 
cesQuiD, «  ut  posset  soliie  personas  promovendas  ad 


episcopatus  eligere,  et  curare  consecrandas,absque 
ullo  ecclesiasticorum  consensu,  nisi  pro  sola  conse- 
cratione,  »  ut  ex  ipsis  Lupi  verbis  colligi  posse  ait, 
«  in  quo  papa,derogansjuris  ecciesiasticojus  prin- 
cipum  in  eo  regno  auxerit.  »  Marcavero  existimat 
eum  locum  esse  intelligendum  de  ratihabitationeZa- 
chariffi,  qui  recte  atque  ordine  faclum  censuerat  a 
|j  Pippino  etCarlomanuo,quando  ii  jure  proprio  epi- 
^  scopos  instituerant;  nam  diuantc  Zachariae  tempo- 
ra  reges  nostri  episcopos  jure  suo  praeficiebant 
Ecclesiis  vacantibus,  ut  mullis  exemplis  ostendit 
Marca.  Quare  merito  rejicienda  est  sententia  illu- 
strissimi  cardinalis  Baronii;  qui  ex  hoc  Lupi  loco 
collegit  jus  illud  quo  pereas  tempestates  utebantur 
reges  nostri  in  dandis  episcopatiLus,  non  ex  ipso- 
ruui  auctoritate  fluxissc,  sed  cx  conccssione  sedis 
apostolicae  :  nullum  enim  penitus  in  rebus  ecclesia- 
ticis  jus  habcre  reges.  Sane  diflfitendum  non  est 
quin  ita  cum  Baronio  sentiant  Transalpina;  gentes. 
Nos  vero  Galli  rcjjes  nostros  non  summovemus  pror- 
sus  a  rebus  sacris,ab  iis  nimirum  qu£e  disciplinam 
ecclesiasticam  respiciunt  et  exsecutionem  reguia- 
rum  ecclesiasticarum. 

(d)  In  Synodo.  «  Respexit,inquit  Marca,  synodum 
Liptinensem,  cui  vice  papffi  Bonifacius  interfuit :  in 
qua  Carlomannussuo  etPippini  fratris  nomine,qui 
dux  eratquoque  ac  princcps  Francorum,constituit 

C  episcopos.  Ha;c  quippe  synodus,  teste  Zacbaria,Pip- 
pini  et  Carlomanni  studio  acta  est.  Prsterea  quod 
geri  incocpit  in  Liptinensi  concilio  de  constituendis 
episcopis  perfecit  Pippinus  in  Suessionensi.  Quod 
acceptum  quoque  fuit  summo  pontiflci :  qui  lauda- 
bili  principum  opera  episcopos  praefici  Ecclesiis  in 
coramodum  fidelium,non  autcm  laicosillorum  redi- 
tibus  frui  in  religionis  ipsius  perniciem,  ut  antea, 
pers  iciebat.»  Sane  manifestum  cst  intelligi  debere 
synodum  Liptinensem,  quae  anno  743,  habita  esta 
Carlomanno.praBsente  Boniracio,))apa!  Romani  lega- 
to.  Alioqui  enim  nulli  synodo  cui  prffifuerit  Zacba- 
rias  intorfuit  Bonilacius.  Synodo  porro  Liptinensi, 
ut  hoc  quoque  obiter  moneam,interfuere  etiam  cum 
Bonifacio  Georgiusepiscopus  Romanus(id  est  Por- 
tuensis,  ut  ego  arbitror,  in  speciali  provincia  Ro- 
mani  pontiGcis),  et  Joannes  sacellarius,  ut  patet  ex 
capite  7,epistolffi  episcoporum  ad  Ludovicum,re^em 
Germania3,in  Attiniaco  palatio  consistentem,scriptffi 

D  anno858,  et  ex  Uincmaro  in  epistola  57,  ad  Roaul- 
fum  et  Frotarium  archiepiscopos.  Ha;c  sunt  verba 
episcoporum  ad  Ludovicum  regem  :  '<Pippinus,in- 
quiuntjSynodumapud  Liptinascongregari  fecit,cui 
praefuit  cum  sancto  Bonifacio  logatus  apostolicffl 
sedis  Georgius  nomine.»  Hincmarus  in  dicta  epistola 
cap.5  :  «Et  in  synodo  apud  Liptinasbabita,cuisub 
Carlomanno  principe  Georgius  episcopus  et  Joannes 
sacellarius  ac  sanctus  Bonifacius  ex  praecepto  Za- 
cbariffi  pap®  praesederunt,  legitur :  «  Ut  si  vir 
«  mulieri  desponsatffi,dotatse,acpublicis  nuptiis  du- 
«  ctffi  secundum  Apostolum  ^ebitum  conjuhale  non 

potuerit 

(e)  Martyr  Uonifacius.  ArchiepiscopusMoguntinus; 
qui  martyr  ob  hoc  dicitur  quia  caesus  fuit  a  paganis 
in  Frisia,  quibus  Evangelium  Christi  annuntiabat, 
anno  754, 


847 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


548 


bilati  lemporis  industria  sibi  probatisBimorum  de- 
ccflcntibusepiscopis  mederetur;  neforte  simplicitate 
poutincum  posset  contingere  quod  inhacHeduorum 
urbe,  ciyua  nos  nunc  cura  exercet,evenit.  Proinde 
se  petcre  ut  bonorema(a)papaRomano  msgoribus 
ejus  et  regibus  et  imperatoribus  concessum,  ct  a 
Lugdunensis  Ecclesi®  metropolitanis,  cui  auctore 
Deo  praBsidetis,  nunquam  hactenus  innrmitatum,a 
vobis  nulla  vestra  injuria  consequatur.  Quod  si  in 
hac  parte  spretus  non  fuerit^  {b)  facturum  se  ut  in 
rcgno  cjus  vestrum  ministerium  debitam  semper 
venerationem  obtineat  et  optatum  exitum  sortiatur. 
Cujus  petitioni  nostrasnos  supplicesjungimus  pre- 


X  ces,ut  quod  tantis  viris  videtur  optimum,vobis  quo- 
que  complaceat ;  ut  in  obsequendo  vobis  Donsolum 
non  verum  etiam  illos  faciatis,quod  optamus.cupi- 
dissimos  debitores.  Idque  impetratum  a  vestra  (idis- 
simal!l4  nobis  familiaritate  volumus  ut  quod  vo- 
bis  Deus  inspiraverit  nobis  quam  celerrime  litteris 
ostendatis;  ut  per  nos  citius  dominus  nosterrex, 
quod  plurimum  cupit,  benevolam  in  se  vestram 
cogDOscens  voluntatum^dignas  Deo  referat  gratias, 
et  anteqtiam  necessitate  regni  longius  abducatur, 
daninosam  praesulis  dilationem  recitat,  vobisque 
fidissimum(c)  adjutorem  dirigatordinandum.(rf)Go- 
delsadum  etiam,quem  ex  palatio  suo(^)  moreprs- 


«  potuerit  reddere,et  hoc  autamborumconfessione 
«  aut  certa  qualibet  approbatione  fueritmanifestum, 
«  ut  separentur  ;  ct  mulier,  si  continere  nequiverit, 
«  alteri  viro  legaliter  nubat.  »  Quo  recpicit  haud 
dubie  caput  55,  libri  vi  Gapitularium.  Itaque  quae  in 
libro  v,eoruradem  Gapitularium  cap.  4,  5,  6,  decer- 
nuntur  :  De  eo  qui  a  preshytero  non  baptmUo  bapii- 
%aliis  est.  De  eo  qui  fitiastrum  aut  filiastram  ante  epi- 
scopum  tenuerit,  De  his  qui  propter  faidam  in  alias 
patrias  fugiunt,  pertinent  aa  hanc  synodum  Lipti- 
nensem,  ubi  editasunt  suadente  Georgio  episcopo 
et  Joanne  sacellario,  legatis  summi  pontificis  Za- 
chariffi.  Georqius  enim  legendum  in  nic  capitibus 
non  autem  Gregorius,  ut  habent  veteres  editiones, 
patet  ex  pervetusto  codice  ms.  monasterii  Rivipul- 
Jenms  in  Gatalonia ;  itemque  cx  vcteri  codice  mco 
manuscripto.  Deum  tria  illa  capitula  descripta  sunt 
in  libris  Capitularium  slatim  post  decretum  synodi 
Liptinensis  quod  vulgo  circumfertur.  Praeter  iila 
porroalium  canonemLiptinenscm  conservavitHinc- 
marus,  ut  supra  vidimus. 

(a)  Papa  Romano,  Ea  fuit  vcterum  modestia  ac 
simplicitas  ut  cum  singulis  episcopi  papae  nomen 
tribuerent,  quoties  de  Uomano  pontificc  loqueban- 
tur,non  papam  simpliciter,ut  nunc  assolet,dicerent, 
aed  papam  Urbis,aut  papam  Romanum,uthoc  loco 
Lupus  nostcr.  Paulatim  tamen  ea  appcllatio  sic 
recessit  a  cxterisepiscopis  ut  soli  Romano  deinccps 
tributa  sit.  Unde  factum  ut  Odorannus,  monachus 
sancti  Petri  Vivi  Senonensis,  qui  sub  rege  Roberto 
floruit,  eum  honorem  habuerit  Ansegiso  Senonum 
archiepiscopo,  ut,  quia  vicarius  erat  apostolics  se- 
dis,  eum  appellaret  secundura  papam.  «  Prseterea 
domnus  Ansegisus,  inquit,  postquam  primatum 
totius  Galiise  obtinuit,  et  superna  moderatione  se- 
cundus  papa  appellari  meruit,  etc.  «  Secutum  dein 
est  decrctum  Gregorii  VII,  qui  in  Romana  synodo 
edixit  ut  papae  nomen  unius  esset  in  orbe  Ghristia- 
no.  Hinc  firmata  est  recepta  jam  tum  consuetudo; 
eague  fuit  Occidentalium  populorum  reverentia  in 
episcopum  Romanum  ut  papse  nomen  huic  soli 
deinceps  tribuerint.ut  dixi.Et  consuetudinem  illam 
juvarunt  etiam  Romani  pontifices.Hoc  enim  hono- 
ris  haud  ita  multo  post  habitum  est  Anselmo  Gan- 
tuariensi  archiepiscopo.ut  cum  praecipuai  dignatio- 
nis  locum  teneret  apud  Urbanum  II  papamRoma- 
num,papa  alterius  orbis  ab  eo  vocatus  sit,te8te  Ger- 
vasio  Dorobernensi.  «  Uic,  inquit,  in  Cantuariensi 
civitate  consecratus,  ab  Urbano  papa  pallium  sus- 
cepit;et  tantam  ejus  gratiam  habuit  ut  eum  alte- 
rius  orbis  papam  vocarct,  »  nimirum  haud  dubie 
quod  divisorum  toto  orbe  Britannorum  patriarcha 
esset,  ut  eum  vocat  Eadmerus.  Et  GofTriaus,  abbas 
Vindocinensis,  eadem  fermc  aetate  scribens  ad  Ge- 
rardum  episcopura  Engolismensem  (qui,ouod  apo- 
stolicae  sedis  legatus  esset  in  Aquitania,multa  contra 
fas  contraqueius,utGofrrido  videbatur,usurpabat), 
ait  inter  alia  lib.  i,  episc.  21  :  Quasi  alterum  pa- 
pam  vos  fedstU,  E  divereOi  \n  Orientali  Scclesia, 


paulo  ante  Gregorii  VII  pontificatum,  adeo  dcscen- 
derat  appellatio  paparum,ut  lectores  etiam  appella- 
rentur  papae :  ul  patet  ex  constitutione  Isaaci  Com- 
^  neni  imp.  G.  P.,edita  circa  annum  105S,quaBexstat 
apud  Theodorum  Balsamonem.Unde  factum  cstut 
dein  apud  Graecos  beneficia  juniorum  clericorum, 
papatus  dicerentur,  non  secus  ac  Junioratus  in  Ec- 
clesia  Latina;  utobservavitvir  lllustrissimus  eteru- 
ditissimus  Franciscus  Bosquetus,episcopusMonspe- 
liensis,  in  notis  ad  epistolas  Innocentii  III,  lib.  m, 
epist.  00.  Adhuc  tamen  sub  Gregorio  V,  dignitas 
cpiscopi  Mediolanensis  vocabatur  papatus,  ut  patet 
cx  dipiomate  Ottonis  III,  imp.,  edito  in  Collectione 
Bipartita  ab  Hol8tenio,parte  ii,  pag.  249.  Vide  por- 
ro  Rigaltium  in  observationibus  ad  Cyprianuro,  et 
Seldenum  in  notis  ad  Eadmerum. 

[b)  Facturum  se.  Wenilo  et  Gerardus  pollicentur 
Amuloni  favorem  Garoli  regis.si  is  obsequatur  desi- 
deriis  principis.Intellexit  autem  Amulo  quantimo- 
menti  esset  naec  gratia.  Itaque  studuit  eain  ibicon- 
ciliare,  ut  discimus  ex  Chronico  Uugonis  Flavinia- 
censis,  in  quo  sic  scriptum  est  :  «  Airiolo  quoque 

C  Lugdunensem  episcopatum  suscepit ;  cujus  auclori- 
tas  et  amor  Garoli  erga  eum  multum  valuit  sancto 
papae  Leoni,ut  ipse  hoc  testatur  in  epistola  adeum 
missa.  »  Ut  vel  hinc  validum  argumentum  sumi 
possit  ad  confirmanda  ea  quae  supra  dicta  sunt  de 
ordinatione  Berni,  episcopi  Augustodunensis. 

(c)  Adjutorem.  Gooperatorem  ac  sufTraganeum. 
SufTraganei  autem  ideo  dicuntur,  ut  hoc  obitermo- 
neam,quod  jus  suffragii  cum  metropolitano  habeant 
in  synodis  provinciaIibus,eique  concordes  esse  de- 
beant.  Garolus  simplex  in  prflecepto  pro  Ecciesia 
Narbonensi  :  «  Venerabilis  sanctae  NarbonensisEc- 
clesiae  archiepiscopus  Arnutius  nostram  adiit  sere- 
nitatem,innotescens  auribus  clementiae  nostrae  quod 
in  sua  parochia^seu  in  cunctis  episcopiis  qui  in  suf' 
fragio  ipsius  positi  sunt.^ravissima  quaedam  contra 
juracanonum  atque  instituta  legum  increverit  con- 
suetudo,  etc.  »  Arnulphus  Levoviensis  in  epistela 
ad  S.  Thomam,archiepiscopum  Gantuariensem.in 

D  Gallia  tura  exsulantera  :  «  Quod  sane  contemplati 
quorum  ope  niti,  quorum  muniri  consilio,  quorum 
lulciri  suftragio  debuistis,a vobis  velut  agmine  facto 
disce8serunt,quando  maxime  nominis  sui  rationem 
deberent  agnosccre  et  se  vobis  suffraganeos  non  re- 
fraganeos  exhibere.»  ItaqueArnuIphus  ex  eodictos 
putabat  suffraganeos  quod  metropolitanum  suura 
suffragio  suo  fulcire  debeant,  quoties  oocasio  in- 

fruit,  eique  adjutores  esse,ut  Lupi  verbo  utar.Vide 
ulbertum,  epist.  30  et  51. 
(rf)  Godelsaaum.  Itaque  Godelsadus  Ecclesi»  Ca- 
bilionensi  pra^fectus  est  a  Garolo  Galvo  anno  saltem 
844,  quod  eo  anno  scriptam  esse  oporteal  hanc 
epistolam,  ut  jam  monuimus.  Hic  postea  interfuit 
synodo  Vermericnsi  anno  855. 

(e)  More  prascessorum.  Tum  enim,utin  locosupra 
relato  Marca  adnotavit,  reges  nostri  conteadebant 
palatinoa  derioos  a  90I0  prinoipe  designari  posse, 


549 


EPISTOLit. 


5S0 


cessorum  regum  msgorum  suorumyUt  anle  monstra-  A 
tum  est,(a)  Gabillonensi  (b)  prsrecit  Ecclesis^flagi- 
tat  idem  rex  ut  hac  Quadragesima  non  gravemini 
ordinare.Quod  si  per  absentiam  (c)  Teotbaldi  epis- 
copi  visum  fuerit  impossibile,  quocunque  tempore 
constitueritis  congruum  vobis  curabimus  ex  {d)  epi- 
scopis  nostris  facere  8upplementum,ut  quod  prosit 
populo  Christiano,  absque  dilatione  por  vos  Deus 
impiere  dignetur. 

EPISTOLA  LXXXII. 

AD   GUENILONEM. 

Reverentissimo  praesuliGueniloniLupussalutem. 

Hic  presbyter,  cui  nomen  est  {e)  Erlegaudus,  ex 
ecclesia  sancti  Petri  et  nostra  queritur  pati  se  ca- 
lumniam  et  de  suo  gradu  periclitari.  Proinde  ves- 
tram  poscimus  paternitatem  ut  ei  juste  ac  rationa-  ^ 
bilitcr  adesse  dignemini,  ne  quorumlibet  insidiis 
opprimatur,qui  forsitan  divini  timoris  obliti^supe- 
rare  innoxium  pervicaciter  moliuntur.Prosit  itaque 
huic  et  illis  vestra  prudentia,  ut  et  hic,si  est  inno- 
xius,  liberetur,  195  et  illi  qui  peccare  in  proximi 
Issione  conantur,  non  invenianl  facultatem.  Quod 
donec  inspirante  Oeo  perficiatis  et  synodi  tempus 
adveniatySi  potest  fieri,et  vestrae  sanctitati  videtur, 
exsequendi  ofQcii  quaesumusrecipiatlibertatem ;  ne 
secundum  inimicorum  votum,  quorum  se  testimo- 
nio  purgare  possit  invenire  non  valeat.  Bene  vos 
valere  cupimus. 

EPISTOLA  LXXXIII. 

AD  LUDOVIGUM. 

Jnte  recuperationem  cellw, 
Excellentissimo   bonisque   omnibus   charissimo  C 
Ludovico  abbati  Lupus  plurimam  salutem. 

secuti  videlicet  morem  superiorum  principum,  ut 
diximus,  qui  clericos  e  palatio  suo  ut  plurimum 
prsficiebant  sedibus  episcopaIibus,irrequisitis  suf- 
iragiis  episcoporum  comprovincialium ;  ad  quos  ta- 
men  dimittebant  clericos  ita  designatos,  nimirum 
ob  consecration^m  tantum. 

'd\  Cabillonensi.  Sic  scribcbat  illa  stas,  ut  colligi 
potest  ex  synodo  Vermeriensi.cujus  paulo  ante  me- 
minimus,  itemque  ex  innunieris  aliis  iocis.  Uaque 
cum  ea  esset  scripturacodicismanuscripti,eam  re- 
linnre  placuit.Nam  editio  Massoni  habobat  Cabilo- 
niensi. 

{h)  Praefecit  EcclesiSBA^  est,CabiIIonensem  episco- 
pum  esse  jussit,ut  supra  dixit  Lupus  de  Hiimerado 
opiscopo  Ambianensi.Uaque  magni  momenti  est  ista 
emendatio.  Neque  enim  flagitat  rex  Godolsadum 
prfffici  Ecclesi»  Cabillonensi,  ut  pcrperam  habet 
editio  MassonL  Sed  petit  ut  eum,  quem  ipsc  huic 
Ecclesiae  praefecerat  Amulus  quamprimum  ordinet. 
Manuscripto  igitur  codici  debemus  quod  auctoritas 
regia  in  constituendis  episcopis  hic  restituta  est 
»pud  Lupum.Nam  fcede  eam  sepelierat  editio  Mas- 
soni,in  qua  sic  scriptum  est :  «  Godelsadum  etiam, 
quem  ex  palatio  suo  more  preedecessorum  regum 
niajorum  suorum,ut  ante  monstratum  est,  Cabilo- 
niensi  praefici  Ecclesiae  flagitat  idem  rex,  in  hac 
Quadragesima  non  gravemini  ordinare.  > 

(c)  Teolbaldi  e?pt5Cop2.Lingonensis,suirraganei  Ec- 
clesix  Lugdunensis,  qui  vulgo  Teutboldus  et  Teod- 
boldus  nominatur ;  ad  quem  etiam  exstatgravisejus- 
dem  Amulonis  epistola  adversus  impostores  quos- 
dam,  qui  sanctorum  martyrum  reliquias  obtrude- 
l>aQt;QuJ]is  legitimis  testimoniis  comprobantes  eas 


Jussu  regts  ad  palatium  dirigens  nuntium,  ad 
vos  eum  jussi  accedere,  ut  quae  mihi  agenda  sunt, 
per  vos  vcraciter  atquc  celeriter  possim  cognoscere. 
Proinde  vcstra  insignis  benevolentia  mibi  necessa- 
ria  cognitu  litteris  comprehendat ;  quibus  certior 
factus,  rebus  gerendis  occurram.  Unum  impense 
flagitaverim,ut  si  molitiones  quaj  occuIte,ut  fertur, 
cum  Britannis  exercentur  efl^ectum  habituro;  cre« 
dantur,  non  aspcrnemini  signiOcare,  quod  irustra 
expertum  infructuosum  periculosumque  laborem 
etiam  strenuorum  animi  valde  refugiunt,  et  com- 
pertum  atque  in  litteras  relatum  est  nequaquam 
invitos  ad  bellum  esse  cogendos.  De  recuperanda 
cclla  nostra  si  se  locus  obtulerityquemadmodum  in 
omnibus,  nos  juvare  contendite ;  ut  vestra  indus- 
tria  et  rex  maximo  purgetur  pcccato,  et  nos  IM 
tandem  aliquando  necessitate  nimia  liberemur.  Ita 
scmper  ut  cupio  valeatis. 

EPISTOLA  LXXXIV  (f). 

AD   NOMENOIUM. 

Landramnus,  Turonum  metropolitanus  episco« 
pus,  Dodo  Andegavorum,  Aldricus,  Cenomannorum 
episcopus,  Guenilo,  Senonum  metropolitanus  epis- 
copus,IIeriboIdus,Antisiodoriepiscopus,Prudentius 
Trecassinorum,  Agius  Aurelianorum,  Ercanradus 
Parisiorum,HucbertusMeidorum,HeliasCarnutum, 
IJerimannus  Nevernorum,  Hincmarus,  Rhemorum 
metropolitanus  episcopu8,((/)  Immo  Noviomagi,Par- 
dulus  (/i)  Lugduni,RhothadusSuessionum,Hiimera- 
dus  Ambianorum,Erpoinu8  SiIvai^ecti,Ermenfridu8 
Bellovacerum,  Paulus,  Rothomagi  metropolitanus 

esse  veras.Interfuit  Teodboldus  concilio  Vermerien- 
si  anno  853. 

{d)  Episcopis  noslris,  Id  est,ex  episcopis  in  regno 
caroli  Calvi  constitutis. 

(e)  Erlegaudus.^TBi  ille  presbyter  in  quadam  cella 
monasterii  Ferrariensis,  vel  fortean  in  ipso  mona- 
sterio ;  ut  colligitur  ex  hac  epistoIa.Tum  vero  tem- 
poris  accusatus  apud  Wenilonem.Senonensem  me- 
tropoIitanum,auctoritate  ejus  prohibitus  est  attin- 
gere  functiones  sui  muneris.Agebatur  depresbytero. 
Uaque  Wcnilonem  orat  Lupus,ut  donec  causa  ejus 
in  synodo  quae  futura  erat,  judicari  possit,  Wenilo 
ei  potestatcm  faciat  exscciuendi  suum  ofOcium.Cau- 
sae  ergo  presbyterorum  in  synodis  tractabantur.In- 
tcrim  tamen  Iicebat  episcopo  poenam  remittere,aut 
int.endere,pro  arbitrio.  Vide  concilium  Sardicense, 
D  can.  n,  et  capitulare  Compcndiense  Caroli  Calvi, 
cap.  4.  et  librum  v  Capitular.,  cap.  218. 

If)  Synodica  est  isthaec  epistola,  data  anno  849. 
Celebrutam  antem  fuisse  haud  synodum  temporo 
auturanali  colligi  potest  ex  Chronico  Fontanel- 
lensi. 

(g)  Immo  fioviomagi.  Ad  quem  fortassis  scripta 
est  epistola  4<  Lupi«  ut  illic  monuimus. 

{h)  LugduniAia.  omnino  codex  manuscriptus.Nam 
editio  Massoni  habebat  Lauduni.  Itaque  visum  est 
retinendam  esse  lectionem  veteris  codicis.  Vetus 
enim  ot  verum  ejus  urbisnopen  Lu^dunum.utob- 
servat  Sirmondus  ad  Capitula  Caroli  Calvi,yel  cum 
adjuncto  Lugdunum  Clavatum  ;  quo  modo  in  syno- 
dis  saepe  subscribunt  cpiscopi  Laudunenses,ut  hic 
Pardulus  in  synodis  Snessionensi  et  Vermeriens 
anno  853. 


551 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FEHHARIENSIS. 


m 


epii?rr.i)U8,(a)  Saxbodus  Saionim  epi8Copuni,(6)Fre- 
cul.ii!^  Lexoviorum,Valfridus  Baiocaconsium,(6}No- 
menoio  priori  gentis  Britannicae  salutcm  quae  est 
in  Christo  Jesu  Domino  nostro. 

Diu  est  quod  Deus  occulto,  justo  tamcn  judicio, 
permirtit  esse  te  rectorem  gentis  lua; ;  in  quo  tamen 
regimine  qualem  te  exhibueris  testis  cst  conscientia 
tua  et  amar«  querimonia3  diversarum  Ecclcsiarum, 


A  ot  afflictiones  nobilium  et  ignobilium,  divitum  et 
pauperum,  viduarum  et  orphanorumyquos  damna* 
bili  cupiditato  et  horribili  crudelitate  vexasti.  Sed 
quia  Christianum  nomcn  non  penitus  abjecisti,  et 
nos  cx  {(i)  apostolica  successione  debitorcs  sumus 
omnibus,  ut  bene  197  agentes  ad  perscverantiam 
exborlemur,  delinquentes  autem  ad  pGcnitentiam 
{e)  aucloriiate  divina  provocemus,  vehemeDtissime 


(a)  Saxbodus.  Sic  prorsus  scriplum  est  in  yetcri 
codicc.  In  privilcgio  vero  monasterii  Corbeicnsis 
vocalur  Saxobodus.  Saxbodus  tamen  nominatur  in 
concilio  Senonis  habito  anno  852,  in  quo  confir- 
matuin  est  privilc;iiuiii  nionastri  sancti  l\eniigii, 
quod  edituui  est  iii  toino  II  Spicilogii,  pag.  5H0.  In 
quibus  tamen  subscriptionibus  mcndose  scriptum 
est  Ha(finariu5  Ambianensis  episcopus,  Adhuc  enim 
vivebat  Hihueradus,  qui  anno  scquenti  inlorfuit  sy- 
nodo  Vcrmeriensi,itemque  alii  synodo  Vermeriensi  B 
circa  annuni  865.  Retrartanda  porro  hic  cst  con- 
troversia  dc  tcmpore  quo  synodus  illa  habiUest, 
cum  coriirtet  eam  non  fuisse  habitam  anno  852, uti 
monuiiiius,  Sane  ex  subscriptionibus  ep-scoporum 
apparct  anrio  galtom  840  celebralam  fuissc.  Sed 
quul  opus  conjecturis  In  re  m.inifesta?  Constat 
enim  cx  Capituiis  Caroli  Calvi,  tit.  vi,  Woniloncm 
archiepiecopum  Senoncnscm  capitula  nonnulla  edi- 
disse  in  synodo  provinciae  sua».,cui  sudra^^anci  ejus 
interfuerc.  Itaque  corrige.ndum  ost  quod  dixinuis, 
mendose in  subscriplionibus  istius concilii  j^cript um 
es80  nomen  Roginarii^cpiscopi  Ambianensis.  Sedit 
enim  usque  ad  annum  848  aut849. 

(6)  Frecuifus,  Is  nimirum  qui  Chronicon  scripsit 
ab  orbe  condito  usque  ad  annum  circitcr  soxcen- 
tesimum. 

{e)  iV(?m^r7()/o.Britonum  duci  jam  inde  a  tcmpori- 
bus  Ludovici  Pii.  Quo  mortuo,  Caroli  Caivi  parti- 
bus  adhaesit  adversus  Lotharium  et  Ludovicum  an-  q 
no  841, ad  eumque  munera  mitlens,  fidcm  etiam  ci 
suam  jurojurando  obligavit;  sod  bionnio  post,  ea- 
dem  facilitate  qua  concesserat  in  partes  Caroli,  ab 
eo  defeGit,cupiditate  rogui  adductus,  ut  monuimus 
ad  epistoiam  31.  Tum  vero,  «  consueta  porfidia,  » 
ut  scriptum  ef>t  in  Annalibus  S.  Hcrtini,  «  Andega- 
vis  et  vicina  eis  circumquaque  loca  pcrvasorat.  » 

(d)  ApOstolica  successione.  Lpiscopienim  suntsuc- 
cessores  apostolorum,  ut  oinnis  retro  antiquitas 
tradit.  Quin  ct  Hilarius  in  fragmentis  vult  unum- 
quemque  episcopum  esse  succossorcm  PctrietPauli, 
aum  haic  por  derisum  ait  de  episconis  qui  Athana- 
sium  damnaverant :  0  veros  Christi  amnpulos  l  0  di- 
gnos  succcssores  Pelri  atifue  Pau//.' Verum  id  qui- 
dem.Sed  tamen  speciali  quodam  jure  pontifox  Ho- 
manus  cst  successor  eorumdem  apostolorum ;  ob 
hocquiain  eorum  cathcdra sedet,ut  aitAlexandcr  IH 
in  epislola  19,  cdita  in  Appendice  Petri  Ccllenb-is. 
Undc 


num 
biti 

ad  Mich&elem  atque  *rheophilum,imperatoiesGra;- 
corum,ilemquc  in  Actis  electionis  Caroli  Calvi  imp. 
factiB  anno  870  pnpa  vocatur  vicarius  apostolorum 
Pctri  ct  l'auli.  llis  onim  duobus  Dominus  noster 
dedit  Ecclesiaj  principatum,  ut  ait  Goffridus  Vindo- 
cin.lib.  I,  cpist.  7.  De  his  ergo  apostolis  intolilgen- 
dus  cst  Alcuinus,  dum  in  epistola  02  Leonem  III 
vocat  vicarium  apostolorum.Sic  Clementem  II  Lam- 
bertus  Schafnaburgensis  vocat  vicarium  apostolo- 
rum. 

{€)  Auctoritate  dfftwa.Quippe  cpiscopi  auctoritatem 
auam  habeut  a  Chrislo,  qui  unus  et  foIus  habet 
potostatem  praeponendi  opiscopos  in  Ecclesiae  sua; 
gubernatione,ut  ait  Cyprianus  in  concilio  Carthagi- 
niensi.Quare  merito  notandus  est  Stephanus,  epis- 
copu8  Lari898989  in  The8salia,qui  ad  Bonifacium  II^ 


cpiscopum  Romanum,scriben8,cujus  opera  indige- 
bat  ad  retinendam  sedem  suam,  auctoritatem  om- 
nium  per  orbom  episcoporum  rcpetit  a  pontifice  Ro- 
niano:«Quia,inquit,Dominodicentetertio,i4ma5me? 
Pasce  oves  mm5,tradidit  prius  vodis  mandatum  os- 
tendcns,et  per  vos  dcindc  omnibus  per  universura 
mundum  sanctis  Ecclesiis  condonavit.»  Itaquerevo- 
canda  est  sentontia  hujus  loci  ad  normam  a  saDcto 
papa  Lcone  traditam  ,cujus  ea  sun  t  verba  ex  sermone 
tertio  in  anniversario  die  assumptionis  suae :  «  Prop- 
ter  quod  dicitur  bcatissimo  Petro,  Tibidaho  claves, 
ctc.Trjinsivit  quidom  etiani  in  alios  apostolos  vis  po- 
testalis  i8tius,ct  ad  omnesEoclesia;  principes  decreti 
bujus  constitutio  commeavit.  Sed  non  fruslra  uni 
couimondatur  quod  oranibus  intimatur.»>  Censebat 
SJinctissimus  pontifox  soli  quidcm  Pctro  id  diclum 
csso,  sed  tameu  omnibus  apostolis  et  episcopis  in 
pcrsonacjus.ilonorificumtamcnin  primisfuitquod 
Christus  Pctri  confcs3ionempublicelaudavit,etquod 
auctoritatom  Huam  concedons  Ecrlosiffi,  in  porsona 
Pctri  id  factnm  voluit,qucm  ob  hoc  Augut^tinus alt 
gossi?*?e  tolius  Ecclosiae  figuratagoncralitateper^o- 
nam.  Supcr  hanc  ergo  confossionem  (id  est  super 
Christum  ipsnm,(|ucm  Doi  vivi  1'ilium  ofscconfes- 
sus  fuerat  Petru.s)  fundata  est  Ecclcsia,  adversns 
quam  portfc  inlori  non  proRvalcbunt.Nam  licot  hanc 
postremam  verborum  Christi  partem  nonnulli  rcle- 
rant  ad  Petrum  ejusqucsuccessores  Romanjspon- 
tiliccsjjoannes  tamen  XXI  ca  ultiuia  verba  interpre- 
tatum  est  de  Ecclesia  in  epistola  scripta  ad  Jacobum 
regein  Majoricarum,  ouani  nunc  primum  edimus, 
quainque  ogo  tuque,  lector,  debeiiius  sinculari  hu- 
manitati  cUirissimi  viri  Antonii  Vionis  Herovallii. 
w  Joannos  cpiscopus  servus  servorum  Dei,  cha- 
rissimo  in  Christo  lilio  rogi  Majoricarum  illustri, 
salutcm  et  apostolicam  benedictioncm.Qui  aeterna; 
lcgis  impcrio  summa  regit,  ctiam  extrema  non 
dcserit :  scd  cum  ajqualitcr  sit  illi  cura  de  omnibus, 
ca^lum  tcrramque  regens,  subter  omnosccelosipse 
considerat,  et  supor  terrae  terminos  lumen  ejus. 
Suam  autem  Jcrusalcm,  sacrosanctam  vidilicetet 
catholicam  Ecclesiam,  tjuoe  non  saxorum  molibus, 
sed  miris  virtutibus  ajdificatur  ut  civitas,in  earum 
sublimitato  conscendons  singulariteret  mirabiliter 
ncc  minus  misericorditor  de  suo  habitaculo  praepa- 
rato  rcspexit.IIanc  etiam  Petra  Christus  adniiraDili 
ct  inf^fTabili  dispositione  stabilien9,super  se  ipsum 
aHlificaviloamdem^scqucvivumconstituitangularis 
lapideiii  firinamenti,ad  evidentioris  roboris  finnita- 
tein  in  sanctis  Patribus,catholica5  doctrina;  vertici- 
bus,alia  ci  fundamenta  substcrnens;utin  montibus 
fundata  sanctissimis,etsi  experiretur  interdum  con- 
cuticntium  impotus.nullius  tamen  vereretur  ruinse 
dispendium ;  sed  adversus  eam  ncc  port«  inferi 
prffivalorcnt ;  ct  virtutum  clcvata  culminibus,  ne- 
quaquam  sub  modio  lateat;  sed  illarum  evidentia 
cunctis  patoat  in  salutis  exemplum.ln  ea  etiam  idem 
pius  ct  misericors  Dominus  eamdem  Ecclesiain 
spccialis  rcspoxit  benignitatis  intuitu,  et  direxit. 
Quanquam  cnim  ipsc  ubique  praesens,  ut  eadem 
ejus  in  omnibus  curaregiminis  leque  cunctaregat, 
cuncta  disponat,  et  itaimpendaturin  magnisquod 
non  impediatur  a  parvis ;  nihilominus  tamen,  ex 
singularis  anaoris  privilegio,eidcm  Ecclesiae  suuin) 
cui  claves  cxercendas  tradidit,  cui  oves  pascciidas 
credidit^qui  stans  m  8pecala,6i  assidud  aireciionifl 


m9 


EPlSTOLiE. 


5M 


tuis  exceasibuB  condolemus.et  a  iuo  interitu  paterna 
et  cpiscopali  sollicitudine  io  cupimus  revocare. 

Cupiditate  tua  vastata  est  terra  Ghristianorum, 
tcmpla  Dei  partim  destructa,  partim  incensa,  cum 
sanctorum  ossibuscsterisque  reliquiiSfposscssioneB 
eccle8iarum,qus  fuerunt(a)vota  (ideliunL,redemptio 
aoimarum,  patrimonia  pauperum,  illicite  in  tuos 


A  usus  redacta.bi^ereditatcs  nobiliumablata-yef  maximft' 
muUitudo  hominum  vel  inlerfecta  vel  servituteop- 
pressa,  rapinsc  crudelissima}  perpetrat»,  aduHeria 
et  corruptioues  vi  rginum  passim  commiss8e,epi8Copi 
legitimi  {b)  sedibus  propriis  expulsi,  et,  ut  mitiuA 
loquamur,quia  dicere  noluimuslc^furesetlaixones^ 
mercenarii  introducti,patroni  nostri  beati  (<f)Martini 


praesentaneas  diligentiam  exbiberet^vicarium  depu* 
tavit,  onus  ex  humano  defectu  imporlabile,  divina 
tamen  omnipotentia  levigabile,  portaturum.  Hujus 
oneris  molem  immensam  debilitati  nostr€e,fratrum 
nostrorum  ministerio,  bis  diebus  imposuit  superni 
consilii   depositio,  seu   permissio,  nobis  nimirum 
terribilis  et  stupenda.Siquidcm  felicis  recordationis 
Adriano  papa  prasdecessorc  nostro,  post  promotio- 
nem  suam  ad  summi  apostolatusapicem^brevidie- 
rum  numero  vit^e  su®  tempora  consummante,  post 
eihibitaeidemin  solcmnibusexscquiis  debitahuma-  B 
nitatis  obsequia,  nos  et  iidem  fratres  in  episcopali 
palatioViterbiensiconvenimu8,electionisubstituendi 
pontificis  juxta    necessitatis  instantiam  et  fervens 
nostrum  desiderium  vacaluri.Etlicetdiebusaliqui- 
bas  per  importunitatem  Viterbicnsium  civium  ira- 
ctatuieleGtionisinstaniisnecdare  posscmus  initium, 
posiquam  tamen  iili  vacare  potuimns,  astitit,  ut 
credulitas  devota  supponit,benignus  sapientit-e  spi- 
ritus^  ex  more  anobis  et  fratribus  ipsis  suppliciier 
invoeatus  ;et  primadie,deipsorumfratrum  concordi 
voto,  parique  concordia,  processit  de   nobis  tunc 
ppiscopo  Tusculanensi  imprsmediiatis  et  insciis^ad 
Pi*lri  cathedram  electio  canonicacommunis  etcon- 
cors.  In  his  itaque  stupemus  non  immerilo  paritor 
etterreniur.  Nonne  8tupor,nonne  terror,c[uod  nos, 
qui  tutioris  semper  puiaviraus  esse  consilii  secure 
indomo  Oominiabjioi  quamporiculosesuperaliorum 
curam  et  regimen  elevari,sic  subito  in  maris  aliitu- 
dinem  venimus,etdum  ab  injuncti  operis  sarcinam  (] 
insuiliciente8virtutumBumptusdispung?mus,eivires 
inipares  comparamus,  ab  lUius,  nec  indigne,  time- 
mustempestatedemergi.Hocefficacitersuggerebant, 
ut  in  vocatione,  qua  nos  vocaveratDominus,mane- 
lemus,  et  debilitas  onus  refugeret,  ac  onusinsuffi- 
cientia  nosira  vitaret.Verum  quia  merces  laboribus 
commensuratur  etredditur  (propter  quod  doctor  et 
prsdicator  egrcgius,  non  de  profeciu  glorians,  sed 
veraciter  suos  labores  aitesians.  iVoTi,   inquit,  pliis 
mnibu9  profeci  aut  profui,  sed  -  plus  ofnnibus  labo^ 
ravtjj  licet  deterreret  onus  et  laoor,  ad  subeundum 
tamen  jaeum  apostolicfle  serviiutis,  et  in  ea  pro 
vinbus  Ifluborandum,  merces   retrihutionis  sBtemffi 
uniuscujusque  nisi  aliud  misericordia  retribuentiB 
indulgeat,  commensurando  laboribus  invitavii ;  et 
fub  illius  fiduciayqui  lasso  viriutem  tribuit,  cujus 
solius  sufficientisepleniiudonosiros  sufficitsupplerc 
defectus,  debiles  humeros  tanto  subjecimus  oneri, 
necexpavirausmanusexponereimmensiiaii  iaboris.  ^ 
Ceterum  quia  supra  viresnostrasesse  conspicimus  ^ 
susceptum  officium,illudque  soli  portare  nequimus, 
prssertim  cum  advertamus  aperie  messem  quidcm 
niuUara  esse,  operarios  vero   paucos.  et  fidelium 
suiTragia  humiliter  imploramus,  rt  illos  etiam  qui 
saecularispotestatis  solljcitudinem  inpopulo  Doromi 
susceperunt,  utin  illo,prout  ad  eos  pertinet,nobi8- 
cum  hdeliter  et  soUicite  collaborent,decernimus  ex- 
horiandos.Ideoque  regalem  celsitudinem  rogamus, 
et  instanter  obsecramus  in  Domino  Jesu  (Jhristo, 
qnatenus  prudenter  attendens  quod  datum  esi  tibi 
divinitus  in  orbe  pro  non    modica  parte  judicium, 
justitiam  diligas,  et  eam  omnihus  iuo;  ditioni  sub- 
jectis,  non  omissa  tamen  clemeniia,  diligenter  ob- 
serves.  His  enim  columnis  firmissimis  stabiliuntur 
iroperia,  regnn  firmantur,  muniuntur  principes,  et 
eoffltnuniti  laBtantur stdtupacifico  principatus.Eam- 
dein  inBuper  Boelesiam  xQftlreaa  tuamyOt  prssidenteB 


PATROi.  CSJX. 


eidem,  ac  personas  ecclesiasticas,  imo  tu«  salutis 
actorem,  per  quem  regnas  et  regeris,  in  illis  mini- 
stris  ipsius  solorter  honora.  In  his,  fili  charissime, 
laudabilis  memorioe  praQdecer^sores  tuos  non  solum 
imitari,  sed  excedere  studeas,  quin  etiam  teipsum* 
viriutum  successivis  augmeniie.velut  de  virttite  in 
virtuiem  progrcdiens,superare  ;illam  denobisspem 
ceriam  ei  flduciam  habiturus,  quod  tuam  et  regnl 
tui  prosperiiatcm  paterno  zelantes  alfectu,  eam, 
quantum  cum  Deo  poterimus,  conservare  studebi^ 
mus,  et,  facultate  succedente,  favorabiliter  promf^* 
vcre.  Datum  Viierbii,  Nonis  Ociobris,  pontificatus 
nostri  anno  primo.  » 

Vide  Au^stinum  traciatu  1 18  et  126  in  Joannem, 
itcmque  Hieronymumin  initio  libritertiiGommen- 
tariorum  in  Maithaeum. 

«  Vota  fidelium,  Celebris  locus,  per  eas  tempe'» 
staios  valde  laudatus  in  synodis  etm  capitularibus 
rcgum  nostrorum.Citaiur  uuleni  ex  epistolaUrbanil 
papffi.Sed  revera  sumptus  est  ex  Juiiano  Pomei-ict, 
libro  II  de  Vita  activa,  cap.  9.  Nam  iila  Urbani  epi- 
siola  est  supposiiitia. 

(6)  Sedibus  exjmlsi,  Hi  fuerunt  Subsannus  Vene- 
tensis,  Salaco  Aletensis,  Feiix  Gorisopiiensis,  et 
Liberalis  Oximensis,  ut  patet  ex  narratione  de 
episcopalibus  a  Nomenoio  instituiis,  ^uae  a  Sirmondo 
edita  est  post  Capitula  Caroli  Calvi.  In  his  etiam 
fuit  Actardus  episcopus  Nannetensis. 

(cj  Fures  et  latrones.  Quo  nomine  Giskrdum,  qui 
in  loco  Actardi  ejecti  ordinatus  fueraty  prosequituf 
Leo  IV,  ad  Nomenoium  scribens :«  Non  furem,nee 
laironem,quaIem  Gislardum  esse  sentimus  in  Nan^ 
netica  sede,  qui  viventis  quod  non  licuit,  locuni 
non  timuit  usurparc.  »  Exstat  caput  boc  apud  Grs'- 
tianum  7,  q.  i.  Modestius  crgo  se  gerunt  episcopi 
Gallicani,qui  pro  furibusetlatronibushujuscemodi 
invasorestanium  vocant  mercenarios,  nevidelicet 
principem,quem  ab  iis  erroribus retrahere  medita^ 
bantur,  exasperarcnt,  si  vcrbis  illis  atrocibus  ute^ 
renturadversuseosquosipseepiscoposconsHtuerat; 
Erat  enim  in  iali  tempore  tanta  vis  hominis  magis 
lenienda  quam  exa^ianda,ut  verbis  Sallustil  utap. 

(d)  Martini  diwcesi.  Id  est  ius  metropoliticun^  aiv 
chiepiscopi  Turonensis,qui  beati  Martini  sacoessor 
ost.Nam  anie  Nomenoium  Britannia  provincia  sem- 

fier  paruerat  constiiutis  metropolitani  Turonensis. 
stis  vero  temporibus  se  ab  ejus  potestate  subtraxe- 
runt  B.  itonum  episcopi,deinceps  subjecti  archiepi* 
scopo  Dolcnsi  usque  ad  Innocentii  III  tempora, 
invitis  licet  ac  repugnantibus  episcopis  Romanis. 
Parum  enim  proluit  decretum  Urbani  II  papae  in 
concilio  Glaromontano ;  in  quo,  ut  in  veteri  codice 
ms.  Anianensi  scripium  est  :«Turonensi  metropoli 
citerioris  nritanniaB  restitutio  facta  est.  )>  Ejusdem 
decreii  meminitetiam  HildcbertusCenomanenpisin 
cpistola  edita  ab  eruditissimo  viro  Francisco  Flo- 
renle,  ad  tit.  vni  de  Usuet  auctoritate  pallii :  <t  Unde 
diligentius  iniuenii.inciuit  IIi]debertus,manifestum 
ebt  totam  Britanniam  intra  limites  Turonensis  Ec- 
cIcsisB  contineri.  Nec  ego  tamen  super  hac  re  quasi 
discutiendam  suscito  querelam,  quam  dudum  in 
Romana  decisam  Ecclesia  religiosae  noveruntet  tes* 
tnntur  personae.Tesiatur  idipsum  venerabilis  paps 
Urbani  privile^um  Turonicae  mctropoli  collatum ; 
in  quo  qui  legit  intelligit  totam  Britanniam  ei  tan- 
quam  suae  metropoli  subjectam.»Parum  id  profuit^ 
ut  dixi.Nam  ea  provincia  suum  archiepiBedp^iti^ 

18 


v«  u  « 

ODO 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


556 


quondam  dia3cesis,exqua  vosesscnegarenoDpote-  A  SsXis  hsBC  ad  tuam  perditionem  sufficiebant.  Sed 
stis^violata^omnespostremoecclesiasticiordinesper-  adcumulummalorumauxistitemeritatem,etomQein 
urbati;quodnimis  dolendo  etcompatiendodicimus.      Isesisti  Ghristianitatem,dum  (a)vicarium  beatiPetri 


multum  aevi  habuit  post  synodum  Ctaromontanam. 
Et  apud  Beslyum  in  Probationibus  IlistoriaB  comitum 
Pictaviensium,  pag.  414yexstant  Acta  quaedam  data 
recenter  postconcilium  Claromontanum,anno  nimi- 
rum  I096,  indictione  iv,vi  Nonarum  Martii,quibus 
subscribit  Rollandus,DoIensis  archiepiscopus.Quin 
et  ipsius  Gregorii  VII  conatus  tuerat  inutilis,  qui 
statucrat  «  ut  tam  Dolensis  quam  ca^teri  Britanniae 
cpiscopi  pcrpetuam  deinceps  subjectionem  et  cbe- 
dientiam  exhiberent  archiepiscopo  Turonensi.  » 
Tandcm  Innocentius  III  eara  litem  finivit  ^deinccps- 
que  Britannici  cpiscopi  archiepiscopo  Turonensi 
luerunt  subjccti.  —  DioscesiSf  Id  est  provincia.Nam 
tum  vox  di(£cesis  maxime  in  usu  eratad  significan- 
dam  integram  provinciam.Dioecesis  vero  cujuslibet  B 
episcopi  parochia  dicebatur,  ut  monemus  ad  cano- 
nem  3  consilii  Vernensis. 

«  Vicarium  heali  Petri,  id  est  Lconem  papam, 
hiiius  nominis  quartum,  ut  mox  dicct.  Sic  cnim 
vul^o,  honoris  causa,  vocatur  episcopus  Romanus 
in  libris  scriptorum  veterum  et  ab  ipsisetiam  pon- 
tilicibus  Romanis,  ob  hoc  nimirum,  quod  Petri 
viccm  teneat.  Sed,quod  mirere,  eseteri  quoque  epi- 
scopi  passim  vocantur  vicarii  beati  Pctri,ea  videlicet 
de  causa  quod  Petrus,  cum  ei  Christus  diceret : 
Pasce  oves  meas,  quae  verba  pertinent  ad  caetpros 
etiam  apostolos,  tolius  Ecclesix  gerebat  hgurata  ge- 
neralitate  persofiam,  ut  ait  Augustinus.  insignis  est 
locus  ex  iibro  Ambrosii  de  Dignitate  sacerdotali 
cap.  2,  ubi  sio  scri^tum  est  de  Petro :  «  Et  cum 
tertio  fuisset  interrogatus,et  trina  responsione  fuis- 
set  secutus,  repetitum  est  a  Domino  tertio.  Pasce 
oves  meas,  Quas  oves,  et  quem  gregem,  non  solum 
tunc  beatus  suscepit  Petru8,sedetiam  nobiscum  eas  Q 
susccpit,  ct  cum  iilo  nos  suscepimus  omnes.»Et  in 
capitc  primo  dixerat  cunctos  sacerdolcs  accepisse 
claves  regni  coclorum  in  beato  Petro  apostolo.Unde 
non  insulse  Mapinius,episcopus  Rhemensis,scriben8 
ad  Villicum  ait :«  Licet  sancto  Petro  hoc  aDomino 
dictum  legamus.  Pasce  oves  meas,  sed  ad  cunctos 
qui  sacerdotale  fungunturofficium  pertinet  praesens 
scntentia.wAudacior  fuit,etquidempost  GregoriVII 
tempora,  Petrus,  abbas  Gellensis.  Ausus  enim  est 
scriberead  Hugonem,archiepiscopum  Senonensem, 
eamdem  ipsi  sollicitudinem  incumbcre  quee  Ghristo 
et  Petro.  Haec  sunt  ejus  verba  ex  epistola  8  libri 
primi :  «  Vineae  Ghristi  devastatores  uva8,sive  cjus 
ovilis  oves  lupi  rapaces  toto  die  devorant,  pede 
conculcant,manu  dilaniant;  et  vestra,benignissime 
Pater,  vigilantia  obviare  dissiniulat.  Quare  non  at- 
tenditis  c^uid  pro  officio,  quid  pro  sponsione,  quid 
prodiiectione,summi  jjastorisovibusmagnuspastor 
debetis  ?  Gerte  defensionem,  certe  instructionem»  n 
certe  sollicitudinem.  Sed  qualem  vel  quantam?Sine 
dubio  quantam  Ghristus,  qualem  Petrus.  »  Hanc 
porro  auctoritatem  arcessit  ex  verbis  Christi  ad 
l\>trum,quod  ea,ut  Ambrosius  ct  Mapinius,crederet 
omnibus  apostolis  dicta  in  persona  Petri.  Nam  ait 
paulo  post :«  Vobis  si  quidem  in  Petro  dictum  est, 
Pasce  ti(j7ios  meos,  sana  scilicet  doctrina.  Vobis 
rursum  dictum  cst,  (  (mjlnna  fratres  tuos,  bono 
utique  cxcmplo.  Nihilominus  claves  regni  coelorum 
tonetis,  ut  hoBdos  cxcludatis,  et  agnos  admittatis.» 
Sic  eodcm  saeculo  sanctus  Bernardus  in  epistola  41 
aiebatad  Henricum,archiepiscopum  item  Senonen- 
sem  :  «  Igitur  ex  quo  regai  coilorum  claves  Deo 
auctore  vobis  traditas  suscepistis.  »  elc.  Quoniam 
ergo  existimabant  boni  illi  viri  Christum  univcrsis 
episcopis  esse  locutum  in  personabeatiPctri,quem 
OD  hoc  Petrus  Gellensis  lib.  vii,  epist  {,  ait  esse 
optimam  formam  omnium  preektorumf  e^  de  Qaui^a 


factum  est  ut  non  solum  episcopum  Romanum,8ed 
et  oaeteros  quoque  episcoposvocarent  Petri  vicarios, 
Haec  sunt  verba  Garoli  Msigni  in  iibro  v  Capitukr., 
cap,  463  :  «  Quod  ex  verbis  Domini  facile  intelligi 
potest,  quibus  beato  Petro,  cujus  vicem  episcopi 
gerunt,  ait :  Quodcunque  ligaveris,))  etc.  Jonas  Au- 
reliancnsis  in  opusculo  de  Institutione  regiacap.2: 
«  Qualis  igitur  sit  potestas  et  auctoritas  sacerdo- 
talis  ex  verbis  Dommi  facile  animadvertitur,quibu8 
beato  Pctro,  cujus  vicem   indigne   gerimus,  ait: 
Quodcunque  ligaveris  super  terram,  »  etc.  Hincmarus 
Rhemensis  in  Gapitulis  quae  dedit  archidiaconibus 
presbyteris  anno  877:  «  Beatus  Petrus  apostolus, 
cujus  vicein  Ecclesia  fungunturepiscopi,»etc.Ilinc 
illa  Gallicanorum  episcoporum  verba  in  conventu 
Pistensi  anno  869 :  «Secundum  auctoritatem  ouam 
in  beato  Pctro  accepimus,  diconte  Domino.  Quod- 
cunque  tigaveris,  »  etc.Et  in  actis  coronationis  Her- 
mintrudis  uxoris  Garoli  G.dvi  episcopi  locum  illum 
ex  capite  xii  Actorum,  ubi  scriptum  est  orationem 
factam  sine  intermissione  ab  Kcclesia  ad  Deum  pro 
Petro  interpretantur  pro  omni  episcoporum  chm. 
Pctrus  Blesensis  in  epistola  22 :  «Episcopus  illitte- 
ratus  praeco  est  mutus.Praelati  est  erudire  subjectos, 
reddere  populum  acceptabilem  Deo,  aperiendo  my- 
steria  Scripturarum.  Petro  enicn  et  successoribus 
ejus  prfficipitur  ducere  in  altum  rele,id  est  profun- 
dam  sacrae  Scripturae  intelligentiam  in  capturam 
hominum  aperire.»  Glarius  mentem  suam  aperitin 
epistola  148,  ad  episcopum  Bathoniensem  :  «Reco- 
lite,  Pater,  quia  beati  Petri  vicarius  estis.  Vobis  in 
eo  quandoque  dictum  est :  Si  diligis  me,  pasee  om 
meas.  »Et  Petrus  Gellensis  gratulatoriam  epistolam 
scribens  ad  Willelmum  Senonensemarchiepisoopum, 
eum  miris  laudibus  effert  quod  in  electione  Joannis 
Saresberiensis,  episcopi  Carnotensis,  abstineDteni 
se  et  integrum  praBstiterit.  «  Certe  hoc  in  Rationali 
et  Superhumerali  tuo,»inqnitilleinepist.8,hbriyii, 
«  Pater  amantissime,styIo  ferreo.un^ueadamantino 
scribetur,  quod  in  vicariis  Petri  eligendis  nulla  le 
movet  humana  gratia,  nullus  favor,nulIus  carnalis 
alTectus,  nulla  pecuniae  avaritia.  »  Demum  Gildas 
Sapiens,  qui  sub  imperatore  Justipiano  floruit,non 
obscure  sentit  quemlibet  episcopum  tenere  setlem 
Petri.  Sic  enim  scribit  in   epistola  de  excidio  et 
conqucstu  Britanniae  :«Sacerdotes  habet  Britannia, 
sed  msipientes;...  sedem  Petri  apostoli  immundis 
pedibus  usurpantes,sed  merito  cupiditatis  in  Juds 
traditoris  pestilentem  cathedram  decidentes.  »  Et 
Petrus  Blesensis  in  epistola  158  scribit  unumquem- 
que  cpiscopum  praeesse  naviculae  Petri.  Itaque  sic 
constituere  possumus.  Ghristus  Dominus,  verus  et 
unus  sanctae  Ecclesiae  sponsus,  qui  solus  Ecclesiam 
regere  potuit  quam  redemit,ut  Lupi  verbis  utamur, 
eam  suprema  auctoritate  moderatus  est,  quandiu 
inter  homines  habitavit.Is  ergo  suscepta  semel  Bc- 
clesiae  guhernacula  non  reliquit  ;sed  semper  nobis- 
cum  est  divinitate,  utait  idem  Lupus,«  et  arbitrio, 
et  nutu,  ac  praesentia  sua,  et   praepositos  ipsos,  et 
Ecclesiam  cum  praepositisgubernat,»  utin  epistola 
69  scribit  Gyprianus.  Idipsum,  diu   post  Gypriani 
saeculum,  in  concilio  Turonensi  sub  Alexandro  UI 
pronuntiavit  Arnulphus,   episcopus   Lexoyiensis: 
«  Praeterea,inquit,habemu8assistentemnobis  etiam 
Ghristum.  Neque  enim  Ecclesiam  ea  nobis  condi- 
tione  tradidit  ut  relin(jueret.  Semper  assistit.  »  Et 
post  Arnulphum  illam  ipsam  sententiam  magnificis 
verbis,  et  quae  sedis  apostolicae  pontificem  deceant, 
expressit  Joannes  XXI  in  epistola  scripta  ad  rcgem 
Majoricarum,  quae  nondum  edita  est,  quamque  ea 
de  causadamus  suprft.Cbristasergo  sasoeptas^el 


i 


o57 


EPISTOLiE. 


558 


Loonem  apostolicum,cuideditDeus(a)  primatum  in  A  stulaasea  ut  in  libro  suo  te  scriberet,  et  pro  te  Del 
omni  orbe  terrarum,8previsti.  Cum  enim  cum  po-      clementiam  exoraret,et  ille(6)  directis  litterisseid 


Ecclesise  gubernacula  non  reliquit.  Promisit  enim 
Ecclesiae  futurum  senobiscum  omnibus  diebus  usque 
ad  consummationem  saeculi.  Quia  tamen  necessa- 
rium  esse  intelligebat  ut  post  subvectionem  suam  in 
coelum  aliqui  locum  suum  implerent  in  terris,  qui 
veram  fidem  conservarent,  et  morum  sanciitatem 
suaderent,  alios  quidem  fecit  apostolos,  quosdam 
autem  prophetas.  alios  vero  evangelislas,  alios  au- 
lem  pastores  et  doctores.Sed  tamencaeterossubjici 
voluit  apostolis,  quibus  summam  dedit  in  £cclesia 
potestatem,  decernens  ut  id  quod  ipsi  in  commune 
statuissent  cunctos  Ghristianos  teneret.  Unde  Gy- 
prianus,  in    epistola  55  potestatcm    episcoporum, 
quam  ad  gubernandam  Ecclesiam  acceperunt.subli- 
mem  ac  aivinam  potestatem  vocat ;  super  hosenim 
constitutam  esse  Ecclesiam,  ut  in  epistola  27  idem 
Cyprianus  scribit.Et  apostolorum  quidem  omnium  -d 
par  fuit  honor  et  par  potestas.  Petro   tamen,  ob 
manifestam  Christi  confessionem,concessa  estprae- 
rogativa  primatus;  ut  capite  constituto,schismati8 
toUeretar  occasio.Unde  factum  est  ut  quia  episcopi 
apostolis  ordinatiovc  vicaria  successerunt  (ut  ad  Cy- 
prianum  scribit  Firmilianus,  aq  Cyprianus  ipse  m 
epistola  69  ad  Fiorentium   Pupianum)  Petrusque 
apostolorum  princeps  sit,  episcopi  sequentibus  sas- 
culi  dicti  sint  vicarii   beati  Petri  et  successores 
apostolorum  Petri  et  Pauii.  Quae  causa  fuit  ut  An- 
glorum  rex  Edgarus,qui  anno  966  vivebat,episco^os 
dixerit  habere  ^ladium  Petri.  Ego  Constantini,  m- 
quit,    vos  Petn  gladium  habetis,    Postea   tamen, 
augescente  Christianorum  pietate  et  roverentia  in 
Romanum  pontidcem,  ejusque  auctoritate  feliciter 
in  dies  magis  ac  ma^s  apparente,ista  successionis 
Petrinae  dignitas  huic  soli  roservata  est ;  satisque 
factum  videtur  rcliquiscpiscopis,si  dignitas  illorum 
derivetur  a  successione   caelerorum    apostolorum.  p 
Unde  et  gravem  calumniam  aetatc  sua  sustinuit  ^ 
llincmarus,  Rhemensis  archiepiscr»pus,  quod,  ut 
aliqui  aiebant,  dicere  ausus  esset  non  majoris  di- 
gnitatis  esae  papam  Romanum  quam  esset  ipse. 
Jtaque  guoniam  Hincmarus  hac  invidia  gravabatur, 
calumniam  hanc  a  se  amoliri  conatns  est,  leeisque 
Remmiae  reum  statuit  accusatorem  suum,  m  rem 
in  pauca  contraham,ita  existimare  debemus,  Chri- 
stum  auctoritatem  suam  tribuisse  apostolis,  id  est 
episcopi8.(>tumtafn  apostolos.id  est  episcopos  et  prae- 
positoSj  Dominus  elegit,  ut  in  epistola  65  scribit 
Cyprianus.Apostolorum  omnium  par  fuit  honor  et 
par  potestas,  ut  idem  Cyprianus  scribit.  Apostolis 
Buccessserunt  episcopi ;  sed  ita  tamen  ut  episcopus 
Romanus,qui  Petri  et  Pauli  sedem  occupat,pr:mam 
et  maximam  habcat  pro  veritate  sententiam,ut  ait 
Facuiidus  Hermianensis.  Igitur  si  quid  magni  mo- 
menti  ingruat  quod  sacerdotum  Domini  congregatio- 
nem  requirat,tum  habenda  est  synodus,in  qua  sta- 
biliri  possitverafides.Verum  hoc  remedium  nonnisi  D 
ob^ravemcausamadhibendumest.Augustinusenim 
scribens  contra  duas  epistolas  Pelagianorum^valde 
eorum  superbiam  exagitat  lib.  iv,  cap.    2,  quod 
hanc  gloriam  captarent  ut  proptor  illos  Orientis  et 
Occidentis  synoaum  congregare  postularent ;  id  vero 
iniquum  esse  censet.In  synodis  autem  episcopi  om- 
nes  summam  habent  auctoritatem.  Et  m  re^endis 
Ecclesiis  suis,quarum  sunt  magistri,  ut  Salviani  et 
Agobardi  verbo  utar,  nulli  rationera  reddere  debent 
quam  Gbristo,  si  causa  communis  non  sit,ut  docet 
canon  7  Antiochenus.    Quod    autem   paulo   supra 
dictum  est  tribus  verbis  ex  sententia  Cypriani  apo- 
stolorum  omnium  parem  fuisse  honorcm  et  potes- 
tatem,paulo  uberius  explicandum  est  propter  scan- 
dalum  infirmorum.  Sed  in  ipso  statim  initio  pro- 
ponendus  est  ipse  Cypriani  locus  juxta  editionem 
Baronii  :  «  Et   quamvis   apostolis   omnibus   post 

reBurrectionem  suam  parem  potestatem  tribuat  et 


dicat :  Sicut  misit  me  Pater,et  egc  mitto  vos;  accipite 
Spiritum  sanctum ;  si  cui  remiseritis  peccata,  remit- 
tuntur  illi;si  cui  tenuerifis,  tenebutitur;  tamen  ut 
unitatem  manifestaret,unam  cathedram  constituit, 
et  unitatis  ejusdem  originem  ab  uno  incipientem 
sua  auctoritate  disposuit.Hoc  erant  utique  etcaeteri 
apostoli  quod  fuit  Pctrus,pari  consortio  praediti  et 
honoris  et  potestatis,  sed  exordium  ab  unitate  pro- 
ficiscitur.  Primatus  Petro  datur,  ut  una  Ghristi 
Ecclesia  et  cathedra  una  monstretur.  »  Ex  quo 
Gynriani  loco  patet  primatum  Petro  collatum  fuisse 
a  Christo  etiam  super  caeteros  apostolos.  Unde  et 
Gelasius  paga  dixit  Romanam  Ecclesiam,  quse  a 
Petro  fundata  est,  non  synodicis  constitutis  prsela- 
tam  esse  caeteris  Ecclesiis,  sed  evangelica  voce 
Domini  et  Salvatoris  nostri  primatum  obtinuiase. 
Intellexit  Baronius  quanti  momenti  esset  bic  Gy- 
priani  locus  ad  asscrendum  primatum  summi  pon- 
tificis,ideoque  illum  retulit  integrum  ad  annum  34, 
§  199.  Quem  Baronii  locum  si  vidisset  ejus  conti- 
nuator  Odoricus  Raynaldus,  abstinuisset  a  censura 
quam  nimis  imprudenter  ac  temere  protulit  adver- 
sus  cardinalcs  in  LiburnooppidodiaeceseosPisanae 
consistentes.  Hi  enini  scriptis  quaquaversum  ency- 
clicis  litteris,quibus  dolorem  suum  testabantur  ae 
scissione  Ecclesise^magnoque  se  desiderio  perurgeri 
ut  concordiam  revocari  procuraret,  litteras  illaa 
ordiuntur  a  celeberrimo  illo  Gypriani  loco,  absque 
uUa  tamen  Cypriani  mentibne^  ac  si  Cj^priani  non 
csset,  sod  ipsoium  cardinalium.At  Raynaldus,  cui 
vulgatissimus  hic  locus  nonduro  notus  erat,  ubi 
perventum  ost  ad  haec  verba,  Hoc  erant  lUiqiie^  etc, 
mterrumpit  sermonem  cardinalium  et  exclamat : 
f<  Conficta  fuit  haec  hseresis,  scilicet  apostoloa  pari 
honore  et  potestate  cum  sancto  Petro  instructos, 
cum  maximaanimi  indignationepermoticardinalea 

EontiRccm  sibi  vellent  8ubjicere,neque  adverterent 
.Petrum  fuissc  reliquorum  apostolorum  principem 
a  Christo  constilutum,  quanquam  maximam  ab 
eodem  Christo  auctoritatem  accopissent,nec  seeum 
ipsi  reputarent,  cadente  primatu  apostolico,  cardi- 
nalitiam  dignitatom  omnino  corruere,neaue  caeteris 
parochis  futuros  cardinales  digniores.»  videlocum 
tomo  XVII  Ravnaldi  ad  annum  1408,  §21.  Ex  hoc 
interim  loco  discimus  Raynaldum  in  ea  esse  sen- 

tentia 

(a)  Primatum  in  omni  orbe.Sic  Arator  subdiaconus 
papam  Vigilium  vocat  primum  omnium  sacerdotum 
m  toto  orbe.  Haec  est  enim  epistolae  Aratoris  epi- 
graphe  in  vetustissimo  codice  ms.Gorbeiensis  mo- 
nasterii,  qui  nunc  exstat  in  bibliotheca  S.Germani 
Pratcnsis  apud  Lutetiam ;  Domino  sanctOybeatissimOf 
atque  apostolico,  in  toto  orbe  primo  omnium  sacerdo^ 
tum,  papx  Vigilio,  Arator  subdiaconus.  Mcentbus 
undisonis,  etc.  Sic  Lucentius  ei)iscopus  dixit  in 
actione  xvi  concilii  Chalcedonensis  Leonem  papam 
esse  totius  Ecclesiae  praecipuum  episcopum.Qum  et 
Justinianus  imp.  I.  7.God.  de  sum.  Tnn.,  ait  bea- 
titudinem  papae  Vcteris  Romse  esse  caput  omnium 
sanctissimorum  Dei  sacerdotum.Sic  Hincmarus  in 
cap.  36  posterioris  operis  adversus  Goteschalcum 
S.  Gregorium  papam  vocat  pontificem  primffl  sedis 
in  toto  terrarum  orbe. 

(6)  Directis  littens.EpisUAai  istius  ad  Nomenoium 
a  Leone  IV  scriptae  meminit  Nicolaus  I  ad  Salomo- 
nem  rcgem  Britonum  scribens :  «  Denique  sanctis- 
simus  Leo  papa,  inquit,  Nomenoio  scribens,  inter 
caetera,  praecipuum  virum  Actardum  appellat,  et 
hunc  sanum  sapere,  et  sanum  docere,  vivere  ac 
permanere  denuntiat;  Gislardum  vero  tanquam 
praedicti  Actardi  sedulum  invasorem  denotat.ȣyu8- 
dem  Leoninae  epistolae  fragmentum  exstat  apud 
Gratianum  7,  q.  1,  cap.  Non  furem. 


539 


B.  S.  LDPI  ABBATIS  PEHRARIENSIS. 


560 


facturum  promisisset,  si  se  monentem  obedienter 
audires,  non  solum  nihil  eorum  quae  raandaverat 
fecisti,  scd  ne  litteras  quidem  ipsas  recopisti ;  et 
quia  nolebas  a  malo  de8inere,timuisti  bene  monen- 
tem  audire.  In  eo  138  igitur  Icesisti  apostolos, 
quorum  est  princeps  Petrus.Lajsisli  episcopos,  qui 
jam  cum  Deo  regnant  in  cobHs  et  miraculis  corus- 
oant  in  terris.  Laesisti  et  nos  :  qui  etsi  non  habea- 
mus  eorum  mpritum,idem  tamen  divina  gratia  pos- 
flidemus  oflicium. 

Nuper  etiam  excipiens  (a)  Lantbertum,  quem  Ec- 
clesia  materna  pietate  cx  aliqua  parte  receperat,ea 
scilicet  conditione  ut  sc  corrigerct  et  •  mala  solita 
perfecte  declinaret,fecisti  te  participem,imo  aucto- 
rom  perturbationis  populi  Christiani.  Eum  enim 
amator  pacis  dominus  noster  rex  etiam  (b)  ad  tuam 
suasioncm  removerat  a  fmibus  tuis,et  aliis  honori- 
bus  decoraverat.  Et  nunc  eum  rebellare  conantem 
velut  in  gremium  recepisti^et  ut  in  malo  proficiatfo- 
vcre  non  desinis.  Jube  afferri  (c)  llbros  tuos.  In  eis 
comminantem  Dominum  audies  :  Impio prxbes  auxi- 
liumyet  his  qui  oderunt  Dominum  amicilia  junyeris  {II 
Par.xix);et  non  solum  qui  faciunt,sed  etiam  qui  con- 
sentiunt  facientibus  dignos  esse  morte  invenies. 


A  Nec  ignoras  quod  (d)  certi  fmes  obexordio  domina- 
tionis  Francorum  fuerunt,  quos  ipsi  vindicaverunt 
8ibi,etcerti  quos  petentibusconcesseruntBritannis. 
Quomodo  ergo  despicis  legem  Dei,quaB  precepitnc 
transgrediaris  terminos  quos  posuerunt  patres  tui 
{Prov.  xxii)  ?  et  terram  Francorum  injuste  tibi  de- 
fendere  conaris,  nec  formidas  illud  :  Maledictusqtu 
transgressus  fuerit  terminos  proximi  sui  (Dejsi/.xxvii)? 
0  quid  facturus  es  in  die  magni  judicii,  cum  tibi 
reddenda  erit  ratio  de  tuis  annis,  mensibus^  horis, 
momentis?  et  boc  erit  celeriter.  Verum  est  enim 
quod  juvenis  possit  cito  mori,  sed  senex  diu  non 
possit  vivcrePAnte  tc  prolixum  fuit  IM  saeculum. 
Post  te  quoque  Deo  certum  est  quantum  durabit. 
Pro  hac  vita  brevissima  noli  tibi  aempiternam  mi- 

|x  seriam  comparare. 

Nisi  deponas  pervasionem  alienorum,  oppressio- 
ncs  omnium,societates  perditorumy  et  recipias  ad- 
monitionem  sedis  apoatolicse  nostrjBqueunanimitft» 
tis,  non  tibi  prodest  fides,  nec  quaecunquc  putas 
bona  opera  :  quia  Salvator  dicit  :  Non  omnis  quidi- 
cit  mihif  Domine,  Domine,  intrabil  in  regnum  calo- 
rum,  sed  qui  facit  voluntatem  Patris  mei  qui  in  c(bUs 
estj  ipse  intrabit  in  regnum  cwlarum  (Mattk,  vii). 


tcntia  ut  cardinalium  institutionem  prorsus  referat 
ad  lcmpus  illud  quod  primatus  Petro  datus  est,  et 
tamen  eos  cssc  parocbos.Tum  cardinalium  illorum 
caecitatem  et  amentiam  deplorat»  qui  non  animad- 
vertcrent  quantum  sibi  vuJnus  intligerent,  si  vera 
esscntquae  deaequalitatc  apostolorum  scripta  erant. 
Ruituram  enim  illorum  dignitatem,  futurumque  ut 
demittatur  infra  episcopalem. 

Dixi  episcopos  rationem  administrationis  suaB^nuI- 
li  reddituros  esse  nisi  Ghristo,  si  causa  communis 
non  sit.Quod  intelligendum  est  quoad  administratio- 
nem  uniuscujusque  dioGCCseos^cIericorum  vidclicet 
ordinationcs,  et  castera  usurpari  solita  apud  Eccle- 
sias,  ut  docet  canon  9  Antiochenus.  Neque  enim 
per  causas  communes  hic  intelligo  causas  majores, 
cas  nimirum  quas  cx  vcteri  jure  refcrri  oportet  ad 
sedcm  apostohcam.Nam  pra?terea  si  cpisropus  in- 
cidat  in  crimen,  aut  aliquid  agat  extra  rcgulam, 
corrigi  potcst  a  metropolitano  et  synodo  provinciali, 
ut  nemini  ignotum  cst.Et  si  quid  in  quapiam  dios- 
cesi  incidat  quod  in  episcoporum  comprovincialium 
notitiam  dcferri  mercatur,veluti  si  presbyler  accu- 
setur  de  crimine,aut  alia  quaedam  communis  causa 
provinciae  cmergat :  tum  episcopus  eam  causam 
reservare  debct  judicio  suorum  collcgarum,  ut  om- 
nes  in  commune  consulant  quid  facto  sit  opus. 

(a)  Lnntbcrtum.  Couuicm  olim  Mannetensem,  qui 
ita  inflammatus  adversus  Carolum,  quod  in   sui 
contumeliam.ReinoldumNannetensibusprffirccisset 
coraitom,  vcrtcrat  se  ad  Britoncs,  cosque  ct  copiis 
niilit.iflljus  nt  multa  rci  militaris  peritia  juvabat. 
Vidc  Chrnirrnn  Ademari  Cabanensitf.et  Adrcvaldum, 
lib.  I  do  Mirn/'.  j^nrvti   l^enoflicli,  cap.  33,  itemque 
ch.^^rtam  Anp;oliacensom  a  !^^»s!yo  e<litam.Rediit  dein 
in  gratiam  cnm  Capolo  jumo  .S'iO,ab  coque  dignita- 
tem  suam  n-copil,  id  est  onslodi;ini  limitis  Britan- 
nici,ut  fidom  facit  auctor  Chronici  FontancIIonsis : 
c  Lambcrto  comiti  r.uldita  ost   marka.    »   At  vir 
mobilitatc  ingonii  paoom  atqno  Ijclnm  mutare  soli- 
tus,rursum  sc  Nomcnoii  pasiibns  conjunxit  anno 
sequcnti,  ut  scriptum   cst   in   eodein  Chronico  ad 
annum    850  :  «  Lambcrtus   comcs   ct    Warnarius 
fratcr  ejus,  lyrannidem  meditantes,  a  fide  dcfecc- 
runt,  et  Nomenoio  tyranno  Britonum  se  conjunxe- 
runt.  Sed  non  multo  post  Warnerius  a  Gausberto 


comite  captus  est,  regique  praesentatus.  »  Obiit 
deinde  Lambertus  anno  852,  ut  habetur  apudAde- 
marum  et  in  fragmento  Chronici  Lemovicensis : 
fc  DCCCLir,  Lambertus  comes  a  Gauzberto  Cenoma- 
ncnsium  ante  Kalendis  Maii  occiditur.  »  Chroni- 
con  Fontanellense  :  «  Ipso  tempore  Lantbertus  a 
^  Gausberto juvenculo  interimitur^etfratresejusWa^ 
^  narius  jussu  regis  capit«Jem  excepit  pcenam.  » 

(b)  Ad  tuamsuasionem.  Umc  coIIigiturCaroIumid 
dedisse  flagrantibusNomenoii  precil>us,ut  Lanlbe^ 
tum  ad  urbe  Naunetcnsi  rcmoveret,Britonibushaud 
dubie  invisum  ob  impigram  bellandi  industriam, 
qua  eos  frequenter  exercebat;  ut  patct  cum  exhoc 
Ioco,tumetiamex  Annalibus  Fuldensibusadannum 
825.  Et  ut  ferme  fit  in  hujuscemodi  rebus,  virum 
multabelli  fama  clarum  in  suas  partes  posteasece- 
dentcm  non  inviti  receperunt,sperantesejusopein- 
commodaturos  se  plurimum  iis  gentibus,  quibus- 
cum  bella  gerebant. 

(c)  Libros  tuos.  Id  est  divinos,  ut  rccte  monuit 
Baronius,  hunc  Lupi  locum  referens.  Nomenoius 
enim  Christianus  erat.Et  libri  divinisuntlibriChri- 
stianorum;  quemadmodum  libri  in  quibus  Icjjes 
continentur,  libri  nostri  vocantur  a  jurisconsuUis. 

(rf)  Certi  fines.  Certum  est  continua  lerme  beila 

fuisse  inter  Francos  et  Britanniae  minoris  regulos. 

D  Quandonam  vero  constituti  limites  Francorum  et 

Britonum,  non  adeo  exploratum  habetur.Probabile 

tamen  est  id  evenisse  regnante  CJodoveo  I,  cujus 

virtute  domiti  sunt  Britanni,  ut  docet  Gregonus 

Turonensis  lib.  iv,  cap.  4  :  «  Nam  semper,  inquit, 

Britanni  sub  Francorum  potestatepostobilumregis 

Clodovei  fuerunt;  et  comites,  non   reges,  appellati 

sunt.  »  Et  iis  quidem  Nannetes,  Rhedones,  ac  Ve- 

neti,  non  fuere  sulyecti ;  sed  tantum  populi,  ab 

istorum  finibus  ad  Oceanum  usque.  Itaque  omnia 

angustura  videbatur  tam  arctis  limitibus  concludi, 

excedebant  interdum  limitem  Britannicum,Nanne- 

tumque,Rhedonum  ao  Venetorumcivitatesaliquan- 

diu  subimperiohabucrunt.SedeasrursumBritannis 

Franoi  cripuere.  Tandem  et  illas  quoque  invasit 

Nomcnoius:  quas  cum  ipse  ac  filiua  HerispoiBSvi^ 

tutc  retinerent,  Carolus  Calvus  earum  dominium 

transfudit  in  Herispoium,ut  docetauctor  Annaliaffl 

S.  Bertini.. 


i 


S61 


EPISTOLfi. 


862 


Cogita  quid  mereatur  qui  scandalizaverit  unum  de 
pusillis  ;  et  ita  poteris  colligere  quam  ingentem  sis 
perlaturus,  nisi  resipueris,  damnationem,  qui  par- 
tem  maximam  populi  Christiani  gravissime  pertur- 
basti. 

Monemus  te,  obsecramus,  obtestamur,  tuae  salutis 
cupidi,  pone  flnem  malis  tuis,  convertere  ad  Domi- 
num,  cujus  nemo  nostrum  potest  efTugere  judicium. 
Fac  fnictus  dignos  pcenitentiae.  Hoc  cst.  Quia  gran- 
diter  deliquisti,  granditer  bona  exercc  ;  ut  non  so- 
lum  non  torquearis  cum  diabolo  et  rcprobis  in  in- 
femo,  verum  etiam  gaudeas  cum  Deo  et  electis  ejus 
in  coBlOr  Id  quoque  tibi  pollicemur  quia  si  te  Deo 
Te8titueri8,apud  eum  intercessores  pro  peccatis  tuis 
esse  cupimuB ;  et  apud  pium  principem  nostrum, 
ut  tibi  ta»que  posteritati  benigne  consulat,  conabi- 
muT  obtinere. 

Mazimum  reatum  te  contraxisse  scimus  quod 
epistolam  sedis  apostolicsre8puisti,existimansalL 
qna  in  ea  (a)  tibi  noxia  contineri.  Sed  quod  exemplar 
ejus  Tenerabilis  papa  nobis  dignatus  est  dlrigerei 
notnm  tibi  facimus  nibil  in  ea  contineri  quod  ad 
tnam  pertineat  lasionem ;  et  tZO  propterea  parati 
sumus,  si  visysecundo  (6)  legatum  sedis  memoratee 
eum  scriptis  toti  mundo  venerandis  dirigere.  Quod 
si  eum  non  receperis,  nos,  qui  monuimus,  excusa- 
biles  erimus.  Si  autem  receperis  et  auscultaveris,et 
Dominum  et  beatum  Petrum  propitio8,et  nos  babe- 
bis  10  fide  conjunctos  et  intercessione  proficuos. 
8i  vero  noa  benigne  monentes  contempseris,  cer- 
tom  tibi  sit  nunquam  tibi  futurum  looum  in  coelo, 
et  cito  non  futurum  in  terra  :  quia  tua  culpa  sepa- 
ratus  ab  apostolica  et  nostra  aocietate,  anathematis 
ultione  locum  habebis,  quod  avertat  Deus  in  tar- 
taro. 

Hoc  etiam  per  tuum  ministerium  denuntiamus 
Lantberti  hominibus  et  quibuslibet  gentis  tuae^quia 
si  communicaverint  ipsi  et  rebellioni  cjus  conscn- 
serint,  anathemate  condemnabuntur,  ot  tradili  Sa- 
taaae  sine  fine  peribunt.Gonvcrsos  autem  recipimus. 


A  et  in  pace  Christiana  permanere  optamus,  atque 
pro  cis  parati  sumus  domini  nostri  regisclementiam, 
quantum  possumus,  flectere. 

EPISTOLA  LXXXV. 

AD   MARCWAnOUM. 

Reverentissimo  et  clarissimo  Patri  Marcwardo 
Lupus  perpetuam  salutem. 

Nuper  a  magpificentissimis  epulis  reversus,  hoc 
est  a  Britannica  expeditione,  vix  resumpto  spiritu 
per  cursorem  hunc  prosperitatis  vestrae  veritatem 
discere  cupio ;  ut  quia  propriis  angoribus  aestuo, 
saltem  vestris  secundis  successibus  requiescam. 
Dominus  meus  rex,  vester  alumnus,  cum  131  me 
deliciis  quas  gravabat,  liberaret,  suo  vos  nomine 
salutari  praecepit :  quod  quam  libenter  faciam  aesti- 
B  mare  potestis.  Gharissimum  nostrum,  hoc  est,  com- 
munem  fllium  Eigilem,etpost  eum,  Ansb.caeteros- 
que  fratres,  parvitatis  mem  nomine  dignamini  salu- 
tare.  Guppas  viatico  aptas,  forma  et  qualitate  pre- 
tiosissimas,  ligneas  duntaxat,  mihi,  cum  opportu- 
num  vobis  fuerit,  curate  dirigerc :  quia  dum  video 
pretiosiores  quas  aliis  tribuistis,  propemodum  in- 
vidiaB  morbum  incurro.  Gupio  vos  valere  feliciter. 

EPISTOLA  LXXXVI. 

(C)  AD    HATTONEM. 

Gharissimo  suo  Hattoni  Lupus  in  Domino  salu- 
tem. 

Quanquam  occupationes  inevitabiles  colloquium 
nostrum,  quod  frequens  esse  debuit,  impediant, 
tamen  eis  paulum  perdilatis,  nobismetipsis  consula- 
C  mus  oportet,  ne  salutaria  consilia,  quibus  invicem 
auctore  Deojuvare  possumus,ad  nostrum  detrimen- 
tum  ulterius  ncgligantur.  Gurate  igitur  hoc  mense 
Octobri,  die  quo  significaveritis,  ad  Arceias  vestras 
mihi  occurrere  ;  ut  loco  utrisquo  medio  convenien- 
tes,  opportunc  possiraus  de  rebus  necessariis  con- 
sultare.Noveritis  ctiam  {d^  Odacrum  abbatem  etcon- 
sanguineum  nostrura  libram  auri,quam  nostis,in- 
stantc  {e)  Viviano  rcpctere,  cujus  humanitas  nulla  in 


(a)  Tibi  noxia,  Rescripserat  Leo  IV  ad  Nomenoium 
epistolam  quamdam,  quam  is  suscipere  recusavit, 
existimans,  ut  ait  Lupus,  quaedam  in  ea  contineri 
contraria  dignitati  suae.  Suetum  in  Gallis  nostris, 
quoties  rescripta  Romanae  curiax  adversari  credun- 
tur  regum  nostrorum  juribus  aut  libertatibus  Eccle- 
aiae  Gallicans.  Quoniam  vero  episcopi  a^nosccbant 
hanc  Nomenoii  exceptionem  e8dejustissimam,fidc-  D 
jussores  se  praestant  nihil  in  ea  Leonis  epistola  con- 
tineri  quod  majestatis  jura  violet. 

(b)  L^{/afum.  Miserat  igitur  Leo  lecatum  cum  epi- 
stola  illa  quam  diximus.Hunc  verolegatum  Britan- 
niam  attingerevetueratNomenoius,quod  tunctem- 
poris  existimarent  principes  non  licere  Roxano 
pontifici  mittere  legatos  in  provincias  absque  con- 
sensu  ac  voluntate  eorum  penes  quos  Deus  posuit 
regimen  populorum. 

(c)  AdHaltonem.  Abbatem  dcin  Fuldensem,cogno- 
mento  Bonosum  et  Gloriosum,  qui,  vitio  librario- 
rum,  ut  adnotat  Browerus,  Valdo  nominatur  apud 
Lambertum  Schafnaburgensem.Quare  et  magno  er- 
rore,quae  de  Waldone  aboate  et  Udone  ac  Berenga- 
rio  fratribus  eius  comitibus,  RatisboncB  gesla,Fran- 
corum  Annalibus  leguntur  ad  annum  Ghristi  861 , 


Waldoni  abbati  Fuldensi  apud  Lamborlum  ascripta 
sunt.  Successit  autcm  Rabano,  qui  dcin  archiepi- 
scopus  fuit  Moguntinus.  Quonam  vcro  anno  id  fa- 
ctum  sit,  hactenus  incertum  fuit.  Quidam  enim  eum 
Rabano  successisse  tradunt  anno  847,  cum  is  factus 
est  archiepiscopus ;  quorum  opinionem  rojiciendam 
esse  Browerus  arbitratur.  Exepistola  porro  40  Lupi 
apparet  Ilabauum  renuntiasse  regimini  monasterii 
Fuldensis  antcquam  ad  episcopatum  perveniret, 
curamquehanc  transtulisse  in  Hattonem,quod  anno 
842  contigisse  illic  adnotavimus.  Obiit  anno  856,  ut 
docct  auctor  Annalium  Fuldensium  :  «  Decessit 
Hatto  abbas  Fuldensis  coenobii  pridieldusApriiis : 
in  cujus  locum,  per  electionem  fratrum  et  auctori- 
tatem  rcgiam  orainatus  est  Thioto  unus  ex  ipsis 
monacbis. »  Hattonis  epitauhium  exstat  apud  Chris- 
tophorum  Browerum  m  libro  iv  Antiquitatum  Ful- 
densium. 

(d)  Odacrum  abhatem,  Monastcrii  Cormaricensis 
in  difficesi  Turonensi,  factum  dein  abbatem  primum 
monasterii  Villaluponsis  in  eadem  diajcesi.  Vixit 
usquc  ad  annum  8G8,  excessitque  e  vita  v  Non. 
Maii. 

{e)  Viviano,  Rectore  sive  abbate  S.  Martini  Turo- 


m 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


564 


humanitate  exasperanda  esL  Mature  cursorem  hunc  A  est :  Quia  sperantes  in  Domino  misericordia  eircum- 


remittite,  ut  tempore  quo  significaveritis  valeam 
vobis  ad  memoratum  locum  occurrere.  Cum  jam 
emisissem  cursorem,supervenitlS2  Rath.^etcau- 
sas  vestras  nuda  veritate  patefecit :  quibus  cognitis, 
accelerandum  colloquium  multo  mihi  maxime  vi- 
8um  est,  ut  rebus  asperis  demonstrante  Deo  per 
subtilem  tractatum  prudenter  possimus  occurrere. 
Interim  quemadmodum  idem  (a)  Rath.  (qui  nihil 
meritus  impetum  indignationis  excepit)  restituatur 
elaborate;  quia  vehemens  indignitas  est  quod  pro- 
pter  rem  ad  se  nihil  pertinentem  tam  diuturni  la- 
boris  praemio  vacuatur. 

EPISTOLA  LXXXVII. 

(6)  AD   HUQONEM. 


dabit  {PsaL  xxxi) ;  et :  Omnis  qui  se  humiliat  exdta' 
bitur  {Luc,  xviii),  ita  exortam  controversiam  sopire 
dignemini  ut  ncc  nosgravaripaliamini,necve8tros 
impune  male  agere  pcrmittatis  ;  ne  forte,  quod  ab- 
sit,  Dei  vindicla  in  vos  propter  iniquorum  consen- 
sum  redundet.  Optamus  vos  bene  valere  et  sicut 
nobilitatem  et  sapientiam  vcstram  decct  in  omnibus 
agcre. 

EPISTOLA  LXXXVIIL 

AD   HUGONEM  ABBATEM. 

Summa  veneratione  suspiciendo  Hugoni  abbatum 
summo  Lupus  praesentem  et  futuram  salutem. 

Postquam  vos  nosse  coepi,  diu  in  veatram  venire 
notitiam,  fateor,  concupivi.  Quod  tandem  vestra 


Fratres  n08tri,quiad  vos  directi  sunt,  retulerunt  ^  dignatione  consecutus,  plurimum  vobis  confidere 


nobis  commotionem  vestram,  qu®  occasione  iliius 
hominis  accidit  qui  cum  aliis  malefactoribus  rapi- 
Dam  sectando,  sibi  vitam  auferri  coegit ;  cujus  rei 
nos  non  fuisse  conscios  optime  nostis.  Unde  cum 
id  venerabilis  fllius  vester  nobisque  familiaris  Ste- 
phanus,  non  sicut  res  erat,  sed  sicut  ei  falso  rela- 
tum  fuerat,narra88et,misimus  praepositum  nostrum 
talium  peritum  et,  ut  ejus  astatem  atquc  nobih'ta- 
tem  decet,  anxie  religiosum  ;  qui,  secundum  pru- 
dentiam  quam  in  saeculo  hauserat,  causam  cum 
vestro  nuntio  discerneret  et  flniret.Verum  quia  qui 
Justitiam  quaerobat,  ipse  implerc  nolebat,exitum  res 
non  potuit  invenire.  Itaquo  has  litteras  celsitudini 
vestr»  dirigendas  curavimus ;  quibus  placarc  cupi- 


audeo,  dum  et  (c)  singularem  in  vobis  nobilitatem 
et  convenientcm  nobilitati  sapientiam  frequeiiter 
considero.  Qua  causa  cum  mihi  quod  nec  timueram, 
nec,  ut  opinior,  merueram,  contigisset  ut  domiaus 
rex  184  ceilam  ccenobii  nostri,  unde  edictum  et 
ipsius  et  patris  ejus  domini  Ludovici  serenissimi 
Augusti  habemus,  nobis  ablatam  Oduifo  comiti  da- 
ret,  eamque,  ut  eum  decebat,  Deo  inspirante,  et 
amplissimo  viro  Adalh.  (rf)  cooperante,  nobis  resti- 
tuisset,  vos  potissimum  hortante  ipso  Adalh.  cre- 
didi  expetendos,  qui  et  ipsius  Odulfl  periculosam 
aviditatem  prudenter  compesceretis,  et  nobis  beni- 
gne  memoratam  cellam  restitueretis.  Vestra  igitur 
longe  lateque  bonitas  pervulgata  nobis  vehementer 


mus  animi  vestri  motum,  quem  nequaquam  ulla  Q  ii^digentibus  pro  Dei  amore  secundum  litteras  regias 


nostra  negligentia  autpervicaciaprovocavimus.Po- 
tentia  enim  culminis  vestri  ncquaquam  188  perso- 
nis,8ed  justis  causis  favere  debet^nec  vilitatem  nos- 
tram,sed  divinam  majestatem,cujus,quanquamin- 
digni  gervi  sumus,  et  beati  Pctri  reverentiam  atten- 
dere,ncc  nobis  aliquid  mali  comminari  aut  inferre, 
qui  sic  justitiam  repetimus  sicut  reddere  parati  su- 
mus.Hoc  etiam  prudentiam  vestri  culminis  commo- 
nemus  nepropter  defensionem  perditorum  hominum 
patrociniumbeati  Pelri  etnostram  antiquam  familia- 
ritatem  aspernemini.Sed  cogitantesquod  scriptum 

nensis.  Sic  enim  tunc  solebant  principes  commit- 
tere  monasteria  viris  sscularibus.  Is  est  fortasse 
Vivianus  princeps  pagi  Cenomanensi9,cuius  mentio 
exstat  apud  Hericum  in  libro  de  Miraculis  8.  Ger- 
mani  Autissiorensis  cap.  48.  Principem  autem,opi- 
nor,  dixit  pro  duce,  seu  comite,  Nam  de  Vivianoco- 
mite  hffic  habet  auctor  Ghronici  Fontanellensis  ad 
annum  849 :  «  Isto  anno,  mense  Martio,cepit  Vivia- 
nus  comes  Carolum  fratrem  Pipini,  qui  ad  auxilium 
fratri  ferendum  Aauitaniam  destinabat,  aliosque 
complices  ejus.  »  Obiit  anno  851,  ut  scriptum  est 
in  Ghronicis  Lemovicensi  etEngolismensi :  «  Carolus 
quarta  vice  Britanniam  repetens,  cum  Erispoio  filio 
Nomenoii  certamen  iniit  xi  Kal.  Septembris,  par- 
temque  exercitus  cum  Viviano  duce  amisit.  » 

(a)  hath.  Integrum  hujus  viri  nomcn  dcbemus 
epislolse  91,  ubi  vocatur  Ratharius. 

\h)  Ad  Hugonem.  AhbeLi^m  sancti  Martini  Turoncn- 
sis,  regaii  prosapia  ortum,  ut  in  episloia  3G5  tcsta- 
tur  Joannes  VIII  papa.  Obiit  anno  887,  ut  constat 
ex  Ghronico  Andegavensi,  ct  ex  Abbone,  libro  ii  do 


quam  celerrime  fieri  potest  subveniat ;  ut  et  cala- 
mitalis  nostraB  commiseratio  preemium  vobis  pariat 
sempiternum,  et  a  nobis  et  a  posteris  nostris  ber.e' 
ficii  vestri  memoria  fideliter  celebretur. 

EPISTOLA  LXXXIX. 

AD   PARDULUM. 

Ejc  parte  reginas, 

In  nomine  Dei  solius  et  omnipotentis.  Irmindru- 
dis  (e)  divina  ordinante  gratia,  regina  venerando 
Pardulo  episcopo  salutem. 

obsidione  urbis  Parisiacae.  Vide  Sirmondum  ad  Ca- 
pitula  Caroli  Calvi,  pag.  104.  Ad  eum  item  est  se- 
quens  cpistola. 
{c)  Singularem  nobilitatem,  Quia  nimirum,  ut  ad 
D  superiorem  epistolam  diximus,  ex  regali  prosapia 
ortus  erat,  ut  in  epistola  305  testatur  his  verbis 
Joanues  Vlll :  Hugoni  strenuo.nobili,  regali  frosapia 
edito,  atque  excellentissimo  abbati.  Ideo  propmquum 
eum  suum  vocant  Carolus  Calvuset  Ludovicus  Bal- 
bus,  ut  Sirraondus  admonet. 

(d)  Adalh.HQ  nomine  istius  viri  vide  quae  adnota- 
nius  ad  epistolas  55  ct  92.  Ex  ista  porro  epistola  di- 
cimus  non  recessisse  Odulphum  a  possessiope 
cellaj  S.  Judocijtamctsieam  Carolus  restitui  jussis- 
set  monasterio  Ferrariensi.  Itaque  Hugonem  orat 
Lupus  ut  auctoritate  sua  se  juvet  ad  reprimendam 
audaciam  Odulphi. 

[e)  Irmindrudis.  Sive  Hirmintrudis,  Caroli  Calvi  re- 
gis  uxor.  Eam  enim,  non  aliam,  reginam  vocare 
potuit  Lupus  abbas  Ferrariensis  in  regno  Caroli 
constitutus.  Quare  falsus  est  Massonus  cum  abbre- 


i 


ses 


EPISTOLiE. 


566 


Res  novaSy  super  quibus  vos  nihil  posse  scribere  A. 
BigDificatis  nisi  quod  per  Rhotbertum  jam  manda- 
veratis,  prosperas  exuberante  Dei  gratia  provenire 
cupimus  et  audire.  Diem^  vero  vestraD  ordinationis 
nostris  et  nostrorum  precibus  vobis  utinam  profu- 
turis  solemnem  facere  studebimus.  Prseterea  quaB 
misistis  munera  grata  nobis  fuerunt;  et  stolscujus 
imposuistis  laborem  libenter  experiri  curabimus, 
et  secundum  vestram  suggestionem  185  propitio 
Deo^qui  nos  fecit  ettantis  bonis  cumuiavit,noxium 
studebimus  otium  evitare.  Vestris  tamen  semper 
efBcacibus  juvemur  orationibus :  quia  nihil  unquam 
nobis  prestabitis  quod  non  de  vestra  probabili  fide- 
litate  prassumpserimus.  Hoc  a  vestra  benignitate 
impetratum  volumus;  ut  pro  his  qui  in  defensione 
patri£  suas  posuerunt  animas  Dei  clementiam  sup-  p 
pliciter  flagitetis,et  superstitibus  eorum  hominibus 
aoiiliemini  quantumcunquo  vobis  possible  fuerit. 

EPISTOLA  XG. 

(a)  AD  ODAGRUM  ABBATBM. 

Tertio  Non.  Julii  Deo  propitio  ad  monasterium 
nostrum  reversus,primum  ut  potui  vestrse  pruden- 
tis  has  litteras  dirigendas  curavi^quibus  totis  affe- 
ctibus  vestrae  benevolentiae  gratias  refero  quod  fra- 
tres  nostros  et  csteros  homines  tants  calamitatis 
angustias  deprehensos  aperto  charitatis  grcmio  exce- 
pistis  et  matema  pietate  fovistis;  quorum  relaxatio 
adeomelctificavityUt  epistolaris  angustia  vix  valeat 
indicium  meae  in  vos  voluntatis  aperire;  cum  et 
germanos  meos  singulari  dilectione  tractetis^et  am- 
plissima  liberalitate  nostris  omnibus  quantam  vix 
unquam  sperare  potuerant  praebeatis.  Proinde  opto  C 
ut  divina  gratia,  cujus  munere(6)tales  estis^exigui- 
tati  mes  iargiri  dignetur  ut  quantulamcunque  vi- 
cem  rependere  sufflciam,integra  vero  merces  ab  eo 
vobis  restituatur  qui  summam  praeceptorum  suo- 
rum  in  soliditate  charitatis  constiluit. 


1 18  EPISTOLA  XGL 

AD   MARCWARDUM  ABBATBM. 

(f)In  Aquitanica  congressione  manifesta  morto  li- 
beratus,post  captivitatis  molestias  solutus  utroque 
periculo,  ingenti  Dei  gratia,  cui  maximc  praefide- 
bam  et  sanctorum  ejus,  beneficio  praetcrea  cujus- 
dam  Turpionis(rf)creptus,integra  valetudinead  mo- 
nasterium  iii  Nonas  Julii  remeavi;  ubi,  quod  ultro 
sciebam,et  fratrum  meorum  Hattonis(f)  etRalharii 
relatUjCt  litterarum  vestrarum  lectione  certior  fac- 
tus  sum  mea  calamitate  vos  vehementer  commo- 
veri.  Jamque  mihi  videre  vidcor  vos  ingcnti  gaudio 
cxsultare,  cum  me,  quem  dolebatis  aut  captivum 
aut  mortuum,  accipiatis  incolumen  in  monasterio 
residere.  Ego  vicissim  fralrcsque  omnes  de  veslra 
tam  fructuosa  reversione  maxima  laetitia  gratula- 
mur;  et  Domino  Deo  nostro  gratias  ingentes  refcri- 
mus,  quod  non  solum  vestram  excellentiam  nobis 
restituitjVerum  etiam  vestro  labore  duplcx  ])atroci- 
nium  sanctorum  providit.  Pro  vestra  quidem  inco- 
lumitateetregressionequotidie  Deo  supplicabamus; 
sanctorum  autem  perlationcm  voto  continentcs  ve- 
stris  amabilibus  Deo  studiis  ut  suspicarcmur  dcvo- 
bis  taliafacileadducebamur.NamDcumincommune 
laudamus,qui  supra  quam  petcreaudcamus  largitus 
est.  Illud  unum  ad  cumulum  gaudiorum  restat,  ut 
prssentiam  vestram  nobis  exhibeatis  :  quod  vos 
haudquaquam  possc  litterae  vestrae  professflesunt,nos 
hoc  eas  promisisso  tenebimus.  Quod  si  fcccritis, 
cum  187  parvitatinostraBplurimum,tum  etiam  vo- 
bis  aliquid  conferetis.  Siquidem  et  nobis  consola- 
tionem  et  virtutis  incitamentum  suggeretis,  et  fra- 
trum,qui  vestrum  post  discessum  decedentium  sup- 
plevere  locum,notitiam  et,firmiorem,si  possitfieri, 
lucrabimini  charitatcm.  Quaeso  praelerca  ut  (/")  ad 
sanctum  Bonifacium  solcrtem  aliquem  monachum 
dirigatis,qui  ex  vestra  parte  (g)  Hattonem  abbatem 


viationem  illam  Irmind.  (quae  est  in  codice  ms.) 
explicavit  de  Irmingarde,  quod  et  ipsum  fecit  in 
epist.  95. 

(a)  Odacrum  a^6a^.Lupi  consanguineum^ut  do- 
cuit  epistola  86. 

(h)  Tales  estis.  Imitatum  puto  ex  Salviano  in  epi- 
stolaadEucherium  episcopum  Lugdunensem  :«Su- 
perest,  inquit,  ut  Dominus  Deus  noster,cujus  dono 
admirandissimi  juvenes  tales  sunt,  pares  eos  faciat 
libris  tuis.  » 

*(c)  In  Aquitanica.  Id  est  anno  855,  auo  Pippinus  D 
junior  rex  Aquitaniae,  aggressus  Carolum  Cafvum, 
ejus  exercitum  fudit,  multosquc  virod  illustres  par- 
tim  peremit,  partim  cepit.  u  Pippinus,  » inquit  au- 
ctor  Annalium  Bertinianorum.  «  Pippini  quondam 
regis  filius,  exercitu  ex  Francia  ad  Uarolum  Tolo- 
sam  civitatem  obsidione  vallantem  properanti  in 
pago  Ecolesimo  occurrens,  ita  brevi  et  absque  suo- 
rum  casu  profligavit,  ut,primoribus  interfecti3,cae* 
teros  fugam  etiam  ante  congressum  ineuntes,  vix 
paucis  evadentibus,  aut  caperet,  aut  spoliatos  sa- 
cramentoque  astrictos  ad  propria  redire  permitte- 
ret.  »  Infra  :  «Capti  vero  Efbroinus  Pictavorum  epi- 
scopus  ;  Ragenarius,  Somarobricae  Ambionorum 
cpiscopus;  ^  Luppas  abbas.  »  Unde  illustrari  ouo- 
que  potest  epistola  32  ejusdem  Lupi,  iu  qua  naec 


scribit  ad  Ludovicum  abbatem  :  «  In  expeditione 
Aquitanica  olim,  ut  nostis,  omnia  perdiai.  »  Hxc 
admonere,  alicujus,  ni  fallor,  crat  momcnti. 

(d)  Pr,  cuj.  Turpionis. Tres  istae  voccs  additae  sunt 
ex  codice  manuscripto.Nam  lacuna  hic  erat  in  cdi- 
tione  Massoni.  Intoliigit  autem,opinor,Turpionem. 
comitem  Engolismensem,cujus  magna  per  eas  tein- 
pestates  fama  erat.  lUustrcm  vitam  gloriosa  morte 
linivit.  De  quo  haec  habct  Chronicon  Lemovicense 
ad  annum  8G3  : «  Turpin,  Engolismensium  comes, 
cum  NomiaDnis  congreditur;  ct  occidens  eorum 
regem  nomine  Maurum,ab  eo  ipsc  occiditur.»  Fra- 
trem  habuit  Emmenonem,comilem  olim  Pictavicn- 
sem,  postea  vcro  Engolismensem,  qui  ct  ipse  mc- 
morabili  clade  oppressus  cst.  Chronicon  Lemovi- 
cense  ad  annum  866  :  «  Emeno,  Turpionis  fratcr, 
Engolismae  comes,cum  Landrico  Sanctonico  comitc 
connit^it ;  et  occiso  Landrico,saucius  in  castro  Ilan- 
conia  reducitur,  et  die  octavo  moritur. »  Vide  Ado- 
marum  Cabanenscm. 

(e)  llaltonis  et  Rath.  Vide  notas  ad  epistolam  SCu 

(f)  Ad  sanctum  Bonifacium.ld  estadinonasterium 
Guldense,in  quo  sanclus  Uonifacius,archiepiscopus 
Moguntinus,  sepultus  cst. 

{(j)  Uattonem  abbatem.  Mouastcrii  Fuldcnsis,  uti 
diximus  ad  epistolam  86. 


«w 


B.  S.  LDPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


deposcat  ut  vobis  Suetonium  Tranquillum  de  Vita  A 
Gs8arum,qui  apud  eos  in  duos  nec  magnos  codices 
divisus  est^ad  exscribendum  dirigat ;  mibique  eum 
aut  ipsi,  quod  nimium  opto,  afferatis;  aut  si  baeo 
felioitas  nostris  differetur  peccati3,per  cerlissimum 
nuntium  mittendum  curetis.  Namque  in  bac  re- 
gione  nusquam  invenitur;  et  credimus  boc  quoqne 
nos  beneficium  vestra  liberalitate  consecuturos.Fi- 
lium  Guagonis  nepotem  meum^vestrumque  propin- 
guum,  et  cum  eo  duos  alios  pucrulos  nobiles  et 
guandoque,si  Deus  vult,nostro  monaterio  suo  ser- 
vitio  profuluros.propter  Germanica3  linguae  nancis- 
cendam  scicntiam  vestra3  sanctitati  mittere  cupio, 
qui  tres  duobus  tantummodo  paedagogis  contenti 
sunt.Quod  utrum  digncmini  praBstare,ut  primum  so 
facultas  dbtulerit,ne  graveraini  apcrire.Sterilitatem  ^. 
vini  superiore  anno  passi  sumus.  Aliis  rebus  pro 
tempore  abundamus^et  largiente  Dci  gratia  aliquan- 
tula  pacefruimur;  nisi  quodsaeculares  quidam,qui 
velleot  nostrum  invadere  monasterium,  nobis  mo- 
liuntur  insidias.  Unde  vobis  est  studiosc  propter 
Qbaritatis  debitum  persolvendum  Deus  orandus  ut 
quod  nobis  maximc  conducit  in  corde  principum 
opeietur. 

1  S§  EPISTOLA  XGII. 

AD    LUDOVICUM. 

PreBcellentissimo  atque  clarissimo  abbatum  sum- 
sao  Lupus  plurimam  salutem. 

Oocupationum  vestrarum  considerationesbabens, 
pftucis  vobis  aperio  magnum(a)  Adalh.,  cum  adhuc 
profloisceretur,  mihi  serio  promisisse  quod  nunc  p 
opportuditate  se  ultro  ingerente  cellam  sancti  Ju- 
4oci  nc^is  recuperaturus  esset,  et  ne  quis  apud 
j?0gem  Qobis  aliquid  noccre  possetin  omnibuspro- 
vianrus.  Gum  auiem  ab  Aquitania,  Dei  bonitate  et 
olementia  servatus,  rcversus  essem,  et  a  tantis 
palamitatibus,  quas  pro  rogis  fldelitate  passus  fue- 
ram,  vellem  aliquantulum  requiescere,fama  diper^ 
sit  datum  nostrum  monasterium  Egiiberto.Itaque  de 
Utroque,memores  amicitiae  nostraB,  solito  more  me 
adjuvarecontenditc;  praesertim  cumetmeam  fldem 
in  regem  et  servitium  cognoscatiB,et  fieri  magnam 
indignitatcm  facile  comprehcndatis  me  cum  praedi- 
Cto  Egilberlo  conferri,  nedum  mihi  eum  praBferri. 
Qao  proponere  in  tali  negotio  debeatis  breviter 
complexus  e8sem,nisi  naturali  prudcntia  et  erudi- 
tionis  copia  vobis  ultra  suggercntur.  Cupio  vos  D 
bene  valere  et  parvitatis  mca;  memores  laetioribus 
in  dios  augeri  successibus. 

.1 89  EPISTOLA  XGIII 

AD  DOMNUM   RKGEM  CAROLUM. 

Explicari  facile  non  potestquam  cupiam,domino 
mi  rcx  gloriosc  Garole,  ego  ultimus  vester  famulus 
in  omnibus  vestram  prosperitatem  et  spiritalem  et 

AdaUi.  Vide  quae  de  hoc  viro  notamus  ad  episto- 
las  55  et  88.  Virum  fuisse  magnac  dignationispatct 
ex  verbis  Lupi,qui  eumvocatmagnum  et  amplissi- 
mum  virum.  Fortassis  est  Adalardus,  qui  comes 


sa&cularem.Propterea  aliquoties  et  verbis  etscriptis 
ultro  me  ingessi,  ut  mea  devotio,  opitulante  Dei 
gratia,vestrae  prodesset  felicitati.  Nunc  etiam  qQod 
utilissimum  vobis  et  vestro  regno  multa  meditaoti 
occurrit,  paucis  aperio.  Obscrvantia  justitiae  non 
solum  apud  Deum  meritum  vobis  comparat,verum 
etiam  terrenam  potestatem  conflrmat.  Bonorum  so- 
cietas  profectum  vobis  et  laudem  parit  ad  exemplum 
beati  David,  quiseimitandum  proponens  ait  lAm- 
bulans  in  via  immaculata^  hic  mihi  miniitrabat(Psal 
c).  Segregatio  etiam  perversorum  aeque  laudabilig 
est,  ut  idem  ipse  David  instituit  :  Non  habilabU  m 
medio  domus  mex  qui  facii  superbiam,  qui  loquUw 
iniqua^  nec  direxit  in  conspectu  oculorum  meorum 
{Ibid,)  Quod  autem  fldissimus  quisque  debeat  em 
familiarissimus  iila  sententia  instruimar  :  Qaspe- 
stis  ad  nocendum  efficacior  esse  potest  quam  familia- 
ris  inimicusib)?Quorum  consiiio  Respublic8,DomiD0 
faciente,  de  quo  dicitur  :  Fiat  pax  in  virtute  tu 
(PsaL  cxxi),  possit  esse  tuta  et  quieta  snnctae  litte- 
raB  his  verbis  insinuant  :  MuUitudo  sapientuun  sani 
tas  est  orbis  terrarum  (Sap.  vi].  Hi  enim  tnteUiguDt 
quod  non  est  sapientiay  non  prudentiuy  wm  est  cw- 
silium  contra  Dominum  {Prov,  xxi) ;  et  in  Davidis 
consiliis  ab  aequitatis  tramite  non  reoedunt.  t4f 
Undie  et  eadem  consilia  ab  ipso  Domino  ad  uUlee 
diriguntur  elTectus.  Alibi  etiam  satis  hino  aperte 
docemur,  ubi  legimus  :  Consiliium  semper  a  sapienU 
perquire  (Tob.  iv).  Sapientem  hic  intelligimus  quem 
aut  experlcntia  docuit,  aut  lectio  erudivit,autin8pi- 
ratio  divina  caeteris  praetulit.  Magnum  aliquid  fa- 
cturi,quaeso,recolite  memoriaillud  quod  prudentis- 
sime  dictum  est  :  Antequam  incipiaSy  co»sullOy€t  ubi 
consulueris,  mature  facto  opus  est  {e).  Sic  enim  ci 
praecipitatio  vitabitur  et  nocitura  dilatio.  RomaDJ 
orbis  terrarum  domini,  quibus  consiliariis  usisiot 
hac  una  et  brevi  sententia  ad  vestram  nostramque 
utilitatem  considerare  dignamini  :  Pidum  erat  et 
altum  Beipublicos  pectus^Curia,  silentiique  salubritale 
munitum  et  vallatum  undique :  cujus  limen  intrantes, 
abjecta  privata  charitateypublicaminduebant(d).l8lis 
quflPSOjtales  quo^rite  qui  publicam  dilectionein,hsc 
cst,  totius  populi,  prccrerant  privatts  comroodis,  et 
miserantc  Deomotusisti  molestissimi  conquiescent. 
Imperatorum  gesta  brevissime  oomprehensa  veslrc 
majestati  oflerenda  curavi,  ut  facile  in  eis  inspicia- 
tis  quac  vobis  vel  imitanda  sintvel  cavenda.  Maxime 
autem  Trajanum  et  Tbeodosium  suggero  contem- 
plandos,  qui  cx  eorum  actibus  multa  utilissimc 
potcritis  ad  imitandum  assumere.  Ita  diutissime 
regnetis  ut  semper  Deus  regnet  in  vobis. 

141  EPISTOLA  XCIV. 

AD   MARGWARDUM. 

Religiosissimo  Patri  Marcwardo  Lupus  salutem. 

palatii  fuit  sub  Garolo  Galvo. 

(b)  Boet.,  lib.  iii  de  Gonsolatione  philosophiae. 

(c)  Sallust.  in  Gatilin. 

(d)  Valer.  Maxim.,  ii,2. 


EPISTOLiB. 


m 


8i  pnideiiter  cogiiemuB  quod  originalis  peceati  A  (//  Tim,  ni).  Persecndonem  autem  haftc  religiom 


meritojustissima  Dei  vindictaezsulesfacti  sumus, 
eam  adversa  nobis  contingunt,  non  mirubitur.  Re- 
pulsi  enim  a  IstitiaB  patria,  in  vallem  lacrymarum 
sumusdejecti.  Dei  potius  ioeCfabiiis  clementia  su- 
spicienda  pieque  laudanda  est,qu8e  nos  ncc  inipsa 
ira  deserity  et  tristia  blandis  plerumque  temperat, 
ne  mosrore  victi,  in  desperationis  barathrum  cor- 
ruamus.  Unde  culpanda  quorumdam  temeritasest, 
qui  grati«  divinae  continuis  assuefacti  beneHciis, 
dum  aliquibuB tanguntur  incommodis,  peccalaque- 
relis  augent,quorum  debita  nec  admoniti  recogno- 
scere  debuerunt.  Credibiie  tamen  est  in  numero 
lidelium  aliquos  esse  sanctitate,quam  divinitusac- 
cepemnt,  egregios,  quorum  non  tam  delicta  curen- 


intelligimus  inferri  vel  ab  immundis  spirttSbus,  vel 
a  pravis  hominibus.  Vorum,  sive  Deus  tentet,  Bive 
tentari  permittat,  ne  muliebriter  pavidi  succumba- 
mus,  alibi  nos  his  verbis  confirmat  :  148  Fidelis 
Deus,  qui  non  patietur  vos  tentari  supra  id  quodpole- 
stis ;  sed  faciet  cum  tentatione  exitum,  ut  possiHs 
susfinere  (/  Cor.  x),  Nihil  itaque  importabile  nobis 
evenisse  causemur,  quoniam  qui  certamen  propo- 
nit,  si  postuletur  fldeliter,  vincendi  copiam  submi- 
nistrat.  Benedicamus  ergo  eum  ^n  omni  tempore, 
qui  et  prosperis  nos  invitat,  et  adversis  castigat ; 
et  sit  semper  laus  ejus  in  ore  nostro,  ut  quod  ipso 
largiente  in  sascula  saeculorum  facturi  snmusbeati, 
jam  nunc  meditemur  devoti.  Hscad  eonsolationem 


iur  adYersis  quam  merita  augeantur.  Neque  enim  ^  8trictim,vitandi  fastidtigratia^comprebensasancti- 

»•1  .  7        t        f^  'L.         _.  _.         1     .1"X  -.  -      -  -        ^  J      "*      i        »•  A  J»        •  A  J         •  «^   .  a  « 


Boli  beato  Job  Deus  munus  hoc  contulit,  quem  ad 
imitandum  servis  suis  in  arce  patientis  collocavit. 
Qui  vicit  in  illo,  vincit  in  multis,  cum  quibus  se 
fniurum  usqiie  in  finem  saeculi  poUicetur.  Si  cujus 
felicitatem  nulla  unquam  pertubatio  iuterpellet, 
quam  tardus  e8t,nisi  metumhinc  concipialnecum 
purpurato  divite  quondam  audiat:  Recepistibonain 
vHa  tua  ((Lfu;.  xvi)  Et  quomodo  non  eum  illa  veri- 
dicat  ierreat  sententia  :  ihicunt  in  bonis  dies  suos, 
ei  in  ptsneto  ad  infema  deseendunt  {Job  xxi).  Ille  vero 
qui  vigili  memoria  repetat,  IM  Flagellat  Deusomr 
nem  /Uitm  quem  recipit  (Heb,  xii),  si  morbo  grave- 
iur,  ezeeasu  neceesiiudinem  tentetur,  substantiae 
immtimtione  vel  amissione  pulsetur,  quomodo  non 


tati  vestrae  dirigere  studui :  qusQ,  vobis,  ut  credo, 
erunt  proficua,  quia  et  ex  charitatis  fonte  petita 
suntj  et  ex  eodem  fonte  manarunt.  Mei  benigne 
memores  cupio  vos  valere  feliciter. 

EPISTOLA  XCV. 

AD  BERIBOr.DUM 

Ex  parte  reginas, 

In  nomine  Domini  solius  etomnipotentia.Irmin- 
drudis,ipsius  gratiaordinante,regina  (a)HeriboIdo 
venerabili  episcopo  salutem.  Quoniam  diutumain- 
firmitas  gratum  nobis  vestra  sanctitatis  denegat 
colloquium,  absenti  scribimusquodprsBenti  liben- 
tius  diceremus.  Germanus  vester  destitutugbonori- 
bus,  propter  homines  qui  ei  famukti  suat  nHuume 


ad  affectum  gratias  agendi  pio  parenti  excitetur,  .         .... 

j.  ^        r.    :       •    1    •     •  ^    r  anxius,  nostr»  pietatis  opem  expetut,  confldens. 

cujufl  cura  se  dignum  correptionis  privilegio,  ipso  ti  ^^^^  nl„^   «^o*„«  ^«^,.»  IL  «•i„.v!;*«»:«  I!!!i^-1T™ 

insiituente,pr8esumit?Futurs  vits  dulcedosegnius 


-appetereiitrfnisi  sspius  priBseniis  amariludosenti- 
rctar.  Multi  has,  qualis  est,  delectantur.  Nimirum 
piares  delectai«ntnr,  si  assidua  prosperitas  vota 
omnium  sequeretur.  Proinde  quis  non  videat  in- 
compreiiensibili  Dei  pietate  per  molestam  hujusvita 
mutabilitatem  impelli  nos  quodammotuad  capes- 
sendam  alterius  vita  immutabilitatem,  impelli  nos 
pietaie  per  molestam  hujus  vits  mutabilitatcm  ? 
Dooninas  Jesus,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto 
beatitado  noslra  eril,eosqui  ejus  magisterio  adh». 
rebant  ad  toleranda  adversa  suo  exemplo  sic  infor- 
mai  :  Sicut  misit  me  Pater^  ct  ego  mitto  vos  {Joan, 
XX)  ;  ne  se  diligi  desperarent  ab  eo,  cum  vacriis 
quaterenturincommodis,quando  dilectissimumPa-  ]) 
tri  Filium  per  eadem  transisse  recolerent.  Nec  quid 
eis  immineret  occultanSy  In  mundo,  inquit,  pressu- 
ram  habetis ;  sed  confidiie,  ego  vici  miundum  {Joan. 
xvi)  ;  scilicet  ut  superandl  vires  in  illo  se  habere 
cognoscereni  qui  omnipotens  csset.  Sanctus  Apo- 
stolus,  in  quo  evidenter  Dei  Spiritus  loquebatur, 
aaa  tempora  videns,  nostra  pnevidens  :  Qui  vo- 
Ifsntf  ait,  vivere  in  Christo,  persecutionem  patientur 

(a)  Heribdldo.  Antissidorensi  episcopo,  cujustoties 
aapra  facta  mentio  esi. 

(b)Jurandi  consuetud.  Intelligit  haud  dubie  sermo- 
oem  28,  de  verbis  Apostoli.  Quanquam  Augustinus 


post  Deum,  nostra  opera  se  calamitatis  moiestiam 
evasurum ;  quem,  solita  mansuetudine  miseninteaf 
opportunitatem  Deo  prffibente  cupimus  acUuvare. 
Verum  ut  in  palatio  144voIuntati8  nostrjeprssio* 
lari  possit  effectum,  suademus  ne  gravemini  ejua 
indigentiam  collatis  necessariis  temperare.Cumenim 
soleat  vestra  largitas  ministrare  postulata  externis, 
etiam  germano  indigenti  non  sine  spe  divinn  retri- 
butionis  idem  valet  praestare :  quod  facile  sacris 
monstraremus  eloquiis,  nisi  ultro  ea  vobis  occurrere 
credemus,  et  nostrai  vestrsque  pensonn  faabere* 
mus  considerationem.  Impendite  igitur  debitom 
religioni  et  necessitudini  afrectum,et  in  orationibus 
nostri  assidue  memores  bene  valete. 

EPISTOLA  XCVI. 

AD   CAROLUM   REGEM. 

Giorioso  Domino  pradcellentissimo  r^  Caroloin 
tegre  fldelis  Lupus  salutem. 

Gum  a  vestra  majestate  digrederer,  prieeepistis 
ut,impendenteQuadragesima,  quiddamvobis  diri- 
gerem  unde  caperitis  fructum  aiiquem  sdificatio- 
nis.  Sermonem  itaque  beati  Augustini,  in  quo  {b) 
jurandi  consuetudinem  dissuadet,  quamque  ait  fe- 

multis  in  locis  disputat  adversus  eos  quiadqnamli- 
bet  occasionem  jurant,itemqueadver8useosquipe* 
ierant.  Vide  Jonam  Aurelian.,  lib.  ii  de  Institttiioiie 
laicali  cap.  25. 


871 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


872 


rale  perjuriumostendit^vestra&prudentiffidestinavi,  A 
profuturum  vobis  plurimum  credens,  si  vobis  ad- 
monentibusquidamassiduejurarcdesistant^etquod 
recte  juraverint  non  contemnant.  Non  adulandi  vitio 
in  gratiam  vestram  dico,  sed  desiderio  salutis  eo- 
rum  qui  nobiscum  Patrem  in  cqqHs  invocant.  Qui- 
cunque  fidcm  vobis  jurejurando  firmaverunt,  si  ab 
ea  saltem  latcnter  deficiunt,  jam  sibi  (a)  mortem 
anim®  intulerunty  nec  possunt  esse  filii  Dei,  qui 
nolunt  esse  paciGci.  Admoneantur  ergo  vestra 
145  industria  sui  periculi,  et  saluberrima  insti- 
tutione  tanti  docloris  ad  correctionis  remediura 
invitentur.  Misi  praBterea  celsitudini  vestraegemmas 
quasdudum  opifex  nosterexsculpendaset  poiiendas 
acceperat:  quarum  formam  atque  nitorem  siappro- 
baveritis,  memorato  artifici  gratulabor.  Opto  etoro  ^ 
ut  bene  semper  agatis,  et  propitio  Deo  felici  suc- 
cessu  diutissime  gaudeatis. 

EPISTOLA  XCVII. 

AD  HILDUINUM. 

Praecellentissimo  abbati  (6)  Hilduino  Lupus  tempo- 
ralem  et  perpetuam  salutem. 

Recordans  nostri  convictus  in  vestra  adolescentia 
et  initio  me»  juventutis  consuetudinem,  et  cogitans 
quod vestranobilitas  morumque  probitasblandimen- 
tisfortunn  nullatenus  vaIeatimmutari,quemadmo- 
dumtunofamtliariterloquebamur,itanuncvobissim. 
pliciter  scribo.OmnibuSyUt  pluribus  videtur  vestri 
propositifin  largiendis  opibus  omnipotens  voa  Deus 
prffitulit ;  et  sine  dubio  cui  tantum  contulit^  plurimum 
ab  eo  reposcet.  Ipse  enim  dicii:  Qui  gloriflcavitme,  C 
glorificabo  eum ;  qui  autemcontemnuntmeterunlignO' 
biles  (/  A^(;.ii).Itaquenon  sit  vobis  oneri  quodilla- 
turussum.  Honorate  illum  timore  ipsius  et  amore 
qui  vo8tam8ublimiterbonoravit;etdum  vobis  bona 
suppetuntin  hocssculOtCurateilli  qui  baecdeditin- 
desinenterplacere;  nec  vos  decipiattransitoriafeli- 


citas  mundi,  cuiperpetuapromittiturbeatitudoccBli. 
Exercete  148  ubicumquepotestisju8titiam,etqui- 
buscumque  sufficitis  impendite  misericordiam :  quia 
qui  vobis  bene  agcndifacultatem  largitus  est^quan- 
diu  id  permissurus  sit  ignoratis.  Ipsius  voxest:  Kt- 
gilate^  quia  nescitis  diem  neque  horam  [Matt.  xxvj. 
Nos  etiam,qui  vos  unice  diligimus,  et  per  vossola- 
tium  aliquod  habituros  confidimus,  aliquanlulam 
(c)diuturnitatemdignitatisvosposses8uro8credimus 
si  vos  largitoribonorumomnium  devote  submiscri- 
tis.  Donecvosvidere  merear,absquefastidiohecfre- 
quenter  legite  aut  recolite;  ut  sicutde  vestraexcel- 
lentia  gloriamur^  itadeprobitatecertiusexsultemus. 
Petoetiam  ut  propinquum  meum  abbatemcellev^ 
strs  qus  dicitur  Cor.,  qui  et  Deo,  ut  credimus,  et 
bonis  omnibus,  ut  palam  est,  pro  sua  probitate  placet, 
honorifice  suscipiatis,  benigue  tractetis,  et,  quod 
sufficere  credo  (sicut  vestram  decet  nobilitatem,  et 
honestam  eruditionem,ac  bons  fams  augmentum), 
sic  dignemini  consulere  illi  sempcrinomnibustan- 
tum  semper  quantum  cupiunt  qui  bene  sciunt.  b 
sfficulo  et  in  Domino  valeas. 

EPISTOLA  XCVIII. 

AD  GCBNILONBM  BJDSQUE  SUFFRAGANEOS. 

Religiosissimis  Patribus  et  fratribus  Gueniloni, 
metropolitano  Senonicffi  sedis  antistiti,  etuniverso 
clero  ejus,  et  cffiterarum  Ecclesiarum  prssulibusque 
dimces\(d)  memoratffisediscensentur,cunctisque  in 
eisDeo  famulantibus,clerus(tf)matris  ecclesiffiPari- 
siorum  147  et  fratres  coenobili  sancti  Dionysii  et 
sancti  Germani  et  beaUe  Gcnovefs  ac  Fossatensis, 
diversorumque  monasterium  unanimitas,  prcsen- 
tem  et  fuluram  salutem. 

Venerabilem  pastorem  nostnim(/)Ercanradum  nu- 
per  decessisse  cum  longe  lateque  vulgatum  8it,tnm 
sanctitatem  vestram  laterenonpotuit;no8queafllci 
moestitia  de  vocatione  Patris  defuncti,  ac  sollicitudine 
permoveri  de  electione  successuriyprudentiavestra 


(a)Mortemanim3S,  Loquiturde  his  quifidemsuam 
jurejurando  obligaverant  regi  Carolo  Calvo,  postea 
vero  eam  mutaverant.Propterhoc  crimen  aitLupus 
eos  mortem  animae  incurrisse,  hoc  est  aeterna 
morte  damnatos,  nisi  resipiscant :  tanti  est  violare 
lidem  principi  obligatamlAuctori  nostroprorsus  con- 
sentit  Atto  Vercellensis  episcopus, qui  circaannum 
940  floruit.  Sic  enim  habct  m  epistola  10  guae 
scripta  est  ad  episcopos  Vercellensi  dicecesi  fi- 
nitimosiw  Fidelitatem  (juoque  nostrorum  domino- 
rum  et  regum  pieniter  in  omnibusjudicoobservan- 
dam.NuIlo  modo  enim  antc  oculos  divinae  majesta-- 
tis  puri  inveniri  po8sumus,si  eis  infideles  ullatenus 
existamus.  »  Hanc  porro  Attonis  epistolam,  ut  et 
plerasque  alias  ejusdem  scriptoris,  mecumpro  ami- 
citia  nostra  communicavit  vir  clarissimus  Lucas 
Dacherius,  monachus  Benedictinus,  qui  brevi  eas 
editurus  est.  De  poena  autem  episcoporum  qui  fidem 
principi  obligatam  violant,diximu8adAgODardum« 
(Vide  PatroL  tom.  CIV.) 

(6)  fft7(fumo.Abbati  sanctiDionysii  in  agro  Pariensi, 
et  sacri  palatii  archicapellano. 

(c)  Diutumitatem.  Hinc  coliigere  possumus  munus 

archicapellani  sic  tribui  solitum  a  principe  uteicui 

datum  eratadimipossetpro  arbitrioprincipis.Eade 

.  causa  Hilduinum  monet  Lupus  ut  quia  scire  non 

potest  quam  diuturna  futura  sit  hsec  administratio^ 


temporebeneutaturjustumqueseinjudiciisredden- 
dis  exhibeat,  ac  tamen  eis  se  misericordem  pnebeat 
qui  gratiam  hanc  meruerint.  Nam  ipso  muneresuo 
ecclesiastica  et  sacra  omnia  neg[otia  vel  expediebat 
ipse,vel  cum  reffetractabat,utSirmondiverDisutar. 
Vide  porroquffiae  munerearchicapellanidiximusad 
epistolam  37. 

(d)  Dioecesi.ld  est  provincia,ut  diximus adcpisto- 
lam  84,  etsatis  notum  est.  Ex  innumeris  testimoniis 

p.  quffi  proferri  in  hoc  possunt  unum  tantum  afTeram 

^  ex  prfficeptoCaroIi  Calvi  pro  monasterio  Cuxanensi 

inaioecesiHeIenensi,quodauthenticumiIIicvidimus, 

Helenensis  civitas,utnemini  ignotum  esse  arbitror, 
fuit  ab  omni  svo  suffraffenea  Ecclesifle  Narbonensis. 
Sic  ergo  ait  Garolus  CaYvus : «  Locus  supradictusest 
situsinconflnio  Ceridaniae  marchiae  nostre,8ubdi(>- 
cesi  Fredaldi  Narbonensisarchiepiscopi^etparochia 
Audesindi  Elnensis  episcopi.  » 

(e)  Matris  ecclesix.  la  est,  cathedralis  ecclesisPari- 
siensis,  quae  est  mater  omnium  ecclesiarum  P&ri- 
siensium.Sic  in  veteribus  actis  ecclesia  Helenensis 
dicitur  Mater  omnium  Bcclesiarum  Rossilionensinmf 
Confluentium,  seu  Valle-Aspirensium,  ob  hoc  quia 
comitatus  Ruscinonensis,Confluentinus  etVallaspi- 
riensis  sunt  in  dioecesi  Helenensi. 

(f)  Ercanradum,  Parisiensem  episcopum,  qui  obiit 
anno  853. 


573 


EPISTOL^. 


574 


intelligit.  Gum  enim  principaliter  se  futurum  Domi-  A 
DusJe3Uspolliceaturcumhi9qui(a)principesreligio- 
Disexistunt,nonpatimurdiucarereantistitey(^)cujus 
doctrinaad  salutemnostram  instituamur,(^}  exemplo 
informemur,benedictionibusinnomineDomini  mu- 
niamur.  Ejus,  utpote  bonorumomnium  auctoris.ne- 
quaquam  nos  cura  destitutos  firmissime  credimus, 
dufflipse  curas  nostrassuaclementiasustulit,et  vota 
ultronea  benignitate  prsvenit.  Namquo  ipse  in  cujus 
manu  cor  regis  est,  gloriosi  domini  nostri  Garoli, 
quemadmodum  plene  confidimus,  menti  infudit  ut 
ejus  nos  regimini(e2)  committeret,  quem  in  diviniset 
humanis  rebus  sui  fidissimum  multis  experimentis 
probasset.  Igitur  Dei  pronam  in  nos  amplectentes 
misericordiam,  et  regis  nostri  piam  suspicientes 
providentiam,  (e)  yOneam,  cujuspraeconiapraemisi-  n 
mus,  concorditer  omnes  eligimus,  ^neam  patrem, 
iEaeam  pontificem  habere  optamus.  Quamvis  enim 
tanta  prudentia  ac  probitate  praecellentissimus  rex 
noster  polleat,  utsolumejusjudiciumdeviro  memo- 
rato  posset  sufTicere,  tamen  conditionis  humanae  non 
nescii,  futurorumque  curiosi,  aulicorum  i\os  ipsi 
propositumac  moreslongopriusinspeximus;  et  inter 
14S  graves  probabilesque  personas  et  sanctitate 
ferventes  hunc  quem  antistitem  habere  cupimus^ 
quotquot  eum  nosse  potuimus,  ut  nunc  palam  est^ 
absque  errore  annumeravimus.  Proinde,  sancti  Pa- 
tres,  annitimini  nedilationediviniet(/)regiibeneficii 
torqueamur;  sed  nobis  suspensis,  nobis  desideranti- 
bas,  nobis  flagitantibus,  ponatur  celeriter  lucerna 
Buper  cadelabrum  ;  ut  lumen  veritatis  populus  Dei 
videat,  etaemula  devotione,  prsesulis  vestigia  tenens»  ^ 
sempiternae  beatitudini  praeparetur.  Professionem 
vero  nostri  consensus  in  ^Eneam  Deo  annuente  per 
vestrum  ministerium  nobis  futurum  antistitem  sub- 

(a)Principes  religimis,  Id  est  eptscopos.  Nam  Eccle- 
sia  est  in  episcopis,  ut  ait  Gyprianus  in  epist.  69, 
quiaddit  eum  quicumepiscoponon  sit,  in  Ecclesia  non 
etse.Hndeei  frequenter  apud  Hieronymum,  Leonem 
Magnum,  et  alibi  vocantur  princines  Ecclesi^e,  quod 
idem  est  ac  principes  religidnis.  Fontifices  vocavit 
magistros  reltgionis  Arator  subdiaconus  in  epistola 
ad  Parthenium. 

(6)  Cujus  doctrina,  Episcopienim  estdocereplebem 
sibi  subjectam,  ut  ad  epistolam  79  diximus. 

{c)  Exemflo.  Non  solum  doctrinam  sanam  populis 
sibi  commissis  debet  episcopus,  sed  etiam  bonum 
vlvendi  exemplum,  ut  supra  dictum  est  in  notisad 
epistolam  79,  Nam,  ut  ait  Arnulphus  episcopus  0 
Lexoviensis  in  sermone  habito  i  n  concilio  Turonensi : 
«Sanctitas  conversationis  inquiritur ;  quia  nisi  fuerit 
prsdicatoris  commendabilis  vita,  non  erit  ejus  pra;- 
dicatio  gratiosa.  Giy  us  enim  vita  contemnitur,  restat 
Qt  et  prsdicatio  contemnatur;  »  quod  sumptum  ex 
B.  Gregorio  docet  Hincmarus  in  cap.  36  posterioris 
operis  adversus  Gotteschalcum,  itemaue  Atto  Ver- 
ceUensis  episcopus  in  epistola  8,  quaeaata  est  ad  sa- 
cerdotes  et  ministros  in  dioecesi  Vercellensicommo- 
rantes.  Utrumque  ergo  necessarium  est.  Utinam  au- 
temnunquamcontingat^quodtamensaepiusaccidisse 
l^mus,  ut  in  Ecclesia  constituantur  episcopi  qui 
aoeo  indigni  sint  ea  di^itate  ut  non  solum  i>opulis, 
sed  ne  sibi  quidem  ipsis  prodesse  possint:  viri  adeo 
incuriosi  rerum  suarum  ut  etiam  nesciant  quam 
rationem  reddituri  sint  summo  Pastori  Ghristo, 
qnidve  debeant  ovibus  gubernationi  suse  commissis. 


scriptionibus  nostris  certatim  roboravimus;  ut  nostra 
unanimitate  compcrta^  votum  summa  properantia 
compleatis. 

EPISTOLA  XGIX. 

RESCRIPTDM  EPISCOPORUM  AD   IPSOS. 

Guenilo^  sanctae  Senonics  sedis  metropolitanus 
episcopus^^gf^HeriboldusAntisiodoriepiscopus^Agius 
Aurelianorum,  PrudentiusTricassinorum,  Heriman- 
nusNivernensium,FrotbaldusCarnutum,|]ildegarius 
Meldorum,  clero  matris  ecclesi»  Parisiorum  etcun- 
ctis  in  diversis  ccenobiis  sub  ea  Deo  militantibus  sa- 
lutcm. 

De  excessu  reverentissimi  coepiscopi  nostri  Ercan- 
radi  non  mediocriter  anxii,  vestrique  mosroris  parti- 
cipeSjtandem  justissimsdispositionisDeimemores, 
consolationem  recipimus,  dum  vos  sub  (h)  pastore 
bono  agentes,  qui  summe  bonus  149  est,  (i)  vica- 
rium  ejus  scilicet  visibilem,ministeriique  nostricon- 
sortem,  absque  dilatione  expetere  vestris  litteris  te- 
nentibus  linoas  rationis  cognovimus.  Prssparatum 
enimaDeo  ei  bonum  exitumcredimu8,cujusmunere 
talem  videmus  patere  ingressum.  Quanquam  nobis 
futurus  nunc  socius  olim  fuit  prfficognitus  et  merito 
suffi  probitatis  amabilis.Quis  enim  vel  leviter  {j)  tetigit 
palatium  cui  labor  iEneae  non  innotuit  et  fervor  in 
divinis  rebus  non  apparuit?Quamobrem  electionem 
vestramin  eo  factam  Deopropitiolibentersequimur, 
uteum  profuturum  populoejus  ad  dignitatem  ponti- 
ficatus  promovendum  concorditer  decernamur.  Sit 
igitur  vobispastor,qui  pro  suisinDeummeritisbene 
complacuit ;  et  sequentes  ejus  veracem  doctrinam,  et 
sanctaoperaimitantes,  ad  CGclestisregnipascuapro. 
perate  felices.  Ordinationi  autem  ejus  subscripsimus 
concorditer  universi,  ut  securi  ministerio  potestatis 
ejus^fruamini. 

(d)  Conmiteret,  Hinc  colligitur  solitos  tum  principes 
praeficere  vacantibus  Ecclesiis  episcopos  propria  au- 
ctoritate,  ut  ad  epistolam  81  diximus,  inexspectata 
etiam  cleri  ac  pleois  petitione ;  postea  tamen  impe- 
ratam  electionem,  qua  consensum  suum  clerus  te- 
staretur;  auod  etiam  in  constituendis  abbatibus  ob- 
tinuisse  aanotavimus  ad  epistolam  40. 

(e)  JEneam.  Virum  magni  nominis  per  eas  tempe- 
states,  editis  etiam  lucubrationibus  clarum.  Exstat 
in  Thuana  bibliotheca  vetus  eodex  ms.  in  quo  conti- 
netur  opus  istiusiEnesB  episcopi  Parisiensisadversus 
Grflecos,  quod  in  publicum  exivit  opera  domni  Luca 
Dacherii,  monachi  Benedictini. 

if)  Regii  bemficii.  Hic  diyinum  beneficium  cum 
regio  conjungunt  in  electione  iEnese,  quse  facta 
fuerat  a  principe.  Unde  colligitur  existimasse  tum 
Francos  nostros.regem  vice  divina  constituere  epi- 
scopos.  Vide  Notas  ad  epistolam  29. 

[g)  Heriboldus.  Manifestumestnullumpereastem- 
pestates  episcopum  Antissiodorensem  fuisse  Heriber- 
tum .  Itaque  ej  us  nomen  h  inc  sustulimus,ut  Heriboldi 
substitucremus.  Higusenim frequens mentio esttum 
in  hisepistoiis,  tum  etiamalibi.  In  quo  secutisumus 
em  ndationem  magni  viri  Jacobi  Sirmondi. 

(h)  Pastorebono.  Idest,  Ghristo,  qui  vocatur  pastor 
bonus  in  sacris  Ghristianorum  libris. 
•  (i)  Vicarium  ejus.  Id  est,  Ghristi.  iEneam  ergoPa- 
risiensem  episcopum  appellat  visibilem  Ghristi  vi- 
carium. 

(j)  Tetigit  palatium,  Id  est,  versatus  est  in  aula 
principis. 


875 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


576 


EPISTOLA  C. 


(a)   ADMONITIO. 

Diversis  malis  affiicti,  causam  eorumdem  malorum 
debemus  cognoscere,  et  cogoitam,  auxiliante  Dei 
misericordia,  evitare.  Causam  prosperitatis  et  ad- 
versitatis  Spiritus  sanctus  aperte  demonstrat  his 
verbis :  JusUtia  elevat  genlem,  miseros  facit  populos 
peecatum  (Prov.  xiv).  Peccatum  quo  miseri  effici- 
mur  hoc  esse  credibile  est  quod  cum  simus  Qde 
Christiani,  (b)  destruimus  factis  nostram  professio- 
nem.  EtquiabeatitudinisempiternaB  150felicitatem 
prffiponimus  temporalem,  et  illam,  nisi  resipisca- 
mus,  perdimus,  et  hanc,  qus  quantulacunquepos- 
set  esse,  si  recti  esse  vellemus,  non  apprehendimus. 
Quia  ergo  vindicta  Dei  ct  in  hac  vita  temporaliter 
incipit,  et  usque  ad  alteram,  qus  flnem  non  habet, 
nisi  conversio  -subveniat^  pertendit,  et  hic  sspe  ho- 
nosbonatemporalia  comitantur,  alibi  autem  eosdem 
bonos  8Bterna  bona  coronant,  sive  praelati,  sive  sub- 
diti,  omnes  deponamus  excusationem  ;  et  cum  sibi 
unusquisque  nostrum  sit  consciusin  quibus  maxime 
Deum  offendit,  communiter  eum  et  obedienter  au- 
diamus  monentem  :  Redite,  pr^evaricatores,  ad  cor. 
(/«.  XLVi).  Itemque :  Lavamini,  mundi  estote,  auferte 
malumcogitationum  vestrarum  ab  oculis  meis^quiesci- 
te  agere  perverse,  discite  benefacere  (Is,  i);  ut  per 
pcenitentiaB  salubrem  cursum  perveniamusad  indul- 
genti®  tutissimum  portum.  Itaenim  valehimusnon 
solum  effugere  mala  prssentia,  verum  etiam  bona 
sperare  ventura.Dediscamus  sola  carnalia  appetere. 
De  consequendis  spiritualibus  aliquando  cogitemus; 
et  ut  nostrae  cupiditates  temperentur  et  modum  ali- 
guem  teneant,  veniat  nobis  inmemoriam  celereorum 
transitus  quos  in  dignitatibus  vidimus,  nec  oblivi- 
Bcamur  quod  eos  quotidie  sequimur  Ad  mortem 
•iiim  8ine  intermissione  properamus.  Repetamus 
mores  quibus  (c)  hoc  regnum  crevit  et  viguit.  NuIlaB 
Bint  factiones,  nuUae  conspirationes  inter  nos,  qui 
patrem  invocamus  Deum,  quibus  dicunt  Pontifices, 
Pax  vobis,  et  pro  quibus  omnes  concorditer  orant 
sacerdotes,  Da  propitius  pacem  in  diebus  nostris,  et, 
Pax  Domini  sit  semper  vobiscum,  et  quibus  polliceri 
dignatur :  151  Beati  pacificiy  quoniam  filii  Dei  vo- 


A  cabuntur  [Matth,  v).  ita  comminalio  ejus  nonvldea- 
tur  nobis  contemptibilis,  Vastlliperquemscandalum 
vcnit  (Matth,  xviii);  ne  forte,  quod  ipse  avertat, 
sola  vexatio  det  aliquando  intellectum  auditui  [Isa. 
xxviii);  utinfelici  experimento  quod  nunc  noncre- 
dimus,  aut  nos  nescirc  Ongimus,  in  tormentis  posili 
sentiamus.  Prasdas  etrapinas  conversationi  Christia- 
nae  nimis  contrarias  et  a  regno  Dei  miserrimos  ex- 
cludentes  pcnitus  deponamus.  Contra  hosenimsic 
sermo  apostolicus  frc  mit :  Neque  rapaces  regmim 
possidebunt  (I  Cor,  vi).  Pro  Dei  limore  atque  amore 
lucra  propria  intermittamus,  bono  communi  et  pu- 
blicocertatimetunanimiterconsulamus;utdumiran- 
quillitatem  fidelibus  praBStare  nitimur,et vires  resis- 
tGndiinfidelibusrecuperemus,etabeoquiestomnipo- 

I»  tensutriusquepacis,  idest,  etqualisnuncessepotesl, 
etilIiusconsummatae,qu{esoliselectisdabitur,gaudia 
consequamur.Illud  autem  neminem  nostrumfugiat, 
quibusque  doctissimisusquead  nostram  aBtatempro- 

balum  etcreditum,quia  (d)  perconcordiam  parvae  res 
crescent,per  discordiam  vero  maximaB  dilabuntur;  ne 
fortedumcupimusnostrasecuriustenereveladmajo- 
ra  capienda  felicius  conscendere,  justo  Dei  judicio 
ruina  nosregni^quam  nostris  dissensionibusprspa- 

■ 

ramus,  in  volvat  et  in  perniciem  anima;  et  corpons 
pertrahat. 

15«  EPISTOLA  CI. 

AD  EPISCOPOS, 

De  peregrinorum  receptime^  ex  parte  GueniUmis» 
Reverentissimis  prffisulibus  ItaliaB  et  Galli®  c«te- 
n  risque  Dei  fidelibus  Guenilo  Senonum  metropolitar 
nus  episcopus  in  Domino  salutem. 

Quotiesjusta  exstante  causa  sanctitatem  vestram 
alloquimur,  charitas,  quae  diifusa  est  in  cordibusao- 
stris  per  Spiritum  sanctum,  quidatus  est  nobis,id 
agendi  tribuit  fiduciam,  praBsertim  cum  gratuitone- 
gotio  pietatis  proveniat  incrementum.  Monachipro- 
vincias  ac  dioeceseos  nostraB  ex  monasterio  quod  ap- 
pellaturBethleemsive  Ferrarias,  nomine  Aldulphas 
et  Acaricus,  presbyterii  gradu  ornati,  divino,  utcre- 
dimus,  instinctu  Romam  proficisci  orandi  studio 
destinarunt,  et  nostraabbatieque  sui  nobisadmodunfi 
dilectiLupiacceptalicentiapropositumexflequunlut; 


(a)  Hancadmonitionem  Baronius  ait  jussisse  Caro- 
lum  regem  mitti  ab  episcopis  ad  populum  un*uscu- 
jnsque  disBceseos^  ut  abstinerent  uhristiani  a  pecca-  n 
tis,  praecipue  vero  a  factionibus  alaue  depraBdationi- 
bus.  Quod  imperatum  ait  in  sjaiodo  quae  apud  Cari- 
siacum  habita  est  anno  856. 

(b)  Destruimus  factis,  Sic  Salvianus  in  libro  iv  de 
Gubernatione  Dei :  w  Cujus  ergo  criminis  rei  sint 
Christiani,  ex  hoc  uno  intelligi  potest,  qui  Dei  no- 
men  infamant.  Et  cum  scriptum  sit  nobis,  ut  omnia 
faciamus  in  gloriam  Dei,  nos  e  diverso  cuncta  in 
Dei  facimus  injuriam.  »  Et  paulo  post:  «  EvangeJia 
legunt,  et  impudici  sunt:  Apostolos  audiunt,  et 
inebriantur :  Christum  sequuntur,  et  rapiunt :  vitam 
improbam  agunt,  et  probam  legem  habere  se  di- 
cunt.  » 

(c)H(wr^gr»ttm.Francorumvidelicet,noncujusmodi 
erat  sub  Carolo  Calvo^^sed  sub  Carolo  Magno.  Hic  enim 
regnum  Francicum  immensum  amplificavity  a^jectis 
ItaliayHiapaniaTaraconensi,  etiisgentibus  qn«  ab  eo 


posterisque  ejus  regnabantur  in  Germania.  Nam 
totum  hoc  vocabatur  liegnum  Francorum,  Sed  noii 
iisdem  virtutibus  retenturr  est  quibus  partum  fbcrat. 
Itaque  sub  Carolo  Calvo  ex  uno  regno  triplex  Fran- 
corum  regnum  factum  est,  diviso  eo  inter  filios  Lu- 
dovici  Pii,  quorum  unusquisque  dicebatur  rex 
Francorum,  Quod  graviter  dolet  in  suo  Chronico 
Hugo  Abbas  Flavinianencis,  qui  ex  eo  factum  putat 
ut  DarbaraB  nationes  Francorum  regnum  pervase- 
rint.  .  . 

(d)  Perconcordicmi,S\impium  exSallnstio  m  histona 
belli  Jugurthini.  «  Concordia,  inquit,  parv»  res 
crescunt,  discordia  maxumaB  dilabuntur.  »  Anctor 
libri  de  Viris  illustribus,  can.  iS.  «  Sic  senatns  et 
populus  quasi  unum  corpus  discordia  pereunt,  con- 
cordia  valent.  »  Et  illud  ex  sacris  littcris  :  Ona^ 
regnum  in  se  divisum  desolabitur,  Qui  locus  propric 

gertinet  ad  istam  Lupi  admonitionem,qua  Carolum 
alvum  hortatur  ad  concordiam. 


i 


577 


Epmaui. 


m 


qooa  vestra  paiernitati  de  more  commendamus^im'-  A. 
ploranteButquialaborem  peregrinationis  proo^tcrna 
remuneratione  susceperunt,  consolationem  in  vobie 
in  eundo  ac  redeundo  eam  inveniant  qua  devoti  a 
religiosis  foventur.  Eriti^  enim  mercedis  eorum 
participos»  si  laboris  fueritis  benivoli  ac^utores.  Cu- 
pimus  vos  valere  feliciter, 

lU  EPISTOLA  GII. 

ITEM    EX    PARTE    ABBATIS. 

Plurima  veneratione  suscipiendisepiscopis  Italiae 
ao  Gallie  reliquisque  Cbristiana  religione  pollenti- 
bus  Lupus  Abbas  ex  monasterio  quod  dicitur  Beth- 
leem  sive  Ferrarias,situm  in  dicecesi  Senonicoi  ur- 
bis,  cui  prasest  reverentissimus  Guenilo,pr«sentem 
et  futuram  salutem. 

Quamvis,vcrgentcin  occasum  mundo^  non  dubito  |^ 
iii  electorum  corde  fcrvere  cbaritatemy  quae  merito  ^ 
ia  sacris  eloquiis  latum  appellatur  mandatum  (Psal. 
cxvin).  Ac  propterea  non  erubesco  postulare  ab  illis 
aliquid  quibus  nihil  prjestiterim,  vel  quos  penitus 
facie  nesciam.  Ea  bonis  usitatissima  charitate, 
Deus,qui  nos  facit  unanimes  babitare  in  domo,  per- 
petuis  bonis  transeuntia  mutare.lucrum  esse  maxi- 
mum  instituit.  Proinde  suggero  sanctae  paternitati 
veslraj  monachoc  et  prcsbyieros,  quorum  aller  vo- 
catur  Aldulfus,  alter  Acaricus,  ex  nostro  collegio 

(a)  Aniutitis  memorali.  Id  est  Guenilonis  arehiepi- 
sco^i  Senonensis.  Itaque  ex  ista  etsuperioreepistola 
discimus  (id  quod  vetuerat  etiam  canon  23  uialcc- 
doDensis)  tum  monachis  non  licuisse  proficisci  in 
regionem  longinquam,  ne  Romam  quiaem.absque 
permissu  proprii  episcopi.Et  lib.  xCapitular.,  cap.  p 
25,  prscipitur  monachis  «  ne  propria  monasleria  ^ 
deserantyiiisi  forte  eis  praecipiatur  propter  opus  nc- 
cessarium  ab  episcopo  civitatis.»  Non  cxpedit  enim 
animabus  eorum  eos  vagari  foras«  ut  in  capite  78 
ejusdem  libri  scriptum  est.  Item  lib.  vi  Capitular., 
cap.  130.  «Clericisvel  monachis  sine  commendatiis 
ppistolis  episcopi  sui  licentia  nonpateatevagandi.» 
Perseveravit  id  jus  usc[ue  ad  tcnipora  Arnulphi  cpi- 
scopi  Lexoviensis  :  qui  in  cpistola53,  abbatem  Gri- 
^^tanensem  objurgat,  quod,  u  neglccta  episcopalis 
auctoritate  mandatijmo  tua  et  animarum  tibi  com- 
niissarum  salute  postposita,sinenostniconscicntia 
discessisli.»  Itaqueillum  redire  quantocius  jussitex 
Anglia,  quo  abierat  :  unde  episcopalis  edicti  necessi- 
tate  reducius  est,  ut  in  epistola  43  ait  idem  Arnui- 
phus.  Non  liceb  tergo  abbati  Gristanensi  recedere 
a  monasterio  suo ;  extra  conscientiam  proprii  epi- 
scopi.tametsi  ad  comitatum  rogis  proficisci  vellct  in 
Andiam.  Celebris  est  vox  Ansclmi  abbatis  Beccensis 
inNormannia:  qui,utdocetEadmarus  in  libro  primo  D 
Historis  Novorum,  cum  electus  esset  ad  cathedram 
CaQtuarien8em,valereeam  electionem  negavit.donec 
Archiepiscopi  Rothomagensis  auctoritate  ipse  esset 
absolutus  a  cura  sui  monasterii.  «  Abbas  sum,  in- 
quit,monasterii  regni  altcrius ;  archiepiscopum  ha* 
bens^cui  obedientiam,  terrenum  principcm,  cui  su- 
jectionem,  monachos,  quibus  debeo  consilii  atque* 
auxilii  subministrationem.  His  omnibus  ita  sum 
astrictus,  ut  nec  monacbos  deserere  possim  sine 
illorum  concessione,  nec  a  dominatu  principis 
mei  valeam  exuere  sine  ejus  permissione,  nec  obe- 
dientiaiB  pontiHcis  mei  subterfugere  queam,  cum 
salute  anim«e  meffl,absque  ipsius  absolutione.»  Sic 
cum  Rotbomagsnsis  Ecciesia,  pastore  vacans,  cle- 
gisset  Bugonem  abbatem  Radigcnsem,  non  ante  ta- 
men  firma  iuit  hsc  electio  quam  Salesberiensis  epi- 


Romam  supplicatum  proficisoi  statuisBoet  («)  antis- 
titis  memorati  ac  nostro  permissu  quod  optaverant 
adimplere.  Vestra  erge  benevolentia  euntibtt^  lUis  ac 
redeuntibuB  subsidium  dignetur  impendcre  :  quia 
et  sufliciens  viaticum  tanto  itineri  ferre  fuit  eisim- 
possibiIc,et  mercedis  eorum  voscredimusforecon^* 
Bortes,8i  experti  fuerint  laboris  sui  pro  Dei  nomine 
cooperatores. 

154  EPISTOLA  CIII. 

AD  DOMNUM  APOSTOUGOM   (b). 

Domino  praecellentissimo  et  omnibus  Christianis 
unice  singularitcrquevenerando  (c)  universali  pap» 
Benodicto  ultimus  Abbatum  LupuB  ex  monasterio 
Galliae  quod  vocatur  Bethlehem  sive  Ferrari«e,prs^ 
sentem  prosperitatem,  et  futuram  beatitudinem^ 

Tcm  pore  decessoris  vestri  beates  memoriae  (4)  Leo- 
nis  (e)  functus  legatione  RomaSyCui  auctore  Deo  presi- 
detis,  et  ab  eodem  antistite  cxceptus  benigne  atqu^ 
tractatus,po6tquam  vos  non  csse  inferiores  religione 
famadeclaravit,nec  tantum  potestatis  beatissimi  Pe- 
tri  participes.verum  etiam  humilitatis.quaminallo- 
cutione  Cornclii  vulgavit,hffiredes  vera  morum  vrs- 
trorum  expensio  certa  ratione  perdocuit,au8U8  sum 
ego  tantiiius  cognitioni  vestrae  sublimitatisme  scri- 
ptisingerere,meamqueexiguitatem  et  fratrummeor 
rum  monachorum  unanimitatem  eximietati  vestrQ 

scopus,  in  cujus  potestate  erat  Hugo  abbas,  licen- 
tiain  ei  recedendi  a  monasterio  triouisset.  Ita  enim 
ad  Honorium  II  papamscribitEccIesiaRothomagen- 
sis  in  tomo  III  Spicilegii,  png.  452.  «  Ab  episcopo 

?[uidam  Salesbenensi,sub  cujusmanuabbatis  oiTicio 
ungebatur,  nobis  eum  reddi  liberum  et  absolutum 
quffisivimus,etcumlibertatesu8cepimu8.»Antiquiu8 
his  excmplum  prxbuit  Alcuinus :  qui  licet  a  Carolo 
Magno  niullum  urgeretur  ad  mancndum  in  Gallia, 
oblatis  etiam  divitns,  fieri  id  non  posse  respondit 
absque  consensu  sui  episcopi;  utestinvita  ejusab 
auctore  coaetaneo  scripta.  Idem  juris  erat  oruoad  Ban^ 
ctimoniales,utpatet  ex  epistola  Lulli  arcnicpiscopt 
Mo^untinijCjui  Donifacio  succcssit,ad  Oswitham  ao- 
batissam  :  in  qua  conqueritur,  quod  ipsa  moniules 
duas  «libcrasirepermiserit  in  re^ionem  longinquam 
sine  conscientia  et  consilio  Lulli.»  Quapropter  <«  va^ 
gas  illas  et  inobedientes  feminas  »  intra  monaste* 
rium  recisivetat.Exslat  ea  Lulli  epistola  inter  Boni- 
facianas  num.  47.  Non  frustra  ergo  toties  repetit  Lu- 
pus  licentiam  cundi  ad  limina  Apostolorum  conces- 
sam  monachis  suis  esse  a  Wenilone.  Videbat  enim 
eos  vaj^orum  monachorum  infamiam  hinc  reporta- 
turos.si  pronciscercnturabsquelitterissui  episcopi. 
Pronuntiatum  quippe  fueratinsynodoVornensi  eos 
monachos  sanctffi  retigionis  propositum  impudenter 
infamare  qui  cupiditatis  causa  vagantur. 

(6)  Domnum  apostolicum.  Benedictum  III,uthabet 
editio  Massoni,  et  patct  ex  contextu  epistols.  Nam 
codcx  mss.  haec  tantum  habebat,  Ad  Domnum  apoS" 
tolicum.  Sedit  autem  Benedictus  III  anno  855.  Hanc 
porro  epistolam  dederat  emendatiorem  Massonus 
m  libro  de  episcopis  Urbis. 

(c)  Universali  papx.  Sic  tum  vocabant  episcopum 
Romanum,  ob  hoc  nimirum  quod  ei  primatus  col- 
latus'sitin  omni  orbe  terrarum,  ut  ait  Lupus  in 
epistola  84  ad  Nomenoium. 

(d)  Leonis.  Hujus  nominis  IV,  cujus  exstat  homilia 
quaedam  ad  presbyteros,  de  quavide  Notas  nostras 
ad  Reginoncm  pag.  531,  534,  602. 

(e)  Functus  lcgatione.  Anno  nimirum  849  adnota* 
bitur  ad  librum  de  Tribus  Qufistioaibus» 


579 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIBNSIS. 


m 


committere,ui  in  vestris  sanciis  oraiionibus  merea-  A  suademus  vigilantissima  cautione  tutum iter  eligen- 


mur  a  Deo  et  in  praesenti  vita  consolationem  et  in 

futura  communionem  salutis  feliciter  consequi.  Fra- 

tres  praeierea  et  compresbyteros  nostros  Aldulphum 

et  Acaricum,  qui  sponianeam  peregrinaiionem  pro 

nomine  Domini  susceperunt,  et  quanquam  laborio- 

si8sime,ad  memoriam  beatissimorum  apostolorum 

ca^ierorumque  sanctorum  tandem  aliquando  perve- 

nerunt  specialiter  vestr»  mansueiudini  commenda- 

mus^ui  eos  pietate  competenti  fovere  dignemini,et 

consueiudinibus  ecclesiasticis,  155  qusB  varise  in 

diversis  locis  tenentur,  diligenter  insiruere,  ut  per 

eos  ad  nos  et  ad  coeteros  quosque  ialia  pie  quseron- 

tes  institutio  ilomana  pGrveniat.  Siquidem  in  qui- 

buscunque  ad  religionem  vel  honestatem  pertinen- 

tibus  ambiguitatem  creat  varietas.  Ut  optima  quae-  n 

que  eniteantyilluc  Bollioita  investigatione  credimus 

recurrendum  unde  ubique  (a)  fidei  manavit  exor- 

dium.  Cseterum   quia  parentes  thesaurizare  debenl 

filiis  [llCor,  xn),ut  doctor  gentium  maniresiat^nos- 

que  vobis  obsequeniissimi  filii  csse  cupimus,  com- 

mentarios  beati  Hieronymi  in  Jeremiiim,  post  sex- 

tum  librum,usque  in  finem  pracdicti  propheta;,per 

eosdem  fraires  nobis  miiti  deposcimus  in  codice 

reverendae  veritatis,  vestrae  sanctitati^siid  obtinue- 

rimus,po8tquam  celeriter  exscriptus  fuerii,sine  du- 

bio  remitiendos.  Nam  in  nostrisregionibus  nusquam 

ullus  posi  sextum  commentarium  potuit  inveniri ; 

ei  optamus  in  vobis  recuperare  quidquid  parvitati 

nosirae  deesse  sentimus.  Petimus  etiam  Tullium  de 

Oratore,ei  duodecim  iibros  insiituiionum  oratoria- 

rum   Quinliiiani,  qui   uno  nec  ingenti   volumine  C  paria  facturis  felix  iter  paraturus,  et  nunc  ad 


continentur  :  quorum  utriusque  auciorum  partes 
habemus,verum  pleniiudinem  pervosdesideramus 
obiinere.  Pari  intentione  Donati  commentum  in  Te- 
rentium  flagitamus.  Qua  auctorum  opera  si  vestra 
liberalitas  nobis  largita  fuerit,  Deo  annuente  cum 
memorato  sancliHicronymi  codice  fideliter  omnino 
resiiiuenda  curabimus.  Sanctitatem  vestram  ad  to- 
tius  Ecclesiae  utilitatem  divinaclementia  diuiurnis 
iemporibus  [h)  conservare  dignetur. 

158  EPISTOLA  ClV. 

AD   REGINB. 

Charissimo  suo  Reg.  Lupus  in  Domino  salutem. 
Desideramus  quidem  adventum  vestrum^  ut  di- 


dum,  propterea  quod  in  regno  Caroli  Regis  nostri 
novis  exoriis  rebus,  impune  latrocinia  committun- 
tur,  et  nihil  securius  aique  constaniius  quam  rapi- 
narum  violeniia  frequentatur.  Talis  igitur  est  com- 
meantium  qu^erenda  societas  quorum  nuroero  at- 
que  virtute  improborum  factio  evitetur,  aut,  si  ne- 
cesse  fuerii,repellatur.  Catilinarium  et Jngurthinam 
Sallustii,librosqueVerrinarum,eisi  aliquoa  aliosvel 
corruptos  nos  haberevel  penitusnonhaberecogiio- 
scitis  nobis  afferre  dignemini ;  ui  vestro  beneficiio 
et  viiiosi  corrigantur,  et  non  habiti,  nunquamque 
nisi  per  vos  habendi,  hoc  gratius  quo  insperatius 
acquirantur.  Cupio  vos  valere  feliciter. 

EPISTOLA  CV. 

AD   M4RGWARDUM   ET  {c)   KIGILEM. 

Charisstmis  suis  Marcwardo  ei  EigiliLupus  plu- 
rimam  salutem. 

Octavo  IdusAugusii  litteras  vestrasaccepi,cumes- 
sem  m{d)  Fars  monasterio, proficiscens ad  generale 
placitum  quod  rex  nosier  indixerat  futurumvild. 
praedicti  157  mensis.Quia  itaque  quatuor  mecum 
tantummodo  fratres  habebam,etca3terorum  volun- 
tatem  plene  scire  non  poteram,et  mira  nimiumres 
contigcrat,  (quod  scilicet  G.  in  monasterio  nostro 
educatus,postquam  divinam  admonitionem  assidue 
audierat,nullam  persecuiionem  passus,matura£ta- 
te  non  eremum  expetierat,scd,proprio  relictohabi- 
tu,dignilatem  saecularem,quod  diu  mediiatusetcoD- 
fessus  plurimis  fuerat  lucraturus  abierat,similibus 

sug- 


gestionem  vcstram  proposilo  mutato  ad  Deum  reverli 
velle  scribebatur  a  vobis,}  sanctitati  vestrae  ootum 
facio  vera2  illius  conversioni,8i  contigerit,mevalde 
gratulaturum,et  quaBCunquein  me  commisit  pocni- 
tenti  ex  animo  dimissurum.  Vos,  dum  aplacilore- 
gredior,  quod  propter  Deum  cosplsiis,  insianter  ela- 
borare  perficere,  videlicet  ut  integre  ad  Deum  revc^ 
tatur,  et  suam  culpam  in  alium  deinceps  transfun- 
dero  non  niiatur.Temperantis  studeat,conspiratio- 
nes  non  repeiat,  murmurum  auctor  nec  particeps 
existat,8editiones  nec  faciat^nec  foveat,  sed  quietem 
et  ipse  habeat,  et  alios  habere  permitiai,etgeDera- 
liter  juxta  Dei  praecepium  'leclitiet  a  malo  et  faciat 
bonum  (/•  Pet.  iii),  ei  in  diebus  nostris  in  loco  nos- 
gnum  est,quem  jam  certffilitters  spoponderunt;sed  D  ii^o  nihil  patietur  unde  juste  queratur.  Mox  autem 


(a)  Fidei  exordium.  Respexit  Lupus  ad  epistolam 
Innocentii  I  papa3  ad  Decentium  eoiscopum  Eugubi- 
num,  in  qua  sic  scriptum  est :  «  Praesertim  cum  sii 
manirestum,in  omnem  ItaIiam,GaIlias,  Hispanias, 
Africam,  atque  Siciliam,  insulasque  interjacentes, 
nullum  instituisse  ecclcsias,nisi  eos.quos  venerabilis 
apostolus  Petrus  aut  ejussuccessoresconslitueruni 
sacerdotes.  Aui  legant,  si  in  iis  provinciis  alius 
Apostolorum  invenitur  aut  legitur  docuisse.  Qui  si 
non  legunt,  quia  nusquam  inveniunt;  oportet  eos 
hoc  sequi  quod  Ecclesia  Romana  custoditia  qua  eos 
principium  accepisse  non  dubium  est;  ne,dum  pe- 
regrinis  assertionibus  studcnt,  caput  institutionum 
videantur  omittere.  » 

[b)  Conservare  dignetiwr*  Sic  Rabanus,  nondum  ar- 


chiepiscopus,  scribens  ad  Haistulfum  archiepisco- 
pum,  haec  ait  in  fine  epistolae :  «  Orantem  pro  nobis 
sanctam  paternitatem  vestram  graiia  superni  pro- 
tectoris  conservare  atque  ad  defensionem  Ecclesifi 
suae  sanctae  semper  corroborare  digneiur.  » 

(c)  Et  EtV^if^m.  Additum  est  istud  ex  veteri  codice. 
Et  sane  addi  debuisse  patet  ex  contextu  epistols, 
quae  ad  Eigilem  quoque  scripta  est.  Hunc  autem 
Eigilem,  abbatem  Prumiensem  fuisse  post  Marc- 
wardum  diximus  superius  ad  epistolam  55. 

[d)  Farx,  Editio  Massoni  habebat,  Fana.  Pessime. 
Itaque  secuti  sumus  auctoritaiem  codicis  manus- 
cripti.  De  Faras  monasterio  supra  diximus  in  notis 
ad  episiolam  44. 


k 


581 


EPlSTOLiE. 


582 


ut  redierOyfavente  Dei  gratia,ut  vestrse  suggestioni  A. 
fratres  pareant  elaborare  contendam,  illorumque 
consensum  sanctitati  vestr®  litteris  exprimam  et 
domino(a)  imperatoriyCui  propter  singularemetubi- 
que  divulgatam  pietatem  devotissimi  sumus,digno 
rescripto  satisfacere  curabimus.  Benigne  memorem 
nostri  sanctitatem  vestram  felicissimeque  1 M  op- 
tamus,  unice  singulariterque  nobis  patres  dilecti. 

EPISTOLA  CVL 

DE  RECEPTIONE  PEREGRINORUM. 

Omnibus  Dei  omnipotentis  fidelibus  Guenilo  Se- 
norum  metropolitanus  episcopus  salutem. 

Monachus  quidani  nostrs  dioecesis»  nomine  Doli- 
valdus,  ex  monasterio  quod  appeIiaturFerraria3,di- 
vino,  ut  credimu8,instinctu  (est  cnim  valde  religio- 
sus)  laborem  peregrinationis  assumpsit,  ut  pro  se  B 
fratribusque  suis  monachis  ac  pro  nobis  apud  bea- 
tissimos  apostolos  Petrum  et  Paulum  caeterosque 
sanctos  Dei  misericordiam  imploraret,  et  quod  suis 
non  posset,  eorum  orationibus  obtineret.  Huno  ve- 
stras  committimus  charitati,  obsecrantcs  ut  pro 
amore  Dei,  sicut  servum  ejus,  eum  excipiatis,  tra- 
ctetis,  atque  dimittatis,  sivc  euntem,  sive  redeun- 
tem.  Decet  enim  ut  ubicunque  religionem  suam, 
boc  est  Ghristianam,  invenerit,  suam  quoque  pa- 
triam  recognoscat,et  inter  cseteros  huncquoquefa- 
ciatis  amicum  qui  sunt  vos  in  stema  tabernacula 
recepturi. 

EPISTOLA  CVII. 

rrEM   UNDE  SUPRA. 

Dominis  reverentissimis,Ghristiana  religione  pol-  C! 
lentibus,  Lupus  Abbas  ex  monasterio  Galli«  quod 
appellatur  Bethlehem  sive  159  Ferrariae,plurimam 
salutem. 

Monachusnoster,cuinomenestDolivaldus,magna 
simplicitate  ac  laudabili  devotione,  vir  spiritu  Dei, 
ut  ODQuino  credimus,accensus,cum  venerabilisepi- 
scopi  nostri  Guenilonis  ac  nostrabenedictione  prose 
ac  pro  nobis  Deum  et  sanctos  apostolos  Petrum  et 
Paulum  pcccaturus  Romam  proficiscitur^quo  majo- 
rem  laborem  a8sumpsit,boccertiusse  exaudiendum 
confidens.  Hunc  vestrae  sanctitati,probitati  ejus  te- 
stimoniumperhibentes,commendamus.Nedubitetis 
huicimpenderequodbonocuique  indigenti  prasben* 
dum  esi  ;  quoniam  licet  sit  expers  litterarum,man- 
data  Dei  qus  non  legitincodicedemonstrat  inope-  ]) 
re,  omniumqueinterquosversatur  non  amoreraso- 
lum,  verum  etiam  venerationem  brevi  meretur.Vos 
itaque  sic  eum  qusesumus  vel  euntem  vel  reverten- 
tem  traciare  dignemini  ut  ab  illo  cujus  verus  est 
cultor  securi  perenne  prsemium  exspectetis. 


(a)  Imperatori,  Lothario,Ludovici  Pii  filio.Nam  in 
ejus  regno  constitutum  erat  monasterium  Pru- 
miense,  cui  tum  praeerat  Marcwardus. 

(b)  Vifn  jussionis  meiHto  obtineLA.uBomu3  inParec- 
basicentonisnuptialis:«Quod(|ue  cst  potentissimum 
imperandi  genus,rogabat  qui  iubere  poterat,impe- 
rator  Yalenunianus. »  Tacitus  libro  quarto  Historie 


EPISTOLA  GVTII. 

AD   DOMNUM   LATHARIUM. 

Prfficellentissimo  domino  Lothario  glorioso  Au- 
gusto  nllimus  abbatum  Lupus  et  omnis  monasterii 
Ferrariensis  unanimitas  praesentcm  felicitatem  et 
futuram  beatitudinem. 

Quanquam  inter  administrationem  terreni  magni 
de  coelestis  acquisitione  vos  rogitare  magnam  spem 
vestrae  salutis  tribuat  his  qui  sincere  vos  diligunt 
quod  scmpiternum  prsmiumbonis  operibuscompa- 
ratis,  tamen  hoc  eos  maxime  Isetificat,  ut  absque 
fuco  adulationis  quod  160  sentimus,  simpliciter 
eloquamur,  quod  potestatem  cnlminis  vestri  gratis- 
siraa  Deo  et  hominibus  pietate  ornatis.In  hac  enim 
perseverantes,inter  eos  annumerabimini  quibus  pro 
mittere  dignatur  Salvator^  Beati  misericordes.quO' 
niam  ipsi  misericordiam  conseguentttr  (Maith.  v). 
Nos  devotissimi  famuli  vestri  specialitcr  msgestati 
vestrae  gratiasagimus  quiafratremnostrum  G.(ideo 
fratrem,  quia  audivirausconversum)a8Uoproposito 
dcvium  et  auctoritate  revocastis,et  mira  dignatione, 
eliam  intereessione,qu8e  (fr)vimjussionismeritoob- 
tinet,ad  nostrum  collegium  reduxistis.Debemusigi- 
tur  vobis  assignare  post  Deum  nos  ejus  correctio- 
nem,  ille  suam  salutem.Nam  quod  {c)  sacra  ve&tra 
significabant,ut  resumpto  habitu  in  orficio  eondcn- 
darum  epistolarum  perseveraret,nec  vos  decebat,et 
nobis  consentireerat  impossibile  ;quoniam  proposi- 
tum  nostrum  vix  mediocriter  inter  claustra  mona-* 
sterii  custoditur,nedum  intertumultusmundanosa 
quoIibet,prsesertim  non  satis  cauto,valeat  adimple- 
ri.  Dominus  etSalvator  noster  ad  tutelam  et  pacem 
populi  Ghristiani,quem  redemit,diuturna  sospitate 
in  hac  vos  vita  contineat  et  in  futura  gloria  sempi- 
terna  coronet. 

EPISTOLA  GIX. 

AD   MARCWARDUM    ET  EIGILEM. 

Gharissimis  suis  Marcwardo  etEigili  Lupusom- 
nisque  Ferrariensis  ccenobii  societas  prsesentem  et 
futuram  salutem. 

Tandem  a  placito  me  reverso  ad  monasterium, 
fratribusque  161  vestra  diligentia  conversione  G. 
exposita,ab  omnibus  taliumcapacibussanctitative- 
stroe  relatae  sunt  dignae  gratiee  ;illi  autem  congratu- 
latum,  quod  audiebant  depositam  cert®  perditionis 
temeritatem,et  resumptam  obtinendse  salutis  inten- 
tionem.  Redeat  itaque  securus,  si  ex  animo  est,  ut 
optamus,  conversus  :quia  unde  {d)  angeli,totiu8  ex- 
pertes  peccati,gaudium  habent,  crudele  est  nos  non 
exsultare,quiiH  multis  offendimus  omnes.Siquidem 
quacunque  occasione  quis  ad  Deum  recurrat,  gau- 
dendum  esse  nobis  luxuriosus  iile  filius  misericor- 
dia  patris   receptus   informat;  cui  apud  eumdem 

u  Preccs  erant,  sed  quibus  contradici  non  posset.» 
{c)  Sacra  vestra.  Id  estjlttterae  vestrae,  prfficeptum 

vestrum,  seu  diploma. 
{d)  Angeli  t.  exp.  peccati.  Hanc  emendationeni  de- 

bemus  codici  manuscripto.  Nam  locus  iste  misere 

laceratus  ac  foedatus  erat  in  editione  Ma8soni,item- 

que  in  Duchesniana. 


583 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


581 


palrem  non  fuit  (a)  egestas  opprobrio,  quem  gratis  A 
reformata  dignitasabolevit.Litteras  dominoimpera- 
tori  vobis  legendas  ac  sigillomunitas  majestatis  ejus 
per  vos-bonorifice  ofTerendas  direximus,  ut-volun- 
tatem  nostram  etiam  in  eisrectam  inspiceretis.Fol* 
chricum  et  Maur,  cupimus  cum  fratre  memorato 
redire  ut  (6)  piractio,  quo  unice  deiectantur  (nam 
boc  anno  penuria  vini  timetur)ynobiscum  fruantur. 
Rarltas  tamen  fructuum  idipsum  defuturum^utpro- 
damus  vcritatem,  minatur,  cervisiam  vero  sterilis 
annoQflB  proventus.  Tuto  igitur  naturali  potu,  quo 
salubritas  anim^e  corporisque  nonnunquam  acqui- 
rituFiOmnes  utcmur,non  hausta  lutulenta  cisterna, 
sed  puteali  perspicuitate  aut  vitrei  rivi  decursu. 
Optamus  vos  valere  feliciter  et  parvitatis  nostrae 
benigne  in  omnibus  meminisse.  |. 

169  EPISTOLA  CX. 

{C)  AD   HILDUINUM. 

Nobiiitatis,  (d)  dignitatis,  et  moderationis  apice 
conspicuo  Hilduino,  ecclesiasticorum  magistro, 
Lupus  prffisentem  etfuturam  prosperitatem. 

Non  est  mirandum  amplitudinem  vestram  putasse 

{a)EgestasopprobrioAihod\e  quotus  tandem  homo 
est  qui  amicum,inopem  ex  divile  fActum,meminerit 
in  intimis  olim  sibi  fuisse?Quin  et  ipsam  Agrippi- 
nam  Neronis  principis  matrem  dcseruit  turba  satu- 
tantiumpostquametexcubias  militaresetGerraanos 
custodes  removitNero,eamquetranstulit  in  domum 
qu»  Antoni»  faerat,dives  evadat,tum  veroprimum 
vitare  paulatim  oongressus  veteris  amioi,  postremo 
tastidire.Recteque  adnotat  Muretus  noster  in  libro 
II  Variarum  Lectionum,cap.iv,difticileet  operosum  C 
esse  reperire  cognatum  pauperis.  Sapienter  itaque 
Robertum  Lincolniensem  episcopum  monebat  Arnui- 
phus  episcopus  Lexoviensis,caveret  ne  in  se  exem- 
plum  ederet  quo  coniirmari  posset  vetus  iliud  di- 
ctum,  Honores  mutant  mores.  Ait  enim  in  epistola 
secunda  :  «  Creat  enim  cor  novum  et  novos  affectus 
nova?  consoientiadignitatis  ;divitesquefacti  pauper- 
tatis  amicoscum  ipsa  paupertate  fastidiunt,ne  quid 
peneseos  de  veteri  videatur  inopia  resedisse.  Soios 
autemveneranturetdiiiguntquosfortunaconducit.» 
Vide  Notas  nostras  ad  epistolamsecundam  Salviani. 
Hto  tamen  testimonium  perhibere  debeo  veritati,ut 
habuisse  sesciat  nostraastas  virum  quem  cum  priscis 
conterre  possit.  Haud  dubie  Petrus  de  Marca,archi- 
episcopusParisiensis,virmagnusfuit,eteodignitatis 
pervenerat  ut  praeterea  desiaerari  nihil  in  Kcclesia 
Gallicana  possit.  In  hac  tamen  honorum  et  divitia- 
rum  gloria  modestiam  animi  semperretinuit.Apud 
eum  (ui  per  integrum  sexcnnium  ;  adeoque  longa  n 
experientiacognovi  quam  familiariter  exciperetom- 
nium  ordinum  viros,  et  quam  civiliter  agcret  cum 
universis.Aderat  frequenter  Athanasius  rnetorpre- 
sbyter  C(tn8tantinopoIitanus,homo  caeteroqui  doctus 
et  eruditus,  sed  tamen  pannosus  et  pauper.At  non 
proptcreaexistimabatMarca  virum  esse  contemnen- 
dum,cui  praaterbonnm  mentcm  et  plurimam  rerum 
sacrarum  ac  divinsehumanaBquephilosophijBCogni- 
tionem  aderatetiam  modeatiavere  Christianodigna 
et  mores  inoulpati.  Hunc  itapannosum  penes  se  in 
colloquiis  looabat  Marca  ;quotiesveroeum  adpran- 
dium  invitabat  juxta  se assidere  faciebat,et  quidem 
super  alios  quosdam  qui  vestiti  erant  mollibus  et 
fortassis  rebantur  Athanasium  sibi  inferiorcmesse 
rouItisparasungis.Vide  Freinshemii  commentarium 
in  Curtium,  lib.  iv,  cap  l|in  illud,  Catm  pauperlatis 


tuto  committi  nobis  thesauri  custodiam,  propterea 
quod  monasterii  situs  vobis  non  erat  oompertus. 
Hunc  enim  si  cognovissetis,  non  modo  diatumonon 
con8ervandum,scd  ne  tribui  quidem  spatio  haben- 
dum  eum  nobis  direxis8elie.Namquetamet6i(«)pira- 
tarum  huc  difflcilis  videtur  accessus  (qnibuB  jam, 
peccatis  nostris  talia  merentibus,  nibil  longinquain 
non  est  propinquum,nihil  arduum  est  invium),ta" 
men  inflrmitas  nostriloci  etexiguitas  hominumqui 
sint  idonei  resistere  accendit  rapacium  aviditatem, 
praisertim  cum  silvis  tecti  possint  advolare,  nuUa 
munitione,  nulla  hominum  obstante  frequentia,  et 
vicinia  saltuum  recepti,sic  diversi  diffugereutipsi 
pecunia  securi  potiantur,inanemlaboremiaquiren- 
tibus  derelinquant.  Hsec  ita  esse  et  homines  vestri 
nuper  inspexerunt ;  et  hic  (/)  Ivo,qui  diu  nobiscum 
versatus  est,  potcrit  approbare.  Proinde  vestra 
merito  laudata  et  laudanda  prudentia  prospiciat 
nostrae  formidini  et  suae  rei,  ac  pretiosa  periculaalio 
transferenda  procuret;ne  si  quod  veremur  contige- 
rit,  vos  sera  poenitudinetorqueamini,nos  veroquam 
non  meremurincurramusoiTensionem. Eximietatem 
vestram  cupio  valere  feliciter. 

prohitas. 

(b)  Piractio.  Intelligit,  opinor,  potionem  ex  piris 
confectam,  usui  futuram  Jocovini,  quodeoannora- 
rissimum  orat  futurum. 

{c)  //d  Ililduinum,  Abbatem  monasterii  sancti  Dio- 
nysi,qui  et  sacri  palatii  archicapelianus  fuitsub  Lu- 
dovico  l*io. 

(d)  Dignitatisapice.  Quia  nimirum  archicapellanus 
erat  apex  omniumdignitatum  paIatin»rum,ataueob 
eam  causam  metropolitanis  quoque  ubique  pnelatus, 
etiam  in  synodis.  (Juoniam  vero  omnium  qui  in  clero 
erant  causaE;  ad  eum  pertinebant,  velut  ad  Responsa- 
lem  negotiorum  ccclesiasticorum,  ut  archicapeiianum 
vocat  Hincmarus,  hinc  factum  utHilduinum  Lupus 
vocet  Ecclesiasticorum  magistrum.Eamdem  obcau- 
sam  Hilduinum  sacris  negotiis  a  Deo  pr^elatum  legi- 
turin  EpistoIaEcclesiffiSenonensis  ad  ipsum  scripta 
pro  electione  Hiercmim  archiepiscopi.  Quin  et  Fro- 
tarius,episcopus  luliensis  eum  yocsii  a  Deo  electum 
mtrem  et  magistrum,  Sic  in  imperio  CP.  Chartophy- 
lax  ConstantinopoIitanus,tamcn  etsi  diaconus  tan- 
tum  essot,  ante  antistites  seu  pontifices  sedebat^ut 
docet  Batsamon  in  canonem  18  Nic«enum  et  in  ca- 
nonem  7  synodi  in  TruIIo. 

(e)  PiratarumAd  esi  Normannorum,quitamGaI- 
lias  misere  depopulabantur.  Piratas  autem  ideovo- 
cat  quod  navigio  primum  pervenissent  in  Galliam. 
Horum  ergo  metu  Hilduinus  thesaurum  monaslorii 
sui,  id  e3t,  sacras  sanctorum  reliquias  et  pretio?am 
supellectilem  in  monasteriumFerrariensetransrern 
jusserat,  quod  tutum  locum  esse  existimaret  adver- 
sus  Normannos,  utpotc  meditcrraneum,atqueadeo 
piratisvelutinvium,  non  secusacConstantiensis  pag» 
m  Neustria  incolae  sancti  Laudi  episcopi  quondam 
fuireliquias  ob  eum  metum  primo  transtulerunt  Ro- 
thomagum,inde  vero  apud  civilatem  Andegavensem. 
Quo  cum  pervenirent  etiam  Normanni,  tandeni  ad 
Tutelense  monasterium  in  Lemovicibus  delatffi  sunt, 
ubi  hodieque  summa  veneratione  asservantur.  l^e 
quo  nos  uberiusolim  egimus  in  dissertationedesan- 
ctis  Claro,  LaudOjUIfardo  et  Baumado,quoram sacr» 

reliqui®  servantur  in  cathedrali  ecclesia  Tutelensi. 

(f)  Ivo  Fortean  subdiaconus  et  monacbus  sancti 
Dionysii ;  cujus  mentio  exstat  in  temo  IVSpicilegu, 
pag.  231. 


585 


EPISTOL.«. 


586 


181  EPISTOLA  GXL 

(a)  AD  ODONEM  ABBATBM. 

Charlssimo  suoOdoni,  abbatum  clari8simo,Lupus 
plarimam  salutemr 

Magnis  et  innumeris  vestrffl  liberalitatis  afTectus 
benellciis,  si,  qnas  animo  retineo,  gratias  verbis 
explicare  conarer,  non  epistolas  solum,  verum  etiam 
voluminis  modum  excederem.  Amplitudo  vestra  no- 
stram  exiguitatem  non  despexit,  egestatem  ubertate 
nimia  sublevavit ;  nec  tale  quid  me  suspicari  au- 
dentem,  utpote  longe  imparem,  fidissima  sibi  ami- 
citia  cosquavit :  cujus  ego  suavissimis  fructibus 
perfruens,  tametsi  facultate  destituor,  non  desino 
anxius  meditari  saltem  aifectum  mei  animi  decla- 
rare.  Omnium  siquidem  amicorum  quos  ab  ineunte 
st&te  divina  mihi  pietas  contulit  firmissime  vos 
teneo  principes,  nec  cujusquam  alterius  ut  vestra 
dignatione  et  largissima  humanitate  me  sentio  obli- 
gatum ;  adeo  ut  cum  haec  repeto,  ruboris  molestiam 
haudquaquam  valeam  evitare  ;  atque  unum  ac  sin- 
gulare  fessus  reperio  solatium,  quod  divina  gratia, 
qu£  me  nihil  higusmodi  merentem  in  tantum  cul- 
men  societatis  evexit,  coUatura  sit  ne  in  perpetuum 
enibescam.  Quseso  ne  putetis  me  delinimentis  fal- 
lacibusvobis  illudere^  quandoquidem  tam  sint  apud 
me  quae  leviter  tango  seria  nt  in  eis  digne  expli- 
candis  qusesita  laboret  oratio.  Gffiterumutinamfailax 
fama  vulgaverit  in  procinctu  contra  barbaros  quos- 
dam  vestrorum  graviter  sauciatos,  in  quibus  admo- 
dum  dilectum  nobis  G.  lethalibus  confossum  164 
VQineribus  vix  evasurum.  Hinc  vehementi  dolore 
alHictuSy  opemqueintercessionis  cum  fratribus  meis 
continuans,  superstatu  eorumcupiovestrislitteris 
mature  fieri  certior.  Ingenti  quoque  vestri  cura 
sollicitor,  cum  vos  inermes  incaute  in  media  discri- 
mina  prorumperesolitos  recogito,  in  quae  juveniJem 
agilitatrm  vincendi  rapit  aviditas.  Proinde  benigna 
devotione  suadeo  ut,  sola  dispositione  eontenti,qus 
tantummodo  vestro  proposito  congruit,  armatos  ex- 
sequi  permittatis  quod  instrumentis  bellicis  profl- 
tentur.  Denique  multum  proficit  qui  prudentibus 
consiliis  competenter  sibi  et  aliis  pro^icit.  Quare 
servate  vos  vestro  loco,  servate  vos  amicis,  ser- 
vate  bonis  omnibus,  nec  committatis  quod  mecum 

(a)  Ad  Odonem  abbatem.  Corbeiensem,  qui  una  cum 
Lupo  interfuit  synodo  Suessionensi  anno  853,  epi- 
scopus^ue  postea  fuit  Beliovacensis.  Ad  eum  itaque 
jam  episcopum  extat  epistola  127  Lupi. 

(b)  infaustum  FaK5/um.Reiorum  Apollinarium  epi- 
scopum  in  secunda  Narbonensi,  ut  patet  ex  epistola 
sequenti. 

(c)  Sublimitas  virginalis.  Perstringit  eos  qui  in 
tantum  fastigium  evehunt  virginitatem,  ut  etiam 
Duptias  damnent.  Immodicus  in  noc  ar^umento  fuit 
Hieronymus,  durus  etiam  adversus  unicum  matri- 
monium.  Et  fHiere  qui  legitimarum  damnarent  fce- 
dera^  nuntiarum :  m  quos  secutum  est  decretum 
concilii  uan^nsis,  quod  etipsum  renoyatum  postea 
et  in  synodis  postenorum  sseculorum.  Gallistus  II 
in  concilio  Tolosano,  quod  anno  Ui9  habitum  est, 
eos  tanquam  haereticos  ab  EiCclesia  pelli  jusBit,  qui 
I^itimarum  damnant  foedera  nuptiarum.  Necessa- 
rium  enim  erat  decretum  illud  adversus  hsreticos 

Patrol.  GXIX. 


^  plurimi  lugeant.  Emptionem  ferri,  quod  propter 
messem  erat  difHicillima,  distulimus,  parati  in  na- 
vem  quam  «diflcamus  vos  recipere,  nisi  naulum 
recusetis  auferre.  Dirigite  impendenti  Septembri, 
si  prius  non  fuerit  opportunum,  quemadmodum 
nobis  convenit,  fVatres  qui  saltus  partem  assignent. 
{b)  Infaustum  etiam  Faustum  aflerant,  et  responsa 
de  omnibus  quae  mandaveritis  fideliter  referant. 
Persica  qu«  pollicitus  sum  per  cursorem,  quem  jam 
bene  cognoscitis,  misi.  Ea  si,  ut  vereor,  voraverit, 
vel  vi  sibi  erepta  questus  fuerit,  extorquete  precibus 
ut  vel  ossa  tradat^  nisi  tamen  et  ipsa  consumpserit, 
ut  jucundissimorum  persicorum  sitis  quandoque 
participes. 

165  EPISTOLA  GXIL 


B 


ITEM  AD  EUMDEM. 


Gharissimo  suo  Odoni,  Lupus  perpetuam  salu- 
tem. 

Nuper  mihi  litteras  redditas  si  possem  divinare 
a  vobis  ipsis  quam  ab  alio  compositas,  conveniens 
forsitan  reperissem  responsum.  Nune  ambiguo  de- 
territuSy  quibus  verbis  uti  valeam,  quibusve  sen- 
tentiis,  anxie  qusero,  ne  apud  vos  metas  modera- 
tionis  excedam,  quandoquidem  vestrffi  person»  sin- 
gulariter  mihi  consideratio  jugiter  sit  habenda. 
Quis  enim  me  ferendum  judicaret,  si  vos,  quibus 
prseter  gratias  plurima  imo  omnia  debeo,  sinistr» 
suspicionis  arguerem  ?  Nam  si  alium  scirem  epistols 
auctorem,  cohibito  dolore  doceri  flagitarem  quibus 
tandem  modis  fldei  studium,  aperire  prsoiperet, 
G  qui  litteras,  ut  ita  dixerim,  calamo  in  veritate 
tincto  perscriptas,  suspectas  tam  inverecunde  fe- 
cisset.  Ego  enim  nihil  unquam  de  humanis  rebus 
homini  locutus  sum  verius,  nihil  amico  revelavi 
purius,  nihil  retineri  decrevi  constantius.  In  rebus 
aliisJibenter  exercendi  aut  delectandigratiaadmitto 
ridicula.  Porro  in  professione  amicitiae,  contempla- 
tione  tanti  tamque  divini  muneris,  seria  sola  com- 
plector.  Hinc  quiddam  acute  de  Persicorum  numero 
inventum  approbarem,  si  sic  commendaretur  (c)  su- 
blimitas  virginalis  ut  non  spemeretur  hnmilitas 
coi^jugalis.  Denique  virginis  filius  non  modo  non 
damnavit  conjugium,  verum  etiam  ejus  initiam, 

quosdam^  qui  tum  docebant  neminem  in  matri- 
monioconstitutum  posse  salvari:  quse  fuere  semina 
D  haereseos  Albigensium.  Gontra  Hdvidius^  nuptias 
sequabat  virginitati.  Quod  adeo  segre  tulit  Hiero- 
nymus,  ut  propter  hanc  excandescentiam,  dum  vir- 
gmitati  nimium  favet,  nuptias  ad  peccatum  usque 
deprimere  videatur,mulieremtandiu  obnoxiam  esse 
maledictioni  et  subjectam  viri  dominio  tnnuens 
quandiu  coitum  appetit.  Sed  tamen  Erasmus  ex  eo 
excusare  contendit  Hieronymum  quod  in  initio 
libri  adversus  Helvidium  testatus  sit  se  non  detra- 
here  nuptiis,  eum  laudat  virginitatem,  ut  hffic 
semper  ad  illam  regulam  sint  accipienda  qua;  in  hac 
causa  durius  dicta  videbuntur  ab  Hieronymo.  E^o 
crediderim  Hieronymum,  ut  erat  fervidi  vir  ingenii, 
audaciam  illam  Helvidii  ferre  non  potuisse^  atque 
adeo  amore  castitatis  paulo  longius  esse  pro^essum 
quam  oportuit.  Quoin  generedisputationumsemper 
vehemcntes  fuerunt  magni  viri. 

19 


m 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FEailARlENSIS. 


588 


nuptias  videlicet,(a)  primo  miraculo  illustravit.  Pla-  A 
cet  188  itaqueac  vehementissime  virginalis  inte- 
gritas;  sed  non  despicitur,  ne  ab  ipso  quidem  Deo, 
conjugalis  societas.  Jam  illud  quam  lepidum  est 
quod  recipi  mecum  in  navem  imponendae  vobis 
mercedis  taxatione  refugitis?  Sed  si  vos  necessitatis 
articulus,  quod  futurum  arbitror,  constrinxcrit, 
quem  ofTerenlem  tam  insolcnter  repellitis,  justere- 
cusantem  prospicite  ne  impudonter  implorare  coga- 
mini.  Verum  ut  gravitatem  stylus  repetat,  strenue 
profligatos  barbaros  et  ad  internecionem  caesos 
vestra  imo  Dei  virtute  gaudeo,  vosque  ipsos  et  ve- 
stros  ineiTabiliter  exsulto  discriminc  liberatos,  nec 
minus  partim  admonitos,  partim  expertos,  tandem 
vos  credere  non  temere  fortunam  nec  sespe  ten- 
tandam.  Pro  G.  reliquisquo  in  dcfensionem  patriaB  j^ 
sauciatis  uon  cessabimus  preces  fundere  quousquc 
vestra  relatio  parvitatcm  nostram  sanitatc  illis 
restituta  Ifletinoet.  (6)  Faustumdirigi  postulavi,  non 
{c)  quem  refellit  Augustinus,  sed  quem  notat  in  De- 
cretis  (d)  Gelasius.  Vinum  vobis  mercandi  curam  de- 
posueram,  propterea  quod  dcspcrabatis  possibile 
vobis  futurum  ad  nos  destinare,  nostrorum  dis- 
cordia  et  barbarorum  impediente  audacia.  Quo- 
niam  vero  recenti  me  solllcitastis  admonitione, 
quanquam  vindemis  apud  nos  non  est  quantus 
jactabatur  proventus^  vincere  sterilitatem  anni  la- 
bore  contendam^  si  consilium  quod  vobis  nuntius 
meus  exponet  placucrit.  lllud  auteni  quod  pollicitus 
sum  cum  direxero,  cognoscetis  quanta  proprietate 
intelligam  indulgentiam  Apostoli,  qua  se  avidiores 
vini  tuentur :  Modico  vino  utcre  (/  Tim,  v.)  Cir-  C 
cumsepti  enim  conditionis  nccessitate,  non  aliud 
quam  a  me  missum  bibendi  modum  dedisse  nomine 
181  modici  me  sentire  animadvertetis.  Licet  mi- 
naciter  epistolam  terminaverim,  cupio  vos  valere 
feliciter. 

EPISTOLA  CXIII. 

AD    LUDOVICOM  ABBATEM. 

Glarissimo  abbatum  Ludovico,  Lupus  prassentem 
et  futuram  salutem. 

Non  dubito  ubcrtate  divins  gratiae  factum  ut 
vestra  subiimitas  meae  humiiitati  dignaretur  conde- 
scendere  et  me  in  qualicunque  amicorum  ordine 
numerare.  Per  vos  enim  et  saepe  alias  et  proxime 


(a)  Primo  miraculo.  Hoc  enim  primum  signorum 
fecit  Ghristus  Doniinus  in  nuptiis  Chananaes,  ut 
scriptum  est  in  capite  secundo  Evangelii  secundum 
Joannem. 

[h)  Faustum.  Itaqiie  persuasum  erat  Lupo  Fausti 
Reiensis  opera  noii  ebsc  admodum  sana ;  ideoque 
infaustum  Fausturn  eum  appcilavit  in  epistola  supe- 
riore.  Mclius  mentem  suam  aporuit  in  epistola  (\2 
et  428,  in  qua  loquens  do  Fausti  istius  operibus 
Garolum  Caivum  admonet  ne  ei  acquiescat  erranti. 
Unde  colligi  ferme  polest  Lupum  abbatem  Ferra- 
riensem  esse  auctorem  Collectanei  de  tribus  qua;- 
stionibus.  Non  video  autem  quonam  modo  Collecta- 
neum  illud  esse  possit  abbatis  istius,  liborvcro  de 
tribus  Quaestionibus  sitaiteriuscujuspiaui,  presby- 
teri  aciiicet  Moguntioi.  Vide  etiam  epist.  128  et  Col- 


D 


intolerabili  me  incommodo  divina  pietas  liberavit, 
cum  molestanimis  et  diuturna  statio  imponeretar, 
Vestris  it&que  innumeris  et  assiduis  beneOciis  me 
imparem  crodens  et  confitens  respondere  omnipo- 
tentem  imploro,  cujus  munere  tantam  et  in  mc  et 
in  omnesopisegentes  estisbenevolentiam  consecuti. 
Gaeterum  homincs  mei  frequentibus  exbausti  expe- 
ditionibus,  audita  profectione  domini  rcgis  Britan- 
niam  versus,  et  denuntiati  olim  placiti  aliqnamspe- 
rantes  dilationem,  poposcerunt  ut  vos  consulerem 
ubi  et  quando  vobis  jungi  deberem.  Proinde  vestra 
indulgentissimamoderatio  nostras  metiens  difficul- 
tates  dignetur  nobis  iitteris  exprimere  quandiu  post 
prsestitutum  piaciti  diem  tuto  morari  possimus,  ita 
ut  nec  desimus  placito,  etaliquidspatii,  vestronos 
con^ilio  regente,  lucremur.  III ud  etiam  ne  fastidiatis 
subjungere,  si  absque  periculo  (e)  piratarum  navis 
nostra  expensam  vehens  possit  tenere  cursum  per 
Sequanam,  et  inde  per  confluentem  16§  Isare 
usque  ad  (f)  Credilium  progredi.  De  vestra  exopta- 
bili  sospitate  super  omnia  parvitatem  meam  Isli- 
ficate,  mcique  benigne  memores,  bene  semperva- 
lete. 

EPISTOLA  CXIV. 

AD    EUMDEM. 

Glarissimo  abbatum  Ludovico,  Lupus  plurimam 
salutem. 

Vestris  frequentibus  imoassiduisbeneflciis  obli- 
gatus  doleo  rebus  me  non  posse  rependere  gratias. 
Propterea  id  proxime  conatus  sum  litteris  agere; 
nec  ruboris  mei  angustias  atnplitudinis  vestr®  di- 
gnatiofastidivit.  Unde,  quod  soLum  possum,ingenDe 
fatcor  arctiori  parvitatem  meam  debiti  vinculo  de- 
vinxistis.  Haec  tam  ingens  vestra  benevolentia  el 
in  me  et  in  omnes,  a  quo  solo  infunditur,  ab  eo 
credo  remunerabitur.  Nos,  qui  vestri  post  Deum 
indigemus,  continuis  petitionibus  aetemaB  iilios  re- 
tributionis  augmenta  preebemus.  Positus  in  itinere 
comperi  dominum  regem  ne  tunc  quidem  quando 
constituerat  ad  vos  reversum.  Proinde  dilationem 
flagitantibus  hominibus  meis,  ut  soleo  ad  prffsi- 
dium  consilii  veslri  confugio  :  quod  sic  qu«so  nio- 
deramini,  quae  mihi  agenda  sint  prajscribentes,  ut 
et  ab  olTensa  tutus   esse  valeam  ;  et  si  in  retun- 

Icctaneum  in  fine. 

(c)  Quem  refellit  AuguUinus.  Id  est  Faustum  Ma- 
nichaeum,  adversus  quem  exstat  insigne  .Auguslmi 
opus  in  iibros  xxxiii  distinctum. 

(d)  Gelasius.  Vide  Notas  ad  epistolam  ^28. 

(e)  Piratarum.  Id  est  Normannorum,  ut  supra 
diximus.  Nam  ii  jam  navigare  coeperant  adve«o 
Sequana  fluvio.  Igitur  id  factum  anno  851,  utpattt 
exChronico  Fontanellensi ;  in  quo  scriptum  est, 
Normannos  fuisse  eo  anno  in  Sequana  a  terlio  Ww 
Octobris  usque  Nonis  Junii  dies  ducentos  octoginta 
s^ptem.  Vide  Radbertum  lib.  iv  Commentar.  in 
Tnrenos  Jeremiae.  .. 

(/•)  Credilium.  Oppidum  in  ora  Isarae  tluvii, 
vulgo  Oisej  haud  procul  Chantiliaco,  vulgo  Creu 
hooie. 


589 


EPISTOLiE. 


590 


dendisautopprimendia  (a)  barbaria,  inspiranto  Doo, 
efGcax  molitio  statuitur,  pro  viribus  mes  tenuitatis 
a^jutor  existam.  Quantum  cupio  in  perpetuum  va- 

leatis. 

169  EPISTOLA  CXV. 

AD   EBCANR. 

Ex  Gu.  et  aliarum  personis, 
Reverentissimo  praesuli  Erc,  G.  H.  et  Ag.  (6)  epi- 
scopi  et  universa  synodus  {c)  apud  Murittum  in  Dei 
nomine  congregata,  perpotuam  salutem. 

Sanctitati  vestraB  gratias  agimus  quod,  quanquam 
tardiuscule,  tamen  vestrum  vicarium  direxistis  qui 
pondus  deliberationem  nostrarum  nobiscum  exci- 
peret,  definiendisque  rebus  necessarium  conamen 
adbiberet.  Sed  persona  vestra  apud  simplices  quos- 
que  tantum  amplius  contulissct  auctoritatis  quan- 
tum  prscedit  {d)  apice  dignitatis.Proinde  quia,pec- 
catis  noslris  merentibus,  turbulentissimum  tempus 
est,et  tot  sibi  succedentibus  anni«i,  exubcrante  ini- 
quitate,  deFuit  facultas  celcbrandi  conventum,  ac 
regis  cor  Deus  ita  mollivit  ut  nobis  aliquam  corrcc- 
tionislargiretur  opportunitatem,momenta  vero  vila; 
nostrae  uullam  sui  transitus  dilationem  recipiunt, 
causam  ipsius  Domini  nostri  haudquaquam  scgniter 
debemus  curare^  nec  nos  ab  exsecutione  officii, 
qaod  indigni  suscepimus,  ulla  nisi  (e)  impossibili- 
tatis  necessitate  subtrabere  :  quoniam,  ut  scriptum 
est,  homo  videt  in  facie,  Deus  autem  in  corde  (/  Rey. 
xm)  ;  qui  redditurus  est,  ut  alibi  verissime  dicitur, 
micuique  secundum  opera  sua  (Matth,  xvi).  Atque 
utinam  supererogaremus  aliquid,  ut  ipse  rediens 

optata  mercede  cumularet.  (/>  Charitatis  igitur 

Cxtera  desuni. 

(a)  Barbaris,  Id  est,  Britannis  :  adversus  hos  enim 
expeditionem  moliebatur  rcx  Garolus,  de  qua  hic 
agitur,  ut  patet  ex  epistoia  superiore.  Vide  episto- 
lam  83. 

(b)  Episcopi.  Qui  hic  nominantur,  hi  sunt :  Ercan- 
radus  Parisiensis,  Guenilo  Senonensis,  et  Agius 
Aurelianensis.  De  co  autem  qui  littera  II  prasnotatus 
est,  non  audeo  pronuntiare.  Audacior  fuit  is  qui 
edidit  supplementa  Gonciliorum  Gallis. 

'€)  Aptul  Murittum,  Loci  nomen»  in  quo  celebrata 
est  islbflec  synodus,  prodidit  quoque  editio  Du- 
cbesnii :  nunc  vero  confirmatur  auctoritate  vetusti 
codicis,  nam  hoc  loco  fuit  lacuna  in  editione  Mas- 
sopi.  Recte  autem  existimat  Labbeus  locum  illum 
fuisse  in  dicecesi  Senonensi^  eumque  esse  quem 
Morettun^  hodie  vocant.  Nihil  enim  vulgatius  in 
manuscriptis  oodicibus,  quam  ut  litters  o  eiu  per- 
mutentur ;  ut  ad  Pseudoplauti  Qucrolum  notavit 
Petrus  Daniel,  et  nos  alioi  monuimus.  Itaque  pro 
^orittum,  scribi  quoque  potuit  Murittum,  8ynodum 

Eorro  illam  fuisse  habitam  anno  850  admonuit  idem 
abbeus. 

[i)  Apice  dignitatis,  Ob  hoc  nimirum  ^uod  episco- 
pus  esset  urbis  regiee.  Reverentiam  enim  episcopis 
suis  conciliant  amplissimae  civitates,  prsesertim  illffi 
qus  capita  regnorum  esse  meruerint. 

{e)  Impossibititatis  necessitate,  Quippe  vetustis  ac 
recentioribus  regulis  constitutum  erat  ut  ne  quis 
episcopus  ad  synodum  vocatus  adesse  negligeret, 
nisi  propter  necessitatem  imbecillitatis.  Synodus  ve- 
foA^atbensisetiampraeceptionisregiaeexcusationem 
admitti  prajcepit.  Qnare,nisi  morbus  ingens  episco- 
pum  peregre  proficisci  prohiberet,  et  si  lib^ram  illi 


170  nostri  detrimenta,  ubi  aliquot  discipuli  bene 
jam  instituti  immatura  morte  dccesserunt,  compen- 
sare  illorum  eruditione  qui  vei  in  profectu  positi 
sus  profectionis  augmenta  desiderant,  vel  eorum 
qui  felicibus  indiciis  spem  sui  profectus,  pluri- 
mum  id  nobis  cupicntibus,  jam  dederunt,  nimirum 
crederem  me  totius  boni  auctorem  tam  fructuoso 
promereri  labore.  Ut  ergo  particeps  efficiatur  do- 
ctrines  memoratus  puer,  cui  juste  consulitis,  li- 
centiam  et  litteras  sui  habet  episcopi,  perducatur 
ad  nos  dilectissimo  Remigio  iv  Kal.  Jul.^  et,  gratia 
Dei  opitulante,  conabimur  cum  aliis  ilii  quoque 
prodesse. 

EPISTOLA  CXVI. 

B  PRATRIBUS   EX  COENOBIO  (g)  SANCTI   GERMANI. 

Sanctis  patribus  in  monasterio  beati  Germani 
Deo  excellenter  militantibus,  Lupus,  socia  congre- 
gatione  Ferrariensi,  copiosam  in  Domino  silutem. 

Semper  quidcm  in  coenobiorum  nostrorum  ha- 
bitatoribus  vera  charitas  v:guit,  sed  nunquam  tam 
certis  indiciis  ut  nostro  tcmpore  sui  magnitudinem 
declaravit ;  ac  in  nobis,  si  quid  prajter  aolitum 
exercuissot,  supprimcndum  videretur,  ne  imme- 
moris  beneficii  cxprobrationem  nos  formare  aliquis 
asstimaret.  Do  vobis  libcrum  nobis  est  praesertim 
vera  narrare  ad  divinas  laudis  augmentum.  Et  quo- 
niam  confidentius  (h)  experta  asserimus  quam  audi- 
ta,  a  memetipso  inchoandum  decrevi,  fidem  propo- 
sitioni  facturus.  Gum  proximo  autumno  insignis 
G  1 71  rex  noster  Carolus  (i)  Autisiodorum  veni8set,et 
comitatus  ejus  proxima  loca  pene  omnia  occupasset 

convenicndi  ad  synodum  facultatem  non  denegaret 
princeps,  impudcnticB  ac  neglip;entia5  notam  incur- 
rissct,  nisi  ad  synodum  accessissct.  Sed  hic  tamen 
annotandum  est  episcopo  de  se  asserenti  quod  ad- 
esse  non  possit  credi  oebere ;  quod  indicant  hasc 
verba  :  Homo  videt  in  facie,  Deus  autetn  in  corde,  id 
esl  mentiri  potcst  episcopus,  dum  ait  inevitabili  se 
neccssitate  constringi  ne  ad  synodum  accedat.  Im- 
ponere  quidem  potcst  hominibus,  guibus  sola  viri 
racies  nota  est;  at  non  item  Deo,qui  cordium  scru- 
tator  est.  Ca^terum  mendacio  non  convenit  labiapollui 
sacerdotis  ;  ut  in  epistola  11  ad  Alcxandrumllf  scri- 
bit  Arnulphus  Lexoviensis. 

(f)  Charitatis  igitur,  Post  haec  verba  arbitror  deesse 
unum  folium  in  veteri  codice.  Caetera  enim  non 
cohffirent,  neque  profecto  pertinent  ad  hanc  episto- 

D  lam  synodicam.  Scribit  enim  dein  Lupus  familiari 
cuidam  suo,  ut  manifestum  est.Itaque  fragmentum 
istud  cpistolae  synodics  distinximus  a  sequenti  frag- 
mento.  Illud  interim  admonemus,  fragmentum  istud 
postremum  diverso  charactere,  eoque  minutiori, 
scriptum  essc  in  veteri  codice ;  licet  is  quoque  an- 
tiquissimus  sit,  et  ejusdem  haud  dubie  temporis. 
Quae  causa  fuit  ut  superiores  editores  non  animad- 
verterent  hic  defieri  alicjuid. 

(g)  S.GerTnant.AutissiodorensiSyUt  habebat  editio 
Massoni. 

(h)  Experta  quam  audita.  Juxta  illud  Plautinum  : 

Plus  valet  oculatus  testis  unus  quam  auriti  decem. 
Uui  audiunt,  audita  sciant.  Qui  vident,  plane  seiunt. 

(i)  Autisiodorum.CsLToliCQlyi  adventus  nd  civitatem 
Autissiodorensem  oontigit  eo  tempore  quo  LudoYiOQQ 


591 


B.  S.  LUPUS  FERRARIENSIS  ABBAS. 


392 


egentes  hospitii  vos  potissimum  adeundos  credidi-  A 
mus.  Nec  spe  nostra  falsi,  ofTiciose  sumus  oxcepti ; 
et  publicum  vestrum  convictum  regio  famulatu  no- 
bis  penitus  adimente,  quacunquc  hora  elabi  potui- 
mus,nequaquam  sensimus  importunitatem  nostram 
vobis  oneri  exstitisse.  Postquam  per  charissimum 
propinquum  Remigium  et  gratissimum  auditorem 
meum  Fridilonem  sanctitati  vestrs  satisfccimus,os- 
tendentes  votum  nostrum^quibus  reniti  non  valeba. 
musy  mandata  regis  aiio  quam  vellemus  avcrtere. 
Discessuri,  ne  gratias  quidem  in  conventu  referendi 
copiam  habuimus,quoniam  moras  omnes  deferendsB 
(a)  legationis  impossibilitas  auferebat.  Unde  in  hac 
parte  memoratos  amantissimos  fratrcs  vicem  nos- 
tram  implere  obsocravimus  doncc  per  nos  id  ipsum 
exsequi  Divinitas  largiretur.  Ad  h^c  qucc  supra  re-  n 
tulimus,  terrente  [b)  prsdonum  improbitate,  orna- 
menta  ecclesis  nostrae  occuitanda  curastis,  nec  ad  id 
prffistandum  inventi  estis  difficiles.Quae  secum  repu- 
tans  dilectissimus  frater  noster  S.  et  cum  sibi  tum 
etiam  pluribus  aliis  nostrum  multa  benigne  collata 
recensens,  impendente,  ut  metucbamus,  ruina  nostri 
iooi,  quam  et  nostra  peccata  ct  piratarum  vicinia 
minabantur^vos  elegit,  non  apud  quos  peregrinare- 
tur,8ed  intra  quorum  collegium  admis8us,vicarium 
nostri  loci  contubernium  possideret. Verum  id  etiam 
aiii  postulaverunt,  optantesi  licet  diversi,  in  mona- 
steriis  consistere  quam  cum  majore  suorum  parte 
in  villa  versari.  Quanquam  igitur  Deus  incertum 
utrum  suapietatein  perpetuum  172  subversionem 
nostri  monasterii  removerit,  an  aliqua  ialente  causa 
ad  tempus  distulerit,  tamen  prsdictus  frater  quod  ^ 
obtinendum  conceperat  perseveravit  flagitare :  quod 
utinam  vobis  annuentibus  consequatur,  ne  simili 
casu  coactus,  ulteriora  compellatur  sectari !  Suppli- 
camusque  ut  eum  apud  vos  consistentem  pie  fovea- 
tis :  quia  meorum  laborum  diu  particeps  fuit,et  pro 
ilriia  probitate  ac  strenuitate  scmper  gratus  omnibus 


et  universaliter  utilis  est  judicatus.  Preterea  vestrc 
sanctitati  plurimum  confisi,  ausi  sumuB  frairem 
Bemegaudum,rudem  adhuc  monachum,rogantive^ 
trae  paternitati  dirigere,  vestrs  voluntati  obsecutu- 
rum,  et  in  suo  proposito  perfectiorumexemplis  atque 
doctrina  studiosius  conQrmandum.Exiguitatis  nos- 
trffi  benigne  memores  optamus  vos  valere  feliciter. 

EPISTOLA  CXVII. 

(C)  AD  ANSBOLDUM. 

Reverentissimo  A.  abbati  et  universis  fratrlbus 
cjus,  Lupus  et  omnis  Fcrrariensis  coinobii  societas 
in  Domino  salutem. 

Asperrimis  difflcultatibus  evictis,  gaudemus  yos 
tandem  aliquando  gratia  divina  loco  proprio  resti- 
tutos.  Ncc  illud  non  libenter  accipimus,  quod  nos- 
tram  in  vos  pronam  voluntatem  pio  affectu  jucun- 
disque  sermonibus  prosequimini,  quanquam  longe 
plura  atque  majora  vobis  praestita  cuperemus.  Tri- 
bulationes  nostras  partim  dolenteraudistis,partiin 
anxii  aspexistis ;  scd  eas,  temperante  vel  penitos 
aufcrente  178  Domino  Deo  nostro,  cum  vestro 
commodo  vobis  vestrisque  qui  nos  adicrint  desi- 
deramus  usui  esse  ac  sincerissimae  voluptati.  ll 
igitur  familiaritas  olim  inita  uberiori  proficiat  in- 
cremento,  in  occidua  plaga  recuperatse  facultates 
fuerint  adjumento  dum  excursus  et  recursus  per 
nos  qu»  utrinque  gerantur  aperiet.  Cupimus  vos 
nostri  benigne  memores  semper  valere  feliciter. 

EPISTOLA  aXVIIL 

AD   HERARDUM  EPISCOPUM. 

Reverentissimo  Turonic®  Ecclesiae  antistiti  He- 
rardo,  Lupus  et  Bethlehemitici  ccenobii  unanimitas 
plurimam  in  Domino  salutem. 

Quemadmodum  scribere  dignati  estis,  diviaitus 
cum  exiguitate  nostra  familiaritatis  fcedera  socias- 
tis.  Charitas  enim,  ut  scribit  Apostolus,  a  Deoeit 
(IJoan,  vii),  quas  maxime  in  his  eminet  qui  sincera 


rex  Germanias  ingressus  est  in  regnum  Garoli,  non 
velut  hospes,sed  ut  hostis;  ut  patet  ex  Herico  mo- 
nacho  in  libro  ii  de  miraculis  sancti  Germani  Au- 
tissiodorensis  cap.  8,  9,  10.  Istud  porro  accidit  de- 
sinente  anno  858,  ut  docet  auctor  Annalium  Ful- 
densium.  Vide  Sirmondum  in  notis  ad  Gapitula 
Garoli  Galvi,  tit.  23. 

(a)  Legationis.Cvtm  anno,ut  diximus,858  Ludovi- 
cus  rex  Germania^  rcgnum  Garoli  invasissct,afnictae 
ex  eo  valde  fuere  res  Garoli,  adeo  ut  coactus  fuerit 
fusee  se  dedcre,  et  in  Bur^undiam  secedere.  In  hac 
calamitate  pene  de  principe  factus  exsul,  legatum 
aliquo  misit  Lupum,  fortean  in  Gcrmaniam ;  ut  quo- 
niam  illic  per  multos  annosfuerat,adeoqueet  Ger- 
manicae  linguae  gnarus  erat,  de  injuria  Ciaroli  que- 
retur  adversus  Ludovicum.Et  quoniam  ea  tcmpora 

Eromptis  remediis  indigebant,  abire  statim  jussit 
upum,ne  data  quidem  licontia  aniplectendi  mona- 
chos  sancti  Germani.  Adcoquippeafnictae  erantres 
Garoli  ut  non  aliis  artihus  repfiratae  videantur  quam 
propter  imprudcntiam  Liidovici,  ut  patet  ex  Anna- 
libus  FuIdensibuR.  Neqiie  cniin  assentior  Ccliotio, 
qui  Ludovicum  ab  injusto  bcllo  inanum  retraxisse 
putat  propter  episcoporum  admonitioncs :  quod  colli- 
gere  se  putat  ex  Annalibus  Bertinianis.  Eoruni  tamcn 
Annalium  auctorem  paria  sentire  cum  co  qui  scripsit 
Anaales  Fuldenses  si  ardrmavero,  non  existimo  me  a 


vero  recessurum. 

(b)  Prxdonum.  Haud  dubie  Normannorum,  qoi 
tum  pervenerant  in  dicecesim  Senonensem.  Itaque 
Lupus  ornamenta  monasterii  Ferrariensis  miserat 
ad  monachos  Autissiodorenses,  velut  ad  locum  ta- 
tiorem,  illic  occultanda. 

(r)  Ad  Amboldum.  Godex  vetus  habebat,  Ad  A^isb. 
tantum.  Editio  autem  Massoni,  Ad  Ansboldum.  Q^o- 
niam  vero  is  in  epistola  69  vocatur  Ansbaldus,  el 
-.  apud  Massonum  facili  litterarum  permutatione  Aus- 
^  baldus,  rursum  in  epistola  10  Ansboldus,  apud  Mas- 
sonum  denioue  Ausboldus,  et  ex  iis  constat  eum 
fuissemonacnum  sub  Marcwardo  abbate  Prumieosi, 
eapropter  facile  adducor  ut  credam  eum  esse  qm 
Prumiensis  abbas  fuit  post  Marcwardum  et  Eigilem. 
Regino  :  Anno  Dominicss  Incamationis  860  Egil  abbfi' 
tiam  Prumiensem  sua  sponte  dimisit ;  et  Juspaldiu 
llegendum  Ansbaldus  ex  Trithemio  in  Chroni^o 
Hirsaugiensi  ad  annum  860]  in  regimine^  succeisUy 
vir  omni  sanctitate  et  bonitate  conspiciius.  Itaque  ex 
hoc  etiam  loco  habemus  Lupum  nondum  obiisse 
anno  860  cum  ad  Ansbaldum  jam  al)batem  scribat 
Ex  iis  porro  auae  sequuntur  apparet  Ansboldum 
monasterio  pulsum,  tandem  vero  restitutum  :  quod 
indicat  hanc  epistolam  scriptam  esse  aliqoanto  tem- 
pore  postquam  Ansbaldus  regimen  monasterii  Pnz- 
miensis  susceperat. 


m 


EWSTOLifi, 


504 


amicitia  foDderantur.  Utinamautem  vel  orando  spi- 
ritualiter,  vel  obsequendo  sfficulariter,  aliquid  vobis 
conferre  possemus  IProfecto  nostram  in  vos  volun- 
tatem  Gdeliter  aperiremus,  quod  incharissimo  nobis 
fratrc  T.  declaramus,  quem  secundum  petitionem 
vestram  ad  regendosmonachos  incellaRoclcna  con- 
cedimus  :qui  cujus  momenti  apud  nos  sit^ex  officio 
quod  laboriosissime  gessit  facile  est  sestimare.Sup- 
piicamusautemsanctitatemvestram  ut  eum  assidua 
pietate  foveatis^  sentiatque  paternum  in  vobis  aiTe- 
ctum,  cujus  dulcedine  semper  inter  mundi  amaris- 
simas  molestias  recreetur. 

114  EPISTOLA  CXIX. 

(a)  AD  iENEAM  EPI8C0PUM. 

Charissimo  suo  iCneaB,  Lupus  aeternam  salutem. 

Doctrine  studiosissimo  regi  nostro,  quemadmo- 
dam  vobis  post  alia  intentionem  meam  aperui,quod 
llberalium  disciplinarum  laborem  recolendo,et  alios 
instituendo,favente  totius  boni  auctore  Deovellem 
repetere,si  otiumipsehabiturus  prsemii  communio- 
nem  suaindulgentiaconcessisset,quod  votummeum 
sereno  vultu  sermonibusque  blandis  amplexusutad 
effectum  valerem  perducere  se  curaturum  promisit, 
id  vobis  continuo  signiilcandum  credidi,  ne  oblata 
occasione  nesciretis  ad  tantse  rei  adnisum  quibus 
esset  invitandus  alloquiis.  Me  vero  monasteriumin- 
gredicntem  tristis  excepit  nuntius,ostendensHilde- 
garium  vestrum^qui  neptem  meam  habebat  in  con- 
jugium,dece8sisse.  Unde  proprio  alTectu  et  propin- 
quorum  utriusque  lines  impulsu  asserentium^me 
apud  vos  plurimumposse,sanctitati  vestrse  has  litte- 
ras  destinavi,  supplicans  ut  iilio  ipsius,  super  quo 
posiulavityconcedore  dignemini  (6)  beneficium  tuto- 
rem  vero,qui  et  moribus  vestris  congruat  et  (f)mili- 
tare  obsequium  exigat,laudabili  prudentiastatuatis. 
«iRelicta  memorati  viriejusque  propinqui  decenter 
vos,  si  obtinuero^  venerari  studebunt  ;Deus  autem, 


J^  aliis  etiam  bonis  suffragantibns  meritis,  in  eorum 
collegium  aggregabit  quibus  poUicetur  iBeaU  mise- 
ricordes,  quoniam  ipsi  misericordiam  consequentur 
(Matth,  v).  Cupio  vos  valere  feliciter. 

115  EPISTOLA  CXX. 

{e)  AD  ARDUICUM   EPISCOPUM. 

Desiderabili  pontifici  A.,  Lupus  et  fratres  ejus 
monachi  sempiternam  salutem. 

Suspensi  ad  benignissimas  promissiones  vestras, 
tempus  irustra  fluere  dolemus,  cum  infestationes 
(f)  priedonum  non  possimus  non  habere  suspectas. 
Proinde  ut  vestrum  acceleretur  votum,  nostrum- 
que  depeilatur  periculum,  suppliciter  imploramus 
ut  propter  caelestem  retributionem  ipsi  dignemini 
ad  aliquem  locum  fatigari  quo  non  sit  mihi  et 
■n  quibusdam  fratribus  impossibilis  accessus ;  ut  et 
vos  nobis  exponentibus  nostram  necessitatem,  et 
nos  vobis  aperientibus  vestram  voluntatom,  plene 
valeamus  cognoscere.Cum  loco  autem  diem  mensis 
exprimite,  ne  dubieiate  aliqua  confundamur.Cupi- 
mus  vos  valere  feliciter. 

EPISTOLA  CXXI. 

AD  VULFADUM  ABBAT2M. 

Unanimi  suo((/)VuIfado,Lupus  omnimodam  salu* 
tem. 

Fama  vulgavit  adventum  regis  aliterfuturum  quam 
fuerat  abeo  dispositum.Causasigiturhujus  immu- 
tationis,  et  quo  tandem  tempore  venturus  sit,  aut 
ubi  interimmoraturus,familiaribuslitteris  aperite, 
ut  ex  eis  quid  mihi  agendum  sit,in8pirante  Dei  fa- 
vore,  valeam  aestimare.Relatio  enim  cursoris  fidem 
G  non  invenit,quoniam  frequenter  evidenti  mendaeio 
maculatur.  Valete. 

!?•  EPISTOLA  CXXII. 

AD   GERHARDUM. 

Prscellenlissimo  (h)  duci  G.  et  clarissimffi(t)con- 
jugi  ejus  B.,Lupus  prssentem  et  futuram  salutem. 


ia)  Ad  JEneam,  Episcopum  Parisiensem.Vide  epi- 
slolas  98  et  99. 

{h  Bene^um,^Qn  quidem  ecclesiasticum,scd  feu- 
dale.  Nam  vassallo  mortuo,  beneflcium  redit  ad 
domaum  feudi.  Feudum  autem  simpliciter  postea 
dictum  est,  quod  tum  beneficium  dicebatur. 

(c,  Militare  obseqmwn.KimiTxxm  ratione  feudi.Ne- 
que  enim  iruatra  dominus  |concedebat  bonellcium. 
Itaque  quoniam  is,  pro  quo  beneficium  petebatur, 
puer  erat,  rogatur  Dominus,  ut  talem  ei  tutorem 
creet,qui  incumbentia  beneficio  onera  exse(^ui  pos- 
set.  Tutor  ergo  gerit  hic  quoque  vices  pupilli  sui.  I) 

{d\  nelicla.l^  est  vidua. 

[e)  Ad,4rduicum  ^j9i^o/mm.Vesontionensem,cujus 
crebra  passim  mentio  apud  Hincmarum,  quique 
concilio  Tuilensi  apud  Saponarias  interfuit  anno  S59, 
itemque  aano  sequenti  concilio  Tullensi  apud  Tusia- 
cum,  anno  demum  871  concilio  Duziacensi.  Ejus 
meatio  exstat  apud  Flodoardum  lib.  iii,cap.  20.Hic 
ioterim  admonendum  e8t,nunc  primum  restitutum 
esse  nomen  istius  episcopi  in  hac  epistola  Lupina. 
CsteraB  enim  editiones  habebant,  Ad  Arbricen.  epi- 
scojmm ;  prorsus  ineptissime.  Hanc  emendationem, 
ot  plerasque  alias,  debemus  codici  manuscripto. 

(/)  Pra?acwttm.Normannorum  ;ut  diximus  ad  epi- 

Holam  116. 
i(j]  VulfadoAbbdXi  Resbacensis  monasterii  in  dicc- 


ceci  Meldensi^qui  anno  862interfuitsynodoPistensi 
una  cum  Lupo  nostro.  Unde  illud  quoque  colligere 
possumus,Lupumnondumfuissemortuumanno862. 

(h)  Duci  G.Idest  Gerardo,eidem  qui  comesvocatur 
in  epistola  81.  Solemne  id  per  eas  tempestates,  ut 
viri  principeSyintcrdum  comitcsappelIarentur,inter- 
dum  veroduces.Hinc  factum  utnernardus  comes,qui 
Septimanise  Marco^que  HispanicsprsBfectuseratsub 
Ludovico  Pio,  nonnullis  in  locis  vocetur  comes,  in 
aliis  vero  dux,et  apud  Nilhardumetcontinuatorem 
Aimoini.  Sic  in  Praeceptis  Lotharii  regis  pro  mona-* 
sterio  sancti  Pctri  Rodensis  in  dioecesi  Gerundensi^ 
et  pro  monasterio  sancti  Genesii  in  dioecesi  Hele- 
nensi,  Guifredus,  qui  passim  alibi  vocatur  comes, 
dux  dicitur,  el  quidem  pagi  Rossilionensis.  Sic  Vi- 
vianus^q^ui  sub  KaroIoCalvo  floruit,interdumcomes 
vocalur,interdum  verodux  ;ut  observavimus  ad  epi- 
stoiam  86.Reveraautem  Gerardus,quihic  apud  Lu- 
pum  duxvocatur,  erat  comes  inpartibusBurgundise. 

(i)  Ccnjugi  ejusB.Udic  fuit  scriptura  vetcris  codi- 
cis,  qu®  admodum  sana  est,  nam  editio  Massoni 
immensum  aberraverat,  in  qua  scriptum  fuit.Con- 
jugi  ejus  B//.Conjux  enim  Gerardicomitis,ad  quem 
scripta  est  isthdBC  epistola,  Bertha  vocabatur,  citra 
omnem  controversiam.  Illius  autem  mentio  exstat 
apud  Flodoardum  lib.iii,cap.  27.ubirecensens  epi- 
stolas  ab  Hincmaro  Remensi  ad  diversos  scriptaSi 


m 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRABIENSIS. 


596 


Semper  insignis  fama  de  probitatc  vestra  bonos 
quosque  laBtificavit :  sed  nunc  in  oranium  notitia 
uberius  effloruit,  cum  eamdem  probitatem  vestram 
Buccessu  profuturo  Christianis  omnibus  divinitas 
comprobavit.  Illi  laudes,  illi  gratiae,  illi  exquisita 
praBConia,quo  auctore  hostes  molestissimos  partim 
peremistis,  partim  fugastis.  Cum  vero  quae  primo 
polliceri,postea  promittere  dignati  estis  largiti  fue- 
ritis,  conabimur  gratias  cumulare.  Croterum,  quod 
diligenter  scputamini,  noveritis  monachum  et  disci- 
pulum  meum  Ad.nunquam  anostromonasterioau- 
fugisse,sed  ad  petitionem  beat«  memori®  Marcwardi 
Abbatis  ex  Prumia  aut  (a)  Proneam  a  nobis  eum 
honeste  directum,  etcum  illo  aliquandiu  conversa- 
tum,  quorumdam  invidiosorum  vitasse  insidias,  et 
inde(6)discendi  studio  et  quietis  amorein  urbeLug- 
dunensium  constitisse.Reverentissimis  autemviris 
Remigio  memorata;  urbis  Metropolitano  et  H.  Gra- 
tianopolitano  instanterpostulantibus,et  conversatio- 
nem  memorati  fratris  laudantibus^  quanquam  olim 
meam  verbis  habuisset  licentiam,  etiam  regulares 
litteras  accepisse  ;  quae  prolata?  quid  de  eo  sentiam 
fidei  relationefatebuntur.(c)Litteras  etiam  eum  eccle- 
siasticas  habere  a  venerabili  episcopo  nostro  Gueni- 
lone  certissime  scio,  ncc  impedire  aliquidl77  si 
Deus  eum  vocat,  quo  juste  ejus  infirmari  possit 
electio.  Bene  apud  nos  conversatus  est.  Quo  pluri- 
mum  indiget  Ecclesia,  idoneus  est  ad  docendum, 
regularibus  et  pontificalibus  fultusest  epistolis,pro- 
genitorum  nobilitate  ornatur.  In  sancto  proposito, 
judicio  praedictoruraantistituminter  quosdegit,de- 
vote  perdurat.  Quid  restat  nisi  ut  quod  sanctis  prae- 
sulibus  Deus  inspiraverit  fiat  ?  Quid  autem  mirum  si 
aliquando  asperius  aliquid  super  eo  locutus  sura  ? 
Illud  culpa  fuit  inimicorum  ejus  impudenter  falsa 
vulgantium.Istud  quod  nunclitterisalligo  meum  est 
judicium  constanter  prius  visa  et  postea  comperta 
narrantis.  Cupio  vos  valere  feliciter. 

EPISTOLA  CXXIII. 

AD  ANSBOLDUM. 

Gharissimo  suo  Ansb.  Lupus   indeficientem  sa- 
lutem. 

ejus  etiam  meminit,quai  ad  Bertham  istam  scripta 
eBtwDerlh-E  uxoriGerardicomitis  prorebus  Ecclesiae 
sibicommissaeinProvinciasitis,(|uas  eidemGerardo 

tuendasatqueordinandascommiserat,petensutipsa 
strenua  sit  interventrix  apud  conjugem  suum  pro 
rebus  eisdera.  » 

(a)Aut  Proneam.  Ego  sic  existimo,  delendas  esse 
voces  illas,quasadditas  puto  vitio  librarii  rquicum 
non  intelligeret,quid  esset  Prumia,dubitaretqueab 
le^endum  toret  PrMmia,ant  Prow<?.7m,utrumque  po- 
suit;  ut  eruditus  lector  eam  lectionem  praeferret, 
qucE  verioresse  probaretur.Id  enim  frequenteracci- 
aisse  veteribus  librariis  admonuimus  ad  librumiv 
Salviani  do  Gubernutione  Dei.  In  editione  porro 
Massoni,  pro  atU  Proneamy  scriptum  est.aut  perpe- 
ram^  fcedissimo  errore.  Vide  supra  in  Notis  ad  epi- 
stolam  3. 

(6)  Discendistudio.NolR  Lugdunensiscivitatis  fania 
ob  studium  litlerarum.  Unde  illud  Juvenalis  : 

Pallent  utnudis  pressit  qui  calcibus  auguem, 
Aut  LuKdunensem  rhetor  dicturus  ud  aram. 


A  Vehemens  ac  generalis  necessitas^ut  comperistis, 
abduxerat  ;ac  proptereanequivimu8,quemadmo(ium 
interque  nostrum  cupiebat,dum  reverteremim,fido 
recreari  colloquio.  Erit  autem  divin»  gratiiB  istud 
quandoque  compensare  dispendium.  Interim  since- 
ritate  amoris  probabiliter  delectemur.Gffiterum  red- 
ditae  suntnobis  dudum  litteraediem  ingressus  vestri 
in  monasterium  ostendentes  :  quibus  in  eoQventu 
recitatis,  et  ab  omnibus  merito  coliaudatis,  rescri- 
psimus  quae  nobis  consequentia  videbantur.  His 
autem  recen  tibus  inspectis^intelleximusillasnecdum 
vobis  fuisse  178  perlatas.  Nuncvero,  id  estNonis 
Martii,  vos  casdem  habere  opinamur,  atque  ideo 
qua;  continentur  eisdem  otio3umesserepetere.Fra- 
tres  omnes   afTabiliter  salutate  ;  et  ut  pro  nobis, 

P  utpote  sibidevofissimis,orare  dignentur^suppliciter 
obtinete.  Optime  vos  valere  optamus. 

EPISTOLA  CXXIV. 

AD   GUENILONEM  EP18C0PDM. 

Reverentissimo  Gueniloni   pontifici,  Lupns  prae- 
sentem  et  futuram  salutem. 

Non  est  mirum  si  vos  tandiu(d;metropolitanus  epi- 
scopus  mendacio  fefellit,quandoDavidnequamse^ 
vus  verisimili  figmento  ad  horam  decepit.  Prae- 
diorum  quibus  donatus  fuerat  medietate  scrvusille 
multatuB  est.  Episcopo  vero  timendum  est  ne  pro- 
missionum  coelestium  integritate  privetur,  cum, 
teste  sapientissimo  Salomone,  eum  detestcturaDi- 
ma  Dei  qui  seminut  inter  fratres  discordias  (/H^op.vi). 
Et  hoc  et  omnia  quae  ab  imprudentibus  velutiaedio 
G  et  impossibilitate  contemnenda  ducuntur  facillime 
judicii  exitum  8ortientur,cun:i  tanta  evidentiaia  me- 
moriam  cuncta  revocabuntur  ut  nec  auclorcs  ma- 
lorum  purgare  objecta  imo  declarata  coneutur, 
ncc  ulla  rationalis  creatura  inde  dubitare  prsvaleat 
quffi  Grcatoris  (equitas  omnibusproposueritcogoo- 
scenda.  Ibi,  nisi  satisfecerit,  eum  trepidare  frustra 
videbitis,quem  vera  rcferre  ut  homo  falsi  credi- 
distis.Quomodo  enim  tantae  possem  effici  pravitatis 
ut  depositionem  ejus  cuperem  cujus  acceperam 
divinitus  consecrationem  ?  Testem  eum  f  ISsecu- 

Vide  illustrissiraum  virum  Petrum  de  Marca  ar- 
chiepiscopum  Parisiensom,  in  libro  de  Primatibus, 
§«05. 

(c)  Litteras  ecclesiast.Sic  vocat  littoras  quibus  \Vc- 
nilo  monacho  illi  licentiamtribueratproficiscendiin 

D  alienam  dioBcesim.  Nam  alias  id  non  licebat.  Vidc 

Notas  ad  epistolam  102. 

(d)  Metropol,  episcopus.  Herardus  nimirum  Turo- 
nensis,ut  dixi.Nam  huicdemandatacura  estadeuodi 
Wenilonem  ad  eumque  referendi  mandata  synodi. 
Sed  quouiam  tum  Ilerardus  in  morbum  incidit,Ro- 
bertum  Cenoraanensera  episcopam  vice  sua  misit, 
qui  legationeprosefungeretur  apud  Wonilonem,  ut 
patetex  commonitorioipsiusHercu^i  ad  Weniloneni. 
Et  haud  dubie  Uerardus  viva  voce  per  Robertum 
significavit  Weniloni  per  Lupum  €d:)batem  Ferrariea- 
sera  non  stetisse  quin  Wemlo  deponeretur.  Is  crgo 
de  hoc  facinore  et  perfidia,si  vera  forentquaejace- 
rentur,  conquerendi  sibi  justam  subessc  causam 
scripsit  ad  Lupum :  qui^  ceu  antea  diximus,  se 
purgare  studuit  apud  Wenilonem. 


597 


EPISTOLiE. 


598 


ru8  facio  ctyus  experiemur  uterque  judicium  quo-  A 
niam  postquam  prffiesse  esQpistis,  et  dignati  estis 
me  in  familiaritatem  assumere,  seraper  optavi  voset 
in  sanctitate  proficere  et  dignitate  augeri ;  et  si^ 
meis  rebus  integris,  sinistrum  aliquid,  quod  Deus 
avertat,  vohis  contigisset,  paratus  sui  opem  ferre 
pro  viribus  et  me  amicissimum  modis  omnibus 
evidentissime  comprobare.Quod  si  me  perfidiam  in- 
curisse  recolerem,  tantum  scelus  negatione  non 
tegerem,  sed  confessione  simplici  veniaui  obtinere 
conarer.  Nam  cui  vel  parum  sacras  intuenti  lit- 
teras  non  ultro  ac  saepissime  occurrat :  Qui  parat 
foceam  proximo  suo»  incidet  in  eam  [Prov.  xxvi ; 
Ecck,  x;  Eccli.  xxvi).  Haec  quam  vera  sintutinam 
aperiat  in  prasenti  qui,  omni  ambiguitate  remota, 


180  EPISTOLA  CXXV. 

AD  FOLGRICOM. 

Rrtverentissimo  pr»suli  [a)  Folcrico,  Lupustempo- 
ralem  et  aeternam  salutem. 

Afiluentiamgratiaedivino  munerevobis  indultam 
litteris  comprehcndere  placuit  ac  laudem  illiusqui 
deditetad  condemnationem  avaritiae  commendatio- 
nemqueinvicti3simaBcharitati8.Namcum(6)aliquam 
insulam  Sequanae  (c)pagani  crudelissimi  pirataeap- 
plicuissent,  quae  sita  est  sub  (rf;Melledunioppidoab 
(c)  aliis  recens  exusto,  et(/l  eorum  viciniam  nobis,  ut 
erat,  periculosissimam,  nisi  Dei  mlseratio  subve- 
niret,  duceremus,  nec  in  monasterio  consistere  au- 
debamus,  nec  quo  migrare  possemus,  depressi 
aerumna   tantae    calamitatis,  inveniebamus.  Inter 


patefaciet  in  futuro,  ac  me  in  hac  parte  penitus  g  haec,  cum  me  graviter  aegrotantem  visitatum  ve- 
innocentem  insolubilem  familiarilatem  vestram  ad      nissetis,  ac  nos  ingenti  exterritos  metu  offendisse- 

tis,  illico  absque  ullo  deliberationis  taedio  nostrum 
exonerastis  pudorem ;  et  praevenientes  nostram 
supplicationem,  obtulistis(^)praBdiumAquense,do- 
minationis  vestrae  praecipuum,  in  quo  totius  mali- 
tiam  temporis  vitaremus,  tenendae  nostrae  profes^ 
sionis  opportunitate  non  penitus  deslituti.  Praeterea 
largissimam  humanitatem  vos  praebituros  vixcredi- 
bili  benevolentia  ostendistis.  Hinc  incomparabili 
consolatione  per  vos  ultro  nobis  divinitus  oblata,  prae- 
sertim  in  tam  immani  discrimine,  quid  faceremus, 
conati  sumus«  ut  par  erat,  Deo  et  vobis  saltem  gra- 
tias  referre.  Sed,8uccumbente  ingenio,  nequivimus 
eas  digne  mente  concipere,  181  nedum  ore  pro- 
ferre.Ergo  attoniti,abundante  ubique  iniquitate,  et 
^  refrigescente  charitate  multorum,  admirati  sumus 
diebus  nostris  aliquem  repertum  qui  cum  tantorei 


utilitatem  utriusque  tribuat  obtinerelQuodaliunde 
compereram,vosque  dignati  estis  mandare,8iDeus 
annuerit,  dominus  rex  fiet  nobis  vicinus :  postcujus 
digressum,  si  vobis  placet,  ut  primo  fieri  potuerit, 
desidero  congrno  utrique  locovosadireetsequestra 
Spiritus  sancti  gratia  recuperare  amicitiam  quam 
spiritus  maligni  malivolentia  aliquantulum  pertur- 
bavit.  Tunc  etiam  referre  potero  quid  super  fratre 
Bernegaudo  santi  Germani  monachi  annue- 
rint,  quidque  solum  absque  nostro  damno  prae- 
slare  valeamus  fugitivo  nostro,  qui  nuper  cle- 
mentiam  vestram  precibus  inquietavit.  Exigui- 
latis  meae  memores  semper  cupio  vos  valere  feli- 
citer. 


[a)  Folcrico.  Tricassium  episcopo,  qui  variis  perea 
tempora  conciliis  Gallicanis  interfuit.  Factus  est 
autemeqiscopus  post  Prudentium  ;qui,  ut  scriptum 
eslin  Annalibus  Bertinianis,  obiit  anno  861.  Ergo 
hincquoquehabemusLupumnonessemortuumante 
annum  864 ,  cum  ad  Folcricum  scribat. 

•  6).//i(7iMimt/i$M/a7/i.SitamhauddubiejuxtaOscel- 
luin,ut  patet  ex  Aimoino  in  libro  secundo  de  Mira- 
culis  santi  Germani  episcopi  Parisiensis  cap.  10  : 
«  Norlmanni  vero  apua  eumdem  locum  qui  dicitur 
OsoelluSjin  quadam  Sequanae  insula  residentes,  Pa- 
risius  sajpe,  dum  prorsus  placebat,  navali  excursu 
veniebant.  s  Ejusdem  meminit  et  Carolus  Calvusin 
Prociamatione  adversusWenilonem. 

[c)  Pagani  crudelissimi.  Id  est,  Dani,  qni  tum  adver- 
sus  Nortmannos  intra  Galliam  gercbant  bellum,  iis- 
dempoptea  sociati,  ut  dicetur  statim. 

{d)  MeUeduni.O^fidum  est  in  dicjeccsi  Senonensi, 
ad  Sequanam  fluvium,vulgo  ife/ttn.  Itaque  hinc  di- 
i^imus  oppidum  illud  fuissecombustumaNorman- 
nis  in  pnore  adventu;  nam  haec  irruptio,  do  qua 
fejc  agitur,  secunda  tantum  fuit.  Prior  contigitanno 
^l,utad  epistolam  M3  dictum  est/posterioranno 
f^quenti,utpatetexChronico  Fontanellensi :  «Anno 
^«^classisSydroc  et  Godefridi  ducum  DanorumT. 
Idns  Octobris  Sequanam  ingreditur,  et  usque  Au- 
gUBtodunas  accedit.  »  Epistola  ista  scripta  est  ad 
Folcricum  Tricassium  episcopum,  qui  anno  861  ad 
feam  cathedram  pervenit.  Ttaque  iste  paganorumac- 
cessos  adMeJIcdunumintelligi  nonpolestdesecunda 
^ormannorum  irruptione,  quam  contigisse  docui- 
naus  anno852,  cnense  Octobri.  Veram  autem  istius 
^pistolae  epocbam  colligere  possumus  ex  Annalibus 


Bertianis,  in  cjuibus  haec  lcguntur  ad  annum  86i  : 
«Dani,qui  pridem  Morinum  civitatemincenderant, 
de  Anglis  revertentes  duce  Welando,cum  ducentis 
et  eo  amplius  nuvibus  pcr  Sequanam  ascendunt,et 
castellum  in  insula  quaeOscellusdicituraNortman- 
nis  constructum  eosdem  Nortmannos  obsident.  » 
Infra:«Interea  Danorum  pars  altera  cumscxaginta 
navibus  per  Senuanam  in  fluvium  Tellas  ascendunt, 
indequcad  obsidcntescastellum  perveniunt,eteorum 
societate  jun^untur.  Obsessi  autem  famisinedia  et 
miscria  onini  squalore  compulsi  sex  millia  libras 
interaurumetargcntumobsidcntibu8donant,eisque 
sociantur,  ct  sic  pcr  Sequanam  usque  ad  mare  de- 
sccndunt,qnos  imminenshiems  ingredi  mareprohi- 
buit.  Unde  se  per  singulosportus  ab  ipso  locoPari- 
sius  usque  secundum  suas  sodalitates  dividunt. 
D  Wclandus  autem  per  Sequanam  usque  ad  castrum 
Miliilunurn  (um  sociis  suis  ascendit.  Castellani 
vero  cumWclandofilio  Fossatis  monasteriumoccu- 
pant.  » 

{€)Ab  aliis  recensexusto.ld  est,a  Nortmannis.Et 
oportet  incendium  istud  contigisse  paulo  antequam 
epistola  ista  scriberetur. 

(/} Eorum  viciniam-  Danorum nimirum ac  Nortman- 
norum.  Quidni  enim  idem  auderent  in  monasterio 
Ferraricnsi  quod  in  Fossatensi  facernnt?  Nam  We- 
landi  filius  monasterium  Fossatensetumoccupavit, 
ut  dictum  est. 

[g] Pi^iedium  aqvense.ld  est  villam  Aqnensem,{6 
M.  P.  ab  Augusta  Tricassium,  Vulgo  .4\x  en  Othy 
quod  in  ea  provincia)  parto  sita  sit  quae  vocatur/e 
IHiys  d'Oth. 


589 


B.  S.  LUPl  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


600 


familiaris  detrimento  et  imminutione  indigentibus  A 
subveniret.  Nimirum  hocfuita  fratribus  necessita- 
tem  patientibus  non  claudere  viscera,  hoc  fuit  epi- 
Bcopaliter  compatijhoc  postremo  charitatem  implere. 
Verum  quoniam  exuberans  Dei  nostri  clementia, 
tegens  indulgentia  innumeras  maximasque  culpas 
nostras(a)  minas  pr®donum,quibus,vastatislonge 
lateque  celeberrimis  locisi  etiam  sedem  negotiato- 
rum  cappas  se  pelituros  jactabant  subvertit,  aceos 
a  nobis,quod  utinam  ab  omnibusGhristianisfaciat, 
avertit,  nec  hac  vice  avulsi  a  nostro  coenobio  coge- 
mur  peregrinari,  optamus  omnes,  quasi  concesso 
nobis  usi  beneficio,  ut  sit  vobis  tam  copiosi  boni 
salva  merces  reprsBsentanda  aDeo,cnmcGeperitele- 
ctos  glorificare  et(6)gratiamm  progratiareddere.Par- 
vitas  autem  nostrapene  .  .  .  auditavestraliberali- ^ 
tate  obligata,  nunquam  erit  vobis  ingrata  .  .  .  ad 
obsequendum  paratissimam  quibuscunquevaluerit 
indiciis  confirmabit.  Sit  tamen  Aquensis  fundus 
tempore  prfielationis  vestrse^  quod  Deus  diuturnum 
esse  concedaty  nostro  perfugio,  sixinfelicitassimilis 
acciderit,  destinatus.  Gontineantur  ledincia,  hortus 
etiam  diligentius  ezcolatur,quodrectefaceredispo- 
suistis.Agri  ad  hoc  apti  vitibus  conserantur,  acervi 
frugum  justi  laboris  industria  multiplicentur,  ut  et 
vobis  suppetat  quod  de  mone  quotannis  domesticis 
tribuatis,  et  quod  opem  quaerentibus  misericorditer 
largiamini,  et  si  illo  nos^  quemadmodum  formida- 
mus,  189  peccatis  nostris  id  exigentibusi  uitima 
necessitas  trazerit,  latibuli  nostri  asperitas  memo- 
ratis  subsidiis  leniatur.  Quid  autem  velimus  super 
his  quaea  nobis  dignati  estis  accipere  curquaeritis?  C 
quare  non  aspieitis  quota  portio  sit  nostraB  servitu- 
tis,  si  vestro  maxlmo  beneficio  conferatur  ?  Ac  ne 
hujusmodi,  quam  non  ferimus,  dissimulationenos 
callide  ampliora  suspicemini  eligere  meditari,  quae 
cogitamus  absque  obscuritate  exprimimus.  Gompe- 
ristis,  quanquam  locus  noster  Bethlehcm,  hoc  est 
d(7mu5  j}an»  appelletur,  panis  nos  penuriam  cito 
passuros,  nisi  vestra  aliorumque  amicorum  benigni- 


tas  sufTragetur.  Deinde  pollicitationis  verae  memo- 
res,  potestis  nos  clientes  vestros  mense  gratis 
alere  dimidio,  non  sine  usura  quasi  ex  debito 
sustentare.  Ac  ne  nos  impudentise,  imo  stultitise, 
arguatis^  recolite  rhetoricae  a  nobis  non  impro- 
bari  peritiam,  quae  instituit  ut  cum  minora  im- 
petrare  disponimus,(^)  majora  poscamus,Gupimus 
vos  valere  feliciter  et  vestrae  dignitatis  emineDtiam 
honestis  jugiter  moribus  etsanctisactibusezornare. 

EPISTOLA  CXXVI. 

AD   GUENILONEM. 

Rcverentissimo  pontifici  Gueniloni,Lupusprffi8en- 
tem  et  futuram  salutem. 

Sanctitatis  vestrae  litteris  alacriter  paruissem, 
nisi  votum  meum  molestia  corporis  impedisset. 
Nara,  cum  post  diuturnas  et  asperas  hujus  aDni 
segritudines  bene  revclascerem,  subito  tussim  in- 
curri»  18S  quae  meatus  obstruens,  pene  totam 
mihi  spirandi  facultatem  (d)  adimebat.  Hinc  fa- 
ctum  est  ut  multum  sanguinis  detraherem,  maxi- 
mamque  imbecillitatem  contraherem.Proinde  nus- 
quam  avdeo  progredi  donec  quietis  ac  medicamen- 
torum  imo  Divinitatis  ope  mihi  quantulacunqueso- 
spita  reformetur.  Unanimis  tantum  vobis  in  omni- 
bus  supplicabo,  et  ad  idem  agendum  fratres  meos 
hortabor,  ut  Deus  inspiret  vobi?  consilium  quo  g^ 
neraliter  prositis  omnibus  Christianis ;  ne  peccatum 
injustitiae,qua3  nos  jam  miseros  fecit,in  damnatlo- 
nem  pertrahat  sempitcrnam.  In  diebus  pontificatus 
vestri  ad  tantam  Iibertatem(e}vitiaproruperunt,ut 
vindicata  impunitate  apcrtis  quibusque  nec  Deus, 
nec  rex,  nec  episcopus  timeatur.  Quid  moramini  ? 
Quid  ultra  expectatis?  Aut  Deus  vestra  industria 
et  auctoritate  ad  aequitatem  reducet  res  humanas; 
aut  haec  malorum  incrementa,  post  inauditas  con- 
tumelias,  pene  omnes,  qui  pauci  remanseruQt,op- 
priment  innocentes.  Videtis  qula  secundumbeatum 
Isaiam,  qui  recedit  a  nfalOfpraedae  patuiL{ls.m). 
nec  tutus  quisquamcontraviolentiamraptorumest, 
nisi  qui  viribus  praevalet^  aut  in  eorum  conces- 


{d)Minasprasdon,  Goldastus ,  tom .  I,  Rer .  Alamann . , 
pag.  197,  hunc  locum,  quem  ait  esse  corruptissi- 
mum,8ic  censet  emcndandum :  o  Minas  praedonum, 
qui  vastatis  longe  lateque  celeberrimis  locis  etiam 
sedem  nostramet  otiatorumcapas  sepetiturosjacta- 
bant,  subvertit,  »  etc. 

(6)  Gratiam  pro  gratia,  Gontra  apnd  Tacitumin 
quarto  Annalium  libro  :  «  beneficia  eo  usauc  laeta 
sunt  donec  videntur  exsolvi  posse ;  ubi  muttuman- 
te  venere,  odium  pro  gratia  redditur.  »  Quo  loco, 
videeruditissimumvirumGurtiumPichenum.  Vctus 
epitaphium,Rom8ein  coBmeterio  Gallisti  repertum, 
editum  vero  in  postremaeditione  Romae  Subterranae, 
lib.  iii^  cap.  22  : 

ALEXANDER.  MORTOS.  NON.  EST.  SED.  VIVIT.  SUPER, 
ASTRA.  ET.  CORPUS.  LN.  HOC.  TUMULO.  QUIE6CIT.  VITAM. 
EXPLEVIT.  CUM.  VNTONINO.  IMP.  QUI.  UBI.  MULTUM. 
BENEFITII.  ANTEVENIRE.  PRiEVlDERET.  PRO.  GRATIA. 
ODIUM.    REDDIT. 

(c\  Majoraposcamus,  Id  est  ex  saeculari  eruditione 
proucisci  ait  in  epistola  68. 

{d)  Adimebat.  Ita vetns  codex.  Nam  editio  Massoni 
hahmi^adjuvabat ;  cui  similis  error  exstabatetiam 


in  epistola  H6,  in  qua  pro  adimente  scriptumfuit 
aG(/xii;anfe.Eademmedicinaadhibenda  est  Amulpbo 
Lexoviensi  in  epistola  52,ad  AlexandrumIII,inqua 
sic  eiitum  est :  »  Siquidem  dignitas  ecclesia&tica 
regiam  provehit  potius  quam  a^juvatdignitatem.« 
Pro  quo  le^endum  e^i,  adimit ;  ui  recte  monuitJu- 
D  retus  ad  epistolam  ^190  Ivonis  Garnotensis. 

(e)  VHiaproruperunt,  Nimirumobbellaplusquam 
civilia  quae  rcgnum  hoc  miserabiliter  ainixerant. 
Tunc  enim  multa  interdum  in  seipsis,  multain  po; 
pulo  neglexerunt  c{)iscopi,  multa  negligere  coacti 
sunt ;  ita  utinomnibus  ordinibus,clericorumvide- 
licet,  monachorum^  et  laicorum,  religio  magnum 
detrimentum  acceperit,et  aliiquidem  per  igtioran- 
tiam  in  interitum  tenderent,alii  vero  lonjza  licentia 
assuefacti,  impune  se  peccare  posse  connderent,ut 
scriptum  est  in  canone  secundo  concilii  Vernensis. 
Et  eo  processerat  licentia  saeculi,  ut,  velut  impuni' 
tas  propositocdicto  promissaforet,necDeumquis- 
quain,  nec  regem,  nec  episcopos  timeret.  Itaque 
nec  lenta  rcmedia»  nec  segnes  medicos  expetebant 
illa  tempora.Propterea  Lupus  hortaturWenilooem, 
ut  manum  operi  diligenter  admoveat. 


601 


EPISTOLiE. 


m 


B 


bU  collegiuxn.  Gupio  yos  valere  feliciter  e{  parvita-  A. 
tifl  meaB  memoriam  habere  benignam  atque  conti- 
lutam. 

184  EPISTOLA.  CXXVIL 

AD  (a)  ODON.  PRASDLEM. 

Unice  singuiariterque  dilecto  presuli  Odoni  Lu- 
pus  plurimam  salutem. 

Maximis  pluribusque  vestris  beneficiis  adjutus, 
Becurus  ad  vos  decurro,  his  etiam  usurus  qus  per 
DUDtios  meos  vos  prsbiturum  esse  mandastis. 
Verum,  quia  non  misistis  equum,  nec  idoneumqui 
(6)me  ezolutim  ferret  habebam,navi  ad  vos,  si  Deus 
Yult,  cursum  tenebo.  Ergo  vestra  indulgentissima 
pietas,  qu«  me  gratis  et  ultro  fovendum  recepit, 
Davl  egressum  ne  patiatur  durioris  equi  succussa- 
tara  vexari.  Locum  ubi  tendamus  vobis  vicinum  et 
congrua  equis  pabula  cum  vestris,  sicut  mandare 
dignati  estis,  vos  procuraturum  non  dubito.Gursor 
Doster,  donec  veniamus  (quod  opinor  futurum^suf- 
fmgante  Dei  clementia,  Kai.  Junii),  pauperis  apud 
Yos  lociim  implevit :  et,  si  permissus  fuerit,  obser- 
vabit  fragmenta,  ne  pereant;  pocula  etiam,  ne  gra- 
tiam  amittant  humore,  siocabit, 

EPISTOLA  GXXVIIL 

(C)    AD    DOMINUM    REGEM. 

Domino  glorioso  regi  Carolo  sincere  fidelisLupus. 

Dudum((l)in  urbe  Biturigum  qussistisdeprflBdes- 
tinationeet  libero  arbitrio  ac  redemptionesanguinis 
Ghristi  qnid  sentirem;  et  ego  que  in  divinis  litteris 
didiceram  et  in  maximis  auctoribus  185invene- 
ram  vestrs  miyestati  strictim  aperui.  Et  quoniam 

(a)  Ad  Odon.  prxsulem  Bellovacensem  in  Belgica 
secunda.  De  eo  multa  mentio  in  synodis  et  scripto- 
ribas  illius  svi.Fuerat  autem  antc  abbas  Gorbeien- 
sis,  ut  ad  epistolam  111  dictum  est. 

(6)  Ve  exolutim.  In  manuscripto  erat,  mexolutim 
ferrel;  quod  ita  legendum  arbitratus  sum,fn^  exo- 
lulitn  ferret,  id  est,eumequum  de  quo  dubitari  non 
posset  quin  me  facile  ferre  posset.  Exolutimf  pro 
exolute,  id  est  indubie. 

(c)Hanc  epistolam^itemque  sequentem,edidit  Ja- 
oobus  Sirmondus,  Societatis  Jesu  clarissimum  lu- 
men,in  calce  libri  de  tribus  Quaestionibus,  ubi  cen- 
set  eas  esse  Lupi  Ferrariensis.  Edita  porro  antea 
fnerant  in  Belgio  a  Donato  Gandido,  cum  descripta 
ex  veteri  codice  fuissent  opera  Antonii  Grimberti, 
monachi  Elnonensis.  Titulus  autem  istius  epistols 
in  editione  Sirmondi  ila  habet :  Servati  Lupi  ad 
Carolum  regem.  In  editione  vero  Belgica  :  Ejusdem 
Lum  Servati  ad  Dominum  regem.  Nos  vero,  cum  in-  r\ 
telligeremus  editionem  Belgicam  propius  accedere 
adrationem  scribendi  illius  aetatis,  adeoque  Lupi, 
tituluni  huic  epistols  fecimus,  Ad  dominum  regem. 
Gsteruin  epistolas  illas  addi  voluimus  in  11  ne  epis- 
:.tolaru^*^veIut  in  suo.Dubitari  enim  non  potest  quin 
sint  Liipi,  abbatis  Ferrariensis. 

{d)  In  urbeBiturigum.  Assentior  clarissimo  praesidi 
Mauguino,  qui  tum  hec  oontigisse  putat,  cum  Ga- 
•^08  Calvu8,po8t  captam  Tolosam,ad  urbem  Bitu- 
rigum  accessit  anno  849  mense  Decembri,  ut  tra- 
dit  auctor  Chronici  Fontanellensis.  Aberat  ab  ea 
nrbe  Lupus  itinere  tantum  unius  aut  alterius  diei. 
Itaque  quoniam  facilis  erat  accessus  ad  regem,  iliuc 
accessit,  Carolue  vero  post  solemnem  exceptionem, 
utLupi  yerbis  utar,  qusesivit  haud  dubie  ab  eo 
quid  novi  ferret.  Ille  vero  habitam  synodum  dis- 
seruit  in  causa  Britonum;  tum,  excitatas  graves 


(e)  aliter  videtur  quibusdam,qai  me  putantde  Deo 
non  pie  iideliterque  sentire,  ipso  Deo,  cui  ab  intelli- 
gibili  ffltate  plurimum  conflsus  sum,sen8um  et  sty- 
lum  meum  regente,memoratas  qu9Bstiones,quas  au- 
dacter  multi  ventilant,  intelligenter  paucl  capiunt, 
breviter,  veraciter  perspicueque  dissolvam.  Neque 
enim  longa  disputatione  vos  tenere  debeo  aut  in  ali- 
quo  fallcrc  aut  obscuritatibus  retardare,cum  vestras 
occupationes  in  disponenda  republica  non  ignorem, 
vobisque  post  Deum  (/)  fidem  debeam  singularem. 
Deus  Adam  rectum  condidit,  ut  sancta  Scriptura 
docet,et  originaliter  in  eo  nos  omnes  rectos  creavit. 
Hic  parens  humani  generis,  rectitudinem  deserens 
naturalem^  nullo  cogente  peccavit  tam  granditer  ut 
et  se  ipsum  perderet  et  in  se  omnes  utroque  sexu 
natos  condemnaret.  Deus  ergo  fecit  excellenter  bo- 
nam  hominis  naturam,sed  eamdem  ipse  homo  vitia- 
vit  miserabiliter  per  spontaneam  culpam.  Denique 
fuit  Adam,ut  ait  beatus  Ambrosius,et  in  eo  fuimus 
omnes.Periiit  Adam,et  in  illo  omnes  perierunt.Lau- 
demus  igitur  Dei  opificium.  et  cognoscamus  culpae 
nostr»  nihil  aliud  deberi  nisi  supplicium.SedDeus, 
cui  prsterita^praesentia  et  futura  aeque  preesto  sunt 
(ipse  est  enim  qui  est,  nec  scientiae  illius  accedit 
aliquid  aut  decedit),  cum  sciret  in  Adam  massam 
totius  humani  generis  peccato  corrumpendam,non 
abstinuit  ab  ea  bonum  suse  creationisybene  usurus 
etiam  malis,et  ante  constitutionem  mundi  elegitex 
ea  quos  a  debita  pcena  per  gratiam  liberaret,  ut  ait 
Apostolus  :  tM  Sicut  elegit  nos  in  ipso  ante  mundi 
constitutionem  (Ephes.  i)^cseteros  autem,quibu8  non 

controversias  de  liberoarbitrio,depr«de8tinatione, 
deque  sanguine  Ghristi.Quippe  nonnuUi  aiebantli- 
berum  arbitrium  sic  homini  redditum  perChristum, 
ut  nihil  tamen  homo  vi  liberi  arbitrii  possit  absque 
gratia  Christi ;  quosdam  ab  aetcrno  praedestinatos 
esse  ad  gloriam,  alios  autem  ad  poenam,  ita  ut  id 
quod  Deus  se  praescierat  esse  judicando  facturum^ 
haud  dubie  eventurum  sit.  Tertio,sanguinem  Ghristi 
pro  Qdelibus  tantum  esse  fusum,  non  autem  pro 
infidelibus.  Quarto,  ncminem  salvari  nisi  per  Ghri- 
stum,omnes  autem  salvari  quocunque  ipse  voluerit, 
ac  per  hoc  quicunque  non  salvantur,  penitus  non 
essevoluntatis  illiusutsalventur.Addidit  haud  dubie 
Lupus,  ex  ea  occasione  in  partes  distrahi  ingenia 
hominum  eruditorum  Erat  Garolus  taliumcuriosus. 
Itaque  ex  Lupo  quaesivit  quaenam  ipsius  in  his  quae- 
stionibus  esset  opinio.  Usus  est  Lupus  facilitate  Oa- 
roli;  librumqueea  de  causatum  8crlp8it,anno  nimi- 
rum  849,ut  ipsc  testatur  in  initio  ipsius  libri.Sed  is 
liber  adversus  illum  concitavit  odium  plurimorum, 
qui  ex  eo  collcgerunt  et  in  vulgus  sparseruntLupum 
ae  Deo  non  pie  fideliterque  sentire^  et  ostentandae 
eruditionis  causa  reced^re  a  receptis  opinionibus. 
Ea  de  causa  epistolam  istam,  quae  est  apologetica 
et  veiut  epitome  quaedam  librl  detribusQuaestioni- 
bus,  ad  Glaroium  scripsit  anno  sequenti. 

(e)  Atiter  vid.  quibusd.  Hincmaro  nimirum  Rhe- 
mensi,  Pardulo  Laudunensi,  atque  fortean  aliis  ut 
recte  existimat  idem  Mauguinus. 

(P  Fidem  debeam.  Recte  ex  hoc  locq  collegit 
idem  vir  clarissimus  hanc  epistolam  fuisse  scri- 
ptam  a  Lupo  Ferrariensi  :  qui  ea  de  causa  fldem 
singularem  Garolo  debebat,  quod  monaaterium 
Ferraricnse  situm  esset  in  regno  Garoli,  cui  idcn^ 
monasterium  muncra  militiamque  debebat^ 


603 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


601 


hanc  gratiam  misericordia  impendit,iQ  damnatione  A  mus,  bcne  expendens  verba  ApoBtoll :  Quid  kabes 


quam  ipsi  peccando  meruerantjustojudicioderell- 
quit :  et  hoc  modo,  ut  docct  Apostolus  :  Cujus  vult 
miseretury  et  quem  vult  indurat  {Rom.  ix).  Miseretur 
eorum  quos  assumit  per  gratiam^ndurat  illos  quos 
per  eamdem  gratiam  non  emollit,  sed  quamvis  oc- 
cullOjjusto  tamen  judicio  derelinquit.  Hi  ergo  quo- 
rum  miseretur  praedeslinati  sunt  ad  gloriam  secun- 
dum  illud  Apostoli  :  Qtios  prxscivit  et  prtedestitmvit 
{Rom.  i),et  appcllantur  vasa  in  honorem.  Hi  debcnt 
Oeo  totum  quod  sunt  ct  quod  habent;  siquidcm 
ejus  bonitate  facti  sunt,  cum  non  essent;  ejus  beni- 
gnitatc  salvaLi  bunt,  cum  perditi  essent.  llli  vero 
quos  induratyhoc  est  non  emonit,qui  in  damnationo 
relinquuntur,  quam  originaliter  vel  actualiter  mc- 


qtwd  non  accepistiJ  quid  gloriaris  quasi  non  accepe- 
ris?[l  Cor,  iv)statuit  in  nullo  gloriandum,quandono- 
strum  nihil  sit  (a).  Unde  bona  quoque  voluntasprs- 
paratur  a  Domino,  ut  memoratus  Apostolus  docet. 
Deus  cst  qui  operatur  in  nobis  et  velle  et  perficere 
opus  bonx  188  voluntatis;  propterquod  subjun- 
git,  et  per/iccre  pro  bona  voluntate  {Phitip.  ii).  Ipsam 
ctiam  bonam  cogitationem  aDeo  nobis  esse  doctor 
gentium  manifestans,  Non  quasi  suflicientes  simui^ 
inquit,  cogitare  aliquid  a  nobis^  quasi  ex  nobis,  sed 
sufficientia  nostra  ex  Deo  est  (//  Cor.  iii).  Dei  gratia 
nospraevenit,propter  quod  scriptum  est :  Deus  meuSj 
miscricordia  ejus  prxveniet  me  (Psal.  lviii,  ut  bona 
velimus  ct  inchoemus.  Dei  gratia  nos  subsequitur, 


ruerunt,dicuntur  vasa  in  contumcliam,  pcrfccta  vcl  |^  ut  scriptum  est,  et  miserieordia  tua  subsequetur  me 


apta  in  interitum.Hi  quod  creantur,Dci  donum  cst : 
quod  puniuntur,  malum  ipsorum.  Hos  beatus  Augu- 
stinus  in  multis  libris  et  in  eo  qucm  fecit  ultimum 
non  dubitat  dicere  prsdestinatos  ad  pcenam,  non 
intelligensfatalemperditorum  necessitatem,sed  im- 
mutabilemreiictorum  desertioncm.  Lcgebatenim  de 
Dco  :  Si  coneluserit  hominemy  nullus  est  qui  apcriat 
{Job.  xii) ;  itemque  :  Considera  opcra  Dci,quodnemo 
possit  corrigere  quejn  itle  despe.verit  [Eccli.  ii),  illud 
etiam  :  Dimisi  eos  secundum  desideria  cordis  eorum, 
ihunt  in  adinventionibus  suis  {Psal.  lxxx).  Et,  ut 
opinor,dirigebat  eum  in  hunc  sensum  illud  maximo 
testimonium  de  Deo  qui  fecit  quae  futura  sunt.  Cui 
et  dicitur  :  Reddes  unicuique  seeundum  opera  sua 
{Psal.  Lxi).Quod  nimirum  facturus  est  omnibus,nisi 


{Psai.  xxii),  ne  frustra  velimus  et  cceperimus.  Hec 
principaliter  Dei  sunt^ut  prasmissia  testimoniis  cla- 
ruit,  ct  consequenter  nostro,  quia  voluntate  anobis 
Ount.  Et  scriplum  est :  Domine^pacem  da  nobistomnia 
enim  opera  noslra  operatus  es  nobis  {Isa.  xxvi).  Rea- 
tus  quidem  peccati  in  baptismate  solvitur,  sed  cod* 
flictusejus  propter  excrcendam  fidem  servatur,ita 
ut  adjutorio  Dei  semper  et  comprimendis  viliis  ct 
obtinendis  virtutibus  cgcamus.  Hoc  et  unusquisque 
Deo  pie  militans  in  semetipso  sentit,  et  Apostolus, 
jam  Christi  sacramentum  consecutus,sic  bumiliter 
confitetur  :  Condelector  legi  Dei  secundum  interiorem 
hominem.  Video  autem  aliam  tegem  in  membris  meis 
repugnantem  legi  mentis  meae  et  captivum  me  ducen- 
tem  in  tege  peccati^quse  est  m  membrismeis  {Rom.w\)> 


quosfeceritl87  beatos  rcmittendo  iniquitates  eo- ^  De  libcro  arbitrio  concorditer  ita  senserunt  qui 


rum  et  tcgendo  peccata.  Qui  gratiam  ip&ius  Dei  sum- 
mis  efferentes  prsconiis  dicere  possunt,non  secun- 
dum  peccata  nostra  fecit  nobis,  ncque  secundum 
iniquitates  nostras  rctribuit  nobis.Consentiunt  Au- 
gustino  verbis  aliisHieronymus  et  Gregorius,eodem 
autem  vero  Beda  et  Isidorus.Quod  ex  ipsis  aucto- 
ribus,  si  vestrsB  placuerit  celsitudini,  facile  potero 
demonstrare. 

Liberum  sanc  arbitrium  in  bono  quod  contempsit 
primus  homo  peccansperdiditjinmalo  autem  quod 
elegit  retinuit.  Quemadmodum  vero,  si  velit  quis, 
vel  subtrahendo  sibi  cibum  se  potest  perimere, 
pcremptum  autem  non  potest  vivificarc,  ita  potuit 
homo  voluntate  delinquens  usum  in  bonoliberi  arbi- 


cunquc  mentem  divinorum  eloquiorum  probabiliter 
perceperunt. 

Postremo  quos  redemerit  Dominus  sanguine  suo 
evangelica  lectione  coliigitur  apud  Matthsum :  fii- 
bite,  inquit  Dominus,  ex  hoc  omnes^hic  est  enim  san- 
guis  meus  novi  testamenti.qui pro  multis  effundetnr  in 
remissionem  peccatorum  {Hlatth.  xxvi).  Apud  Mar- 
cum  :  Hic  cst  sanguis  mcus  Novi  Testamenti^  1§9  qui 
pro  multis  effundetur  fl/arc.  xiv).Apud  Lucamvero: 
Hic  estcalLx  Novum  Testamentum  in  sanguine  meOj 
qui  pro  vobis  fundetur  {Luc.  xxii).  Duo  ergo  evangc- 
listcB  ponunt  pro  multis,  unus  pro  vobis,  quia  et 
discipuli  multis  annumerantur,  nuUus  pro  omni- 
bus:Et  ne  id  ergo  temcre  scrutatus  oxistimer,  san- 


tni  perdere,  sed  id, etiam  si  velit,non  potcst  suis  vi-  D  ctus  Ilieronymus,  explanans  locum  Evangelii :  Sicut 

ribus  resumero.Non  eritigitur  in  bonoliberumilli 

arbitrium,  nisi  fuerit  divina  gratia  libcratum.  Do- 

minus  Jesus  sciebat,  ut  scriptum  est,  quid  esset  in 

homine  {Joan.  ii),  id  salubriter  aperiens,  Sine  me, 

inquit,  nihii  potestis  facere  [Joan.  xv),  nihil  scilicet 

boni.  Nam  ipsc  mali  auctor  et  coopcrator  essenon 

potest,  qui,  ut  Joannes  ait  Baptista  :  Agnus  Dei  est, 

qui  tollitpeccata  mundi  {Joan.  i),et  quae  scilicet  facta 

sunt,  ct  ne  fiant.  Item  alibi  Dominus  :  Si  vos  Filius 

liberaverity  tunc  vcre  liberi  eritis  {Joan.  viii).  Sanctus 

Cyprianu8,martyr  gloriosissimus  et  doctor  suavissi- 


Ftlius  hominis  nan  venil  minisirari^  sed  ministrare, 
et  dare  animam  suam  redemptionem  pro  multis  {Mattii* 
vii),  quando,  inquit,  formam  servi  accepit,  ut  pro 
mundo  sanguiuem  funderet,  et  non  dixit  dare  ani* 
mam  suam  redemptionem  pro  omoibus,  scd  pro 
multis,  id  est,  pro  his  qui  credere  voiuerint.'  Qua 
expositione  juxta  fidem  catholicam  docuit  solos 
fideles  esse  intelligendos,  sive  in  gratia  permansu- 
ros,sive  ab  ea  suo  vitio  recessuros.  Item  beatus 
Augustinus  aperiens  populo  sententiam  Evangtiii : 
Vos  non  creditis,   quia  non  estis  ex  ovibus  meis 


(a)  Cypr.,  lib.  m  Testim.  ad  Quirinum,  c.  4. 


605 


EPISTOLiE. 


606 


(Joan.  i):  Quomodo,  ait,  istis  dixit,  non  estis  ex  A. 
ovibus  meiSf  quia  videbat  eos  ad  sempiternum  inte- 
ritum  praBdestinatos^non  ad  vitam  «ternam  suis  an- 
guinis  pretio  comparatos.  His  tam  claris  luminibus 
doctrinam  suam  evangelico  sensu  roborantibus  qui 
audeant  contradicere  nisi  qui  erubescunt  sine  lumi- 
nibuB  apparere  ?  Ut  pace  tamen  et  reverentia  tanti 
viri  dictum  sit,  hunc  intellectum  evangelico  fonte 
manantem  non  videns  Joannes  Gonstantinopolitanus 
episcopus,  cum  exponeret  illud  Apostoli,  qualiter 
gratia  Dei  pro  omnibus  gustaverit  mortem :  Non  pro 
fideiibus  tantum,  inquit,  sed  pro  mundo  universo; 
et  ipse  quidemproomnibusmortuusest.  Quidautem 
sinon  omnes  credunt?  IUe  quod  suum  erat  implevit. 
Verum  cur  hoc  senserit,  nullo  divino  100  testimo- 
nio  comprobavit.  Quod  si  quis  excellcntiffi  culminis  n 
vestri  ostendit  aut  ostenderit  (a)  Faustum  quemdam 
de  his  longe  diversa  scribentem,  ne  acquieveritis 
erranti :  quoniam  docet(6)Grela8iuscum  septuaginta 
episcopisviris  eruditissimisqui  scriptoresessent  vel 
non  essent  recipiendi :  statuens  primo  commenda- 
tionem  Augustini  et  singulares  laudes  Hieronymi, 
memorati  Fausti  scripta  his  verbis  exauctoravit : 
Optucula  Fausti  Regensis  Galli  apocrypha,  Hanc 
fidem^  quam  expressi  in  supradictis  quasstionibus, 
tenueruntEccIesiae  catholicffi  invictissimi  defensores. 
Hanc  ego  minimus  omnium  custodio,  hanc  volenti- 
bus  absque  invidi^  ostendo ;  nolentibus  meae  medio- 
critatis  conscius  non  ingero.  Nec,  ut  quidam  suspi- 
cari  se  simulant,  inaniter,  hoc  est^  vanae  gloriae  stu- 
dio  cupio  innotescere,  cum  terreatme  plurimum  illa 
de  Scribis  et  Pharisaeis  Domini  sententia :  Omnia  C 
opera  stia  faciunt  ut  videantur  ab  hominibus  (Malth. 
xxiii)  ;  et  de  hypocritis :  Amen  dico  vobis,  receperunt 
mercedem  suam  (Matth,  vi).  Sed  asserendae  veritatis 
intuitu  quod  in  divinis  auctoritatibus  earumque  sen- 
sum  sequentibus  praecellentissimis  auctoribus  Dco 
inspirante  deprehendi  quserentibus  absque  conten- 
tione  manifedto.  Vestrce  igitur  opinatissimae  pruden- 
tiae  si  jam  satisfactum  est,  gaudeo.  Sint  autem,  vel 
nunc,  vel  cum  Deus  noster  optalam  vobis  quietem 
contulerit,  propter  alia  etiam  negotia  ecclesiastica, 
evocatis  ad  conventum  doctioribus  quibusque,  rec- 
tene,  perperamve  sentiam,  subtilior  plurium  tracta- 
lus  poterit  invenire.  Sic  Deus  vos,  opto  et  oro,  diu 
feliciierque  faciat  regnare,  ut  secum  vos  in  aetemum 
regnare  concedat.  q 


112. 


a)  Faustum  quemdam,  Vide  notas  ad  epistolam 


{b)  G^totti5cum5epfua^tNto.  Eamdcmauctoritalem 
iisdem  ferme  verbis  profert  hic  noater  Lupus  in  fine 
Gollectanei  de  tribus  Quaestionibus.  Sane  decretum 
hoc  de  iibris  canonicis  et  apocryphis  tribuitur  vulgo 
pap«  Gelasio.  In  veteri  tamcn  codice  ms.  cathedra- 
lis  ecclesiae  Urgellensis,  in  quo  continetur  sincera 
Isidori  collectio,  idem  decretum  tribuitur  Hormisdae 
pontifici  Romano,  qui  non  multopost  Gelasium  flo- 
ruit.  Bed  et  olim  beneficio  clariss.  viri  domni  Lucae 
Dacherii,  monachi  Benedictini,  vidi  vetustissimum 
codicem  ms.  Collectionis  Dionysianae  in  quo  scriptum 


fOf  WEPISTOLACXXIX. 

AD   HINGMARUM. 

Reverentissimo  praesuli  Hincmaro  Lupus  perpe- 
tuam  in  Domino  salutem. 

Scrutanti  mihi  diu  multumquedepraedestinatione, 
(le  qua  in  pace,  in  qua  vocati  sumus  a  Deo,  qusri- 
mus  et  deiiberamus,  quid  probabiliter  esset  sentien- 
dum,  neillud  Apostoli,  quospraescivit  ctpraedestinavit 
{Rom  viii),  pateat ;  illud  vero,  vasa  irse  perfectay 
sive  paratay  sive  apta  in  interitum  [Rom.  ix);  et  illud 
quod  divinitus  alibi  scribitur,  nescit  homo  utrum 
amore  an  odio  dignus  sit  [Eccle,  ix),  itemque,  Consi- 
dera  opera  Dei^  quod  nemo  possit  corrigere  quem  itle 
despexerit  {Eccti.  vii),  et  similia  passim  in  divinis 
reperta  eloquiis,  dignum  non  habeant  exitum,  hasc 
verissima  videtur  sententia,  ut  praedestinatio  sit  in 
bonis,juxtainteIIectum  doctissimi  Augustini,gratiaB 
praeparatio,  praedestinatio  autemin  malis,  secundum 
nostram  capacitatem,  gratiae  subtractio.  De  quibus 
idem  certissimus  auctor  ita  scribit:  Quibus  non  vult 
subvenire  non  subvenit,  de  quibus  in  sua  pra^desti- 
natione  aiiud  judicavit,  iia  tamen  ut  in  utrisque 
creator  aequissimus  inveniatur,  dum  et  illis  gratiam 
misericordia  impertitur,  et  istis  eamdem  gratiam, 
quanquamocculto,juslotamen  judicio  non  largitur. 
Dumquein  Adam  omnes  recti  creati  sumus,  etliber- 
tatem  arbitrii  absque  ullius  diificultatis  impedimento 
et  interpellatione  accepimus,  sponteautem  peccante 
Adam,  in  quo,  ut  Apostolus  testis  est,  omnes  pecca- 
verunt  (Rom.  v),  omnes,  ex  eo  duntaxat  utroque 
f  09  sexu  progeniti,  conditionis  dignitatem  amisi- 
mus,  et  posnam  peccati,  hocestconcupiscentiam,  et 
mortem,  non  animae  solum,  verum  etiam  corporis 
merito  nostro .  incurrimus.  Hinc  cst  quod  qualis 
Adam  a  Deo  creatus  est  non  nascimur,  sed  origina- 
liter  peccatores,  damnatique  poena  peccati :  quo- 
rum  alterum  fecit  spontanea  culpa  nostri  primi  pa- 
rentis,  alterum  culpam  puniens  tremenda  severitas 
justissimi  judicis.  Cum  ergo  communiter  omnes 
damnati  simus  cujus  nostrum  vult  Deus  miseretur, 
et  quem  vult  indurat,  hoc  est,  in  propria  duritia 
derelinquit,  Miseretur  magna  bonitate^  indurat  nulla 
iniquitate.  Sic  itaquehosquosinduratpraedestinat, 
non  ad  supplicium  impellendo,  sed  a  peccato  quod 
meretursupplicium  non  retrahendo;  quemadmodum 
induravit  cor  Pharaonis,  non  ad  culpam  urgendo, 
sed  gratia  emoUitum  a  culpa  non  revocando.  Sic 
recte  possumus  dicere^  induci  a  Deo  in  tenlationem 

erat  decretum  hoc  a  Damaso  papa,  diu  videlicet  ante 
Gelasii  tempora,  editum  fuisse.  Unde  fortassis  elici 

f^ossit  Damasium  primum  omnium  de  hujuscemodi 
ibrispublice  statuisse,  deindevero  Gelas^um  Damasi 
dccretum  renovasse,  illudque  auxisse  eorumaucto- 
rum  nominibus  qui  post  Damasum  vixere.  Quod  idem 
de  Hormisda  qunque  dici  potest.  Vide  clarissimum 
virum  Joannem  Pearson,  episcopum  Carrensem,  in 
vindiciis  epistolarum  S.  Ignatii. 

(c)  Hanc  epistolam  clar.  prapses  Mauguinusexisti- 
mat  a  Lupo  scriptam  anno  849,  ad  consultationem 
Hincmari,  qui  Ratramni,  Corbeiensis  monachi,  cen- 
suram  passus,  sententiam  Lupi  exquisiverit. 


607 


B,  S.  LUPI  ABBATIB  PERRARIENSIS. 


m 


qui  non  exaudiuntur,  orantes:  Et  ne  nos  inducasin  A  C[uod  elegit,  utdc  malo  bene  operante  Deoclaresce- 


tentationem;  non  quod  ipse  inducat  in  malorum  ten- 
tationem,  quod  utique,  ut  alibi  docetur,  intenta- 
tor  malorum  est  (Jac,  i),  sed  quodam  locutionis  ge- 
nere  inducere  dicitur  cum  judicio  desertos  patitur 
in  tentationem  induci,  quos  a  tentationo  gratia  non 
educit.  Nemo  tamen  opiiietur  autjustisautinjustis 
reprobis  praidcstinationis  veritate  fatalem  necessi- 
tatem  induci,  cum  in  utrisque  suspicionem  necessi- 
tatis  libertas  excludat  voluntatis.  Siquidem  electi 
accipientes  a  Dpo  et  velle  et  perficere  libenter  agunt 
unde  sorr.piternr  iii  praemium  consequantur;  perversi 
autem  deserti  ab  eodem  Deo,  non  inviti,  sed  etipsi 
libenter  agunt  unde  in  sBternum  mcrito  puniantur. 
19S  Quis  vero  nisi,  ut  mitius  loquar,  tardus  sit, 
ibi  asserat  necessitatem  ubi  videat  regnare  volunta-  j. 
tem  vel  adjutam  misericordia  vel  desertam  divino 
judicio  ?  Bonorum  ergo  voluntatem  sic  divina  com- 
mendant  eloqu>a  :  Beatus  vir  qui  timet  Dominum,  in 
mandatis  ejus  volet  nimis  (PsaL  iii).  Porro  malorum 
voluntatem  talem  insinuant :  Noluit  intelUgere  ut 
bene  ageret,  iniquitatem  meditatus  est  in  corde  suo : 
astitit  omni  vix  mn  bonas,  malitiam  autefn  non  odi- 
vit  {PsaL  xxxv).  Permissus  est  ergo  injustus  agere 

(a)  Pardulo,  Episcopo  Laudunensi. 

\b)  HaBc  epistola  scnpta  fuit  a  Lupo  nomine  Weni- 
lonis,  arcbiepiscopi  Senonensis  et  sufTraganeorum 
ejus.  Ceterum  eam  non  esse  integram  patet  ex  ea 
quam  ad  illos  scripsit  papa  Nicolaus,  quae  a  claris- 
simo  viro  Joanne  Gordesio,  canonico  Lemovicensi, 
primum  editaestin  appendice  epistolarumHincmari, 
dein  vero  a  R.  jP.  Sirmondo  in  tom.  III  Goncilio- 
rum  Galliae.  Scribendffi  porro  istius  epistoiae  Lupinse  C 
bffic  causa  fuit. 

Herimannus,  episcopus  Nivernensis,  utin  svnodo 
apud  Suessionem  habita  anno  853;  mense  Aprili, 
conquestus  est  Wenilo,  adeo  dubiae  sanitatis  erat,  et 
tam  gravi  capitis  dolore  laborabat,  ut  in  amentiam 
quodammodo  videretur  prolapsus,  adeoque  episco- 
pale  collegium  moribus  suis  dchonestaret. «  mjun- 
ctum  est  metropolitano,  »  Weniloni  nimirum,  «  ut 
adjunotis  secum  aliquotepiscopis  ad  oppidum  Niver- 
Qense  accederet,  et  omnia  ibi  negotia  ecclesiastica 
sapienter  componeret.  Ipsum  vero  coepiscopum 
suum  Herimannum  apud  urbem  Senonum  secum 
haberet ;  donec  ©stivum  tempus,  quod  valde  con- 
trarium  infirmitati  illius  referebatur,  pertransiret : 
et  sic  Domino  annuente  abstinentia  competen  ti  assue- 
tum,  episcopali  gravitate  instructum,  apostolicis 
moribus  informatum  clerus  et  populus  eum  ad  se- 
dera  propriam  utiliter  favcnte  Dci  gratia  rcvocaret. » 
Transacta  ferme  ffistate,  Herimannus,  qui  Caroli  re-  D 
gis  studiis  haud  dubie  attoliebatur,  visus  cst  ad 
bonam  frugcm  rediisse.  Quamob  rem  episcopi  apud 
Vermeriam  palatium  congregati  sequenti  mense  Au- 
gusto  Herimannum  «  su<b  ditioni  et  potestati  atquo 
episcopali  custodi®  duaequc  Ecclesiae  gubernationi  » 
restituerunt.  Post  aliquot  exinde  annos  Nicolaus 
papa  locatus  est  in  sede  Petri.  Hcrimannus  interim 
revolutus  ad  errores  suos,  Wenilonis  animum  in  se 
concitavit.  Et  quia  Hcrimannus  Caroli  gratia  fove- 
batur,  adeoque  facile  nonerat  eniscopis  hunc  virum 
dejicere  e  cathedra  Nivernensi,WeniIo,  ut  eum  for- 
tiusopprimerct,  suo  suifraganeorumque  nomine  au- 
ctoritatem  Romani  pontiticis  imploravit,  gnarus 
videlicet  temporum  suorum.  Hanc  occasionem  avidc 
arripuit  Nicolaus  papa,  laudataque  magniQce  Wcnl- 
lonissufiraganeorumque  ejus  pictateacreverentiain 
sedem  apostolicam,   exemplum  in  futurum  ex  ea 


ret  quid  esse  inter  servientem  ei  et  non  servientem, 
et  salvati  quantas  habere  et  agere  deberent  ipsi  Deo 
gratias  agnoscerent,  dumeamdem  habentes  damna- 
tioni6causam,in  isto  aspiccrent  quodliberatorisgra- 
tia  evasissent.  Hsec  assertio  voluntatis  ne  in  recens 
quidem  natis  locum  non  habet.  Namaut  perceptaba* 
ptismatis  gratiasideccdunt,  voluntate  Dei  salvantur, 
auteademgratiaejusdemDeijudiciofraudatijhaeredi- 
tarii  peccati  merito  paternacommissi  voluntatedam- 
nantur.  Ego  quodsentiosimplicitervobisaperui.  Vos 
vicissim,  si  in  aliquo  diversi  estis,  ne  gravemini  re- 
serare.  Simile  et  (a)  Pardulo  nostro  direxi.  Cupio  vob 
valere  feliciter, 

194  EPISTOLA  CXXX  (6j. 

AD   NICOLAUM   PAPAM. 

Ex  parte  Guenilonis  et  suffraganecrum  ejus. 
Suggerimus  mansuetissimae  paternitaii  vestr»  in 
nostra  {c)  dioBcesi,  in  oppidoquod  Nevernum  dicitur, 
esse  quemdam  episcopali  officio  prasditum  nomine 
H.  qui  frequenter  admonitus,  et  diu  expectatus  ut 
revalescerety  implere  non  sufilcit  ipsum  oCQcium 
mentenon  integra.  Diciturautem  [d)  Melchiadespapa 

occasione  statui  posse  intellexit.  Atque  ut  cautius 
ageret,  eam  causam  ad  se  traxit,  eo  colore  oussito 
quod  nemo  absens  et  inauditus  condemnandus  est, 
prssertim  ab  eo  judice  qui  sit  prorsus  ignarus  cri- 
minis.  Wenilo  enim  de  excessibus  Herimanni  nihii 
speciatim  rescripserat,  sed  in  aversione ;  frequen- 
ter  videlicetadmonitum,  et  diu  exspectatum  ut  re- 
valesceret,  haud  tamen  emendatum  esse,  adeoque 
episcopale  oflicium  implere  non  posse.  itaque  inter- 
locutus  est  Nicolaus  anquirenaum  esse  de  culpis 
accusati.  Quid  autem  postea  actum^sit,  mihi  com- 
pertum  non  est.  Fortassis  objurgatus  Wenilo  ab  epi- 
scopis  Gallicanis,  quos  non  obscure  perstringit  Ni- 
colaus  ad  Wenilonem  scribens,  tanquam  parum  de- 
ferentes  auctoritati  episcopi  Roniani^  adeoquecau- 
sas  episcoporum  in  provinciissuisjuresuodefiQire 
prajsumcntes,  objurgatus,  inquam,  Wenilo,  tom  a 
rege  quoque  fortean  mcrepitus,  quod  se  inscio  Ro- 
manum  papam  implorasset  adversus  episoopum 
Gallicanum,  accusationem  omisit. 

(c)  Dioscesi.  Id  est  provincia,  ut  monuimus  ad  epi- 
stolam84.Nivernensisquippeepiscopussuffragancus 

est  archiepiscopi  Senonensis.  Sic  Ivo  Carnotensis 
in  epistola  61  scribens  ad  Hugonem  archiepisGopum 
Lugdunensem,  ait :  «  Verum  dc  eo  quod  consecra- 
tionem  Nivernensis  electi  ad  nostram  dioDcesim  per- 
tinentem,  Augustuduni  facere  disposuistis.  » 

(d)  Melchiades  papa,  Hoc  Melchiadis  decretiun 
exstat  in  epistola  ejus  ad  episcopos  Hispanieoses : 
«  Episcopos,  inquit,  nolite  judicare,  nolitecondem- 
nare  absque  seois  hujus  auctoritate.  Quod  si  feceri- 
tis,  irrita  erunt  vestra  judicia,  et  vos  condemnabi- 
mini  .Hoc  enim  pri  vilegiumhuic  sancUe  sedis  a  tempo- 
ribus  apostolorum  statutum  est  servari,quod  illsesum 

manet  usque  in  hodiernum  diem.  »  Qaud  dubie 
episcoporumjudicia  Romano  pontificireservata  esse 
constitisset,  si  auctoritas  istius  epistols  valuisset. 
Sed  quoniam  illa  tum  primum  per  eas  tempestates 
emerserat  (diu  videlicet  recondita  apud  Hispanias, 
donec  RicuHus  episcopus  Moguntinus,  ^ui  sub 
Carolo  Magno  floruit,  illinc  in  Gallias  attulit  Isidon 
Collcctionem),  de  novitate  periclitari  prorsus  vide- 
batur ;  praesertim  cum  episcopi  Gallicani,  qui  Colle- 
ctionem  illam  admittere  recusabant,  publice  excipe- 
rent  epistolas  illas  veterum  prffisulum  Romanorum 


600 


EPlSTOLiC. 


610 


decrevisae  ne  quis  unquam  pontifex  aine  consensu  A  mur,  aut  sicut  sanctus  (^)Gelasiu8  docet.  removcn* 


papsB  Romani  deponeretur.  Unde  supplicamus  ut 
statuta  illius  integra,sicutpene8voshabenturynobis 
dirigere  dignemini ;  uthinc  dictis  ipsius  conflrmati, 
aut  sicut  beatus  Gregorius  doctor  fecit  (a)  Arimi- 
nensi  episcopo  incommodo  simili  laborante  sequa- 

ab  Isidoro  prolatas,  nullius  osse  auctoritatis,  co 
quod  in  Codice  Ganonum  non  exstarent.  Itaque 
Wenilo,  qui  auctoritatem  suam  externa  potentia 
adjvandam  esse  intelligebat,id  haud  dubie  summo- 
pere  optabat  ut  modus  tandem  aliauis  reperiretur 
quo  liberum  non  esse  episcopis  Gallicanis  rejicere 
auctoritatem  epistolae  Alelchiadicee.Verum  quoniam 
id  negotium  dexteritate  quadam  tractandum  erat, 
ne  causae  irarum  subministrarentur  collegis  suis, 
sic  temperandum  esse  censuit  actum  suum,ut  licet 
dubitare  maxime  videretur  de  veritate  illius  epi- 
stol®,  materiam  tamen  episcopo  Homano  praBberct 
ad  se  trahendi  iudicia  episcoporum.  Igitur  ut  om- 
nem  obtrectandi  materiam  ca^piscopis  suis  adime- 
ret,  consulendum  esse  censuit  armarium  Romanas 
aediSfOrandumque  Nioolaum  papam»  tum  huic  sedi 
praesidentem,  ut  exemplum  authenticum  cpistols 
iUius  Melchiadicae  ex  illo  armario  depromplum  ad 
sc  mittere  dignaretur.  c  Unde  supplicamu8,inquit, 
ut  statuta  iliius  intcgra,  sicut  penes  vos  habcntur, 
nobis  dirigere  digncmini.  »  iEquissima  prolecto 
erat  postulatio  Wenilonis ;  cum  si  quis  iictam  sus- 
picetur  Romani  cujuspiam  pontificis  cpistolam,rc- 
quirere  eam  debeat  in  Ecclesis  Romanae  chartario, 
ut  monuit  Hieronymus  in  Apologia  adversus  Hufi- 
DBm ;  quod  usurpatum  etiam  est  a  sancto  Bonifacio 
archiepiscopo  Moguntino,  ut  patet  ex  epistola  ejus 
15,  scripta  ad  Nothelmum,archiepiscopum  Gantua- 
rienscm.  Suspicacem  tamen  Nicolai  animum,  ut 
erat  retinendae  auctoritatis  suae  cupidus,  perculit 
intemf>estiva  isthac  et  importuna  postulatio  :  Vide- 
bat  enim  ea  interrogatione  tentari  arcam  domina- 
tionis,  multumque  e  reipublica  peti ;  scire  fortean 
volentibus  episcopis  Galiicanis  quidnam  de  novis 
illis  veterum  pontificum  epistoiis  sentiret  novus 
pontifex  Nicolaus^  et  an  Melchiades  epistolam  ex 
Romans  Ecclesise  armario,  ubi  manilestum  erat 
eam  nonexstare,]^osito  omnipudore  missurusesset. 
Ergo  vir  prudentissimus,  ne  suspicionis  istius  aut 
metus  foret  manifestus,  neve  ea  per  imprudentiam 
rescriberet  per  quse  quam  famam  dchonestaret,  si 
falsns  intelligeretur,  episcopos  Senonenses,  quoad 
hoc,sine  resf^onso  rcliquit ;  postulataque  corum  elu- 
sit  plurima  ipsorum  laudatione,  et  multum  conte- 
statusHerimannum  absentem  et  inauditum  damnari 
non^  debere.  Audacior  tamen  deinde  evasit  religio- 
sissimus  iste  pontifex.  Scribens  enim  aliquot  post 
annis  ad  episcopos  Gallicanos  in  causa  Rothardi, 
episcopi  Sues8ionensi8,non  dubitavit  asserere  san- 
ctam  Romanam  Ecclesiam  penes  se  in  suis  archivis 
recondita  habere  decretalia  istbaec  priscorum  ponti- 
fjcum  constituta.iEtas  deinde  Gregorii  VII  ostendit 
verissimam  esse  TcrtuUiani  observationem :  qui  in 
libro  de  velandis  virginibus  ait,sola  fldei  regulair- 
reformabili  et  immutabili  manente,caeteraconversa- 
tionisetdiscinlinaeadmitterenovitatemcorrectionis. 
Nam  contenderat  Nicoiaus,  et  quidem  ingentibus 
animisy  efDisconum  absentem  damnari  non  posse. 
At  Gregorius  VII  hanc  regulam  constituit,  Qmd  ab- 
sentes  papa  possit  depanere.  Caeterum  neque  inju- 
cundum  neque  inutile  futurum  reor,  si  post  obser- 
vationes  istas,  hanc  Nicolai  ad  Wenilonem  epiato- 
lam^  qu»  plurimum  artis  et  industriae  babet,iecto- 
ribus  proponam  ad  legendum.Itaquevisumeateam 
adjici  debere  in  calce  notamm.  {Fide  inter  Opera 
Nicolai  pAp^,  PalroL  tom.  CXIX). 

(a)  jiriminemiepiscopo.  Exstat  Gregorii  decretum 
istud  lib.  VII,  epist.  49,  ad  Marianumi  episcopum 


dus  sit  mente  percussus.Quo  verum  absque  dubie- 
tate  8ciamus,expetimu3et  exspectamus  vestruni  ju- 
dicium,  ne  in  temeritatis  calumniam  aliquatenus 
incidamus,sed  vestro  instituti  moderaniine,veritatis 
et  rectitudinis  tramitem  nuUutenus  descramus. 

Ravennae.Decernit  autem  utquoniamepiscopus  Ari- 
minensis  tanto  caj^itis  dolore  fatigabatur,ut  ctiam, 
sua  ipsius  confessione,  ad  illius  Ecclesite  regimen 
assurgere  non  posset,  adeoque  successorem  sib- 
dari  postulasset  a  Grogorio  papa  Romano;  Maria- 
nus  eum  qui  elcctus  fuerat  examinet ;  et  si  inventus 
fuerit  idoneuSjCumcumdecretipagina  ad  se  mittat: 
«  Quatenus,inquit,eodem  a  nobis  Ecclesiae  Domino 
disponente,  consecretur  antistes.»Itaque,si  ea  fuis- 
set  episcopi  Ariminensis  pertinacia,  ut  agnoscere 
nollet  infirmitatem  8uam,neque  licentiam  petiisset 

B  recedendi  a  sacro  ministerio,Gregorius  nequaquam 
tentasset  illi,quantumvis  mcntc  capto,superponere 
episcopum.Sed  eo  casu  docet  lib.  xi,  epist.  8,  dan- 
dum  esse  episcopo  mente  capto  et  inutili  coadjuto- 
rem,qui  episcopale  officium  exsequatur^in  iis  vide- 
licet  quae  ad  jurisdictionem  spectanl,ut  hodie  loqui- 
mur  :  qui  si  episcopo  isti  aegroto  superstes  fuerit, 
eim  jH)ssit  loco  succedere.  Itaquc  exemplum  illud 
Arimmensis  episcopi,nulIiusmomentierat  in  causa 
Hcrimanni  cpiscopi  Nivernensis,quem  constat  resti- 
tisse  voluntati  Wenilonis  alium  m  loco  ejus  ordi- 
nare  cupientis.Sequens  aetas  non  dubitavit  quin  ab 
episcopali  oflicio  removendus  sit isqui  ei  oneri  impar 
sit.Narrat  enim  MatthcBus  Parisius  Lanfranco  Can- 
tuariensi  archiepiscopo  in  synodo  Westmonaste- 
riensiresidenti  anno  I075justamdeponendi  episcopi 
causam  visam  fuisse,et  si  is  adeo  idiota  etignarus 
rcrum  sflecularium  esset,  ut  ncque  Gallice  loqui, 
neque  re^  suo  consilium  dare  valeret  in  negotiis 

n  emergentibus,eaquedecausaUlstanum  Wigornien- 
sem  episcopum  decrevisse  deponendum.  Aliter  ta- 
men  Deo  visum  narrat  idem  Parisius.  Neque  hic 
mihi  temperare  possum  quin  conterranei  mei  Inno- 
centii  papae  VI  sapientiam  commemorem  :  qui  anno 
1358  Salvianno  Wormatiensi  episcopo,  et  senio  et 
gravi  corporis  infirmitate  iaboranti,  coadjutorem 
dari  jussit  a  Gerlaco  archiepiscopo  Moguntino,citra 
tamen  futuram  successionem^secundum  regulam  a 
Gregorio  Magno  praescriptam  ;  quo  unico  facinore, 
etiamsi  caetera  argumenta  deessent,  probaverim 
Innocentium  prisci  moris  virum  fuisse.  Audacior 
fuerat  Innocentius  III,quem  Mattha3us,Parisius  vo- 
cat  audacem  jurisconsulium.Is  enim  anno  ^209  epi- 
scopum  Petracoricensem  in  Aquitaniasecunda  com- 
pelli  mandavit  ad  ccssionem,co  quod  inutilis  vide- 
retur,  et  quod  bona  Ecclosiae  dilapidaret. 

{b)  Gf /a5it«.Auctoritaa  Gelasii  petenda  est  ex  epi- 
stola  ejus  ad  Rusticum  et  Fortunatum  episcopos, 

p.  quae  exstat  apud  Gratianum  7,  q.  2,  cap.  Nuper.  In 

^  ea  quippe  decretum  a  se  antea  esse  ait  Gelasius  ut 
in  ejus  Ecclesia  ^ui  morbo  epileptico  laborabat  vi- 
cini  episcopi  visitationem  congruam  redderent,  id 
est  episcopale  illic  officium  exercerent,ob  flegritudi- 
nem  proprii  episcopi.  Quod  idem  est  ac  si  diceret 
ab  episcopali  munere  removendum  esse  mente  per- 
cussum,  ut  Lupi  verbis  utamur,  quae  in  eamaom 
cum  Gregorio  Magno  sententiam  recidunt.  Secun- 
dum  hanc  formam  episcopi  inSuessionensi  synodo 
constituti  memores  epistolae  sancti  Gregorii,  quam 
laudant,  decreverant  ut  durante  infirmitate  Heri- 
manni,  Wenilo,  Metropolitanus  «  Ecclesiae  Niver- 
nensi,ea  quibus  indigeret  visitatorio  officio  impen- 
dcret  ct  ordinaret.  »  Sciebant  enim  prudentissimi 
viri  transgrediendos  non  esse  terminos  quos  posue- 
runt  patres  nostri,  neque  disccdendum  ab  antiquis 
reguliSy  nisi  cogat  ingens  necessitas. 


611  B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS.  m 


CONCILIUM  VERNENSE' 

HABITUM  ANNO  DCCCXLIV 

iOft  Cnnones  conrilii  io  Verno  palcttio  habiii,  ubi'^  praBsedit  Ebroinus,  Pictavorum  episcopus; 
et  Wenilo,  Scnonum  arcbiepiscopus ;  et  Ludovicus,  sancti  Dionysii  abbas;  et  Hincmarus,  post 
Rliemonim  episcopus  y  regni  domini  nostri  Karoli  filii  Ludovici  imperatoris,  mense  Decembrio, 
indictione  vii. 


i©«  PRiEFATIO 


Gratias  omnipotenti  Deo  referimus,  inclyte  rex  A  <iui  vehementer  magnitudine  ac  multitudine  pecca- 

Carole,  nos  episcopi  et  caeteri  fideles^  qui  ex  diver-  torum   nostrorum  confusus  est,  tractaremns,  in 

sis  partibus  ad  Vernum  e\ocati  8Uinu9,quod  depo-  nomine  ct  adjutorio  ejus,  qus  communi  delibera- 

sita  discordia,  unde  tot  mala  processerunt,  qua  et  tione  reperimus,  celsitudini  vestrs  ac  populi  Odelis 

enumerare  longum  est,  et  declinare  adbuc  impos-  devotionihumiliteraperimus.Nequeenimnonjustos 

sibile,  (6)redistis  ad  pacem  cum  fratribus  vestris,  approbare  contendimus.Consideratione  conscientis 

quam  et  natura  vobis  et  religione  debetis;  in  qua  nostras  illud  Jeremis  supplicitcr  dicamus  :  Miseri- 

ut  semper  maneatis  per  Christum,  qui  pax  nostra  cordia  Dofnini  quia  non  sumus  consumplij  quia  non 

est,  obsecramus;  ut  qui  maximas  res  vestras  di-  defecerunt  miserationes  ejus   (Thren.  ni).  Sed  ad 

scordia  pene  dilapsas  videtis,  concordia  et  flde  ad-  Deum  reverti,  et  vos  nobiscum  tradere  meditantes, 

jutorio  relevatas  cito  aspiciatis.Cedendum  est  enim  offioium  nostrum  exsequimur,cunctis  acquiesccnti- 

Deo,de  quo  verissims  continent  littersB  :  Potestatem  bus  profuturum.Quippe  non  vobis  nostra  sed  illius 

habet  Excelsus  in  regno  /lomtnum,  et  cuicunque  vo-  auctoritate  loquimur  107  qui  ait :  Qui  e$t  ex  DeOf 

luerit  dubit  illud  (Dan.  iv);  et  qui  dignatione  mi-  verba  Dei  aud\t  (Joan.  vin).  Absit  autem  ut  invobis 

rabili  pollicetur  :  Beati  paci/ici,  quoniam /ilii  Dei  imphQiuT  quod  aeqmiuriPropterea  vos  non  auditis, 
vocabuntur  (Matth^  v).  Caeterum  quia  eodem  Deo  p  quia  ex  Deo  non  estis 
inspirante  dignati  estis  jubere  ut  de  statu  Ecclesiffl, 

(a)Canonum  istius  concilii  auctorem  se  essedocet  aurlbus  propalatum.  Inde  vero  quia,  sicut  necesse 

Lupus  in  epistola  42,in  qua loquens  de  Carolo  Calvo  fuerat^divinis  jussionibus  non  est secuta  obedientia, 

baec  ad  Hincmarum,  Ehemensem  archiepiscopum,  dedit  Dominus  ab  Aquilone,  unde  juxta  proi>hetain 

scribit :  «  Si  consiiiis  qus  in  Verno  quaesita  et  in-  pandetur  omne  maIum,dignos  meritis  nostrisapo- 

venta  sunt  acquievisset,  jam  eum  in   pace  reenare  stolos^crudeles  scilicetet  immanissimos  Ghristiani- 

fecisset  ille  de  quo  saerae  continent  litteraB  \JSonest  tatis  persecutores  Northmannos,  »  etc. 

sapientia^  non  est  prudentia^non  est  consilium  contra  (b)Prxsedit  Ebroiuus.Ob  hoc  nimirum,quiasacri 

Dominum.  Canones  eosdem,  sive,  ut  vos  vocatis,  palalii  archicapellanus  erat,id  est  apex  omnium  di- 

capituIa,meo  stylo  tunc  comprehensa  vobis  direxi ;  gnitatum  i)aIatmarum.AIioqui  cnim  nulla  lexjubet 

de  quorum  aequitatecredo  aetasposterior  judicabit,  ut  episcopiprimumlocum  occupcntinconciliisante 

et  devotionis  meae  non  erit  immemor  cordium  rc-  metropoIitanos.Sed  datum  id,  ut  dixi,dignitatiejus 

numque  scrutator.  »  Certe  muita  sunt  in  his  cano-  palatinic,quae  eum  constituebat  quodam  modo  caput 

nibus  quae  ita  Lupum  spirant,  ut  prorsus  necesse  episcoporum.  Quam  ob  causam  Grimoldus,  aboas 

sit  fateri  unius  ejusdemque  auctons  eos  esse  cum  sancti  Galli,  praefertur  Salomoni  ct  Tbeodorico  epi- 

epistolis  Lupinis,ut  mox  adnotabimus.  Ex  eo  porro  scopis  in  volumine  Capitulorum  Caroli  Galvi,tit.2i. 

Caroius,  quem  Lupus  perstringit  ob  non  servatos  Erat  enim  archicapellanus  Ludovici  regis  Germa- 

canones  Vernenses,  excusari  posse   mihi  videtur,  ^  nise. 

quod  ei  nondum  innotuissent,ut  conqueruntur  epi-  ^i  (c)Redistis  ad  po^^m.Nimirum  in  s^^nodo  ad  Theo- 

scopi  synodi  Meldensis,qui  ob  eam  causam  putant  donis  villam,{n  loco  qui  dicitur/udu;tttm  :  auctres 

immissos  a  Deo  Normannos,  velut  ultores.  «  Quar-  fratres,   Lotharius  sciiicet  imperator,  Ludovicus, 

tum  ex  convenientia,inquiunt,in  prsedicto  conventu  rex  Germanifie,  et  Carolus  Calvus  rex  Francorum, 

(apud  Theodonis  villam)  cceptum,  et  in  Verno  pa-  convenientes  anno  844,  mense  Octobri,  amici  facti 

Jatio  perpetratum ;  sea  invidia  ac  malitia  diaboli  sunt. 
seu  ministrorum  ejus,  nondum  principis  et  populi 


CANONES 


I.  bitas  cunctis  vobis  potest  prodesse  8ubjectis,cultum 

Ut  cultum  Dei  rex  omnibus  praeferat,  et  misericor-  Dei  rebus  omnibus  prsferatis.  Namque  ipse  dicit : 

diam  cum  judicio  et  justitia  conservet.  Q^i  glorificant  me,  glonficabo  eos ;  qui  auim  con- 

Itaque  vos  primo  convenimus  ut  quia  vestra  pro-  temnunt  me^  erunt  ignobiles  (/  Reg.  n).  Pr«terea 


613 


CANONES  IN  CONC.  VERN.  EDITI. 


614 


misericordiam  et  judicium  atque  justitiam  conser-  A 
vetis.  Scilicet  ut  misericordia  temperet  severitatcm 
potestatisjudicium  comprimatobstinate  peccantes, 
justitia  merentibus  digna  restituat.  Siquidem  :  BenU 
misericordes,  quoniam  ipsi  misericordiam  consequen- 
iur  {Matth,  v) ;  et  :  Beati  qui  custodiunt  judicium,  et 
faciunt  justiliam  in  omni  tempore  (PsaL  cv) ;  et : 
Uanor  regis  judicium  diligit  (Psal,  xcviii) ;  et  :  Justi- 
tia  fLrmari  thronum  regis  {Prov.  xxv),  sapientissimi 
SalomoniSjimo  per  eum  loquentis  Dei  prodit  aucto- 
ritas.  Taliter  vobis  agentibu^,  vel  (a)  incruentam  vo- 
bis,  nt  credimus,  vel  justam  de  bostibus  victoriam 
divina  gratia  providebit.  Exemplo  vobis  esse  possunt 
David  et  Ezecbias,  qui  merito  sanctitatis  inimicos 
populi  Dei  vel  pugnando  vel  orando  mirabili  celeri- 
late  vicerunt;  sed  et  domesticum  lumen,imperator  |> 
Carulus,  qui  nomen  quod  familiiB  vcstro:  peperit 
clarissimis  actibus  adornavit.  Nec  regni  vobis  ara- 
plitudinem  ac  soliditatem  tantummodo,verum  otiam 
vobisbene  gerentibus  postvitffi  108  bujus  cxcur- 
sum  eadem  Dei  gratia  gloriam  largietur  (Bternam, 
cui  rex  et  propheta  suspirans  :  •Sa//aftor,inquit,(?um 
apparuerit  gloria  tua  [PsaL  xvi).  Haec  autem  vestraj 
majestati  non  temere  suggerimus,  quia  vestri  quo- 
que  cura  nobis  commissa  est^  quorum  ministerio 
per  fidem  atque  baptisma  mundati  diem  tremendi 
judicii  cum  csteris  Gdelibus  exspectatis. 


aliis  nobis  commissis  negliximus,  interdum  negli- 
gcre  coacti  sumus;  ita  ut  in  omnibus  ordinibus  re- 
ligio  magnum  detrimentum  accepcrit,et  alii  qui- 
dem  per  ignorantium  in  interitum  tendant,alii  vero 
longa  licentia  assuefacti,  impune  se  peccare  posse 
confidant.Tandem  igitur  ad  propriam  etcaiterorum 
correctionem  conversi,  quaesumus  ut  scelerum  pa- 
tratores  et  apostolicae  disciplinae  contemptores,mis- 
sis  {b)  a  latcre  vestro  probatae  fidei  legatis,  absque 
respectu  personarum,  et  excsscatione  munerum» 
coerceantur,  et  otio  nobis,  quantum  possibile  est, 
concesso,  sermo  Dei  praedicando  fructificet,et  cano- 
num  reverenda  auctoritas  debitum  ic  omnibus  vi- 
gorem  obtineat. 

III. 

Ut  religiosi  et  idonei  viri  dirigantur  qui  mmasteaia 
scrutentur  in  quibus  collapsa  est  disciplina,  et  ad 
synodum  postea  referant. 

In  locis  sanctis.  boc  cst  mo^nasteriis,  alios  studio, 
nonnulios  desidia,  multos  necessitate  victos  et  ves- 
timpnti  a  suaprofessionc  deviare  comperimus,quod 
petimus  ut  in  omnibus  {c)  parochiis  directi  a  ves- 
tra  mansuetudine  religiosi  atque  idonei  viri  100 
cura  notitia  episcoporum  scrutentur  et  corrigant,ac 
singulorum  locorum  statum  vestrae  celsitudini  et 
nostrse  mcdiocritati  tempore  a  vobis  constitucndo 
rcnuntient. 


II.  IV. 

Ut  mittantur  legati  a  latere  regis,  qui  scelerum  pa-  Ut  monachi  vagi  ad  sua  loca  revertantur  et  profugi 

iratores  et  apostolicse  disciplinse  contemptores  coer-  vel  ejecti  corrigantur,  Item  de  clericis  ecclesiarum 

ceani.                                                                         ^  suarum  desertoribus, 

VI 

Verum  ut  ad  nos  episcopos  redeamus,  per  hahc  Monachos  qui  cupiditatis  causa  vagantur  et  san- 

civilemdiscordiam  multa  interdum  in  nobis  ipsis  ac  cl®  religionis  propositum  impudenter  infamant  ad 


(fl)  Incruentam  victoriam.  Lupus,  epist.  38,  ad  Ca- 
rolum  Calvum  :  «Concedat  vobis  prolixam  suspita- 
teiD,  incruentam  victoriAm,  perpetuam  pacem.» 

76)  A  tatere  vestro.  Carolum  regem  orant  episcopi 
ut  legatos  a  latere  suo  mittat  in  provincias,  qui  de- 
licta  episcoporum  coerceant,  canonesque  jubeant 
observari;  et  ut  legatis  istis  praecipiatur  ut  in 
obeundo  munere  suo,  absque  respectu  personarutn.et 
excoecatione  mttn^rum^castos  se  videlicctatque  absti- 
nenteset  integrospraestent.Quod  argumentumetiam 
graviter  urget  Jonas,  episcopus  Aurelianensis,  in 
libro  II  de  Institutione  laicali,  cap.  24.  Olim  ergo  a 
principibus  mittebantur  in  provincias  nonnuUi, 
quos  illi  dignitate  ornabant  legatorum  a  latere ;  ut 
ad  Marculfum  observavit  Hieronymus  Bignonius, 
et  Cbristophorus  Justellus  ad  Godicem  Canonum  D 
Ecclesise  Africanae.  De  legatis  a  latere  imperatoris 
exstat  etiam  mentio  in  Vita  Ludovici  Pii  imp.  ad 
an.  824  et  827. 

(c)  Parochiis.  Id  estdicecesibuSjUt  dixit.Tum  enim, 
et  diu  aDtea,vox  illa  usurpabatur  ad  significandam 
integram  episcopi  dicecesim.Sed  quoniam  R.  P.  Cel- 
lotius  in  diversumtraxit  locum  ouemdamexSulpitio 
Severo,  inutile  non  erit  hic  paulisper  immorari,  ut 
lucem  restituamus  huic  Severi  loco.  ^vo  Sulpitii 
Severi  nullae  erant  ecclesiae  praeter  episcopales  et 
parochiales.  Aliae  aedes  sacrse  vocabantur  oratoria  ut 
satis  notum  est.Nametiam  Justinianiimp.tempore 
monachi  non  habebant  ecclesiam,  ul  ad  noveflam 
quintam  ejusdem  imperatoris  adnotavitCujacius.Et 
tamen  Ceilotius  contumeliam  fieri  putat  omnibus 
monachis,  si  negetur  illos  priscis  illis  temporibus 
eccledas  babuisse  in  suis  reoeptaoulis ;  ideoque  illu« 


strissimum  virum  Franciscura  Hallierum,  Cabelli- 
censem  dcin  cpiscopum,  reprehendit  quod  adnota- 
vcrit  ubicunque  apud  veteres  reperitur  Ecclesiae  vo- 
cabulum,inteUigi  debere  ecclesiam  parochialem.  Ut 
probet  Cellotius  falli  Hallierium,  aaducitauctorita- 
tem  Sulpitii  Severi,  cujus  ea  sunt  verba  in  capite 
tertio  primi  dialogi  :  u  Igitur  inde  digressus,  Beth- 
lehera  oppidum  petii,  quod  ab  Hierosolymis  sex 
millibus  disparatur,  ab  Alexandria  autem  sedecim 
mansionibus  abest.Ecclesiaro  loci  iliiusHieronymus 
prcsbyter  regit.Nam  parochia  est  episcopi  qui  Hie- 
rosolymam  lenet.  »  Ex  hoc  loco  colligit  Cellotius 
Ilieronymura  non  tenuisse  ecclesiam  (ut  saeculi  no- 
stri  verbis  utar)  parochialem  urbis  Bolhlehemita- 
na;,  quandoquidem  parochia  erat  episcopi,  adeo^ue 
non  oranem  ecclesiam esse  parochiam.«  Habet  igi- 
tur,  inquit,  et  quidem  in  urbe,  monasterium  eccle- 
siam  suam  ah  urbis  parcecia  distinctam.  Non  tenet 
ecclesiam  monasterii  ab  episcopo  Hieronymus,  qui 
cum  ipsi  non  convenit.»  Scilicet  non  animadverte- 
batCellotius  vocem  parochia  hic  non  accipi  eo  sensu 
quo  hodie  a  nobis  usurpalur.  Hoc  dicere  voluit  Se- 
verus,  ecclesiam  (parochialem),  Bethlehemiticam 
esse  in  parochia  (id  est  dioecesi)  episcopi  Hierosoly- 
mitani.  Unde  sequitur  Hieronymum  ecclesiam  pa- 
rochialem  urbis  Bethlehemiticae  tenuisse  ab  epi- 
scopo  Hierosolymitano,  conlra  quam  visura  est 
Cellotio.  Fixum  namque  et  constans  est,  citra  om- 
nem  controversiam.ITieronymurarexisse  ecclesiam 
oppidi  Bethlehem.  Quae  causa  fuit  ut  eum  auctor 
liori  de  haeresibus,  cui  titulum  Sirmundus  feoit 
PrxdestinatuSf  Hieronymum  vooet  presbyterum 
Bethleitem. 


615 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERaARIENSIS. 


m 


Fiia  loca  jubemus  reverti  et  regulariter  abbatum 
solertia  recipi.  Eis  autcm  qui  pos  evidentem  pro- 
fessLonem  monachicam  etiam  habitum  reliquerunt, 
vel  qui  sua  culpa  projiciuntur^  nisi  redire  et  quod 
Deo  spoponderunt  implere  consentiant,  hoc  credi- 
mus  posse  remedio  subveniri,si  in  (a)  ergastulis  in- 
clusi  tandiu  a  conventu  hominum  abstineantur  et 
pietatis  intuitu  convenientibus  macerentur  operibus 
donec  sanitatem  correctionis  admittant.  Namque  illi 
qui  quondam  monacbi,  postea  relicta  singularitatis 
professione  ad  miiitiam  vel  ad  nuptias  devolvuntur, 
paps  Leonis  decreto  {epist.  ad  HuMic,)  publica  pce- 
nitentiae  satisfactione  purgandi  sunt.  De  clericis 
autem  Ecclesiarum  suarum  desertoribus  antiqua 
forma  Ghalcedonensis  concilii  servanda  est  (can, 
xxi),  qu»  praescribit  ut,  si  episcopus  susceperit 
clericum  ad  alium  episcopum  pertinentem  et  sus- 
ceptus  et  suscipiens  communione  privetur  donec 
is  qui  raigraverat  clericus  ad  propriam  revertatur 
Ecclesiam. 

V. 
De  iis  qui  sanctimonialibus  illicite  miscentur. 
Qui  sanctimonialibus  illicite  miscentur,  et  sacri- 
Icga  fcedera  cum  cis  faciunt,cos  (6)  Innocentii  papae 
censura  a  communione  jubet  suspendi,  900  et  iili 
per  publicam  probatamque  pcenitentiam  omnino 
non  recipi,  aut  his  certe  viaticum  de  sfficulo  trans- 
euntibus,  si  tamen  pcDnituerint,  non  negari. 

VL 

De  sponsa  ab  allero  rapta  et  de  pama  raptoris. 

Ab  altero  vero  desponsata^  et  ab  altero  rapta 
puella,  secundum  statuta  Ancyrani  concilii  (can,x), 
ei  a  quo  desponsata  fuerat  reddenda  est,  etiamsi 
vim  a  raptore  pertulerit.  De  raptoribus  autem  in 
nobis  videtur  optimum  ut,  quoniam  ecclesiasticam 
excommunicationem  parvi  pendunt,  saecularium 
legum  terreantur  austeritate. 

VII. 

De  sanctimonialibus  qux  religionis  causa  virilem  ha- 
bitum  sumunt  vel  crines  attondent, 

Si  quas  sanctimoniales  causa  religionis,  ut  eis 

(a)  //1  ergastulis.  Imitatus  est  hic  canon  ex  cap.  6 
epistolae  paps  Siricii  ad  Himerium^episcopum  Tar- 
racOnensem,  ubi  sic  scriptum  est  :  «  Quatenus  re- 
trus8B  in  suis  ereastulis,  tantum  facinus  continua 
lamentati^ne  deflentes,  »  etc. 

(b)  Innocentii  papcB,  Aui  fefellit  hic  Lupum  memo- 
ria,  aut  erratum  est  a  librario.  Quippe  decretum 
illud  non  est  Innocentii,sed  Gelasii,  in  cujus  decre- 
tis  exstat,  cap.  20  :  «  Virginibus  sacris  temere  se 
quosdam  sociare  cognovimus  et  post  dicatum  Deo 
propositum  incesta  fcedera  sacrifegaque  miscere; 
quos  protinus  aequum  est  a  sacra  communione  de- 
trudi,  et  nisi  per  publicam  probatamque  pceniten- 
tiam,  omnino  non  recipi.Sed  tamcn  his  viaticum  de 
ssculo  transeuntibus,  si  tamen  poQnituerint,non  ne- 

getur.  M  Decrelum  istud  ex  Gelasio  laudatur  lib.  i. 
apitul.,  cap   106. 

(c)  Crines  attondent.  Gausam  hujus  prohibitionis 
aperit  canon  17  Gangrensis,  his  verbis  :  «  Si  qua 
mulier  propter  divinum  cultum,  ut  «stimat,  crines 
attondet,  quos  eis  Deus  ad  subjectionis  memoriam 
tribuit;  tanguam  praeceptum  dissolvens  ubedientiae, 
anathema  sit.»  Loquitur,opinor,  de  mulieribus  con- 
jugatis,  quae  viris  suis  debent  esse  subject®,  Non- 


A  falso  videtur,  vel  virilem  habitum  sumuQt,  vel 
(c)  crines  attondent»  quia  ignorantia  magis  quam 
studio  eas  errare  putamus,  admonendas  castigan- 
dasque  decernimus ;  ne  forte  Veteris  ac  Novi  Ins- 
trumenti  pracvaricatrices,  juxta  Gangrensem  syno- 
dum  (can.  xiii)  severitate  anathematis  ab  Ecclesis 
corpore  praecidantur. 

VIII. 

Ut  episcopi  qui  ad  bellum  non  eunt,  homines  smo$  ali- 
cui  ex  fidelibus  regis  committant. 

Quoniam  quosdam  episcoporum  ab  expeditionis 
labore  corporis  defendit  imbecillitas,aliis  autemve- 
straindulgentia  cunctis  optabilem  largitur  quietem, 
praecavendum  est  utrisqne  ne  pereorumabsentiam 
res  miiitaris  dispendium  patiatur.  Itaque  si  vestra 
B  consentit  sublimitas,  homines  suos  reipublics  pro- 
futuros  cuilibet  fidelium  vestrorum,  quem  sibi  nti- 
lem  judicaverint,  committant^  cujus  diligentia,  ne 
se  ab  ofQcio  subtrahere  valeant,  observetur. 

IX. 

Ut  Rhemorum  Ecclesias,  vastore  diu  destilutx,  quam- 
primum  prseficiatur  episcopus. 

901  (d)  Hhemorum  Ecclesiam  diu  muUumque 
pastore  destitutam,super  spoliatam  rebus,oneratam 
injuriis,absqueingentidolore  fateri  non  possumus. 
Etquiavestramsublimitatem  et  nostram  parvitatem 
eruere  desideramus  periculo,  obsecramus  ut  tam 
fcede  lacerata  Ecclesia  redintegretur,  atque  juxta 
venerabilium  canonum  constitutionem  dignus  ei 
celeritor  quaeratur  et  praeflciatur  episcopu8,ut  clerus 
Q  et  populus  tantis  attritus  et  spiritalibus  et  corpo- 
ralibus  incommodis,  consolatione  recepta  cum  suo 
praesule  pro  vestra  salute  ac  prosperitate  communi 
Domino  studeat  supplicare. 

X. 

Ut  in  Ecclesia  Aurelianensi  ratam  rex  esse  permittat 
ordinationem  /4gii  episcopi. 

Aurelianensis  etiam  Ecclesia  confusione  maxima 
noscitur  laborare.  Tamen,  quia  superiore  anno  ar- 
chiepiscopus  Wenilo,  suis  annitentibus  suiliraganeis, 

dum  enim  erat  inventum  genus  boc^  sanctimonia- 
lium,  quod  postea  exortum  est,  apud  quas  statim 
earum  crines  attondentur,  quae  sanctum  institutum 
arripiunt. 

(a)  Rhemorum  Ecclesiam.  Ultimus  illius  antistes 
Ebbo  dejectus  fuerat  ob  crimen  majestatis,  trans- 
D  gressus  in  partes  Lotharii,  filii  Ludovici  PiiT  qpi 
patrem  eo  usque  deprimere  ausus  est,  ut  etiam  in 
carcere  concluderet,  pcenitentiasque  publicffl  addici 
procuraret  ab  Ebbone.  Ex  eo  tempore,  Rhemensis 
Ecclesia  sine  archiepiscopo  fuerat.  Id  vero  dolent 
episcopi  in  synodo  Vernensi  congregati,  orantque 
Garolum  ut  talem  ei  sedi  praeficiat  episcopum,  qa^ 
tot  ruinas,  quas  ea  Ecclesia  passa  fuerat,  reparare 
possit.  Factum  id  anno  845,in  synodo  Belvacensi ;  in 

Sua  Hincmarus,  favente  Caroto  rege,  ordinatus  est 
hemensis  archiepiscopus,  ut  Flodoardus  traditlib- 
III,  cap.  1  Historiae  Rhemensis.  Ipse  Hincmarus,  in 
cap.  36  posterioris  operis  adversus  Gotteschalcum, 
sic  temperat  scriptionem  suam  ut  dioere  videatur 
expetitum  se  fuisse  ab  episcopis  in  synodo  Belloya- 
censi  constitutie;  quorum  precibus  aederitCarolus 
rex  ut  Hincmarus,  licet  ex  aliena  provinoiay  iieret 
archiepiscopus  Rhemeasis. 


617 


CANONES  IN  CONC.  VERN.  EDITI. 


618 


es  eodeiD  loco  (a)  Agium  presbylerum  palatii  vcstri 
memorats  Ecrlesi®  ordinavit  probabilium  canoni- 
corum  ac  laicorum  attestatioDe  instructus  et  peti- 
tione  impulsus,  et  eadem  Ecclesia  nostro  et  vestro 
vacat  periculo,bujU8  rei  alium  «xitum  non  videmus, 
nisi  ut  vestra  pietas  quod  a  tantis  viris  factum  est 
(6)  ratum  esse  permittat. 

XI. 

De  prxltUione  Drogonis  exspectandum  videri  epis- 
coporum  Gallia  Germaniwgue  conventum  et  con- 

senMum. 

De  pr83lationereverentissimi(c)Drogonis  defmire 
aiiud  non  audemus  nisi  exspectandum,  quam  maxi- 
mus  cogi  potest,Gallis  GermaniaBque  conventum,  et 
ixi  eo  metropolitanorum  reliquorumque  903  anti- 
stitum  inquirendum  esse  consensum^  cui  resisterc 
nec  volumus  nec  valemu8.Nobistamen,siquid  taie 
alicui  committi  potest,  et  non  alia  quam  qus  pr£- 
tenditur  latet  causa,  illi  potissimum  convenire  vi- 
detur  qui  et  communione  sacerdotii  nobis  et  excel- 
lentis  vestrs  propinquitatis  privilegio  sociatur. 

XII. 

Vl  ecciesiis  et  fnonasteriisrestituanfurlocactprx- 
dia  erdesiastiea  qux  laici  possidmt, 

Veniemus  nunc  ad  ultimam  partem  admonitionis 
nostrflB,  quam  qua  intentione  fundimus,  dcderit 
Deus  ut  vos  ac  proceres  caeterique  fideles  ea  devo- 
tione  suscipiatis.  Videmus  enim  iram  Dei  nobis  et 
vobis  imminere,  cum  pro  rapinis  et  immanibus 
aliis  sceleribus,  tum  etiam  maxime  quod  Ecclesis 
facultates,  quas  reges  et  reliqui  Christiani  Deo  vo- 
verunt  ad  alimentum  scrvorum  Dei  et  pauperum,ad 
exceptionem  hospitum,  Tedemptionem  captivorum 
atque  templorum  Dei  in8taurationem,nunc((f)in  usu 
8«cularium  detinentur.  Hinc  muUi  servi  Dei  penu- 


B 


A  riamcibi  ct  potus  ac  vestimentorum  patiuntur,pau- 
peres  consuetam  eleemosynam  non  accipiunl,  ne- 
gliguntur  hospites,  fraudantur  captivi  ct  fama  om- 
nium  merito  laceratur.Et  quidemsihffic  a  pagaais 
pateretur  Ecclesia,  patientiam  fiagitaret.  Nunc  au- 
tem  opprcssi  a  filiis  nostris,  hoc  est  ab  his  quos  vel 
nos  vel  decessores  nostri  in  Christo  genuimus,Chri- 
stianos  cos  nostro  ministerio  facicntes,nullam  pa- 
tientidc  consolationem  recipimus,  quoniam  de  illo- 
rum  interitu  {e)  formidamus.  Certc,  quod  nullus, 
quanquam  impudentissimus,  negare  audebit,  pos- 
sessio  EcclesiaB  votum  cst  fidelium,  patrimonium 
30Spauperum,redemptio  animarum.Votum  ergo 
alterius  quomodo  quisquam  Deo  audet  auferre?  Ha5- 
reditatem  pauperum  qua  temeritate  praesumit  inva- 
dere?  Unde  alii  suas  animas  redemerunt,  cur  inde 
alii  suas  perdunt?Itaque  quaedam  (/)  loca  venerabi- 
lia,quod  nunquam  antca  auditum  ost,  laici  ex  in- 
tegra  possident,  quorumdam  partem  sibi  vindicant, 
quoruradam  praedia  multipliciter  divisa  in  haeredi- 
tatem  sibi  dari  fecerunt.  i£gyptii  sacerdotes,  famis 
necessitate  ceteris  cuncta  vendentibus,  suas  pos- 
sessiones  retinuerunt  [Gen,  xlvii);  et  falsi  dii  reve- 
rentiam  a  suis  cultoribus  meruerunt,  quam  in  hac 
partc  solus  ct  verus  Deus  non  obtinet.  Oza  percus- 
sus  est  propterca  quod  nutantcm  arcam  sublevare 
praesumpsit,  quam  tangere  nefas  erat  (//  Reg,  vi). 
Rideat  hoc  aliquis,  nisi^  quod  summo  dolore  dici- 
mu8,quidam  opprcssores  Ecclesis  dignum  suis  mo- 
ribus  exitum  nostro  etiam  tempore  invenerunt.  Pro- 
pheta  clamat :  Qui  dixerunt :  Hxreditate  possidea- 

C  mus  sanctuarium  Dei;  DeusmeuSy  pone  illos  ut  ro^ 
tam  etsicut  slipulam  ante  faciem  venti(Psal.Lxxxii). 
PostremoipseDominusJesusconditoretredemptor: 
Quid  proficit  komo,si  tucrefur  universum  viundumy 
se  autem  ipsum  perdat^et  dctrimentum  sui  faciatt 


(a)  Agium  presbyterum,  Jonee  Aurelianensis  epi- 
scopi,  qui  proxime  deccsserat,  propiaquum,  ut  in 
epistola  21  docet  Lupus, 

(6)  Ratum  essefiermittat,  Agnosccbant  itaque  tum 
temporis  episeopi  Gallicani,  ratam  non  esse  ordina- 
tionem  qu®  regio  consensu  destituebatur.  Num  quo 
pertinuit  orare  Garolum  ut  ordinationem  Agii  ra- 
tam  esse  8ineret,si  nihil  juris  in  eo  negotio  pnncipi 
competivisset?  Tum  ut  eum  facilius  pertranunt  ad 
consensum^illi  blandiuntur,dum  aiunt  Agium  esse 
presbyterum  palatii  regii. 

(c)  Dro^dnu.  Archiepiscopi  Metensis,cui  Sergius  II 
papa  vices  apostoliciB  sedis  delegaverat.  Erat  Drogo  ]) 
Caroli  Magni  filius  ex  concubina;  ideoque  «  faslu 
regis  prosapis  subvectus,»  ut  ait  Hincmarus,«pr{B- 
lationem  in  Gisalpinis  regionibus  tempore  Lotharii 
imp.  apud  Sergium  papam  obtinuit.  Sed  quod  affe- 
ctu  ammityeiTectu  non  habuit;  et  quod  erficacire  usu, 
Qon  consentientibus  quibus  intcrcrat,  obtinere  non 
potuit,  patientissime,  ut  eum  decuit,  toieravit;  ne 
scandalum  fratribus  consacerdotibusgenerans.schi- 
ama  in  Ecclesiam  introduceret. »  Itaque  licet  Drogo 
presederit  in  concilio  ad  Theodonis  Villam,  in  loco 
5)ai  dicitur  Judicium,Tion  statim  existimandum  est 
id  honoris  ei  tributum  ob  vices  apostolicfie  sedis. 
0atum  id  nobilitati  ejus  non  autem  legationi.  Nam 
diserte  scriptum  est  m  titulo  synodi  ad  Theodonis 
Villam  Drogonem  ei  ^rsesedisse  consensu  eorumdem 
^fgum,  id  est,  Lothani,  Ludovici  et  GaroU.  Vide  illu- 

PatROL.  CXIX. 


strissimumvirum  Petrnm  dcMarca^archiepiscopum 
Parisiensem,  in  lib.  vi,  de  Concordia  sacerdotii  et 
imperii  cap.  29. 

{(i)  In  usu  sxcularium.  Haec  quis  non  videt  scripta 
esse  pro  recuperatione  Cellae  sancti  Judoci ;  quam 
Ludovicus  Pius,  quod  toties  inculcat  Lupus,  Ferra- 
riensi  monasterio  dederat,  Carolus  vero  abstulerat, 
ut  eam  Odulpho  coniti,  homini  nimirum  sseculari, 
traderet?  Sea  ecce  vcrba  Lupi  ex  epistola  44,  ad 
Hincmarum  Rhemensem,  pro  recuperatione  Cellae, 
tam  similia  verbis  istius  canonis,ut  pene  ovum  ovo 
non  sit  similius  :  Cogimnr  itaque  attrita  et  res&rta 
ferre  vestimenta,et  iamem  pene  semper  solis  oleri- 
bus  et  emptitiis  leguminibus  temperare.  Hinc  que- 
runtur  infirmi  :  apud  nos  consucta  requirunt,  nec 
inveniunt,  hospites.  Praesentia  tempora  infamantur, 
etDeus  ad  vindictam  sine  dubio  provocatur.»  Item 
in  epistola71,  ad  Carolum  regem,  antc  recupera- 
tionem  Cellae  :  «  Quam  ob  causam  nunc  Dei  servi, 
qui  pro  vobis  assidue  orant,  hoc  tricnnio  consueta 
vestimenta  non  accipiunt;  et  quse  ferre  compellun- 
tur,  attrita  et  pleraque  resarta  sunt;  leguminibus 
emptitiis  sus^tentantur  piscium  et  casei  consolatio- 
uem  rarissime  consequuntur.  » 

[e)  Formidamts.  Lupus,  epist.  44,  in  eadem  cau- 
sa  :  «  Ultra  quam  dici  potest  formido,  ne  citissime 
suis  inimicis  gaudium  pariat  exoptatum.  » 

[f)  Loca  venerabiiia,  Id  est  monastcria.  Supra 
can.  3,  in  locis  sanctis,  id  est  monasteriis. 

20  1 


619 


D.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIBNSIS. 


{McUth,  XXI.)  Ei  quisquam  tam  audax  et  despcratus  A 
invcnitur  qui  possessiones  Dei  (a)  ad  certissimam 
perniciem  suam  occupet  et  invadat?  0  fldeles  Deo  et 
vobis  ipsisynolite  pro  temporali  abundantia  divitia- 
nim  mereri  sempiternam  congeriem  miseriarum, 
nec  ultra  decus  animae  vestrs  tam  pestifero«  tam 
inauditOy  tam  denique  ccrto  sacrilegio  polluatis. 
Reddite  Deo  8ua,ut  vestra  cum  pace  possidealis,  tor- 
menta  evadatis  sterna,  et  postmodum  ad  gaudium 
Domini904nostri,  ut  servi  fideles  intromittamini. 
Seculares  bonores  saeculares  pos8ideant,ecclesiasti- 
008  ecclesiastici  sortiaotur.  Nec  nos  insatiabilis  cupi- 
ditatis  arguatis,  quia,qualescunque  8umus,veranos 
dicere  nec  ipsi  nescitis.  Et,  licet  pauci,  sunt  tamen 
(6)aliqui  nostrum  Deum  timentes.qui  juxta  illud 
propbeticum  exaudiantur  :  Voluntatem  timentium  se  „ 
facict,  et  deprecafionem  eorum  exaudiet  (Psal.  cxliv). 
Quia  omnium  finis  quotidie  appropinquat;  et  quss 
videntur,temporalia  sunt;  qua  autem  non  videntur, 
nterna.  Si  volumus  cvadcre  pr^esentes  calamitates 
et  futuras  evitare  miserias,  in  commune  a  nostris 

(a)  Certissimam  pemicicm.  Lupus  in  epistola  55, 
loauens  de  Adulpno  comite,  qui  Gellam  Judoci  pos- 
siaebat  «  Is  languere  dicitur,  inquit,  nec  tam  peri- 
culoseutvel  admonituscorrigatur,quod  optaremns; 
nec  tam  graviter  ut  moriatur,  quod  proptcr  ojus 
certissimam  damnationem  doleremus.  » 

(6)  Aliqui  nostrum.  Lupus  epistola  42,  ad  Hincma- 
rum,  pro  recuperatione  ejusaem  Gells  :  «  Fecerit 
hoo  mea  utilitas.  Gur  tantorum  virorum,  qui  me- 
cum  Deo  serviunt.est  contempta  sanctitas?  Veetro 
admonitu  nosse  debet,esse  inter  nos  aliquos  de  qui- 
bus  merito  Scriptura  testctur  :  Voluntatem  titnen-  ^ 
tium  se  faciet,  et  deprccationem  eorum  exaudiet.  »       ^ 

(c)  Perversorum  consortia.  Lupus  in  epistola  64, 
est  exhortatio  ad  Garolum  regem  :  «  Vitate  malo- 
rum  societatem,  quoniam,  ut  scriptum  rccolitis, 
corrumpunt  bonos  mores  colloquia  mala.  » 

(d)  Petere  audeat.  Lupus  in  eadem  epistoia  64  : 
«  Concipite  honestam  veritalem,  ut  quod  vos  non 
decet  prffistare  nemo  scienler  a  vobis  audeat  postu- 
lare.  » 

(e)  Nec  timeat  ira/o^.  Lupus  in  eadem  epistola  64  : 
«  Ne  metuatis  potontes,  quos  ipsi  fecistis,  et  quos 
cum  vultis,  extenuare  potestis.  Ne  confidatis  in 
principibus,  in  filiis  hominum,  in  quibus  non  est 
salus.Sed  transfcrte  spem  vestram  ad  Deum  qui  fecit 


pravitatibus  ad  Dominumconverlamur,etdc€linaDo 
tes  a  malo,faciamu8  bonum,  ut  bont  Domini  mcrea- 
mur  videre  in  terra  viventium  [Psal.  xxxv;  I  Petr, 
III ;  Psal.  xxvi).  Tu  autem,  clarissime  rex,  qi]itv&- 
rissime  scriptum  est :  Corrumpunt  mores  botm  rotlo- 
quia  mala  (/  Cor.  xv),  fuge  (c)  perversoram  consortia 
et  consilia^nec  atequisquani((Qpetereaudeatquod 
mcgestatcm  tuam  prastarenon  deceat.(0]Nectimeafl 
iratos  homines,hoc  eat  terrtm  et  cinercm,ampliu8 
quam  Deum,qui  te  creavit,  quique  in  veritate  judi- 
cabit;  ci^us  voluntatem  si  perfecte  secutus  fueris, 
credimus  quod  quorumlibethominum  te(^contuma- 
cia  libcrabit,et  omnibus  angustiis  clementer  eripiet, 
ac  post  hoc  temporale  regnum  ad  perpetuum  cuma- 
lata  felicitate  perducet.  In  fine  omnes  alloquimur, 
quod  si  nostris  salutaribus  acquieveritis  consiliis, 
vcstro  profectui  plurimum  congratulabimur.  Sln 
autem  nos,  imo  Deum  per  nos  loquentem  contem- 
pseritis,  (g)  necessitate  implendi  ministerii  quod 
nollemus  facere  compellemur. 


CQelumetterram,aui  custoditveritatem  inseculum.» 
if)  Coniumacia  liberabit.  Lupus  in  eadem  e|)i8tola 
64  :  •  Hsc  studiose  custodientes,  Deo  et  bonis  qui- 
busque  placebitis,  rebelles  Deo,  ut  credimus,  pro 
vobis  pugnante,comprimetis  atque  vincetis,  etpost 
regnum  temporale  atque  Iaborio8um,con8equemial 
sempiternum  et  vere  quietum.  » 

(g)  Neces.  imp/.mfn.  SicPatres  synodi  universalis 
habitffi  apud  Saponarias  anno  859,  scribentes  ad 
episcopos  Britonum  de  reverentia  qu«  ab  iisdem 
episcopis  debebatur  metropolitano  Turonensi  He- 
rardo,  aiunt  in  fine  :  «  Verum  si,  quod  non  opta- 
mus,ab  ejusdem  metropolitani  soUicitudlneulterius 
resilieritis,  et  nostris  ex  charitate  manantibus  er 
hortationibus  vos  constitAit  reluctari,  ministerii 
nece^sitate  canonicam  in  vos  cogemur  proferre  sen- 
tentiam.  »  Qua  nimirum  ferro  necesse  est  exdndan' 
tur  vulneray  ut  ad  Himerium  scribit  papa  Siricius, 
ju<a?  fomentorum  non  senserint  medxcinam^  id  est, 
rerro  excommunicationi8,ut  interpretatur  Julianus 
Pomerius.  Sed  de  moderatione  et  sapientia  antiquo- 
rum  episcoporum  in  adhibendo  ferro  excommuni- 
cationis  nos  olim  pluribus  agemus  in  notis  ad  epi- 
stolas  Ruricii  episcopi  Lemovicensis.  Neque  inutile 
tum  fuerit  altius  scrutari  an  per  illas  tempestaies 
explicata  in  hoc  fucrit  auctoritas  episcopi  Romani. 


B.  SEllVATI  LUPI 


ABBATIS  FERRARIENSIS 


a 


LIBER  DE  TBIBUS  QUJiSTlONIBUS 


«OA  JACOBI  SIRMONDI  PHiEFATIO 
De  duobus  sequentibus  opusculis  et  de  nomine  auctorit. 


De  auctoris  nomine  hoc  primo,  Lector^  statuen-  D  Trithemio  plerique  hodie  vo8ant,  sed  Servatum  Lu« 
dum  esty non  Lupum  Scrvatum,ut  cum  Sigeberto  et      pum,  quod  veteres  libri  et  aliorum  exempla  docent, 

(a)  Magnum  his  quindecim  annis  oerlamen  fuit  in-     ter  eruditos,  Lupine  Ferrariensis  abbatis  eseent  U* 


AM 


LIB.  DB  TRIBUS  QUiESTIONIBUS. 


622 


diei  oportere.  Quomadmodum  enim  in  CiBcilio  Gy- 
prianOfEusebio  Hieronymo,Aurelio  Augustino,  Sul- 
pitio  Severo,et  similibus  nemo  ambigit  quin  id  ve- 
rum  ac  proprium  cujusque  sit  nomen  quod  poste- 
riore  loco  oonitur,  sic  in  hoc  Lupi  nomen  idcirco 
postponenaum  esse  quia  pro^rium  est.  Qua  de  re 
dictum  aliquando  a  nobis  est  in  notis  ad  Sidonium, 
nec  repeti  cst  opus. 

Libn  ergo  de  tribus  Quaestionibu8,qui  primum  hic 
locum  tenet,  tria  in  manus  nostras  venerunt  vetera 
exemplaria,  unum  Virdunense,quod  penes  nos  est, 
alterum  Metense  S.  Arnulfl,  tertium  S.Victoris  Pa- 
risiensis;  quarti  apographum  tantum  vidimus  a  Sil- 
viniacensi  Gluniacensium  mona8terio.Sed»quod  mi- 
reris,  in  Metensi  non  Lupo,Sbd  Hincmaro  episcopo 
tribuebatur  ;  in  Silviniacensi  ascriptum  erat  nomen 
Amalarii,  ex  eo,  ut  opinor,  quod  m  eodem  codice 
post  Amalarii  Opera  sequebatur.  In  Virdunensi  au- 
tem  et  in  Victormo  90«  vcra  fuit  inscriptio,  Ser- 
vati  Lupi  de  tribus  quxstionibm  liber, 

Collecianei  de  iisdem  Qusstionibus  cum  unicum 
exemplar,  idque  anepiffraphum  et  mutilum,  habe- 
remus  ex  bibiliotheca  Corbeiensi,  quod  in  cieteris 
omnibus  desideraretur,  commode  ad  nos  V.  C.  et 
humanissimus  J.  BouheruSy  senator  Divionensis, 
integrum  alterum  ex  sua  depromptum  misit  hac  in- 

ber  et  GoUectaneum  do  tribus  Qusstionibus,anvero 
Servati  Lupi  presbyteri.  sed  qui  diversus  fuerit  ab 
abbate  Ferrariensi.  Mini  vero  ista  considcranti, 
plane  constat  haerere  interdum  aquam  viris  doctis, 
m  rebus  etiam  nullius  momenti,quod  in  hac  causa 
contigisse  puto.  Nam  si  cui  liberet  libellos  illos 
conferre  cum  epistolis  Lupinis,  ingerentem  se  ocu- 
lis  veritatem  respuere  non  posset,neque  invitus  fa- 
teretur  stylo  eodem  scriptos  esse  libello8,quo  scri- 
pt»  auntepistols.Quodmagispcrspicuum  fore  puto, 
si  phrases  similes,ac  Lupo  rerrariensi  familiares,ex 
epistolis  descripsero,  quibus  usus  est  auctor  libel- 
lorum  :  id  quod  faciam  in  notis  se^uentibus.  Nam  tS 
quod  quidam  permoventur  auctoritate  Trithemiiy 
qui  Lupum  Servatum  presbyterum  anno  851  diem 
8uam  obiisse  8cribit,aaeoque  eum  distinguere  vide- 
tur  a  Lupo  Ferrariensi,  ea  auctoritas  non  est  tanti 
momenti  ut  auemquam  remorari  debeat,praesertim 
si  quis  rem  aitius  scrutetur,ipsaque  Tritheniiverba 
expendat.  Etenim,  si  Lupus  ille  ad  auem  Rabanus 
scripsit  octo  iibros  in  Epistolam  Pauli  ad  Homanos, 
is  ipse  est  auctor  libri  ae  tribus  Qusstionibus,  ne- 
gan  non  potest  quin  ea  lucubratio  restituenda  sit 
Lupo  abbati  Ferrariensi.  Nam  is  adhuc  monachus 
et  diaconus,  ab  Aldrico  abbate  studiorum  causa 
missus  ad  Rabanum,ut  in  sacrarum  Scriptnrarum 
docirina  informaretur,  auctor  Rabano  fuit  ut  com- 
mentarium  ederet,  in  Epistolas  Pauli,  ut  ex  ipso 
Rabano  colligi  potest  in  epistola  ad  Samuelem  epi- 
scopum.  Lupum  autem  ilium  lon^o  intervallo  dis- 
junctum  fuisBe  a  Rabano,  cum  hic  commentarius 
scriptus  est,  patet  ex  epistola  Rabani  ad  Lupum.  D 
Quoniam  vero  ex  ea  quam  dixhnus  epistola  ad  Sa- 
muelem  colligitur  Lupum  monachum  et  diaconum 
ad  aJtiorem  gradum  a  diaconatu  fuisse  provectum 
cum  ea  epistola  scripta  est,  manifestum  esse  reor 
hinc  probari,hic  agi  de  Lupo  quondam  monacho  et 
diacono,  postea  vero  presbyterio  et  abbate  Ferra- 
Hensi.Nam  eum  fuisse  presbyterum  produnt  Acta 
synodi  Buessionensis  quse  anno  853  habita  est.Tum 


A  scriptione,  Colleclancum  ScrvaU  Lupi  dc  Iribus  Quso- 
slionibus.  Quo  nos  freti  argumento,cum  antetnen- 
nium  editionem  hanc  curaremus,  uni  eidem  Lupo 
utrumque  opus,  etsi  exploratum  non  rrat,  ascnbi 
passi  sumus. 

De  duabus  epistolis  quae  restant  (a),quarum  quae 
ad  Hincmarum  scripta  est,in  Virdunensi  codicc  at- 
queinElnonensi  priorem  locum  obtinet ;  alteravero, 
quae  ad  Carolum  regem,in  codicc  Corbeiensi  Colle- 
ctaneum  antecedit,in  Divionensi  subsequitur,  cum 
in  utraque  auctor  Lupum  tantummodo  se  nominet, 
si  quis  has  ad  Lupum  Ferrariensem  potius  refercn- 
das  contendat,  ci^us  ad  eosdem  alise  exstant  epis- 
tolse,  prima  et  postrema  compellatione  non  absimi- 
les,  liberum  per  nos  erit  judicium. 

Quinimo,.  ut  dicam  quod  sentio,  ad  Lupumeum- 
dem  superiora  quoque  opuscula  pertinere  nostra 
dudum  coi\jectur^fuit,quamnunc  etiam  id  maxime 
eonflrmat  auod  Servato  huic  praenomen  fuissedocet 

Q  ipsius  ad  Nicolaum  papam  epistola  Wenilonis,  ut 
apparet,Senonensis  cpiscopi  nomine  scrjpta  de  He- 
nmanno  Nevernensi :  quae  nimirum  in  Floriacensi 
codice  sic  habet : 

Sanpium  Sei^vati  Lupi  ad  papam  NicoUium, 

«Suggerimusmansuetissimae  paternitati  vestrae,» 
etc.  Exsfat  intev  epistolaSy  num.  130. 


falsum  est  quod  ait  Trithemius,  Gotteschalcum  iu 
synodo  Moguntina  victum  ot  conrutatum  fuisse  a 
Lupo  Servato.  Nam  hi  libelli  non  aliam  ferme  do- 
ctrinam  continent,  quani  eam  quam  Gotteschalcus 
tuebatur.Itaque  ex  eo  coUigi  potest  auam  certa  sit 
fides  rerumaTrithemio  proditarum.Nam  quod  eum 
tradit  migrasse  ad  Dominum  anno  851,  conjectura 
ejus  haud  dubie  fuit.Quod  si  quistamen  praefracte 
velit  Lupum  quemdam  presbyterum  anno  848  inter- 
fuisse  synodo  Mo^untinae,quid  vetat  quin  tum  Lu- 
pus  abbas  Ferrariensis  illuc  accessisse  dicatur,  ut 
Rabanum  inviseret,  praeceptorem  qnondani  suum? 
Et  fieri  potest  ut  legatus  Caroli  Calvi  fuerit  apud 
Ludovicum  regem  Germaniae.  Habemus  enim  ex 
Annalibus  Fulaensibus,in  ea  synodo  sive  conventu 
adfuisse  legatos  fratrum  ejusdem  Ludovici,  Caroli 
videlicet  et  Lotharii,  ab  eoque  auditos  et  absolutos 
fuisse.  Demum,  ne  quem  moveat  insolens  Servati 
Lupi  nomen,habemus  ex  epistola  130  (ut  observa- 
vit  Sirmondus)  id  esse  verum  nomen  Lupi  abbatis 
Ferrariensis.  Negari  enim  non  potest  qum  ea  epi- 
stola,  ut  pleraequc  aliae,  nomine  Wenilonis  archie- 
piscopi  Senonensis  ac  suffraganeorum  ejus  scripta 
sit  a  Lupo  abbate  Ferrariensi.Et  tamen  vetus  coaex 
FloriacensiSj  unde  ea  descripta  est,  haec  in  titulo 
illius  epistolse  habet  :  Scriplum  Servati  Lupi  ad  pa- 
pam  Nicoliium.  Ut  deinceps  dubitandum  non  sit  de 
nomine  Lupi,  post  tanti  viri  conjecturam  vetusti 
codicis  auctoritate  Ormatam.  Placuit  praeterea  cla- 
rissimo  praesidi  Mauguino,  Collectaneum  quidem 
esse  opu8  Lupi  abbatis  Ferrariensis,sed  librum  esse 
Lupi  presbyteri  Moguntini.  Sed  praeterquam  quod 
nec  ipse  TrithemiusdocuitundenamhicLupusfue- 
rit  presbyter,  adeoque  tametsi  daremus  diversum 
esse  a  Lupo  Ferrariensi,  nondum  tamen  constaret 
fuisse  presbyterum  Moguntinum ;  adeo  mihi  similes 
videotur  hae  duae  lucubrationes^ut  existimem  ovum 
ovo  non  esse  similius,  adeoque  unam  ex  alia  esse 
compositam. 
(a)  Edita  sunt  supra  num.  12,  129. 


«09 


INCIPIT  LIBER 


Qus  nobis  utilia  judioamus,  si  communicamus      praecepto  devoto  respondemus  obsequio;  et  siquod 
cum  aliisi  Deum  nulb  renitente  promerein!ir,ci:g'u8     Jam  accepimu8  sincera  benevolentia  impertimur 


623 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FBRRARIEN8IS. 


m 


qucB  necdum  accepinius  ejusmunere  consequemur. 
Hffic  mecum  reputans^cum  postdevictas  persecutio- 
nes  et  falsas  opiniones  jamindeab  initioincarnatio- 
nis  Domini  exortas,  octingentesimum  quadragesi- 
mum  nonum  ab  eadem  incamatione  agente  annum 
Ecclesia  in  pacc  quam  ei  reiiquit  Salvator,  cum  ea 
futurus  juxta  suaB  pollicitationis  fidem  usque  ad 
oonsummationem  sa9CuIi,comperis8em(a)primum  in 
Italia^deinde  in  Gallia,  si  non  concuti  fidem,  tur- 
bari  certe  quorumdam  intentionem,  quod  de  libero 
arbitrio  et  de  praedestinatione  bonorum  et  malorum 
ac  de  sanguinis  Domini  taxalione  vulgo  qusdam  in- 
audita  jactarentur,  barum  rerum  M§  qui  per  le 
non  possent,optavi  ut  per  me  flerent  certiores.  Hic 
in  auxilium  invocato  Deo,a  quo  nOn  csse  solum  scd 
eiiam  nosse  percepimusiad  ojus  primum  auctorita- 
tes,quibu8  omnium  consensus  fidelium  acquiescit, 
me  contuli.  Deinde  quid  earumdem  clarissimi  tra- 
ctatores  et  defensores  invictissimi  super  memoratis 
qusstionibus  sensissent  anxie  diuque  scrutatus 
sum;  quorum  sole  clariora  operadivinisirradiatae- 
loquiis  ai  omnes  vel  intelligerent  vel  baberent,  jure 
deberem  superfluitatis  aut  arroganti»  argui,  qui  vel 
eadem  yerbis  aliis  ingessissem^vel  quod  ipsi  non  va- 
luissent  me  implere  posse  confiderem.  Gum  vero 
utrumque  multis,  alterutrum  quibusdam,neutrum 
forte  nonnuUifi  obtigerit,  alterum  vel  neutrum  ba- 
bentibus  sic  adesse  contendam  uL  utrumque  possi- 
dentes,  si  tamen  sua  cognitione  baec  'mea,  qualia- 
cunque  sunt,digna  duxerint,  non  offendam.  Itaque 
mibi  nibil,  Deo  plurimum^  quod  proposui  binc  ex- 
pedire  conabor. 

Rerum  omnium  opifex  Deus,  loci  temporisque  ac 
per  hoc  totius  mutabilitatis  expers  (neque  enim 
conoluditur  loco  qui  continet  omnia,  nec  vero  ac- 
C686U  temporis  augetur  qui  nequaquam  temporali 


A  primordio  cohibetur^omnia  crealurffi  rationescosi- 
pitcrna  apud  se  immutabilitate  custodiens,  apirita. 
iem  creaturam  tantum  tempori,  corporalein  &Qteai 
non  tempori  modo,  verum  etiam  hoc  loco  fecit  ob- 
noxiam.  Siquidem  subjectam  se  tempori  Bpiritalis 
natura  ostendit,  quas  bene,  utpote  a  bono  Deo,con- 
dita,  partim  suo  se  vitio  depravans  in  veritate  non 
atetit,  atque  ideo  corruit,partim  conditori  pia  sub- 
jectione  adhsrens,  et  quod  lapsus  esset  oapax  ape- 
ruit,et  nc  309  ultra  laberetur  compos  lanttB  felici- 
tatis  acccpit.Namquc  Redemptor,  cum  ia  resurre- 
ctione  (6)opinionem  conjugalis  commercii  removis- 
set^nequaquam  nobis  angeloruro  spondissetffiqtia- 
litatcm,  si  in  eis  peccandi  aut  consequenter  ca- 
dendi  suspicio  rcmansisset.  Qui  enim  feI*ciore  quam 

|.  nunc  sumus  donaremur  conditione,  nisi  emenao 
mortalis  vitffi  discrimine  in  tanta  beatitudiBis  eolio- 
caremur  securitate  ut  ultra  nec  peccare  possemus 
nec  velle  peccare  ?  Porro  corporis  natura  et  cspit 
ex  tempore,  et  augmentis  decrementisque,  Bine 
conversionis  in  alid  facultate,  mutabilitatis  vicea, 
qus  cuncta  flunt  in  tempore,  confltetur.  Loco  vero 
subjectam  non  dubitat  qui  omne  corpus  longitudine, 
latitudine,  atque  altitudine  constans^quod  solidum 
appellatu,  non  nisi  loca  semper  contineri  conside- 
rat.  Utriusque  autem  naturas,  hoc  est,  et  spiritalia 
et  corporalis,  proprietatibus  Deus  artifex  observa* 
tis,  hominem  ex  anima  compegit  et  corpore,  sicut 
eodem  revelante  qui  fecit  accipimus.Verum  animam 
illi  fecit(c)ad  imaginem  suam^quiatametsiccBpitez 
tempore  ut  creatura,sempitema  autem  ut  Deas  pro 

C  suo  modulo  permanebit;  vel  quia  rationis  ei  et  in- 
tellectus  participium  quemadmodumsanctisangelit 
contulit;  corpus  autem  non  usquequaque  csleris 
animallbuB  formavit  dissimile,ni8iquodiJIa(i]iotl- 
vum  prona,  id  autem  erectum  instituit,  oujns  fido 


(a)  Prmum  in  Italia.  Ex  hoc  loco  conflci  posse 
puto  Lupum  in  Italiam  profectum  esse  anno  849, ut 
legationem  obiret,  auam  jussu  Garoii  re^s  susce- 
perat,ad  Leonem  iV  papam;  cujus  memmitipsein 
episiola  ad  Benedictum  papam,  quae  est  centesima 
tertia. 

(b)  Opmionem  conjug.  commercii.  Respicit  ad  sub- 
doJam  Sadducffiorum  interrogationem  :  c[ui  resur- 
rectionis  inimici  eum  essent,  quam  Ghristus  inter 
homines  agens  frequenterinculcubat,  eun:  interro- 
gaverunt  de  ea  quss  septem  maritos  habuerat,cujus 
tandem  ex  iis  fuUira  esset  uxor  post  resurrectionem. 
Quibus  divine  admodum  respondit  Jesus,  nullum  D 
post  resurrectionem  futurum  matrimonium.  Neque 
nubent,  inquit^n^^u^  nubentur.  Quo  dicto,opinionem 
conjugalis  commercii  in  resurrectione  reraovit,  ut 
ait  Lupus.  Extat  historia  apud  MatthaBum,Marcum 
et  Lucam. 

(c)  Ad  imaginem  stiam,  Existimarunt  pleriaue  ve- 
terum,  imaginem  Del,  qu^  in  homine  esse  dicitur, 
in  anima  coIiooatam,non  autem  in  corpore  :  imago 
enim  incorporei,  corpus  esse  non  potest,  ut  ait 
Glaudianus  Mamertus  in  libro  iii  de  statu  Animae, 
cap.  16.Unde  concludit  Gassiodorus  in  capite  octa- 
vo  libri  de  Anima,animam  hominum  ideoesse  im- 
mortalem,  quod  ad  similitudidem  Dei  facta  sit. 
Nam  quemaamodumy  inquit,  poterat  esse  imago  aut 
similitudo  Dei,  si  amimde  hominum  mortis  termino 
giauderentur^  Quin  et  Au{pi8tiDQ8  in  libro  de  Ba^re^ 


sibus  ad  Quodvultdeum,  inter  hffireses  numerat«(K 
rum  sentenliam,  qui  aiunt  corpus  hominiSyiion  ont- 
mam^esse  imaginem  Dei,  Hi  fuere  Homunciooits,  ut 
docet  auctor  Iibri,cui  Prssdestinatus  nomen  SirmoD* 
dus  fecit,  lib.  i,cap.7^,Videant  porro  sapientissimi 
theologia  magistri  an  h£c  opmio  conveniat  cuffl 
placitisphiIosophorum,qui  aiunt  hominem  constitui 
ex  anima  et  corpore;  hoc  est  animam  solam  Qon 
esse  hominem,ne^ue  item  corpus  solum.Atqoi  Deuf 
fecit  HOMiNEM  ad  imaj^nem  suam.  Tertullianus  ta«> 
men,vir  humans  divmfieque  philosophi»  prsGeotis 
haud  dubie  imbutus.existimat  animam  etiam  soiaffl 
constituere  totum  hominem.Haecsunt  ejusverbaex 
capite  primo  libri  de  testimonio  animae  :  «  Novam 
testimonium  advoco,  imo  omni  litteratura  notius, 
omni  doctrina  agitatius,  omni  editione  vulgatius, 
tota  homine  majus,  id  est,  totum  quod  est  homi- 
nis.  Gonsiste  in  medio  anima, »  etc.  Vide  paulo  in* 
fra  quae  afferuntur  ex  Maximo  Tyrio. 

{d)  In  alimm  pvona,  Ovidius  lib.  i  Metamorpho* 
seon  : 

Pronaque  cum  spectent  animalia  cffitera  terraffli 
Os  homini  sublime  dedit. 

Lactantius  lib.  ii  divinarum  Institut.,cai).  i  ^nNaffl 
cum  cseteras  animantes  pronis  eorporibus  in  humuffl 
spectent,  ({uia  rationem  ac  aapientiam  non  accepe- 
runt,  nobis  autem  status  rectus,sublimt8  vultus  ab 
arttiice  Deo  datus  ait,  d  etc.  Maximus  Tyrius  ii 


m 


Llfi,  DE  TRIBUS  QUiESTIONIBUS. 


626 


Bervitio  ad  capessendasiiperiora  auetori  aui  nutibus  ^ 
obediens  anima  uteretur.  Quantum  vero  praestet  cor- 
pori  anima  etiam  (a)  gentilis  auctor  conatur  expri- 
mere,cum  de  utroque  loquena,  a/^mim no6i5,inquit, 
cum  diiSf  alterum  cum  belluis  commune  est.  Ita  fa- 
etum  hominem  MO  primum  Adam  cum  Evacon- 
juge,  quam,  mirabile  dictu,  de  costa  illi  dormienti 
subtracta  Deus  produxit,  in  paradiso  voluptatis,  ut 
sacrae  litterae  testantur,  constituit,  eumque,  suppe- 
tentibus  omnibus  ad  usum  necessariis^non  molesto 
labore  damnavitysed  otiandit«dium  ablata  ei  facui- 
tate  operandi  removit.  Ne  autem  neiciret  homo  ei 
se  debere  subjectionis  et  obedientiae  vicem,  a  quo 
et  esse  acceperat,  et  bene  esse  nuilis  contra  votum 
reluctantibus  anima  corporisve  motibus  feliciter 
eapiebat,  concessis  ei  Deus  ad  escam  universis  po-  _. 
morum  paradisi  generibus,  uno  probibuit  ligno,  ^ 
quod  scientis  boni  et  mali  nominavit.  Et  quoniam 
spes  impunitatis  magna  est  (b)  peccandi  illecebra, 
praecepto  interminationem  poenaB  addidit,  morien- 
dum  eis  coniirmans  qua  die  ex  iigno  quod  vetuerat 
comedissent.  Summa  erat  observandi  jussum  faci- 
litas,  quando  ad  id  violandum  nec  ulla  necessitas 
invitabat,  nec  hostis,  qui  solus  diabolus  erat,  vim 
ullam  inferendo  impellere  poterat  Jam  ipse  super- 
biendo  ceciderat,  jam  quod  ipse  merito  perdiderat 
hominibus  posse  contingere  iovidebat.  Quidfaceret 
qui  nec  semelconceptamm^litiam  deponerenecho- 
miuem  nisi  acquiescentem,  nisi  con8entientem,nisi 
volentem  posset  dejicere  ?Auctor  mali  proprii,reper- 
tor  alieniy  serpente  induitur,  et  cum  divine  jussio- 
xris  noncauiascrutandaiit,sed  exsecutio  maturanda,  C 
quod  le  quffirere  simulat,  rudes  qusrere  .instigat, 
cur  videlicet  eis  omnium  pomorum  Dcus  usum  non 

dissertatione  38 :  «  Nec  improbandum  eorum  vide- 
tar  consilium  quihumanam  deorum  imaginibusfor- 
mam  affigunt.  Anima  enim  hominum  Deo  vicina, 
Deo  simiflima  est.  Nec  iequum  v:detur  rem  sui  si- 
miiiimamdeformi  inciudere  corpori  voluisse  Deum ; 
sed  qnod  animam  facillime  circumferret  immorta- 
lem,  leve,  motui  aptum,  quodque  solnm  omnium 
qa»  in  terra  sunt  corporum  caput  in  cGslum  attolie- 
ret,  venustum,  alacre,apte  compo8itum.»Ruricius, 
Lemovicum  meorum  episcopus,  lib.  ii,  epist.  42: 
«  De  omnibus  animalibus  solus  homo  sublimis 
ereaios  est  et  effectus.  » 

(a)  Gentilis  anc^r.idest  Sallustius,cuju8  ea  sunt 
verba  in  initio  libri  de  Goiyuratione  Gatilins  :«Sed 
nostra  oiinis  vis  in  animo  et  corporo  sita  est.  Ani- 
nri  imperio,  corporis  servitio  mosis  utimur.  Alte-  D 
ram  nobie  cum  diis,alterum  cum  oeUuis  commune 
est.  »  Hunc  porro  Sallustii  iocum  laudat  etiam  La- 
ctantius  lib.  ix  divin.  instit..  cap.  12,  et  in  capite 
primo  libri  de  Opificio  Dei,  itemauo  Ennodius  lib. 
VI,  epist.  3.  Imitatusqne  est  Sallustium  Faustus 
Reieniis  in  epistola  6,  qu®  ad  Ruricium  Lemovi- 
censem  episcopum  scripta  est. 

{b)  Peccandi  t7i«c^6ra.Agno8CoingeniumLupiFer- 
rasiensis,  dum  ait  impunitatis  spem  esse  magnam 
peccaodi  illecebram.  pic  in  episto|a  126  dixit  ad 
umtam  sua  aetate  libertatem  vitia  prorupisse,  ut 
Tindicata  impunitate  apertis  (juibusque  nee  Deum 
quisquam,  nec  regem,  nec  episcopos  timeret^ita  ut 
(quemadmodum  idem  Lupus  ait  in  cannne  secundo 
eoDcilii  Vernenns)  longa  licentia  asaudiucLl  niorla- 
les  knpiiiie  8e  peccare  posse  confiderent.Et  in  epi- 


permisiseet  promiscuum.  Reapondente  mnfiere, 
quam  faciliorem  falli  callidus  explorator  depre- 
henderat,  ne  forte  morerentur,  incautam  a  vera 
911  sententia  deduxit,et  in  falsam  quod  non  eieent 
morituri  protinus  induxit  :acyectoeo,(c)scireDeum 
quod  si  comedissent  unde  prohibiti  essent,  mox 
aperirentur  oculi  eorum^similesque  diis  existerent. 
Scilicet  ut  numerositate  deorumsaltemeorum  fldem 
Gorrumperet,8i  ad  inobedientiam  tentati  gul»  vitio 
non  cessissent.  (d)  Gapta  mulier,  cum  hostis  male 
dulcoratis  alloquiis,  tum  etiam  interdicti  pomi  im- 
modica  venustate,  prior  comedit,  et  viro  ut  come- 
deret  persuasit.Mox  uterque  non  anima  8olum,8ed 
et  corpore  occidit,  quando  inevitabilem  moriencfi 
necessitatem  contraxit.  £t  quia  peccati  mortem, 
unde  liberum  ei  fuerat  abstinere  non  exhomiit,  ad 
persolvendam  mortem  eorporis  nolens  quandoque 
pervenit.Mortuum  sane  hominem  statim  ut  vetitum 
praesumpsitnon  mirabitur  qui  ferali  vulneresaucium 
vel  irremediabiliter  venenicontagiojam  corruptum 
non  perperam  dici  mortuum  recordetur  propterra 
quod  tam  certa  mors  impendeat  sic  afifecto  ut 
nulla  spes  effugii  valeatinveniri.Istius  quoque  sen- 
tenti«  Apostolus  auctor  est  qui  ait :  Corpus  mar' 
tuum  est  propter  peccatum  (Rom,  viii).  Habet  seilicet 
moriendi  uecessitatem,  quam  non  habuit  ante  pec* 
catum.  Ita  quippe  conditus  fuerat  Adam  ut  posset 
non  peccare,  si  vellet,  et  posset  non  mori,nisi  pec- 
casset.Verum  ubi  ei  solum  non  suffecit  bonum,nT8i 
etiam  mali  caperet  experimentum,et  voluntatemad 
peccandum  convertit,  posse  non  mori  amisit^et  non 
posse  non  mori  incurrit.  Ita  sero  scientiam  boni 
obedientiae  quam  sponte  deseruit  sensit,et  scientiam 
maliy  quam  impia  curiositate  aifectavit,   invenit. 

8tola64  ait  malorum  impunitatemsomper  peperisse 
vitiorum  incrcmentum.  Sic  Tacitus  in  libro  xv  An- 
nalium  dixit  impunitatiscupidinemmi^nisBemper 
conatibus  adversam  fuisse.  Gicero  libro  ii  de  Fini- 
bus  :  «  Quae  libido  se  non  proripiet  ac  projieiet,aut 
occultatione  proposita,  aut  impunitate^  aut  licen- 
tia?  »  Hugo  Falcandus  in  libro  de  rebus  Siculis, 
pag.  122,insur^ens  adversnsGaytumPetrum,quem 
ait  impune  reginam  totamque  curiam  ofTendisse, 
perturDasse,  et  magnis  objecisse  pcriculis,  addit : 
«  Ne(][ue  mirum,cum  ipsa  lacinorum  impunitasau- 
dendi  quidquid  libitumfuerit  praestetillifiduciam.t 
Matthsus  Parisius  anno  1265  describens  quonam 
modo  quidam  frater  ordinis  Minorum,nomine  Man- 
suetus,  in  Angliam  missus  a  papa  abuteretur  pote- 
state  sibi  concessa»absolvens  quoscunque  prolibitu, 
vel  excommunicatos,  et  falsidicos,  et  perjuros, 
<c  unde,  inauit,  multi  rei  audaciam  sumpseruntde- 
linquendi.  Nam  iacilitas  veni»  peccandi  parit  occa- 
sionem.  » 

(c)  Scire  Deum.  Legendum  arbitror,  scire  eum,  id 
est  diabolum.  Eum  pro  se.  Sic  enim  postulat  sen- 
sus.  Quasi  diceret:  Adjecit  diabolus,  scire  se, 
quod  si  Adam  et  Eva  comederent  prohibitum  po- 
mum,  mox  aperirentur  oculi  eorum,  fierentque  si- 
miles  diis. 

(d)  Capta  mulier.  Imitata  videturhsc  narrationis 
istius  portio  ex  Petronio,  apud  quem  sic  habetur : 
Ancilla  vini  cibique  odore  corrupta,  primum  ipsa  por^ 
rexit  ad  humanitatem  invitantis  victam  manum : 
deinde  refecta  potione  et  dbo,  ^ugnare  dominx 
pertinaciam  ccspit. 


6^; 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


6tt 


Quod  Dunquam  enim  veritus  fuerat,  ultricem  M9  A 
comitemque  peccati  concupiscentiam  sensit,  mem- 
brorum  scilicet  genitalium  appetitum,  quem  ita 
exhorruit  ut  ad  pudoris  remedium  velamen  quaere- 
ret  foliorum,ita  adamavit  utad  justum  damnationis 
judicium  importunam  ejus  illeeebram  nec  si  vel- 
let  (a)  vitare  sufficeret.Quod  itaquepeccareposset  si 
vellet,  pcccando  publicavit  ;quod  vero  posset  etiam 
non  peccare  si  vellet,  conditor  patefecit,  qui  com- 
minatus  pcenam,  ne  peccaret  proemonuit.  Habuit 
ergo  Adam  liberum  voluntatis  arbitrium  et  ad  bonum 
et  ad  malum  ;  sed  ad  bonum  divino  munere  adju- 
vandum,  ad  malum  autem  divino  judicio  deseren- 
dum.Quemadmodum  enimnon  adjuvareturin  bono 
ab  eo  qui  vita  esset  animae  ejus,  ut  anima  corporis 
ejus?Denique  si  anima  qux peecaverit,  ipsa  morietur  ^ 
(Ezech,  xviii),  ut  prophetica  pra?scribit  auctoritas, 
consequens  est  ut  vivatquas  benegesserit  vivificante 
Deo  vita  ipsius.  Liberum  autem  hominis  arbitrium 
in  malo  idcirco  fuerat  divino  judicio  deserendum  ; 
quia  cum  iiii  asqua  facultas  boni  malique  constaret, 
nulla  indigentia,  nulla  violentia,  voluutatem  ad 
malum  inflexit,  dum  praeceptum  Dei  sui  observatu 
facillimum,a  quo  se  tanta  bona  percepisse  videbat, 
sacrilega  impietate  quasi  suspectum  contempsit,et 
hostis  ignroti,  cujus  in  nullo  pcnitus  indigebat,  in- 
citamentum,non  solumad  examen  Dei  non  retulit, 
verum  audaci  temcritate  quasi  profuturum  excepit. 
Justissime  igitur  in  illo  haesit  quod  sponte  elegit. 
Et  quia,  ut  Apostolus  assserit,  m  eo  omnes  peccave- 
runt  (Rom,  v),in  omnibus  cjus  vitiata  est  natura  ex 
utroque  sexu  progenitis,  ut  ad  raale  agendum,qua-  C 
lenus  lamen  progredi  permittimur,  sit  nobis  ut  illi 
liberum  918  arbltrium,  ad  bcne  autom  operan- 
dum  ncquaquam  sitliberum,  nisi  fucrit  Deigratia 
libcratum.  In  pnmo  parente  nostro,  qui  utinam 
stctisses,  omnes  pcccando  cecidimus,  ct  omncs 
communi  mcrito  atrocissima  quidcm  sumus  sed 
justissima  pocna  damnati.Non  fuisset  homo  ingratus 
ei  qui  se  fccerat,  obtemperasset  conditori,  non 
seductori,  noluissct  esse  nisi  quod  vellet  qui  eum 
potentia  fecerat,  clcmcntia  gubernabat,  Vcrba  ho- 
stis,  qu«  forinsecus  perserpentem  sonueruntjsacra 
revelante  Scriptura,  cognovimus :  quae  vero  intrin- 
secus  menti  humanae  suggcstionis  molimina  admo- 
verit,  tametsi  indubitanter  non  valemus  comprchcn- 
dere,  tamen  probabili  conjectura  possumus  aesti-  n 
mare.  Siquidem  diabolus  misit  in  cor  ut  traderet 
Dominum  Judas,  non  palam  vocibus  perstrependo, 
verum  clandestinis  avaritiae  facibusmiserumaccen- 
dendo.  Celsitudinem  similitudinis  Dei  superbiendo 
diabolus  concupicrat ;  jamque  alieni  appetens,  sui 
gradus  dignitate  deciderat.Dumque  hanc  necvellet 

(o)  Vitare  sufficeret.  Valerius  Maximus  lib.  ix, 
cap.  1 :  «  Blandum  etiam  malum  luxuria :  quam 
accusare  aliquanto  facilius  est,  quam  vitare.  »  Ru- 
ricius  lib.  ii,  epist.  {2:  «Et  ideo  vide  quod  malum 
81 1,  fraler  charissime,  quod,  dum  detestatur,  ad- 
mittitur  ;  dum  refugitur,  vix  vitatur.)>Eam  ob  cau- 
sam  Pseudo-Plautus    dixit  in  Querolo,  adulterium 


recuperare  nec  posset,  habituro  invidit,  et  fortasse 
priusquam  verba  ederet,  incautum  qua  perierat 
peste  corrupit.  Quomodo  enimadcapiendumcibum 
exterius  tam  cito  acquievisset,  nisi  ad  obtinendam 
propriam    libertatem    tumuisset    ante  interius? 
Quomodocunque  contigerit,  auctor  nostri  generis 
8U0,  ut  palam  est^  vitio  cecidit.  Et  quoniam  in  eo 
omnos  pecGavimu8,omnes  nos  in  lapsum  ejus  niina 
procul  dubio  secum  traxit.Atque  cuilibet  sicut  pos- 
sibile  est  cum  voluerlt  in  foveam  se  precipitare, 
qu8B  sit  ampla  necscabratamencrepidine^cumvero 
egredi  voluerit  non  valebit,  nisi  (6)extrarii8  nisibus 
adjuvetur,  ita  primus  homo  sponte  914  quidem 
cecidit,  in  quo  ipsi  originaliter  lapsi  sumus,  sed 
cceno  peccati  nos,  etiamsi   volumus,  expedire  noo 
po88umu8  ut  resurgamus,  nisi  prostratos  extrahat 
et  erigat  gratia  Dei  per  Jesum  Ghristum  Dominnm 
nostrum.Voluntarii  criminis  tantum  malumnonbo- 
minem  primum  modo,  sed  universam  etiam  ejus 
8obolem,8exus  utriusque  copula  manantem,  merito 
damnationis  obstrinxit;quam,cumeadem  causasit 
omnium,  communiter  omnespaterentur^quippeqai 
non  Deo.  sed  diabolo  auscultaverint  omnes.  Nec 
hinc  oriretur   justa   conquestio   aequitate  servala 
praeterquam  quod  mererentur  nullis  recipientibus, 
nisi  esset  Deus,  quemadmodum   incomparabiliter 
ju8tua,ita  inefFabiliter  pius,imo  ut  verbo  nostrarum 
Scripturarum  utamur,  quo  colligimur,  quo  salva- 
mur^miscricors.  Gum  itaque  suo  merito  pereundum 
essct  omnibus,  plures  divina  bonitate  salvantur.In 
hisagnoscamusctamplectamurmisericordiamejus; 
et  ut  his  aggregari  mereamur  supplici  observantia 
mandatorum  ipsius  et  precibus  assiduis  flectamus 
indulgentiam  ejus.Cum  vero  itidem  plures  damnan- 
tur,  non  reprehendamus,  quia   merito   soo  juste 
damnantur ;  scd  pertimescamus  judicium  ejus  qui 
est  terribilis  in   consiliis  super   filios  hominum, 
nosque  paria  merentes  mircmur  potuisse  salvari:ut 
horum  consideratione  ferventius   accendamur  ad 
amandam,laudandam,  praedicandam  misericordiam 
ejus.  His  constitutls  et  fldeli  assensu  retentis,nemo 
sobrie  sapientium  erit  nesciens    non  esse  Deum 
auctorem  causamquc  perditionis  homini,  quemet 
rectum  condidit,  et  posse,  si  velletin  suo  statuma- 
nere  monendo  monstravit.  M5   Namque  necdum 
erat  ejus  vitiata  natura  ut  vel  scienda  nesciret, 
vel  impediente  difQcultate  cognita  implere  non  pos- 
set.Nimirum  sibimetipsi  homo,  aut  ex  seipso,  aut 
ex  diabolo,  malum  concepitetpeperit,duma  sedl- 
vinam  amoliendo  reverentiam  deceptori  credidit,et 
cibum  usurpando  illicitum  capitale  crimen  coffl' 
misit.  l8tud,istud  plane  mortalium  generi  omniuffl 
causa  fuit  malorum.(c)Peccatum  siquidem  poenacon- 

crimen  non  esse.  Tum  addit :  «  Hoc  est  quod  ncc 
permitti  nec  prohiberi  potest.  » 

(6)  Exirariis.  Sic  in  epist.  dicit  extrarii  KmUs. 
Extrarius  autem  idem  est  qui  extraneus,  et  exter- 
nus. 

(c)  Peccalum  pasna  consequitur.  Salvianus  in  libro 
pnmo  de  Gubernatione  Dei :  <r  Quod  potuit  msjas 


m 


Llfi.  DE  TUIBUS  QUi£STIONIBUS. 


630 


sequitor;  ei  qnidquid  non  consumit  remittendo  A  co{Bternum,squalitate  voluntatis  et  poteBtatis  con- 


priBsens  mi8ericordia,rependit  (a)  ulciscendo  quan- 
doque  reprssentata  justitia.Sed  insurgat  aliquis  ex 
numero  mordaciter  querulorum  et  dicat :  Non  fecis- 
8etDeu8hominem,quem  peccaturum  sciebat.Quanto 
rectius  diceret :  Non  fecisset  homo  quod  sumraa  fa- 
cilitate  vitare  poterat  peccatum,quo  se,si  verbis  Dei 
fidem  habebat,  cognoverat  moriturum  :  quanquam 
esset  divins  bonitati  non  congruens  hominem,quem 
bonum  post  iapsum,aut  etiam  ex  quo  bonum  facere 
posset,  non  condere.  Aut  talem  fecisset,  subjiciat, 
qui  peccare  non  posset.  Quid  ita  non  queratur  : 
Gur  homOyCum  talic  factus  esset  ut  posset  non  pec- 
care  si  vellet,  in  hoc  statu  manere  noluit  ut  quan- 
doque  tantum  de  Deo  mereretur  obediendo  ne  pec- 


similem,  non  ex  mare  et  femina,  sed  ex  Spiritu 
sancto  et  Maria  virgine,  novo  nascendi  privilegio, 
hominem  absque  peccato  instituit,  ut  per  eum  qui 
obumbraute  Spiritu  sancto  non  fuisset  conceptus 
ffistu  iibidinis,eori4m  qui  in  peccatis  concepti  essent 
aboleret  omne  peccatum.Hinc  virgine  satus,virgine 
natus,ut  absque  delicto  conceptus  et  ortus,sic  abs- 
que  ulla  ofTensse  macula,  conversatus,  postquam 
%t  7  (h)  dispensationem  nostrae  salutis  docendo  suf- 
ficienter  exercuit,  Deus  verus,  homo  verus,  utrum- 
que  unus,  hoc  est  in  utroque  et  ex  utroque  unus, 
dignatione  mirabili,  mortem  quas  peccato  debetur, 
totius  expers  contagii  sponte  pertulit,et  nos  pecca- 
tores  aeterna  morte  liberavit.  Tum  intra  triduum 


care  vellet  aut  non  posset?  Verum  cur  homini  ne-  p  resurgens,spem  nostram  in  ccBlum  sustulit,et  pau- 
garetur  illa  voluntas,qua  vel  bene  utens  exspecta-      '  '' ^  -•  •' -^  * — -      .     .        *. 

ret  pr»mium,vel  male  excedens  prffimonstratum  pa- 
ti  cogeretur  tormentum  ?  Constanter  dixerim,nullam 
Deum  creaturam,qu8B  mala  peccando  futura  esset, 
facturum  fuisse,nisi  aut  eam  iterum  bonam  aut  ea 
boni  aliquid  facere  decrevisset.  Maluit  enim  ex 
malis  bonos  vel  bona  facere  quam  mala  nulla  esse 
permitlere.Et  hominum  M6  quidem  plerosque  vcl 
originali  vel  proprio  vitio  malos  reformat  in  bonos, 
nulla  eis  imputata  iniquitate,sua,  quod  firmissime 
tenendum  est,  gratuita  bonitate.  Spirituum  autem 
immundorum  neminem  hac  dignaturgratia,quorum 
pertinaci  superbiae  nullo  veni»  subvenire  decrevit 
remedio.  Horum  tamen,  eorumquc  participum  ho- 
minum  perditorum,  quanquam  ipsis  nolentibus, 


latim  pristini  lapsus  veritatem  etnostrae  instauratio- 
nis  integritatem  exposuit,non  suis  verbis  8olum,ve- 
rum  etiam  discipulorum  et  verbis  et  scriptis.Quan* 
quam  et  sancts  litter8e,quae  dicuntur  Veteris  Testa- 
menti,alterum  mira  proprietate  expresserunt,  alte- 
rum  mystica  praefiguratione  signarunt.Nam  et  pri- 
mi  parentis  peccatum  ipsae  prodiderunt,et  futurum 
ut  per  Dominum  Jesum  repararetur  genus  huma- 
num,  cum  multis  aliis  iocis,tum  in  illo  summe  at- 
que  clarissime  :  Dominabitur  amaTiusqueadmare^ 
et  a  flumine  usque  ad  terminos  orbis  terrarum  (PsaL 
Lxxi).  Subtiliter  igitur  expendat  fidclis  examinator 
et  pius  quanta  fuerit  hominis  iniquitas^  quam  nec 
quisquem  hominum  nec  quilibetangelorum  nisi  Dei 
solius  sanguis  valuit  expiare ;  nec  se  mereri  aliud 


bcne  utitur  famulatu,  dum  his  vel  aperte  sae^ienti-  C  quamsuppliciumcredathomo,quipostpurgationem 


bus  vel  occulte  insidiantibus,  exercet  sarctorum 
patientiam  sempitemo  quondam  praemio  coronan- 
dam.Nec  minus  ex  malis  bonum  agit,cum  singulis 
eis  meritum  repensat  supplicium.Bonum  enim  est 
malos  non  conversos  puniri,ut  comprimatur  super- 
borum  elatio,  crescat  humilium  devotio,  augeatur 
ex  utrisque  divina  laudatio.Invicta,ut  opinor,supe' 
riorum  rationocoiligitur  hominem  tam  anima  quam 
corpore  fuisse  damnatum,nec  infortunium  damna- 
tionis  ejus  alii  quam  ipsi  et  seductori  ejus  aliquate- 
nus  imputandum.lUud  etiam  claruit,potuisse  suis  vi- 
ribus  hominem  peccando  cadere,  verum  non  posse 
unquam  sua  virtute  resurgere.Proinde  pius  artifex, 
quod  homo  non  posset  ut  ipse  perficeret^fllium  sibi 


baptismatis,quaetiam  parvulis  regni  ccelestisjanua 
aperitur  tametsi  quaedam  dignaveniasuspicatur  se 
gessisse  magis  quam  novit,multo  sunt  tamen  plura 
supcr  quibus  divini  judicii  seventatem  formidet. 
Quanquam  etiam  bene  gestis  timendum  est,  cum 
tantus  vir  dicat :  Omnes  justitiasnostrsequasipannus 
menstruatfe  (Isa.  lxiv).  Justitia  enim  nostra,  licet 
interdum  coram  hominibus  splendeat  opere  etser- 
mone,  in  conspectu  Dei  sordescit  prava  cogitatione. 
Habemus  autem,  918  ut  supra  rclatum  est,  ex 
Adam  liberum  arbitrium,non  ad  bonum  et  malum, 
quale  ipse  a  Conditore  accepit,sed  quale  ipse  spon- 
te  in  ima  vergcns  elegit  et  peccando  commeruit, 
hoc  est  ad  malura  libcrum ;  ad  bonum  autem,  si 


et  evidentius  de  peccatoribus  Deus  ferre  judicium,  "  Gallico  scriptum  cst  ipsum  Cffisarem  legatis  Helve- 
quam  ut  statim  consequeretur  pcena  peccantes?  »      tiorum,quorum  princops  fuit  Divico,  respondisse  : 


Vide  quae  nos  illio  adnotavimus. 

(a)  Ulcvicendo  quandoque.ld  est :  Licet  in  pracsens 
Deu8  non  puniat  nocentes  et  flagitiis  commaculatos, 
non  abibunt  tamen  impune,  et  sentient  tandem 
viiiatem  manus  divinae.  u  Et  ideo  intelligere  debe- 
mu8,  »  ut  ait  S^vianus  in  libro  yii  de  Gubema- 
tione  Dei,  «  quia  pietatis  divinas  fuit,  quod  pcenam 
dia  debitam  distulit;  piaculorum  autem  et  crimi- 
nam,quod  aliquando  peccator  populus  quae  mere- 
batur  excepit.  »  Hinc  iUa  Valeni  Maximi  vox,quam 
D08  perperam  Gaesari  tribuimus  in  notis  ad  Salvia- 
num  :  •  Lento  enim  gradu  ad  vindictam  sui  divina 
procedit  ira,tarditatemque  suppliciigravitate  com- 
penaat.  »  Apud  Caesarem  in  libro  primo  de  bello 


«  Consucsse  deos  immortales,quo  gravius  homines 
ex  commutatione  rerum  doleant  quos  pro  scelere 
eorum  ulcisci  velint,  his  secundiores  interdum  res 
et  diuturniorem  impunitatem  concedere.  » 

(b)  Dispensationem  nostrae  salutis.  Id  est,  incarna- 
tionem  Uhristi  Domini.  Incarnationis  enim  myste- 
rium  passim  apud  Graecos  olxovojiCa  vel  dispensatio 
dicitur,ut  Marca  adnotavit  in  libro  iii  de  Concordia 
cap.  13,  §  1.  Sic  auctor  incertus  a  Sirmondo  edituB, 
qui  Breviarium  fidei  adversus  Arianos  composuit, 
ait  in  ipso  statim  initio  :  «  Dc  se  ipso  Dominus 
secundum  dispensationem  carnis  assumptae  loqui- 
tur.  » 


631 


B.  S.  LUPl  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


m 


tamen  id  nobis  divino  munere  contigerit,  ut  supra  A  fnine,quia  non  sit  hominis  via  ejus,neeest  ut  avMei 


jam  diximus,  Dei  gratia  liberandum.  Mentior  nisi 
boc  primus  liber  divinae  auctoritatis  ostendit  bis 
vcrbis  :  Sensus  et  cogitatio  humani  cordis  ad  malum 
prona  sunt  ab  adolescentia  sua  {Gen.  vin).  (a)  Secre- 
torum  etiam  coelestium  fldus  interpres  Pauiusjam 
baptizatuSyjam  forsitan  ad  tertium  ccelum  evectus  : 
(6)  Condelector,  inquit,  legi  Dei  secundum  interiorem 
hominemfWli  profecto  quae  sanxit :  Non  concupisccs, 
video  autem  aliam  legem  in  membris  meis  repugnan- 
tem  legi  mentis  mex  et  captivum  me  ducentem  in  lege 
peccatij  quw  est  in  membris  meis  {Rotn,  vii).  Legem 
in  membris  concupiscentiam  vocat.quam  post  pec- 
catum  in  mcmbris  genitalibus  primi  senserunt  pa- 
rentes,quam  sibi  advcrsantem  divino  freti  adjuto- 


et  dirigat  gressus  suos  {Jer.  x).  Proinde  mox  adju- 
torium  flagitat  :  Corripe  me^  Domine^  vermtamen 
in  judicio,  et  non  in  furore  tuo  (i6fd.).Hoc  est :  Onia 
non  est  me®  virtutis  ut  meam  pravitatem  corrigtmi 
et  justitia^  tuae  apprebcndam  et  teneam  rectitudi- 
nera,tu  adbibe  correctionem  judicii,  cujua  terrore 
salubriter  sanas  innrmos,non  correptionem,  cujus 
severitate  horribiiiter  damnas  superbos,  ut  mulata 
et  confirmata  voluntate  faciam,te  cooperante,quod 
meis  viribus  implero  non  valeo.Vates  praeterea  cla- 
rissimus  Isaias  totum  Deo,MO  nihil  nobis  peoitus 
tribuendum  cenfirmans,  Domin^f  inquit,  pacem  da 
nobis  :  omnia  enim  opera  nostra  operatus  es  nohh 
{Isa.  xxvi).  Namquc  si  nobis  temere  sanitatemli- 


rio  etiam  continentes  quique  repellunt,sed  penitus  p  beri  arbitrii  arrogamus,  frustra  diu  multa  conati 


nunquam  reversuram  dum  hic  mortalilervivuntex- 
cludere  nequeunt.  Dominus  quoque  Jesus,  qui  sin- 
gulariter  ut  conditor  sciebat  quid  esset  in  hominc, 
imbecillitatis  nbstrae  nos  admonens  :  {c)  Sine  m^,in- 
quit,  nihil  potestis  facere  {Joan.  xv),  nihil  scilicet 
boni,nihLl  saluti  conducibile.  Nec  indignetur  salva- 
tusetsalvandus  sino  Salvatore  se  nihil  posse  faccre, 
qui  pollicetur  :  Si  vos  Filius  liberaverit,  vere  liberi 
eritis  {Joan.  viir).  Et  cur,  dicat  aliquis,  possibile 
praecipitur  quod  postea  impossibile  demonstratur  ? 
Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo  et  ex 
tota  anima  tua  et  ex  tota  mente  tua  {Matth.  xxii) ; 
et  :  Diliges  proximum  tuum  tanquam  te  ipsum  {Ibid.); 
et :  Diiigite  210  inimicos  vestros,  henefacite  his  qui 
vos  oderunt  {Mutth  v) ;  et  :  ^i  vult  post  me  venire, 


sicimpossibilitate  ut  hoste  accerrimo  confundimur, 
molestoque  bello  laboramus,  quousqne  defessi  ad 
divinum  recurramus  auxilium.  Quo  imjpetrato,  pa- 
cem  de  qua  dicitur,  Pax  multa  diligentibus  legm 
tuam  (Psal.  cxviii),  consequimur ;  dum  per  bonum 
affectum  in  Deo  mens  nostra  velut  in  mmiitionc 
tutissima  requiescit,  et  jam  salutaria  prscepta  fi- 
ducialiter  operatur,quandoquidem  ea  ipsequipra- 
cipit  exercet.Miretur  aliquis  ne  par\'a  quidem  opera 
nobis  a  nobis,  sed  ipsa  quoque  a  Deo  esse,  nisi 
cognovertt  ipsas  cogitationes  bonas  et  initium  ac 
perfectioncm  fidei  non  a  nobis  procedcre,sedaDco 
inspirari  babentibus  atque  finnari.Doctorh»cgen- 
tium,(0  imo  per  eum  Dei  Spiritus  publicans.  iVwi 
quasi  suffmenies  simus,  inquit,  cogitare  aliquida 


abnegct  semetipsumy  et  tollat  cruccm  suam,  et  sequa-  C  nobis^  quasi  ex  nobis,  sed  sufficientia  nostra  ex  Dw 


tur  me  {Luc.  i\);  et  alia  multa,  quaa  nunc  peccata 
probibent,  nunc  instruunt  fidem,  nunc  vires  infor- 
mant.Profecto  ut  dum  conatur  quis,nec  sufficit  qua; 
jubentur  iroplere,illuc  fatigatione  humiliatus  recur- 
rat  unde  petendo,qu£rendo,pulsando,accipiat  quod 
desiderat,  et  non  in  se,  sed  in  Domino  de  omnibus 
ejus  beneficiis  glorietur.Nec  sibi  nervos  fortitudinis 
detrahi  opinetur  subjecte  Deo  devotus,  cum  per  se 
nihil  boni  posse  facere  tam  evidentibus  instruatur 
testimoniis.Nec  vero  mcritum  minui :  quoniam  so- 
lum  hominem  praestantius  quam  Deo  cooperante 
possc  aliquid  agere,ne  dicam  opinari  vel  somniare, 
nontam  superbientis  est  hominis  {d)  quam  amentis, 
et  de  cujus  plenitudine  omnes  accepimus  gratiam 


est  (U  Cor.  iif).  Hoc  est,  quod  ad  sanctitatcm  reli- 
gionis  pertineat,  nos  quidem  nihil  sufficimus  cogi- 
tare ;  sed  ut  sufficiamus,  ipsas  a  Deo  cogitationes 
bonas  accipimus.  Item  de  initio  fidei  :  Sed  miseri- 
eordxam  consecutus  sum,  ait,  ut  fidetis  essem  (f  Cer. 
vii).  Non  enim  ait,  quia  fidelis  fui  misericopdiam 
consecutussum,sed  misericordiam  consecutus sum 
ut  fidelis  essem.Deperfectione  autem  fidei :  Gratia 
salvi  facti  estis  per  fidem,  et  hoc  non  cst  vobis,  Dti 
enim  donum  est  {Ephes.  n).  Itemque  non  de  fide 
8olum,sed  de  ipsa  bona  voluntate  :  Dm«/,inqnit, 
qui  operatur  in  vobis  et  vette  et  perficere  (Phiiip.  n). 
Quod  vero  in  bonis  actibus  perseverantia  Dci  fW 
donum  ac  per  hoc  gratia  Dei  8it,faeile  illo  satis  ido- 


pro  gratia.pro  gratia  quam  impenditlaboriosae  bo-  j\  neo  testimonio  comprobatur :  Confidimus  in  Domino 
nitalis,  gratiam  rependit  beatae  retributionis.  Non      Jesu,  quia  qui  coepit  in  vobis  opus  bonum,  perfM 

usque  in  diem  Christi  Jesu  (Philipp.i).  Hoce8t,Deos, 
qui  ccepit  in  vobis  agere  quod  pracepit,  tandiu 


habere  hominem  in  bono  liberum  arbitrium  etiam 
Jeremias  propheta  non  dubitans  :  Scio,  inquit,  Do- 

(a)  Secretor.  coelest.  F.  i  Paulus.  Sic  in  epistola  41 
dixit,  et  quod  secretorum  caslestium  conscius  docet 
Paulus.  Vide  infra  ad  pag.  220  (*). 

{b)  Condelector  legi.  Hunc  PaulilocumexEpistola 
ad  Komanos  integrum  retert,  et  ex  eadem  quidem 
interpretatione,in  epistola  128,  pag.  ^88. 

(c)  Sine  me  nihil.  ilunc  locum  Joannis  ex  eadem 
intcrpretatione  laudat  in  cpistola  33,  pag.  67,  et  in 
epistola  128,  pag.l87,etinCollectaneo,pag.762.270. 

(dj  Quam  amentis.L\i]puB  epist.  30,  pag.  58  : «  Si- 


quidem  futuras  earum  rerum  imagines  aliqaa  bob 
mentia  acrimonia  posse  appreheadere  que  illius 
tanti  auctoris  ingenium  sint  traosgresss  si  vel  opi- 
nari  possemus,esset  id  extremaB  dementie.  » 

(e)  Imo  per  eum  SpirHus  Dei.  Lupos  epist.  64 : 
«  Secundum  eumdem  Apostolum,  in  quoevideatef 
Dei  Spiritus  loquebatur.evacuate  que  fuemntpar- 
vuli.  »  Item  in  epistola  94  :  «  Sanctus  Apostolu8,in 
quo  evidenler  Dei  Spiritus  loquebatur.  >» 


(*)  Hic  et  in  sequentibus  revocatur  Lector  ad  numeros  crassiores  textui  insertos.  Edit. 


633 


UB.  Dfi  TRIBUS  OCiESTIONIBUS. 


634 


operabitar  qnoasqne  excedentibnflvitasingulisad-  A. 
yeniens  incipiat  reddere  quod  promisit.  His  omni- 
bns  erudimurne  spem  in  nobis  coUocemus  opinioue 
gravius  delinquentes;sedstatum  nostrum  munien- 
tes,  totius  nostrce  spei  plenitudinem  transferamus 
in  illom,  qui  propterea  nos  ad  se  vocat  ut  fulciat, 
idcirco  profutura  nos  petere  invitat  uttribuat,  ideo 
ne  nobis  confldamns  terret,  ne  deserat.  Namque 
maledictns  homo  est  qui  spem  ponit  in  homine. 
Qui  autem  eam  in  seipso  ponit,  in  bomine  ponit. 
Maledictus  igitur  est.  Sane  Dei  bonitas  prteclare 
eommendatar,  cnm  benedictus  esse  vir  asseritur 
qui  confldit  in  Domino,  et  solus  interdum  confiden- 
tis  affectas  premium  jam  benedictionis  assequitur. 
Amantautem  immundi  spiritusdecipiendi  astu  spem 
hominnm  in  se  transferre,  quod  in  suis  cultoribus  |^ 
efFecerunt,vel  ex  quodam  colludio  falsas  opiniones 
mentibus  eorum  inserere,  quasi  propter  naturce 
dignitalcm  atque  praestantiam  tutissimum  siteis  in 
se  ipsis  spem  aliquatenus  collocare.  Quod  est  cx 
eoram  scriptis  ostendere  qui  divinfie  vacui,  notitia 
mundanas  sapientiae  claruerunt.  TuUius  facit,  non 
Laelium  vei  Scipionem,  quss  posset  esse  dubia,  sed 
H.  Gatonem  senem  certa,  hoc  est  sua,  dicere  sen- 
tentia.  «  Quibas  nihil  est  in  ipsis  opis  ad  bene  bea- 
teque  vivcndum^  his  omnis  stas  gravis  est.  Qui  au- 
feem  omnia  bona  a  seipsis  petunt,  his  nihil  malum 
potest  %%%  videri  quod  naturs  necessitas  afTerat.  » 
Omnia  bona  a  vero  Deo  non  a  se  ipsis  petunt,  Marce 
Talli,  dixisses,  et  nobis  non  tam  splendore  verbo- 
rum  qnam  sententie  veritate  placuisses.  Virgilius 
etiam,  at  hominem  decuit  poetica  figmenta  tractan-  C 
tem,  abud  agens  tale  quid  significavit  potius  quam 
expressit,  Spes  sibi  quisqw.  0  utinam  dixisset,  cui- 
qne  Deas  verus  spes,  et  credidisset,  nec  de  Mflece- 
nate  adulendoi  sed  de  eodem  vero  et  solo  Deo  probe 
snmmeque  canendo  protulisset  :  Te  sine  nil  allum 
mens  inchoai.  Nostri  autem  auctores,  facile  sapien- 
tia  sttperiores,  quia  divina  eloquentia  pares,  quam 
cum  volvnt  exeront,  cum  volunt  abscondunt,  Gy- 
prianum  loqnor^  Augustinum,  Hieronymum,Ambro- 
sixrm  et  quosdam  altos,  et  mentem  divinorum  elo- 
qoionmi  penitns  in8pexerunt,et  nobis  salubriterex- 
preeserunt.  Scilicet  egere  nos  in  bonum  arbitrio  H- 
berando,  et  Dei  gratiam  ntm  secnndnm  merita  nostra 
dari.  Raqne  (a)  gioriosissimus  martyr  Gyprianus  et 
doctor  fmavissimas  omnia  nostrisviribusadimen8,(D 
Deo  assigfnans,  brevissime  omnia  genera  meritorum 
eomplexus,aitin  nuHo  gIoriandam,quando  nostrum 
nihil  flit  (Cypr.,  Hb,  m  TesHm.  ad  Quifin.,  c.  4).  Am^ 

(a)  Gioriosiss^  nmrtyr  Cyfr.  Lupus  ej^ist.  3,  aUh 
riosus  videlicet  martyr  Cyprianus.  Epistola  428, 
Sandus  Cyprianus,  martyr  glariosissimus,  el  doctor 
suavissimus. 

(b)  SmeukiH  doetrina.  Id  est,  saculari  litteratura, 
▼el  ensdftione,  ut  dixit  Lnpus  in  epist.  30  et  66. 

(e)  Haud  dubium  quin  justos.  Familiarissima  est 
nhrasis  isthac  Lnpo  nostro.  In  epistola  quippe  4, 
laudanslocamistnmexGpistoIa  secunda  ad  Corin- 
thios :  TrisHtia  gaecuH  mortem  operatur.  addit,  haud 
diUnum  quin  spiritalem.  Et  in  epistola  30,  pag.  60, 


brosius  autem  seribens,  non  ast  In  nestnt  potestate 
cor  nostrum  et  nostrs  cogitationes,  etiam  ipaa  faota 
et  diota  comprehendit,  que  profecto  ex  oorde  et 
cogitatione  procedunt.  Hieronymus  divina  et  (b)  se- 
culari  doctrina  preBcipuus  et  velut  quidam  paveM 
cum  Augustino  ecclesiastic«  philosophi»,  que  ha- 
manam  nec  multum  appetit,  nec  in  omnibus  eoi^- 
temnit,  Pelagianam  hasresin  reoens  exortam  poten- 
ter  debellans.  Si,  inqnit,  in  eo  tantum  Dei  gratia 
est,  quod  propriee  %%9  nos  condidit  voluntatis,  et 
libero  arbitrio  contenti  sumus,  nec  ultra  ejos  indi- 
gemus,  ne  si  indiguerimus  liberum  frangatar  arbi- 
trium,  ergo  neqae  nltra  orare  debemus  neo  illim 
clementiam  precibus  flectere  ut  accipiamns  quotNtle 
quod  semel  acceptum  in  nostra  est  potestate, 

Item  post  aliqaanta:  Agamns  semper  gratiaslar- 
gitori,  sciamusque  nos  nihil  esse  nisi  quod  donavit 
in  nobis  ipse  servaverit.  Item  alibi  in  Denterenomio 
perspicne  demonstratur  non  operibus  nostrieatqiie 
justitia,  sed  Dei  nos  misericordia  conservari.  Non 
justitia  tua  Dominus  Deus  iuus  dabk  Ubi  iemm 
optimam  ut  possideas  eam,  quia  populus  durst  eer- 
vicis  es  tu  {Deut.  ix).  Item  post  aliquanta  :  Pvo 
nihilo  salvos  facies  eos  {Psal.  lv),  {e)  baud  d^ibium 
quin  justos,  qnia  non  proprio  merito,  sed  Dei  sal- 
vantur  clementia.  Item  alibi  in  expositione  sen- 
tentiffi  :  Non  glorieiur  sapiens  in  sapientia  sua,  et 
non  gtorietur  fortis  m  fortitudine  sua,  et  nan  glorie- 
tur  dives  in  divitiis  suis,  sed  in  hoc  gioriHur  qui 
gloriaturj  scire  et  intelligere  et  nosse  me,  quia  ego 
sum  Dominus,  quifacio  misericordiam  etjwdidum  et 
justitiam  in  terra  {Jer.  ix).  Ubi  sunt,  inquit,  qui  di- 
cunt  proprio  hominem  regi  arbitrio,  sio  datan 
liberi  arbitrii  potestatem  ot  Dei  miserioortfia  t»lls- 
returatquejustitia?lpse  autem  Augustinus,  quefti 
nescias  utrum  rerum  inventione  magis  an  dioendi 
felicitate  mireris,  de  libero  arbitrio  et  gratia  Dei 
tanta  disseruit  ut  possint  vix  ab  aliquo  tegi,  emnia 
vero,  ut  mea  fert  opinio.  (d)  quanquam  sint  elariB- 
sima  et  utilissima,  a  nemine  memoria  eontiiieri. 
Quid  enim  sentiendum  sit  de  libero  arbitrio  et  gm- 
tia  Dei,  sicut  nemo  tam  laborioea  indaglne  vesU- 
gavit,  nemo  nt  ilte  tandiu  M4  versavit,  ita,  ut 
pace  cunotorum  dixerim,  nullns  tttrumqipe  tanta 
veritatis  proprietateinvenit,  nuUus  tanta  eloqacKitla 
ubertate  asseruit,nullnflittexpiigiiabiliMi  at^men- 
torum  copia  tanta  defendit.  Provnde  cum  essent 
illins  omnia  optima  et  pene  innnmera,  hMilaMn^ 
qne  quid  potissimum  esset  eligen^nm,  statut  st»- 
^iosum  ad  illorum  invilare  leetiienem,  qun  nostriB 

citansloGumillumAugusiiAi.vt/amjJtadmniom^etc. 
addit,  haud  dubitim  quin  spiritus.  Sic  in  fme  istius 
lib.  pag.  241  afTerens  locum  illum  ex  cap.  vin  Epist. 
ad  Roman.  proprio  Filio  non  pepereil,  addit,  haud 
dubium  quin  Deus.  ^c  in  Vita  saneti  Maximini  oap. 
4,  pag.  27tf ,  haud  dubium  quin  Ikmminus. 

(S)  Quanquam  sint  darissima.  Augnstini  verba  esee 
clanssima  scribit.  Sic  in  epistola  30,  de  eedem  Au- 
gustino  loquens,ait:  Haetenus  quid  hxc  ve^a  dbscur 
ritatis  pariant  non  video.  Quippe  ctarissimus  a«- 
etort  etc. 


638 


B.  S.  LUPI  ilBBATIS  FERRARIfiNSIS. 


prAOOgnitis  faoilius  poterit  penetrare,  quam  paucis  A.  unde  inflentur  liberatl,  quia  quod  non  meruerant 


positis,  similibus  melioribusve  fraudare.  Hoc  unum 
tamen  ocoultare  non  passus  sum  quod  interaliade 
libero  arbitrio  acutissime  deprehendit.  Liberum, 
inquit,  arbitrium  congenitum  et  omnino  inamissi- 
bile  si  qusrimus,  illud  est  quo  beati  esse  volunt 
etiamhi  quiea  nolunt  que  ad  beatitudinem  ducunt. 
Nec  arbitretur  aliquis  aut  tantos  viros  aut  nos  bona 
qutt  dono  Dei  coosequimur  sic  dona  ejus  asserere 
ut  non  sint  etiam  nostra.  Sunt  profecto  Dei,  ac  prin- 
cipaiiter,  quia  ab  illo  donantur.Sunt  consequenter 
et  bona  nostra,  quia  nobis  ab  illo  esse  creduntur ; 
et  cum  aliquid  boni  molimur  vel  agimus,  est  in 
nobis  liberum  arbitrium,  quia  peccati  affectu  Dei 
gratia  liberatum.  Idemque  opus  et  Dei  est,  qui  ope- 
ratur  in  nobis;  et  nostrum  est,  quia  voluntate  faci-  p  tuisset  et  omnium.  Omnia  enim  quscunque 


mus  quod  preceptum  est  nobis.  Gogitationes  bon® 
Dei  sunt,  quia  nobis  donantur  ab  illo,  ut  apostolico 
superius  oonstitit  documento :  Non  quod  sufficientes 
simus  cogitare  tUiquid  a  nobis  quasi  ex  nobis,  sed 
suf/icientia  noitra  ex  Deo  est  (II  Cor,  iii) ;  et  easdem 
nostrae  sunt,  quia  Spiritus  Dei  admonet :  Jacta  co- 
gitatum  tuum  in  Domino,  et  ipse  te  enutriet  {Psal, 
uv).  Gonversio  nostra  Dei  cst,  cui  supplicatur  : 
Converte  nos,  Deus  satutaris  noster  (Psal.  lxxxii)  ; 
et  eadem  nostra  995  est,  quia  divinitus  Jubetur  : 
Convertxmini  ad  me  in  toto  corde  vestro  (JoeL  ii).  In- 
clinatio  cordis  nostri  ad  prscepta  Dei,  et  ipsius 
Dei  esty  quem  placamus  his  ab  eodem  docti  precibus : 
Inclina  cor  meum  in  testimonia  tua  (Psal.  cxviii) ; 
et  eadem  inclinatio  nostra  est»  quia  volentibus  nobis 
est.  Unde  non  falso  gloriamur :  Inclinavi  cor  meum  ^  hunc  mundum  (Joan.  i),  non  quo  iidei  luce  omDes 


acceperunt.  Non  est  unde  querantur  damnati,  quia 
nihil  nisi  quod  meruerant  perferre  coacti  sunt.  Gur 
autem  istosnon  illos  salvet  Deus,  aut  cur  non  potius 
istos  quam  illos,  jam  hoc  supra  hominem  est, 
nec  {b)  secreti  Dei,  prssertim  tanti,  causa  eispectari 
debet  ab  homine.  Quis  cognovit  sensum  996  Do- 
mtm,  aut  quis  consiliarius  ejus  fuit  ?  {Bm,  n). 
Igitur^  ut  idem  ait,  {c)  cujus  vult  miseretur,  etqum 
vult  indurat  (Rom.  ix).  Miseretur  exuberante  boni- 
tate,  indurat  nuUa  intercedente  iniquitate.  Indurat 
autem,  non  ad  peccatum  impellendo,  Deus  enim 
intentator  malorum  est  (Jac.  i),  sed  in  peccato  de- 
serendo,  quia  ipse  quorum  vult  solum  liberator  est 
Et  utique  ut  est  quorumdam,  si  voluisset  esse  po- 

voloit 
Dominus  fecit  in  ccelo  et  in  terra.  Sed  ita  voluit 
exercere  misericordiam,  ne  in  aliquo  infirmaret 
justitiam.Nam  quod  venerabilis  Paulus  ait :  QuitmU 
omnes  homines  salvos  fieri  (I  Tim.  ii),  non  sic  acci- 
piendum  est  quasi  cum  Deus  velit  generaiiter  omnes 
fieri  salvos,  quibusdam  impedientibus  impotentissi- 
mis,  non  valeat  omnipotentissimus  implere  quod 
velit,  sed  ita  potius,  quod  illis  sive  volentibus,  sive 
nolentibus  (nam  plures  in  infantili  eetate  bapUzati, 
horum  non  habentes  di8crimen,mox  vita  excedentes 
transferuntur  ad  gIoriam),8aIvantur  omnes  quoscun- 
que  ille  salvare  voluerit.  Omnes  ergo  vult  salvos 
fleri  homineSjSednonalios  quam  qui  salvantur.  Quo 
elocutionis  genere  usus  est  evangelista  Joanneshis 
verbis  :  Qui  illuminat  omnem  haminem  venientem  in 


ad  faciendas  justificatimes  tuas  in  xtemum  (Psal. 
cxii).  Postramo  omnia  opera  nostra  bona  et  Dei  sunt 
qui  dicit :  Sine  me  nihit  potestis  facere  {Joan.  xv) ; 
et  eadem  nostra  sunt,  quia  illi  prophetice  dicitur  : 
Domine,  paeem  da  ndbis^  omnia  enim  opera  nostra 
operatus  es  nobis  {Isa.  xxvi).  Nostrorum  autem  om- 
nium  bonorum  Dei  gratia  auctor  et  causa  est.Nam 
post  peocatum  Adse,  in  quo  omnes  peccavimus  et 
juste  damnati  sumus  (rectus  est  enim  Dominus 
Deus  noster,  et  non  est  iniquitas  in  eo) ;  quid  merea- 
tur  totius  gencris  humani  series  vitiata  et  propter 
originale  peocatum  damnata  et  propter  propria  ad- 
dita,  si  ad  activam  eetatem  accesserit,  damnanda, 
nisi  sempiterna  supplicia?  Haec  plane,  ut  supra  re- 


in  hunc  mundum  venientes  illuminet  (quod  sentin 
perquam  absurdum  est,  quando  quidem  pluresinfi- 
delitatis  tenebris  obscurentur),  sed  eosvidelieetqni 
illuminantur,dum  non  ab  alio  nisi  ab  illoilluminan- 
tur.  Omnes  autem  non  semper  universitatem  gene- 
raliter,verum  aliquandoexceptionem  quamdampar* 
ticulariter  comprehendere,  etiam  ipse  Apostolus, 
de  cujus  deliberatur  sententia,  idoneus  997  auctor 
est  ubi  ait :  Sicut  ego  per  omnia  omnibus  plaeeo 
{I  Cor.  vi).  Namque  ut  taceam  de  miyore  adhac  in- 
fidelium  parte,  quibus  profecto  placere  non  poterat, 
non  placebat  his  a  quibus  c«debatur,non  placebat 
hisa  quibus  obruebatur  lapidibus,  non  placebathii 
denique  a  quibus  urbe  velut  mortuus  pellebatur. 


latum  est,  peccato  vitiata  tota  stirps  hominum  per-  D  Placebat  autem  solis  fidelibus,  qui  tot  eraat  ut  me- 


peti  cogeretur,  nisi  ex  eadem  stirpe  eamdemcausam 
damnationis  habente^  alii  (a)  occulto  judicio  Dei, 
quanquam  rectissimo,  per  justitiam  ejus  in  damna- 
tione  debita  relinquerentur,  alii  vero  manifesta 
gratia  per  ejus  misericordiam  salvarentur.  Non  est 

(a)  Occuttojudicio  Dei.  Et  haec  quoquo  phrasis  est 
familiarissima  Lupo.  fpist.- 1?,  pag.  U.  Quanquam 
occuUo,  minime  tamen  injusto  juaicto.  Epist.  lxxxiv, 
paff.  496.  Diu  est  quod  Deus  occulto,  jtLsto  tamen 
juaicio.  Epist.  cxxviii,  pag.  486,  quamvis  occulto, 
justo  tamen  judicio.  Epist.  cxxix,  pag.  191,  quan- 
quam  occulto,  justo  tamen  judicio.  Sic  infra  pag. 
z39.  Cujus  quanquam  sit  subinda  occultum,  nunquam 


rito  dici  possent  omnes^  quique  in  illo  gloriiicabant 
Deum  quod  persecutionem  prsdicatione  mutasset. 
Possumus  etiam,  qui  vult  omnes  homines  salvot  fien 
(I  Tim.  II),  sic  sano  sensu  intelligere,  quod  ex  omoi 
genere  hominum  colligat  ad  salutem^hocest,  qaos- 

tamen  est  injuslum  judicium. 

(6)  SecretiDei.  Quippe  secreta  Dei  investigare  ho- 
minem  non  decet;  ut  graviter  monet  Salvianus  pig* 
44,  editionis  nostrs,  nam  Salviani  locus  corruptos 
nc  depravatus  est  in  aliis  editionibus. 

(c)  Cujus  vult  miseretur.  Eadem  verba  repetuntur 
in  epist.  128,  et  in  Gk)IIectaneo,  pag.  252. 


637 


LIB.  DB  TRIBUS  QU^STIONIBDS. 


698 


dam  Jndaeorumatqaegentilium,quo8dainutriu8que  A  ut  ealutaria  velint,  et  in  eis  proflciant;  operatur  in 


aexus,  nonnullos  magistratuum  et  privatorura,ali- 
quos  dominorum  atque  servorum,  alios  ingenioBo- 
mm  atque  hebetum,  et  quarumcunque  difTerentia- 
rum  homines  possunt  a  subtiiiter  contemplantibus 
deprehendi,  qui  omnium  vocabulo  non  immerito 
censeantur.  Siquidem  eadem  notione  idem  nomen 
in  Evangelio  Lucaa  posuit :  \x  vohit^  Pharisssi, 
qui  decimalis  mentham  et  rutam  et  omne  oltu 
\Luc.  xi).  Neque  enim  omnium  generum  olus  per 
omnem  terrss  amplitudinem  Pharisei  decimabant: 
■ed  omne  olu8,omne  genus  olerum  quodhabebant, 
est  absque  scrupulo  sentiendum.  Nec  ille  sensus 
abhorret  a  vero,ut  quivult  hominessalvos  Heri,  qui 
velle  nosfacityOmnes  homines  salvosfierisignificare 


mentibus  impiorum  de8erendo,ne  nisi  noxia  velint 
et  in  pejora  labantur.  Id  Propheta  intelligensorat: 
Adjuva  me,  et  salvus  ero  {Psal.  cxviii).  De  reprobis 
vero  sponte  peccantibus  et  deserente  judicio  Deiad 
deteriora  ruentibus  ait  Apostolui :  Quia  non  proba^ 
verunt  Deum  habere  in  notitiam^  tradidit  illos  Deus 
in  reprobum  sensum,  ut  faciant  qum  non  conveniuni 
(A(mi.i).Utro8que  discernit  voluntas,  vel  misericor» 
dia  Dei  adjuta,vel  Judicio  non  a^juta.Deum  itaque, 
qui  a4juvat  ut  bonasitvoluntaSyetvoluntatisipsins 
et  omnium  qus  ex  ea  prodeunt  bonorumnecnonet 
quffihffic  nullodubitante  consequuntur  prffimiorura, 
neroo  est  tam  ingratus  quinoncredatetconflteatur 
auctorem.  Perditorem  vero  mal»  voluntatis  eum 


voluerit.  Ut  qui  sumus  multos  vocatos^  paucos  au-  n  esse  auctorem  nemo  nisiinsanusetperditusopinari 

%.  1««***  1  ^^  ^       1     *<         ^T  *  •  1  <  . 


tem  electos,  nullo  discrimine  separare  valeaoDus, 
omnes  indifferenter  velimus  fieri  salvos.  Nam  et 
in  eumdem  modum  invenimus  apud  Apostolum:/p^ 
spiriius  postulat  pro  nobis  gemitibus  inenarrabitibus 
{Bam,  ii)t  hoc  est,  postulare  nos  facit.  Uanc  %%^ 
autem  gratiam,qua  nos  omnes  qui  salvamur  gratis 
eripimur,pluribu8  relictis  in  damnatione,quam  nos 
quoque  meruimus,  commendans  vas  electionis  : 
Sictsi  elegit  nas,  inquit,  in  ipso  ante  mundi  constitU' 
tionemj  ui  essemus  sancti  et  immaculati  in  conspectu 
ejus  in  charitaie,  qui  prxdestinavii  nos  in  adoptionem 
filiorum  per  Jesum  Christum  in  ipsum  {Ephes,  i). 
Ne  adversus  Deum  ex  ejus  munere  inflaremur,  an- 
tequam  oriretur  superbia  morbus,quam  efflcax  est 
remedium  procuratum.Eligit  nos  Deus  ante  mundi 


audebit.  Non  enim  cujus  voluntas  summe  bona  est 
malam  esse  facit  alterius.  Auctor  itaque  sicut  non 
est  malffi  voluntatis  impiorum,ita  nec  aliorum  quo- 
rumlibet  peccatorum  que  ez  ea  procedunt.  Verum 
qui  non  est  auctor  ullius  omnino  reatus,  est  pro- 
fecto  censor  et  Judez.  Ut  autem  reus  majestatis 
damnatus  non  recte  nisi  sibi  autsociiscriminisim- 
putat  quod  punitur,  ita  Judicio  Dei  damnatus  non 
recte  potest  in  eum  supplicii  sui  retorquereinvidiam 
cui  nequaquam  valet  obicere  peccati  sponte  a  se 
commissi  380  calumniam.  Imputet  igitur  sibi  ho- 
mo,  vel  si  placet  Diabolo,  cui  temere  credidit,  et 
peccatum  et  vindictam  peccati,  hoc  est,  et  causam 
damnationis,  et  ipsam  damnationem,  Deo  vero  et 
bonum  opus  et  ipsum  bonioperispremium.Adhoc 


constitutionem,  non  quia  eramus  sanoti  et  imma-  C  bonum  nemo  malusnisidisoessurusaocessityadhoo 

culati,aut  quia  futuri  eramus  sancti  etimmaculati, 

alioquin  non  tam  susb  gratis  donum  largiretur  quam 

nostro  merito  veiprssenti  vel  futuropremiumvelut 

ez  debito  referret;  sed  elegit  nos  ante  constitutio- 

nem  mundi,  ut  essemus  sancti  et  immaculati,  qui 

nisi  vellet,nec  ulli  quidem  esse  possemus.Gsterum 

ubicunque  de  electione,  vel  praescientia,  sive  prae- 

destinatione  Apostoli  loquuntur,  quicunque  Deum 

propterea  elegisse  prsscisBe    aut    predestinasse 

quoslibet  asserunt  quod  prsscierit  eos  devotos  sibi 

futuros  et  in  eadem  devotione  mansuros,  tametsi 

sint  in  aliis  magme  auctoritatis,  in  hac  sententia 

non  sunt  penitus  audiendi,  ne  evacuetur  divine 

gratis  donum,  si  secundum  bumanum  quanquam 


bonum  nemo  bonus  nisi  tractuspervenitSiquidem 
quam  verum  est«  ex  nobis  exieruni,  sed  non  erant 
ex  nobis  (I  Joan.  ii),  tam  verum,  nemo  venit  ad  me 
nisi  Pater  qui  misit  me  traxerit  eum  (Joan.  vi).  Ubi 
pravitas  nostrs  nature,  quam  tamen  translato  vo- 
cabulo,  id  est,  improprio  utentes,  naturam  juxta 
Apostolum  dicimus,  qui  ait :  Eramus  nos  atiquando 
natura  filii  irx,  sicui  et  cxteri  (Ephes.  ii),  vocans 
naturam  qu®  habeat  Jam  peccatum  quod  sitcontra 
naturam,cum  vere  et  proprie  natura  dicatur  incor- 
rupta,  in  qua  conditus  est  Adam.Pravitas,  inquam, 
nostrsB  naturffi  ostenditur,  qu»  ut  alibi  declaratur 
sensu  et  cogitaOone  cordis  ad  malum  prona  ab  adO' 
lescentia,  hoc  est,  ex  quo  potest  discretionis  habere 


futurum  meritum  dispensetur.Nec  indignentur  his  D  judicium^  ad  virtutem  reluctans  trahitur  et  invita. 


prsponi  Apostolum  quicunquenon  nesciunt  in  hoc 
loqui  potius  Ghristum,  qui  se,  quemadmodum  est, 
veritatem  esse  testatur.  Hi  sola  gratia  prsdestinati 
sunt  omneSjde  quibus  ait  Salvator  :  Omnis  qui  au- 
dimi  a  Paire  et  didicU,  veniet  ad  me  {Joan.  vi).  Hsc 
autem  salutis  doctrina,qua  venitur  ad  gratiam  sal- 
vantis,  valde  SM  remota  est  a  sensibue  corporis. 
Non  auribus  apprehenditur  sonantibus  verbis,  sed 
mentibus  Greatoris  instinctu,  etiam  in  eis  absque 
strepitu  quod  placuerit  operantis,vel  misericordiam 
ut  vocati  liberentur,vel  judicium  ut  relicti  daronen- 
tur.Operatur  plane  in  mentibus  piorum,acyuvando 


Sed  ut  ad  propositum  revertamur,ad  bonum  et  ad 
boni  premiumnemonisiantemundi  constitutionem 
gratia  electus,  graUa  prescitus,  gratia  pr«Bdestina- 
tus,  intromissus  est,  sicut  divino  spiritu  pandente 
comperimus.  Electio  non  omnium,8ed  quorumdam 
confitetur  salutem.  Prescientia  futurorum,  nobis 
duntaxat,  namDeosimulprflBsti^suntomniay  pr»no- 
tioneminsinuat.Prffidestinationem  autemin  bono  po- 
sitam  dicim  us  ostendere  in  sanctis  li  tteris  grati«  prss- 
parationem  ;gratiamveroipsam  ezprimeredonatio- 
nem.  Praescit  Deus  qusBcunque  aut  facturus  est  aut 
permissurus,utraque  nulla  necessitate,Ml  alterum 


^9 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIBNSIS. 


640 


eommanione  tt^ustitiffi  nulla.  PpsdestinaiquflBcun- 
queimmiitabiliter faoere  statuit.  Imo  omnia  quaB  fac- 
lurus  erattuncpr«destinavit,  quandocunctaqu»fu- 
turaerantfecit.  ProindepraBdestinatio  nunquam  est 
sineprescientia.  Nihilenim  quod  nesciatsefacturum 
Deuspr»^«rtinat.  Pr«scientia  vero  estetplerumque 
frine  pr«de9tina1ione:quiacriminaperversorum  pr«- 
fipcit  Deus,  quaeutique  ut  se  facturum  non  prffidestina- 
Vit,itAnecfactt.  Verum  enimvero  praefixit  numerum 
«lectorum,  cuinullusaudiri  possitaugeri,  nullueque 
TObtrahi,nevidereturDeus,quod  nefasestopinari,  in 
V&ritate  9\m  prflp^fstinationis  errasse.  Si  quis  vero 
hmc  forle  confirmari  desideratjinstruetur  Baptiste 
Joannifl  qne  in  Evangelio  refertur  illa  sententia  : 
VaJcite  fructum  dignum  ftmitentias,  et  notite  dicere 
<tpted  vos  :  Patrem  habemus  Abrakam ;  potens  est 
^m  Dew  de  lapidibus  istis  suscitare  filios  Abrakse 
iJLuc,  ni).  Qua  satis  ostendit  sic  istos  nisi  fructum 
i^nnt  pnecidendos  ut  substituantur  alii  vel  car- 
«e  ve!  tanlum  imitatione  filii  Abrah»,  ne  nutante 
T^romissioms  Dei  fide  possit  aliqnis  oert®  summae 
'deesBe.  Et  adhuc  apertius  m  Apocalypsi,  ubi  praB- 
ei^ftur  :  Tene  quod  tenes^  ne  alius  accipiat  otronom 
^tUam  (Apoc.  iii).  Si  enim  alius  non  est  accepturus, 
fiisi  iste  perdendolocum  vacunmfecerit  successuro, 
eertus  est  numerus  electomm.Ut  autem  etiam  per- 
-Beveraturis  perinde  ista  dicantur,  velut  eos  perse- 
-veraturos  babeatur  incertum,  haeo  ratio  est,  quod 
'metus  est  necessarius  quibus  adbuc  potest  subri- 
pere  superbiae  morbus,  et  tanta  subest  his  adhuc 
mfirmUas,  quae  non  securitate  fovenda^sed  alia  sit 
fnfirmitate  sedanda.  Veniat  nobis  in  mentcm  989 
'Apoeto1us>  cui  corporis  ineertum  an  mentis  incom- 
modo  laboranti  et  remedium  flagitanti  CGelestis  me- 
4ious,  qui  soiret  quam  ipse  melius  quid  ei  compe- 
'teret,  infirmitatis  antidotum  convenire  monstravit 
hanc  pradestinationem,quia  Deus  evolvens gratiam 
(a)facrt  sanctos^non  invenit,etpo8texcursum  instan- 
tis  vita  perflcit  et  coronat.  Hanc,  inquam,  praede-* 
fittnationfm,  quae  illustribus  divini  eloquiitestimo- 
nfiseft  inexpiugii^bilibuB  argumentis  astruitur,fide- 
les  ^ique  passim  suscipiunt,constanterdefendunt, 
In  hao  ut  par  est  suspensi  epem  suae  salutis  pio 
<sonsen8u  reponunt,  sec  iramerito.  Siquidem  nulla 
VNi  salutis  hutt>an«  potest  inveniri  praeter  hanc 
qu*am  qum  praestilit  divina  graiia  demonstravit.  Hac 
•exclusis  nullus  omnino  patet  reditus  ad  saiutem. 
De  his  praedestimitionem  Dei  dici  horrent  plerique 
atque  refogiunt,  in  quibus  et  qucedam  (b)  praeclara 
PHBeeainm  lumina,soiIicet  necredatur  Deus  libidine 
puniMKli  aliquos  condidisse  et  injuste  damnareeos 
qui  fion  valueriDt  pecoatum  ac  per  hoc  nec  suppli- 
cium  declimare.  Qni  si  attenderent,  sicut  in  Adam 
illo  voluntate  peocante  omnes  peccaverunt,ita  prius 
iflo  abBque  vitio  existente  omnes  absque  vitio  ex- 

(a)  Facit  sanctos,  non  invenit,  Imitatum  istud  vi- 
detur  ex  Tacito  in  Vita  Agricolae :  «  Rarissimamo- 
deratione  maluit  videri  invenisse  bonos,  quam  fe- 
oisse.  » 

(&)Pr^cZarapr^JU/ttin/umtna.IntelIigithauddubie 


A  etitisse,  Deum  autem  mm  homim  necess^atem 
casus  intulisse,patestatem  tamen  permisissfyipsinn 
vero,  utpote  qui  fecit  quae  Aitura  sunt,et  qui  vocat 
quae  nrm  sunt  tanquam  ea  quse  sunt,et  casum  prs- 
scisse  et  quid  casum  sequeretur  constitoi88e,ut  vi- 
delicet  genus  humanum  sua  sponte  corruptQm,Dee 
totum  propter  misericordiam  damnarotur,  nec  te- 
tum  propter  juetitiam  salvaretur,  nullam  patientor 
9M  caliginem,  Deus  quos  rectos  origine  con- 
didit,  voluntas  propria  vitiavit,  qnos  non  liberai 
clementia,  sic  punire  judicio  ut  non  ipse,  veram 
ipsi  convincantur  suae  damnationis  auctores.  fiic 
aTiquis,unde  pTaoari  debuit^forsan  irrttatior  dictt : 
Et  si  mihi  semel  pereundum  e8t,cuThuju8  vits  per- 
do  compendia?cur  cum  mihi  alibi  semper  fiitttrum 

l^  est  male,  non  sit  hic  aliqoan<iiu  bene?  quare  non 
omnes  voluptatis  eifundo  habenas,  totumque  quoi 
delectat  perficio?  Av^-terit  Deus  banc  ab  omm 
Ghristiano  insaniam  ut  se  aliquis  de  nuraero  pe^ 
ditorum  credat,  se  a  malo  reverti  non  posse  ooo- 
jiciat,  se  inaestimabili  Dei  clementia  salvari  posse 
diflfidat.  Hoc  eorum  est  qni  transeunt  in  afTectttm 
cordis,hoc  est^quimalum  amore  insatiabili  diligttnt, 
et  in  eo  dnrare  obstinatissima  intentione  decreve* 
Tunt,  et  in  (c)  desperationis  bau^athrum  irrevocabili 
se  impietate  merserunt.  Qui  vero  se  redemptum 
Christi  sangaine  tanto  pretio  meminit,  iniiiatttm 
baptismate  tanto  sato  eacramento  non  Dcscit,  pis- 
nitentiae  aditumsua  salutisargumentumpaterenon 
dubitat,  cur,  quaeso,  potius  tantie  beneficiis  nuilo 
suo  merito  nisi  malo,  non  indefeesns  implorat,  at 

C  etiam  et  bonum  meritum  a  Deo  et  quae  bonumme- 
ritum  consequuntur  accipiat?Gur  se  regressmn 
habere  dum  hic  vivit  desp^erat,  cum  potius  de  bo- 
nitate  Dei  praesumere  debeat,  quod  ideo  vivat  nt 
Bemetipsum  tandem  aliquando  corrigattQuis  inte- 
gre  unqnam  sperare  in  Domino  potuii,  nec  potuit 
ad  veniam  perveliire?  Imo  mo  quisque  jndieiD 
damnatus  fugiat  a  Deo  ad  Deum,ab  irato  dum  pee- 
oat,  ad  placatum  dum  pcenitet.  Revelet  DomlDO 
viam  suam,  et  speret  in  enm,  et  ipse  faciet,  994 
scilicet  ut  mala  plena  desemt^t  bona  jamardenter 
ac  deleotabiliter  apprehendat  Ille  non  potest  Dei 
miserioordiam  consequi  qui  in  illo  sperare  non  po- 
test.  Nam  sperantem  in  DofninOy  ut  ipse  apertt, 
miseruaordia  circumdaint»  0  quam  tutum  est  nobis 

{)  in  Dei  pietate  perfugium !  Paratus  est  De^  pa^ 
cere  subjectis  et  debellare  superbos.  His  qui  reiin- 
quunt  cnlpam,  etiacrymabiliter  postulant  veniam, 
facilis  est  praestare  indulgentiam.  Qais  non  hnnc 
multum  diligat^  ut  sibi  dimitti  pdccata  m«Ita  o6ii' 
neat?Festinus  ergo  quisque  ad  pttfniteniie  f^ttQi& 
eonfugiat,  securus  apprehenidat^t  tebeait.  Fn^pofltt 
sibi  quisque  smula  pietate  David  regem  et  PeirMi 
apostoIum;quorum  unds  de  adultene  eit  hoinie^dto 

Hincmarum  Rhemensem,  Rabanum  Moguntinum, 
Pard  ulum  Laudunen8em,ac  fortasse  alios  nonnullos. 
(c)  Desperationis  &ara/Arum. Epist.3:(f  Etiam  in  de- 
spmitionis  barathruoa  d^teere  potilisseilt  »  Epist 
94  :  «  In  desperationis  barathrum  corruamus.  i 


M 


LIB.  BE  TR1BUS  QUiSSTIONIBUS. 


64S 


increpatus,  ui  par  fuit,  int»igni  doloie,  peccavi  Do- 
ndno  dixit  (//  He^.  xi«),  et  (a)  traneltium  Qiox  pcc- 
oatuin,nec  se  moriiurum  audire  meruii  :  alter  vcro 
reapeetos  ab  eo  qui  paulisperaverterai  ab  eo  fuciem 
9iiam,  ei  propterea  facius  fuerai  conturbaius,  re* 
speoiue,  inquam,  id  esi  in  afiTecium  pa^niieniiffi 
exciiaius,  negaiionia  D^  maculam,  tantum  nefas, 
dicto  citiQS  amari»  laerymis  diluii,  abolevit.  Ai 
si  quiB  ianiorum  virorum  coniemplaiione  despera- 
tionem  quam  imitationem  concipit,quod  bi^  quan- 
quam  maximacriminaviriuium  copia  propuisave- 
rintatqueoppresserini,  se  aulem  solis  scaiere  vitiis 
ingemisoaiySaltemillumlaironemaspiciai,  qui  sup-' 
piicium  crucishaud  dubie  soeleraiis  aeiibus  meruii, 
et  per  nolara  (idem,qua  subito  oonfessioncm  peperii 
aique  9pem,in  media  morie  vitam  invenit.pQsiremo 
sisciretsealiquisiam  infeliciteraddiciumui  absque 
ulla  dubieiate  damnandus  e88et,cur  non  iemperareia 
vitiis?  9S5cQrnon  eiiam  elaborareiseciaribona  quie 
possei.ui  saliemeumlevior  pQsnaposiea  plucierei? 
Quis  hujus  vitffi  poenis  iorqueQdus,  si  facultas  de- 
iur,  non  minores  eligai,  migores  declinei?  Mino- 
res  autem  poenas  minoribus,  migores  peccatis  ma« 
joribuB  rependi  divina  Scripiura  consulta  respon*- 
dei.  Reddes^  inquii  Propheta,  unicuique  juxta  opera 
sua  {PsaL  lxi),  pro  qualiiaie  scilicei  honorum  sive 
malorom  praemia  quibusque  digna  restitues.Sed  si 
jam  ahquid  in  persuadenda  bona  spe  favore  divino 
promovimus,8iiQe  malorum  pradestinaiio  seniien* 
da,posi  raiiocinaiionem  quam  prsmisimuB,  beaii 
Angustini  asseriione  pandamus.  (b)  Hic  auotor certis- 
simuSyquia  divinarum  Scripiurarum  observaniissi- 
mus,  scribendo  profecii.  Unde  culpai  quosdam 
in  libro  de  prsdestinaiione  sanciorum  quod  sicut 
studuisseni  ipeius  libros  legere,  non  eiiam  cerias- 
seni  oum  ipso  proficere,  et  proficienier  scripsii, 
nec  tamen  suo  judicio  ad  perfectionem  pervenii. 
Tenebai  enim,quod  etiam  in  suo  mirabiii  de  gram« 
matica  opere  (c)  Priscianus  intelligii^nihil  perfecium 
ex  omni  parte  in  humanis  locutionibus  inveniri 
posse.  Imo,  quod  nosier  aii  Aposiolus  :  Ex  parte 
oognoscimus,  et  ex  parte  praphelamus  (/  Cor.  xiii)* 
Hoc  in  exaciissimo  libro  de  bono  perseveranii», 
quem  posi  vel  inter  libros  retraciaiionum  edidit,di- 
gnaiur  ingenue  coniiteri.  In  libris  autem  retractu- 
tionum,qaibus  non  erubuiipublicure  in  quibuscuiH 
que  se  deprebendii  errasse  ei  censoria  severiiaie 
damnare,eiadhit>iiaubicunquepotuit  aorma  divina 
aucioriiaiis  ei  acumine  cauitBsimn  argumentaiio- 
nis  corrigere,  eo  usque  profecii  ut  siudiosus  quis- 
que  singularem  ejus  docirinam  securus  haurire 

(a)  Trcmslatumpeccatum.  Id  esi  Davidis :  cujus  cri- 
men  in  filio  primum  vindioatur,dein  vero  in  Davide 
ipso.Ei  videndus  omnino  Salvianus  in  libro  secun- 
ao  de  Gubemaiione  Dei,  pag.  38  et  seq. 

(6)  Bic  auctor  certissimus, Loquiinr  de  Augusiino, 
qnem  iti  epistQla  quuque  129vocat  auctorem  ceriis- 
eimuin«8icinepT8i3Qioquens  deeodem  Au^siino, 
aii  :  «  Qaippe  clarissimus  auctor  quia  divmae  au- 
ccoritatis  observantissimus.  » 

(c)  PrisdanuSfEvaie  Prisciani  locum  laudai  etiam 


A  'M  debeat,  malitiosus  aon  inveniai  in  eo  quod 
juste  reprehendai.  Quis  illo  pressii»  vittaresecuiif 
Quis  ad  virtuies  potentius  insiigavii,  iako,  ui  ve- 
rius  eloquar,  impulii?  Quis  illo  felicius  qoos  velait 
persuasii?  Gumque  8ii,uiait  TuUius,  miaimum  da 
arte  loqui,  mulio  maximum  ex  arte  dicere,  ex  arta 
quoiiens  voluii  perteoie  loquena  oratorem  impier 
vii ;  de  arte  autem  prtBclara  acyuQMnta,  vira  ejua 
aperiens,  in  quario  de  doctriaa  Ghrisiiana  llbro 
capaeibus  prffisiiiii.  Quis  hoc  sii  sanotior,  quia 
oautior,  quis  auciior?Hic  itaque  ioi  divinis  oraa^ 
ius  mnneribus,  non  dubitando,  non  quarQndo» 
non  argumeniando,  sed  plane  velut  professum  do- 
oendo,  malorum  predesiinationem  esse  insinuai. 
Verba  ejus  posui  ex  libro  quem  Enchiridion  di- 

H^  xit,cul  in  retraciatione  cum  veliei  supremam  im** 
ponere,  ut  aiunt,  manum,  nihil  quod  adieeret^  nir 
hil  quod  detraherei,  nihil  quod  muiarei  invenit, 
Hsc  suni  magna  opera  Damini,  exquisita  in  omM 
voluntates  ejus  (Pso/.  ci),ei  iam  sapienier  exquiaita, 
ui  cum  angelica  ei  humana  ereaiura  peccasset,  id 
est,  non  quod  ille,  sed  quod  voluii  ipse  fecisset» 
eiiam  per  eanTdem  oreaiurs  voluniatem,  qua  fa- 
ctum  est  quod  Greaior  noluit,  implerei  ipse  quod. 
voluit,  bene  utens  et  malis  tanquam  samme  be- 
nus  ad  eorum  damnationem,  quos  juste  predes*» 
tinavit  ad  poenam,  et  ad  eorum  saluiem  quoe  ba» 
nigne  prffidesiinavii  ad  gloriam.Ei  ne  hoo  illi  exoi* 
disse  arbiireris,  ac  non  pro  comperto  ei  ceriii^ 
simo  comprobaium,  cum  ex  muliis  librorum  ijus 
loois  ium  ex  illius  eujus  feci  paulo  ante  meniio* 

C  nem  qui  inscribitur  de  Dono  perseveraQtie,  qaem. 
siate  matura  firmoque  Judicio  exerciiaiissimua 
M7  edidit,  poterti  conflrmari.  u  Qnibus,  iQquii, 
QOQ  vult  subveQire  qoq  subveuit,  de  quibus  in  sui^ 
prsdestiQatioQe,  occulte  quidem,  sed  jusie.  aiiud 
judicavit.  Noq  est  CQim  iQiquiias  apud  Deum.  i» 
Buic  QOQ  dissimilia  S.  Gregoriue  papa,  FulgeaiiuB 
Isidorusque  seQseruQi :  quorum  ego  ieaiimoQia 
ponere  supersedi,  ue  diu  aiiorum  scripiis  exientua 
essei  noster  labor  ingratior.  Gigus  auiem  sii  mo- 
menii  Augustinus  (d)  Gcelesiino  papa  doceate  disea^ 
mus.  «  Augustinum,  inquit,  sanciae  recordationia 
virum  pro  vita  sua  atque  meritia  in  nostra  comma* 
nione  semper  babuimus,neo  unquamhunc  sinieir^ 
suspicionis  rumor  aspersii  quem  iante  scientia 

rv  olim  fuisse  meminimus  ui  inter  magistros  etiam  a 
meis  semper  deoessoribus  habereiur.  Bene  orgo^ 
de  eo  omnes  in  commune  senseruni,  utpoie  i^ 
ubique  cunctis  et  amori  fuerii  ei  honori.  »  Veruni 
ne,  quod  cavendum  etiam  secularlbus  litieris  dum 

Lupus  in  epist.34.  Sed  quod  hic  legitur  loeuHonibus^ 
pro  inventtonibuSjUi  est  apud  Priscianum,et  inedU 
tione  Donati  Gaodidi ;  id  ex  co  profecium  est,  quod 
Sirmoudi  ediiioaem  sequi  siuduinus,  ^uaQqQam 
ipse  SirmoQdus   admonuit  alibi   legi,   mventioni' 

bus. 

(d)  Coflestino  papa.  Iq  oapite  secundo  episiola  ad 
episcopos  Galliarum.  Huac  autem  Goeleetini  locom 
iisdem  verbis  referi  Lupus  in  Coliecianeo,  pag, 

m. 


64a 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIBNSIS. 


644 


imbucremur  cognovimus,  amore  docionim  am- 
plecii  judicemur  errores  eorum  (unde  probe  idem 
Augustinus  dehortatur  in  memorato  de  Dono 
perseverantis  libro  his  verbis  :  «  Quanquam  nemi- 
nem  velim  sic  amplccti  omnia  mea  ut  me  sequatur, 
nisi  in  hisin  quibus  me  non  errare  perspexerit,»)  ac 
non  potius  unde  potissimum  quflerendum  est  vesti- 
gare  veritatem,  procedat  Paulus  in  medium,  ut 
detegat  hoc  tandem  suo  sermone  secretum  :  Vo- 
kns,  inquit,  Deus  ostendere  iram  et  detnonstrare  po- 
ientiam  suam^  aUulil  in  muUa  paUentia  vasa  irx, 
qude  perfecta  (a)  sunt  in  perditiofiem,  ut  notas  fadat 
divUias  glorix  suas  in  vasa  misericordix  qux  prwpa- 
ravU  in  gtoriam,  Ecce  vasa  ir»  perfecta  confirmat 
doctor  gentium  in  perditionem.  Et  certe,  38§ 
quantum  ad  humanam  spectat  opinionem,  pres- 
sius  est  dicere  perfectum  aliquid  esse  quam  praede- 
stinatum.  Quantum  enim  ad  humanorum  casuum 
vaiietatem,  perfectum  infectum  esse  non  potest, 
praedestinatum  autem  mutari  aliquando  potest. 
Quantum  autem  ad  Det-pertinet  continentem  omnia 
m^jestatem,  idem  illi  et  perfectum  est,  quia  fecit 
quffi  futura  sunt,et  prsde8tinatum,quia  est  iuimu- 
tabili  veritate  complendum.Iram  vero  illam  appeliat 
qua  reprobi  puniuntur,  qus  talibus  verbis  in 
Evangelio  terminatur  :  Qui  incredulus  est  Filio  non 
videbU  vitam^  sed  iraDeimanet  super  eum  (Joan»  iii). 
Uanc  ut  evitaret  orabat  Propheta  :  Domine^  ne  in 
furore  arguas  me,  neque  in  ira  tua  corripias  me 
{Psal.  xzxvu).  Sed  forte  nec  ex  hoc  loco  diversa 
sentientium  sopiatur  intentio,quia  pleraque  exem- 
plariainon  vasa  ira  perfectain  perdttionemhabent, 
sed  vasa  irs  apta  in  interitum.Quasi  vero  propterea 
non  possint  vasa  irs  prsdestinari  in  perditionem 
quod  apta  sint  in  interitum.  Accedat  ergo  Do- 
minus  Jesus  et  nodum  questionis  ipse  dissolvat. 
Denique  ipse  dicit  in  Evangelio  :  Vobis  datum  est 
nosse  mysterium  regni  calorwn^  iUis  autem  non  est 
datum  (Matlh.  xiii).  Vobis  datum  est,  discipulis 
loquitur,  illis  autem  non  est  datum,  hoc  est  de  un- 
dequaque  confluentibus  turbis.  Si  bene  docentem 
capio,  eos  quibus  datum  est  misericordia  coUigiti, 
quibus  non  est  datum  judicio  repellit,  hoc  est  non 
acyuvando  relinquit.  PrcBdestinati  autem  sunt  ele- 
cti,quibu8  datum  est,quorum  certus  est  numerus. 
Neque  enim  Deus  prsdestinaret  eos  quorum  sum- 
mam  nesciret.  Igitur  cum  ad  eorum  numerum 
aspirare  non  possint  reprobi,quia  ut  salventur  non 
M9  est  eis  datum,qui8  possit  ostendere,  quis  au- 
deat  afOrmare  ut  damnentur  non  esse  prsdestina- 


A  tum?  Item  in  Evangelio  immutabili  sententia  prs- 
acribitur :  Qui  nan  credUjamJudicatus  eit  (Joan.\i\), 
Ad  qnid  arbitraris,nisi  adpaniendum?Cur,qucso, 
nisi  quia  in  Adam  aua  sponte  peecante  peccavit,iiec 
hunc  Dei  gratia  libermt?  An  et  inde  ciimiilum 
sibi  damnationis  conscivit  qiiod  in  infldelitate  per- 
manere  delegitf  Ita  veroest.Sedcur  eredere  noluit? 
quia,ut  scriptum  est,  ncm  amninm  est  fUn.  4t  car 
non  sit  fides  omnium,  certus  est  iimes,  quem  nisi 
impius  excedere  nullus  audcat?  quia  illis  non  eat 
datum.  Siquidem  cur  eis  non  sit  datum,  illiua  est 
soliusconsilii  cujusquanquam  sitsubindeoccultum, 
nunquam  tamen  est  injustum  judicium.Hanc  sev^ 
ritatem  verisimile  est  illam  quoque  sonare  senten- 
tiam  :  (6)  Cansidera apera Dciyquodnemo pos»tm' 

n  rigere  quem  iliedesfexerit(E€Cli.\ii);qaodsc\Y\c»i 
vas  iraB  aptum  in  interitum,  vel  perfectum  in  pcr- 
ditionem,malus  obstinate  in  malo  semper  hsreat, 
etsi  videatur  ad  tempus  correctionem  8imulare,8io- 
ut  canis  ad  vomitum,  sic  ipse  ad  peccatam  con- 
sciscendo  sibi  mortem  recurrat.In  eadem  sententia 
8tudiosi,qui  (c)  cultu  orationis  plurimum  delectan- 
tur,recogno8cant  licet,non  eloquentifle  nitorem  solom 
sed  etiam  clausulam  numerose  cadentem.  Jam  ei^ 
go  cum  res  in  tuto  sit,  ponamus  verborum  coq- 
troversias,  ne  puerili  animositate  contra  invicem 
pro  inani  victorise  jactantia  litigantes  corripiafflor 
ab  Apostolo  dicente  :  NoU  verbis  cantendere.  Ai 
nihit  enim  utile  est,nisi  ad  subversianem  audieutim 
(I  Tim.  ii)  .Nam  cum  si  t  nobis  unus  magister  Westis, 
quid  est  verus  etveritas,unde  accipitur,  et  quo  re- 

C  ferenda  340  est  omnis  veritas.cur  pro nostris  inven- 
tis  dimicemu8,ut  id  ipsum  dicamus  omne8,quod  no- 
strum  non  sit  commentum,8ed  illius  documentum: 
paciflce  atque  humiliter  quid  sit  rectissiroum  repe- 
riamus.  Si  qui  vero  tantis  moventur  auctoritati- 
bus,  seque  non  nostra  assertione,  verum  perspicoa 
superatos  intelligunt  veritate,  non  dedignentur 
suam  mutare  sententiam,quia  non  tam  erubescen- 
dum  est  homini  errasse  quam  cognitum  errorem 
(d)  nolle  vltare.  Quod  utiliter  amplissimus  orator 
Tullius  suo  proposito  subtiliter  monstrat  exemplo. 
Si  temere,  inquit,  aliquid,  alicujus  praeterisse  aut 
non  satis  eleganter  secuti  videbimur,  docti  ab  ali- 
quo  facile  et  libenter  sententiam  commutabimus. 
Non  enim  parum  cognovisse  sed  in  parum  cogni- 

j)  to  stulte  et  diu  perseverasse  turpe  est,  propterea 

quod  alterum  communi  hominum  inflrmitati,  alte- 

rum  singulari  uniusciyusque  vitio  est  attributum. 

Queestionibus   duabus,   hoc  est,   de  libero  a^ 


(a)  Perfecta  sunt  in  perdU,  Vide  epist.  128  et 
129. 

(6)  Considera  opera  Dei.  Hunc  Ecclesiastici  locum 
iisdemmet  verbis  laudat  Lupus  in  epist.  129. 

(c)  CuUu  oratianis.  Lupus  epist.  35:  «  Etenim  ple- 
rique  ex  ea  cultum  sermonis  querimus.  » 

\d)  Nolle  vttore.Lactantius  lib.  iii  divin.  Institut. 
oap.  23 : «  Qui  dicam  de  iis  nescio  qui  cum  semel 
aberraverint,  constanter  in  stultitia  perseverant, 
et  vanii  vana  defendunt,  nisi  quod  eos  interdum 


puto  aut  joci  causa  philosophari,  aut  prudentes  et 
scios  mendacia  defendenda  suscipere,  quasi  ut  in 
mdis  rebus  ingenia  sua  exerceant  vel  ostentent. » 
Claudianus  Mamertuslib.  i  de  statuanims,  cap.i  • 
(( Et  quoniam  humanitus  per  imprudentiam  lapsi 
sunt,  eligunt  audaciam  culpsBsuepervicaciobstina- 
tione  deiendere,  ne  videantur  potuisse  P^F®*/ 
Eleganter  in  hujuscemodi  viros  invehitur  Tullius  in 
loco  quem  Lupus  statim  subjicit. 


«45 


LIB.  DB  TRIBUS  OUiESTIONlBUS. 


M 


bitno,  et  de  prasdcstinationc,  (a)  non  ut  voluimus,  A  salatis  eoniiD,  hoc  est,  auctorcm  Balvalorum,  per 


sed  ut  valuimus,  pertrafetatis,  ad  tertiam,  scilicet 
de  redemptione,  quanta  sit  sanguinis  Christi,  qam 
est  ultima,veniamus.  Et  unde  melius  eoosiderandi 
capiemus  exordium  quam  ab  C(fiis  verbis  qui  quod 
postea  sicut  homo  implevit,  antea  sicut  Deus  pre« 
dizit?  Sunt  hine  c({ira  fcrba  :  Si  exalttUus  fuero  a 
terra,  omnia  traham  ad  me  ipsum  (Joan.  xii).  In  hac 
exaltatione,  quam  se  humiliando  ut  nos  exaltare- 
mor  perpessus  est,  sanguis  ille  pro  multis  eCTusuB 
58t  in  remissionem  peccatorum.  Sic  enim  idem 
Jesus,  hoc  est  nostra  iingua  Salvator,  salvum  fecit 
populum  suum  a  peccatis  eorum.  Denique  non  ali- 
quam  solam  gentem  elegit  %4Lt  quam  singulari 
privilegio  totam  salvaret ;  sed  ut  non  suo  merito, 


panrtonem  consummare,  ut  de  quo  dioitur,  qux  a»- 
pitJesus  facere  et  doeere,  quod  docendum  in  mundo 
ipse  docuerat  primus  impleret,  hoc  est,  majorem 
charitatem  nemo  kabet  quam  ut  animam  suam  ponai 
quis  pro  amicis  suis,  ct  ita  eum  per  passionem  con- 
summaret  Pater,  id  est^consummatum  perfectum- 
que  ostenderet;cum  quod  ipse  bene  docuisset,non 
solum  implere,  quanquam  arduum,non  recusasset» 
verum  etiam  suo  exemplo  caeteros  excitasset.Intuen- 
dum  quod  quos  dicit  omnes  in  eo  quod  paulo  ante 
posuit,  qualiter  gratia  Dei  pro  omnibus  gustaverit 
mortem,  eosdem  paulo  post  nuncupat  multos,  infe- 
rens,qui  multos  filios  in  gloriam  adduxerat.Hecdivi- 
norum  eloquiorum  auctoritas  intelligenter  expensa. 


verum  forsitan  commendands  dignitatis  poutificalis  p  pro  omnibus  Dei  Filium  gustasse  mortem  sic  accipi 


gratia,  Caiphas  prophetavit,  mortuus  est  Jesus,non 
tanlum  pro  Judeorum  gente,  unde  genus  ducebat, 
sed  ut  filios  Dei  qui  erant  dispersi  congregaret  in 
unum.  Non  quod  adhuc  essent  filii  Dei,  sed  quia 
inter  congregandum  facti  sunt  filii  Dei  curo  unitati 
fidei  accesserunt.  Non  incongruenter  igitur,  sicut 
predixit,  ad  se  omnia  traxit,  qui  ex  omni  genere 
bominum  elegit  quoscunque  salvare  decrevit.  Qui 
muUi  dicti  sunt,  quia  plures  utique  salvantur;  om- 
nes  autem,  quia  ex  omni  genere  hominum  colli- 
guntar.  Pro  his  fusum  esse  sanguinem  Dei,  quia 
Verhum  caro  factum  est,  hoc  est,  Deus  homo  factus, 
a  parte  totum  signiflcante  Scriptura,  sicut  alibi  : 
Et  videbU  omnU  caro  salutare  Dei  {Luc.  iii),  hoc  est, 
omnis  homo,  et  quia  Deus,  dum  integram  naturam 


posse  insinuat  quemadmodum  Deum  velle  omnes 
fieri  salvos.  Ut  enim  salvos  fieri  vult  omnes  quicun- 
que  salvantur,  ita  redimit  omnes  quicunque  redi- 
muntur.  Non  autem  salvantur  omnes,  nec  vero  re- 
dimuntur.  Non  itaque  vult  salvari  alios  omnes  aut 
redimi  nisi  qui  redimuntur  atque  salvantur.  In  hoc 
scnsu  beatusAugustinusinvenitur  in  librocujus  jam 
supra  meminimus,  qui  Enchiridion  dicitur.  Locus 
%4L9  hic  est. «  H»c  qus  in  sanctis  angelis  et  virtu- 
tibus  dicitur  Ecclesia,  tunc  nobis  sicuti  est  innote- 
scet  cum  ei  coi\]uncti  fuerimus  in  finem  ad  simul 
habendam  beatitudinem  sempitemam.Ista  vero,que 
ab  illa  peregrinatur  in  terris,  et  nobis  notior  est, 
quos  in  illa  sumus,  et  quia  hominum  est.quod  et  nos 
sumus,  hffic  sang^ine  Mediatoris  nullum  habentis 


nostram  assumpsit,  suam  incorruptam  certe  reti-  C  peccatum  ab  omni  est  redempta  peccato.  Eijus  vox 


nuit,  universalis  confitetur  Ecclesia  per  totum  orbem 
tcrrae  di£Fh8a,qua  necessitate  constringitur  in  acce- 
pta  saaictificationemanendi,sic  Apostoloexplanante : 
EmpH  estU  pretio  magno,  glorificate  et  portate  Deum 
m  corpore  vestro  (/  Cor,  vi).Itemque  se  annumerato 
de  omnibus  dicit  idem  Apostolus  :  Proprio  Filio, 
haud  dubium  quin  Deus,  nan  pepercit^sei  pronobU 
omnibus  tradidit  illum  (Rom.  viii).  Item  de  his  om- 
nlbus  in  Epistola  quoB  prsscribitur  ad  Hebrsos  : 
Vidimus  Jesum  propter  passionem  mortU  gloria  et 
honore  coronatum,  ut  gratia  Dei  pro  omnibus  gusUi- 
ret  mortem  {Hebr.  ii).  Et  aperiens  qui  sunt  isti  ho- 
mines,  mox  intulit :  Decebat  enim  eum  propter  quem 
omnia  et  per  quem  omniayquimuttosfilios  in  gloriam 


est  :  Si  Deus  pro  nobU,  quU  contra  nos  ?  qui  proprio 
Filio  non  pepercitjSed  pro  omnibus  tradidit  enm  (Aom. 
viii).  In  Ecclesia  enim,  qu»  sanguine  Mediatoris 
nullum  habentis  peccatum  ab  omni  est  redempta 
peccato,  intelligit  esse  omnes  qui  apostollco  testi- 
monio  comprehenduntur,quod  eBi,pro  nobisomm^tM 
tradidit  eum.  Guriosos  tamen  divinorum  eloquiorum 
non  fugat  probabiliter  dici  posse  mortuum  pro  om- 
nibus  Ghristum  qui  ejus  fidei  sacramenta  sive  ser- 
vaturi,6ive  non  servaturi  suscipiunt.  Pro  servaturis 
quidem  nulli  potest  esse  ambiguum.  Pro  non  ser- 
vaturisApestolus  idoneus  auctor  estillo  testimonio : 
PeribU  in  scientia  frater,  propter  quem  ChrUtusmor- 
tuus  est  [1  Cor.  vii).Nec  mirum,cum  fides  sineope- 


adduxerat,  auctorem  salutU  949  eorum  per  passio-  n  ribus  otiosa  sit,etmultivocati,pauciverodoceantur 


nem  consunmare.  Decebat  quippe  Deum  Patrem, 
propter-quem  omnia,  hoc  est  cigus  bonitate  sunt 
omnia,  et  per  quem  omnia,  quia  ab  illo  coaeternus 
ei  ortus  est  Filius  per  quem  facta  sunt  omnia  {Omr 
ftta  enim  in  sapientia  fecisti,  dicit  sacer  Psalmus 
[PsaL  ci] ),  qui,  hoc  est,  Pater,  multos  filios  in 
g^oriam  adduxerat,  oum  scilicet  nemo  venisset  ad 
Filiam  nisi  quem  Pater  ipse  traxisset,  auctorem 


electi.  Verum  hoc  quidam  velut  blasphemum  vehe- 
menterexsecrantur  et  damnant,quod  derogetur  plu- 
rimum  Redemptori,  nisi  generaliter  omnes  homines 
redemerit.  Nos  autem,  (b)  salva  fide,  hoc  est,  quod 
suo  sanguine  Deus  redemerit  omnes  qnos  voluerit, 
et  nuUi  sint  redempti  nisi  quos  redemerit,  ita  cau- 
sam  in  medio  relinquimus,  ut  si  quilibet  eumdem 
sanguinemRedcmptoris  prodesse  aliquid  etiam  per- 


(a)  Non  ut  voluimus.  Epist.  20  :  «  Praomonstratis 
verbis,  super  quorum  santentia  non  ut  voluimus, 
sed  ut  vaiuimus,  diutuU  locuti  sumus.  >» 

(6)  Sa/va /l(fo.«Quoniamde  eiadem  qumtionibus 


diversa  sentire,  »  ut  in  epistola  90  dicit  Lupus. 
«  quousque  contrafidem  non  estyaut  nulla  aut  pai> 
va  culpa  est.  » 


Si7 


6.  S.  LUPI  ABBATIS  FBHHAIllENSIS. 


Ull 


dilis  valeantdemon8trare,non8olumresistamus  ni- 
hil,  verum  94M  etiam  libenter  in  eorum  sententiam 
transeamus.  Nam  si  sol  Cfl&cos,  quanquam  non  illu- 
min#i,  tamen  fovet,  cur  non  potentior  sol,  etsi  non 
salvat  suo  merito  exca&catos  atque  damnatos,  tanti 
pretii  merito  minus  punIat?Si  tamenhocadmittat 
consilii  cjus  benevoleatia,  cui  canitur :  SuavtsDomi- 
nus  univcrm^  et  miseratianes  ejus  super  amnia  opera 
ejus{PsaL  cxuv).Sed  huio  opinioni  videtur  Aposto- 
lus  refragari,  ubi  ait :  Ego  Paulus  dico  vohis^  quia  si 
circumcidamiai,  Chrislus  vobis  nihil  proderii  {Gal.  iii). 
Nam  si  nibil  proderit  Christua  baptizatis  qui  eliam 
Spiritnm  sanctum  acceperint,  sicut  idem  Apostolua 
declarat  his  vcrbis  :  Ex  operibus  legis  spiritmnacce- 
pistiSf  an  ex  auditu  fldei  {GaL  v)?  Si,  inquam,  nihil 
proderit  Gbrislus  talibus  baptisatis  a  fide  resilien- 
tibus,  quemadmodum  proderit  aliquid  baptizatis  et 
relapsis  in  crimina  nec  correctis  et  quibusque  in 
infidelilate  defunctis?  Verum  ne  me  irridendumet 
respuendum  pronuntient  quibus.placet  omnes  sive 
bonos  sive  malos  indiilerenter  a  Christo  redemptos, 


A  ponam  unum  quod  cum  eis  faciat  tcstimonium,  et 
eos  omnes,  ut  opinor,  in  gratiam  reduxero.Joannes 
Constantinopolitanus,  doctrina  et  sanctitate  juxta 
insiguis  episcopus^ut  gratia  Dei  pro  ommbus  gusta- 
verit  mortem,  quod  supra  jam  posui,  sic  exposait, 
qualiter  gratia  Dei  pro  omnibus  gustaverit  mortem, 
non  pro  Odelibus  tantum^sed  pro  mundo  uoiverso. 
Et  ipse  quidem  pro  omnibus  mortuus  est.Quidau- 
tem  si  non  omnes  credunt?  IUe  quod  suum  eratim- 
plevit.  »  Eligat  sane,  superioribus  acate  considera- 
tis,  uDusquisque  quod  optimum  ei  Deus  occultain- 
spiratione  suggesserit^  aut  magistra  ejus  Scriptura 
manifesta  ratione  protulerit. 

945  Haec  babui  quae  de  tribus  non  spernendis 
quffistionibus  dicerem,  atque  utinam  tam  proOcue 

H  quam  prolixe.  Quas  si  cognoscere  non  fastidierint 
studio3i,quanquam  approbare  non  possint  oblusam 
incultamque  meam  disputationem,  tamen  quando 
volentibus  quod  utile  putavi  benevole  cognoscen- 
dum  exposui»nonimprobabunt,credo,talem  scilicet 
volentem  prodesse  devotionem. 


B.  SEBVATI  LVPI 

FERRARIENSIS  ABBATIS 

COLLECTAMin  DE  TRIBUS  QUyESTIOKIBlJS 


Multislaudablliterstudiosisdesiderantibuscogno-  C 
scere  ipsis  auctorum  verbis  quem  exitum  habcant 
quaestiones  de  prfledestinatione  ac  libero  arbitrio, 
necnon  de  redemptione  sanguinis  Christi,  fldeliter 
morem  gessi;  ut  et  pie  quffirentium  eruditio  lar- 
giente  Dei  gratia  capiat  incrementum,  et  diversa 
sentientium  conlradictio  mitigetur.  Nec  aspernabi- 
tur  benevolus  et  prudens  lector,si  deferam  per  quos 
profeci  et  proficiodoctoreSyVel  si  eorum  assignatis 
obscurioribus  sententiis  aliquid  lucis  infundam, 
cum  eorum  honoris  mecum  habere  debeat  conside- 
rationem,  et  facillime  possit  advertere,  (a)  non  os- 
tentationis  vanitate,  sed  ostendendffi  veritatis  voto, 
me  deprehensa  monstrare.  Jam  itaque  narratio 
propositum  exsequatur. 

(6)  Coelestinnspapabeatum  Augustinumhis verbis  «^ 
commendat  {epist,  8,  ad  episcopos  Galliarum),  u  Au- 
gustinum  sanctffi  recordationis  virum  pro  vita  sua 
atque  meritis  in  nostra  communione  semper  habui- 
mu8,nec  unquam  hunc  sinistrffi  suscipionis  saltem 
rumor  aspersit.  Quem  tant»  scientiffi  olim  fuisse 
meminimu8,ut  inter  magistros  247  etiam  a  meis 
decessoribus  haberetur.  Bene  ergo  de  eo  omnes  in 
conimune  senserunt,  utpote  qui  ubique  cunctis  et 

(u)  Non  ostentaL  vanitate,  In  epistola  128 :  «  Nec, 
ut  quidam  suspicari  se  simulant,  inaniter,  hoc  est, 
vanc  gloriiB  studio  cupio  innotescere....  sed  asse- 
rendffi  veritatis  intuHu,  »  etc. 


amori  fuerit  et  honori.  »  Hic  (r)  clarissimns  doctor, 
sedis  apostolicffi  tanto  prfficonio  laudalus,in  libro  ad 
Laurentium  de  Fide,  Spe,  et  Gharitate,  quem  jam 
episcopus  et  senex  edidit,  prffidestinatos  bonos  et 
malos  ita  m^muBX  (Enchiridii  cap.  400).t<HaBCSUiit, 
inquit,  magna  opera  Domini,  exquisita  in  ornnes  w- 
luntatesejus^ei  tam  sapienter  exquisita,utcuman- 
gelica  et  humana  creatura  peccasset,  id  est,  non 
quod  ille,  sed  quod  voluit  ipsa  fecisset,  etiam  per 
eamdem  creaturffi  voluntatem,  qua  factumcstquod 
Creator  noluit,imp1eret  ipse  quod  voluit,beneuteng 
et  malis,  tanquam  summe  bonus,  ad  eorum  dam- 
nationcm  quos  juste  prffidestinavitadpoBnam,etad 
eorum  salutem  quos  benigne  prffidestinavit  adgio- 
riam.  » 

Idem  in  ultimo  de  CSivitate  Dei  libro,  qnem  jam 
episcopus  composuit,  expresserat  {Hb.  xxri,  cap.  24, 
5u6/5nm).«Hffic,inquit,omnia  miserorum  suntdara- 
natorumque  solatia,non  prsmia  beatorum.Queip- 
tur  illa  sunt,  si  tot  et  alia  ac  tanta  sunt  ista^Onid 
dabit  eis  quos  prffidestinavit  ad  vitam,qui  hcc  de*t 
etiam  eis  quos  prffidestinavit  ad  mortem?  »  In  ?•" 
nultimo  autem  ejusdem  tam  elaborati  ct  mirandl 
operis  libro  sic  docuerat :  Hffic  causa  qua  fit  ut  nuno 

(b)  CoRlesL  papa,  Eumdem  locum  affert  in  libro 
de  tribus  Quffistionibus,  pag.  297. 

{c)  Clarissimu*  doctor.  Loquitur  de  Augustino, 
quem  clarissimum  auctorem  vooat  in  epifl^w  ^* 


i 


649 


COLLEGT.  1)E  TIURUS  QUi^STlONlDUS. 


GoO 


Ecclesia  non  oret  pro  malis  ungelis,quos  suos  novit  A. 
essG  inimicos,  eadem  ipsa  causa  est  qua  fict  ut  in 
illo  tunc  judicio^etiam  pro  hominibus(a)(cterno  igni 
cruciandis^quamvis  perfectasit  sanctitate,non  oret. 
Nunc  enim  propterea  pro  eis  orat  quos  in  genere 
humano  iiabet  inimicos^quia  tempus  estpoenitentia) 
fructuosaj.Nam  quid  maxime  pro  eis  orat  nisi  ut  det 
illis  Deus,sicut  dixit  Apostolus,poDDilentiam  et  re- 
sipiscant  %4LS  a  diaboli  laqueis,  a  quo  captivi  te- 
nentur  secundum  ipsius  voluntalem?  Denique  si  de 
aliquibusita  Ecclesiacertaessetutqui  suntilli  ethtm 
nosset,  qui  licet  adhuc  in  hac  vita  sint  constituti,ta- 
men  pra^destinati  sunt  in  o^ternum  ignem  ire  cum  dia- 
bolo,tam  pro  eis  non  oraret  quam  ncc  pro  ipso.Sed 
quia  de  nullo  certa  est,  orat  pro  omnibus  duntaxat 
hominibus  inimicis  suis  in  hoc  corpore  constitutis^  ^ 
nec  tamen  pro  omnibus  exauditur.Pro  his  enim  so- 
lis  exauditur  qui  etsi  adversantur  Ecclesiac,ita  sunt 
tamen  prasdestinati  ut  pro  eis  exaudiaturEcclesia 
et  fTlii  eHiciantur  EcclcsiaB.  Si  qui  autcm  usque  ad 
mortem  habebunt  cor  impccnilens,  nec  ex  inimicis 
converlentur  in  filios,  nunquid  jam  pro  eis,  id  est, 
pro  talium  defunctorum  spiritibus  orat  Ecclesia? 
Non.Cur  iia,  nisi  quia  in  partc  jam  diaboli  compu- 
tatur  qui  cum  esset  in  corpore  non  est  tran^latus  ad 
Chrisium?  Eadcm  itaque  cansa  est  cur  non  orctur 
tujic  pro  hominibus  aeterno  igne  puniendis,  quae 
causa  est  ut  neque  nunc  neque  tunc  oreturproan- 
gelis  malis,  quse  itidem  causa  et  ut  quamvis  pro 
hominibus  nunc  vivis  oretur  etiam  malis,lamen  jam 
nec  nunc  orcturpro  infidelibus  impiisque  defunctis. 
Nam  pro  defunctis  quibusdam  vcl  ip;-ius  Ecclesiae  C 
vel  quorumdaiii  piorum  exauditur  oratio;  sed  pro 
his  quorum  in  Ghristo  regenerationem^  nec  usque 
adeo  vita  in  corpore  male  genta  est,  ut  tali  miseri- 
cordia  judicentur  digni  non  esse,  nec  usque  adeo 
bene,ut  talem  misericordiamreperiantnecessariam 
non  habere. 

Item  in  secundo  ad  Marcellinum  libro  (cap.  17) 
maios  prsedestii^tos  jam  episcopus  ita  scribit :«  Ut 
innotescat,  inquity  quod  latebat,  et  suave  fiat  quod 
non  delectabat,  %49  gratise  Dei  est,quae  hominum 
adjuvat  voluntates,  qua  ut  non  adjuventur  in  ipsis 
itidem  causa  est,  non  in  Deo,  sivc  damnandi  prae- 
destinati  sunt  propter  iniquitatem  superbiaR,  sive 
contra  ipsam  suam  superbiam  judicandi,uteruditi 
filii  sint  misericordiae.  n  r^ 

Item  malos  praedestinatos  in  libro  de  bono  Perse- 
verantiae,  quem(&)  inter  vel  post  libros  Retractatio- 
num  edidit,sic  sentit  (cap,  11)  :  «  Quibus  non  vult 
subvenire  non  subvenit,de  quibus  in  sua  praedesti- 
natione,occuIte  quidem,  sed  juste,  aliud  judicavit, 

(fl)jEterno  iym.Vide  quae  de  aeterno  igne  diximus 
in  notis  ad  Salvianum,  itemque  Vincentium  Liri- 
nensem. 

[b)  Inter  vil  post  libr,  Retr,  Sic  in  Jibro  de  tribus 
Quaestionibus,  pag.  235. 

(c)  Prosper,  In  Chronico  nimirum.  Uic  est 
enim  cele^ris  ille  Prosper,  Operum  D.  Augustini 
defensor  sircnuissimus  et  doctissimus.  Ejub  vit® 

Patrol.  GXIX. 


non  est  cnira  iniquitas  apud  Deuni.jJn  eodLnilibro 
{cap,  \7)  nomine  praescientiaB  significari  pracJciti- 
nationem  apostolico  testimonio  confirmanit.J^^o/i  re- 
pulit,  inquit,  Deus  plebetn  suam  quam  prxscivit.  Iloc 
quod  ait  prcCscivit,non  rccte  iutelligitur  nisi  praede- 
stinavit.  «  Quid  autem  sit  praadestlnare  in  supcrio- 
ribus  ejusdem  libri  taliter  definierat  {cap.  lv,(iuod 
fidcli  est  memoria  contincndum  :  »Sine  pccnilcntia 
inquit,  sunt  dona  et  vocatio  Dci.  Namque  in  sua 
quaj  falli  mutarique  non  potcst  praescientia  opcra 
sua  futuradisponcrc,idomninonec  aliud  quidquam 
est  quam  praedestinarc»  Dc  utrorumque  praidcsti- 
natione,hoc  est  bonorum  ct  maIorum,non  dubitavit 
palam  in  populo  pra^dicare  :  Quia  dilcxisti^  inquit, 
me  ante  mundi  conslilutionem  [Joan.  xvii).  In  illo 
cnim  dilexit  et  nos  ante  constitutionem  muudi,  et 
jam  praedestinavit  quid  in  fine  faclurusestmundi. 
Pater,  inquit,  juste,  mundus  te  non  cognovit  {ibid.). 
quia  justus  es,idco  le  non  cognovit.Muudusquippe 
ille  daranationi  praedestinatus  merilo  non  ccgno- 
vit;  mundus  vero  quem  per  Christum  rcconciliavit 
sibi,  non  merito,  sod  gral!a  C(.'gnovit. 

950  In  operc  autem  quod  ut  (c)  Prospcr  tcslis 
esl,  uUimum  contra  Juliani  libros  inlcr  impetum 
Wandalorumin  ipso  dierum  suorum  fine  composuit, 
glorioseindefensioneChristianaegratiaepersevcrans, 
si  loquitur  : «  Quid  te  adjuvat  quod  eos  mihi  obje- 
cisti  quos  exspectat  Dei  patientia  per  pocnitentiam 
corrigendos,  et  ideo  super  illos  oriri  solem  suum 
facit  el  pluit,  cum  ego  tibi  hsdos  sinisirae  partis 
objccerim,  quos  usque  in  finem  sine  pcenitentia  vi- 
cturos  in  impietate  et  sceleribus  suis  ac  per  hoc 
aeterno  supplicio  puniendos  ignorare  non  potest, 
praescius  omnium  futurorum,  nec  ab  eis  abstinet 
bonum  creationis  suae  quibus  nec  nasci  expediret, 
nec  bonum  nutriiioniset  vivificationis  swe  quantum 
ei  placuerii  diuturnae,quibu8  mori  quantocius  expe- 
diret?  Inter  quos  suni  cerie  plurimi,  qui  si  ex  hac 
vitaabripercnturinfantessecundum  falsam  vcstram 
haeresim  penitus  ab  omni,  sscundum  autem  catho- 
licam  fidem  a  damnatione  gravissima  tollerentur. 
Quid  deinde  illud  esi  quodest  in  his  sinisirae  partis 
haedis  in  Dei  praescientia,quae  fallli  non  potest,igni 
perpetuo  dcsiinalis  multisuntqui  lavacro  regenera. 
tionis  abluti,posiea  vel  apostasia  pereuni,  vel  tam 
facinorose  ilagiiioseque  vivunt,  ut  eidem  sinistrae 
sinc  dubio  deputeniur,nec  rapiuntur  sicut  quidam, 
ne  malitia  mutet  intellectum  corum,  nec  ui  hoc  ei 
Deus  lam  magnum  beneficium  non  conferat,  fatali 
neccssiiaie  prohibetur,  ncque  ui  aliis  conferat  per- 
sonarum  acceptione  mutatur.  « 

Ha^c  dc  praedcstinatione  sanclus  Augustinus.Sed 

breviarium  texuit  Gennadius  in  Caialogo  virorum 
illustrium.  Sed  quoniam  in  veiusiissimo  codi- 
ce  Corbeiensis  monasierii  ea  quae  de  Prospero 
habet  Gennadius  pauio  diversa  sunt  ab  editis,  af- 
feram  ipsum  locum  ex  eo  codice  :  «  Prosper  ho- 
mo  Aquitanicae  regionis,  consiJiarius  papse  Leonis, 
sermone  scholasticus,  et  asscrtionibus  nervosus^» 
etc. 

21 


651 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


652 


ne  furtcquisaudiensnialosprajdeslinatos  arbitrclur 
Deum  auctorem  perditionis  eorum,  sicut  %&t  est 
auctor  salutis  eorum  quos  prsdestinavit  ad  glo- 
riam,  considerot  quod  idem  Deus  (a)  Adam  rectum 
fecit,  et  in  eo  originaliter  rectos  nos  omnes  condi- 
cit.  (6)  Fuit  enim  Adam,  ut  ait  beatus  Ambrosius, 
ct  in  eo  fuimus  omnes:  periit  Adam,  et  in  illo 
omnes  perierunt.Gum  itaque  omnes  recti  essemus 
in  Adam,illo  absque  ulla  necessitate  peccante,sine 
dubio  corrupti  sumus  peccato  et  divino  damnatiju- 
dicio.  Ex  hac  totiu^  generis  humani  massa  merito 
damnata  cum  fiunt  vasa  in  honorem,  hoc  eit,  cum 
formantur  electi,exuberat  Dei  misericordia,  et  sola 
ejus  gratia  corrupta  salvatur  natura.  Ergo  etquod 
creantur  et  quod  salvantur  Dei  est,quorum  alterum 
opincio,alterum  ejus  beneficio  deputatur.Cum  vero 
ex  eadem  massa  fiunt  vasa  in  contumeliam,hocest, 
non  salvandi  producuntur,nihiImirum  videri  debet 
quia  spontanei  peccati  merito  damnata  est  massa 
unde  creantur.(c)Quod  ergo  creantur,  Dei  est;  quod 
danrnantur,  ipsorum.  Et  quia  nesciat  creationem 
cujuslibet  rei,nedum  hominis,  honam  esse,  sponte 
vero  commissaj  culpae  ultionem  justam  cxistere? 
Gum  itaquebonos  pracdestinatosaudimus^creantem 
Deum,  et  ex  merito  damnata  massa  eos  sua  gratia 
liberantem  intueamur;  cum  vero  malos  praedestina- 
toSfitem  creantem  eos  Deum,et  in  merito  damnata 
massa  Judicio  relinquentem  eonsideremus.Et  sic  in 
utrisque  creationis  bonum  semper  nobis  constabit, 
etvel  in  assumptis  mi8ericordia,vel  in  relictis  justitia 
eminebit.Neque  enim  Deus  quos  condidit  in  perdi- 
tionem  impellit,  sed  quos  non  liberat  a  pcrditione 
per  gratiam  relinquit  in  perditione,  quam  vel  na- 
scendo  vel  postea  vivendo  meruerunt,  9511  per 
(d)  occultam,nec  tamen  reprehendendam  justitiam. 
Ita  Deus  juxta  beatum  Apostolum  ,cujas  vuUtniserelur 
et  qu^m  vult  obdurat  [Rom.  ix),  qui  omnia  quscun- 
que  voluit  fecit  in  cgdIo  et  in  terra.  Rectus  est  au- 
tem  Dominus  Deus  noster,et  non  est  iniquitasin  eo. 
De  hic  qui  liberantur  dictum  est  :  ^olite  timere.pu- 
sillus  grex,  quia  complacuit  Patri  vestro  dare  vobis 
regnum  (Luc,  xii).  De  his  autem  qui  relinquuntur  : 
Dimisit  eos  secundum  desideria  cordis  eorum,  ibunt 
in  adinventionibus  suis  {Psal,  lxxx). 

Hunc  sensum  beatus  Augustinus  in  memorato 
libro,  quem,  ut  ostendi,  ultimum  fecit,  his  verbis 
satis  aperuit  {lib,  i,  c,  126  :  v  Gum  dicuntur,  in- 
quit,omnes  ex  uno  in  condemnationem,ipsamassa 
significatur  ex  qua  fiunt  a  figulo  alia  vasa  inhono- 
rcm,id  est  qus  assumuntur  in  gratiam,aliain  cou- 
tumelia,  id  est  qu®  ad  luendum  debitum  relin- 
quunlur,  ut  filii  grati»  id  ibi  donari  sciant,  quod 
sl  exrgeretur  non  essct  injustum,  ac  sic  non 
in  se  ipsis,  sed  in  Domino  glorientur.  »  Et  post 

(a)  Adam  rectum  fecit.  Epist.  128  :  «  Deus  Adam 
reetum  condidit,ut  sancla  Scriptura  docet,et  origi- 
naliter  in  eo  nos  omnes  rectos  creavit.  » 

(6)  Fuit  /idam.  Eadem  prorsus  releruutur  in  epi- 
atola  128. 

(c)  Quod  ergo  creantur,  Da  bst.  Epist.  128  :  Hi 


A  paululum,  refutans  id  qnod  Julianus  scripse- 
rat  :  Pietas  explanavit  et  raUo  Deum  meum  ne- 
minem  in  contumeliam  formare.  «  Si  Deus  tuus, 
inquit,  in  contumeliam  neminem  format,  non 
est  ipse  Pauli  apostoli  Deus.Ule  quippe  deDeovero 
dicebat  :  0  homo,  tu  quis  es  qui  respondeas  Deo> 
Nunquid  dicit  figmentum  ei  qui  se  finxit.  Quid  me 
fecisti  sic2  Annon  kabet  potestatem  figulus  luti  ex 
eadem  massa  aliud  quidem  vas  facere  in  honorem, 
aliud  in  conlumelium^f  (Rom.  ix.)  Sed  tu,  videlicet 
artifex  magnus,profcrs  ex  offlcina  Pelagiana  melio- 
rem  Dcum,qui  nullum  vas  fecit  in  contumeliam. » 
Itcm  post  aliquanta  (cap,  182)  :«Non  abstinetDeus 
bonum  formationis  958  suse  etiam  ab  stirpe  dam* 
nata.Sed  si  tibi  displicet  Deum  creare  quos  damnet, 
contradic  ci,  si  potes,ne  creet  eos  quos  malosfutu- 

^  ros  et  in  malignitate  usque  in  finem  perseveraturos 
etobhoc  sine  dubitatione  damnandosesse  prxscivit; 
aut  ei  suggere,  si  videtur,ut  tot  millia  parvulorum 
non  baptizatorum  quos  novit  perdite  essevicturos 
ct  in  ffiternum  ignem  damnante  ipso  cuni  diabolo 
ituros,  rapi  vetet  ex  bac  vita  dum  sunt  innocentes 
ct  boni.  n  Et  paucis  interpositis  :  «  Gum  enim,  in- 
quit,te  invidiose  dicere  putaveris  Deum  creare  qnos 
damnet,  cogita  quanto  invidiosius  possit  dicere 
alius  similiter  vanc  Deum  regenerare  quos  damnet, 
cum  sit  in  ejus  omnipotentis  potestate,  antequam 
damnabiles  Oant,eosde  tentationibus  mortalis>its 
hujus  auferre.  Si  autem  non  potes  ista  dicere,  nec 
Deo  contradicere,  nec  illi  sapientiss  tuum  prsbere 
consilium  (Quis  entm  cognovit  sensum  Domini,  aul 

C  quis  consiliarius  ejus  fuitl  (Is,  xl),  desine  nobis 
introducere  alterum  figulum  qui  non  faeit  vasa  in 
contumeliam,et  ab  isto  qui  ea  facit  reprehendendo 
cohibere,et  agnosce  te,quia  ut  te  non  impliceshoc 
sacrilegio,  ideo  tibi  dicit  Apostolus  :  0  homo^  /u 
quis  es  ut  respondeas  Deol  (Rom.  ix.)  Recurramus 
posita  contentione  ad  apostolum  Paulum,ct  obscu- 
rum  locum  ejus  tanto  auctore  illustrante  salubriter 
intelligamus.  Quod  si  volens  Deus  ostendere  iram  et 
notam  facere  potentiam  suam,  sustin%it  in  mulla  pa- 
ticntia  vasa  irse  apta  in  interilHm,  ut  ostenderet  divi- 
tias  glorix  sux  in  vasa  misericordix  qux  prspparavit 
in  gloriam  (ibid.). 

Nam  de  his  vasis  irae  et  vasis  misericordias  454 
et  sspe  alias  et  in  epistola  ad  Optatum  episcopum 

p.  (epist.  157)  quid  sit  sentiendum,  idem  auctor  lucu- 
lenter  expressit  :  «  Cur  autem,  inquit,  creantur 
etiam  illi  quos  Greator  novit  ad  damnationcm,  non 
ad  gratiam  pertinere,  beatus  Apostolus  tanto  suc- 
cinctori  brevitate  quanto  majore  auctoritale  com- 
memorat.  Deum  enim,  dicit,  volentcm  oslbndere 
iram  et  demonstrare  potentiam  suam,  attulisse  in 
multa  patientia  vasa  ir»  qus  perfecta  sunt  in  per- 

quud  creantur,  Dei  donum  est;  quod  puniuntur, 
malum  ipsorum.  » 

(d)  Occultam,  nec  tamen  rep.^i  haec  ex  familiario- 
ribus  et  suetis  Lupi  loquendi  formi9,ut  dictumest 
ad  pag.  225. 


6S3  GOLLECT.  DE  TRIBUS  QUiESTIONIBUS.  654 

ditioncra,  utnolasfaccrotdiviUusgloriaesua?  in  vasa  A  nnlionc  redimunlur  hoc  fuisse  dcbilum  massaj  illi 


inisericordiffi,quem  superius  dixerat,tanquam  iigu- 
lum  luti,ex  eadem  massa  f acere  aiiud  vas  in  hono- 
rem,aliud  in  contumeliam.  Merito  autem  videretur 
injuBtum  quod  fiunt  inde  vasa  irsead  perditionem, 
si  non  esset  ipsauniversaexAdam  massa  damnata. 
Quod  ergo  flunt  inde  nascendo  vasa  irs  pertinet  ad 
debitam  p(Bnam;quod  autem  fiunt  renascendo  vasa 
misericordis,  pertinetadindebitamgratiam.  Osten- 
dit  ergo  Deus  iram  suam,non  utiqueanimi  pertur- 
bationem,  sicut  est  qu»  ira  hominis  nuncupatur, 
sed  justam  Axamque  vindictam,  quod  de  stirpe 
inobedienti»  ducitur  propago  peccati  atque  supplicii; 
et  homo  natus  ex  maliere^sicut  in  libro  Job  scrip- 
tum  est  (/06  xiv),  brevis  est  vits  et  plenus  iracun- 


universae  quod  tam  magnae  parti  ejus  redditnm 
cernerent,  non  solum  in  eis  qui  originali  peccato 
multa  addunt  malaB  voluntatis  arbitrio,  verum 
etiam  in  tam  parvulis.  956  qui  tantummodo  vin- 
culo  peccati  originalis  obstricti  sine  gratia  mes 
diatoris  ex  hac  luce  rapiuntur.  Tota  quippe  ista 
massajust»  damnationis  reciperet  debitum,  nisi 
ex  ea  faceret,  non  solum  justus,  sed  etiam  miseri- 
cors  Ogulus,  alia  vasa  in  honorem  secundum  gra- 
tiam,  non  secundum  debitum,  dum  et  parvulis 
subvenit,  quorum  nuUa  merita  dici  possunt,  et 
majores  praevenit,  ut  habere  aliqua  merita  pos- 
sint.  » 

Praedeetinatos  malos  in  opere  beati  Augustini  ad 


di»  :  t^us  enim  rei  vas  est  qua  plenus  est,  unde  ^  Marcellinum  (Adversus  Pelagianos  libro  iii,  in  flne) 
vasa  ir»  dieuntur.  Ostendit  et  potentiam  suam,      clarissimus  auctor  Hieronymus  Icgit,et  id  opus  non 

solum  non  reprehendit,verum  etiam  magnis  laudi- 
bus  extulit.Verba  ejus  haec  sunt :  «  Scripsit  dudum 
(a)  vir  sanctus  et  eloquensepiscopusAugustinusad 
Marcellinum,  qui  postea  sub  invidia  tyrannidis  He- 
raclianas  ab  haBreticis  iunocens  caesus  est,  duos  li- 
bros  de  infantibns  baptizandis  contra  haeresim  ve- 
stram,  per  quam  vultis  asserere  baptizari  infantes 
non  in  romissionem  peccatorum,  sed  in  regnum 
coelorum.Tertium  quoque  ad  eumdem  Marcellinum 
contra  eos  quidicunt  idem  quod  vos,possehominem. 
sine  peccato  esse,  si  velit,  absque  Dei  gratia.  Unde 
supersedendum  huic  labori  censeo,ne  dicaturmihi 
illud  Horatii  :  In  silvam  ne  ligna  feras.  Aut  enim 
eadem  dioemus  ex  superfluo,  aut  si  nova  volueri- 


qua  bene  utitur  etiammalis,  multainillisnaturalia 
et  temporalia  bona  largiens,eorumquemalitiam  ad 
exercendos  et  comparatione  admonendos  bonos  ac- 
commodans,  ut  in  eis  discant  agere  gratias  Deo 
quod  ab  ei8,non  suis  meritis,  quae  in  eadem  paria 
fuerunt,8ed  in  iltius  miserationediscreti  suntQuod 
maxime  956  apparet  in  parvulis  ;  de  quibus  cum 
per  Ghristi  gratiam  renasountur,  et  istam  vitam  in 
ilia  tenera  etate  finientes  in  adterna  transeunt  et 
beatam,  dici  non  potest  quod  libero  discernuntur 
arbitrio  ab  aliis  infantibus  qui  sine  hao  gratia  in 
ipsius  massae  damnatione  moriuntur.  Si  autem  hi 
soU  crearentur  ex  Adam  qui  essent  per  gratiam  re- 
creandi,et  praeter  illos  qui  in  Dei  filios  adoptantur. 


nuUi  alii  homines  nascerentur,  lateret  beneficium  C  mus  dicere,  a  clarissimo  ingenio  occupata  sunt 
quod  donaretur  indignis,quia  nullis  ex  eadem  dam-      meliora.  » 


oabili  stirpevenientibusdebilumsupplicium  redde- 
retur.  Gum  vero  attulit  in  multa  patientia  vasa  irae 
qus  perfeota  sunt  in  perditionem,noo  solum  osten- 
dit  iram  et  demonstravit  potentiam  suam,  redhi- 
bendo  vindictam,  et  bene  utendo  non  bonis,  sed 
etiam  notas  fecit  divitias  gloriae  suflsinvasamiseri- 
cordiae.  Ita  enim  quid  sibi  prasstetur  discit  gratis 
justificatus,  dum  non  suo  merito,8ed  gloria  largis- 
simae  Dei  misericordiaB  discernitur  a  damnato, 
cum  quo  eadem  justitia  fuerat  et  ipse  damnandus. 
Tam  muUos  autem  creando  nasci  voluit,  quos  ad 
suam  gratiam  non  pertinere  praescivit,  ut  multitu- 
dine  incomparabili  plures  sint  eis  quos  in  sui  regni 


Idem  doctor  alio  verbo  sensum  praedeslinationis 
expressit  in  explanatione  primi  psalmi  :  Qui  autem 
nm  credit,  inquit,  jam  udicatus  est:  jam  enim  prae- 
judicatus  ad  poenam  est.»  Et  post  pauca:«  Nm  re- 
surguntt  inquit,  impii  in  judicio,  non  resurgunt  ut 
judicentur,  qui  jam  judicati  sunt.  957  Qui  enim 
non  credit  in  me,  jam  judicatus  est.  » 

Item  in  Dialogo  :  «  Aliud  est  caedere  magistri  et 
parentis  aflectu,  aliud  contra  adversarios  crudeli 
animo  desaevire.  Quam  ob  causam  et  in  primo 
psalmo  canit,  quoniam  non  resurgunt  impii  in  ju- 
dicium  :  jam  enim  in  judicium  praejudicati  sunt.» 
Idem  in  explanatione  Isaiae  prophetae  (cap.  xxiv)  : 


gioriam  filios  promissionis  praedestinare  dignatus  j)  <<  Pro  dissipata  terra  lxx  corruptum  orbem  icter- 
est,  ut  etiam  ipsa  rejectorum  muititudine  ostende-  pretali  sunt;et  pro  afflicta  facie  illius,  id  est  terrae, 
retur  quam  nullius  momentisitapudDsumjustum  iidem  transtulerunt,  et  revelabit  faciem  ejus,  ut 
quantalibet  numerositas  justissime  damnatorum.  procedant  mortui  de  sepulcris  suis ;  sive  nudabit 
Atque  ut  hinc  quoque  intelligant  qui  ex  ipsa  dam-      ^am, ut  omnia  opera  ejus  proferantur  in  publicum, 


(fl)  Vir  sanctus.Locus  Hieronymi  Augustinum  lau- 
dantis.  Et  constat  Augustinum  fuisse  superstitem 
Hieronymo.  Itaque  Augustinum  etiam  viventem, 
sanctum  viro  vocat  pro  more  sui  saeculi,  de  quo 
more  nos  pluribus  diximus  ad  Salvianum,  neque 
repeti  est  opus.  Addere  tamen  visum  est  insignem 
locum  ex  libro  primo  sancti  Gregoriide  Gura  pasto- 
rali,  cap.  41.  Loquens  enim  vir  sanctus  de  malis 
episcopis,  haec  ^emebundus  inclamat :  «  Nemo 
^uippe  amplius  in  Ecdesia  noc^t,  qujGim  qui  per* 


verse  agens,  nomen  vel  ordinem  sanctitatis  habet. 
Delinquentemnamque  hunc  nemo  redarguere  prae- 
sumit;et  in  exemplumculpavehementerextenditur, 
quando  pro  revorentia  ordinis  peccator  honora- 
tur.»  In  eumdem  modum  de  religiosis,id  est  cleri- 
cis,  in  universum  dixit  Salvianus  lib.  v,  pag.  117 : 
«  Qui  scilicet,inquit,post  veterum  flagitiorum  pro- 
bra  et  crimina  titulo  sibimet  sanctitatis  inscnpto, 
non  conversatione  aliis^sed  professione  nomen  tan* 
tum  demutavere,  non  vitam.  » 


Jj  «»  *» 

boo 


B.  S.  LUPI  ABBATI9  FERKARIENSIS. 


6S6 


el  dlspergantur  habitatores  in  diversaloca^praemiis  A 
vel  suppliciia  destinati.  » 

Non  contemnendus  auditor  ejusdem  Hieronymi 
Philippus  in  expositione  sententi®  beati  Joh:  Ante- 
quam  dies  ejus  impleantur  peribit  (Job  xv).  Tunc 
dies,  inquit,  unici\jusque  impleri  dicitur  cum 
bonorum  hominum  ac  malorum  retributio  vcnerit. 
Hic  ergo  homo,  sive  diabolus,  ante  perspicuaB  sen- 
tentis  diem  quam  ei  Dominus  in  fuluro  judicio 
daturus  est,  prsscitus  in  prasdestinatione  peribit, 
sicut  et  de  incredulis  Propheta  dicit:  Non  resurgent 
impii  injudicio  (Psal,  i) ;  vel  Dominus  ait  in  Evan- 
gelio  :  Qui  autem  non  credit,  jam  judicatus  est 
{Joan.  iii). 

Sanctus  papa  Gregorius  prasdestinatos  nialos 
pressiore  adhuc  verbo  insinuat  (lib.  xxxiii,cap.  11).  ^ 
u  Leviathan,  inquit  ille,  qui  cum  membris  suis 
seternis  est  oruciatibus  deputatu8,et  dolusin  manu 
ejus  dirigitur,  et  in  cgbIo  ejus  fortitudo  demoratur, 
hoc  quod  tcmporaliter  pcrversaoontrabonosvolun- 
tate  desiderat,  perversiore  facuUate  consummat, 
%&H  ut  tanto  ei  de  adversitate  in  prssenti  nihil 
obstet  quando  ei  in  posterum  de  prosperitate  nihii 
remanet.  »  Eadem  tamen  praBdestinatio  vcl  depu- 
tatio,  quemadmodum  sit  intelligenda  exponens  in 
Moralibus  :  «  Non  quasi,  inquit,  crudelis  su^citabo 
eum,  Quis  enim  resistere  potest  vuUui  meo,  et  quis 
ante  dedit  mihi  ut  reddam  ei  f  aperte  insinuat.  Non 
eum,inquit,quasi  crudelis  su8cito,quia  de  ejus  for^ 
titudine  et  electos  meos  potenter  eripio,  et  rursum 
reprobos  non  injuste  sed  rationabiliter  damno,  id 
est,  et  eos  quos  benigne  eligo  eripere  mirabiliter  C 
possum,  et  eos  quos  rcspuo  non  injuste  derelin- 
quo.  »  Et  post  aliquanta  :  «  Miro  modo,  inquit, 
aequus  omnibus  Gonditor  et  quosdam  praeeligit  et 
quosdam  in  suis  reprobis  moribus  juste  derelinquit.» 
Item  in  Moralibus  exponens  (Moral,  lib.  ii,  cap.5) : 
Si  destru^eritj  nemo  est  qui  aedificet ;  si  incluserit 
hominemy  nullus  est  qui  aperiat  (Job  xii).  «  Omnipo- 
tenSyinquit,Deus  humanum  cor  destruit  cum  relin- 
quit,aedificat  dum  replet.Neque  enim  humanam  men- 
temdebellandodestruit,  sed  recedendo,  quia  ad  per- 
ditionem  suam  sufficit  sibi  dimissa.  »  Item  post 
aliquanta  (cap.  eod.)  :  «  Si  incluserit  hominem, 
nullus  est  ^umapma/.  Quiasicutnemoobsistitlargi- 
tati  yocanti8,ita  nullus  obviat  justitiaerelinquentis. 
Includere  itaque  Dei  est,  clausis  non  aperire.Unde  q 
et  ad  Moysen  dicitur  de  Pharaone,  ego  obdurabo 
cor  ejus.  Obdurare  quippe  per  justitiam  dicitur 
quando  cor  rcprobum  per  gratiam  non  emollit.  » 

Idem  in  explanatione  evangelicae  sententiaa 
(homiL  IV,  in  Evang.) :  In  viam  yenlium  ne  abieritis 
(MatUu  10)  :  «  Subtili,  iiit,  occultoque  judicio  a 
quorumdam  auribus  priBdicatio259sanctasubtra- 
hitur,  quia  suscitari  per  gratiam   non  merentur. 

(a)  Tamenetsi.  Pro  tametsi:  quam  voccm,quflB  jam 
ita  excoleverat,  ut  prope  a  nemine  agnosceretur, 
retraxit  exTuga  summus  etcumillisvcteribuscom- 
parandus  J.  G,  Jacobus  Ci^'acius,ut  Muretusuostcr 


Unde  necesse  est,  fratrcs  charissimi,  ut  in  omiie 
quod  agimusyomnipotentis  super  nos  DomiDi  consi- 
lia  occulta  timeamu8;ne,  dum  mens  nostraexlerius 
fusa  a  sua  se  voluntate  non  rtvocat,  intus  contra 
cam  judex  terribiiiter  adversa  di^nat.Quod  bene 
Psalmista  intuens  ait  :  Yenite  ei  videte  opera  Do- 
mtnt,  quam  terribilis  in  cansUiis  super  filios  honU- 
num  (Psal.  lxv).  Vidit  namque  qnod  aiius  miseri- 
corditer  vocatur,  alius  justitia  exigente  repellitur. 
Et  quia  alia  parcendo  Dominus,  alia  irascendo  dis- 
ponit,  expavit  quod  penetrare  non  potuit,  et  qaem 
nonsoium  investigabileminquibusdam  suissenten* 
tiis,  sed  etiam  inflexibilem  vidit^  terribilem  ia 
consiliis  esse  memoravit.  •  Beda,  divinis  litteris 
impense  doctifs,  bonos  maloaque  prsdestinatos, 
exponens  illud  Genesis  :  Surgite,  egredimini  de  Im 
isto,  quia  detebit  Dominus  civitatem  hane,  et  visiu 
est  eis  quasi  ludens  loqui  (Gen,  xix),  indubitanter 
asseruit.  «  Quod  ostium,  inquit,  Lot  obciuserunt 
angeli,  ne  vel  ipsum  vel  aliquem  de  domo  ipsius 
po^sent  ad  perdendum  rapere  Sodomitae,  patenter 
insinuat  quia  nullum  de  electis  Dei  pcrditara  est 
impietas  et  persecutio  reproborum,dicente  Domino 
de  ovibus  suis  :  Et  ego  vitam  astermm  do  iit, 
et  non  peribunt  in  o^temum,  ei  non  rapiet  m 
quisquam  de  manu  mea  (Joan,  x).  Quod  item 
Lot,  facuitate  ab  angelis  data,  nullum  de  civibus 
perfidis,  ne  de  suis  quidem  cognatis  sive  amicis, 
(a)  tamenetsi  mullum  conatus,  potuit  ad  salutem 
revocare,  signifioat  quod  nuUius  l&bor  hominis  ad 
numerum  praBdestinatorum  quianteconstitutionem 
mundi  9M  electi  eunt  a  Domino^vel  unam  possit 
animam  acyicere.  Novit  enim  Deus  qui  sunt  ejus. 
Verum  etsi  nostram  fragilitatem  qui  ad  electorum 
sortem  portinent  latet,  non  tamen  &b  agenda  cura 
nostrsB  salutis  cessandum,  nec  ab  instruendia 
proximis  lingua  est  continenda;  sed  ad  exemplum 
beati  Lot  et  nobis  caste  vivendum,  et  errantium 
quoque  correctionf  ofQciumpietatisimpendendum. 
Gonstat  enim  quod  etsi  pr»desttnatos  ad  interitum 
salvare  nequimu8,no8traB  tamen  benignitati8,quam 
erga  illorum  salutem  impendimus,  mercedem  non 
perdimus.  » 
Sanctus  Fulgenti  us,Ru8pensis  provinoi®  Africane 

episcopus  (ut  scribit  Joannes  RomanaB  Ecclesie 
diaconus),in  libro  ad  Petrum  de  Regulaversfidei, 
de  prasdcstinatis,  hoc  modo  disserunt  (de  Fid$  ad 
Petr.,  c.  35): «  Firmissimeteneetnullatenusdubites 
omnes  quos  vasa  misericordiaB  graluita  bonitate 
Deu8  faoit  ante  constitutionem  mundi  in  adoptionem 
flliorum  Dei  prsBdestinatos  a  Deo,  neque  perire 
posse  aliqucm  eorum  quos  Deus  prsBdestinavit  ad 
rcgnum,  nec  quemquam  eorum  quosDeusnon  pr£- 
destinavit  ad  vitam  ullaposse  ratione  salvari.Prc- 
destinatio  cnim  :IIa  gratuitae  donationis  est  pr^pft- 

ait  in  libro  xi  Var.  Lect.,  cap.  17,  ubi  affert  plori- 
ma  testimonia,  quibus  probet  eam  esse  retinen- 
dum.  Ea  rursum  utitur  Lupus  col.  25  . 


t. 


(87 


COLLECT.  DE  TniBUS  QUiEBTIONIBUS. 


688 


ratio,qtia  nos  Apostolus  ait  prsdestinatos  in  adop-  A. 
tionemfiliorum  Dei  per  JesumChristum  in  ipsum.  » 

Item  Fulgentius  in  libro  ad  Monimum  (cap.  5.) 
sensum  beati  Augustini  de  praedestinatis  ad  interi- 
tum  fais  verbis  expressit :  k  Nihil  aliud,  inquit, 
accipiendum  ezistimo  in  illo  sancti  Augustini  ser- 
mone^quod  ad  interitum  quosdam  praedestinatos 
firmat,nisi  ad  interitum  supplicii,  non  delicti,  ne- 
qne  ad  malum  quod  Injuste  admittunt^sed  ad  cru- 
ciatum  M1  quem  justissime  patientur ;  nec  ad 
peccatum»  quo  primae  resurrectionis  beneiicium 
aut  Don  accipiunt  aut  amittunt.sed  ad  tormentum 
qnod  illis  propria  iniquitas  male  parit  et  «quitas 
divina  bene  retribuit ;  neo  ad  morlem  anim»  pri- 
mam,in  qua  nascuntur  parvuli,vel  in  quam,  sicut 
beatua  Jacobus  dicit  (Jac.  i),  concupiscentia  sua  ^ 
abstracti  et  lilecti  recidunt  criminosi ;  sed  ad  mor- 
tem  secundam,  quam  necesse  est  patiantur,  retri- 
buente  justissimo  judice ;  seu  qui  ante  perceptam 
gratiam  baptismi  discedunt  de  ssculo  ;  sive  qui  in 
vacunm  gratiam  Dei  recipientes,  post  acceptum 
baptismum  usqiie  in  fiaem  pr«sentis  vitae  malunt 
servi  esse  peccati,  nec  volunt,  dum  tempus  est 
acceptabile,  et  dies  salutis,  converti  a  via  sua  mala 
ut  vivant,  et  ignorantes  quoniam  benignitas  Dei  ad 
pcenitentiani  eos  adducit,  ipsi  secundum  duriliam 
Buam  et  impoenitens  cor  thesaurizant  sibi  iram  in 
die  irse  et  rovelationis  justi  judicii  Dei.  » 

Item  (a)  Joannes  Ecclesis  RomansB  diaconus 
prsdestinatos  malos  sermonibus  beati  Augustini 
expressit,  volens  ostendere  quid  significet  iilud 
Genesis  (cap,  i)  :  Congregeniur  aqux  qu3S  sub  ccelo  C 
sunt  in  locum  unum,  et  appareat  arida  :  «  Quid  est, 
inquit,  oruia. InEcclesia  arida  vocatur  omnis  anima 
sitiens  Dominum.  Segregat»  sunt  enim  aqu«,  et 
appaniit  arida.Marehoc  saeculum  est,et  aque  quas 
sant  amane  segregats  8unt,et  congregataa  in  congre- 
gatione  una,  id  est  pr»destinatffi  in  unum  flnem, 
quo  dirigilDeus  omnipotens  quosseparata  sanctis. » 

Isidonis  episcopus  in  libro  Sententiarum  (lib,  ii, 
c.  6)  :  c  Gemina  est,  inquit,  prsdestinatio,  sive 
electorum  9651  ad  requiem,  sive  reproborum  ad 
mortem.  »  Hunc  tamen  quidam  reprehendeadum 
putant  quod  geminam,hoc  est,  duplicem  praedesti- 

(a)  Joannes  Diaconus.  H^jus  est  ergo  expositio  in 
Heptateuchum.  An  vero  auctor  quoque  sit  Vit® 
sancti  Gregorii  papae,  non  adeo  oxploratum  habe-  D 
tur. 

(6)  Doeio  viro,  Isidoro. 

(c)  Ad  doclares.  Nimirum  docendi,  ut  statim  dicit 
Lupus.  Nam  discere  prius  quisaue  debet  anteqtunn 
doceat ;  ut  in  epistola  25  scriDit  Hormisda  pontifex 
Romanus.  Unoe  et  hsc  G<Bl«%stinus  papa  scribebat 
ad  episcopofl  provinciarum  ViennensisetNarbonen- 
sis  :  «  Seiant  quod  sibi  omnes  qui  male  docent 
discere  mapis  ac  magis  competat  quam  docere.  » 
Julianus  quoc[ue  Pomerius,  haud  multo  post  Crele- 
stinum,  graviter  conauerebatur  in  libro  iii  de  Vita 
contemplativa  cap.  iO  esse  quosdam  qui  gestiunt 
docere  auod  nesciunt.  Quod  etiam  dolet  S.  Gregorius 
in  prologo  ad  librum  primum  Gurse  pastoralis. 
Eamdem  querelam  acrius  movet  Hieronyinus,  pro 
more  suo»  in  epistola  ad  Paulinum  presDyterum  : 


nationem  selus  introduxerit,  cum  simplex  Dei 
natura  simplici,  hoc  est  una  praedestinatione  se- 
cundum  eos  bonos  roalosque  complexa  sit.  Qui  si 
intueantur  alios  esse  qui  ad  dexteram  gratia  sta- 
tuuntur,  alios  qui  ad  sini stram  justi tia rellnquuntur, 
tamenetsi  sit,  ut  volunt,  simplex  praBdestinatio, 
duplicem  ejus  non  negabunt  efTectum,  cum  aliud 
sit  debitam  poenam  luerc,  aliud  gratuitam  gloriam 
reportare.Nec  {6)docto  viroverbicalumniam  ulterius 
nisi  contentione  impudentissima  commovebunt.  A 
qua  tamen  ut  tandem  aliquando  conquiescant,  et 
docturi  prius  [c)  ad  doctores  accedant  docendi,non 
Judicaturi ;  recenseant  sententiam  Dei  ad  beatum 
Job  :  Nunquid  nosti,  inquit,  ordinem  coelif  et  pones 
rationem  ejus  in  terra?  (/oft.xx^cvin.)  et  beatum  Gre- 
gorium  et  summe  doctum  et  mire  facundum  in  ejus 
explanatione  praedestinationes  plurali  numero  po- 
suisse  invenient  (Moral.  lib.  xxx,  cap.  48).  »  Ordi- 
nemyinquit,C€eli  nosse,  est  supemarum  dispositio- 
num  occultas  (d)  prsdesiinationes  videre  ;  rationem 
vero  ejus  in  terra  ponere,  est  ante  humana  corda 
talium  secreiorum  causas  aperire.  » 

De  libero  Arbitrio  beatus  Augustinus  in  libro  ad 
Laurentium  quid  senticndum  his  verbis  ostcndit. 
Libero  arbitrio  male  utens  homo  et  se  perdidit  et  ip- 
sum.  Sicut  enim  qui  se  occidit,  utique  vivendo  se 
occidit,  sed  se  occidendo  non  vivit,  nec  se  ipsum 
poterit  resuscitare  cum  occiderit,ita  cum  libero  pec- 
caret  arbitrio,victore  peccato  amissum  cst  et  libe- 
rum  arbitrium.A  quo  enim  quis  devictus  est,  huic 
et  servus  addictus  est.  963  Petri  certe  apostoli  est 
ista  sententia:  queecum  vcrasit,quali8,qua?so,potest 
serviaddioti  esse  liberias^nisiquando  eum  peccare 
delectat?  Liberaliter  enim  servit  qui  sui  dominivo- 
luntatemlibenterfacit^acperbocadpeccandumliber 
est  qui  peccati  servus  est.Unde  ad  juste  faciendum 
liber  non  erit^nisi  a  pcccalo  libcratus,e8sejustitiae  ccs- 
perit  servus.Ipsa  est  vera  iibertas  propter  recti  iacti 
licentiam,simul  etpia  servitusproptcrprseceptiobe- 
dientiam.Sed  ad  bene  iaciendum  ista  libertas  unde 
erit  homiui  addicto  et  vendito.nisieumredimatcu- 
jus  illa  vox  est  :  Si  vos  Filius  liberavcrit,  tunc  vere 
liberi  eritis?  (Joan,  viii.)  Quod  antequam  fieri  in  ho- 
mine  incipiat,quomodo  quisquam  de  libero  arbitrio 

<(  Sola  Scripturarum  ars  est,inquit,quam  sibi  pas- 
sim  omncs  vindicant.  Scribimus  indocti  doctique 
poemafa  paspim  Hanc  garrula  anus,  hanc  delirus 
senex,  hanc  sophista  verbosus,  hanc  universi  prffi- 
sumunt,  lacerant,  docent  ante  quam  discant.  » 
Quin  et  Bernardus  auoque  in  hoc  argumento  vehc- 
mens  esse  videtur,  aum  baec  scribit  in  capite  se- 
cundo  de  Vita  sancti  Malachiae  :  Legant  hoc  qui 
docere  qusB  non  didicere  conantur.  His  nos  videlicet 
exemphs  ac  documcntis  instruxit  antiquitas  ;  ut  in- 
telligeremusvitandam  in  primisesse  arrogantiam  ac 
prius  discere  nos  oportere  quam  alios  docere  prae- 
sumamus.  Vide  sanclum  Gregorium  in  libro  i  de 
Cura  pastorali  cap.  1. 

(d)  Prsedestinationes.  Huic  aucteritati  se  suffi- 
cienter  respondisse  ait  Hincmarus  in  cap.  38  poste- 
rioris  opens  adversus  Gotteschalcum,  in  capite  se- 
cundo  cpilogi. 


6S9 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FBRRARIBNSIS. 


660 


in  bono  gloriatur  opere,  qui  nondum  estliber  ad  A  ^ugit  natura  ut  miseriam^quidsicappetitutbeati- 


operandiim  bene?  {cap.  31.)  Nisi  se  vana  superbia 
inflatus  extollat,  quam  cohibet  Apostolus  dicens  : 
Gratia  salvi  facti  estis  per  fidem  (Ephes,  ii) ;  et  ne 
ipsam  sibi  saltem  fidemsic  arrogarent  ut  non  intel- 
ligerent  divinitus  esse  donatam,sicut  idcm  Aposto- 
lus  alio  loco  se  dicit  ut  fidelis  esset  misericordiam 
consecutum,  hic  quoque  adjunxit  atque  ait,  et  hoc 
non  ex  vobis,  sed  Dei  donum  est  (/  Cor.  vii),  non  cx 
operibus,ne  forte  quis  oxtollatur.  Et  no  putarentur 
fldelibus  bona  opera  defutura,  rursus  adjecil  :  Ip- 
sius  enim  sumus  ftgmentumf  creati  in  Christo  Jesu  in 
operibus  honis^qux  prxparavit  Deus^ut  in  illis  ambu- 
lemus  (Ephes.  ii).  Tunc  ergo  efficimur  vere  liberi, 
cum  Deus  non  fingit,  id  est  format  et  creat,non  ut 


tudinem?  Denique  Uberumarbitriumquod  dehao  re 
habemus  ita  nobis  naturalitcr  insitum  est  ut  nulla 
miseria  nobis  possit  auferrijquod  miseri  essenolu- 
mus.et  volumus  beati,usque  adeout  etiam  ipsi qai 
male  vivendo  sunt miseri,male  vivere  quidem  veliDt, 
nolint  tamen  esse  miseri,  sed  beati.  Hoc  est  iilud 
arbitrium  in  nostris  mentibus  immobiliter  Qznm, 
non  quo  bene  agere  volumus  (nam  id  humana  ini- 
quitatepotuimus  amittere,  etgratiapossamusdivina 
recipere),8ed  liberum  arbitrium,  quo  beati  esse  vo- 
lumus,  et  miseri  nolumu8,nec  miseri  possuntamit' 
tere,nec  beati.  »  Item  post  pauca:»  Hoc  liberumar- 
bitrium  adjuvatur  per  Dei  gratiam,  utquod  natura- 
liter  volumus,  hoc  est :  beate  vivere,  bene  vivendo 


homines,quod  jamfecit.sedut  bonihominessimuSy  n  habere  possimus.  »  Quod  reatus  peccati  regenera 


quod  nunc  gratia  sua  facit,ut  simus  in  ChristoJesu 
nova  creatura,secundumquoddictumest :  Cormun- 
dum  crea  in  mCj  Deus  (Psal.  l).  Ncque  enim  cor  ejus, 
964  quantum  pertinet  ad  naturam  cordis  humani, 
nonjam  creaverat  Deus  (cap.  22),  liem  ne  quis- 
quam,  etsi  non  de  operibu8,de  ipso  glorietur  libero 
voluntatis  arbitrio,  tanquam  ab  ipso  tncipiat  meri- 
tum,cui  tanquam  debitum  reddatur  prsmium  bene 
operandi  ipsa  libertas^audiat  eumdem  gratiae  praeco- 
nem  dicentem  :  Deus  enim  est  qui  operatur  in  vobis 
et  vclleet  operari  pro  bona  voluntate  (Philipp,  ii),  et 
alio  loco  :  Igitur  non  volentiSy  neque  currentis,  sed 
miserentis  est  Dei  (Rom,  i\),  cum  procul  dubio,  si 
honio  ejus  aetatis  est  ut  ratione  jam  utatur,non  pos- 
sit  credere,  sperare,  diligere,  nisi  velit,  noc  perve- 


tione,hoc  est.baptismate  solvatur,  conflictuB  autem 
ejus  adhuc  maneat,in  eodem  opere  memoratus  ao- 
ctor  expressit :  «  Quid  litigas,  inquit,  de  concupi- 
scentia  litigante^hoc  est^de  lege  in  roembris  repa- 
gnante  legi  mentis?  Lex  peccatidicitnr,quia8uadet 
peccata,atque,ut  ita  dixerim,  jubet,  et  si  ei  mente 
serviatur,  sine  excusatione  peccatur.Peccatumdici- 
tur  ipsa  concupiscentia,quia  peccato  facta  est,  ap- 
petitque  peccare.Reatus  ejus  regeneratione  solutaB 
est,  connictus  ejus  ad  agonem  relictus  est.  Malum 
ejus  clarum  est.Non  viribus  nostrae  voluntatis,9i6 
ut  putas,huic  obsistimus,ni8i  divinitus  adjuvemur. 
Debellandum  hoc  malum  est,  non  negandum ;  vin- 
cendum  est,  non  differendum.  » Item  post  rerum 
aliarum  amplissimamdisputationem : «  Tam,inquit, 


nire  ad  palmam  supernae  vocationis  Dei^nisi  volun-  C  malignum  est  hocsscalum  utnisi  exitum  hinc  fue- 


tate  cucurrerit.  Quomodo  ergo  nofi  volentiSy  neque 
currentis,TL\%\  quia  et  ipsa  voluntas,  sicut  scriptum 
est,  a  Deo  preeparatur? 

Itein  in  libro  de  Correptione  et  Gratia  (cap,  \)  : 
c(  Liberum,inquit,arbitrium  et  ad  malum  et  ad  bo- 
num  faciendum  confitcndum  est  nos  habcro.Scd  in 
malo  faciendo  libcr  est  quisquc  justitiae  scrvusque 
peccati ;  in  bono  autemliber  esse  nulIuspotcst,nisi 
fuerit  liberatus  ah  eo  qui  dixit  :  Sivos  Filiuslibera' 
veritf  tunc  vere  liberi  eritis  (Joan,  viii).  Nec  ita  ut 
cum  quisque  fuerit  a  peccati  damnatione  liberatus, 
jam  non  iudigeat  sui  liberatoris  auxilio  ;  sed  itapo- 
tius  ut  ab  illo  audiens,  sine  me  nihil  potcstis  facere 
(Joan.  xv),  dicat   ei  ct   ipse  :  Adjutor  meus  es,  nc 


rit,promissa  requies  nobisadeesenonpossit.Quam- 
vis  per  praevaricationem  primi  hominislaborposte- 
ris  ejus  advenerit,  tamen  etiam  reatu  prsvaricatio- 
nis  illius  qucm  traximus  jam  soluto,  ut  fidei  exe^ 
ccatur  cxamen,labor  remanet  ad  certamen.  Oporlet 
enim  nos  certare  cum  vitiis  et  inipsocerlaminela- 
borare  donec  donetur  nobis  adversarium  non  habere. 
Quapropter  ut  boni  prasliatores  perducanturad  pr«- 
mia,  supplicia  vertuntur  in  pra^lia.  Parvolorum 
quoque  soluto  reatu  originaliter,  propterca  labores 
manent,  quamvis  ex  ipso  reatu  doceaatur  exorti, 
quia  eiiam  sic  Deo  placuit  fldem  probare  majorum. 
A  quibus  enim  ofTeruntur  utregenerentur.qualisel 
quanta  lides  essct  reruminvisibilium.sivisibilisre- 


derelinquas  me  (Psal,  xxvi).  »  Item  post   multa:  d  muneratio  continuo  sequeretur,ac  nonpotius,dilala 


«  Liberum,  inquit,  arbitrium  ad  malum  8ufficit,ad 
bonum  autem  parvum  cst,nisi  adjuvetur  ab  omni- 
potente  bono.  »  Item  inlibro  de  Dono  perscveran- 
tiae  (cap,  7) :  «  Qui  non  infertur  in  tentationcm, 
non  discedit  aDco  :  non  est  hoc  omnino  in  viribus 
liberi  arbitrii,  quales  nunc  sunt,  peccalo  resisterc, 
quod  tamen  fucrat  in  hominc  antequam  cadcret.  » 
265  Idem  auctor  in  incmorato  opere  contra  Ju- 
lianum.  »  Hominis,  inquit,  libcrum  arbitriumcon- 
gcnitum,et  omnino  inamissibile,illud  est  quo  beati 
esso  oinnes  volunt,  elinm  ii  qui  oa  nolunt  qua^  ad 
bcatitudinem  ducunt.  »  Item  post  multa :  «  Quid  sic 


requie  quas  promittitur,ageretur  fidei  negotium  cum 
corde,non  cum  oculIs,ac  sic  futurum  saeculura,  ubi 
nuUi  labores  erunt,quod  nundum  videtur  et  crede- 
retur  sincerius  et  dcsiderabiliusquaereretur^acper 
hoc  Deus  laborcs  nostros,  id  est  pcenas  nostras  ad 
utilitates  nostras  mirabili  benignitate  convertit. » 
Item  in  eodem  opere  ;  «  Quoniam  post  prislinam 
ruinam,inquit,tam  gravem  ut  in  hujus  morlaiitatis 
miscriam  caderemus,prius  Dcus  nos  ccrtare  voluit, 
donans  nobis  ut  ejus  agamur  Spiritu,et  mortifice- 
mus  opcra  earnis,  atque  ipso  danto  victoriam  p^r 
Dominum  nostrum  Jesum  Ml  Christum  in  «tcrna 


661 


COLLECT.  DB  TRIBUS  QUiESTIONIBUS. 


662 


cam  iilo  postea  pace  regnemus,  prorecto  nisi  Deus  j^ 
adsit,  nemo  est  idoneus  certare  cum  vitiis,  ne  sine 
certamine  pertrahatur  ab  eis,autnejam  certansin 
ipsa  eorum  conflictatione  vincatur.  Ideo  in  hoc  ago- 
ne  magis  nos  Deus  voluit  orationibus  certare  quam 
viribus,quia  et  ipsas  vires,  quantas  hic  habere  nos 
competit.ipse  subministrat  certantibus  quem  roga- 
mus.Si  ergo  ii  quorum  contra  carnem  jam  spiritus 
concupiscit  ad  singulos  actus  indigent  Dei  gratia 
ne  vincantur,  qualem  libertatem  voluntatis  habere 
possunt  qui  nondum  de  potestate  eruti  tenebrarum, 
dominant^  iniquitate,  nec  certare  coeperunt,  aut  si 
certare  voluerunt,  nondum  liberatae  voluntatis  ser- 
vitute  vincuntur?  »  Item  in  libro  Retractationum 
priore  :  «  Perfectio,  inquit,  boni  est  ut  nec  ipsa 
concupiscentia  peccati  sitin  homine;  cui  quidem,  p 
quando  bene  vivitur,  non  consentit  voluntas;  vc- 
rumtamen  non  perflcit  bonum,  quia  incst  adhuc 
concupiscentia,  cui  repugnat  voluntas.  Gigus  con- 
cupiscentis  reatus  in  baptismate  solvitur,  sed  in- 
Grmitas  manet,  cui,  donec  sanetur,  omnis  fldelis 
qut  bene  proflcit  studiosissime  reluctatur.  » 

Alterum  (a)  lumen  tractatorum  Hieronymus  in 
Dialogo  :  «Nonideo,inquit,peccavit  Adam  quiaDeus 
hoc  futurum  noverat,  sed  prasscivit  Deus  quasi  Deus 
quod  ille  erat  propria  yoluntate  facturus.  »  Item 
post  aliquanta  :  cc  Dominus  inquit  ad  discipuios  : 
Ego  sum  viti$,  vos  rami ;  qui  manet  in  me,  et  cgo  in 
eo,  isU  afferet  fructum  multum,  quia  sine  me  nihil 
potesiis  facere  {Joan.  xv).  Sicut  rami  et  folia  vitium 
iilico  contabescunt  cum  fucrint  a  matrice  praecisa,ita 
omnis  hominum  fortitudo268marcessitetdeperit,  C 
si  a  Dei  auxiiio  deseratur.  Nemo,  inquit,  potest  ve- 
nire  ad  me  nisi  Pater,  qui  misit  me,  traxerit  eum 
(Joan,  vi).  Quando  dicit,  nemo  potest  venire  ad  me, 
frangit  superbientem  arbitrii  libertatem,quod  ctiam- 
si  velit  ad  Christum  pergere,  nisi  flat  illud  quod 
scquitur,PatermeuscGelestis  traxerit  cura,nequid- 
quam  cupiat,  frustra  nitatur.Simul  ethoc  animad- 
vertendum  quod  qui  trahitur,nonspontecurrit,sed 
aut  retractans,  aut  tardus,  aut  invitus  adducitur. 
Qui  non  potest  suis  viribus  et  labore  venire  ad  Je- 
sum,  quomodo  potest  omnia  simul  peccata  vitare, 
et  vitare  in  perpetuum?  » 

(6)  Ccelestinus  etiam  papa,magnis  annumerandus 
ductonbus,de  libero  arbitrio,ut  tantum  pontificem 

(a)  Lumen  /racto/orum ^  Sic  eumdcm  Hieronymum  D 
Claudian  us  Mamertus  vocat  potissi  mum  tractatorum 
in  libro  secundo  de  stdtu  Anima;,  cap.  9.  Tractato- 
res  autem  dicti,  sacrarum  littcrarum  interprctcs  et 
doctor€S,  cujusmodl  fuit  Ilieronymus,  ut  etiam  do- 
cet  Lupus  in  epistola  tertia.  Vocabulum  hoc  natum 
putat  Sirmondus  aevo  Vinccntii  Lirinensis.ob  istum 
tocum  ex  Commonitorio  Percgrtni  :  Doctores,  qui 
tractatoresnunc appeUantur,  Tamen  ante  Vincentium 
tractandi  verbo  usi  erant  TertuUianus  et  Cyprianus, 
pro  eo  quod  nos  dicimuB  docere.  Tcrtullianus  enim 
m  capite  secundo  libri  de  Resurrectione  carnis, 
conquerens  de  versutia  haireticorum,  qui  semper 
obscuris  falsa  involvunt,ne  intelligantur,  neve  latns 
aperiant  defensoribus  verjB  fidei,  ait  :  t<  ILcretici, 
ex  conscientia  infirmitatis,  nunquam  ordinaric  tra- 


decuit,  universos  instituit.  Ex  ejus  decrctis  verba 
haec  sunt  {cap.  3) :  «  In  praBvaricatione,inquit,Ad«B, 
omnes  homines  naturalem  possibilitatem  et  inno- 
centiam  perdidisse  clarum  est,  et  neminem  de  pro- 
fundo  illius  ruinae  possc  consurgere  nisi  eum  gratia 
miserentis  Dci  erexcrit.»  Itcm  {cap,  6) :  «Neminem 
etiam,inquit,baptismatis  gratia  rcnovatum  idoneum 
esse  ad  supcrandas  diaboli  insidias  et  ad  vincendas 
carnis  concupiscentias,  nisi  per  quotidianum  adju- 
torium  Dei  perscverantiam  bonae  convcrsationis  ac- 
ceperit.»  Item  {cap.  7) :  quod  nemo  nisi  per  Chris- 
tum  libero  beneutatur  arbitrio,hinc  et  Innocentium 
papam  adhibet  testcm  posita  ejus  sententia  {Inno- 
centius  in  epist,  ad  Milcvilanum  concilium :  «  Ad- 
verte  tandem,  o  pravissimarum  mentium  perversa 
doctrina,  quod  primum  hominem  ita  libcrtas  ipsa 
decepit  ut  dum  indulgentius  frenis  ejus  utitur,  in 
praevaricationem  praisumptione  conciderit.  Nec  ex 
hac  potuit  crui,  nisi  ei  providentia  regencrationis 
statum  pristinaB  libertatis  969Gbristi  Domini  re* 
formasset  adventus.»  Item  Coclestinus  (Postepist,  3 
Ccelestinij  cap.  8),  «  quod  omnia  studia  et  omnia 
opera  ac  merita  sanctorum  ad  Dei  gloriam  laudem- 
que  referenda  sunt,quia  ncmo  ci  aliunde  placctnisi 
ex  eo  quod  ipse  donavcril (rap.  9).»  Itcm  :  «  quod  ita 
Deus  in  cordibus  hominum  atque  in  ipso  libero  ope- 
retur  arbitrio  ut  sancta  cogitatio,  pium  consilium, 
omnisque.motus  bona;  voluntatis  ex  Deo  sit,  quia 
non  nisi  per  illum  aliquid  boni  possumus,sine  quo 
nihil  possumus.  »  Itcm  {cap,  \Q)  :  «  Quisquis  dixe- 
rit,  ideo  nobis  gratiam  justificationis  dari,  utquod 
facere  jubcmur  per  liberum  arbitrium,faciliu8  pos- 
simus  implere  pep  gratiam,tanquam  etsi  gratia  non 
daretur,  non  quietcm  facile,  scd  tamen  possemus 
etiam  sine  illa  implcre  divina  mandata,  anathema 
sit.De  fructibus  enim  mandatorum  Dominus  loque- 
batur,  ubi  non  ait,  sine  me  difncilius  potcstis,  sed, 
sine  me  nihil  potestis  facere.  » 

Sanctus  quoquc  papa  Gregorius,  bonis  omnibus 
Latini  sermonis  capacibus  suo^que  doctrinae  pie  stu- 
diosis  plurimum  collaturus,humaniarbitrii  propric- 
tatcm  subtiliter  ac  suavitate  solita  homilia  nona  in 
Ezechielem  expressit  :  «  Audivi,  inquit,  vocem  se- 
quentis,  et  dixit  ad  me  :  Filii  hominis,  sta  super  pedes 
tuos,  el  loquartecum  (Ex£ch,  ii).  Ubi  adhuc  subditur, 
et  ingressus  cst  in  me  Spiritus  postquam  locutus  est 

ctant.  »  Cyprianus  vero  in  epistola  52,  ad  Antonia- 
nura,  tractandi  vocem  manifcste  usurpavit  pro  eo 
quod  vulgo  docerc  dicimus.  Ait  enim  :  «  Episcopo 
tractante  cognoveram  non  sacrificandum  idolis.  » 
Et  iterura  in  epistola  BTi  :  «  Nec  quisquam.  fratres 
dilectissimi,  cum  populum  nostrum  fugari  cons- 
pexeril  metu  persecutionis  et  spargi,  conturbctur, 
quod  collcctam  iratcmiluLcm  nou  videat,  ncc  trac- 
tantes  episcopos  audiat.  »  Vide  Juretum  in  notis 
ad  epistolam  scptimam  Ivonis  Garnotensis. 

{h)  Coilestinus  papa.  Hinc  patet  existimasse  Lu- 
pum  Coolestini  esse  cxcerpta  illa  de  Gratia  Dei 
et  libero  homibis  arbitrio.  Sed  et  iilud  affirmare 
possum.  in  ea  quoque  scntentia  fuisse  ma^num 
virum,  Pctrum  de  Marca  archiepiscopum  Parisien- 
sem. 


663 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


664 


mihiyel  statuii  me  super  pedes  meos.  Ecce  divinavox  A 
jaconli  prophetee  jussit  ut  surgcret.  Scd  surgcro 
omnino  non  potest,  nisi  in  hunc  omnipotentis  Dci 
spiritus  intrasset,  quia  cx  omnipotentis  Dei  gratia 
ad  bona  opera  conari  quidcm  possumus,  sed  hajc 
implere  non  possumus.si  ipse  non  adjuvat  qui jubet. 
Sic  270Paulus  cum  discipulos  admonoret  dicens  : 
Cum  m£tu  et  tremore  vestram  ipsorum  salutem  opera- 
mini  (Philip.  ii),illico  quis  in  eis  hocc  ipsa  bona  ope- 
raretur  adjunxit  dicons  :  D3us  est  enim  quiopcratur 
in  vobis  et  velle  et  perficere  pro  hona  volnn^ate.  Hinc 
est  quod  ipsa  Verilas  discipulis  dicit :  Sine  menihit 
potestis  facere  [Joan.  xv).  Sed  in  his  considerandum 
est  quia  si  bona  nostra  sic  omnipotentis  Dei  dona 
sunt  ut  in  eis  altquid  nostrum  non  sit,  cur  nos 
quasi  pro  meritis  aeternam  retributioncm  quasri  -  w^ 
mus?  Si  autem  ita  nostra  sunt  ut  dona  Dei  omnipo- 
tentis  non  sint,cur  cx  eis  omnipotenti  Dco  gratias 
agimus?  Sed  sciendum  est  quod  raala  uostra  solum- 
modo  nostra  sunt,  bonaautem  nostra  et  omnipoten- 
tis  Dei  sunt  et  nostra:  quia  ipse  aspirando  (a)  nos 
praevenit  ut  vclimu8,qui  adjuvando  subsequiturne 
inaniter  velimus,  sed  possimus  implere  quas  volui- 
mus.  PraBveniente  ergo  gratia,  et  bona  voluntate 
subsoquente,hoc  quod  omnipotcntis  Dei  donum  est, 
fit  merilum  nostrura  :  quod  bene  Paulus  brevi  sen- 
tentia  explicat,  dicens  :  Ptus  illis  omnibus  taboravi 
(/  Cor.  xv)  :  qui  ne  suaB  videretur  virtuti  tribuissc, 
adjunxit;  non  autem  ego,  sed  gratia  Dei  mecum.  Qma 
cnim  coclesti  dono  praeventus  est,  quasi  alienum  sc 
a  bono  suo  opcre  agnovit,  dicens  :  Non  autem  ego ; 
sed  quia  praBveniens  gratia  liberum  in  eo  arbitrium  C 
fecerat  in  bono,  quo  libero  arbitrio  eamdem  gra- 
tiam  cst  subsecutus  in  opere,  adjunxit  ;Stdgratia 
Dei  mecum;  ac  si  diceret :  In  bono  opcro  laboravi, 
non  ogo,  scd  et  ego.In  eo  autcm  quod  solo  Domini 
dono  prceventus  sum,  non  ego;  in  eo  enim  quod  do- 
num  voluntate  subsccutus  sum,et  ego.  »  Pro  qui- 
bus  cffusus  sit  et  qnos  rcdcmerit  sanguis  Domini 
^Tf  sanclusAugustinus  in  libro  ad  Laurentium  his 
verbis  declarat(/7i  Enchiridio,  cap,  61) :  «  Haec  quae 
in  sanctis  angelis  et  virtutibusDei  est  Ecclesia,  tunc 
nobis  sicuti  cst  innotcscet  cum  oi  conjuncti  fueri- 
musin  fincmadsimul  habendambeatitudinemsem- 
piternam.Ista  vero  quae  ab  illa  peregrinatur  in  tcr- 
ris  eo  nobis  est  notior  quo  in  illa  sumus,  et  quia 
hominum  cst,  quod  et  nos  sumus.  Haec  sanguino  n 
Mediatoris  nullura  habentis  peccatum  ab  omni  est 
redempta  pcccato.  Ejus  vox  est  :  Si  Deus  pro  nobis, 

(a)  Nos  prxvenit.  Epist,  4  :  «  Siquidem  sua  nos 
Deus  gratia,  ut  velle  ac  posse  aliquid  boni  quea- 
mus,  et  praevenit  et  subsequitur.  » 

(b)  Formam  «err/.Hocc  verba,  (inquit  Rigaltius  in 
iibro  de  Pulchritudine  corporis  Christi,pene  signi- 
ficant  Ghristum  non  habuisse  formam  imperio  di- 
geam.Sed  locum  hunc  alio  traxit  PetrusClaraeval- 
Icnsi?  anno  1333.  Scribens  enim  longissimam  epis- 
tolam,  sub  nomine  Jcsu  Ghristi,  ad  Innocentium  VI 
papjim  ct  curiam  Ilomanam,  ipsum  Ghristum  sic 
lofiuciiioui  inducit  in  capite  <8  :  «  Exsecutionom  au- 
tcm  1- •Luiii  tcmporalium  non  facilitcr  volumus  ad-      Rcgia. 


quis  corUra  nos  ?  qui  Fitio  proprio  nm  pepercUy  sed 
pro  nobis  omnibus  tradidit  ettm(flom.vui).»  InEcclc- 
sia  enim,  quae  sanguine  Mediatoris  nullum  habea- 
tis  peccatum  ab  omni  cst  redorapta  peccato,iiitelU- 
git  esse  omnes  qui  apostolico  tcstimoQio  comprc- 
hcnduntur,  quod  est  pro  uobis  omnibus  tradidil 
eum. 

Itera  idera  auctor  in  opero  memorato  contra  Ju- 
lianura  :  «  Redirauntur,  inquit,  quicunque  .redi- 
rauntur  ab  eo  quivcnit  quaerere  quod  perierat ;  qui 
et  antequara  venirct  in  carne,  per  ipsam  fidem  re- 
demit,  qua  credebatur  esse  venturus.  Redimuntur 
autera  in  libertatera  beatitudinis  serapiterQam,ubi 
peccato  jara  scrvire  non  possint.  n  Et  manifestissi- 
rac  explanans  populi  sanctiEvangelii  locumsecun- 
dum  Joannera  :  Vos  non  credilis  quia  non  estis  ex 
ovibus  tneis  (Joan.  x) :  «  Quoraodo,  ait,  istis  dixit, 
non  estis  ex  ovibus  meis  ?  quia  videbat  eos  ad  sem- 
piternura  interitura  praedestinatos,  non  ad  vitam 
aeternara  sui  sanguinis  pretio  coraparatos.  » 

Itera  ad  Pollentiura  libro  priore  :  «  Sicul  omuis, 
inquit,  qui  Ghristi  sanguine  redemptus  est  homo 
est,Qon  tamen  omnis  quihomo  est  etiam  saQguioe 
Ghristi  redemptus  est,  ita  orane  quod  licet  979 
non  expedit,  ncc  taraen  orane  quod  non  expedit 
ctiam  non  licet.  »  Beatus  quoque  Hieronymus  Gom- 
mentario  in  Matthosura  se  idem  sentire  manifestat 
his  vcrbis  :  «  Sicut  filius  horainis  non  venit  miQi* 
strari,  sed  minislrare  (Matth.  xx).  »  Nota  quodcrc- 
bro  dixiraus  eum  qui  ministret  jfilium  appellare  ho* 
rainis  et  dare  animam  suam  redemptionem  pro  mullisj 
quando  (h  forraara  servi  accepit  ut  pro  mundo  san- 
guinera  funderet.  Et  non  dixit,  dare  animamsuam 
rederaptionem  pro  omnibus,  sed  pro  mutUSf  id  est 
pro  his  qui  credere  voluorint.  Quod  caulissime  do- 
ctorcch^borrimus  vidit  do  qualibuscunquefldelibus 
intelligendum.propter  illud  :  Pcribit  in  luascienlia 
fratery  propter  quem  Christus  mortuus  est,  propter 
illud  etiam  :  Quicunque  baptizati  sumus  in  Christo 
Jcsu,  in  morte  ipsius  baptimti  sumus  (/  Cor.  lu). 
Necnon  et  propter  illud  :  Quanto  magis  putatisdete- 
riora  mereri  supplicia  quifUium  Dei  conculcaverit.eX 
sanjuin^m  Testatnenti  pollutum  duxerit  in  quo  san- 
ctificatus  eM?  (Uebr.  x.)  Et  quaecunque  similia  scru- 
tatores  pii  valent  in  divinis  eloquiis  invenire.  Sen- 
sum  Hicronymi  Beda  in  explanatione  Marci  verbis 
ipsius  ponit  :  «  Nam  ot  Filius  hominis  nonvenitut 
ministraretur  ei,  sed  ut  ministraret.  Nota,  inquil, 
quod  crebro  diximus  eura  qui  ministraret  Oliuro 

mittere,vobisdaQtes  excraplum  ut  nostra  sectemini 
vestigia  :  qui  cura  in  forraa  Dei  essemus,  noQ  rapj- 
nam  arbitrati  suraus,  scd  nosraetipsos  exinanivi- 
mus,formara  assumentes  servi.Quid  igitur  exsecn- 
tionem  immediatara  in  rcgnis  teraporalibus  affec- 
tatis?  Haec  alTectio  ex  arabitione  procedit.  llanc 
potius  ex  humilitatis  virtute  debetis  exemplo  nos- 
tri  cordialiter  asperoari.  fli  enira  honores  et  diu- 
tiffi  transeunt  sicut  urabra.»  Ex  vetustissimo  codice 
nostro  ms.,  unde  fortassis  ea  epistola  brevi  pro- 
dibit  in  luccm.  Exstat  nunc  in   Bibliothcca  olim 


86S 


DB  YITA  S.  MAXIMINI. 


666 


ftppellari  hominis  et  dare  animam  $uam  redemptiO'  A 
ntm  pro  muUis^uando  formam  servi  accepit,ut  pro 
mando  sanguinem  funderet.Et  non  dixit,  dare  ani- 
mam  suam  redemptionem  pro  omnibus,  sed  pro 
mulliSt  id  est,  pro  hia  qui  credere  voluerint. »  Item 
Hieronymus  edisserens  illud  psalmi  (xliii)  :  Vendi- 
disti  populum  tuum  sine  pretio  :  «  Usque  nunc,  in- 
quitfde  se  locuti  973  sunt  martyres,  nunc  de  Ju- 
dseorum  populo  dicunt,quibu8  dictum  est :  In  pec^ 
catis  vestris  venditi  estis ;  et  ideo  sine  pretiOjq\ii9L  non 
est  elTusus  Agni  sanguis  pro  eis.  » 

Sanctus  Qregorius  papa  in  Moralibus  (Li6.  ly,  c. 
i\),  exponens  locum  illum,  non  computetur  in  die- 
bus  anni  (Job  xiii),  eumdem  sensum  asserit  his  ver- 
1h8.«  Annum  prsdicationem  supernae  gratiae  non  in- 
coDvenienter  accipimus  :  quia  siout  in  anno  congo-  n 
stis  diebus  tempus  perncitur,ita  in  superna  gratia 
virtutum  muUiplex  vita  oompletur.  Potest  per  an- 
num  etiam  multitudo  intelligi  reden^ptorum  :  quia 
sicut  ex  dierum  multitudine  annus  ducitur,  ita  ex 
collectiooe  bonorum  omniumilla  electorum  innu- 
mer^bilis  oniversitas  expletur.  » 

Nec  mirandum  duoclarissimaluminadoctorum, 
beatum  Augustinum  et  Uieronymum,  et  post  illos 
Gregorium  et  Bedam,  in  hoc  sensu  inveniri,  cum 
eorum  doctrina  ex  evangelica  pendeat  auctoritate. 
In  qua  quidecn  apud  [a)  Mattheum  sic  invenitur  : 
Bibite  ex  hac  amnes.  Hic  est  enim  sanguis  meus  Novi 
Te$tamenti,qui  pro  multis  effundetur  in  remissionem 
peccatorum  (Matth,  xx\'i).  Apud  Marcum  autem  : 
Uic  est  sanguis  meus  Novi  Testamentij  qui  pro  multis 
fundetur  {Marc,  xiv).  Apud  Lucam  vero  :  Hic  est  ca-  C 
lix  yovum  Testamentum  in  sanguine  meo,  qui  pro 
vobis  fundetur,  Unde  concordantes  Lucae,  cum  rem 
divinam  agimus,  in  precc,  hic  est  calix  sanguinis 
mei  Novi  et  aeterni  Testamenti  mysterium  fidei  qui 
pro  vobiSf  concinentes  autem  Matthieo  et  Marco 
addimus,  pro  muUis  effundetur  in  remissionem  pec- 

{a)  Apud  Matthxum,  H«c  trium  evangelistarum 
loca  refert  etiam  in  epistola  127. 

{b)  Joannes  Cp.  Cognomento  Gbrysostomus.Eum- 
dem  porro  looum  laudat  Lupus  in  epistola  128,  et 
in  libro  de  tribus  Quaestionious,  pag.  244. 

{c)  Faustus.  Vide  notas  ad  epistolam  112. 

{d)  Apostolicss  sedis.ld  est,Romans.Quamvi8  enim 
omaessedesepiscopales  dicerentur  olim  apostolics, 


ca/orttm.(6)Joanne8tamenGon8tantinopolitanu8epi- 
scopus  explanans  locum  illum  Epislolse  ad  Hebneos 
{Hebr.  ii),  qualiter  gratia  Dei  pro  974  omnibus 
gustaverit  mortem  :  «  Non  pro  (idelibus  tantum,in- 
quit,  scd  pro  mundo  universo,  et  ipse  quidem  pro 
omnibus  mortuus  est.  Quid  autem  si  non  omnes 
credunt?  Ilie  quod  suum  erat  implevit.  »  Verum 
hanc  intelligentiam  divinis  non  roboravit  eloquiis. 
(c)  Paustus  etiam  quidam,  ex  abbate  Lerincnsi  Ro- 
gensis  Galliae  episcopus,  de  his  rebus,  hoc  cst  de 
praedestinatione  et  libero  arbitrio  et  s^nguinis  Ghri- 
sti  redemptione,longc  diversa  superioribus  praecel- 
lentissimis  auctoribus  scripsit.Sed  intelligentius  in- 
specta  divinorum  eloquiorum  integritas  errandi  oc- 
casionem  penitus  abstulit,  et  reverentissimus  papa 
G^lasius  cum  sepluagintaepiscopis  viriseruditissi- 
mis  statuensquiscriptores  essentvel  non  essentre- 
cipiendi,  post  approbationem  Augustini  et  amplis- 
simas  laudes  Hieronymi,  memoratum  Faustum  ab 
auctoritate  his  verbis  removit :  Opuscula  Fausti 
liegensis  Gaili  apocrypha.  Nos  igitur  inoorruptum 
sanctarum  Scripturarum  sequentes  intellectum,  et 
{d)  apostolicae  sedis  gravitatem  suscipientes,  quid 
aliud  dicamus  nisi :  Taceat  Faustus  et  similiter  sen- 
tientes;  loquantur  cum  suis  consortibus  Hierony- 
mus  et  Augustinus.Scilicet  iilius  proverbii  recordan- 
tes  :  Conticescant  ranx  dum  caelum  tonat,  Atque  ut 
hunc  nostrum  laborem  fructuosum  csteris  relinqua- 
mus  illud  semper  memoria  tenendum  de  reprobis 
monemus  :  Qui  elongant  se  a  tCf  peribunt :  de  electis 
vero  :  In  omni  gente  qui  timet  Deumy  et  facit  volun- 
tatem  ejus,  acceptus  est  iili,  Et  ut  ab  illis  Dei  gratia 
scparati,  istis  eadem  Dei  gratia  sociemur,  assiduis 
precibus  communiter  implorandum.  Nam  qui  par- 
vuHs  regeneratis^moxque  vita  excedentibus,  inelTa- 
bili  pietate  bcatitudinem  largitur,  etiam  eorum  sa- 
luti  benigne  prospexit  quibus  perfecte  in  se  sperare 
donavit. 

Homana  tamen  speciali  quodam  modo  dicta  est  apo- 
stolica,  quod  illam  Petrus  et  Paulus,  apostolorum 
videlicet  principes,  constituerint,  et  apud  Romam 
Christi  martyrio  fuerint  oonsecrati,  ut  diximus  ad 
Vincentium  Lirinensem.  Quanta  autem  olim  esset 
apostolicarum  sedium  dignitas  et  auctorttas  pluri- 
bus,  L)eo  dante,  dicemus  Ad  Agobardum.  {Viae  Pa- 
troL  tom,  CIV.) 


975  a 


VITA  SANCTI  MAXIMIM 


EPISCOPI  TREYIftBNSIS 


AUCTORE  SANCTO  LUPO 


Lapus  Waldoni  suo  salutem 


D  velle  sinceris  praevenire  obsequiis,  inter  praecipua 


Amicos  honestis  certare  officiis,  sequo  invicem      humamBvitosnegotianonimmeritodeputatur.Quip- 


(o)  Hanc  Sancti  Maximini,  Trevirensis  episcopi, 
>ilam  priinus  omnium  edidit  Surius.Assentior  au- 
tem  eruditissimo  viro  Joanni  Gcrardo  Vossio,  qui 


Lupum  abbatem  Ferrariensem  Vit«  istius.  auctorem 
esse  putat.  Valdonem  autem,  cui  eam  inscribit  Lu- 
pus,  naud  alium  esse  reor  quam  Valdonem  abba- 


667 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENS18. 


668 


B 


pe  nostra  imbecillitas,  mutuis  freta  subsidiis,  co 
operante  divina  gratia,nec  Istis  inaniterextollitur; 
et  par  efTecta  tristibus,  ab  eis  haudquaquam  facile 
superatur.Hujus  tantsB  rei  subtilis  consideratio  me 
tibi,  Waldo  charissime,  suasit  morigerari,  et  quod 
jam  inde  ab  initio  nostrae  cognitionis  magnopere  fla- 
gitasti  ne  tibi  negarem  efPecityScilicet  ut  Vitam  beati 
Maximini  meo  slylo  elucubrarem,et  res  qus  ad  nos 
usque  qualibuscunque  lilteris  decurrerunt,accura- 
tiori  sermone  convenienti  restitueremdignitati.Uuc 
accessit  quod  memoratum  virum  clementi  apud 
Deum  inlercessionc  mihi  plurimum  confido  profu- 
turum,  si  ejus  aclus  quanta  possum  diligentia  cole- 
brans,proponam  nescientibus  imitandos.Verum  in 
hoc  opere  illud  me  admodum  coarctatquod  multig 
quiB  dum  adhuc  viveret  976  egit,ut  palam  est,  si- 
lentio  suppressis,  vix  parva  geslorum  illius  moni- 
menta  exstant,et  in  his  ipsis  qusdam  (a)  fabulosis 
inveniuntur  similia.Quo  fit  ut  amplissimi  viri  opi- 

tem  in  Germania,cujus  mentio  exstat  in  Annalibus 
Fuldensibus  ad  annum  861.Probabile  enim  est  eum 
Lupo  notum  fuisse,guo  tempore  is  studiorum  causa 
degebat  in  Germania. 

(a)  Fabulosis.  Ergo  jam  tum  constabat  sanctorum 
Acta  multis  ac  prodigiosis  fabulis  esse  conspurcata, 
semperque  in  hoc  orbe  fuisse  nonnuUos  quibus  nihil 
placere  potest  absque  portentis  fabularum.Atque  id 
ex  eo  factum  est,quod  existimarent  inepti  homines 
eam  esse  unicam  sanctitatis  notam,si  quis  miracula 
omnem  fidem  superantia  patravisse  ostenderetur; 
cum  econtra  Agobardus  notet  imperiti  popelli  opi- 
nionem  ;  qui  ex  miraculis  tantum  sstimat  vitam  sa- 
cerdotum,eumquejustum  non  esse  credit  cujus  pre- 
ces  pro  publicis  commodis  efTuss  non  fuerint  exau-  p 
ditffi  a  Deo,cum  potius  id  populi  i[)sius  pravis  mori- 
bus  et  gravibus  m  Deum  ofTensionibus  veniat  impu- 
tandum.Nam  si  miracula  attendimus,«  etiam  Jud» 
ficto  discipulo,et  vero  proditori,magnam  virtutum 
gratiam  »  fuisse  collatam  adnotat  idem  A^obardus, 
et  «  oblata  Deo  per  sacerdotes  reprehensibilis  vitffi, 
ita  accepta,ut  etiam  infirmitates  corporum  curarent; 
Gui  fortasse  cum  aliis  reprobis  dicturi  sunt  Deo  : 
Dofnine,  Domine,  in  nomine  tuo  dsrmonia  ejeeimmyet 
virtules  multas  fecimus.a  Tum  de  Graeso  rege,Vespa- 
fiiano  et  Adrianoimperatoribus,aliisque  multis  nii- 
nime  Ghristianis  prodigia  auedam  narrantur,velut 
evenerint.  Et  ne  ipsis  quiaem  heereticis  negatam 
fuisse  miraculorum  gratiam  testantur  eorum  nisto- 
riffi,si  vera  est  fides.  Itaque  ex  eo  quod  quidam  in 
nomine  Domini  corporum  infirmitates  curaverint  ao 
miraculis  inclaruerint,  non  statim  sequitur  viros 
esse  sanctos,  nisi  ca^tera  sint  paria.  Gerte  olim  mi- 
racula  data  sunt  ad  tcmpus  incredulis.  Postea  vero  ^ 
connrmata  Ghristi  fidead  omnes  ubique  gentes.nii-  ^ 
racula  passim  ad  quamlibet  occasionem  patrari  opus 
non  fnit,  prsesertim  prodigiosa  illa  et  aniliaquibus 
pleni  sunt  libri  quorumdam  scriptorum  scquioris 
ffitatis.Vitandas  porro  esse  historico  sano  fictas  ilias 
narrationes  censebat  Lupus;  neque  tamen  vitavit. 
Tot  enim  fabulas  insignes  huic  libro  addidit,ut  mi- 
rum  valde  sit  virum  eruditum  iu  tam  manifestos 
scopulos  impegisse.Nisi  sit,  ut  conquirere  fabulosa 
et  fictis  oblectare  legentium  animos  procul  gravitate 
historici  crediderit,  ita  vulgatis  traaitisque  demere 
fidem  ausus  non  est,exemplo  Taciti.Ego  sic  existi- 
mo,  sanctos  esse  in  ccdIo  et  illio  regnare  cum  Deo. 
Sed  profecto  multa  in  quibusdam  historiis  scripta 
sunt  de  quorum  fide  merito  plurimum  dubitatur 
apud  homines  eruditos.Quapropter  maximam  lau- 
dem  mereri  mihi  videntur  ii  qui  germana  sanctorum 
Acta  edunt,nullis  fabulatorum  deliriis  commaouiata. 


J^  natissim®  majestati  angusta  scribendimaieriapa- 
rum  respondere  videatur.  Omissis  itaque  his  qas 
fidem  csteris  poterant  derogare,  non  ingenti  mei, 
verum  divinffi  gratis.  Oducia,  digna  duntaxatme> 
moratu  hinc  narrare  aggrediar. 

GAPUT  PRMUM. 

Maximinus,urbis  Aquitanics  {b)  Pictavorum  indi- 
gena,  {c)  clarissimis  est  ortus  natalibus.  Siquidem 
antiquam  prosapiam^a  miyoribus  {d)  senatorii  ordi- 
nis  deductam,ejus  parentes  sortiti,Maxentium  atqne 
hunc  Maximinum  felici  auspicio  procrearunt :  qui 
nobiliter  educati,  sacris  pariter  litteris  instrueban- 
tur,  futuri  quandoque  Ghristiani  dogmatis  egregii 
defcnsores.  Sed  processu  temporis  Pictavorum  Ec- 


clesia  Maxentium  aibi  vindicavit  pontificem;eamque 


idem  postea  florentisBimegubernavit.MaximiDus  au- 
tem,divino  instinctu  genitale  solum  relinqueD8,at- 
que  in  Belgicam  Galliam  commigrans,in  Treverorum 

In  his  enim  spirat  antiquus  Ghristianismus,purus, 
sanctus,  innocens,  ac  Deo  magis  appropinquans. 
Hinc  magis  excitamur  ad  veram  pietatem  quamex 
flctis  illis  narrationibus.Utinamque  exstarent  Acla 
martyrum  qude  se  coliegisse  testatur  Eusebius  lib.iv, 
cap.  ibj  Historiae  ecclesiasticie !  Neque  tamen  bsc 
quse  supra  dicta  sunt  ita  accipi  velim  ac  si  miracu- 
hs  detraherem,  iis  nimirum  quae  a  probatissimis 
auctoribus  referuntur ;  absit  enim ;  sed  ut  quorum- 
dam  stultitiam  notarem,  quibus  prodigiosa  illa  po^ 
tenta  magis  placent  quam  aperta  et  simplicia  sanc- 
titatis  argumenta.  Neque  negaverim  etiam  in  fine 
temporum  patrari  miracula  ad  preces  sanctoruir. 
Vivit  enim  adhuc  Ghristus,et  inter  nos  est,tametsi 
vultum  suum  subtraxerit  visibus  hominum.Promi- 
sit  enim  futurum  se  nobiscum  usque  ad  consum- 
mationem  sseculi. 

{b)  Pictavorum  indigena.Dicere  videtur  Lupus  Ma- 
ximinum  ex  ipsa  Pictavorum  urbe  fuisse  ortum.At- 
tamen  vir  illustrissimusHenricus  LudovicusGasta- 
nseus  de  /a  Bocheposayy  episcopus  Pictaviensis,  ad- 
monet  cum  non  m  ipsa  urbe,  sed  in  vico  Si^Haco 
ortum  esse.HffiC  sunt  ejus  verbain  notisad  Litanias 
Pictonicas  :  <  Obtinet  tamen  annosa  apud  populares 
nostros  fama,  Maximinum  Sigiliaci  in  conspectu 
Lodunensis  urbis  natum  esse ;  quod  Lupum,virum 
fortasse  exoticum,1atuit ;  ideoque  primans  re^ioms 
civitate  sancti  hujuscepnBsuliscunabulaascnpsit. 
Sigiliacum  autem  vulgo  StY^,  seu  BiontersHlSy  dici- 
tur ;  ubi  parochialis  ecclesia  sancti  Maximini  titulo 
nobilitatur.  » 

{c)  Clariss.  natalibus.  Vulgatus  est  hic  soriptorum 
affectus;  qui  sanctis  quorum  vitam  describuntDO- 
bilissimos  semper  natales  assignant;  sic  hauddu- 
bie  existimantes  pulchriorem  esse  virtutem  qus 
cum  nobilitate  generis  conjuncta  est  Et  tamen,  ut 
ait  Paulinus  in  epistola  ad  Selantiam  :  cf  Nescitre- 
ligio  nostras  personas  accipere,nec  conditiones  ho- 
mmum,sed  animos  inspicit  singulorum.Servura  el 
nobilem  de  moribus  pronuntiat.Summa  apud  Deum 
est  hobilitas  clarum  esse  virtutibus.  »  Miror  vero 
neminem  hactenus  fuisse  repertum  qui  sanctum 
Petrum  proderet  ex  nobilielantiqiiafamiliaorlum. 
Magnificum  enim  videri  poterat,si  magna  nobilitas 
in  eo  ostendertur  qui  sedem  suam  locaveratin  urbe 
gentium  domina 

(d)  Senatorii  ordinis. Evani  enim  in  Oallia,  pr«ci- 
pueque  in  Aquitania,  nobilidsims  quffidam  famius» 

3u6e  cum  a  senatoribus  Romanis  originem  baud 
ubie  ducerentjSenatori»  dicebantur.In  universum 
autem  ffistimanti,  aflirmare  licet  illustres  fammas 
his  vocabulis  intelligi. 


668 


DE  YITA  B.  MAXIMINI. 


670 


urbe  subBiitit,  et  speotati  praB8uli8(a)Agritii  magiBte- 
rio  se  informandum  submisit  ;in  quo  tanta  ubertaa 
gratiffi  spiritualis  eminebat,ut  (6)  apicem  dignitatis 
titulo  sanctitatis  ornaret:  cujus  rei  fama  cum  et 
alios  diversis  ex  partibus,tum  etiam  bunc  Maximi- 
num  accierat.  Ergo  ad  notitiam  tanti  viri  deductus, 
etecclesiasticis  moribusaliquandiudiiigenter  assue- 
factus,  clericatus  honore  donatus  est.Cumque  aug- 
menta  virtutum  illi  pararent  incremonta  consequen- 
tium  dignitatum,977  Quiriacus  quidam,mirasan« 
ctitate  prasdituSy  beati  Eucharii  ecclcsiam  nocturno 
tempore  oratumdemoreingressus,obversanlem  sibi 
angeium,  nen  per  quietem,  sed  vigilando  intueri 
promeruit,  ejusque  vocem  corporeis  hausit  auribus 
precipientis  ut  Maximinum  ex  divina  jussione  red- 
deret  certiorem  quod,  Agritio  episcopo  ad  superna 
gaudia  intromisso,  mox  esset  ipse  pastorale  ralniste- 
rium  subiturus.  Id  Quiriacus  propere  dumx^omple- 
visset,  B.  Maximinus  huic  oneri  modis  omnibus  se 
imparem  fatebatur.  Ita  quem  Jum  secretorum  in- 
spector  probaverat,fragilitatis  propris  rigidusa^sti- 
mator  de  se  vilia  sentiebat.  (c)  Hocutinam  homines 
nunc  et  intueri  vellent  et  imitari  IProfecto  nunquam 
ecclesiasticos  honores,qui(d)  sanctiset  eruditis  tan- 
tummodo  competunt,  corruptelis  vitiorum  obnoxii, 

(a)  AgritiL  Trevirorum  episcopi,qui  concih'o  Are- 
latensi  interfuit  anno  8f4. 

(b)  Apicem  dignitatis, QuiAmmiTum  episcopatusest 
eminentissim»  dignitatis  apex,ut  ad  epistolam  125 
dictum  est.  Prsterea  Agrilius  erat  metropolitanus, 
adeoaue  apiccm  episcopatus  peculiari  titulo  habe- 
bat.  Unde  in  epistola  FJoriani  ad  Nicetium  Trevi- 
reaeem  archiepiscopura.  Nicetius  dicitur  locatus  in 
verlice  pantificali.  Et  Fortunatus  lib.  ui^  cap.  11  ^ 
eumdem  Nicetium  ob  hoc  ipsum  vocat  apicem  fidei 
pontificumque  caput ;  eumque  summum  paslorem 
vocans,  apostolico  ovili  prsecellere  ait ;  et  cap.  13 
Magnericum,  Nicetii  sucessorem,  vocat  patrem  pa- 
trum.  Quod  autem  hicet  pagina  453  diximus  episco- 
patus  apic«m  in  unoquoque  cpidcopo  esse  consti- 
tutum,  nibil  praejudicamus  adversus  primatum 
Summi  Pontificis  divinitus  institutum.  Uic  enim 
peculiari  quodam  modo  tenet  apicem  pontifica- 
tus. 

(c)  Hoc  utinam,  Parajnesis  est  ad  eos  qui  selate 
Lupiambiebantepiscopatum.Hisproponitexemplum 
Maximini,  qui  se  imparem  esse  aiebat  tanto  oneri, 
Insignis  est  locus  Sulpitii  Severi  mores  sui  Sfficuli 
paritcr  deplorantis.  «  Qua  tempestate,inquit  Seve- 
ru8  in  libro  secundo  SacraB  Historis.omnis  fcre  sa- 
cro  martyrum  cruore  orbis  infectus  est.Quippe  cer- 
tatim  gloriosa  in  certamina  ruebatur  ;multoqueavi- 
dus  tum  mart^ria  glortosis  mortibus  querebantur, 
quam  nnnc  episcopatus  pravis  ambitionibus  appe- 
tuntur.  »Sanctu8  papa  Qregorius  in  libro  i  de  Gura 
pastorali,  cap.  8:c(  Tnnc  ergo  laudahile  fuit  episco- 
patnm  qusrere,quando  per  hunc  quemque  dubium 
non  erat  ad  suppiicia  graviora  pervenire.  »  Infra : 
« Ipse  ergo  sibi  testis  est,  quia  episcopatum  non 
apnetit,qtti  nonper  hune,bonis  operis  mmisterium, 
seo  honoris  gloriam  qusrit. »  iCtas  Lupi  addiderat 
avaritiam  ambitioni.Ka  enim  fuit  Lupinorum  tem- 
porum  calamitas,  ut  sacerdotia  passim  pretio  con- 
starent,  illeque  caeterts  vulgo  praeferretur^cui  major 

)ecunia  erat  in  numerato,non  qui  mi^joribusstudiis 
,  uvabatur  et  mcritis.  Vide  Alcuinum  in  Confessione 
idei,  lib.  iii,  cap.  36,  et  Joannem  Saresbenensem, 
iib.  vii  Policratici,  cap.  20. 


X  oracuiorumque  coelestium  nesoii,pecuniamercatum 
irent,  humerisque  suisvelutgravem  seque  oppres- 
suram  sarcinam  nolentes  ac  reclamantes  nequa- 
quam  prorsus  imponerent.  Verum  ut  ab  his  quo 
paululum  deflexit  nostra  revocetur  oratio,quod  se- 
mel  beatum  Maximinum  divinitatis  immutabile  con- 
silium  populo  suo  prfieficiendum  decreverat.Agritio 
per  ministerium  revelatur  angelicum,  ut  sibi  eum 
(e)  instituat  successorem.  Qui  absque  retractatione 
divino  parens  imperio^suis  benedictionibus  confir- 
matum,  post  se  futurum  designat  pontificem.  Nec 
multo  post  Agritiusquidemmomentaneammortem 
scmpiterns  vits  felicitate  mutavit,  et  in  confesso- 
rumcoBtum  gloriosissimum  commigravit,  Idibus 
Januarii. 

CAPUT  II. 
"  Sanctus  autem  Maximinus  cum  consensu  sacro- 
rum  97 §  ordinum  totiusque  plebis  adnisu  avici- 
nis  episcopis  pontificali  est  excellentia  sublimatus. 
Jam  vero  quam  strenuesiteo  functusofnciosummi 
auctoris  Hieronymi  testimonio,quiautcootempora« 
lis  ei,tametsi  puer,fuit,autproxime  illius  aetatem  ao- 
cessit,licetagnoscerc,Namquehisinpr®clareChroni- 
CJeopere^cum  asccundo  annoConstantini,Gon8tantii- 
atqueConstanlis  Augustorum,  Arianam  impietatem 

(d)  Sanctis  et  eruditis,  Quia  nimirum  oportet 
ut  ii  qui  populum  Christianum  susceperunt  pascen- 
dum  sancti  sint  et  docti,  ut  ex  exemplo  suo 
eum  instruant  et  praedicatione.  Vide  notas  ad  epi- 
stolam  97. 

[e)  Instituat  successorem,  Falsa  est  ista  narratio, 
et  miror  Lupum  id  ex  fabula  retinere  voluisse.Nisi 

C  si  vir  morum  sui  saecuH  peritissimus,  in  antiqua 
historia  parum  versalus  erat.Olim  enim  nemini  li- 
cebat  sibi  cligere  successorem.Concilium  Antioche- 
num  can.  23  :«  Episcopo  non  licere  pro  se  alterum 
successorem  sibi  constituere,  licet  al  exitum  vit» 
perveniaL  Quod  si  tale  aliquid  factum'  fuerit,  irri- 
tum  csse  hujuscemodi  estconstitutum.  »Exstat  ta- 
mcn  exemplum  in  contrariura  apud  Euse^iium  in 
libro  xn  Hist.  eccles.,  cap.  22,  de  Anatolio,  quem 
Tbeotecnus  C»sarea  Palestins  episcopnsepiscopum 
ordinatum  successorem  Bcdesias  su8edespondit,am- 
boque  aliquantisper  eamdem  Ecclesiam  simul  gu- 
bernarunt.  Rectc  autem  adnotat  vir  eruditissimus 
Henricus  Valesius,  qui  longam  Eusebio  juventutem 
nuper  restituit,hoc  esseunum  e  vetustissimis  exem- 
plis  coacfjutorum,  ut  nunc  vocant,  episcoporum  : 
»  Qui  cum.  inquit  ab  sublcvandam  episcoporum 
senectutem  instituti  primum  fuissent,  re  postea  in 
consuetudinem  versa,nu]la  necessitate  id  exigente, 

D  per  gratiam  et  ambitionem  cr»^ari  coBpere,cui  malo, 
ne  longius  serpei*et,  remediumattulere  Patres  con- 
cilii  Sardicensis.  »  At  Marca  in  libro  de  singulari 
primatu  Petri,  dum  adnotat  Petrum  et  Paulum  si- 
mul  rexisse  Ecolesiam  Romanam,  quamvis  non  ex 
aBquo,ait  eam  ante  Nicsnum  concilium  fuisse  in  ec- 
clesia  disciplinam  ut  fas  esset  duos  episcopos  uni 
Ecclesis  prasesse.  Longe  diversum  est  istud  a  nar- 
ratione  Lupi.  Neque  enim  ad  Maximinum  ordinari 
jussum  ut  Agritii  senectutem  8ublevaret,8ed  ut  suc- 
cessor  osset  deluncti :  quod  repugnat  moribus  vete- 
rum  temporum.«  Habetequidem  sanctorumPatrum 
institutio,  »  inquit  in  epistola  44  Petrus  Blesensis, 
«  ut  episcopis  infirmis  et  scnibus  coadjutor  addatur. 
Nam  et  Vaterio  Uipponensi  episcopo  adjunctus  est 
Augustinus.  » 


874 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERnARIENSIS. 


67S 


prsdfati  Gonetantii  regis  fiiltam  preBidio,  persecQ-  A 
tam  exsiliis,  carceribus.et  variis  afnictionum  modis 
primum  Athanasium,  deinde  omnes  non  suae  partis 
episcopos  declarasset,  paucis  interjectis,  sexti  anni, 
si  quffi  forte  fuissent,  res  memorabiles  notaturus, 
Maximinus,  inquit,  Trereronm  episcopus  clarus  fia- 
bebatur. 

GAPUT  III. 
Hicsi  quisinspiciatinsaniamAriani  principistum 
quam  maxime  efferbuisse  facile  inteiligit  persecu- 
tionibus,  qu»  vulgo  verisimportabantur  prffisulibus, 
BanctumqnoqueMaximinumalacriterparticipatum, 
ac  violato^  iidci  uon  declinasse  modo  contagia,  sed 
etiam  assertorum  ejus  perversis  ac  violentis  molitio- 
nibus  obviasse.Nec  adco  fuerat  operosum  eas  cele- 
ritcr  penitusque  subvertere,  nisi  merito  exseorabilis  » 
impietatis  miserabiliter  exoaecati  iliius  nefarii  sce- 
leris  vel  inventores  vel  defensores  lumen  rationis 
nequaquam  admittereconsensissent.  Nam  quis  un- 
quam,  quasso,  de  consubstantialitate  Patris  et  Filii 
vel  per  quietem  sit  ausus  dubitare,  nisi  qui  illam 
evidentissimam  Dei  sententiam  surda  praeterierit 
aure:  Ego  et  Pater  unum  sumusf  {Joan.  x.)  Unum 
enim  dixit,  tantum  se  profecto  volens  %19  intelligi 
quantus  Pater  esse  cognoscitur.  Sctlicet  mysterium 
baptismatis  in  nomine  Patris  et  suo  ac  Sancti  Spi- 
ritus  non  alitcrtradijussisset  fidelibus.nisi  «que  ut 
Patri  sanctoque  Spiritui,  sibi  quoque  voluisset  de- 
ferri.Verum  quis  illos  ferret  non  minus  stultosquam 
impios ?Denique  cum  ipse  Filius  dicat,£//  omnesho- 
norificent  Filium  sicut  honorificant  Patrem  (Joan, 
v),  in  tantam  imperitissimi  bomines  proruperant  C 
audaciam  ut  minorem  Patre  Filium  esse  contende- 
rent.Hi  callidis  argumentorum  commentis  sua  nite- 
bantur  astruere.  Contra  per  Athanasium,  atque 
Maximinum  cnterosquepropugnatores  acduces  cla- 
rissimos  apostolicae  doctrinaesemper  superabatau- 
ctoritas.  Laboriose  mendacium  exquisitis  ornabatur 
sententiis.  Per  se  satis  decora,simplex  veritas  emi- 
nebat.  Postremo  potestas  humana  fortissimis  bella- 
toribus  turbulentum  minaxque  bellum  conflaverat. 
Divina  majestas  aaimum,  vires,  arma,  quibus  ilii 
vincerent  ministrabat. 

CAPUT  IV. 
Ex  his  quffi  praemisimus  beati  Hieronymi  verbis, 
etsi  pauoa  sint^  tamen  satis  Maximini  sanctitas  po- 

loquendi  modus,  ut  diximus  ad  pag.  ^3. 

{b)  LateUram  prsestare.  Hic  Lupum  reprehendit  il- 
lustrissimus  cardinalis  Baronius  quod  existimaverit 
tunc  ad  Treviros  accossisse  Athanasium  cum  ftiga 
lapsus  a  Constantio  imp.Constantini  iilio  expetere- 
tur  ad  poenas.  Jurene,  an  iojuria,eum  Baronius  re- 
darguat,  non  est  mei  similium  pronuntiare.  Ulud 
tantum  monuerim,   locum  Hieronymi   paulo  ante 

Srolatum  videri  facere  pro  sententia  Lupi.Cffiterum 
[ilariuB  validum  hinc  telum  adversus  hostes  Atha- 
nasii  sumit  quod  ei  communio  reddita  fuerit  a 
Maximino,  utpote  qui,  prstcr  proprias  virtutes,  in 
excellentissima  Trevirorum  urbe  episcopus  erat'Sic 
enim  aitin  fragmentis:  «  Sed  ignorasse  vos  nega- 
bitis  Athanasio,cuju8  damnationemavobis  Valens, 


terit  ffistimari.Sed  eis  ille  non  eontentus  remintalit 
maximis  meo  judicio  laudibus  prosequendam.if  ^, 
inquit,  (a)  haud  dubium  quin  MajxminOyAthanatm 
Mexandrinx  EcclesisB^  episcopus,  cum  a  Consluntio 
qusBre7'etur  ad  poenam,  honarifUe  susceptus  est  0  vi> 
rum  beatissimum^summisque  principibus  ficclesis 
merito  co8equandum,qui  regias  potestatis  iDJustum 
spreverit  impetuva*  et  cura  periculo,  si  non  vit«, 
certe  dignitatis,  amplexus  sit  custodiam  mandats 
divinitus  charitatis.  Fac  enim  %M  imperatorem 
fnriata  mente  proditionis  praemia  proponeotem,  si 
opinari  potuisset  fore  aiiquem  qui,  cum  valeret,noa 
solum  Athanasium  minime  proderet,8ed  etiam  stu- 
diose  celaret,  quas  proscriptiones,  qnm  ex8ilia,qQs 
tormentaminaturosfuisset,deprehen8oquepostmo- 
dum  illaturus  ;  et  liquido  apparebit  quantum  pon- 
dus  justitias  tribui  debeat  huic  S.Maximini  constan- 
tiae.  Profecto  flducia  ex  divinis  eloquiis  concept& 
docuit  quatenuB  sit  Bscularibus  potestatibus  obse- 
quendum.Neque  enim  ipse  Deus  justa  prscipieotes 
contemnendi  hominibusaut  quemquam  imperatores 
injusta  jubentes  audiendi  potestatem  fecit.Nam  etsi 
pr»8crip8it  ut  Gssari  que  Bunt  Gesaris  etDcoque 
Bunt  Dei  reddamus  (Matth,  xxix),  quod  tamen 
id  citra  violationem  suorum  fieri  voluerit  mandato- 
rum  Apostolus  declaravit,qui  dicturus  Regem  hono- 
rificate^  Deum  timete  (/  P^£r.ii},prflemittendum  cura- 
vit.  Sed  0  nostri  temporis  mores  degeneres  iOmnes 
pene  jamnervi  priBtiniroborisconciderunt.Levibus 
terroribus  fracta  cessit  constantia.  Pluris  pecunia 
quam  justitia,  aestimatur.  Quis  jam  imperatoribus 
divinorum  praeceptorum  reserare  saiutarem  aeveri- 
tatem  non  reformidet?  Quis  eis  sua  pericula  zelo 
divini  timoris  accensusabsquefucoadulationisape- 
riat?  Ego  plane  nonsum  dubius,  aut  neminemiaut 
rarum  nunc  esse,  qui  si  quemiibet,  ut  quondam 
magnus  fecit  Athanasius,  iniquos  motus  imperato- 
rum  fuga  declinantem  videret,  ei,  ut  Maximinus, 
gremium  charitati8,Deo  iisuB,  aperiret  ;imo  (b)  late- 
bram  praestare  vei  remotissimus  quisque  refugeret; 
ne,  dum  alium  tegere  moliretur,  semetipsum  la- 
queis  calamitatis  exponeret.  At  Maxi.iiinus  incele- 
berrima  Mt  eademque  tunc  (c)  regia  civitate  for- 
tissimum  excipien8Confe8sorem,dam  ejus  ingenue 
communicavit  pericuio,  participium  sibi  peperit 
glorie  sempiternae. 

Ursacius,  SaturniniiB  exigunt,  ab  Osio,  Maximino. 
Julio  redditam  communionem.»  fidiverso  Solpitius 
SeveruB  hinc  quoque  Prisciliianum  cju^que  socios 
in  culpa  fuisae  ait  guod  Damasum  episcopum  Ro- 
manum  et  Ambrosium  Mediolanensem,  «  ^uorum 
ea  lemoestate  summa  auctoritaB  erat,  »  sibi  adver- 
Bantes  oabuerint. 

(c)  Hegia  civitate.  Id  est  Trevirensi,  cniua  magna 
tum  di^nitas  erat  ob  sedem  prefecti  pnetorio  ual- 
liarum  iliic  a  Constantini  Magno  constitutam.  Ita- 
que  LupuB  non  tam  respexit  ad  aetatem  Maxioaini 
Cfuam  ad  sequentia  tempora  Treverim  enimregiam 
civitatem  postea  fecit  Maximus  iooperator  circa  an- 
num  383,  ut  scribit  Gregorius  Turonenais  lib.  t, 
Hist.,  cap.  38. 


673 


DE  VITA  S.  MMiMINI. 


674 


CAPUT  V.  A 

Quanto  auiem  studio  pro  coDservaDda  iDtegritate 
Gdei  excubaret,  aliaa  etiam  demoDstravit,  oum 
(ei)  Agrippine  synodali  evocato  coDventu,Euphratam 
episcopum,heretIca  pravitate  corruptum,  cum  his, 
qui  frequentes  c^nvcnerant,pontificibu8  gradu  mo- 
vit,eccle8iastica  usus  eensura.  U  enim  insanisacce- 
dens  hsreticis,  Josum  Christum  non  osse  verum 
Dei  Filium  priodioabat.  Nec  miraeulorum  gratiade- 
fuit  sancto  Maximino :  quibus  editis,  su»  priedica- 
tionis  (Idem  tardioribus  faciebat.  Siquidem  et  c«ecis 
lucem  infundebat  optatam,et  paralytioorum  soiutos 
artus  in  pristinum  reformabat  vigorem,et  eos  qui 
dsmonum  pervasione  humanam  mentem  exaerant, 
foedo  prorsus  domioio  liberabat.  Quod  si  cui  iucre-  - 
dibile  videatur,ex  his  que  multa  ad  ejus  niemoriam  » 
hacteDUS  fiunt,  poterit  coDfirmari. 

CAPUT  VI. 
Erat  ei  soiemDis  coDsuetudo  sauotorum  lustrare 
memorias  eorumque  opemsummissispreoibusflagi- 
tare.  Cujus  rei  gratia  cum  Romam  ienderet,opinatis- 
simum  confessorem  Martinum  convenit;  junclique 
{b)  bummi  pontifices,  divinis  rehus  intenti,  iaborem 
itinerisnon  utaliisentiebant.Iiiisitaque  in  ulteriora 
progredientibus,  (c)  forte  asellum,qui  sarcinas  bea- 
torum  ierebat,ursu8  ofTendityeumque  protinus  dcvo- 
ravit.  HicMaximinus  in  nomine  989Domini  ferjidi- 
citur  imperasse  ut  quia  jumentum  non  abegcrat,3ed 
consumpseratyipsa  jumenti  onusassumeret.Mira  res 

(a)  AgrippiniB.  Intelligit  concilium  Agrippinenso, 
quod  habitumvoluntanno346,adver8UsEuphratam  p 
Coioniie  illius  episcopum  Christi  divinitatem  negan-  ^ 
tem  :  quam  syuodum  non  hal>eremus  absquc  Surio. 
iJubitare  porro  visus  est  cardinalis  Baronius  de  con- 
cllii  istius  auctoritate,  coquod  anno  sequenti  Eu- 
phratas,  quem  in  ista  synodo  depositum  Acta  pro- 
dunt,  interfuisse  reperiatur  synodo  Sardicensi. 

(h\  Summi poniipces,  Maximinus  nimirum  Trevi- 
rensis,et  Martinus  Turonensis.Quid  ais,Lupe?Mar- 
tinunn  episcopum  Romam  profectum  cum  Maximino 
Trevirenst?  Atqui  Maximinus  multis  ante  annis  va- 
cuam  sedem  fecerat,quam  Martinus  ad  episcopatum 
perveniret,  et  diu  antequam  idem  Martinus  apud 
Hilarium  episco^um  Pictaviensem  esset ;  quod  illi 
fuit  initium  claritudinis.  Ea  tamen  fabula  scripta 
reperitar  etiam  in  Vita  sancti  Mansueti,  Leucorum 
apostoii»  quam  vir  illuslrissimus  Franciscus  Bos- 

Suetus,  episcopus  Monspeliensis,  edidit  in  parte  ii 
jstoriarum  Ecclesis  Gallicana;,  pag.  35. 
{c)  Farte  asellum.  Pax,vireruditissime.Sumptum 
istud  ex  poeticis  illis  flgmentts  quibus  conspurca-  D 
tam  fuisee  ait  Historiam  sancti  Maximini. 

(d)  Paulinus.Hic  estcelebrisiilePaulinusTreviro- 
nim  episcopus,  qui,  ut  in  Fragmentis  ait  Hilarius, 
«  indignus  Ecclesia  ab  episcopis,  dignus  exsilio  a 
rege  est  judicatus.»  Actum  id  in  concilio  Arelatensi 
anno  3^,ut  ex  hoc  Hilarii  loco  constat,itemqueex 
Sulpitio  Severo  in  libro  secundo  Sacrs  Historiai. 
Congregata  fuerat  isthsc  synodus  ut  pax  inter  par- 
teSfArianos  nimirum  et  catholicos  revocaretur;  vel, 
si  id  obtineri  non  potest,  hi  qui  damnationi  Atha- 
nasii  subscribere  recusarent,  velut  quaedam  catholi- 
c«  fidei  contagia  pellerentur.  Jam  enim  damnatus 
fuerat  Athanasius  in  synodo  Antiocheno,  quae  le- 
gitima  censebatur.  Postulahant  episcopi  EcciesisB 
catbolio»,  u  uipriue  quam  in  Atbanasium  subscri* 


valde  e8t,illam  e  veatigio  succeasisso  oneri,et  quoad 
reversi  ad  locum  qui  Ursaria  villa  dicitur  deveni- 
rent,  subvectioni  mansuetissime  famulatam,  ibi 
denique  a  saneto  viro  pristinam  vagandi  potestatem, 
recepisse;  prius  tamen  licentia  quemquam  Isdendi 
erepta.  Verum  quia,  ut  pravi  sibimeb  sunt  graves, 
ita  boni  suo  semper  delectantur  consortio,  sunctus 
Maximinus  beatum  Martinum  Treverorum  urbem 
secum  ooeglt  invisere,suoque  populo  duplicala  be- 
nedictionis  revexit  commercia.  Ibi  Martinus  spiri- 
tualem  sibi  filiumLubentiumMaximinoerudiendum 
commisit;  cujus  iile  parens  voluntati,et  eum  sacris 
instituit  litteris,  et  imposito  gradu  presbyterii,  in 
vico  cui  Cubrino  vocabulum  est  prsfecit.  Ipse  au- 
tcm,  pie  memor  propinquorum,  patriam  repetivit; 
suorumque  usus  contubernio,  non  multo  post  ibi 
vita  excessit,  sanctorumque  laborum  suorum  fru- 
ctum  cumulata  mercede  a  Domino  est  consecutus. 

CAPUT  VU. 
Succedens  in  epi8C0patu((/)Paulinus,qui  iidei  suas 
veritatem  exsilii  perpessione  firmavit,communicato 
cum  clero  et  populo  Treverorum  consilio,  sanctum 
Maximinum  ab  Aquitania, ubi  situs  fuerat,revehen- 
dum  constituit.Itaque  facto  agmineclerus  populus- 
queAquitaniam  versum  tendentes,  emensis  prolixis 
viarum  spatiis,  tandem  haud  longe  a  loco  ubi  ille 
claudebatur  thesaurus  admodum  fatigati.  substite- 
runt.  Ibi  csteris  corpora  curantibus^quidam  senio- 
rum  prostratus  humo  Domino  S§3  supplicabat  ut 

bere  cogerentur,  de  fide  potius  disceptarent;  nec 
tnm  demum  de  re  cognoscendum,  cum  de  persona 
judicium  oonstitisset;  »  ut  scribit  Severus.  Alioqui 
enim  tiinendum  erat  ne  doli  mali  exceptio  objicere- 
tur  inimicis  Athanasii,  si  adeo  pervioaciter  urgerent 
illius  damnationem,  ut  de  solo  Athanasio  agi  vide- 
retur  in  hac  causa,  non  autem  de  doctrina  ejus. 
Quam  exceptionem,  ne  quis  eam  me  comminisci 
putet,  postea  nostris  ingesserunt  Orientales  in  epi- 
stola  scripta  ad  legatos  synodi  Ariminensis,  quae 
edita  est  in  Fra^mentis  Hilarii ;  in  qua  sic  loquuntur 
de  Aetio  haeretico  :  «  Dolus  autem  hic  preparatur, 
utAetius  auctorhigus  ha^resis  ipse  potitis  quam  haec 
impiedictadamnentur,magisque  in  hominem  quam 
in  doctrinam  sententia  lata  esse  videatur.  »  Subdit 
Severus  :  «  Seu  Valens,  sociique  ejus,  prius  Atha- 
naaii  damnationem  extorquere  cupiebant,  de  fide 
certare  non  ausi.Ab  hocpartium  conflictu  agitur  in 
exsilium  Paulinus.»Quod  non  ita  intelligendum  cst 
ac  si  judicio  synodi  Paulinus  inexsilium  actus  esset. 
Hevocanda  sunt  hsc  Sulpitii  Severi  verba  ad  sen- 
tentiam  verborum  Hilarii,  ut  scilicet  intelligamus 
tum  demum  Paulinum  ab  imperatore  Gonstantio 
pulsum  esse,postquam  episcoporum  judicio  damna- 
tus  fuerat.  Expulso  enim  a  civitate,  qus  poena  ss- 
cularis  est,  pertinet  ad  principes,  non  autem  ad 
episcopos.  Verum  non  adeo  prompta  futura  erat 
exsecutio  sententiae  synodalis,  nisi  principalis  au- 
ctoritas  vim  ecclesiasticae  constitutioni  addidisset. 
Consensum  enim  principis  visum  fuisse  quandoque 
necessarium  ad  hoc,  ut  valida  esset  depositio  epi- 
scopi,  ostendit  exeroplum  episcopi  Augustani.Hunc 
enim  Theodoricus  liAliBdrexhanoripristinorestUuit^ 
ita  ut  jus  haberet  episcopatus  omne  quod  halmit,  ut 
est  apud  Cassiodorum  lib.  i  Var.,  epist.  9,  Sic  Lo- 
tharius  imp.  in  cau8a  Ebbonis  RacmensiSi  apud 
Flodoardum. 


675 


B.  S.  LBPI  ABBATIS  FBRRARIENSIS. 


676 


illius  cxopLabilis  loci,quem  ipse  cum  sociis  penitus  A  paralyticus  quidam  beato  Maximino  sanandusofTer- 


ignoraret,aliquod  mererentur  indicium.  Vix  oratio- 
uis  verba  fmierat,cum  puer  gregem  ovium  sequens, 
noroine  beati  Maximini(a)jurative  assumpto,  ovem, 
si  quo  fpse  nollet,accederet,  ictu  repellendam  mina- 
tusest.  Hic  senior8tuperactus,ubinam,quem  nomi- 
nasset,Maximinusrcquiescerct,  percontatur.  Atque 
puervicissimquisnam  esset  qui  tam  clari  viri  me- 
moriam  nesciret  admirando  perquirens,  postquam 
rescivit  aliunde  adventantes,  eos  ad  locum  desidera- 
tum  usque  perduxit.Ita  illi  laudantesDeumbeatum- 
queMaximinum,etiam  angelfca  revelationecertiores 
effecti  sunt,illici]bimonstratum  fuerat,inveniendum 
quod  quajrcrent.  Vcrum  custos  ccclesiae,  suspicatus 
id  quod  evenit,  ut  eadem  ecclesia  excederent  qui 


tur.  Nec  irrita  vota  fuere  fidelium.Namquesinedila- 
tione  optate  redditus  sanitati  speciosissimum  spe- 
ctaculum  intuentibus  prtBbuit.  Utque  gratiam  refe^ 
re  viderentur  ejus  loci  habitatores,  eeelesiam  Deo 
subhonore  beati  Maximtni,ubi  ejus  saere  reliquis 
fuerant  positae,  condidenint,  Evogium  voeatur  cas- 
tellum,ad  ditionem  Jam  pertinens  Treverorum.Hoo 
ingressisexsequiarum  bBJulis,qu»dam  feminamali- 
gno  spiritu  obsessa  quaerebat  quid  ita  Treverorum 
populus  beatum  illucMaximinum  deporta88et,cum 
ei  possent  sufficere  sancti  Dei  Eucharius,Valerius, 
et  Maternus,  necnon  Agritius,  quae  deemones  utvio- 
lentos  MSpaterenturtortores.  Nec  diu  teterrimus 
hostis  miserae  infelicitate  Istatus  est.Siquidem  post 


advcncrant,  et  cventum  rei  celavcrant,  imperavit.  ..  prasmissas  voces,meritis  beati  Maximini  exirecom 

^ff  1*  t^  J**£*  *  *  ^^  Y  1J*1^**  '  AiA  *J  A.TJ 


Mox  celcrrima  fama  rem  dissipante,immanis  exci- 
tata  manus  Aquitanorum  Treveros  moliebaturloco 
arccre;  potuissetque  committi(6)facinuspessimum, 
nt  Treveri  Christianilatis  fraternitatem  opponentes 
orandi  tantum  studio  se  convenisse  firmassent. 
Aquitani  Treveros  sui  timorc  perculsos  arbitran- 
tes,  hinc  remissi  Isetitia,  vino  indulgent ;  et,  quod 
erat  consequens,  somno  graviori  resolvuntur. 

CAPUT  VIII. 
Intereabeato  Lubentio,cuJus  mentio  facta  est  su- 
perius^imperat  angelus  utclavem  ecclesiffi  ad  caput 
custodis  accipiat,et  absque  strepitu  ecclesiam  intro- 
gressus  exoptatum  thesaurum  asportet.  llle  (c)cGctu 
aliorum presbyterorum  adjunclo,  %M  summa  cum 
properatione  paret;  ac  prospero  comitantesuccessu, 


pulsus,  ludibrii  sui  potestate  privatus  est  Inde  ad 
castellum  quodArdonis  dicitur  sanctis  perlatis  reli- 
quiis,duo  accedentes  leprosi,  jam  quantum  valeret 
Maximinus  felici  fama  edocti,  ejus  imploraverecre* 
dula  mente  suffragium.  Nec  spes  eos  sua  fefellit. 
Deniquc  mox  divinam  experti  medicinam,  adepti 
sunt  integram  sospitatem. 

CAPUT  X. 
Tot  ac  tantis  divinis  celebratis  miraculis,  Trevi- 
rorum  quondam  pontifex  Maximinus,  tunc  autem 
apud  Deum  certissimus  Jam  patronus,  urbi  quam 
olim  rexerat  propinquabat.  Jam  vero  vix  credibile 
fuerit,  quanta  tunc  ad  eum  multitudo  confluxerit. 
Obviam  prffisuli  tota  sc  civitas  effudit,  rustioorum 
ex  agris  frequens  turba  convenit,  multi  quoque  ex 


clavis  unde  sumpta  fuerat  cito  refertur^et  catervis  ^  vicinis  urbibus  concurrerunt.  Gompulerat  hajcag- 


exspectanlibus  quod  tantopere  cupiebant  infertur. 
Treveris  abitum  maturantrbus,Aquitani  primo  eos 
metu  discessisse  dictitant.  At  ubi  rei  veritatcm 
comperiunt,  magno  coactu  cxercitu  recedcntes  tri- 
duo  inscquuniur.  Cumque  intra  mutuum  conspec- 
tum  uterque  populus  constitisset,  Aquitani  crcbris 
ooruscationibus  (onitruisque  atque  frequenti  emis- 
sione  fulminum,quorum  nihil  Treviros  contingcbat, 
repulsi,  non  sine  rubore  ad  propria  rediere.Treve- 
ris  coeptum  iter  carpentibus,  cscus  quidam  spe  re- 
cupensndi  visus  deduci  se  flagitabat  ad  feretrum  : 
cujus  ut  eum  umbra  tet{git,mox  caligo  inolitffi  cae- 
citatis  abscessit.  Ita  unius  incolumitate  gaudium 
multi  ceperunt. 

CAPUT  IX. 
Gumque  (J)  Mosomagum  castellum  pervenissent, 

(a)  Jurative.  1d  est,jurans  perMaximinum.  Adeo 
porro  magnitica  est  isthaec  narratio,  ut  non  arbitrer 
posse  reperiri  fabulam  lcpidiorem. 

Ib)  Facinus  pessimum.  Imitatum  istud  videtur  ex 
Sallustio  in  Catilina :  «Eo  die,  post  conditam  urbem 
Romam,  pessimum  facinus  patratum  foret.  »  Sic 
apud  Tacitum  in  libro  primo  Annalium  :  cc  Cum 
occisus  dictator  Cssar,  aliis  pessimum,  aliis  pul- 
cherrimum  facinus  videretur.  » 

(c)  Ccstu  aliorum.  Quid  ais?  Tantam  fuisse  presby- 
terorum  multitudinem,ut  coetus  esset?  Faciles  vide- 
licet  tum  erant  episoopi,  et  multos  presbyteros  ordi- 


mina  in  unum  veneratio  Maximini,  quae  Paulinus 
totius  signifcr  pietatis  sua  gloriosa  dccorabat  pr«- 
sentia.  Cremabantur  thymiamata  pretiosi  odoriet 
cereorum  copia  resplendebat;  distincts  sacrorum 
ordinum  acies,festiva  cantica  personabant.Itaexce- 
ptum  deductumque  sacratissimum  Maximinum  in- 
signis  confessor  Paulinus  in  ecclesia  beatissimi  Jo- 
annis  evangelistas  magniOce  sepulturffi  tradidit.Huc 
postea  ca^cus  quidam  a  nativitate,  ex  territorio  Be- 
neventano  deductus,  Creton  vocabulo,  monitum  se 
a  principe  apostolorum  Petro,dum  Romfle  spe  roco- 
perandi  luminis  moraretur  %M  apud  ejus  memo- 
riam,  fatebatur,  ut  Belgicam  GalHam  peteret,  ubi 
sanctus  requiesceretMaximinus^quod  illius  meritis 
Q  possent  ei  optat®  sanitatis  gaudia  provenire.  Qui 
pergcns,  venit  ad  locum :  et  dum  cnstodi  narrasset 

nabant  absolute.  Vides,  lector,  quam  fcede  contami- 
nata  sit  haec  historia. 

{d)  Mosomacum,  Villam  dioeceseos  Rhemensis  ad 
Mosam  fluvium,cujus  mentio  exstat  apud  B.  Remi- 
gium  in  epistola  ad  Fulconem  episcopum  :  »  Fas 
ergofuit,inquit,ut  illicitis  ordinationibus  tuis  a  tc 
credideris  occupandam  loci  Mosomagensis  Eccie- 
siam,quam  Metropolitani  urbis  Rhemorum  sub  ope 
Christi  sua  semper  ordinatione  rexerunt.  »  Moso- 
magensis  pagi,  m  quo  situm  Duziacum,  meminit 
Hincmarus  in  Vita  Remigii.  Postea  Mosomum  dic- 
tum  est  quod  olim  Mosomaeum ;  ut  apud  Flodoar- 
dum,  GerWtum,  et  alibi.  Vulgo  Mouson. 


677 


DE  VITA  S.  MAXIMINI. 


678 


ccclesiaj,  nomine  Gosbcrto,  ad  sepulcri  penetralia  \  sumcndorumalimentorumsibipossibilitalcsublata' 


intromissuSyibi  se  confestim  lucis  commercium  re- 
perisse  miratuseBt.PoteratbcatissimusPetrus  cxco 
summa  facilitate  quod  petebatur  praestare,  verum 
gloriam  miraculi  transferre  ad  Maximinum  maluit, 
ut  meritorum  ejus  evidenter  cunctis  panderet  qua- 
litatem. 

CAPUT  XI. 

Prffilerea  in  crypta  ubi  ossa  venerandi  pontiQcis 

coadita  fuorant  interjectu  temporis  aqua  in  latitudi- 

ncmuniuscubiti  excrevit;  dictuque  mirabife,  ita  se- 

pulcrum  omne  suo  ambitu  cinxit,ut  tamen  abejus 

crepidine  absistens,  non  parvum  intuentibusstupo- 

rcm  injiceret.  Igitur  venerabiles  episcopi(a)Hildul- 

phuB,  Clemcns  atque  Gosbertus,  convcnientes  in  u- 

num,  et  quod  evenerat,  dillgenter  examinantes,  (6)  B  "'""  "j""  "* -7'  T^  ""«'"h"^  «*-»'«*;«""••«"'  "^**?'^  *""**' 
\.       j   v    X-   •  •  ±  1      *  •        n^Jno  donavit.  Quo  facto,  cum  fratrum  utilitatibua 

transrerend  abeati  virt  ossa  ex  memorata  crypta,  et  m 


vjx  vitam  solius  aquie  baustu  retinuerit.  Escis  ita- 
que  sumptis,  amissas  redire  vires  per$ensit;hujiis- 
que  non  immemcr  beneficii,  cccnobium  sancti 
Maximini  praediis  auxit :  quorum  unum  Patriosala, 
aliud  Witmari  ecclesia,  tertium  Comiciacus  vo- 
catur.  Sanoto  autem  Petro  Andaclanam  obtulit 
villam. 

%M  GAPUT  Xill. 

Apud  sspedictam  memoriim  etiam  duse  feminse, 
quarum  altera  Weltrudis,  altera  dicebatur  Elithil- 
dis,o)im  manuum  atque  pedum  debilitate  inutiles, 
interventu  gloriosissimi  confessoris  communia  re- 
ceperunt  oflicia.  Vir  quidam  oriundus  Friso,  cui  no- 
men  Albo  fuit,  se  suamquesubstantiam  beato  Maxi- 


loco  ubi  nuQC  sunt  sita  judicavcre  ponenda.Quod  quo- 
niam  ex  divina  voluntate  decreverant  procedens  exi- 
tu3indicavit.His,utopinor,noninconvenienteradji- 
cilurquodquffidamfcmina,Francanatione,domique 
Dobilis,  Rodoara  vocabulo,  cui  tibiam  atque  pedem 
bamor  noxius  arefecerat,  ad  memoriam  beati  viri 
accessit;  ibique  preces  magna  cum  obstinatione 
continuaBS,  ita  ut  a  suis  ad  dcsperationem  obti- 
nendae  sanitatis  impulsa  ut  inde  recederct  monore- 
tur,  M7  diu  desideratam  sanitatem  stupentilHis 
cunctis  reouperavit. 

CAPUT  XII. 
Jam  vero  iiiud  quam  est  mirabile  quod  (c)  Carolo 


desudaret,  necesse  fuit  ut  negotiandi  gratia  trans- 
marinam  peteret  regionem.  Ita  classi  sex  navium 
sooiatus,  ingressus  est  mare.  In  altum  autem  cum 
processissent,  tempestas  repente  oborta  easdem  sex 
naves  quassavit,  ac  undae  tumentes  protinus  solutas 
involvcrunt.  Iloc  Albo  deprehensus  necessitatis  ar- 
ticulo,  nautas  hortatus  est  ut  secum  sancli  Maximini 
suffragium  implorarent.Quibus,utpar  erat,idsub- 
misse  agentibus,  Albo  virum  instar  solis  splenden- 
temetsupramarenon  infusis  pedibus  ambulantem 
subito  aspexit :  qui  fiduciam  confitenti  resumere. 
jubens,  cum  formidinem  voce  pepulit,  tum  etiam 
sua  praesentia  tranquiilitatem  reduxit.  Sic  facti  re- 
duces,  auctori  tam  manifestae  salutis  Deo  sanctoque 


principi  obtigit  ?  Namque  is  cum   longa   febrium  C  Maximinolaudescumshmmaexsultationefuderunt. 


vexarctur  molestia,  et  cibi  potusque  fastidio  vit® 
periculum  incurrisset,  ei  beatus  Maximinuscapienti 
somnnm  apparuit,  utque  se  ad  suam  abeuntemse- 
queretur  memoriam  demonstravit.  Exspergefactus 
Carolus  satellitem  qui  sibi  forte  assidebat  perconta- 
tur  si  viderit  beatum  Maximinum,  qui  secum  paulo 
ante  contulisset  sermoncm.  Illo  vero  negante.Modo, 
inquit,  foras  egreditur,  atque  imperavit  ut  se  con- 
tinuo  sequerer,  apud  ejus  tumulum  salutis  compos 
futurus.  Ita  illo  lectica  deportatum  et  in  soporcm 
reflolutum  sanctus  Maximinus  iterum  alloquitur, 
seque  pro  illo  Domini  postulasse  clementiam  osten- 
dit,  illum  vero  ne  se  ultra  dedat  vitiis  admonet. 
Mox  igitur  ut  evigilavit  Carolus,  exsurrexit ;  et  pro 


Maxima  sunt  et  Deo,  qui  per  servos  suos  operatur, 
digua  miracula,  atque  celebri  prsconio  ad  posteros 
transmittenda.  Verum  illud  scrupulosius  est  con- 
siderandum,  quod  prster  tantam  ubertatem  virtu- 
tum,  perinde  quasi  speciali  gratia,  fugandorum 
daemonum  potestas  beato  Maximino  pcrmissa  est. 
Quod  ex  consequcntibus  facilc  apparebit.  Dixerint 
hinc  meIiusaIii,quos  vitae  sinceritas  coelestium  fecit 
conscios  989  arcanorum.  Csterum  meae  tenuitati 
videtur  hunc  virum  ea  causa  illud  privilegium  me- 
ruisse  quod  dum  communem  ageret  vitam,  ab  his 
praecipue  fuerit  vitiis  alienus  quibus  apostatae  spiri- 
tus  elegerunt  inconvertibiliter  mancipari,  superbia 
videlicet  et  invidia,  aequumque  visum  fuisse  divino 


votis  promissis  in  sacrarium  secessit,  sibique  ofTe-  n  consilio  ut  qui  superbiam  humilitate  dejecerit,  in- 
rendos  cibos  poposcit ;  qui  triginta  diebus  proximis,      vidiamque  charitate  contriverit,dominium  possideat 

(a)  Bildulphus.  Sive  Hildolfus  Trevirorum  episco- 
pus,  qui  suo  Pippino  rege  floruit.  Exstat  ejus  Vita 
apud  Surium  tomo  IV,  ex  qua  apparet  virum  fuisse 
sanctissimum  :  quod  etiam  docet  Richerius  mona- 
chus  in  libro  primoChroniciSenoniensis.Eialiisque 
Donnullis  partium  illarum  episcopis  Stephanus  III 
« commisityices  suas  ad  experiendum  actus,  virtu- 
tes,etgesta  ac  miracula  sancti  Swiberti,  ad  canoni- 
zandum  ipsum  saitctum,  »  ut  ad  Rixfridum  episco- 
pum  Trajectensem  scribit  S.  Ludgerus  episcopus 
Monasteriensis..Factus  est  autem  Hiidulphus  Trevi- 
rorum  archiepiscppus  ju^su  Pippini  regis,  ut  diserte 
Iradit  ejus  Yit«  scriptor  ;  «  5iox  fam.a,  inquit,  in 


aula  regis  Pipini  patris  Caroli  Magni  percrebuit ; 
atque  ex  ejus  sentcntia  Hildulphus  archiepiscopatu 
dignus  dcclaratur,  et  ad  id  dignitatis  assumendus 
dittinitur.  » 

(6)  Transferenda.^uiuQ  translationismeminitetiam 
auctor  Vitae  sancti  Hildulphihis  verbis  :  «  Uic  inter 
cffiteramagnificaopera  sua  quee  gessit^corpussancti 
Maximini  prassulis  Trevirensis  a  loco  quo  eum  san- 
ctus  Paulinus  Aquitanus  sepelierat  in  eo  quo  nunc 
veneratur  transtuiit.  » 

{c)  Carolo  principi.  Cui  Martello  cognomen  fuit, 
Pippini  regis,  cujus  paulo  antc  zrcminimus,  patri. 


070 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PEIUIARIENSIS. 


680 


illorum  qui  suo  depravali  arbitrio,  ad  memoratas  A  tunc  majorem  solito  depromit  potcntiam)  trigiaU 


virtutes  nunquam  aspirare  consentiant. 

GAPUT  XIV. 

Itaque  rex  PipinusMagniCaroii  genitor  quemdam 
suum  clericum,  qui  Bruncho  vocabatur,  impuris 
obsessum  spiritibus,  per  [lellanum  archidiaconum 
ad  tumulum  beati  Maximini  dcstinavit.  Is  per  diversas 
reliquorum  sanctorum  fuerat  circumductus  memo- 
rias,  nec  illa  horribili  passione  meruerat  liberari. 
Porro  ut  beati  viri  limina  tetigit,  illico  purgatus,  Dei 
circa  se  clementiam  glorifieare  et  sancti  Maximini 
potentiam  ccrpit  prosdicare.  Idem  Pippinus  denuo 
Herricum  genere  Alamannum  eadem  passione  labo- 
rantem  qua  supra  direxit :  quem  cum  catena  vin* 


septem  homines  oppressi  a  dasmonibus  confluxere, 
qui  omnes  eodem  die  curati  sunt.  Ex  corum  numero 
feminam  illam  fuisse  accepimus  qusc  ferebaturqua- 
draginta  septem  annis  polluto  subjecta  spiritui.Qac 
tandem  tam  diutina  exclusus  possessionc,  ipse  vero 
cruciandus  igni,8imulatum  oculis  astanlium  objecit 
incendium,  ita  ut  putareturtotadomusconflagrare; 
ac  digno  se  odore,  hoc  cst  sulphureo,  templum  re- 
spersit.  Jam  speciosasuaeprssenti®  meritiquemoni- 
menta  praeclarus  ille  angelus  dercliquit.  Sequenli 
anno,  eadem  solemnitate,  viginti  et  duo  mundati 
sunt.  Porro  tertio  anno  tredecim  a  sancti  viri  cgd- 
nobio  salutis  gaudia  retulerunt. 


-.,,,....  .      .  His,  ut  arbitror,  lcgere  volentes  satis  supcrque 

xissent,  eamque  perfaciie  alienis  vinbus  confregis-      ...  '    ^  ...        .       , 

"  '  ^      4     ti-  ...  _         .    ?^     n  mstruxmius  quam  efficax  in  sacratissimo  viro  pel 

set,  vix altera cohibitum  clarissimo confesson  obtu- iJ  ,     ,.      •  .|  ,.,       .,       !•     a      •      i 

:    '  .         ,.,.«.,..  .      .      lcndi  spintus  pcrditos  sit  gratiaetemmeat  serapei 


lerunt  curandum.  Ita  diu  fratribus  pro  miseri 
ereptioneoertantibus,  quadam  die,  cum  rem  diviiiam 
agerent,illeconfractacatenaprorupit8eadtumulum 
sacri  antistitis;et :  «  Non  videtis  (inqutens)  adver- 
sarios  qui  me  sibi  vindicaverantut  in  fugam  versos 
beatus  Maximinus  persequitur.  »  llic  ei  finis  pro- 
cessit  990  insaniae.  EJjusdem  Pippini  regis  ex  filia 
nepos,  nomine  Gunibcrtus,  atrociter  a  doemone 
vexatus,  muUis  ante  locis  circumitis,  ultimo  ad 
sanctum  virum  perductus,tandcm  ab  eapeste  pur- 
gatus  est. 

CAPUT  XV. 


pintus  pcrditos  sit  gratia  etcmmeat  seraper 
potentia.  Caeterum  si  velimus  et  ac  et  multiplici 
aliarum  virtutum  specie  quoties  fioruerit  usque  ad 
hunc  annum,  quo  scribimus,  hoc  est,  ab  incarna- 
tione  Domini  octingentesimum  tricesimum  nonum, 
styli  ofQcio  designare^ncc  modum  libri  tenebimus, 
Ml  et  erudito  leclori  minuserimus  grati,  dum  si 
milia  frequcnter  narrabimus.  In  flne  igitur  noelii 
opusculiincommunebeatiMaxiininiclemcntlamna- 
gitemus,ut  qui  subinde  ab  aliis  inflrmitates  depulit 
corporum,mullo  magis  liberare  nosdigneturalan- 
guoribus  animarum,  ostendcns  etiam  in  hac  parto 


quantum  praevaleat ;  quo  nunc  peccatorum  veniam 
Etutasingulisadturbamliberatorumtranseamus,  ^  consecuti,  quandoque  illius   gloriam  conspicere, 
quondam  ad  festivitatem  beati  pontificis^siquidem      gaudentes  etiam  propria  sorlc,  mereamur.  Amcn. 


%9%a 


VITA  SANCTl  WlGBKHTl 


ABBATIS  FRITZLARIENSIS 


AUCTORE  SANCTO  LUPO 


Revcrendissimis  {h)  abbati  Buno,  cunctisque  fra- 
tribus  ejus,  Lupus  plurimam  sospitatcm. 

Cunctanti  mihi,  viribusque  propriis  difOdenti^ut 
vitam  sancti  Wigberchti  styloconerprosequi.vestra, 
dilecti  patres,  extorsit  instantia.  Et  sequum  fuerat 
utin  obstinatissima  negatione  persisterem,quando 
ad  id  quod  me  imparem  tants  matcriffi  tenuitas  de- 
flcit  ingenii  accessit  ut  hoc  opus  a  vobis  eo  potis- 

(a)  Hano  sancti  W^gberti  Vitam  debemus  erudito 
viro  Joanni  Busaeo,  presbytero  e  societate  Jesu,qui 
illam  anno  16U2  Mogiintias  cdidit  cum  cpistolis  Hin- 
cmari. 

(b)  Abbati  Buno,  Sive  Bruno,  qui  pcr  eas  tcmpe- 
states  monasterium  Hcrveldense  rcgebat,  obiitque 
anno  846,  ut  scribit  Lambertus  Schafnaburgensis, 
qui  prius  fuerat  monachus  Herveldensis.«Brun,m- 
quit,  abbas  Herveldensis  obiit,  cui  Brunwart  suc- 
cessit.»  Antea  autem,una  cum  Rabano  abbate  Ful- 
densi  inchoaveiat  «dem  sancti  Wigberti  apudHer- 
veldiam,  ut  idem  Lamfoertus  tradit  ad  annum  831 . 
u  Brun  et  Raban  abbates  fundamentum  ecclesi» 


simum  tempore  quo  essem  occupatissimus  pcter^ 
tur,ni  me  charitas^  remotis  gravissimis  necessitali- 
busmeis,utvestrsvoluntati  morem  gereremcompu* 
lisset.  Siquidem  huic  qui  parcat,  suls  neglectis,  in- 
terdum  fraternis  prospicit  commodis.  Igitur  suceu- 
D  bui vestroimperio.  Caeterum  diviniB  erit  clemenliect 
intercessionis  beati  viri,  cujus  gesta  ex  aliquo  parte 
contingere  statui,  ut  digna  memoria  digno  sermone 

sancti  Wigberti  foderunt  vi  Idus  Julii,  secunda  fe- 
ria.»  Infectam  eam  reliquit  Bunus  :  quam  poslea 
perfectam  Rabanus,  ex  abbate  archiepiscopus  Mo- 
guntinus,  dedicavit  anno  850,  ut  fldem  facit  idem 
auctor  :  «  Dedicata  est,  inquit,  ecclesia  sancti  Wig; 
berti  vi  Kal.  Novembr.  a  Rabano  Moguntiacensi 
archiepiticopo.»  Bunus  autem,utidquoquedicamus, 
clarissimis  natalibus  ortus  erat  in  Suevia,  mona- 
chusque  primum  sub  Bangolfo  abbate  fueratin  mo^ 
nasterio  Puldensi,  et  anno  838  interRiit  dedicationi 
monasterii  Hirsaugiensis^ul  docet  Trithemius.Non 
injuria  ergo  Vitam  istam  Buno  abbati  et  mooacbis 
Berveldensibus  inscripsH  Lupua* 


681 


DE  VITA  S.  WIGBERTI. 


688 


scribantur et  que  elarisBima  suntqualitate  suis  aen-  A. 
sibus  incultiB  deformata  non  borreant.  Nec  vero 
cuiquam  hsBC  ideo  judicentur  infirma  quod  octingen- 
tesimo  trigesimo  sextoanno  Dominicfflincarnationis, 
indictione  autem  quarta  decima,  993  praesens 
opusculum  cudens,  ante  nonaginta  annos  acta  repe- 
tcre  videar^  cum  profecto,  si  vel  leviter  est  eruditus, 
non  ignoret  Sallustium  Grispum  Titumque  Livium 
non  pauca  qu»  iilorum  statem  longe  prfficesserant 
partim  auditu,  partim  lectione  comperta  narrasse, 
et,utad  nostros  veniam,UieronymumPauli  suiVitam, 
quffi  certe  remotissima  fuerat,  litterid  illustrasse,  et 
antistitem  Ambrosium  virginis  Agnes  pas8ionem,cui 
profectoeontemporalis  non  fuerat,editam  reliquisse. 
Neque  nova  bfflc  est,  et  qu®  sola  deprecationis 
egeat,  majorum  negHgentia,  soilicet  tanti  viri  facta  ^. 
Don  esse  mandata  memoriffl,  cum  non  ab  his  modo 
qui  haud  longe  ante  nos  vixerunt,  verum  ab  eis 
etiam  qui  quam  longissime  prascesseruntjgravissima 
quxdam  suppressa  cognoscamus.  Prqinde  cur  mihi 
fides  derogetur  non  video,cum,8i  culpa  fuit  bacte- 
nus  virtutes  hujus  eximii  viri  litterali  non  compre- 
hensas  of  (icio,  ac  profecto  me  exuo,  nihil  que  prster- 
quaoi  firmissime  vobis  comperta  mihique  quodam- 
modo  assignata  legere  volentibus  praebeo.  Id  autem 
a  periti  benevolentia  lectoris  obtinuerim,  ut  sicubi 
Latini  sermonis  lenifas  hominum  locorumve  no- 
minibus  Germanfcffl  linquffi  vernaculis  asperatur, 

(a)  Sed  historiatn,  «  Historia  enim  quoquo  modo 
scripta  delectat.  Sunt  enim  homines  natura  curiosi, 
et  quamlibet  nuda  rerum  cognitione  capiuntur.  » 
(Plini  us,  lib.  v,  epist.  8.)  C 

(b)  Indigenas,  nabita  videlicet  ratione  prffisentium 
temporum,  et  quia  aevo  Lupi  Latin«e  linguae  puritas 
multum  descenderat.  Alioqui  enim  indigenae  oi  sunt 
qui  ante  omnem  hominum  mcmoriam  cei-tis  in  terris 
faabitaverunt,  minimeque  aliarum  gentium  adven- 
tibus  et  hospitiis  mixti  sunt,  ut  monuit  Tacitus  in 
libello  de  Moribus  Germanorum.  Et  in  Agricola,  ubi 
loquitur  de  Britannia,  indigenas  opponit  advectis. 
Itaque  si  stricto  jure  agamus,  An^lo-Saxones  non 
erant  indigenae,  sed  advecti.  Classious  enim  advecti 
erant,  ut  patet  ex  Beda  et  caeteris  scriptoribus 
Anglis. 

(c)  Wrligemus.  Gum  undique  a  ca^lo^et  ab  Oceano, 
lum  etiam  a terra,  nimirum  a  piratis  ct  pracdonibus, 
gravissimis  malis  affecti  essent  Britanni,  «  Placuit 
omnibus  (inquit  Beba  lib.  i  Hist.  Angl.,  cap.  14,) 
cum  suo  rege  Vortigerno,  ut  Saxonum  gentem  de 
transmarinis  partibus  in  auxilium  vocarent,  quod 
Domini  nutu  dispositum  esse  constat,  ut  veniret  n 
contra  improbos  malum,  sicut  evidentius  rerum 
exitus  prooavit.  » 

(d)  Consistendi  /o^o.HicLupus  transcripsit  Bedam, 
cujus  ea  sunt  verbain  capite  15  ejudem  Iibri :»  Anno 
ab  incarnatione  Domini  quadringentesimo  quadra- 
gesimo  nono,  Martianus  cum  Valentiniano  quadra- 
gesimus  sextus  ab  Augusto  regnum  adeptus,septem 
annos  tenuit.  Tunc  Anglorum  sive  Saxonum  gens, 
invitata  a  rege  prsfato,  Britanniam  tribus  longis 
navibus  advehitur,  et  in  orientali  parte  insulffl,  ju- 
bente  eodem  rege,  locum  manendi,quasi  pro  patria 
pugnatura,reautemverahancexpugnatura,suscepit. 
inito  ergo  certamine  cum  hostibus,  qui  ab  Aquilone 
ad  aciem  venerant,  victoriam  sumpsere  Saxones. 
Quod  ubi  domi  nuntiatum  est,  simul  et  insul»  fer- 
tilitas,  ac  segnitia  Britonum,  mittitur  confestim  illo 

Patrol.  CXIX. 


modice  ferat,ac  meminerit  non  carmen  me  scribere, 
ubi  poetica  licentia  nonnunquam  nomina  mutilan- 
tur,atque  ad  sonoritatem  Romani  dinguntur eloquii, 
vel  penitus  immutantur,  (a)  sed  hibtoriam,  qu»  se 
obscurari  colorum  obliquitatibus  renuit.  Verum  jam 
propositum  ordiamur. 

994  Gapitulum  primum. 

Qualiter  Saxones  facti  sint  incoUe  Britomnix 

insulas. 
(b\  Indigenas  Britannis,  qui  Aagii-Saxoiies  ap- 
pellantur,  ab  ois  qui  Germanie  septentrioiialem 
tractum  incolunt  Saxonibus  originem  ducere  doou- 
mentis  approbatur.  NamqueBritannorum  quondam 
rex(c)Wrtigernus  frequenti  belloram'ince&dio,8iiiB 
pene  copiis  interceptis,  a  Germania  consensu  popu- 
larium  suorum  contrahenda  curavit  auxilia ;  accer- 
sitiquo  ab  eo  Sa.xonum  exercitus,  tngecto  mari  quod 
GalliflB  Britanniffique  pretenditur  littoribus,(d)  con« 
sistendi  loco  in  orientali  parts  insuliBe  a  pnefato 
rege  accepto,  prieliummox  cum(«}  adversariis  conse- 
ruerunt  et  eos  fuga  impune  fuderunt.Quod  ubi  suia 
ac  simul  ubertatem  insuls  nuntiarunt,  (/)  validior 
manus  armatorum  illuc  denuo  missa  est;  ac  sadas 
a  Britannis  ea  conditione  surtiti  sunt  ui  ilii  quidem 
tuende  patriae  solertius  invigiiarenty  indigenaautem 
stipendia  militantibus  penderent.  Hac  occasione 
magnam  partem  inauls  Saxonum  vis  brevi  spatio 
temporis  proprifle  ditione  subegit. 

classis  prolixior  armatorum,  ferens  manum  fortio- 
rem,  qu»  prffimisss  adjuncta  cohorti,  invincibilem 
fecit  exercitum.  Susceperunt  orgo  qui  advei^erant, 
donantibus  Britannis,  locum  habitationis  inter  eos ; 
ea  conditione,  ut  hi  pro  natrispace  et  salute  contra 
adversarios  militarent,  illi  militantibus  debita  sti- 
pendia  conferrent.  Advenerunt  autem  de  tribus  Ger- 
maniae  populis  fortioribus,  id  est  Saxonibus,  An- 
glis,  Vitis.  »  Hactenus  Beda.  Prosper  tamen,  vir 
niorum  temporum,  non  advocatos  dt  Saxones,  sed 
tantum,  «  Britannias  usque  ad  hoc  tempus  variis 
cladibus  eventibusque  laceratas,  in  ditionem  Saxo- 
num  redactas  esse  »  decimo  octavo  anno  iinperii 
Theodosii  Augusti.Qus  verba  dicere  videntur  Saxo- 
nes  vi  Britannia  potitos  esse,  et  confirmant  scri- 

Stionem  Galfridi  Monumeiensis,  qui  memori(Bjpro- 
idit  Saxones  applicuisse  in  Gantiam,  ad  Vortiger- 
num  accessisse,  mvitatosque  adversua  Pictos,  vic- 
toriam  Vortigcrno  peperisse. 

(e)  Adversariis,  Id  est  Pictis,  qui  ob  istam  occasio- 
nem  bellum  Vortigerno  intulerant,  ut  in  libro  vi, 
docet  Galfridus  Monumetensis.  Vortigernus,nobili8 
Britannus,  postquam  Gonstantem  ex  monasterio 
abductum  in  throno  collocaverat,  occultis  artibus 
ejus  esdem  procuravit :  quac  peracta  est  a  PictiSi 
quos  ad  custodiam  principisevocaveratVortigemus. 
Hemoto  Gonstante,  Vortigernus  regem  se  fecit ;  et 
tanquam  particeps  non  fuisset  caedis  Gonstantis, 
custodes  Pictos  mterfici  jussit.  munimento  in  prs- 
sens,  exemplo  in  futurum.  Id  graviter  et  iniquo 
animo  tuierunt  Picti ;  gravissimumque  ea  de  causa 
bellum  excitarunt  adversus  Vortigernum,dum  suo- 
rum  caedem  ulciscuntur.  Sano  fortuna  pro  Pietis 
stetit ;  donec  advenientes,  ut  diximus,  Saxones,  af- 
flictas  Vortigerni  res  restituerunt.  .  ^j 

(/}  Validior  manus,  Deeem  et  octo  naves  elecUs 
militibus  plenas  tum  esse  conductas  narrat  Galfri* 


dus  lib.  Yi,  cap.  xii. 


23 


683 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


m 


t95  Gaput.  II.  A 

De  ortu  sancti  Wigberchti,  et  quod  ob  studium  virtu- 
tum  amatus  fuerit  ab  omnihus  in  partibus  illis. 

Ab  horum  posteris,  postquam  se  Ghristians  rcli- 
gioni  submiserant,  bcatus  Wigberchtus,  ab  Anglis 
Saxonibus ^laram  trahens  originGm,  natallum  sae- 
cularem  nobilitatem  merita  virtutum  longc  trans- 
cendit.  Ab  annis  etcnim  puerilibus  adeo  probitate 
morum  enituit  uti  jam  tum  palam  emineret  fore 
uttanta  indolesmagnum  quiddam  supraquecommu- 
nem  prorsus  mensuram  divinitus,  ut  contigit,  sorti- 
retur ;  atque  studiose  sacris  litteris  institutus,  ar- 
dentissimum  amorem^nec  minorem  sane  veneratio- 
nem  longe  lateque  gravitatc  sibi  peperit  singulari. 

Caput.  III. 

De  fama  et  honore  itliuSj  ef  brevis  commcmoratio    g 
sanctitatis  et  martyrii  sancti  {a)  Bonifacii. 

Dumque  felix  ilHus  ubertim  spargeretur  opinio, 

ad  clarissimi  viri  Bonifacii  aurcs  usque  nutu  divino 

pervenit.HicBonifacius  tanta;  sanctitatis  cxstititut 

eum  consensus  omnium,  non  in  Germania  modo, 

ubi  in  agro  dominico  incertum  studiosius  an  feli- 

cius,  laboravit,  verum  etiam  in  Gallia  et  in  aliis 

partibus  orbis  majorum  per  omnia  gloriae  coaequan- 

dum  et  constantissime  credat  et  liberrime  990  fa- 

teatur.  Fuit  enim  fidei  Ghristianae  cum  propugna- 

tor  acerrimus,  tum  propagator  vigilantissimus,  ne- 

sciens  aucupari  favorem  principum  fccdissimis  adu- 

lationibusy  nec  honorem  seu  rigorem  ecclesiasticum 

mortiferis  compendiis  ac  male  dulcoratis  refrigeriis 

(a)  Bcm t/(wru,archiepiscopi  Moguntini,  cujus  mul-  p 
ta  mentio  apud  scriptores  illius  aBtatis.  ^ 

(6)  Enervare.  Hic  Bonifacium  laudat  Lupus,  quod 
auctoritatem  ecclesiasticam  nusquam  frangi  permi- 
8erit,eamque  violari  non  consenserit  a  principibus. 
inter  quos  dis  versatus  est.  Unde  colligimus  legiti- 
mos  Lupo  fuisse  visos  actus  corumdem  principum, 
quorum  mentio  est  in  epistolis  Bonifacianis.In  epi- 
stola  porro  tertia  agnoscit  Bonifacius  nullam  se 
muneris  sui  partcm  attingere  posse  (erat  autem  le- 
gatus  apostolicae  sedis),  absc[uc  auctoritale  Garoli 
rrancorum  principis.  In  epistola  42  auctoritatem 
congregandi  synoaos  pertinere  ad  unumquemque 

Srincipem  in  suo  regno  ;  ideoque  synodum  quam- 
am  qus  a  Pippino  convocata  fuerat,  vocat  syno- 
dumducisoccidentaliumprovinciarum.  In  epistolal32 
ait  cupere  se  quidem  sibi  successorem  constituere, 
verum  id  non  posso  fieriabsquevoluntate  principis : 
Quia  hoCf  inquit,  non  videtur  posse  fieri,  si  contrarius 
princeps  fuerit. 

Martyrii  coronam.  Factum  id  in  Frisia,  ubi  ver-  D 
bum  Dei  pra^dicabat,  anno  754. 

(d)  Arcessendum.  Ax  Anglia  videlicet,  ubl  abbatis 
bqnore  fungebatur.  Nam  Wigbertum  istum  haud 
alium  fuisse  puto  quam  eum  qui  abbas  fuit  monaste- 
rii  Nutscellensia  in  Anglia;  sub  quo  Bonifacius  mo- 
nasticam  vitam  aggrcssus  est,  ut  docct  Wilibaldus 
presbyter  in  capite  sccundo  de  Vita  ejusdem  Boni- 
facii.  «  Gumque  voto  simul  el  mente,  inquit.Omni- 
potentis  sibi  adesse  incessanter  magna  nrecum  in- 
stantia  suffragium  postularet,  tandem,  oivina  cojli- 
tus  inspirante  gratia,  ad  monasterium  quod  usque 
hodie  Nutscelle  dicitur  pervenit;et  beatae  memorias 
Wiberti  abbatis,  qui  venerabiliter  predictum  sub  re- 
gularidisciplina  regebat  monastenum.spiritali  litte- 
rarumdiIigentiaprovocatU9elegitmagisterium,»elc. 


(b)  enervare.  Ita,  postquam  se  totum  Deo  devover&t, 
desudantem,novamque  gentem  Fresonum  Ecclcsie 
gremio  consciscentem,  invictissimum  Ghristi  mili- 
tem  gladio  violare  non  verita  rabies  barbarorum, 

(c)  martyrii  coronam  fecit  referri  de  praelio.  Sed  ut 
a  quo  paululum  deflexit  ad  propositum  rovertatur 
oratio. 

Gapit.  IV. 

Quod  ab  eodem  Bonifacio  in  auxilium  prsedicationh 

sit  vocatus. 

Idem  Bonifacius»  cum  induxisset  in  animum  in- 
credulis  aperire  viam  salutis^  quique  aberrassent in 
eam,  cooperante  Deo,  reducere,  non  multo  post- 
quam  in  Germaniam  venerat^  beatumWigbercbtum, 
futurum  in  praedicatione  solatio,  diligenti  (tf)  arces- 
sendum  curavit  industria.  Atque  ille  sancto  Bonifa- 
cio,  imo  Deo  parens  vocanti,  quo  tempore  dux 
Francorum  Garolus  rerum  potiebatur,  iniit  consor- 
tium  sancti  propositi.  Quem  beatus  Bonifacius,  ut 
par  fuit,  ct  excepit  gratissime,  et  germana  sibi 
charitate  foederatum  summa  veneratione  suspexit, 
quod,  ut  natu  major,  illc  studiis  iiagrasset  ante  di- 
vinis. 

«91  Gapit.  V. 

Quod  monachis  in  Frideslar  abbas  sit  consUtutus. 

Neque  multo  post  ad  amplissimum  pontificalis 
gradum  dignitatis  Moguntiaci  divina  gratia  prove- 
ctus  Wigberchtum  sacerdotem  {e)  secundi  ordinis 
cocnobio  suo,  cui  nomen  est  gentili  Germanorum 
lingua  (f)  Friteslar,  magitrum  praefecit,  uti  mona- 

Tantam  perro  laetitiam  ex  adventu  Wigberti  ex  An- 
glia  in  Germaniam  cepit  Bonifacius,  ut  cumappro- 
pinquare  eum  intellcxisset,  obviam  ei  progressus  sit 
ad  multa  passuum  millia,ut  ipseWigbertusscribit 
in  epistoia  ad  monachos  Glestingaburgenses,  qus 
est  quinquagdsima  tertia  inter  Bonifacianas  Ekqua 
etiam  illud  discimus  matrem  Wigberti  vocatum 
fuisse  Tettan. 

(e)  Secundi  ordinis.  Id  est  presbyterum.  Neque 
enim  assentior  Ghristophoro  Browero,  qui  in  scho- 
liis  ad  poemata  Rabani  adnotavit  episcopatus  Buri- 
burgensis  procurationemWigberto  demandatames- 
se  a  Bonifacio.  Idque  colligit  ex  eo  Lupi  loco,in  quo 
Wigbertus  vocatur  sacerdos  secundi  ordinis,  sacer- 
dotem  autem  secundi  ordinis  eum  esse  aui  alibi 
suffraganeus  vel  vicarius  episcopi  et  arcbidiaconus 
dicitur:  in  quo  errare  Browerum  adeo  manifestum 
est  ut  neccssarium  non  arbitrer  his  diutius  immo- 
rari.  Videndus  tantum  vir  illustrissimus  Petrus  de 
Marca  lib.  ii  de  Goncordia  Sacerd.  et  Imp.,cap.  U) 
g  6.  Lupi  autem  sensus  hic  est,Wigbertum,quijam 
sacerdos  erat  secundi  ordinis,  id  est  presbytcr,  ab- 
batem  a  Bonifacio  constitutum  fuisse  m  monasterio 
Friteslariensi.  Nisi  si  Lupus  abbatem  vocat  secundi 
ordinis  sacerdotem,eumque  qui  jam  abbas  erat  prs- 
fectum  ait  huic  monaterio  a  S  Bonifacio,  quod  fa- 
cile  crediderim. 

(f)  Friteslar.  Celebre  monasterium  in  Marca  Saxo- 
niae,  ad  fluvium  Adranam,  conditum  a  sancto  Boni- 
facio,  velut  munimentum  adversus  Saxones,  impla- 
cabiles  Hassonum  hostes,  et  inimicos  crucis  Christi. 
«  Apud  Friteslarium  porro,  »  ut  adnotat  Browerus 
in  Scholiis  ad  pocmata  Rabani,  primitiae  coliecl* 
Uassonum  Ecclesiae :  qui  popuIi,ante  Saxones.curn 
Thuringis  ad  fidom  Ghristianam  conversi,  et  in  li- 
mite  rcgni  adversus  Saxqnes,  externos  hostes,  coi- 


685 


DE  VITA  S.  WIGBERTI. 


686 


sticffi  illic  religionis  normam  statumque  compone-  A  progredi  suo  Vas  electionis  confirmavit  exemplo. 


ret.  Ibi  cum  (a)  Megingo  suo,  qui  postea  culmen 
episcopale  subiit,  diu  conversatus  est,  et  laxam 
antebao  ac  fluidam  fratrnm  conversationem  ad  nor- 
mam  su»  vit»  coercuit,qui  procul  dubio  sauctarum 
Scripturarum  regebatur  auctoritate. 

Gapit.  VI. 
Quod  ad  (b)  Ordorffjussu  sancti  Bonifacii  transicrii, 

Gumque  sacr®  professionis  illic  studium  longo 
imbibisssnt  usu  discipuli,  cnramque  magisterii 
quamplures,  aemulando  magistrum,  concepisscnt, 
haudquaquam  passus  beatus  Bonifacius  tanti  viri 
lumen  unius  loci  tenebras  prsvia  Christi  gratia 
dispulisse,  monitu  paterno  ad  alterum  compulit 
migrure  monastcrium,  quod  OrtdorlT  uominatur. 
Atque  ibi  successu  simili  desudans,  quae  perperam  B  jusdam  salutis),  sed  hinc  speciale  preceptum  Do- 


Sicque  observantissimus  999  charitatis,  fratrum 
se  contemperabat  societati ;  ut  verbis  tamen  inani- 
bus  obstinatissime  abstineret,  ac  sacrss  legis  medi- 
tationem  nunquam  mente  deponeret. 

Capit.  VUI. 

Quod  poslulataSf  non  prssstolando  comiles^  visitaret 

xgrotos, 

HaBC  vero  semper  Wigberchto  illi  solemnis  fuerat 
consuetudo  ut  cum  a  fideli  aliquo  rogatur  confessio- 
nem  auditum  pergeret,  nec  vitam  congressus  com- 
meantium  posset,non  temere  cum  aliquo  sermonem 
consererct^  salutationibusve  vacaret  (quae  profecto, 
ut  eleganter  quidam  sentit,  nonnunquam  ex  occa- 
sione  itineris,  non  studio  funduntur  obtinends  cu« 


gorebantur  correxit;  ac  ipse  absque  diverticulo 
carpens  arctam  viam,que  infatigabiles  998  quos- 
qae  ducit  ad  vitam,  ceetervam  post  se  fratrum  pro- 
spere  traxit,  Instructus  enim  Salvatoris  exemplo, 
dooenda  priusimplebat(i4c£.i);  quaque  gradiendum 
monerety  praecedere  consueverat. 

Capit.  VII. 

Quodj  iterum  ad  Frideslar  reversus,  arctiori  se  vilcB 

dederit, 

Itaque  non  frustra  illic  tritis  aliquot  annis,  cum 
praster  id  quod  senio  gravabatur,  ancipiti  morbo 
subinde  laboraret,nihil  citrasancti  Bonifacii  gerere 
volens  auctoritatem,enixi3simis  ab  eo  precibus,  in- 
tima  tamen  humilitate  conditis  (c)  obtinuit  ut  ad 


mini  retinens,  seria  salutis  monita  largiturus,  mo- 
rarum  festinaret  impatiens.  Ac  sicubi  conventum 
hominum  ofrenderat,qui  salutaribus  indigerat  con- 
siliis,  continuo,  posthabitis  lemporalibus,  qua  ad 
animae  perpetuam  salutem  conducerent  ad  medium 
deducebat;  et  variis  alliciens  legis  divin^  sensibus 
auditores,ut  scientissimus  omnino  medicu8,anim8B 
passionibus  medebatur  occultis. 

800  Gapit.  IX. 
De  vite  mirso  magnitudinis  ab  eo  ex  uva  plantata, 

IUud  etiam  haudquaquam  preterierim  silentio, 
unde  constantissima  fama  fidelium  nec  accita 
se  suggerit.Namque  dum  quondam  rem  divinam  de 
morc  faceret,incertum  quo  casu,  vinum,  sine  quo 


prius  revertens  ccenobium,  in  eo  quod  superesset  C  sanguis  Domini  non  conOcitur,defuit.Hic  ille  festi- 

vit«B  jam  quasi  feriatus  exigeret.  Ubi  gratulantium 

fratnim  receptus  frequcntia,  veluti  repuerascens 

atque  juvenescens,  rudimenta  denuo  sanctitatis  et 

arctissimi  certamina  propositi  diligenter  aggressus, 

non  emeritam  setatem  non  tot  superatos  labores 

metiri  consensit;  verum  oblitus  prseteritorum  se- 

cundum  Apostolum  [Philip,  iii),  gaudiis  intendit 

fletemae  beatitudinis,  quorum  adipiscendae  dignitati 

nihii  par  in  hac  vita  valet  expendi.  Et  quamvis 

corpus  illius  morbo,  sicut  diximus,  urgeretur,  non 

patiebatur  animus  huic  lautioris  indulgentia  sibi 

abstinentiae  frena  relaxare.  Non  quod,si  qui  remis- 

sius  consulant  sibi,  dum  infirmantur,  hos  arbitra- 

retur  culpandos;  sed  quod  sponte  a  licitis  tempe- 


nus  ecclesiam  egressus,  et  forte  pendontem  in  vite 
botrum  conspicatus,  vellit,  atque  in  calicem  conti- 
nuo  liquorem  manibus  puris  expressit.  Quibus  de- 
mum  explicitis,  unum  reperit  granum  attritu  ills- 
sum  :  qnod  mox  ante  ecclesiam  panxit,et  e  vestigio 
ad  conceptum  offlcium  peragendum  concessit.  Eo 
tinito,quidam  soUicitior  lrater,qui  quod  paulo  ante 
gesserat  observasset,ex  eo  humiliter  facti  rationem 
qusesivit.Tunc  ille  se  deprehensum  animadvertens : 
Si,  inquit,  opera  mea  Domino  cura  sunt,  intra  no- 
vem  annorum  curriculum  hic  nimirum  declarare 
dignabitur.  Nec  finem  hujusmodi  qui  credebatur 
eventus  non  est  consecutus.  Siquidem  tot  ex  eo 
grano  vitium  propagines  cmerserunt  ut  brcvi  ocu- 


rando,adpromerendumDeumnonparum  quemlibet  ])  pato  immodico  terrse  spatio,  nixaeque  adminicuiis 


locatiy  ut  a  sancto  Bonifacio  ejusque  discipulis  im- 
pigre  exculti  sunt,  ita  Francico  imperio  militiae 
strenuam  operam  navarunt.  » 

(a)  Megingo,  Monacho  tum  Frlteslariensi,  postea 
vero  Herbipolensi  seu  Wirzeburgensi  episcopo  post 
Burcbardum.  Fuerat  autem.  ante  episcopatum,ab- 
bas  monasterii  Neustadiensis  ad  M(Bnum,ut  obser- 
vat  Nicolaus  Serarius  in  notis  ad  epistolas  Bonifacii 
Moguntiui.  Assentior  vero  eidem  Serario,  qui  Ma- 
gingaoz,  sive  Megingum,  eum  esse  putat  qui  alibi 
vocatur  Megingozus,  Mengozus  et  Megingandus.  Ei 
et  Lullo  Moguntino  Vitam  Bonifacii  inscripsit  pre- 
sbyter  Wilibaldus.Hujus  episcopi  Herbipolensis  ex- 
stanl  epistolse  tres  ad  Lulium  archiepiscopum  Mo- 

fontinam»  edits  inter  Bonifacianas,  num.  80,87  et 
4. 


(6)0r^O7'/f.Insigne  monasterium  in  Thuringia,ad 
aranem  Or,  V.  M.  P.  ab  Erfurt,  ut  in  Topograp^ia 
Germaniae  monuit  Georgius  Bucelinus.  Conditum 
autem  fuit  a  sancto  BoniTacio,ut  in  ejus  Vitascribit 
Wilibaldus  cap.  8.  his  verbis  :  «  Tunc  etiam  eccle- 
siae  repente  instaurantur,  et  praedicationis  ejus  do- 
ctrina  multiformiter  emanavit;  monasteriumque, 
congregata  servorum  Dei  unitate  et  monachorum 
sanctitate,  constructum  est  in  loco  qui  dicitur  Or- 
torfT,  qui  propriis  sibi  more  apostolico  manibus  yi- 
ctum  vestitumque  instanter  laborando  acquisie- 
runt.  » 

(c)Obtinuit.Qm^pe  monasterio  abscedere  non  lioe- 
bat  absque  permissu  episcopi,pr«sertim  ei  qui  ab- 
bas  esset.Itaque  ministerium  suum  relicturusWig- 
bertuB,  licentiam  recedendi  petiit  a  BonifaciO| 


687 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  FERRARIENSIS. 


fi$B 


suo  lapsu  sedentibus  gratissims  porticus  tecta  preB-.  A 
berent. 

801  Gapit.  X. 
Quali  fine  mundum  reliqueriL 

Perseveravit  autem  beatus  Wigberchtus  in  prae- 

fato  monasterio  divinis  ministrans  prtcceptis,  obli- 

quosque  semper  aversatus  mores,  quoad  illum  di- 

vina  vocatio  vinculis  carnalibus  liberaret  Sic  gra- 

viori  prascedente  languore  ad  prassentio  vits  metas 

perveniens,  (a)  diem  obiit,  consorsque  sanctorum 

effeotus  est. 

CAprr.  XI. 

Quod  avis  pulchcrrima  super  corpusculum  ejus, 

apparuit. 

Verum  hora  cxitus  illius  admirationis  plena  res 
obtigit.  Gircumstantibus  fratribus,  visa  est  avis  n 
qusdam,  specie  pulcherrima^supra  ejus  corpuscu- 
lum  ter  advolasse,  nusquamque  posthsc  compa- 
ruisse,  quam  fuisse  indicium  vitae  illius  mundissi- 
mm  cunctis  hauddubie  constitit. 

Capit.  XII. 
De  mulUplicibus  signis  ad  tumulum  illius  pairatis, 

Est  autem  situm  corpus  illius  ante  ecclesiam  in 
conditorio  {b)  nuUius  ambitionis,ibique  per  aliquot 
annos  quievit,  ubi  vix  credibile  fuerit  quot  303 
quantisque  hunc  virum  divina  pietas  illustraverit 
signis;  qus,  licet  incuria  litteris  allegata  non  te- 
neantur^passim  tamen  vulgata,necdum  obsolevere. 
Atque  ideo,  brevitati  studens,  horum  quacdam  nar- 
rabo.  Meaque  plane  sic  fert  opinio  longe  digniora 
miracula  semper  esse  quae  Deus  ad  memoriam  san-  (] 
ctorum  egentibus  indulgere  dignatur  quam  qute 
illum  per  eos,  quanquam  sincere  vivcntes,  adhuc 
gravatos  mole  corporis,frequenter  gessisse  veraces 
nobis  litters  produnt.  Adhuc  tentari  poterant  ao 
quantulumcunquereformidarelapsum.  De  his  totius 
jam  casus  expertibus  hoc  felicius  quo  solidius  asse- 
runtur.In  illis  favores  non  sine  discrimine  toleran- 
turhumani;  in  his,  cum  eduntur^  titulus  eorum 
sanctitatis  ne  suspicione  quidem  vans  gloride  ob- 
Bcurari  potest. 

Capit.  XIII. 
Quod  metu  Saxonum  Hassones  corpus  ejus  effoderint. 

Verum  ut  quod  poUiciti  sumus  jam  exsequamur, 
effera  Saxonum  gens,proprium  transgressalimitem, 
in  finitimorum  se  agro  efTuderat,  et  indigenas  non  t\ 
satis  fidentes  propriis  viribus  inoppidum  cum(c)Bu- 
riburch  nomen  est  formidiue  sui  compulerat.  Qui 
conclusi,judicantes  adhuc  infirmum  tenui  murorum 

(a)Diem  obiit.Knno  747  ut  tradit  Laubertus  Schaf- 
naDui-gensis.Post  cjns  transiium  Bonifacius  episto- 
lam  scripsit  ad  Talwinum  abbatem  et  praecipuos 
monasteriiFriteslariensisinonaehos,quaB  est  decima 
septima  inter  BonifacLanas,inquse  prsecipitquonam 
modo  gubernandumsitmonasterium.Inter  eosvero 
ad  quos  scribit  nominatur  Wigbcrlhus  prcsbyter  ; 
cigus,  ut  arbitror,sunt  epistoiaB  ircs  ad  Lullum  ar- 
chiepiscopum  Mo^untinum  inter  Bonifacianas  num. 
83,  102,  HO.  Fallitur  enim  Serarius,  qui  epistolas 
illas  scriptasputataWigbertoabbate  Frileslarieiirfi. 
Hio  etiim  muttis  einte  annis  obierat  quam  Lullus 


instertitio  salutem  tueri^ossa  boati  viri  ad  sul  n\u- 
nimentum  in  oppidum  transferenda  curarunt,pras- 
sertim  quod  vererentur  ne  Saxonum  insania.vio- 
landi  sepulcri  sumeret  copiam.Nec  tamen  oatraas- 

latio  facile  volentibus  constitit. 

* 

aOt  Capit.  XIV. 
De  difficultate  translationis  ejiisdem. 
Namque  comitante  immani  multitudine,  cum  in 
vallem  non  adeo  depressam  ventum  essct  quse  exad- 
versum  cst  oppido,  ibique  sacros  cineres,paululum 
quieturi,deposuissent,ac  mox  quo  c«perant  coDten* 
dere  prspararent^mirabile  dictu,gravat6e  sunt  quas 
bactenus  detulerant  reliquiae,  ncc  eas  fuit  loco  nao- 
veri  facultas.  Hinc  consternati,  satiusque  sibi  du- 
centes  extrema  illic  experiri  quam  in  ancipiti  patro- 
num  relinquere,tandem  instantissimis  precibus  Do- 
mini  sententiam  flectcntes  obtinuerunt,  ac  feretro 
summa  relevato  facilitate,  voto  potiti  sunt. 

Capit.  XV. 
De  candela  in  fluvium  demersa. 
Fuit  hoc  etiam  insigne  miraculum,  quod  dum 
flumen  Adranam  trajicerent,amplissimttm.reveren- 
tiam  crucibus  ac  vexillis  necnon  cereis  ac  laudibos 
congruis  beati  viri  reliquiis  exhibentes,  matrons 
ouidam  rei  novitate  attonit®  candela  e  manibus  ex- 
cidit  ac  penitus  in  fluvium  mersa  est.Certatim  vero 
pluribus  annitentibus  recepta,quod  secmidumcon- 
trariam  elemeutorum  naturam  fidem  videaturexce- 
dere,haud  obscurius  ac  prius  flammarum  rcpertaest 
globum  efTundere.  804  Verum  enimvero  nos,  qui 
juxta  naturam  fieri  quidquid  Dei  fiat  voluntate  in- 
dubitanter  confitemur,sic  non  cessisse  ignem  aqus 
videmus  credibile  quemadmodum  igni  in  illis  tribus 
pueris  humana  non  cessit  natura  {Dan.  iii). 

CAPrr.  XVI. 
De  cruptione  oppidanorum  et  strage  hostium. 
Perlatis  autem  in  oppidum  beati  viri  pretiosis 
reliquiis,infesto  Saxones  agmine  subsecuti,  coepe- 
runt  oppidanos  lacessere,  eosque  summa  vi  muni- 
tione  detrudere.  At  illi,facta  eruptione,sancti  Wig- 
berchti  sufTragantibusmeritisprosperrime  coogressi 
sunt ;  ac  superiores  inventi,  plerosque  adversario- 
rum  armisfuderuntprofligaveruntque,muItos  plagis 
tardantes  debilitarunt,  omnes  postremosalutemsi- 
bi  coegerunt  fugae  praesidio  quajrere. 

Capit.  XVII. 
Qiu)d  coslestis  visionis  majestate  Saxones(d)  perierritif 
fugiendo  vitas  consuluerint. 

Qua  repulsa  Saxones  irritatiores  facti,et  ignomi- 

succederct  Bonifacio. 

(6)  Nultius  ambitionis.  Id  est  modico,  cujusmooi 
fuisse  sepufcrum  Ottonisimp.tradit  Tacitus.  Pr«- 
clare  Phnius  lib.  ix,  epist.  19  :  «  Impensa  moni- 
monti  supervacua  est.  Memoria  nostri  durabit,  si 
vita  meruimus.  » 

(c)Bwn^ttrc/i.Oppidum  in  finibus  Hassonum  et  Sa- 
xonum,ultra  fluvium  AdranamjContra  FriteslariiuD, 
in  edito  montisjugo,  ut  monuit  Browerus  in  scbo- 
liis  ad  poemata  Rabani. 

{djEjcterriti,  Non  accedo  opinioniBroweri,quim- 


689 


DE  VITA  S.  WIQBERTL 


690 


niam  suam  fuge  repetito  certamine  cupientes,  ac  A 
victor  prius  victores  ad  unum  delere,  ipsa  nocte  cui 
tam  credulis  negotii  dies  elucere  8perabatur,incre- 
dibili  repente  perculsi  formidine,  fusa  coelitus  cla- 
rissima  luce  ambiri  conspicantur  ecclesiam  cujus 
memoria  jam  supra  facta  est,  et  pcr  illius  culmen 
S05  insignem  quemdam  lineamentis  quidem  hu- 
mani  corporis  circumsriptum,at  valentiam  digni- 
tatemque  mortalium  longe  prsestantem,albis  etiam 
vestibus  amictum,  hac  et  illac  deambulare*  Divino 
itaque  nutu,  et  hujus  visionis  exterriti  majestate, 
relictis  impedimentis  et  omnibus  aliis  necessariis, 
vit»  tantum  consulere  festinantes,  ad  fugam  se 
denuo  contulere. 

CAPrr.  XVIIL 
De  divisione  prsedx,  g 

Mane  igitur  oppidum  egressi  qui  clausi  hostium 
impetum  morabantur  objectu  murorum,  ut  eos 
abiisse,  imo  velut  nndos  cunctis  vulgo  dimissis 
effagisse  compererunt,  divins  munificentis  gratu- 
laates,  adversariorum  spolia  viritim  partiti  sunt, 
iDopinumque  gaudium  revexerunt. 

CAPrr.  XIX. 
De  kamine  paralysi  perenni  mulctato. 

Neque  ita  multo  post,  cum  iidem  Saxones  rever- 
tissentjinstauraturi  male  toties  experta  certamina, 
unus  eorum  capit  ignem,  fomenta  subjicit,  eccle- 
siam  conflagrare  jam  dictam  moIitur.Sed  casso  in- 
fectoque  nisu,  divina  virtute  per  intercessionem 
sancti  Wigberchti  repulsus,  conatibus  vere  sacrile- 
gis  digna  retulit  pra;mia,  paralysi  scilicet  perenni  C 
mulctatus. 

800  Gapit.  XX. 
De  raptore  sensu  et  visu  privato, 

Eamdem  etiam  domum  quidam  ex  illis  exspoliare 
conatu8,defracta  janua  irrupit,crucisque  argenteam 
laminam  affabre  inauratam  rapuit  profanisque  ma- 
nibus  nequaquam  efferre  cunctatus  est.  At  confes- 
tim  divina  ultio  insecuta  ita  hunc  reddidit  impo- 
iem  sui  ut  brutum  magis  animal  quam  hominem 
duceres.  Sic  cum  lamina  circa  ecclcsiam  rcpertus 
oberrans,  quod  sciens   male  sublegerat,  juste  ne- 

storiam  istam  putat  distingui  debere  ab  ea  quae  ex- 
stat  apud  Hoginonem.Ego  namque  censeo  hic  agi  de 
ecclesia  monasterii  Friteslariensis,  quam  Saxones 
adhibito  igne  consumere  tentarunt  :  quod  patet  ex  D 
cap.  23,  itemque  ex  aliis  ejusdem  Vito;  locis.  Rem 
gestam  narrat  Regino  his  verbis  :  «  Anno  Dominicae 
mcamationis  874,  rex  dum  illis  partibus  (id  est  in 
Italia)  pro  hujusmodi  negotio  moram  faceret,Saxo- 
nes  occasione  accepta,  postpositis  sacramentis,  in 
finibus  Francorum  impetum  fecerunt,  et  usque  ad 
castrum  quod  nominatur  Buriabur^venerunt:  quo- 
rum  adventum  incols  loci  persentientes,injamdi- 
ctam  munitionem  se  rece{)erunt.  Igitur  cum  prffifata 
gens  ssviens  cocpissct  forinsecus  villarum  edificia 
concreroare,  venerunt  ad  quamdam  basilicam  in 
loGo  qui  dicitur  Friedislar,  quam  sanctae  memorias 
Benifacius  martyr  consecravit,  atque  per  propheti- 
cum  spiritum  prsedixit  quod  nun^uaai  iuceudio  cre- 
maretur.  Gosperunt  autem  prsfati  Saxones  omni  in- 


sciens  reddidit.  Sanctorum  quoque  reiiqui®,  quas 
iidem  asportaverant,  in  villa  Gesmari,  qua9  non 
longe  abest,  repertffi  sunt  integrse. 

Capit.  XXI. 
De  ineffectiva  potentia  ignis. 
Nec  illud  transierim,  quod  saepedicti  Saxones  ad- 
hibito  igni  et  multiplici  fomite,  amica  sane  igni 
materia  frequenter  inculcatam  domum  illius  eccle- 
siffi  comburere  conati  sunt;  sed  interventu  beati 
Wigberchti  delusa  est  illorum  insania.  Siquidem 
tantum  abfuit  efFectus  ab  eorum  molitione  ut  prae- 
ter  in  subjecta  fomenta  nil  ignis  ille  valuerit  quem 
furens  manus  adhibuerat  barbarorum.  Videres  li- 
gnorum  simplicem  materiam,nec  prorsus  alumine 
oblitam,  velut  amoliri  a  se  ignis  potentiam,  et  cui 
prius  esset  obnoxia  Dei  voluntate  vim  resistendi 
inditam  sibi  ostentare  mirantibus. 

»01  Capit.  XXII. 

Quod  ecclesia  ipsa  nullis  squaloribus  maculari 

valuerit, 

Saxonum  post  discessum  pars  haud  exigua  Haa- 

sonum  (Hassones  quippe   dicuntur  qui   incolunt 

ipsum  pagum)mundatum  ecclesiam  convenere,8or- 

dere  illam  quam  gravissime  ferentes,propterea  quod 

Saxones  equorum  in  ea  praesepia  fecerant,nihilque 

religioni  detulerant.  Verum  introgressi  nihil  penitus 

quod  esset  verendum  inveniunt.  Ita  sordium  squa- 

lorum  divina  virtus  deterserat.  NuUa  usquam  vesti- 

gia  immunditis  totius  resederant. 

Capit.  XXIH. 

Uffic  obtigerunt  circa  ecclesiam  ante  quam  mo- 
numentum  illius  diu  mansisse  monstravimus.  Cas- 
terum  postquam  in  oppidum  ossa  illius  transposita 
sunt,  ut  ungueutum  pretiosissimum,  quando  est 
agitatum,  gratissimos  iate  spargit  odores,  ita  viri 
hujus  motae  reliqui®  ubertim  miraculorum  spira- 
vere  fragrantiam.  Aperuit  nimirum  verus  arbiteret 
intimus^  labefacta  jam  humana  conditione  mem- 
brorum  compage,  cui  quondam  hsc  regens  beati 
Wigberchtii  paruerit  spiritus^  dignatus  eum  frc- 
quenter  intra  biduum  triduumve  collatione  novem 
signorum. 

tentionc  certare  adversus  eamdem  basilicam  quem- 
admodum  eam  per  quodlibet  ingenium  igne  cre- 
mare  potuissent.  Et  dum  hsc  a^erent,  apparuere 
quibusdam  Christiunls  qui  erant  m  castello,  simul 
auibusdam  paganis  qui  in  eodem  erant  exercitu, 
duo  juvenes  in  albis  vestimentis,  qui  ipsam  basili- 
cam  ab  igne  protegobant ;  et  propterea  non  potue- 
runt  neque  interius  neque  extenus  ignem  accen- 
dere.  Interea  nutu  divino  majestatis  pavore  perter- 
riti,  in  fugam  conversi  sunt,  nemine  persequente. 
Inventus  est  autem  postea  unus  ex  eisdem  Saxo- 
nibus  mortuus  juxta  ipsam  basilicam,  flexis  geni- 
bus,  acclivis  supra  pedes,  habens  ignem  et  ligna 
in  manibus  et  velut  ore  flaret  ipsam  basilicam 
cremare.  »  Eamdem  historiam  narrant  auctor 
Vita;  Caroli  Magni,  auctor  Annalium  Fuldensiunn, 
Eginhardus  in  Annalibus.  Marianus  Scotus,  alii. 
Ejus  vero  paucis  memiitit  Lambertus  Schafnabur- 
gensis. 


691 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


692 


«0§  Capit.  XXIV.  A 

Quod  ex  c(Blesti  admonitiane  corpus  ejus  ad  monaste- 
rium  Herotfesfeli  sit  perductum. 

At  interjectis  aliquot  annis  (a)  Albuino  praesuli 
Fritislarensis  ejusdem  oppidi  per  quietem  aliquis 
obversatus,  qui  se  divinitus  missum  diceretad  mo- 
nasterium  cui  est  vocabuium  (b)  Herolfesfeld ,  quo  et 
ossabeati  viri  transferri  prsecepit.Id  memoratus  epi- 
scopus  Lullo  Moguniiacensis  Ecclesiae  pontifici  reve- 
lavit;  isque  rem  ad  magnumCaroIum  detulit^ac  ejus 
assensum  protinus  impetravit.  Ita,  Lullo  jubente, 
BuiTraganeus  ejusAlbuinus  tribus  monachis  praefati 
coenobii,  Ernusto  sciiicet,  Baturicho,  et  Wolffo,  no- 
ctu  sacros  beati  Wigberchti  cineres  tradidit  clam 
perferendos  ad  monasterium.  Siquidem  id  facere 
interdiu  veritus  est,  ne  tanti  viri  populus  amore  de-  « 
vinctus  fratres  memoratos  caeca  seditione  convexa- 
ret,  vel  quibuslibet  injuriis  incesseret,  viribusque 
superior  sibi  tam  insignis  thesuuri  privilegium  vin- 
dicaret.Non  quo  venerabilis  praesul  sancto  Wigber- 
chto  diffideret,  qui  profecto  suas  ferentes  reliquias 
tueri  poterat  intercessione ;  sed  quod  perquam  scite 
perpenderit,quanquam  manifesteDeus  faveret,  con- 
siderationem  humani  consiIii,utpotejusti,  nuilate- 
nusposthabendam.PIenum  est  quippe  Christianae 
devotionis,quandiu  habet  homo  quod  faciat,non  ten- 
tare  Dominum  Deum  suum.  Quod  si  cui  haec  exau- 
ctorari  posse  videatur  assertio,illud  ei  obverteremus 
exponendum,  cum  Israeliticum  populum  Pharao 
SIMIdimisisset,  non  duxerit  eum  Dominus  per  viam 
terraePhilisthii;  videlicetne  forte  poeniteret  popu- 
lum,si  videret  adversum  se  bella  consurgere.  Quem  C 
plane  locum  aliter  transire  sano  nequaquam  poterit 
intellectu,  nisi  in  nostram  concedens,  imo  majo- 
rum  sententiam,  ibi  ostendi  fateatur  fieri  debere 
omnia  quae  consilio  recto  fidei  possunt  ad  evitanda 
quce  adversa  sunt,  etiam  cum  Deus  apertissime  ad- 
jutor  est.  (Ex  August.  q.  41  in  Exod,) 

Capit.  XXV. 
De  arca  sepulcro  ejus  imposita. 

Er^o  praefati  fratres  munus  amplissimum  sibi  ab 
episcopo  traditum  monastcrio  Herolfesfeldt  celercs 
(c)  invexerunt,  et  a  reliquis  Dei  servis  illic  excep- 
ptum,  magnifice  primo  loco  est  in  ecclesia  condi- 
tum.Atque  Lullus,  annuente  Magno  Carolo,  monu- 
mentum  illius,  quo  more  per  Gallias  Germaniam- 
que  csterorum  sanctorum  visuntur,  auro  et  argento  D 

(a)  Albuino  prxsuii,  Qui  et  Witta  vocatur  alio  no- 
mineyetWittana  in  cpistola  Zachariae  papae  ad  ipsum 
data,  in  qua  vocatur  episcopus  EcclesUB  Barbaranx, 
Hanc  vocem  explicat  Serarius  de  Buriburgo,  cujus 
episcopum  fuisse  ait  Albuinum  :  neque  repugno.Ob 
hpc  ergo  erat  episcopus  oppidi  Pritislariensis  quod 
Fritislarium  essct  in  dioecesi  Buriburgensi  ac  velut 
suburbium  oppidi  Furiburgensis.  Sic  archiepisco- 
pus  Narhonensis  dicebatur  olim  archiepiscopus  f\e- 
(/^^«»,quod  Redensis  pagus  situs  esset  in  dioecesi 
Nurboncnsi.  Sic  Ausonensis  episcopus  vocabatur 
episcopus  ManresensiSj  quod  Minorissa  seu  Manresa 
sita  esset  in  dioecesi  Ausonensi.  Sic  Helenensis  vo- 
cabatur  Rossilionensis,  quod  Rossilionis  sive  Rusci- 


necnon  reliquis  congruentibus  metallis  exomandum 
curavit,  et  id  opus  ad  Idus  Augusti  complevit;  ubi 
postea,  divina  exuberante  gratia,  magna  et  admira- 
bilia  signa  claruere.Ex  quibus,cum  sint  pene  innu- 
merabilia,  hic  pauca  quaedam  subjungam,  quorum 
consideratione  metiatur  caetera  quisquis  volet. 

810  Capit.  XXVI. 
De  curatione  Huntheri, 
Quidam  aegrotus  eo  usque  ut  in  carruca  in  morem 
lecticae  instructa  perduceretur  ad  memoratum  ccb- 
nobium,  ibi  meritis  beati  Confessoris  opitulantibus; 
non  utcunque  revaluit,  sed  incolumitatem  certissi- 
mam  est  adeptus;  atque  monastico  hic  habitu  eum- 
pto,obeundis  coenobii  muneribus  nequaquam  se 
imparem  gavisus  est.  Huic  nomen  Huntheri  fuit. 

Gapit.  XXVII. 
De  Burgwarto  paralytico, 
Alius  quoque  vocabulo  Burckwart,viribus  prope- 
modum  totius  corporis  destitutu3,ante  liminasancti  . 
Wigberchti   non  parvo  tcmpore  jacuit,  et  tandem, 
succurrentibus  ejus  efficacissimis  precibus,  piena 
sospitate  donatus  est.  Namque  diu  oblito  gradiendl 
officio  recepto,  etiam  Romam  oratum  perrexit. 

Capit.  XXVIII. 
De  Sigeberto  dasmoniaco. 
Sed  ne  gratiam  quidem  fugandorum  nequam  spi- 
rituum  huic  suo  probatissimo  famuIoDominusSll 
denegavit.  Haec  enim  recenti  memoria  quidam  cor- 
reptus  acerbissimo  daemone,  Sigebraht  vocabulo, 
ferrcis  manicis  vinctus,  miserabiliter  attractus  est, 
et,  interventu  sancti  Wigberchti,  inimici  violentia 
liberatus. 

Capit.  XXIX. 
De  Bertgero  dasmoniaco, 
Sic  alter,  Beratgar  dictus,  et  maligno  spiritu  in 
belluinam  mutatus  ex  homine  rabiem,  apud  sancti 
hujus  memoriam  eadem  horribill  passione  curatus 
est. 

CAPrr.  XXX. 
De  trimoda  sanatione  Ramnulphi. 

Aliquis  praetrrea  oriundo  Aquitanus,  cui  nomen 
erat  Ramnulpho,  ab  ineuntc  mutus  aetate,  surdus- 
que,  et  pene  ad  faciem  pecoris  in  alvum  pronus, 
huc  perductu!5,maximo  rarissimoque  miraculo  affa- 
tum  repente  obstructarumquc  aurium  sortitus  ape^ 
tionem,etiam  secundum  praerogativam  hominis,ad 

nonis  oppidum  ea  in  dioecesi  situm  esset,  et  quia 
comitatus  Ruscinonensis  constituit  maximam  par- 
tem  dioeceseos  Helenensis.  Et  sic  de  caeteris. 

{b)  Herolfesteldt,  Quod  postea  vocari  cojpit  Her- 
veldia.  Lambertus  Schamaburgensis  ad  annum 
844  :  «  Ludovicus  venit  ad  Herolfesfelt  ji  Kal.  No- 
vembris;  et  privilegia  monachis  dedit,  suoque  si- 
gillo  munivit.Monacbi  quoque  ejusdem  HerveJden- 
sis  monasterii  reconciliati  suntcumOtgarioarchie- 
piscopo. 

(c)  invexerunt,  Tempus  illius  translationis  non  esl 
adnotatum  a  Lupo.  Browerus  tamen  eam  contigisse 
putat  haud  multo  psstSaxonum  incursiones,  id  est 
circa  annum  780. 


693 


HOMlLliE  DUiE. 


601 


iDtneDdum  coelum  erectus  est.Ita  triplici  enim  hac  A  trinsecus  addidi,  et  quse  vestra  solertia  Jussitinse- 


debilitate  conflictatus,totidem  se  humani  usus  com- 
pendia  subito  meruisse  miratus  est. 

819  GONGLUSIO   OPERIS. 

Haec  inchoata,  ut  voluistis,  quam  absoluta  ora« 
tione  direxi ;  qua  neque  comilidntitium  aliquid  ex- 


renda  servato  tramite  veritatis  expressi.Qufle  beatus 
confessor  Ghristi  Wigberchtus  utinam  pio  prose- 
quatur  favore :  ac  vobis,  qui  ministratis  materiam, 
una  mecum,  qui  hanc  in  aliquam  redegi  formam/ 
intercessionis  vicem  compensare  dignetur. 


B.  SERVATI  LUPI 

FERRARIENSIS  ABBATIS 

HOXILII  DUJ  IN  SOLEHNITATE  S.  WIGBERTI 


818  HOMILIA  PRIMA  (a).  g 

Gaudete  et  exsultatein  Domino,dilectissimi  fratres, 
qui  devotis  mentibus  ad  solemnia  sancti  Wigberti 
convenistis;etDominumJesumGhristummultimodis 
devotissime  coUaudate,  qui  nunquam  derelinquit 
sperantes  inse^sed  misericorditer  nobis  in  hoc  mi- 
serrimo  mundi  ergastulo  constitutis  patromos  pro 
nobis  laudabilesadintercedendum  procuravit ;  qua- 
tenus  per  hos  Christians  religionis  imbuti,  fercu- 
lisve  satiati  coDlestibuSySpem  ccslestium  prsmiorum 
jam  habere  possimus,si  illuc  corde  et  opere  sequa- 
mur.  Ipsequoque  Dominus  noster  Jesus  Ghristus, 
omniumque  creator  sanctus^omnessanctos  condidit; 
et  nullus  unquam  per  sefit  sanctus  absque  Dei  larga 
providentia.  Ideo  quippe,  sicut  in  sacris  legimus 
Scripturis  (Luc.  ii),  ab  Abel  protomartyre  usque 
nunc  glorificat  sanctos  etelectos  suos  salutiferis  in  C 
hoc  mundo  miraculis,qui  mundialibus  non  fuerunt 
comprehensi  illecebris  ;sed  omni  quidem  conamine 
mentis  et  S1L4'corporis  recte  cogitando,  atque  ab 
omni  iniquitate  se  eontinendo,  diabolicis  efficacis- 
sime  resistebant  suggestionibus.  Quapropter  divina 
exuberante  gratia  consortes  et  hseredes  sunt  ange- 
licis  in  coelo  sedibus,  ubi  nil  ulterius  desidcrare 
queant,sed  Domini  JesuGhristi  insatiabilitervisionc 
ac  consortio  supernorum  civium  perfruantur.  Et 
ideo,  fratres  charissimi,  assumamus  nobis  divino 
sulTragio  armaetexemplaillorum,qui  pcr  imagina- 
bilem  Dei  adjuvamine  fldem  viccrunt  regna  trans- 
itoria,  operati  suatjustitiam,adeptisuntpromissio- 
Des ;  et,  sicut  namque  Dominus  Jesus  Ghristus  ve- 
ridica  in  Evangelio  voce  praedixit :  Stc  luceat  lux  j) 
vcitra  corum  hominibus,  ut  videant  opera  vestra  bona 
et  giorificent  Patrem  vestrum  qui  in  ccelis  est  (Matth. 
v).Paulus  sane  egregius  praedicator  praemonuit  ita 

{a)  Homilias  istas  debemus  Joanni  Bus{eo,presby- 
tero  e  societate  Jesu,  qui  eas  anno  ^604  Moguntiae 
edidit  inlibro  Paralipomenon.  Lupi  autem  essenon 
aliunde  constat  quam  ex  conjectura  ejusdem  Busaei, 
qui  ea  decausaeasLupo  adjudicavitquod  incodice 
Dominicanorum  Moguntinensium  Vitae  sancti  Wig- 
beptiadjunctffiessent.Nos,tametsi  nihil  certi  statuere 
poieramus,  eas  tamen  hic  desidcrari  noluiinus,  ut 
neque  hymnosduos  infestivitatecjubdcmtiancti.En 


dicens  :  Non  habemus  hic  manentem  in  caenoso 
mundo  civitatem,  sed  futuram  bonis  operibus  inqui^ 
rimus  {Hebr,  xiii).  Quamobrem  namque  oportet  vo- 
bis,qui  sincerissimamapostolorum  fidem  tenetis,ut 
in  omnibus  sagaciatqueinfatigabili  mente,quantum 
quiveritis,  illos  imitari  studeatis.Quse,sieutIegimu8 
in  sacris  paginulis,  tanto  accensi  fuerunt  apostoli 
amore  Ghristi  ut  nec  ullo  modo  tormentis,vel  minis 
regum,necnon  etiam  persecutionibus  infidelium  ab 
illo  possent  evelli,  sed  firma  fide  et  opere  vel  indis- 
solubili  charitatc  unaninliter  perseverarent,  donec 
divina  ab  hoc  mundo  vocatione  ccelestia  scandere 
meruerunt.  Quid  enim  dicimus  de  virginibus  ?quia 
humanis  non  suflicilingeniis  de  illis  aliquid  profra- 
gllitatecarniscondignum  scriberevel  imitari,quibus 
fuitunafides,  immutabilis  amor,  charitasuna;  drat- 
que  815  illis  virginitas  carnis,  corpus  intaotum  ; 
virginitas  animae^fidesincorrupta.Et  ideo  vero,quia 
fueruut  piis  in  Ghristo  Domino  studiis  adomates, 
virtutum  palmas  coronasque  dignis  acceperunt  in 
coelo  praemiis.Demartyribus  quoque  quiddicendum 
e8t?qui  panniculisdespectisquevestibus  corporaad 
tormcnta  tradiderunt  terrestria,  quatenus  Deum 
dominatoremomniumhabere  et  cum  illo  eternaliter 
regnare  mererentur,  respuerunt  florigeros  htyus 
mundiflores  cum  faliacibuscuris  quashomines  com- 
mentis  suis  ludificant,  totisque  viribus  Duminum 
Ghristum  dilexerunt,  et  propter  hoc  in  coelestibus 
thalamis  regnant.  De  confessoribus,  ex  quorum 
collegio  iste  Dei  famulus  est,  vei  etiam  omnibus 
sanctis  legimusindivinishistoriis  omnes  cumdiver- 
sis  ab  hujus  mundi  calJe  tribulationibus  ccelestia 
scandere  ;de  quorum  scilicct  omnium  sanctissima 
vitaaliquidnobisimitandumest,inquantumhumana 
suppetit  fragilitas ;  quia  ad  imaginem  Dei  facti  su- 

ipsius  Busjei  verba  :  «Quoniam  ante  biennium  cum 
llincmari  epistolis  edita  est  Vita  sancti  Wigberti, 
qnondam  sancti  Boniracii,archiepiscopi  Moguntini, 
gocii,  auctore  Lupo  Servato  nunc  placuit  nymnos 
duos  ac  ilem  homilias  duas  in  ojusdem  laudemab 
codem  auctore,ut  apparet,  conscriptas  addere,quas 
iii  vetustissimo  ms.  codiceDoniinicanorum  Patrum 
in  hac  urbe  MogunlinadcgentiumVitae  sancti  Wig- 
berti  adjunctas  invcnimus.  » 


696 


B.  S.  LUPI  ABBATIS  PERRARIENSIS. 


696 


mu8,  sicut  et  illi.Et:  ideo  siquidem  altithrono  Deo  A. 
nostras  impoUutas  imagiues  reddere  debemus,8icut^ 
alibi  dicit :  Imago  GflBsaris  reddatur  Gssari,  imago 
D^i  reddatur  Deo  (Matth,  xxxii.  Marc,  xn,  Luc,  xx). 
S}  nos  in  comparatione  illorum  iutulentam  pro  san- 
ctitate  habemus  vitam,  tamen   quippe  in  despera- 
tipnera,  qusB  periculosa  est,  cadere  Domini  admi- 
niculo  non  debemus,  quia  universx  visB  Domini  mt- 
sericordia  et  veritas  {Psal.  xxrv)  suo  flne  distinctv 
Bunt.Etenim  omnipotentis  benigna  atque  inefTabih^s 
voiuntas  nil  discernit  nisi  illud  quod  justissime  con- 
venit.  Nemo  vero  de  supra  memoratis  sanctis  tam 
doctus  [^gr.sanotus]  fuit  qui  summa  non  iudignerit 
misericordia.  Non  enim  ita  ulli  divinorum  8f  6  ^ 
bonorumsufficiuntaugmentautnonsemperamplius 
supersit  quod  mens  armata  divinis  sufTragiis  et  in-  «% 
tejiigendum  desideret  et  gerendum.  Quamobrem 
nemode  magnitudineiniquitatum  suarumdrsperet, 
sicut  alibidicit:  Noh  mortem  peccatoris^sed  utcon- 
vertalur,  et  vivat  {Ex€ch,  xxxiii).  Sed  tamen  vide- 
lioetaccele.randa  est  medicinaconversionisad  Deum, 
ne  tempus  correctionis  atque  emendationis  pereat 
ta^ditate  atque  negligentia,  quia  nemini  nostrum 
ultima  dies  nota  est.Ideoque  veridicis  Pauli  senten- 
tiia  aures  cordis  accommodemus,  ubi  dicit :  /ibji" 
eiqmus  ergo  opera  tenebrarum,   et  induamur  arma 
lucis*  Sifiul  in  die  honeste  ambulemus  {Rm.  xui). 
NuUa  enim  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  opera  mise- 
ricordia  vacant,  quando  homini  et  indulgentia  con- 
sulit  et  castigatione  ;et  misericorditer  providet  tem- 
pQr^lQm  austerltatem»  ne  aeternam  juste  inferatul- 
tionem*  Et  ideo  neipo  in  hujus  vitee  it*nere  torpeat,  G 
ne.  in  patria  amcenissimum  perdat  locum.  Idcirco 
qqi  Deum  qumrit  bona  voluntate,  in  quo  est  sum- 
mum  bonorum  omnium  cuncta  intra  se  bona  per- 
feotaque  continen9»nihil  aliud  quserit  nisi  sempiter- 
num  in  cffilo  gaudium.  Quseramus  ergo  Dominum, 
siout  bQatus  iste  Dei  famulus  fecit,  et  propter  hoc 
coram:Dep  et  bQminibusoQronatur.Quasramusillum 
afmis  cum  quifous  eum  invenire  possimus,  Deum 
dilig^OdOi  proximumque    amando,   eleemosynam 
digiido»6Ccle9ian'  assiduisorationibus  frequentando, 
srmisque  semper  diabolicis  Domino  donante  resi- 
st^do,  quia  etiam  per  varios  casus  mortalis  vita, 
quasi  mui^di  orbita,  concurrit.  Nemo  in  hac  vita 
gqiudia  habet  coelestia,  Sed  ab  initio  mundi  vsque 
StY.buo   muiti  deviaverunt    per    ignorantiam,  q 
quiainter  multa  turbulenta  et  faliaciaDeum  nosse 
.  et  amare  diffl^ile  est.  Propter  hoc  faciamus  sicut 
propheta  dioit :  Quxrite  Dominum  dum  invcniri  po- 
testt  invocate  cum  dum  prope  est,  Derelinquat  impius 
viam  suam^  et  vir  iniquus  cogitationes  suas,  et  rever- 
tatur  ad  Dominumy  et  miserebitur  ejus   {Isa.  lv). 
QuaBrite  igitur  bonum  sine  fine,  et  persistite  in  re- 
perto;quia  veram  etiam  beatitudinemin  summo  Deo 
sifam  esse  necesse  est,  quod  contradici  nullo  modo 
potest.  Neque  enim  fas  est  homini  cunctas  divinaB 
opcrationis  machinas  vel  ingenio  comprebcndere 
vel  explicarcsermone.Veniettempus  quando  eaquo} 


nunc  specie  gerimus  rerum  veritate  capiamus.H»c 
vero  strictim  breviterque  attigimus.  GaBterum  quid 
felicius,  quidve  saiubrius,  quam  servire  Deo,  qui 
mundum  tantis  gubernaculis  regit,  et  omnes  homi' 
nes  vult  salvos  fieri  et  ad  agnitionem  veritatis  venire 
(/  Tim,  ii) :  quatenus  sane,  cum  generalis  advene- 
rit  dies,  omnes  laeti  pro  bonis  operibus,  et  Dei  suF- 
fragio  protecti,  aBternam  beatitudinem  unacum 
sanctis  suis  accipere  mereamur. 

HOMILIA  II. 

Restat  igitur  adhuc  aliquid  de  sancto  Wigberio 
brevi  sermone  narrare  ;qui  tantis  in  hoc  mundobe- 
neficiis  omnibusque  ChristicoHs  claruit,  ut  merito 
totus  Ghristianus  populus  summa  veneratione  de 
solemnitate  illius  gaudeat ;  maxime  namque  nos. 
quiin  suum  apud  Deum  patrocinium  hicet  in  futuro 
confldimus.  Credimus  Slft  siquidemilium  inprae- 
sentia  Domini  nostri  JesuChristiomniaposseimpe* 
traredequibus  illum  piis  devotisque  poscit  precibus, 
dum  tanta  in  praesentia  populi  miracula  sicut  ssspe 
audistis,  pro  ejus  laude  nobilitavit*  Videtis  ergo, 
fratres  charissimi,  quanta  humano  generigloriaest 
Deum  devota  mente  sequi,qui  nunquam  in  tribuia* 
tionibus  derelinquit  sperantes  in  se,  sed  omneasei- 
licet  qui  proamore  illius  florentem  despiciuntmun- 
dum  sternis  in  coelo  gaudiis  honoriilce  sublimat, 
sicut  ipsa  Veritas  testatur  dicens :  Qui  autem  diiigit 
me,  diligetur  a  Patre  meOy  et  ego  diUgam  eum,  et 
manifeUabo  ei  me  ipsum  (Joan,  xiv).  Paulus  quoque 
apostolus  de  diligentibus  Deum  dixit :  Quod  oculvs 
non  vidit^  nec  auris  audivit,nec  iu  eor  hominis  aicen' 
dit^  quae  prxparavit  Deus  diligentibus  se  (I  Cor,  u). 
Erat  quippe  vir  iste  sanctus  Wigbertu8,sicut  sacn 
fama  narrat,  omni  dignitate  prasclarus,  corde  pro 
Dei  amore  l^tus,  moribus  semper  compositus,  in 
omni  opere  Dei  strenuus.  Ejus  vero  ^ecreta  conve^ 
satio  in  vigiliis  et  orationibus,vel  etiam  in  jejuniis, 
in  sanctitaJte  vitaQ,  et  signorum  ostensione  intelllgi 
datur.Charitatem  siquidem  assiduus  labor  ostendii 
quem  quotidie  pro  Ghristi  nomine  austinuit.Sdmper 
enim  omnesdies  vitdQSua;  indivinoproiicieQSOpere 
fuit  omnipotenti  amahilis  pro  eximiis  operibus,  et 
omni  populo  placabilis.Ab  infantia  enim  cuncta  qoe 
habere  potuit  ad  pietatis  opus  largiflnis  manibus 
tribuit,  ut  Ghristum,  pro  nobis  factum  egeoum, 
egens  ipse  sequeretur.  Quis  enim  tam  loquax  in 
lingua  ut  singillatim  omnia  mirabilia,vel  beue(icia 
quffi  per  illum  Deus  operatur  asaiduis  explieareva- 
leat  819  vcrbis  ?  Non  enim  de  crastino  cogitans:, 
sed  semper  secundum  Evangelium  de  Deiconfidens 
clementia,  omnes  ad  se  venientes  aeternis  pascebat 
ferculis.Nullum  scilicet  in  sua  despiciebat  augustia; 
sed  semper  divino  mcestos  reficiebat  solamine,fra- 
terno  suffultus  amore ;  cunctisque  propter  Denm 
prodesse  satagebat.  Mente  videlicet  et  corpore  ad 
sublimia  erectus,hospes  ctinops  mundo fuit.Quam- 
vis  namque  terrenis  nutritus  esset  usibus,totis  ta- 
men  semper  viribus  ccelestia  traotabat.Quamobrem 


k 


697 


HYMNI  DUO  DE  S.  WIQBERTO. 


698 


scilicet  cum  Domino  flequissimonecnon  etcum  om- 

nibus  in  coelo  habitatoribus  seternaliter  coronatur; 

ubi  nnnquam  potest  gaudiis  fraudari  cui  Ghristus 

est  gaudium.  Idcirco  nos  quippe,  quantum  divina 

sufTragante  gratia  poterimuSi  illum  totis  viribus 

tantum  imitari  studeamus  ut,si  talic^  in  coelestibus 

praemia  acquirere  non  poterimus,  saltem  aliquo  in 

cobIo  refrigerio  non  privemur.  Habemus  ergo  arma 

justitiffiy  sicut  iste  Dei  famulus  tenuit,  Deum  dili- 

gendo,  proximumque  sine  simulatione  amando,  ca- 

ritatem  et  pacem  cum  omnibus  habendo  (quia  Chri- 

stianae  perfectionis  est  pacificum  esse  cum  suis  ini- 

micis,spe  correctionis,  non  consensu  malignitatis), 

humilitatem  etpatientiam  cordeetopereostendendo; 

quia  malignus  spiritus  et  suporbus  hominemprimum 

superbientem  deduxit  ad  mortem,  Ghristus  quoque 

humilis  hominem  obedientem  reduxit  ad  vitam.  Si- 

mnsnamquepietatisetChristianse  religionis  amato- 

res,  misericordes,ad  opusbonumunanimes,  concor- 

diam,  quaeestcustosvirtutum,  firmitercustodientes, 

sicut  alibi  dicit.Gavete  ergo  viri  ne  sit  in  vestris  menti- 

btt8sententia890dis6ors :  quodsapimusconjungat 

Qnusamor;quod  vivimus  et  intelligimus  uno  eodem- 

que  constet  studio.  Nil  firmum  est  dissociabile,  et 

nil  est  in  hominibus  Deo  placitum  sine  pace,  nec 

munusamplissimum  ad  aram.Similiteretenimecon- 

trario  divinis  armati  suffragiis^fugiamus  arma  dia- 

bol]ca,id  est,superbiam.Omnia  enim  vitia  in  malis 

operibus  tantum  valent.  Sola  superbia  in  perfectis 

reotisque  factis  cavenda  estrquia  sine  dubio  frangit 

DeuB  omnem  superbum,  et  semper  superbis  resis- 

tit.  Postea  quoque  toto  nisu  vel  affectu  cavenda  est 

ebrietas :  quae  est  radix  omnium  mortalium  ad  pec- 

candum.  Iram  videlicet  fugiamus,  qus  saepissime 

stomacbando  in  proprium  caditlethum.Luxuriam 

et  (a)  avaritiam,Deo  donante,anobi8quasi  venenum 

expellamus.Luxuria  vero  malesuada  mellisque  sa- 

pore  damnat  in  pcenas  incorrigibiies.Nilnamquein 

moderno  tempore  omne  henus  humanum  tam  mise- 

rabiliter  devastat  quam  avaritia.Odium  ergo  et  in- 

vidiam  a  nostris  cordibus  respuamusiqoia  omnino 

non  concedet  Ghristianoutimaginem  Deiinodioha- 

beat.  Sed  tameninmalisodimus  prorsus  malitiam, 

et  diligimuscreaturam.  Discordiam  quoque  et  frau- 

demdivinismunificentiisa^juti  fugiamus.  Nilnam- 


A  potest  boni  esse  ubi  fraus  et  discordia  regnant.Pu- 
dct  autem  de  his  longiusdisputare.Omittamusma- 
las^Domino  adjuvante,sirenas,qu»  hominum  men- 
tes  assuefaciunt  morbo,  non  liberant.  Teneamus 
etiam  illas  virtutes  in  quibus  est  sola  sanitas  etaeter* 
na  felicitas.Ideoque,dilectissimi  fratres,scitote  quia 
in  maxima  egestate  sunt  divites  in  hoc  mundo, 
justitis  et  veritatis  opes  non  habentes.  891  Qui 
autem  altithrono  Domino  fideliter  serviunt,ea  bona 
inveniunt  quae  nullatenus  perire  possunt.  Parva  enim 
sunt  praesentis  saeculi  bona.Nunquam  veronisiper 
negligentiam  etincuriam  perdit  aeterna.Quamobrem 
detriumphaliGhristisignoslgnati  estis,  et  Domino 
opitulante  vultis  ancipitem  superare  vitam,  in  qua 
nihil  est  aliud  nisi  seductiones  et  infestationes,  di- 

n  ligente  sempermoribusetoperibusquodverus  ama- 
tor  Ghristus  jam  habet.  Fervent  enim  mundi  ama- 
tores  pro  damnis  proque  pestiferis  lucris.  Idcirco 
namque,quia  mundus  amaritudine  et  casu  totus  est 
plenus,  et  fluunt  gaudia  falsa  appropinquante  Deo 
bonis  et  operibus,  et  appropinquabit  vobis.  Quae- 
rite  illum,  non  ficte,  sed  veraciter,  et  invcnietis 
illum.  Nullus  obsecro  dubitet  in  fide,  nec  de  venise 
largitione  haesitet,  nec  de  piae  petitionis  efTectu  • 
quia  quanto  fiducialius  etbenigniusDeum  depreca- 
mur^tanto  citius  exaudiri  mereblmur.  Fides  enim 
omnibus  bonis  abundat,8icutinEvangelio  ipseSal- 
vator  ait  (Matth.yu).  Omnis  enim  qui  cum  fide  petit 
accipit,et  qui  quaerit  invenit,  et  pulsanti  aperietur. 
Et  iterum  :  Omni  habenti  dahitur,  et  abundabit,  Ei 
autem  qui  non  habet,  et  quod  habet  auferetur  ab  eo 

^  (Matth,  xiii).  Habemus  igitur  multa  in  divinis  pagi- 
nulis  exempla  patrum  nostrorum.  Habemus  etiam 
ante  oculos  exempla  certissima,  sicut  hujus  sancti 
viri,cujus  hodie  festivum  celebramus  diem:quipa- 
triam  cognationemqueet  amicos  saeculares  fervente 
fide  pro  amore  Dei  dereliquit,  terrena  contempsit 
cum  pompaticis  laudibus,  ut  ccelestia  conquireret. 
Despiciaraus  quoque,Domino  sufFragante,  mundum, 
et  amemus  9%%  cum  praeceptis  ejus  Greatorem  nos- 
trum;  quatenusperpraesentiabonaquse  agimus  ad 
gaudiae  ©ternaB  felicitatis  pervenire  valeamus,  prae- 
stante  Domino  nostro  Jesu  Ghristo,  qui  patria  vir- 
tute  trinus  et  unus  vivit  et  regnat  in  saecula  saecu- 
lorum.  Amen. 


(a)  /^varilta.Peouni8enimirum,ui  manifeatumest.  ^ 
Quanquam  et  nonnulli  vetusti  scriptoreB^dum  rhe-  -^ 
toricantur,  avAritiam  alio  quoque  tranaferunt,  ad 
gloriaiD  videlicet  et  ad  libidmem.Q.Gurtius  lib.ix: 
«  Rursoft  avaritia  gloriae  et  insatiabilis  cupido  famae 
nihii  invium,  nihtl  remotum  videri  sineoat.  »  Ba- 


chlarius  in  epistola  ad  Januarium  de  recipiendis 
la{>siB  :  «  Non  eaim  potestis  solam  in  pecunia  ava- 
ritiam  computare  :  quia  maximeavaritia  vel  in  li- 
bidineesse  8entitur,cui  nunquamflnis  imponitur.» 
Sic  Horatius  in  libro  de  Arte  poetica,  versu  329, 
dixerat :  Laudis  avarus* 


HYMNI' 


DE  SOLEHNITATB  SANCTI  wrGBERTI. 


I. 

Wigberti  dies  natalis 
Venit  modo  mirabilis, 


Lucem  jam  nos  illuminans^ 
Quos  servet  Ghristus  glomerans. 
Iste  confessor  Domini, 


699 


Frater  in  mente  humilis, 
Quem  GhriBtus  jam  prsdixerat, 
Ut  regnum  ejus  capiat. 

Hujus  oratu  credimus 
Ad  castra  cuncti  pergimus, 
Si  cultum  ejusagimus 
Qui  scdet  super  angelos, 

Qui  sedet  super  cherubin, 
Simulque  super  seraphim, 
Sideraque  agmina 
Regit  sua  potentia. 

Ipseque  nos  tartareo 
Eripiat  a  tormento, 
Zabuli  et  a  laqueo 
Defendat  suo  labro. 

8M  Sancte  Wigberte,  quaesumus, 
Ora  pro  nobis  omnibus, 
Ut  lavct  nos  crimintbus 
Rex  angelorum  Dominus. 

0  Pastor  alme,  pro  clern 
Interveni  jam  devoto. 
Digna  tua  oracula 
Tollunt  nostra  piacula. 

Salvator  noster,  relaxa 
Et  dele  nostra  crimina 
Per  confessoris  inclyta 
Sancti  Wigberti  merita. 

II. 
En  piis  splendent  rcvoluta  votis. 


RODULFUS  BITURICENSIS  EPISCOPUS. 

A 


700 


B 


Annuo  nobis  veneranda  cultu, 
Festa  Wigberti.  Populo  frcquenti 
Christe  faveto, 

Hic  velut  clara  nitilans  lucema, 
Indolis  prims  radios  micantes 
Sparsit  in  mundo,  gradiendo  caliis 
Ardua  dextri. 

Utique  nii  sacri  meriti  deesset, 
Subdidit  summa  piae  jussioni 
Colia,  quo  Christi  crncis  et  minister 
Pauper  adesset. 

Ipsa  quem  tantum  Deitaa  beavit, 
Quo  foret  seclo  sibi  commoranti 
Forma,  sic  aeque  via  lapsitanti 
Posteritati. 

894  Gujus  exemplum  glomeret  in  unum 
Turbam  haud  parvam  sibi  servienium 
Semper  ut  Christi  resonet  fideli 
Pectore  laudes. 

Quam  Deus  cunctis  redimet  aerumnis, 
Gum  potens  dextram  quatitur  coruscam. 
Ultimi  donans  requiem  laboris 
Visere  sese. 

Patris  hoc  proles,  Pater  hoc  et  ipse 
Praestet,  hoc  flatus  perutrique  sanctus; 
Unicum  nomen  Deitatis  omni 
Est  quibus  aevo. 


ANNO  DOMINI  DCCCLXTI. 


RODULFUS 


BITURICENSIS  EPISCOPUS 


NOTITIA  HISTOBICA  IN  RODULFUM 

(Ex  Gallia  Ghristiana,  tom.  III.) 


RoDULFUS  nobili  et  antiqua  stirpe  ortus  erat,  ni-  C 
mirum  Rodulfo  Cadurcorum  comite,  ct  Aiga,  paris 
cum  nobilitatis  tum  pietatisparentibus,(a)aquibus 
primumadclericatuminstituendustraditurBcrtran- 
no  viro  re1igioso,assignata  in  titulum  patrimonii  vil- 
la  quadam  extra  consorUum  frcUrum;  quemadmodum 
Emenanse,  Rodulti  sorori,  ad  sanctimonialium  habi- 
tum  tradendffi,  quamdam  cedunt  ecclesiam  nobiles 
parentes.Perclericatumpotesthicintelligimonacha- 
tus,  qui  non  raro  in  antiquis  scriptoribuspercleri- 
catumdesignatur;maxime  cumvideamus  Rodulfum 
abbatem  ante  episcopatumfuisse.Necobstattitulus 


(a)  Ex  Mabill.  saBC.  IV  Bened.  parte  ii,pag.  1 
leruntflliiRodulfiComitisetAiguae:  Rodulphi 


156.  Hi 
fuerunt filii RodulfiGomitiset Aiguae:  Rodulphuscle- 
ricus  (ipso  est  archiepi8Copusnoster),Godefndusco- 
mcs,Rotbertus,Landricus;  Emenana  filia  corum  fuit 
abbatissa  S.Generii,apud  Sarrasiarum.De  Johanne 


ei  datus,8eu  villaloco  tituli  clericatus  velut  assignata: 
nam  id  solebat  fieri  etiam  pro  monachis,uti  probat 
charta  Rotardi  cujusdam  in  tabularioBelliloci,apud 
Lemovices,  unde  erutum  instrumentumdevillapa- 
trimonii  loco  data  Rodulfo  :  nam  Rotardus  ibidem 
concedit  Rodulfo  abbati:Bellilocensi  (is  erat  noster 
Radulfus),  etmonasterio  Bellilocensi^  pro  clericatu 
cujusdam  consanguinei  subnomine  GttmW/i,utidem 
Gumbertus  hsec  teneat,  usgu^?  dum  abbas  et  monachi 
supradicti  loci,  aut  ecclesia  alium  ei  honorem  conce- 
daty  ut  secundum  clericatus  sui  officium  viverepossU. 
Eodem  itaque  modo,  quando  Rodulfus  nosterado- 

qui  fuerat  Abbas  Bellilocensis  altum  estsilentium. 
Infra  tamen  Johannis  hujus  fiet  mentio.  Roberti 
conjux  Retrudis  sepulta  est  in  monasterio  Bellilo- 
cenei.  De  iis  plurima  habes  in  historiae  Tutelensis 
appendice. 


i 


701 


NOTITIA  HISTORICA. 


702 


lescens  a  parentibus  traditus  est  ad  monachatum,  A 
simul  parentes  dederunt  villam  indominicatam  Bel- 
lomontis  in  pago  Lemovicino.ut  probat  monastcrii 
S.  Petri  Bellolocensis  charta  donationis  hujus  villae, 
quam  eidiibet  Mabilionius  88ec.  iv  Bened.  parte  II, 
page  157.  Oeinde  Rodulfus  fuit  abbas  incerti  ioci ; 
nam  probat  Mabillonius  ad  annum  840,ipsum  quan- 
do  adeptus  est  sedem  Bituricensem,  abbatem  qui- 
dem  fuisse,  sed  nondum  Floriacenscm,  aut  Veteri- 
nensem,  seu  Bellilocensem  :  quae  duo  monasteria 
Dondum  erant  condita. 

Rodulfus  praeesse  cocpit  metropoli  Bituricensi  an- 
no  circiter  840  aut  41,  et  sane  anno  840  adhuc  tan- 
tum  abbas  vocatur  in  venditione  villa»  Beliaci  facta 
aBosone  ejusoue  conjuge  Talasia  abbati  liodulfo 
(noster  est  Roaulfus)  ajino  primo  Lotharius  excellen- 
tisjfimus  imperalor  assumpsit  imperium,n\ovi\xo  vide- 
Ilcet  Ludovico  patre  mensc  Junio  anni  848.At  paulo 
post  Rodulfus  ractus  est  Bituricensis  archiepisco- 
pus,uti  docet  ipsc  in  charta  quam  suum  tcstamon-  n 
tum  appellat ;  m  cujus  One  legitur  :  RoduHus  prima: 
sedis  episcopus  huic  testamenti  chartuUe  suoscripsit,.. 
Datum  mense  Martio,  anno  primo  Caroli  re(jis.Annu3 
erat  primus  CaroU  regis  cognomento  Galvi,post  Lu- 
dovici  patris  mortem.  Et  hic  forsan  adhuc  compu- 
tabatur  Christi  840,  usque  ad  Pascha. 

1 1  de  rebus  a  S.  Rodulfo  gestis  in  episcopatu 
DUDC  dicamus,  eodem  anno  quo  cathcdram  cons- 
pendit  Veterincnse  construxit  ccenobium  {apud  Le- 
movices),  de  cujus  fundatione  Mabillonius  vulgavit 
instrumentum  in  elogio  sancti  antistitis  tom.IV  Ac- 
torum  SS.Benedict.,parte  ii,  quo  Domino  Salvatori 
res  quasdam  sus  proprietatis  o(rert,Suraziacum  vi- 
delicet,cum  villa  S.Gencsii,situm  in  pago  Caturcino, 
in  vicaria  Casiliacensi,  necnon  casam  aominicariam 
apud  Veterinas  super  fluviuro  Sordarien  (la  Sor- 
doire),  in  orbe  Lemovicino.Hsc  autem  ab  Ai^a  ma- 
tre  acceperat.Huic  autem  coenobio  praefecit  Silvium 
abbatem  ;  eumque  procul  dubio,quem  hoc  tcmporo  p 
Solemniacensem  abbatem  fuisse  videmus.  Patroni  ^ 
novi  monasterii  erant,  praiter  mundi  Servatorem, 
apostoli Petrus  et  Paulus,omnes  apostoIi,sancti  Lau- 
rentius,  Sebastianus,  Dionysius,  Mauricius,  aliique 
n^artyres;  confessores  Hilarius,  Mnrtinus,  etc. 

Eodemanno840,conditumestRoduirimunificentia 
Bellilocense  monasterium  super  iluvium  Dordonis, 
cujusVeterinense  postmodum  factum  esse  prioratum 
l^^gimus ;  unum  autem  ab  altero  parum  aistat.IIuic 
aboatis  Rodulfus  voluit  praeesso  venerabilem  Gairul- 
fam  abbatem  (quamvis  ipse  tam  Bellilocensis  (}uam 
Veterinensismonasteriiutiabbasgereretsoilicitudi- 
nem). 

Anno843pius  archiepiscopus  ad  condendum  aliud 
mooasterium  (a)  intra  suae  dioecesis  fines  animum 
applicuit,ad  c^uod  dotandum  qusedam  ecclesia;  suae 
prsdia  contulit.  Ab  universo  vero  constructum  est 
apud  Doverum  (Divre)  postea  ob  accolarum  incle- 
mentiam  et  infestationes,translatum  estincastcllum 
proximum  Yirzionem  dictum.Dovercnsis  monasterii  D 
novsque  congregationis  ibidem  Deo  famulantis  pri- 
mus  abbas  post  Hodulfum,qui  omnibus  his  mona- 
sleriis  praeerat,fuit  Aimericas,cujus  meminit  Caro- 
Iu9  Calvus  in  prscepto  pro  hujus  monasterii  confir- 
matione  dato  (b). 

Eodem  anno,  adjuvante  Aigua  matre,prope  cas  • 
trum  Caziliacum,  in  pago  Caturcino,  et  villa  Sara- 
siacensi,  condidit  puellare  coenobium,  uti  praimo- 
nuimus,cujusabbalissafuitEmcnana,Roduiri  soror. 
Tanta  fuit  Aigua;  comitisssB  liberalitas  in  condendo 
hoc  parthenoDe,ut  pro  fundatrice  habeatur.lbi  quo- 

(c)  Rodulfum  non  fuissc  primum  hujusmonasterii 
architeclum  aut  fundatorem  suadore  videtur  qua3- 
dam  chartaejusdem  loci  quae  incipit :  In  nomine.etC' 
Carolus  gratia  Dei  rex,  etc  Statuimus  atque  firma- 
wus  ut  prasdicti  monachi  supradictas  res  cum  omni 
inteoritatc  a  venerando  pontifice  Rodolpho  vel  ejus 


que  condita  est  post  mortem,  prope  Rodulfum  co- 
mitem  virum  suum  ibidem  sepultum.ln  litterisAi- 
guae  dicitur  fundatum  hoc  sanctuarium^consentien- 
tibus  Rodulfo  archiepi8Copo,Godalredo  comite,  Ro- 
berto,Landrico,etJohannaeAigU6eIiberis.Tempusau- 
tem  conditi  loci  in  hac  litterarum  clausula  innotes- 
cit :  Facta  sessio  ista  in  mense  Februario,in  anno  i  obi- 
tus  boncB  memorix  Rodutfi  jam  dicti  (comitis  conju- 
gis  Aiguae)  et  anno  tertio  quo  assumpsit  imperium  do- 
minus  Lotharius.  Relictis  vero  rebus  monasticis,  ad 
alia  magora  fortassis  momenti  transeunus.Anno  845 
interfuit  couciliis  Meldensi,Moguntino  anno  848,  si 
Trithemio  fidcs  debeatur ;  Tullensi,in  villa  dicta  Sa- 
ponaria^jTnense  Junio  anno859,inc[uojudexeligitur 
cum  Remimo  Lugdunensi  et  aliis  prsesulibus,  in 
causaWemlonis  archicpiscopiSenonensis,  adversus 
quem  hac  in  synodo  Carolus  Calvus  rex  libellum  pro- 
clamationis  obtulerat.  Subscripsit  autem  epistolae 
omnium  astantium  episcoporum  ad  eumdem  Weni- 
lonem,  et  alteri  ad  Britonum  prdesules,qui  ab  Herar- 
do  Turonensi  archiepiscopo  suo  metropolitano  de- 
fccerant.  Legitur  ctiam  ejus  subscriptio  in  concilio 
Tullcnsi  secundo  apud  Tusiacum  anno  867, ubi  Hin- 
cmarus  archiepiscopus  Rhemensis.jussu  synodi.ad 
nostrum  Rodulfum  et  ad  Frotorium  Burdigalensem 
archicpiscopum  scripsit  conventum  episcoporum  eis 
qui  pnmarum  sedium  re^ni  Aquitanici  antistites 
erant,dcnniendam  commississe  causam  de  nuptiis 
Stephani,et  filide  Regimundi  comitis ;  adhibito  coe- 
piscoporum  et  primorum  terra;  consilio,  uti  legitur 
tomo  VIlI,ConciIiorum,et  tom.III  Concii.GalliaB.Oc- 
currit  ejus  nomcn  in  subscriptionibus  privilegii  8. 
Dionysii,anno  862  dati.in  prima  synodo  Pistensi,et 
constitutionis  pro  coenobio  S.  Germani  Antissiodo- 
rensis,factaB  in  synodo  Pistensi  ii  anno  864. 

Caeterum  NicolauspapalRoduIfum  A(|uitaniarum 
primatem  esse  agnovit,et  patriarchae  titulo  decora- 
vit.in  epistola  qua;  legiturtomo  VIIIConciLLabbei, 
decima  nona  primae  appendicis,col.504.Hac  in  epi- 
stola  notatu  digna  est  Nicolai  papae  responsio  adno- 
dulfi  nostri  qu6esita,quadefinivitordinationes  factas 
a  chorepiscopis  minime  iterandas  :  Ad  formam 
enim  septuaginta  (discipulorum)  facti  sunt,  inquit, 
quos  quis  dubitet  episcoporum  habuisse  officia !  Idem 
papa(ep.  40)  monuit  Rodulfum  ut  penitus  abstineret 
a  communioneTheutgaudietGuntariiepiscoporum, 
quos  damnarat  apostolica  sedes.Flodoardus  lib.iii, 
c.  21,meminit  litterarum  quas  Hincmarus  Rbemo- 
rum  archipraesul  ad  eumdem  scripserat^utipsi  bo- 
norum  abbatiae  S.  Remigii  in  pa^o  Lemovicensi  cus- 
todiam  commendaret  ac  defensionem. 

Rodulfus  quindecim  capita  de  rebus  ecclesiasticis 
condidit  pro  Dicecesis  suae  clericis  et  sacerdotibus. 
Edidit  nuper  V.  C.  Stci)hanus  Baluzius  tomo  VI 
Miscellancorum  p.  139,ejusdem  capitula,de  eodem 
fereargumento.PosteccIesiam  Bituricensem  diu  pie 
ac  strenue  administratam,et  monasticum  ordinem 
mullis  in  locis  propagatum  obiit,  titulum  sancti 
merito  consecutus,  anno  Christi  868  teste  Adone 
XI  Julii,  sepultusque  est  in  basilica  S.  Ursini  apud 
Biturigas,  ubi  magna  vencratione  colitur  :  Unicus 
duntaxat  naevus  in  sancti  hujus  archiopiscopi  vita 
doprchenditur,quod  tot  abbatias  obtinuerit.  Scd  in 
iis  quas  fundaverat  nihil  sibi  lucri  retinuit;omnia 
vero  in  monasteriorum  emolumentum  refundere  cu- 
ravit.Et  iis  quidem  abbates  dcdit;  abbatis  titulum 
nudum  fere  sibi  ctiam  servans,id  est,patris,qui  op- 
time  conveniebat  munifico  fundatori.in  hoc  tamen 
rcprehensionc  dignus  visus  est  patribus  synodi  Tul- 
lensis  ad  Saponarias  ano  857  habitae,  quod  Floria- 

antecessoribus  ad  eorum  stipendia  deputafas  perpe- 
tuo  teneanty  etc.  Forto  irrepsit  errore  librarii  ante^ 
cessorum  pro  successorum.Neque  enim  hujus  diplo- 
matis  Carolini  habemus  autographum. 
(b)  Vide  Mabil.  saec.  iv  Ben.  part.  ii,  p.  158. 


763 


RODDLFI  BITUIIICENSIS  EPISCOPI. 


m 


oenBem  abbatiam  cum  archiepiscopatu  possedis- 
set. 

Hano  ipsi  Carolus  Calvus  concesserat,  vivente 
etiam  Bernardo  abbate;  Rodulfum  boc  beneflcio 
demereri  sperans,quo  in  Aquitanorum  motibus  ute- 
retur;  quippe  ob  generis  nobilitatem,  affinitates 
cum  Aquitaniae  proceribus  pene  oranibus,sedis  di- 
gnitatem,  maxime  vero  propter  sanctitatis  famam, 
archiepiscopi  hujus  potestas  erat  maxima.  Sed  in 
conciho  i  Tullensi  Patres  id  moleste  tulerr.nt  et  in 
capitulo  U  legitur :  «  Postula^it  humiliter  genera- 
lis  synodus  se  ad  terram  usque  prosterneus  ante 
Karoium  regem  et  Rodulfum  Biturigum  archiepis- 
copum  obsecrans  et  adjurans  per  crucem  et  Ghristi 
ssaiguineiii,ut  privilegium  monasterii  S.  Benedicti, 
(juoa  annuente  praefato  rege  firmaverant,  auodque 
idem  Rodulfus  subscripserat  qui  pra)fatam  abbatiam 


\  irregulariter  tenebat,ratum  etinconvulsumsen^are 
studerent.  »  Rodulfum  abbatias  cessisse  autumat 
Mabillonius^  quia  Bemardus  abbatis  officium  ad  ali- 
quot  annos  gerere  non  destitit ;  sed  forsan  vicaria, 
non  suprema  potestate.  Inter  caeteras  animi  dotcs 
eminuit  in  hoc  praesule  summa  prudentia,  qua 
principum  ab  invicem  dissidentium  etjpro  regno 
decertantum  gratiam  sibi  conciliavit.  De  Caroli 
Galvi  erga  eum  benevolentia  jam  diximu8,ubi  nar- 
ravimus  ab  hoc  principe  etiam  contra  leges  eccle- 
siasticas  datam  ipsi  fuisse  Fioriacensem  Ecclesiam. 
Eidem  quoque  munificum  se  probavit  Pipinus  Ju- 
nior,  Aquitaniae  rex,  filius  alterius  Pipini,  Aquita- 
nis  quoque  re^is ;  concessitque  nonnullas  villas,de 
auibus  agit  principis  hujus  diploma,  quod  legitur 
aatum  indict.  xi  anno  decimo  regnante  Pipino  in- 
clyto  rege. 


RODULFI  CAPITULA 

(Apud  Baluz.,  Miscellanea  sacra,  tom.  II.) 


INCIPIT  PROLOGUS. 

RoDULPHUS  exilis  servorum  Dei  servus,  fratribus 
et.  consacerdotibus  Bituriccnsis  Ecclesias  nostrae 
saiutem. 

Nonlatere  credimus  beatitudinis  vestrae  solertiam 
quanta  ecclesiastic«  nobis  disciplinae,  quantisve 
quotidianis  soHicitudinibus  subditorum  insuper  et 
temporaiium  oppressionibus  rerum,quibus  indesi- 
nenter  undique  coangustamur,sollicitudo  constrin- 
gat.  Idcirco,  ut  vobiscum  contuli,  ex  antiquorum 
scriptiSjScriptttrarum  quoque  nc  canonum  orsis  ex- 
cerpere  dudum  opusculum  vitae  sacerdotalis  pajni- 
tentiaeque  ac  satisfactionis  minime  quivi :  quoniam 
animus  partitus  per  diversa  sit  tardior  ad  singula. 
Non  enim  renisus  sum  petitioni  vestrae  velut  otii 
taedio  durus,  sed  supradictae  impossibilitatis  nervo 
vinctus.Jam  vero  tantorum  nolens  resistere  queri- 
moniis  dignum  ac  utile  fore  censco  condignis  parere 
desideriis  laudabilibusque  satisfacere  petitionibus. 
Quapropter  me  ipsum,  fratres,  abnegare  nolo,  sed 
ardenti  animo,  sine  aliquo  excusationis  verbo,  hu- 
jus  ponderis  sarcinam  a  vobis  illatam,  a  Domino 
quoque  sublevandam,  arripere  non  recuso,  jactans 
in  Christo  meum  cogitatum,cujus  hortatu  huic  ope- 
ri  tribuam  incrementum.  Ipse  enim  inquit  :  kperi 
os  tuuniy  et  ego  adimplebo  illud.  Valde  etenim  me 
sollicitat  quoniam  ita  in  sacerdotum  nostrorum  li- 
bellis  reperi  quos  vulgo  poenitentiales  vocant  {Conc, 
Cahilon.  n,  cap.3S),  quorum  errores  certi,  auctores 
sunt  incerti,  confusa  Judicia  pcBnitentium  atque  ita 
diversa  et  nuUius  auctoritate  suffulta^  ut  vix  ani- 


B  tentiis  exiguum  opus  in  uno  volumine  aggregarecu- 
ravi.  Et  ut  fastidiosis  et  minus  eruditis  lectoribus 
taedium  minime  inferrem,  hujus  modici  opusculi 
summam  quadraginta  quinque  capitulis  perstrinxi. 
Si  autem  quis  paschalibus  multimodisque  refertus 
dapibus  hunc  nostri  laboris  spreverit  actum,in  his 
obsocro  charitate  servata  opibus  utescat  cecropiis, 
nostris  omittens  contraire  purissimae  devotioDiB 
sine  aliquo  arrogantiae  fastu  conatibus.  Legentium 
quippe  totis  praecordiorum  nisibus  efflagitare  non 
oesso  industriam  quatenus  dilectionis  munere  re- 
creati,quae  in  his  membranis  conspicuo  corrigibilia 
et  minus  apta  perspexerint  ocello,ab8que  dilaceFa- 
tionis  obstaculo,  non  ut  obtrectatores  insani,  sed 
tanquam  amplectitorea  benevoli,  emendare  atque 
corrigere  charitative  studiose  studeant,  ut  et  pe^ 
fectie  dilectionis  servetur  in  mente,  ct  efifeotus  op- 
timi  studii  exerceatur  in  opere.  Unde  posco  vos, 
0  fratres  dilectissimi,  fundite  pro  meis  peccamini- 
bus  supplicibus  volis  ad  Dominum  preces,  quod 
clemens  atque  multum  misericors  vinouia  pravita- 
tis  meae  absolvat,  et  gaudia  cBterna  concedat.  Deos 
omnipotens  aeternus  pastor  vos  ubique  protegat  et 
ab  omnibus  perturbationibus  liberct. 

CAPUT  PRIMUM. 
De  fide  sanctse  Trinitatis,quatiter  tenenda  sit  a  presby- 

teris  et  prsedicanda, 

(Lib.  I  Capitular.,  cap,  76.)  Primo  omnium  cre- 
dendum  estatqueomnibus  generaliterpraBdicandum 
Patrem  et  Filium  et  Spiritum  sanctum  unum  Deuin 


mus  prudentis  prope  dissonantia  tanti  discriminis  D  esse  omnipotentem,aBternum,invi8ibiIeni,qui  crea 


possit  sustinere  jacturam.  Hos  vero  obliterans,  et 
studium  meum  certis  atque  catholicis  scripturis  ac- 
commodans,quid  agere  sacerdotes,  qualiterve  con- 
versari  vel  quomodo  Christi  gregem  veluti  pastores 
ingento  compotes  et  sermone  tantum  medicinali  an- 
tidoto  levigatum  ad  perpetuae  oaulas  pascuae  revoca- 
pe  oporteat,ex  sanctorum  Patrum  canonumque  sen- 


vit  coelum  et  terram,  mare  et  omnia  que  in  ^^^ 
suut,et  unam  esse  deitatem  et  substantiam  et  ma- 
jestatem  in  tribus  personis  Patris  et  Filii  etSpiritus 
sancti.Itemque  quoniamFiliusDei  incarnatusestde 
Spiritu  sancto  etMariaVirgineprasalateetwpwa- 
tione  humani  generis,ham6faotu8,paB8US,sepate 
tertia  die  resuTrexit,ei;  ascendit  acl  coBl03,fiedetqtre 


705 


CAPITDLA. 


706 


ad  dexteram  Patris,  et  quia  venturus  sit  judicare  A 
omnes  homines  propter  merita  propria,  et  quoniam 
omnes  mortui  in  vera  carne  resurgent,  impii  propter 
scelera  sua  cum  diabolo  in  ignem  mittendi  ffiternum, 
justi  vero  cum  Christo  et  cum  angelis  suis  in  vitam 
consociandi  «temam. 

CAPUT  II. 
De  honore  et  restauratione  ecclesiarum, 
(Lib.  I  Capitular.f  cap.  67,  et  lib.  vi,  cap.  377.) 
Placuit  nobis  admonere  fratres  et  consacerdotcs 
nostros  ut  ecclesia  Dei  per  illorum  parochias  suum 
babeat  honorem,  et  altaria  secundum  suam  dignita- 
tem  venerentur  etexornentur,domusquc  Dei  et  alta- 
ria  sacrata  non  sint  avibus  et  canibus  pervia,  et  ut 
s«cularia  negotia  et  vaniloquia  in  ecclesiisnonagan- 
tur,  quia  domus  Dei  domus  orationis  debet  C9se,non  B 
spelunca  latronum  {Matth.  xxi),  et  non  ob  aliam 
causam  in  ecclesiam  convenire  debere  nisi  ad  lau- 
dandum  Deum  et  ejus  servitium  faciendum.  {Capitu- 
lare  Theodulfif  cap.  10.)  Disceptationes  vcro  et 
tumultus  et  vaniloquiaetscurrilitascaetersquetur- 
pes  actiones  ab  eodem  sancto  loco  penitusprohiben- 
da  sunt.  Ubi  enim  Dei  nomen  invocatur,  sacriflcium 
Deo  offertur^  angelorum  frequentiainesse  non  dubi- 
tatur,  penculosum  est  tale  aliquid  dicere  vei  agere 
quod  loco  non  convenit.  Si  enim  Dominus  illos  de 
templo  ejecit  qui  victimas  quas  ibi  ofTerebant  eme- 
bant  et  vendebant  {Matth.  xxi),  quanto  magis  illos 
iratus  abjiciet  qui  mendaciis,vaniIoquiis,risibus,et 
hujusmodi  nugis  locum  divino  cultui  mancipatum 
fcedant^Monemus  etiam  ut  prsdictas  ecclesias  bene  p 
construant  et  emendcnt  juxta  rerum  possibilitatemy 
eiluminaria  eis  tribuant,  sicut  decet,  utinomnibus 
boQorificetur  Deus,  el  Ecclesia  sancta  Christi  san- 
guine  mercata  veneretur,  magnificctur  atque  exal- 
tetur  (Lib.  ii  Capilular,,  cap.  5). 

CAPUT  III. 

Vt  mUta  nequaquam  a  libi  ni$i  in  ecclesia  cetebretur. 
Et  ut  in  eeclesiis  cellaria  non  fiant. 

(Capiiulare  Theoduiphi,c&p.i  1 .)  Missarum  solem- 
nianequaquamalibinisiinecclesia  celebranda  sunt, 
non  in  quibuslibet  domibus  et  in  vilibus  locis,  sed 
in  loeo  quem  elegerit  Dominus,  juxta  illud  quod 
scriptuniest:  f^t^a^ne  offeras  holoca\uta  tuainomni 
loco  guem  videris^sed  in  loco  guemelegerit  Dominus 
ut  ponat  nomen  suum  ibi ;  excepta  ratione  eorum  n 
qui  in  exercitum  pergentes  ad  hoc  opus  habent  ten- 
toriaet  altaria  dedicata  in  quibus  missarum  solem- 
nia  expleant.  Videmusetiam  crebro  inecclesiis  mes- 
ses,  vinum,  fenum,  et  cffiterarum  frugum  species 
congeri.  {Capitulare  Theodulfi,  cap.  8.)Unde  horrea 
vel  cellaria  potius  quam  ecclesi»  esse  probantur.  Et 
ob  hoc,  quod  nefas  est,  homicidia,adulteria,  furta, 
comessationes,  ebrietates,  turpiloquia,  et  his  similia 
illicita,  quaB  visu  et  auditu  obscena  sunt  ibi  ileri 
sacpe  a  plurimis  didicimus.  Quapropterv^Iumus  ut 
boc  penitus  observetur  quatenus  in  ecclesia  nihil 

(a)  Vide  Notas  ad  Reginonem,  p.ag.  557. 


aliud  praeter  vestimenta  ecclesiastica  et  vasa  sancta 

et  libros  et  ea  qus  honori  congruunt  vel  non  ofTiciunt 

ecclesiastico  recondatur ;  ne  forte  si  alia  ibi  qimm 

oportet  ncgotia  exerceantur,  a  Domino  audiamus  : 

Domus  mea  domus  orationis  vocabifur.  Fos  avtem 

fecistiseamspeluncam  latronum.  Etiterum :  Auferie 

ista  hinCy et  nolile  facere domum  Patris  mei  domum 

negotiationis. 

CAPUT  IV. 

Ut  in  ecclesiis  deinceps  sepulturx  mortuontm  non 

fiant. 

{Capituiare  Theodulfi,  cap.  9.)  Antiquus  in  his 

regionibus  in  ecclesia  sepeliendorum  mortuorum 

usus  fuit,etplerumqueIoca  divino  cultui  mancipata 

et  ad  offerendas  Deo  hostias  praeparatacimitcriasive 

polyandria  facta  sunt.{a)Undevolumu8utab  hacre 

deinceps  abstincatur,  et  nemo  in  ccclesiasepeliatur, 

nisiforte  talis  sit  persona  sacerdotis  aut  cujuslibet 

j  usti  hominis  qui  per  vitae  meritum  talem  vivendo  suo 

corpori  defuncto   locum    acquisivit.  Corpora  vero 

quae  antiquitus  in  ecclesiis  sepulta  sunt  nequaquam 

projiciantur ;  sed  tumuli  qui  apparent  profundius  in 

terram  mittantur,  etpavimento  desuper  faoto^nullo 

tumulorum  vestigio  apparente,  eccIesieB  reverentia 

conservetur.  Ubi  vero  tantaest  muJtitudo  cadaverum 

ut  hoc  facere  difficile  sit,  locus  ille  pro  cimiterio 

habeatur,  abbato  inde  altari,et  in  eo  loco  constru- 

cto  ubi  religiose  et  pure  Deo   sacrificium   offerri 

valeat. 

CAPUT  V. 

De  tibriset  ventimentisecctesiasticisvelsacerdotaii' 

bus  et  de  vasis  sa^ris. 

(Lib.  I  Capitular.,  cap.  68,  103,  et  Nb.  v,  cap. 
229.)  Admonendi  etiam  sunt  sacerdotcs  ut  operam 
dentquatenus  missalem  et  lectionarium,  psalterium, 
sive  alios  libellos  sibi  necessarios  bene  correctos  ha- 
beant,  quia  saepe  dum  bene  aliquid  Deum  rogare 
cupiunt,  per  inemendatos  libros  male  rogant.  Et 
puoros  suos  non  sinant  vel  legendo  vel  scribendo  eos 
corrumpere,  corrigore,  vasaque  Deo  sacrata  magna 
veneratione  habeantur.Et  non  liceat  alicui  calicem 
aut  patenam  aut  quodlibet  vas  sacratum  et  divino 
cultui  mancipatum  ad  alios  usus  retorquere.  {Capi- 
tulare  Tfieodulfiy  cap.  18.)  Nam  quicunque  de  calice 
sacrato  aliud  bibit  praeter  Christi  sanguinem,  qui  in 
sacramento  accipitur,etpatenam  ad  aliud  officium 
habet  quam  ad  altaris  ministerium,  deterrendusest 
exemplo  Balthasar,  qui  dum  vasa  Domini  in  usiis 
communes  assumpsit,  vitam  pariter  cum  regno  ami- 
sit.  Statuimus  quoqueutcum  summostudio  lintea- 
mina  nitida  altaribus  praeparent,  et  sacerdotalia  in- 
dumenta  cum  quibus  sacrificatur  optima  pro  viri- 
bus  et  munda  habere  satagant,  et  sive  nova  sive 
vetustate  confecta  ad  alios  usus  transire  nullo  modo 
sinant. 

GAPUT  VI. 
De  Eucharistia, 

(Lib.  I  Ccpitular.,  cap.  455.  Capitulare  Theodulfif 


707 


RODULFI  BITURICENSIS  EPISCOPI. 


m 


cap.  5.)Ut  presbyteri  semper  habeant  paratam  eu-  A 
chari8tiam,utquando  quisque  infirmaverit,  autpar- 
vulu8  infirmus  fuerit,  statim  eos  comniunicent,  ne 
siue  comraunione  moriantur.  Panes  enim  quos  in 
sacrificio  ofTertis^aut  a  vobis  ipsis  aut  a  vestris  mini- 
stris  ad  id  agondum  idoneis  coram  vobis  nitide  ac 
studiose  fiant,  et  diligenter  observetur  ut  panis  et 
vinum  et  aqua,  sine  quibus  missaj  nequeunt  cele- 
brari,  mundissime  atque  studiose  tractontur,  etnihil 
in  his  vile,  nihil  reprehensibile  inveniatur,  et  ut 
sacrificia  sanctificata  cum  magna  diligcntia  ab  eis 
coUigantur  qui  digni  sunt,  et  honorifice  servcntur. 
(Lib.  I  Capitular  ,  cap.  67.)  Ab  omnibus  autem  ca- 
vendum  summoperc  esse  monemus  ut  non  diutius 
serventur,ne  lorte  putrida  et  inhonesta  appareant, 
sed  tandiu  in  vase  mundissimo  custodiantur  usque  «^ 
dum  ad  alia  dicata  succedant. 

CAPUT  vn. 

De  vita  et  moribus  sacerdotum. 

•  {Capitulare  Theodulfi,,  cap.  2.)  Oportet  sacerdoles 
Dei  assiduitatem  habere  legendietinstantiamoran- 
di ;  quiavita viri  justi  lectione  instruitur,  orationc  or- 
natur,  et  assiduitate  lectionis  munitur,  juxta  illum 
qui  dicebat  :  In  corde  meo  abscotuli  eloquia  tua,  ut 
non  peccem  tibi,  Haxc  sunt  arma,  lectio  videlicet  et 
oratio,quibusdiabolus  expugnatur.  Haec  suntinstru- 
menta  quibus  beatitudo  acquiritur.  [ihid,,  cap.  3.) 
Hisarmis  vitiacomprimuntur,his  alimentis  virtutes 
nutriuntur.Etsi  quandoalectione  vcl  orationeces- 
satur,  debet  manuum  operatio  subsequi,  quia  otiosi-  p 
tas  inimica  est  animae,  et  antiquus  hostis  quem  a  * 
lcctione  sive  ab  oratione  seu  operatione  vacantem 
invenerit  facile  ad  ima  rapit.  Debetitaquc  Chrisli  sa- 
cerdos  compositis  moribus,  vultu  hilari,  sermonc 
proflcuo,exemplo  salubri,  placido  animo,sine  dolo 
etsimulatione,  atque  omnibus  incommune  virtuti- 
bus  clarere,  quatenus  sibi  commissos  non  livoris 
atque  amaritudinis  zclo  pcrtrahat  ad  ruinam,  sed 
charitatis  atque  dulccdinis  providentia  provocetad 
salutem. 

CAPUT  VII I. 
De  doctrina  et  observantia  sacerdotum, 

(Lib.  I  Capilular.,  cap.66.)  Ut  presbyteri  qui  sibi 
et  caeteris  prodesse  debent  summopere  studeant  ut 
doctrinam  rectam  teneant,  et  baptiBma  catholicum  D 
observent,  et  missarum  preces  bene  intclligant,  et 
horas  canonicas  diurnas  vel  nocturnas  custodiant, 
etutpsalmidignesecundum  divisiones  versuummo- 
dulentur,  et  Dominicam  orationem  et  symbolum 
atque  expositionem  ipsi  noscant  et  omnibus  praedi- 
cent  intelligendam,  et  unusquisque  sciat  quid  a  Deo 
petat ;  quatenus  eorura  doctrinis  atque  cxemplis 
multi  pertrahantur  ad  servitium  Dei,  sicut  ipscDo- 
minus  in  Evangelio  praeccpit  :  Sic  luceat  lux  vestra 
coram  hominibus  ut  videant  opera  vestra  bona  et  glo- 
rificent  Patrem  vestrum  qui  in  coslis  est. 


GAPUT  IX. 

Ut  laici  seniores  domus  sacerdotum  aliqua  occasim 
cuxn  feminis  et  canibus  habitandi  causam  non  ha- 
bearU, 

Omnes  in  oommune  seniores  ecclesiarum  laicos 
monemus  ut  in  domibus  sacerdotum,  quae  mnndx 
ac  castaB  etreligios*  debcnt  esse,cum  uxoribusvel 
aliis  feminisseu  canibus  habitare  nullatenus  pra^su- 
mant  :  quoniam  illicitum  est  eum  qui  soliDeoser- 
vire  jubetur  luxuriosis  verbis  atque  superfluisimpli- 
cari  turaultibus,  et  commissi  offlcii  prafixas  psal- 
lendi,  vigilandi,  orandi,  aut,si  necessitas  evenerit, 
baptizandi,inflrmisque  et  deficicntibussubvcniendi, 
corrumpere  metas.  Hocvero  nefas  deinceps  fieri  ve- 
tamus,  nc  Dei  ministri  saeculari  oppressionelsdan- 
tur,  et  Christi  grcx  charissimo  pretio  comparatcs 
ncgligcntia  pastorali  morte  damnetur  setema.  Siau- 
tem  ab  binc  tale  aliquid  gestum  fuerit,ad  Dostram 
citius  pcrvcniat  notitiam,  ut  auctoritate  divinaad 
corrigendum  vel  inviti  deducanlur  transgressores. 

CAPUT  X. 
Quo  ordine  a  presbyteris  missa  celebretur. 

{Capitulure  Theodulphi,  cap.  7.)  Sacerdos  missam 
solus  ncquaquam  celebret :  quia  sicut  iila  celcbrari 
non  potcst  sine  salutatione  sacerdotis,  responsionc 
plehis,  admonitionc  sacerdotis,  responsionc  nihilo- 
minusplebis,  ita  nimirum  nequaquamabunodebet 
celebrari,  espc  autem  debcnt  duo  aut  tres  qui  cir- 
cumstent,  quus  ille  8alutet,a  quibus  ei  respondea- 
tur.Et  ut  epistolam  nullus  laicus  legere  prsesuraal 
nec  clericus,  nisi  prius  subdiaconatus  susceperil 
oflicium.  Sicut  enim  missam  saccrdotes  etevang^ 
lium  legere  diaconi  jubentur,itaepistolam  pronun- 
tiare  inter  sacra  missarura  solerania  subdiaconi 
noscuntur.  Nam  si  subdiaconus  defuerit,  aut  a  dia- 
cono  aut  ab  ipso  legatur  presbytero,  ut  non  vitupe- 
retur  ministerium  sacrura,scd  in  omnibus  honorifi- 
cetur  Deus.  {ibid,,  cap.  6.)  Feminae  autem  sacerdotc 
missara  celebrante  nequaquam  ad  altare  accedant, 
ncc  vasa  sacra  contingant,  sed  in  locis  suis  stent. 
Meraores  enim  esse  debent  ferainae  inflrmitatis  su£ 
et  sexus  irabecillitatis.  Et  idcirco  sancta  quaelibetio 
ministerio  ccclesiaj  contingere  pertimescant.  Oo* 
etiam  laici  viri  pertimescere  debent,  ne  Ozan  poenam 
subeant,  qui  dura  arcara  Domini  extra  ordinari  ^uc] 
Dei  sustentare  voluit,  sed  Domino  percutiente  in- 
teriit. 

CAPUT  XI. 
De  hospitalitate, 

[Ihid.j  cap.  15.)  Admonendi  sunt  sacerdotes  ut 
hospitalitatem  et  per  se  diligant  et  caeteris  diligei^- 
dam  esse  insinuent,etnullihospitium  prohibeanl.Et 
si  cui  forte  hospitium  praestiterint,  nuUumabeo 
raunus  accipiant,  nisi  forte  ille  qui  recipitur  sponte 
sua  aliquid  det.Dicendumqueillisqualitermultiper 
hospitalitatis  officium  Deoplacuerunt,dicente  Apo- 
stolo  :  Per  hanc  enim  placuerunt  quidam  Deo,  ange- 
lis  hospiiio  mceptis.  Et  iterum  ;  Hospilales  invicefn 


709 


CAPITULA. 


710 


sine  murmuralione.  Et  ipse  Dominus  ad  judicium  A 
dicturus  est :  Haspes  eram,  et  collegistis  me.  Sciant 
namque  quicunque  hospitalitatem  amant,Ghristum 
se  in  hospitibus  reciperc.  Esurientes  ego  satiandi 
8unt,  sitientes  potandi,  nudi  operiendi,  infirmi  et 
qui  in  carcere  sunt  visitandi,et  hospites  colligendi, 
dicente  Domino :  Esurivi  enim^et  dedistis  mihi  manr 
ducare;  sitivi,  et  dedistis  mihi  bibere.ei  caetera.  Nam 
haec  omnia  et  in  se  quisque  debet  spiritaliter  agere 
et  in  aliis  camaliter  adimplere. 

CAPUT  XII. 
De  conciliis  observandis. 

Secundum  priscorum  edicta  Patrumcuncti  sacer- 
dotes  per  parochias  constituti  ad  concilium  venire 
jubentur,utibi  omnium  quaestionum  negotia  abepi- 
scopodiscutiantur^utquae  utilia  sunt  comprobentur,  B 
pt  inutiliaquffique  et  illicita  canonice  corrigantur. 
Unde  monemus  omnes  ut  ha;c  saiutariamonitacu- 
stodire  non  negligant,  et  ad  synodum  omui  occa- 
sione  sublata  occurrere  indiflerenter  satagant,  qua- 
liter  unanimitate  servata  omnium  disceptationum 
ruinosa  toilantur  dissidia.  Si  quis  vero  his  institu- 
tionibus  contraire  tentaverit^et  synodaiiajura  con- 
temnens  ad  nostrum  concilium  nostrorumque  mi- 
nistrorum  festinare  distulerit,  nisi  justam  excusa- 
tionis  protulerit  causam,  canonice  excommunica- 
tionis  sentict  posnam. 

CAPUT  XIII. 
De  praedicatione  sacerdotum, 
(Capitulare  Theodulft  cap.  28.)  Hortamur  vos  pa- 
ratos  esse  ad  docendas  plebes.  Qui  Scripturas  scit,  ^ 
praedicet  Scripturas.  Qui  vero  Scripturam  nescit, 
saltem  hoc  quod  notissimum  est  plebibus  dicat,  ut 
declinent  a  malo  et  faciant  bonura,inquirant  pacem 
et  sequantur  eam,  quia  oou/i  Domini  super  justos,  et 
aures  ejus  in  preces  eomm;  vultus  autem  Domini 
super  facientes  mala^  ut  perdat  de  terra  memoriam 
eomm.  Nullus  ergo  fee  excusare  potcrit  quod  non 
habeat  iinguam  unde  possit  aliquem  sedificare.  Mox 
enim  ut  quemlibct  errantem  viderit,  prout  potest 
aut  -valet,  aut  arguendo  aut  obsecrando  aut  incre- 
pando  ab  errore  retrahat  et  ad  peragendum  bonum 
opus  hortetur.  Modus  autem  praedicationis  hic  cst. 
(i6.,  cap.  21.)  In  primis  Dominum  Deum  diligere 
ex  toto  corde,totaanima,totavirtute,deinde  proxi- 
mucn  tanquam  seipsum.  Deinde  non  occidere,  non  D 
adulterare,  non  facere  furtum,  non  concupiscere, 
non  falsum  testimonium  dicere,  honorare  omnes 
homines,et  quod  sibi  quis  fieri  non  vult  alii  non 
faciat,abnegare  semetipsum  sibi,utsequaturChris- 
tum,corpus  castigare,  deliciasnon  amare,jejunium 
amare,  pauperes  recreare,  nudum  vestire,  hospites 
suscipere,  infirmum  visitare,  mortuum  sepelirc,  in 
tribulatione  positis  subvenire,  dolentem  consolari, 
a  ssculi  actibus  se  facere  alienum,nihil  amori  Chri- 
sti  prsponere,  iram  non  perficere,  iracundiae  tem- 
pu9  non  reservare,  dolum  in  corde  non  tenere, 
pacem  falsam  non  dare,  cbaritatem  non  derelin- 


quere,  non  jurare,  ne  forte  perjures,  veritatem  ex 
cordd  et  ore  proferre,malum  pro  malo  non  redderCt 
injuriam  non  facere,sed  et  factam  patienter  sulTerre, 
iuimicos  diligere  proptcr  Deum.maledicentes  se  non 
remaledicere,sed  magis  benedicere,  persecutionem 
pro  justitia  sustinere,non  esse  superbum,non  vino- 
lentum,  non  multum  edacem,  non  somnolentum, 
non  pigrum,  non  murmuriosum,  non  detractorem, 
non  litigiosum,  spem  suam  Deo  committere.  Bo- 
num  aliquid  in  se  cum  viderit,  Dco  applicet,  non 
sibi  :  malum  vero  a  se  factum  sciat  et  sibi  reputet. 
Diem  judicii  timere,  gehennam  expavescere,  vitam 
eeternam  omni  concupiscentia  spiritali  desiderare, 
mortem  quotidie  ante  oculos  suspectam  habere,ac- 
tus  vitse  sua^  omni  hora  cu3todire,in  omni  locoDeum 
se  respicere  pro  certo  scire,cogitationes  malas  cordi 
suo  advenientes  abjicere,eo  suum  a  malo  vel  pravo 
eloquio  custodire,  multum  loqui  non  amare,  quo- 
niam  secundum  Scripturarum,/n  multiloquio  pecca^ 
tum  non  (f^rt7,verba  vana  aut  risui  apta  non  loqui, 
risum  multum  non  amare.Iectiones  sanctas  libenter 
audire,orationi  frequenter  incumbere,mala  prffiteri- 
ta  cum  lacrymis  et  gcmitu  quotidie  in  oratione  Deo 
confiteri,  de  ipsis  malis  de  Cffitero  emendare,  desi- 
deria  carnis  non  perficere,voluntatem  propriam  odi- 
re,prfficeptis  sacerdotis  in  omnibus  obedire,etiamsi 
ipse  aliter,  quod  absit,  quam  non  oportet  agat,me- 
mores  illius  Dominici  prscepti.  Qu3S  dicunt  facitCy 
gu/e  autem  faciunt  facere  nolite ;  prfficepta  Dei  fa- 
ctis  quotidie  adimplere,castitatem  amare,  zelum  et 
invidiam  non  habere,  contentionem  non  amare,se- 
niores  venerari,  juniores  diligere,cum  discordanti- 
bus  ante  solis  occasum  in  pacem  redire,  et  de  Dei 
misericordia  nunquam  desperare.  Hffic  suut  enim 
instrumenta  spiritalia;  qu»  cum  fuerint  a  nobis 
die  noctuque  incessabiliter  adimpleta  et  in  die  ju- 
dicii  reconsigaata,  illa  merccs  a  Domino  recom- 
pensabitur  quam  ipse  promisit.  Quod  oculus  non 
vidit,  nec  avris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit, 
quee  praeparavit  Deus  his  qui  diligunt  eum. 

CAPUT  XIV. 

De  presbyteris  qui  in  Ccena  Domini  pro  chrismate 
veniunt,ut  unusquisque  tres  deferat  ampultas. 

(Lib.  I  Capitul„  cap.  93,  156,  et  lib.  v,  cap.  ^l  {5. 
Vide  notas  ad  loc.cit.)  De  presbyteris  qui  accipiendi 
chrismatis  gratia  ad  civitates  in  CoenaDomini  venire 
soliti  sunt  constituimus  ut  ex  decem  unus  eligatur, 
qui  acceptum  ehrisma  sociis  suis  diligcnter  perferat. 
Hi  vero  qui  non  longius  a  civitate  quam  sex  aut  se- 
ptem  millibus  babitant,ad  accipiendum  chrisma  per 
se  veniant.Tres  autem  omnes  secum  deferant  am- 
pullas,unam  pro  chrismate,aliam  pro  oleo  ad  cate- 
chumenos,tertiam  pro  oleo  ad  inflrmos  ungendos. 
Secundumitaque  beati  apostoli  Jacobidocumentum, 
cui  etiam  decreta  Patrum  consonant,  infirmi  oleo 
quod  ab  episcopis  benedicitur  a  presbyteris  ungi  de- 
bent.  Dicit  enim  :  Infirmatur  quis  in  vobis,  inducat 
presbyteros  EcclesisSt  et  orent  super  eum^  ungentes 


711 


RODULFI  BITURICENSIS  EPISCOPI. 


•712 


eutn  oUo  in  mnnine  Dominif  et  oratio  fidei  salvabit  A 
infirmum  et  allevabit  eum  Dominus.  Et  si  in  peccatis 
esty  remiitetur  ei  Non  est  ergo  parvipendenda  hujus- 
cemodi  medicina,qu8e  corporis  animsquo  medetur 
ianguoribus.  Presbyteri  autem  chrisma  sub  sigillo 
eustodiant,  ut  nulli  sub  prstextu  medicin»  vei  ali- 
ci^us  maleficii  dare  prsesumant.  Si  fecerint,  hono- 
re  priventur. 

CAPUT  XV. 

De  parochianis  et  de  parochia  alterius  et  de  clerids 

alienis. 


{Capitulare  Theodulfi,  cap.  14;  lib.  iii  Capilular., 
cap.  198  et  lib.  i,  cap.  147,  ^48.)  Nullus  presbyter 
alterius  parochianum  persuadoat  ut  ad  suam  eccle- 
siam  concurrat,relicta  propria  eccle8ia,hec  ad  mis- 

sam  recipiat,  nisi  in  itinere  fuerit,  aut  placitum  ibi  B  quisierit  ad  propriam  relinquat  eeolcsiam. 
habuerit,dut  aliqua  justa  ralio  intervenerit.NuUus- 


CAPUT  XVIL 

Ut  nullus  presbyter  ecclestam  aiterius  subripm 

audeat, 

{Ibid.f  oap.  16;  lib.  vii  CapiiuU^  cap.  206,etlibii, 

cap.  150.)  Si  quis  presbyter  inventus  fuertt  alicui 

clerico  aut  laico  munera  dare  aut  dedisse  aat  ulio 

modo  quibuslibet  factionibus  vel  fhiudibu98eudolo- 

sitatibus  publice  vel  ocoulte  attentare  ut  eceleaiam 

alterius  presbyteri  subripiatysciat  se  pro  hac  rapiua 

et  sffiva  cupidilate  aut  gradum  atiissarum  aut  in 

carceris  srumna  longo  tempore  poenitentiam  agen- 

do  detinendum.Statuimus  quoque  ut  nullus  sacer- 

dos  pro  accepta  ecclesia  munera  dare  prssumat.Et 

hoc  juxta  canonum  decreta  seu  gloriosissimorum 

Garoli  scilicet  ac  Ludovici  decernimus  ut  unusquis- 

que  presbytcr  res  quas  post  diem  consecrationis  ac- 


que  presbyter  in  alterius  ecclesia  missam  canere 
prsesumat,  nisi  in  itinere  positus,  aut  ab  eo  jussus 
ad  quem  ipsa  pertinet  ecclesia.  Nec  decimas  alteri 
debitas  audeat  recipere,sed  unusquisque  sua  eccle- 
sia  et  populo  coutentus,quod  sibi  non  vult  fipri^al- 
teri  nequaquam  faciat,  juxta  iliud  evangelicum  : 
Quascunque  vullis  ui  vobis  faciant  homines,  et  vos  ea- 
dem  facite  illis.  Hoc  quoque  modis  omnibus  prohi- 
bemus  ut  nullus  presbyter  alterius  clericum  solli- 
citet  aut  recipiat,  quia  gravis  de  hac  re  in  sacris 
canonibus  sententia  est.Quisquis  autem  contra  haec 
statuta  venerit,  vel  his  raonitis  nostris  reniti  tenta- 
verit,  aut  gradum  se  sciat  amissurum,  aut  in  car- 
cere  longo  tempore  detinendum. 

CAPUT  XVL 
De  feminis  a  presbyteris  non  suscipiendis. 

(Capitulare  Theodulfi  cap.  \2.)  Nulla  femina  in 
domo  sacerdotis  habitet.  Quamvis  enim  canones 
matrem  et  sororera  et  hujuscemodi  personas  in  qui- 
bus  nulla  sit  suspicio  cum  illo  habitare  concedant, 
hoc  nos  modis  omnibus  idcirco  amputamus,quia  in 
obsequio  sive  occasione  illarum  veniunt  alisB  femi- 
nsB  ques  non  sunt  ei  affinitate  conjunctas.et  eum  ad 
peccatum  illiciunt.  Occasiones  enim  araputands 
sunt  peccatorum,et  tollenda;  omnes  suspiciones  qui- 
bus  subtilitas  diaboli  sub  prsBtextu  charitatis  et  di- 
lectionis  incautas  animas  et  ignaras  irretire  consue- 
vit.Idcirco  ad  custodiendam  vitam  eorum  vel  famam 


CAPUT  XVIIL 

Ut  pro  baplizandis  sive  pro  sepeliendis  fidelibus, 
sive  pro  poenitentia  danda  aut  pro  sacramenfis 
in  ecctesia  faciendis  nullapretia  exigantur. 

(Lib.  V  Capitular.  c.  172,  et  lib.  vi,  cap.  106, 
183.  Capitula  Caroli  Calvi,  tit.  vii,  cap.  2.S.Gregor. 
lib.  VII,  indict.2, ep. 55.)  Audlyimus  quosdam  sacer- 
dotes  maligno  instinctu  agitatos  pro  baptismalis 
gratia  sive  pro  sepulturae  loco  pretiainjustaanon- 
nuUis  accepisse  :  quod  nefandissimum  facinus  in 
cunctis  megorum  institutis  novimus  prohibitum. 
Gratis  enim  datur,et  gratis  dari  jubetur.Et  ideo  nihil 
deinceps  quia  gratis  est  datum,pro  baptizandis  sive 
sepeliendis  hominibus  pretii  eyigere  pr£sumant,9ed 
C  eos  quos  corporis  valitudo  sociat  saluti,temporibus 
constitutis  sponte  baptizent ;  et  si  in  fine  mortis  con- 
slituti  fuerint,eos  absquealiqua  dilatione  sine  alicu- 
jus  pretii  munere  ad  regenerationis  baptismum  ad- 
mittant.Cum  vero  ab  hac  vita  recesserint,cum  psal- 
niisetcanticisdiligenterad  sepulcrum  illos  deferant, 
nullum  exinde  pretium  requirentes,nisiip8iautpa- 
rentes  eorum  seu  eleemosynarii  sponte  aliquid  tri- 
buantSimiliter  de  pcenitentia  danda  el  de  sacramen- 
to  in  ecclesia  faciendo  ecclesiastica  vetat  auctoritas 
nuilum  prorsus  exquirere  donum.PoDnitentiamau- 
tem  quserentibus  cito  succurendum  e8t.Etjuraatibus 
ne  in  perjurium  incidant  prsdicandum.  Peccantes 
autem  ut  ad  pcenitentiam  redeant  omni  sollicitudine 
invitandi.Et  jurantes  ut  crimen  non  incurrant  omni- 


speciali  ordinatione  priecipimus  ut  nullus  sacerdo-  D  "^«^»8  suadendi  sunt.Quoniam  frequenternonnuUi 


tum  extraneee  mulieri  qualibet  collatione  aut  fami- 
liaritate  jungatur,et  non  solum  in  domo  illiusfemina 
non  accedat,sed  nec  ipse  frequentandi  doraum  fe- 
minoe  habeat  potestatcm,nec  in  cellarium  vel  in  se- 
cretum  ancillam  aut  libertam  seu  quamcunque  fe- 
minam  intromittat.  Si  quis  vero  presbyter  crimine 
fornicationis  de  quacunque  femina  suspicatus  post 
primam  et  secundam  admonitionem  inveniaiur  fa- 
bulari  cum  ea  vel  aliquo  modo  conversari,noverit  se 
a  aacerdotii  honore  et  ab  ofQcio  removendum,nulla 
ei  prorsus  recuperationis  consolatione  relicta. 


paupertate  cogente  deterriti  baptismum  difrerunt,et 
absque  baptismatis  gratia  filios  mori  permittunt.Alii 
quoque  juramenti  pretium,quod  ab  illis  illicite  a  sa- 
cerdotibus  exigitur,metuentes,perjurium  perpetrare 
non  formidant.Si  quis  vero  sacerdotum  hsc  probi- 
bita  deprehensus  fuerit  admisis8e,vel  commissapo- 
tius  spontanea  voluntate  citius  non  correxerit,pro- 
prii  honoris  irrecuperabiliter  periculo  subjacebit. 

CAPUT  XIX. 
^  guibus  illicitis  presbyteri  maxime  se  cohibert 

debeant. 

(Capitulare  Theodulfi,  cap.  43 ;  lib.  v  Capitular. 


713 


CAPITULA. 


714 


cap.  325.)  Observandum  cst  s&ccrdotibus  ut  ab  X 
ebrictate  se  abstineant,  quoniam  secundum  Scriptu- 
ram  ebrietas  nullum  vitium  excusat.  Et  Apostolus 
commonet  dicens  :  NolUe  inebriari  vinOy  in  quo  est 
luxuria.  Et  neque  per  tabcrnas  eant  bibendo  aut  co- 
mcdendo,  noque  domosautvillas  curiositatequalibet 
peragrent,  aut  cum  feminisvel  quibuslibet  impuris 
personis  convivia  exerceant,  neque  comessationibus 
et  ceteris  pestibus  ad  gastrimargiam  portinentibus 
deserviunt,  et  ad  forum  vel  mercatum  nullatenus  va- 
dant,  neque  ad  ssculare  judicium  pergant,  nisi  forte 
ut  pauperibus  succurraat,  aut  de  verbo  Dci  judices 
admoneant  ut  justa  judicia  judiccnt.Si  vero  eorum 
propria  causa  agenda  est^  eum  liccntia  episcopi  et 
cum  advocato  pergant.  Probibemus  autem  omnimo- 
dis  ut  presbyteri  villici  et  conductores  seniorum  non  -. 
fianty  nec  ebartas  scribant,  nec  ad  nup^ias  pergant,  ^ 
noc  armaassumant^necndejussores  existant.Camis 
quoquc  voluptates  et  negoiia  so^cularia  et  vanas 
bujus  mundi  delicias,  impudica  convivia^  vanaspe- 
ctacula,  morliferos  bujus  saeculi  pompas,  obsccena 
jocorum  verba,  risus  inutiles,  venationem  cum  avi- 
bus  vei  canibus,  usuros,  negotiationes  illicitas,  pon~ 
dera  iniqua,  placila  sscularia,  munera  injusta,  et 
omnia  mortalia  peccata,et  si  qua  sunt  similia,  mo- 
nemus  ut  refugiant:  quoniam  sccundum  Apostolum 
Nano  militans  Deo  implicat  se  ncgotiis  sxcularibus 
ut  ei  placeat  cui  se  probavit,  Gxteros  itaque  ad  Ec- 
clesiam  Gbristi  pertincntes  pie  et  juste  pro^videre 
et  regere  debent  tonquam  Cbristi  milites,  bene 
ogendo  et  prsdicando  juxta  Domini  sententiam,qui 
ait :  Sic  luceat  lux  veslra  coram  hominibus  ut  videant  G 
vestra  bona  opera  el  gtorificent  Patrem  vestmm  qui 
in  coetis  esL 

CAPUT  XX. 

Quod  statutis  diebus  et  in  vicis  baptisma  celebretur. 
Et  de  infirmis  baptizandis. 

Baptismumcertistemporibuscelebrari  aniiqui  pa- 

ircs  sanxerunt,  Pascha  scilicet  et  Peniocosten.  Aliis 

vero  temporibusquempiam  baptizari  canonica  vetat 

auctoritas,  praeier  cum  quem  in   periculo   mortis 

constitutum  necessitas  summa  constringit.  His  ita- 

que  duobus  temporibus,  Pascha  scilicet  et  Pente- 

costen^omnes  sacerdotes  ex  cellis  ad  vicos  conve- 

nire  debent,  et  ibi  ofGcio  peracto,cum  summadili- 

gentia  baptizandos  quosque  baptizent.  Et  tunc  ad 

proprias  ecclesias  cum  baptizatis  suis  et  csteris  sub-  j) 

jcctis   rcmeantes  missanim  solemnia  persolvant, 

et  baptizati,  et  qui  eos  a  fonte  baptismatis  suscepe- 

runt  omnes  excommunicent.  Et  quandiu  in  albis 

sunt,  quotidie  a  patrinis  ad  ecclesiam  cum  lumina- 

ribus  deducantur,  et  corpus  et  sanguinem  Christi 

usque  in  diem  octavum  aequali  jure  cuncti  percipere 

Btudeant.  Si  autem  parvulus  sgrotans  ad  quemli- 

bet  presbyterum  quocunque  tempore  vel  hora  ba- 

ptismi  gratia  de  cujuslibet  parochia  allatus  fuerit, 

ei  baptismi  sacramentum  nullo  modo  negetur.  Si 

quis  hoc  munus  petenti  concedere  dotrectaverit^  et 

ille  parvulus  absque  baptismatisgratia  mortuus  fue- 

Patrol.  CXIX. 


rit,  novcrit  sc  illc  qui  eum  non  baptizavit  pro  ejus 
anima  rationero  redditurum. 

CAPUT  XXI. 
De  decimis  a  fidelibus  dandis. 

Decimas  de  omnibus  rebus  juxta  modum  a  beatis 
Patribus  constitutum  a  cuncto  pnpulo  cum  omni 
devotione  Dei  ecclesiis  reddendas  esse  monemus, 
ut  sacerdotes,  qui  per  sacras  eorum  orationes  el 
oblationes  pro  pace,  pro  totius  populi  Christiani  sa- 
lute,  pro  frugibus  terrffi^  pro  infirmis  quoque  et  de- 
funciis  omnipotcntis  Dei  miscricordiam  implorant, 
victum  et  vestimentum  et  cstera  quse  in  eis  sunt 
necessaria  habeant,  et  ut  hospitibus  et  peregrinis, 
orphanis  et  viduis,  debilibus  et  aegrotis  solatium 
praebere  valeant.  {Concil,  Cabilon,  ii,  cap.  19;  Capi- 
lula  excerpta  ex  lege  Longobardor,,  cap.  4^ .)  Sunt 
praeterea  qu*dam  qui  decimas  suas  daread  ecclesieis 
suas  negligunt,ubi  et  ipsi  et  eorum  servi  missas 
audiunt.  Proinde  decrevimus  ut  omnes  ibi  decimas 
dent  ubi  infantes  eorum  baptizantur,  et  ubi  roissas 
audiunt,  ct  ubi  res  ipsae  convenire  videniur,  juxla 
proprii  episcopi  decretum.  Presbyteri  vero  ab  his 
qui  deciroas  non  dant  wadios  nunquam  accipiant. 
Sod  qui  post  crebras  admonitioncs  et  praedicationcs 
eas  dara  neglexerint  exconimunicentur,  Juramento 
autem  propler  periculum  perjurii  constringi  eos 
nolumus. 

CAPUT  XXII. 

De  oratione  Dominica  et  symbolo,  Et  de  spiritualibus 

patribus  et  fitiolis. 

(Lib.  II  CapituL  cap.  46  et  lib.  vi,  cap.  182.) 
Commonendi  sunt  fldelcs  ut  omnes  generaliter  a 
minimo  usque  ad  maximum  orationem  Dominicam 
et  symbolum  discant.  Et  dicendum  eis  qnod  in  his 
duabus  sententiis  omne  fidei  Christians  fundamen- 
tum  incumbit.  Et  nisi  quis  has  duas  sententias  et 
memoriter  tenueritet  extotocorde  crediderit,  etin 
oratione  saepissime  frequentaverit,  catholicus  esse 
non  poterit.  Constitutum  namque  est  ut  nullus 
chrismeiur,  neque  baptizetur,  neque  a  lavacro  fontis 
alium  suscipiat,  neque  coram  episcopo  ad  conflr- 
mandum  quemlibet  teneat,  nisi  symbolum  etoratio- 
nem  Dominicam  memoriter  tenuerit,  exceptis  his 
quos  ad  loquendum  aetas  minime  perduxit.  Patrini 
autem  eos  quos  de  fonte  lavacri  suscipiunt  eru* 
dire  summopere  studeant,  el  orationem  Domini- 
cam  et  symbolum  ilHs  insinuent,  quoniam  eoa  Do« 
mino  genuerunt,  et  pro  eis  fldejussores  existunt. 
Qui  vero  in  publica  pcDnitentia  sunt  constituti,  aut 
criminali  peccatotenentur  obnoxii,  neroinem  a  lava- 
cro  fontis  suscipere  neque  coram  episcopo  ad  con- 
firmationem  tenere  praesumant  usquequo  poeniten- 
tia  peracta  saiisfactionero  condignaro  percipere  me- 
reantur. 

GAPUT  xxni. 

De  honore  parentum,  et  dominis  subditorum  admo- 

nendis. 

(Lib.  1  Capitular.f  cap.  65;  lib.  ii,  cap.  41,  44.) 

23 


715 


RODULPHI  BITURIGENSIS  EPISCOPI. 


m 


Admonendi  sunt  fideles  sanctae  Dci  EcclesiaQ  ut  filios 
suos  et  filias  suas  doceant  parentibus  obedientiam 
exhibere,  dicente  Domino  :  Fili,  honorifica  pairem 

# 

tuum  et  matrem  tuam.  Nam  et  ipsi  parentes  erga 
filios  suos  ac  filias  modeste  debent  agere,  dicente 
Apostolo  :  Et  vos,  parentes,  nolite  ad  iracundiam 
provocare  filios  vestros,  Nam  et  hoc  dicendum  est 
eis  ut  si  illi  tali  afTectu  parcere  velint  injuriis  filio- 
rum,  non  hos  impune  Dominus  sinit,  nisi  forte  di- 
gni  poenitentifle  exhibcant :  quia  levius  est  filios  pa- 
rentum  quaelibet  flagella  suscipere  quam  Dei  iram 
incurrerc.  Admonendi  sunt  etiam  domini  subdito- 
rum  ut  circa  subjectos  pic  cL  misericorditer  agant, 
nec  eos  qualibet  injustaoccasione  condemnent,  nec 
eos  opprimant,  ncc  illorum  substantiolas  injuste  tol- 
lant,  nec  ipsia  debita  quse  a  subditis  reddcnda  sunt 
impie  ac  crudeliter  exigant.  Quia  ergo  constat  in 
Ecclesia  diversarum  conditionum  homines  esse,  ut 
sint  nobiles  et  ignobiles,  servi,  coloni,  inquilini,  et 
caetera  hujusmodi  nomina,oportet  ut  quicunque  eis 
praelati  sunt,  clerici  sive  laici,  clementer  erga  eos 
agant  et  misericorditer  eos  tractent,  sive  in  exigen- 
dis  ab  eis  operibus,  sive  in  accipiendis  tributis  vel 
quib^usdam  debitis ;  sciantque  eos  Fratres  suos  esse 
et  unum  secum  patrem  se  habere  Deum,cui  clamant: 
Pater  noster  qui  es  in  coslis,  et  unam  matrem  sanctam 
Ecclesiam,  quae  eos  intemcrato  sacri  fontis  utero 
gignit.  Disciplinaigilur  eis  misericordissimaet  gu- 
beroatio  opportuna  adhibenda  cst;  disciplina,  ne 
indisciplinate  vivendo  auctorem  suum  offendant ; 
gubernatio,  in  quotidianis  vitse  commeatibus  prs- 
latorum  adminiculo  destituti  fatescant. 

GAPUT  XXIV. 
Quod  non  sit  personarum  ucceptio  apud  Deum. 

{Concil.  Cabilon.  ii,  cap.  34.)  Quia  igitur,  Apo- 
stolo  testante,  non  est  personarum  acceptio  apud 
Deum,  et  in  omnibus  judlciis  cavendum  est,  multo 
magis  in  hoc  poenitcntiae  judicio  praecaveri  debet  ut 
nullus  sacerdotum  unquam  aut  gratia  aut  odio  ali- 
cujus  personsB  secus  judicet  quam  quod  in  canoni- 
bus  sacris  invenerit,  aut  quod  illi  sccundum  sancta- 
rum  Scripturarum  auctoritatcm  et  ecclesiasticam 
consuetudinem  rectius  visum  fuerit.  Si  ergo  medici, 
qui  corporibus  medicinam  inferre  conantur,  nequa- 
quam  propter  personae  cujuslibet  acceptionem  his 
quos  sanare  cupiunt  cauterio,  aut  ferro,  aut  duris 
aliis  quibuslibet  rebus,  parcunt,  multo  magis  his 
observandum  est  qui  non  corporum  sed  animarum 
medici  existunt.  Ncque  enim  pensanda  est  pceni- 
tentia  quantitate  temporis,  sed  ardore  mentis  et 
mortificatione  corporis.  Cor  autem  contritum  et  hu- 
miiiatum  Deus  non  spernit. 

CAPLT  XXV. 

De  discordantibus. 

(Addit.  IV  Capitular.,  cap.  50.)  Oblationes  dissi- 

dentium  fratrum  neque  in  sacrario  neque  in  gazo- 

phylacio   recipiantur.  Piacuit  etiam  ut  sicut   ple- 

(a)  Vide  notas  ad  Reginomm,  pag.  550. 


B 


A.  rumque  fit,  ilii  qui  odio  aut  longinqua  inter  sc  Uie 
discesserint,et  ad  pacem  redire  diuturna  intentione 
nolucrint,  de  .Ecclcsiae  coetu  justissima  excommu- 
nicatione  pellantur  quoadusque  ad  charitatem,qus 
cooperit  multitudinem  peccatorum,  venire  fesli- 
nent  (a). 

CAPUT  XXVI. 
Qualiter  dies  Dominirus  observetur. 
(Lib.  I  Capitutar.,  cap.  75;  Jib.  vi,  cap.  380,  et 
lib.  VII,  cap.  276.)  Diem  dominicum  apostoli  ideo 
religiosa  sanxerunt  solemnitate  quia  in  eodem  die 
Redemptor  noster  a  mortuis  resurrexit.  Quique  ideo 
Dominicus  appellatur  ut  in  eo  a  terrenis  operibus  et 
a  mundi  illecebris  abstinentes,  tantum  divinis  cul- 
tibus  serviamus.  Nam  sicut  ipse  Dominus  Jesus 
Christus  ct  Salvator  nostcr  tertia  die  resurrexit  a 
mortuis,  ita  et  nos  resurrecturos  in  novissimo  sa;- 
culo  speramus.Undeetiam  in  Dominicadie  stantes 
oramus  :  quod  est  signum  luturae  rcsurrectionis. 
Hoc  agit  universa  Ecclesia  quae  in  peregrinatione 
mortalitatis  invcnta  est«  exspectans  in  Onem  s^eculi 
quod  in  Domini  nostri  Jesu  Christi  corpore  prifi- 
monstratum  est,  qui  est  primogenitus  mortuorum. 
Dies  autem  Dominicus  a  Christianis  post  resur- 
rectionem  Domini  celebratus  est,  et  ex  illo  coepit 
habere  fcstivitatem  suam.  Tanta  ergo  hujus  diei 
debct  esse  observantia  ut  praeter  orationes  et  mis- 
sarum  solemnia  et  ea  qus  ad  vescendum  pertincnt 
nihil  aliud  fiat,  Videlicet  ut  nec  opera  ser\'ilia  in 
eo  agantur,  nec  viri  ruralia  exerceant,  nec  vineas 
colant,  nec  campos   arent,  nec  messem  metant, 

C  nec  fenum  secent,  nec  sepem  ponant,  nec  silvas 
stirpent,  nec  arbores  eaedant,  nec  in  petris  laborent, 
nec  domos  construant,  nec  hortum  faciant,  nec  ter- 
ram  moveant,  nec  ad  placita  conveniant,  nec  vena- 
tiones  exerceant,  nisi  tantum  cibi  vel  frigoris  neccs- 
sitate.  Item  feminae  opera  trcxtilia  non  faciant,  nec 
vestimenta  capulent,  nec  consuant,  nec  vestimenta 
lavent,  nec  liniant,  nec  linura  battant,  nec  ianam 
carpere  praesumant,  nec  berbices  tondeant,  ut  omni- 
modis  bonorum  requies  die  Dominico  persolvatur. 
Ipse  cst  enim  primus  dics  seeculi.  In  ipso  formata 
sunt  elemcnta  mundi,  in  ipso  creati  sunt  angeli,  in 
eo  manna  de  cqbIo  datum  est,  in  ea  Redemptor  hu- 
mani  generis  a  mortuis  resurrcxit,  in  eo  Spiritus 
sanctus  super  discipulos  descendit.  Conveniendum 

n  est  sabbato  die  cum  luminaribus  ad  ecclesiam, 
conveniendum  est  ad  vigilias  sive  ad  matutinum 
officium,concurrendum  esl  etiam  cum  oblationibus 
ad  missarum  Folemnia.  Et  dum  convenitur,  nuUa 
jurgia  sunt  habenda;  sed  tota  die  tanlum  Deo  va- 
candum  est,  non  in  crapula  et  ebrietate  vcl  in  luxu- 
riis  et  jocularibus  verbis,  sed  in  Dei  laudibus  et 
eleemosynis  cum  amicis,  proximis,  et  peregrinis 
spiritaliter  epulandum. 

CAPUT  XXVII. 

De  diebus  festis  anni. 

(Lib.  II  Capitnlar.y  cap.  35;   Regino,  lib.  i,  cap. 


717 


CAPITULA. 


Y18 


577)  Festos  dies  in  anno  celebrare  sanximus^  hoc 

est^diem  Dominicum  PaschaB  cum  omni  honore  et 

sobrietate  venerari,similimodototam  hebdomadam 

illam  observare  decrevimus,diem  ascensionisDomini 

pleniter  celebrare.  In  Pentecosten  similiter  ut  in 

Pascha,nativitalem  sancti  Joannis  Baptists^Petri  et 

Pauli   diem  unum,  sancti  Laurentii,  assumptio- 

nem  sanctae  Marie,  dedicationem  sancti  Michae- 

lis,natalem  sancti  Martini,  aancti  Andres,  et  om- 

nium  apostolorum.  In  nativitate  Domini  dies  qua- 

tuor^   octavas  Domini,  Epiphania,  puriflcationem 

sanctae  Maris,  natalem  sancti  Ursicini  et  sancti 

Ausfregisili  et  sancti  Sulpitii.  Et  illas  festivitates 

sanctorum  observare  decrevimus  quorum  in  una- 

quaque  parochia  sancta  corpora  requiescunt  vel 

reliquiae  venorantur.His  praedictis  diebus  ab  operi- 

bus  quiescendum  esse  diximus.Cffiteras  festivitates 

sanctorumapostolorum,martyrum,confessorura,at- 

que  virginum  congruo  honore   celebrandas  esse 

censcmus. 

CAPUT  XXVIII. 

Qualiter  (idetes  in  tnissarum  solemniis  offerre  de- 
beant  vel  communicare. 

Sacrificium  quod  a  Christianis  Deo  olTertur  pri- 
mum  Christus  Dominus  nostcr  et  magister  instituit 
quando  commcndavit  apostolis  corpus  ct  sanguinem 
suum  priusquam  traderetur.Sic  enim  legitur  :  Ac- 
cepiif  inquit,  Jesus  paneni  ei  calicem,  ei  benedicens 
dcdii  et5.Dicunt  aliqui^nisi  aliquo  intercedente  pec- 
cato,  eucharistiam  quotidie  accipiendam.  (Regino, 
lib.  I,  cap.  194.)  Hunc  enim  panem  dari  nobis  quo- 
tidie  jubente  Domino  postulamus  dicentcs  :  Panem 
nosirum  quoiidianum  da  nobis  hodie.  Quod  quidem 
bene  dicunt,  si  hoc  cum  religione  et  devotione  et 
faumilitate  suscipiunt,  nec  fidendo  de  justitia,  su- 
perba  praesumptione  id  faciant.  Gaeterum  si  talia 
sunt  peccata  qus  quasi  mortuum  ab  altario  remo- 
veant,prius  agenda  est  pa^nitentia ;  ac  si  deinde  hoc 
salutiferum   medicamentum    suscipiendum,  juxta 
Apostolumprobarese  debethomo  etsicde  pane  illo 
manducare  et  de  caiice  libere.  (Lib.  ii  Capiiutar,^ 
cap.  40).  Si  vero  indiscrete  accipitur,  timendum 
est  iilud  quod  ait  idemApostolus  :  Quimanducai  ei 
bibii  indigne  judicium  sibi  manducai  ei  bibii.  Hoc 
est  enim  indigne  accipcre,  si  eo  tempore  quis  acci- 
piat  quo  debet  habere  poenitentiam.  Quod  si  tanta 
non  sunt  peccata  nt  excommunicandusquisqueju- 
dicetur^non  se  debet  a  medicina  Dominici  corporis 
separare,ne  Jum  nimium  in  longum  differtur^  ad 
perniciem  animae  pertineat,  dicente  Domino  :  Nisi 
manducaveritis  carnem  Filii  hominisei  biberiiis  ejus 
fonguinem,  non  habebitis  vitam  in  t'o6t5.Conjugatis 
autem  abstinendum  est  a  coitu  aliquot  diebus,ora- 
tionique  vacandum,utadtantum  accedere  puriticati 
valeant  sacramentum.Relegant  regnorum  libros,  et 
invenient  sacerdotem  Abimeiech  de  panibus  propo- 
sitionis  noluisse  prius  dare  David  et  pueris  ejus  an- 
tequam  interrogaret  utrum  mundi  essent  pueri  a 
mulieribus,  non  utique  ab  alienis,  sed  a  propriis 


A.  conjugibus  ;  et  nisi  cos  audisset  ab  heri  et  nudius 
tertius  vacasse  ab  opere  conJugali,nunquara  panes 
sanctos  ad  coraedendum  concessisset.  Quapropter 
eligendi  sunt  aliqui  dies  quibus  prius  homo  conti- 
nentius  vivat,quo  ad  tantum  sacramentum  dignus 
accedere  possit.  Similiter  et  eos  qui  in  missarum 
solemniis  panem  et  vinum  sacerdotibus  ad  altare 
ofTerunt,  a  coigugibus  aliquandiu  abstinere  opor- 
tet,et  postea  aqua  loti,  et  vestimentis  ablutis, 
pro  suis  suorumque  erratibua  oblationos  Deo  of- 
ferant,  et  si  velint,  communicent.  Quihus  autem 
sacriOcii  sumptus  negatur,  ofTerendi  facultas  non 
tribuitur. 

CAPUT  XXIX. 
De  jejunio  quadragesimati, 

n  {Capitnlare  Theodui/i,  cap.  37,  41^  43).  Dies  au- 
tem  quadragesimales  cum  sumraa  observatione  cu- 
stodicudi  sunt,  ut  jejunium  in  eis  praeter  dies  Do- 
minicos,  cui  ab  abstinentia  subtracti  sunt,  nullate- 
nus  so1vatur,quia  ipsi  dicsdecimae  sunt  anni  nostri, 
quos  cum  omni  religione  et  sanctitate  transfigere 
debemus.Nullaeniminhisoccasiositresolvendijeju- 
nii;  quia  alio  tempore  solet  jejunium  charitatis 
causa  dissolvi.Isto  vero  nunquam  debet,  et  in  alio 
tcmpore  jejunarc  praemium  acquirere  est.  In  hoc 
vero,  praeter  infirmos  aut  parvulos,  quisquis  non 
jejunatjpcenam  sibi  acquirit,  quia  eosdem  dies  Do- 
minus  et  per  Mcysen  et  per  Eliam  et  per  semet- 
ipsum  sacro  jejunio  consecravit.  Abstinendum  est 
enim  in  his  sacratissimis  diebusaoonjugibus,quia 
pene  nihil  valet  jejunium  quod  conjugali  operepol- 

C  luitur.Ab  omnibusergofideiibussingulisDominicis 
diebus  in  quadragesima,praeter  eos  qui  procrimine 
mortali  excommunicati  sunt,sacramenta  corporis  et 
sanguinis  Christi  sumenda  sunt,et  in  Gcena  Domini, 
et  in  Parasceve,  et  vigilia  Paschae,  et  in  die  Aesur- 
rectionis  Domini  penitus  communicandum  est.  Et 
ipsi  dies  poschalis  hebdomadae  omnes  aequali  reli- 
gione  colendi  sunt. 

CAPUT  XXX. 
De  cacteris  jejuniis  insiitutis. 
(Lib.  V  Capitutar.f  cap.  151).  De  Jejunio  in  qua- 
tuor  annitemporibus  conservando,  quandolectiones 
duodecim  in  sabbato  leguntur,  statutum  est  a  sanctis 
Patribus  ut  in  primomense  in  prima  hebdomada  in 
Junioinsecunda  hebdomada,in  Septembrio  in  tertia 

n  hebdomada,  in  Decembrio  in  quarta  hebdomada« 
tribus  diebus^  id  est  quarta  et  sexta  et  septima 
feria,  omnes,  exceptis  infantibus  et  inflrmis,  us- 
que  ad  nonam  jejunent  et  abstineant  se  a  carne. 
Eodem  modo  in  diebus  rogationum  jejunandum  est^ 
et  a  carne  triduo  abstinendum  est.  Jejunia  vero  a 
saccrdotibus  indictasineneccssitatcrationabili  sol- 
venda  non  sunt.  (Capitulare  Theodulp,^  cap.  38.)  In 
diebus  itaque  jejunii  eleemosyna  facienda  est,  et 
cibum  «t  potum  quo  quisque  uti  vellet,si  non  Jeju- 
naret,  pauperibus  eroget ;  quia  jejunare  et  cibos 
prandii  ad  coenam  reservare  non  mercedis  sed  ci« 
borum  est  incrementum. 


Jfl9 


RODULPI  BITURICENSIS  EPISCOPI. 


720 


CAPUT  XXXI. 
De  observaiionibus  jejuniorutn. 

{Capiiulare  Theodulfi,  cap.  40 ;  Capilular.Caroli 
Calvi,  tit.  38,  cap.  8 ;  Capitulare  Theodulli,  cap. 
42.)  Abstinentia  in  diebus  jejunii  pene  omnium 
deliciarum  esse  debet,  et  sobrie  et  caste  vivendum, 
ut  sanctiflcato  corde  et  corpore  ipsi  sancti  dies 
transigantur.  Denuntiandum  est  etiam  ministris 
reipublic®  ut  a  quarta  feria  ante  initium  Quadrage- 
8im»,ncc  in  ipsa  quarta  feria,  usque  post  octavas 
Pa8cbse,mallum  vel  placitum  publicum  nisi  de  con- 
cordia  et  pacificatione  discordantium  tenere  prae- 
sumant.  Similiter  a  quarta  fcria  antc  nativitatem, 
Domini  usque  post  consecratos  dies  observent,nec- 
non  et  in  jejuniis  quatuor  temporum  etin  Rogatio- 


j^  nitentiffi  peccata  sua  confltentibus  aut  per  antiquo- 
rum  canonum  institutionem,  aut  per  sanctarum 
Scripturarum  auctoritatem,  aut  per  ecclesiasticam 
consuetudinem  imponi  debet,repudiatis  ae  penitus 
eliminatis  libellis  quos  pcenitentialee  vocant;  quo- 
rum  sunt  certi  errores,  incerti  auctores,  de  quibus 
recte  dici  polest :  Mortificabanl  animas  qux  wm  mo- 
riebantur.et  viviflcabant  animas  qux  non  vivebant. 
Qui  dum  pro  peccatis  gravibus  leves  quosdam  et 
inusitatos  imponunt  posnitenliae  modos,  consuuDt 
pulvillos,  secundum  propheticum  sermonem,  sub 
omni  cubito  manus  et  faciunt  cervicalia  sub  capite 
univers»  ietatis  ad  capiendas  animas.  Sicut  enim 
baptismus  peccata,  ita  et  poenitentia  purgat.Septem 
enixn  modis  peccata  dimitti  Scriptura  sancta  de- 


nibusetincffiterisjejuniisconstitutissimiliobserva-  g  monstrat.  Primoin  baptismate.secundo  per  marty 


tione  eosdem  feriatos  dies  venerari  omninodis  stu- 
deant.In  his  autem  jejuniorum  diebus  nullce  lites, 
nulloe  contentiones  esse  dcbent^sed  in  Dei  laudibus  et 
inoperenecessariopersistendum.  Arguilenim  eos  qui 
contentiones  et  litesjejuniitemporeexercent,etqui 
debita  a  debitoribus  exigunt,  Dominus  per  prophe- 
tamdicens  :  Eccein  diejcjunii  veslri  inveniuntur  vo- 
iuntates  vestrgeynt  omnes  debitores  vestros  rcpetitis, 
Ecce  ad  lites  et  contentiones  Jejunatis,  et  percutitis 
pugno  impiey 

CAPUT  XXXII. 
De  pamitentia  fidelibus  danda, 

(Gapiiutare  Theodul/i,  cap.  36,  31).  Hebdomada 
una  ante  initium  Quadragesimae  confessiones  sacer- 
dotibus  dand»  sunt  pcenitentia  accipienda,  discor-  q 
dantes  reconciliandi,  et  omnia  jurgia  sedanda ;  et 
dimittere  debent  debita  invicem  de  cordibus  suis, 
ut  liberius  dicant:  Dimiite  nobis  debita  nostra,s\cut 
et  nos  dimittimus  dcbitoribus  nostris,  Et  sic  ingre- 
dientes  in  beatae  Quadragesimse  tempus  mundis  et 
puriflcatismcntibus  ad  sanctum  Pascha  accedant,et 
per  pcenitentiam  se  renovent,  quae  est  sccundus 
baptismus.Confessiones  varo  dandae  sunt  de  omni- 
bua  peccatis  quse  sive  in  opere  sive  in  cogitatione 
perpetrantur.Octo  sunt  vitia  principalia  sine  quibus 
vix  iillus  inveniri  potest.  l«)st  cnim  primum  gastri- 
margia,hoc  est  ventris  ingluvies,  secundum  fcrni- 
catio,tertium  accidia  sive  tristitia,  quartum  avari- 
tia,  quintum  vana  gloria,  sextum  invidia,  septi- 
mum  ira,  octavum  superbia.  Quando  ergo  qnis  ad 
confessionem  venit,  diligenter  debet  inquiri  quo-  " 
modo  aut  qua  occasionc  peccatum  perpetravit  quod 
peregisse  confitetur,  et  juxta  modum  facti  debet  ei 
pcenitentia  indicari.Debet  ei  persuaderi  ut  de  per- 
versis  cogitationibus  faciat  confessionem.  Debet  ei 
etiam  injungi  ui  de  octo  vitiis  priucipalibus  faciat 
confessionem.    Et   nominalim   debet   ei    sacerdos 
unumquodque  vitium  dicere  et  suam  de  eo  confes- 
sionem  accipere. 

CAPUT  XXXIII. 
Dc  modis  pcenitentix  vei  remediis, 

{ConciL  Cabilon,  n,  cap.  38.)  Modus  autem  pa>- 


rium,tertio  per  eleemosynam,  juxta  illud  evange- 
cum  :  Verumtamen  date  eleemosynam^  et  omm 
munda  sunt  vobis.  Quarto  si  remittat  quis  peccanti 
in  se  peccata  sua,  juxta  illud  :  Dimittite  et  dimilte- 
tur  vobis,  Quinto  si  per  praedicationem  quis  et  bo- 
norum  operum  exercitium  alios  ab  errore  suo  con- 
vertat,  juxta  illud  Apostoli  :  Quoniam  qui  converti 
fecerit  peccatoremaberrore  vix  suXySatrabitanimm 
ejus  a  morte.Sexio  per  charitatem  Juxta  illud :  Cka- 
ritas  Domini  cooperii  muliitudinem  peccatorum.^- 
ptimo  per  poenitentiamjuxta  quod  ait  David :  Cor- 
versus  sum  in  smttnna  dum  configitur  tpina.  His 
ergo  septem  modis  et  remissio  datur  et  ffitemis  re- 
tributionis  prsemium  acquiritur' 

CAPUT  XXXIV. 
De  pubtica  poeniteiitia, 

(Concil,  Cabil,  ii,  cap.  25).  Paenitcntiam  agere 
juxtaantiquam  canonum  institutionem  in  plerisque 
locis  ab  usu  recessit,  et  neque  excommunicandi 
neque  reccnciliandi  antiqui  moris  ordo  servatur.Et 
ideo  qui  publice  peccat  publica  mulctetur  psniten- 
tiaetsecundumordinem  canonum  promerilosuo  ex- 
communicetur  et  reconcilietur.  Non  enim  licitura 
est  presbyteris  publicam  dare  poenitentiam,sed  pu- 
blice  peecantcs  oportet  ut  juxta  antiquorum  cano- 
num  decreta  per  episcopaie  ministerium  pubiica 
Deum  studeant  satisfactione  placare. 

CAPUT  XXXV. 
De  usuris  ei  fenore. 

Oportet  sacerdotes  ct  omnes  in  commune  fideles 
ut  si  quando  fruges  velquosdam  redditus  terraeeon- 
gregant  et  proteIant,non  ideo  hoc  faciant  ut  carius 
vendant  et  thes(auros  congregent,sed  ut  pauperibus 
tempore  necessitatissubveniant ;  nec  adusuramali- 
quid  dent,  quoniam  ab  ipso  Domino  in  lege  omni- 
bus  interdictum  est  ad  usuram  aliquid  dare.  (Lib. 
I  Capitular,,  cap.  119,  ^24,  125.)  Usura  est  ubi 
amplius  requiritur  quam  datur.Verbi  gratia,si  de- 
deris  solidos  decem  et  amplius  requisicris,  vel  si 
dederis  modios  frumenti  aut  vini,  et  iterum  super 
aliquid  quacunque  occasione  vel  quocunque  modo 
expgcns.Quicnnque  enim  tempore  messis  vel  tem- 


721 


CAPITULA. 


m 


pore  vindemiffi,  non  necesaitate,  sed  propter  cupi- 
ditatem,  comparat  annonam  aut  yiQum,  et  servat 
usque  dum  carius  venundare  possit,  hoc  turpe  lu- 
crum  esse  dicimus.Fenus  autem exercet qui  aliquid 
praestat.  Nam  justum  fenus  est  qui  amplius  non 
requirit  nisi  quantum  praastat. 

CAPUT  XXXVI. 
De  perjurio  et  falso  tesUmonio, 

(Capitulare  Theodul/i,  cap.  26,  27).  PraBdicandum 
est  ut  pejurium  fldeles  caveant  et  ab  hoc  summo- 
pere  abstineant,  scientes  hoc  grande  scelus  esse  et 
in  lege  et  prophetis  sive  evangdio  prohibitum.  An- 
divimus  enim  quosdam  parvi  pendere  boc  scclus 
et  levemquodam  modo  poijuris  poenitentiae  modum 
imponere.Qui  nosscdebent  talem  de  perjurio  pccni- 
tentiam  imponere  debere  qualem  et  de  adulterio,de 
fornicatione,  de  homicidio,et  de  caetcris  criminali- 
bus  vitiis  :  quoniam  in  lege  Domino  praecipiente 
hBbemns :  Non perjurabis  in  nomine  meo,  nec  pol- 
lues  nomen  Dei  tui,  et  ne  assumes  nomen  Domini 
Dei  tui  in  vunum,  Dicendum  est  etiam  eis  ut  a 
falso  testimonio  se  abstineant,  scientes  et  hoc 
gravissimumscelusesse  etab  ipsoDominoinmonte 
Sinai  prohibitum,  dicente  eodem  Domino :  Non 
faUumtestinwniumdixeris,  sive  testis  falsus  non  erit 
impuniius, Scmise  etiam  quisquis  hoc  perpetraverit 
talipcenitentiapurgandum  ut  superius  dictum  estde 
perjurio.  Dicendumque  est  illis  quod  summa,  non 
dicam  stultitia,sed  nequitia  estpro  cupiditateauri 
et  argenti,aut  vestimentorum,aut  cujuslibetrei,aut 
quod  creberrime  contingere  solet,  propter  ebrieta- 
tem,  in  tam  grande  scelus  corruere,  ut  aut  septem 
annis  in  arcta  aerumna  sit,  aut  ab  Eeclesia  sit  re- 
pulsus,  dioente  Domino  :  Quid  prodest  homini,si  lu- 
crctur  totum  mundum,  et  animx  sux  detrimentum 
faciat,  Quippe  cum  aliis  videatur  pius  existere,  si- 
bimet  crudelis  existat.  Si  quis  vero  perpetrato  per- 
jurio,  aut  falso  testimonio,  vel  quolibet  criminali 
peccato,timens  poenitentiae  longam  aerumnam,  ad 
confessionem  venire  noluerit,  ab  Ecclesia  repellen- 
duis  est,  sive  a  communione  et  consortio  fidelium, 
ut  nuUus  cum  eo  comedat,ncque  bibat,neque  oret, 
neque  in  sua  domo  eum  recipiat. 

CAPUT  XXXVII. 
De  perjurio,  furto  et  rapina, 

Quicunque  sciens  perjurium  perpetraverit,  annis 
septem  se  poenitentie  subdat,  et  ita  deinceps  ad 
communionem  revertatur.  Qui  vero  cupiditate  ca- 
ptus  furtum  fecerit,  quod  abstulerit  reddat,  et  an- 
nis  quinque  poenitentiam  agat.  Similiter  et  qui  per 
rapinam  alterius  res  injuste  abstulcrit,  et  hoc  quod 
vi  illieite  extorsit  restauret,  et  totidem  annis,  id 
est  quinque,  reatum  suum  poenitentiae  jejuniis  di- 
luat.  Si  autem  nescit  cui  damnum  intulit,  aut  non 
valet  reddere  quod  violcnter  subrepsit,  asperiori 
poenitentiae  se  submittat  et  post  septem  anuos  per- 

(«)  Vide  notas  ad  Capitular.  1038. 


A  fectionem  plenam  consequatur  aeta  legitima  po9ni-> 
tentia. 

GAPUT  XXXVIII. 
De  observationibus  vanitatum, 
(a)  Quicunque  fidelium  auguria  et  auspicia  Bive 
somnia  vel  divinationes  quaslibet  more  gentilium 
observaverint,  sive  sortes  quas  mentiuntur  esse 
sanctorum,  quae  elerici  vel  laici  detecti  fuerint  vel 
consulere  vel  docere,aut  in  domos  suas  higusmodi 
homines  introduxerint  exquirendi  aliquid  arte  male- 
flca,  aut  domos  suas  lustravcrint,ab  ecclesia  quin-» 
quennio  habeanturextranei  poenitentiam  agentesse- 
cundum  antiquas  regulas  constitutas.  Non  enim  li- 
cet  Ghristianis  traditiones  gentilium  observare  vel 
colere  c1ementa,aut  luna8,aui  slcllarum  cursus,aut 

n  inanem  signorum  fallaciam,  pro  domo  faciendavel 
segete  vel  arboribusplantandisvelconjugiissocian- 
dis.  Scriptum  est  enim :  Omnia  quaicunque  faciiis^ 
in  namine  Domini  facite,  Nec  licet  in  collectionibus 
herbarum  aliquas  observationes.  vel  incantationes 
attendere,  nisi  tantum  cum  symbolo  divino  etora« 
tione  Dominica.  Similiter  nec  Ghristianas  mulierea 
licet  vanitatem  insuislanificiis  observare,8ed  Deum 
invocent  acyutorem,qui  eis  sapientiam  texendi  do- 
navit  ut  in  omnibus  honorificetur. 

GAPUT  XXXIX. 
De  homictdiissponte  commissisetnon  spontecammissis, 
De  his  qui  voluntarie  homicidium  faciunt  gravis 
sententia  in  Scripturis  sacris  est^dicente  Apostolo : 
Qui  templum  Dei  vtolaveritf  disperdei  illum  Deus, 
Templum  enim  Dei  sanctum  est  quod  esHs  vos.  Qui« 

^  cunque  ergo  voluntarie  homicidium  fecerit,ab  Ec- 
clesia  Dei  est  repellendus  et  a  consortio  fidelium 
sequestrandus  juxta  canonum  instituta,ubi  itascri- 
ptum  reperitur :  Qui  voluntarie  homicidium  fecerit^ 
pomitenticB  quidem  jugitcr  se  submittat,  perfectUmem 
vero  circa  exitum  vitx  consequatur,  Et  item  :  Si  quis 
voluntarie  homicidium  feceritj  ad  januam  Ecclesix 
catholicx  semper  jaceat,  et  communionem  in  exitu 
vit3S  sux  recipiat.  Si  autem  non  voluntate,  sed  casu 
aliquOy  homicidium  fuerit  factum,  prior  canon  septem 
annis  agi  posnitentiam  jussitf  secundus  canon  quin- 
quemandavit,  Et  alibi  :  (Conc,  Ancyr,,  22,  23); 
De  homicidiis  non  sponte  commissis,  prior  quidem 
definitio  post  septem  annos  poenitentise  perfectionem 
consequi  prxcepit.  Secunda  vero  quinquennii  tempus 

D  explere, 

CAPUT  XL. 

De  homieidiis  diversis  occasionibus  perpetratis. 

Si  quis  servum  proprium.licet  criminibusmultis 
approbatum,  sine  conscientia  Judicis  occiderit,  ex- 
communicatione  vel  pcenitentia  biennii  reatum  san- 
guinis  emendabit.  Si  vero  domina  furore  «eli  ac- 
censa  flagellis  verberaverit  ancillam  suam,ita  ut  in- 
fra  diem  tertium  animam  cruciatu  effundat,et  quod 
inccrtum  sit  voluntate  per  septem  annos,si  in  casu 
occidcrit,  per  quinquennii  tempora  a  communione 


U 


'798 


nODULPI  BITURIGENSIS  BPISCOPI  CAPITULA. 


m 


placuit  abstincri.  Quod  si  infra  tempora  constituta  A 
fuerit  infirmata,  accipiat  communionem.  Placuit 
etiam  ut  hi  qui  sibi  ipsis  aut  per  ferrum,  aut  per 
venenum,aut  per  prflecipitium,autper  suspendium, 
vel  quolibet  modo  violenter  inferunt  mortem,nulla 
illis  in  oblatione  commemoraiio  flat,  neque  cum 
psalmis  adsepulturameorum  cadaveradeducantur. 
Similiter  et  de  his  placuit  qui  pro  suis  sceleribus 
puniuntur. 

CAPUT  XLL 

De  feminvt  gux  parlus  suos  necant,  et  cum  duobus 

frcUribus  fomicantur. 

(Conc,  Jncyr,,  cap.  21.)  Si  qua  mulier  fornica- 

verit,  et  infantem  qui  exinde  natus  fuerit  occiderit, 

et  quffi  studuerit  abortura  facere  ei  quod  est  conce- 

ptum  necare,  aut  certe  ut  non  concipiat  elaborat,  ^ 

sive  ex  adulterio,  sive  ex  legitimo  matrimonio,  has 

tales  mulieres  in  morte  non  recipere  communionem 

priores  canones  decreverunt.  Nos  tamen  pro  mise- 

ricordia  sive  tales  siveconscias  ipsarum  decem  an* 

nos  agere  poenitentiam  judicavimus.  Et  si  qua  mu- 

lier  duos  fratres,  aut  si  quis  vir  duas  sorores  ba- 

buerit,  a  communione  se  abstineant  usque  ad  mor- 

tem,  in  morte  autem  eis  communio  pro  misericor- 

dia  detur.  Si  vero  supervixerint  communione  acce- 

pta,  et  de  inflrmitate  convaluerint,  agant  plenam 

pcenitentiam  tempore  constituto,  et  hoc  secundum 

antiquam  definitionem.Humanius  autem  nunc  defi- 

nimus  ut  eis  decem  annorum  tempus  poenitentiffl 

tribuatur,  ita  tamen  utomnl  tempore  viUe  suae  fleti- 

bus  et  humilitati  insistant. 

CAPUT  XLIL  ^ 

De  adulterio. 

{Conc,  Ancyr,,  cap.  20.)Si  cujus  uxor  adulterata 
fuerit,  vel  si  ipse  adulterium  commiserit,  septem 
annorum  pcsnitentia  oportet  eum  perfectionem  con- 
sequi  secundum  pristinos  gradus.  Si  vero  uxorem 
habens  concubinam  habuerit,non  communicet,do- 
neo  desinat  ab  ea  et  ad  pGenitentiam  revertatur. 
Quod  si  conscio  marito  uxor  fueritmoechata,  usque 
in  finem  non  communicet.Si  autem  eam  reliquerit, 
post  decem  annos  accipiat  communionem. 

CAPUT  XLIII. 
De  his  qui  fornicantur  irrationabiiiter. 

(Conc.  Ancyr.^cdip.  46.)De  his  qui  irrationabiliter 
versati  sunt  sive  versantur,  id  est  qui  se  miscent  j) 
pecoribus  aut  cum  masoulis  polluuntur,si  quis  ante 
vicesimum  annum  tale  crimen  commiserit,quinde- 
cim  annis  exactis  in  poenitentia  communionem  ora- 
tionis  mereatur,  deinde  quinqueniiio  in  hac  com- 
munione  duransjtuncdemumoblationis  sacramenta 
contingat.  Discutiatur  autem  et  vita  eorum  qualis 
tempore  poenitudinis  ex8literit,etita  misericordiam 
consequantur.  Quotquot  autem  peraeta  viginti  an- 
norum  state  uxores  habentes  in  hoc  peccatum  pro- 
lapsi  sunt,  viginti  quinque  annis  poenitudinem  ge- 
rentes  in  communione  suscipiantur  orationum  :in 
quaquinquennio  perdurantes  tunc  demum  oblationis 


sacramenta  percipiant.  Quod  si  uxoreshabeQteset 
transcendentes  quinquagesimum  annum  aetatis  ita 
deliquerint,  ad  exitum  vits  communionis  gratiam 
consequantur. 

CAPUT  XLIV. 
De  satisfactione  el  reconcitiatione  panitentium. 

Satisfactio  autem  est  causas  peccatorum  et  sug- 
gestiones  excludere  et  ultra  peccatum  non  iterare. 
Heconciliatio  vero  est  qus  post  complementumpce- 
nitentiae  adhibetur.  Nam  sicut  conciliamur  Deo 
quando  primum  per  baptismum  a  gentilitate  con- 
vertimur,  ita  reconciliamur  quando  post  peccatum 
poenitendo  regredimur.  Quorum  autem  peccatain 
publico  sunt,  in  publico  debet  esse  poenitentia  per 
tempora  quae  episcopi  arbitrio  poenitentibus  secun* 
dum  dilTerentiam  peccatorum  decernuntur  ;eorum- 
que  reconciliatio  essedebet  ab  episcopo  siveapre- 
sbyteris,  jussu  tamen  episcoporum,  sicut  canoDes 
Africani  concilii  testantur,  ubi  ita  scriptumest: 
Cuju^cunque  pmnitentis  publicum  et  vulgalissimum 
crimen  est  quod  universam  Ecclesiam  commoveril, 
anteabsidamei  manus  imponatur.  (Lib.  v  Capilular,, 
cap.  137.)Si  vero  poenitens  mortis  periculum  in- 
currerit,  per  episcopi  licentiamapresbyterorecon- 
cilietur  et  communionis  gratia  muniatur,  oe  despe- 
rationis  fune  ligatus  ad  seternum  pertrabalur  int«ri- 
tum.  Nulli  ergo  fidelium  ultima  poenitentia  velre- 
conciliatio  sive  corporis  et  sanguinis  Christi  perce- 
ptio  neganda  est.  Quorum  autem  peccata  occulta 
sunt  et  spontaneaconfessionesolitantummodopre- 
sbyteroabeisfuerint  revelata,  horum  occultadebet 
esse  poenitentia  secundum  presbyteri  judiciumcui 
confessi  sunt,ne  inflrmi  in  Eccleaia  scandalizentur 
videntes  eorum  poenas  quurum  penitus  ignorant 
causas.  Quali  autem  tempore  poenitentium  reconci- 
liatio  fieri  debeat  ostendunt  decreta  Innocentii 
papae,  ubi  ita  scriptum  reperitur  (epistola  ad  De- 
cenlium):  De  pamitentibus  autem  qui  sive  ex  graviO' 
ribus  commissis  sive  ex  levioribus  posnitentiam  ge- 
runt,  si  nulla  intervenerit  xgritudo,  quinta  feria 
ante  pascha  eis  remiltendum  esse  Romanae  Eccksix 
consuetudo  demonstraL  CoRterum  de  pondere  xsti- 
mando  delictorum  sacerdotis  est  judicare,  ut  attendat 
ad  confessionem  et  ad  fletus  atque  lacrymas  poBniten- 
tiSf  at  tunc  potest  dimitll  cum  viderit  congruam  sa- 
tisfactionem..Sane  si  quis  in  xgritudinem  inciderit, 
ei  est  antepascha  retaxandum,  ne  de  hoc  sxculo  abs- 
que  communione  discedat.  Uoc  orgo  ante  omnia 
cavendum  est,  ne  in  extremis  poenitenti  poenitentia 
et  reconciliatio  denegetur,  ne  in  desperatione  per- 
eat.  Perdidisset  enim  latro  in  cruce  ad  dextram 
Christi  pendens  prsmium,  si  illum  unius  hon^e 
poenitentia  non  juvasset.  Vera  ergo  ad  Dominum 
conversio  in  ultimis  positorum  mente  potius  est 
ffistimanda  quam  tempore,  propheta  asserente: 
Cum  conversuSf  inquit,  ingemueris  tunc  salvus 
eris. 


m 


WALTERII  AURELIANENSIS  EPISCOPI  CAPITULA. 


726 


CAPUT  XLV. 

De  pollutianibus  noctumis, 

(S.  Gregor.  epist,  ad  S,  Augu^tinum,csi^,  11.)  Quae- 
rendumest  utrum  post  iUusionemquaDpersomnium 
solet  accidere  corpus  et  sanguinemOomiuiquislibet 
accipere  valeat,  aut  si  sacerdos  sacra  mysteria  ce- 
lebrare  debeat  an  non.  Ad  haec  respondendum  est 
quoniam  in  Veteri  Testamento  pollutum  nisi  prius 
lotum  aqua  usque  ad  vesperum  intrare  in  ecciesiam 
non  conceditur.  Quod  tamen  aliter  populus  spiri- 
talis  intelligens  sub  eodem  intellectu  accipit,  quia 
quasi  per  somnium  illuditur  qui  tentatus  vanis  ima- 
ginibus  immunditias  in  cogitatione  inquinatur.  Sed 
lavandus  est  aqua,  ut  culpas  cogitationis  lacrymis 
abluat.  Et  nisi  prius  ignis  tentationis  recesserit, 
reum  se  usque  ad  vesperum  recognoscat.  Sed  est 
in  eadem  illusione  necessaria  vaide  discretio,  qus 
subtiliter  pensare  debeat  ex  qua  re  accidat  menti 
dormientis.  Aliquando  enira  ex  crapula,  id  est  ex 
iiimio  cibo  vel  potu,  aliquando  ex  naturae  super- 
fluitate  vei  infirmitate,  aliquando  ex  cogitatione 
contingit.  Et  quidem  cum  ex  naturaj  superfluitate 
vel  infirmitate  evenerit,  omnimodo  haec  illusio  non 
eat  timenda  ;  scd  ille  qui  pertulit,  se  ipsum  ac  ve- 
stimenta  sua  aquis  emundans,  licite  misnisterium 


A.  peragat  et  ad  sacra  mysteria  devotus  accedat.Cum 
vero  ultra  moduro  appetitus  gulas  in  sumendis  ali- 
mentis  rapitur,  atque  idciroo  humorum  receptacula 
gravantur,  habet  exinde  animus  aliquem  reatum, 
nontamen  usque  ad  prohibitionem  percipiendi  sacri 
mysterii  vel  missarum  solemnia  celebrandi,  cum 
fortasse  aut  festus  dies  exigit,  aut  exhiberi  myste- 
rium,  pro  eo  quod  sacerdosalius  in  loco  deest,  ipsa 
necessitas  compellit.  Nam  si  adsunt  alii  qui  im- 
plere  iilud  officium  valeant,  illusio  per  crapulam  ' 
facta  a  perceptione  sacramenti  prohibere  non  debet, 
sed  ab  immolatione  sacri  mysterii  abstinere,  ut  ar- 
bitror,  hnmilitcr  dcbet,  si  tamen  dormiontem  tur- 
pis  imaginatio  non  concusserit.  Nam  sunt  quibuB 
plerumque  ita  illusio  nascilur  ut  eorum  animus 

|v  etiaminsomnocorporispositusturpibusimaginatio- 
nibus  non  foedetur.  Si  vero  ex  turpi  cogitatione  vi- 

giiantis  oritur  illusio,  mentem  dormientis  radix  foe- 
dat  coinquinationis.Quia  quod  cogitavit  sc'ens  hoc 
pertulit  nesciens.  Iste  talis  non  debet  accederc  ad 
pcrcipiendum  vel  con^ecrandum  corporis  et  sangui- 
nis  Cbristi  sacramentum  quousque  poenitentiae  et 
abstiiientise  biduana  vel  triduana  satisfactione  pur- 
gatuset  aquaablutus  mundetur.ct  sumenle  corpore 
purus  ad  tam  sacratissimum  myslcrii  munus  acce- 
dere  festinet  immunis. 


ANMO  DOMIffl  DCGCLXVII. 


WALTERIUS 


AURELIANENSIS  EPISGOPUS. 


WALTERII  CAPITULA,. 


) 


Promulgata  in  synodo  apud  Bullensem  fundum  sccundo  ordinationis  ejus  anno,  tii  Kal. 

Junii,  celebrata.   . 


Cap.  I.  —  Qu^modo  archidiaconi  presbyteros       C  sil^i  cemmissas  parochias,  diligenter  (6)  discutiant 

discutiant.  presbyterorum  fidem,  baptisma,  et  misarum  cele- 

(IHnem.^  Capit.  dat.  decanis,)  Ut  archidiaconi  per      brationem  :  quatenus  rectam  fidem  teneant;  bapti- 

LUDOVICI  CELLOTII  NOT^E 


(a)Horum  capitulorum  auctorWallerus,siveGual- 
terus  Aurelianensis  episcopus,  in  concilio  nostro 
Duziacensi  cum  cssteris  juaex  sedit,  et  scntentiam 
dixit  adversus  Laudunensem  Hinemarum,  subscri- 
ptusque  in  eo  legitur»  Walterus  humilis  Aureliano- 
rum  episcopus  :  »  quemadmodum  postca  in  Ponti- 
gonensi,«  Walterus  humilis  Aurelianensis  EccIesisB 
episcopus  :»  unde  viri  optimi  mode^iam,  ct  ex 
modestia  caeterarum  virtutum  cumulum  inteliigi- 
mus,  Ex  hac  autem  synodo  pastoralom  sollicitudinem 
et  ecclesiasticffi  disciplinaQ  observationem  habcmus, 
qua  majorem  nec  Hmcmarus  ipse,  nec  Isaac  Lingo- 
nensis  Parduli  olim  diaconus  eodem  argumcnto  po- 
steritati  transmiserunt :  ut  ex  his  capitulis  patet, 
qucE  cumaliis  aut  committi  aut  conjungi,  Libi  loctor, 


spero  injucundum  non  fore.QuibusetiamTheodul- 
pnum  adjiciemus  et  ipsum  Aurelianensem,  cujus 
epis-olam  ad  cleftim  Lcclcsiae  suae  scriptam  ex  edi- 
tore  Baronio  suos  in  Annales  Carolus  Sausseius 
transtulit(.4«f7a/.  ecct.  Aurel,,L  vi).  Quanquam  suo 
antea  loco  non  defuerat  Sirmondus  (t.Il  Conc,  Galt.) 
Ad  tempus  collect^e  dioccesanffi  hujus  synodi,  et 
latorum  capitulorum  quod  atlinet,  nihil  certum  pos- 
sumns  cdicere,  deficiente  in  titulo  et  Dominicae  in- 
carnationis,  et  indictionis  nota,  (]uam  reli^iose  aetas 
illa  signavit. «  Sccundo,  »  inquit,  ordinationis  suaB 

anno.  » 

(b)  Discutiant  presbyterorum  fidem,  Non  multum 

discedit. 


m 


WALTERII  AUHELIANENSIS  EPISCOPI 


728 


sma  catbolicum  observent ;  et  missarum  preces  bene  A 
intelligant :  psalmos  digne  secundum  divisiones  ver- 
Buum  modulentur;(a)ctDominicam  orationem  cum 
symbolo  et  Dde  catholica  ipsi  intelligant,et  omnibus 
benepronuntiarediobus  feriatis  insinuent  ad  intel- 


llgendum  :  ut  sciat  unusquisque  quid  petat  ad  Do- 
minum.  Et  ut  gloria  Patri,  et  Filio  et  Spiritui  san- 
ctOf  [b)  et  Credo  in  unum  Deum,  apud  omnes  ad  mis- 
sam  decantetur.  Et  ut  ipse  sacerdos  eum  sanctis 
angelis  et  populo  Dei  uno  voce,  Sanctus,  sancttts^ 


LUDOVICI  CELLOTII  NOTiE. 


anno.  »  De  primo  cjuid  divinabimus?  A^ius  quem 
horum  teraporum  rrequentissima  conciha  fecerunt 
celebrem,  non  ultra  Suessionense  III  subscriptus 
reperitur  anno  866.  Illi  successit  in  Aurelianensi 
throno  Anselmus,  solo  nomine  notus,in  nullo  con> 
cilio,  ne  Tricassino  cjuidem  anno  867  repertus ; 
quandiu  sederit,  penitus  obscurum  est.  Qui  octo 
annos  sedis  assignant,et  usque  ad  annum  ejus  ss- 
ouli76extendunt:qui  Walterum  anno  885  amgunt, 
si  de  sedis  initio  volunt  intelligi,  extralineam  cur- 
runt :  et  utrique  ex  concilio  nostro  Duziacnesi  ma- 
nifeste  refelluntur,  in  quo  Walterius  sententiam 
dixit.  Itaque  si  justis  terminis  Anselmi  sedem  cir- 
Gumscribere  volumus,  ad  investigandum  Walterii 
exordium,  faciamus  anno  ssculi  ejus  67  ipsum  ad 

Eontificatum  adiisse,  anno  saltem  69  desiisse  de- 
uerit.  Ut  cum  Walterus  70  inchoet,  et  sequente  in 
Duziacesi  concilio  sedeat.  Jam  quo  Christi  anno 
capitula  hssc  ediderit,  pronuntiare  faciie  est,«Anno 
secundo  ordinationis  suae,  »  ait  titulus :  ergo  anno 
Christi  71  ante  celebrationem  concilii  Duziacensis, 
quae  mense  Augusto  facta,  non  segre  Aurelianensi 
episcopo  spatium  conccssit  convocanda;  synodi  dicc- 
cesana;  mense  Maio.  Et  hosc  ex  conjectura,  donec 
certius  aliquid  de  Anselmi  obitu  doceat  historia. 

discedithoccapitulum  ab  Hincmariano  item  primo ; 
atque  universe  quid  archidiaconi  a  presbyteris  exi- 
gerc  debeant,  episcopo  renuntiare  singulis  amis 
quando  parochias  abeunt  visitando,Hincmarus  idem 
articulis  20  complectitur  (tom.  Ill  ConciL  GalLy 
p.  623).Vult  praBterea  ut  «  sermonem  Athanasii  dc 
fide,  cujus  initium  e9t,Quicunque  vult  salvus  esse, 
memoriffi  quisque  commendet,  et  sensum  illiusin- 
telligat,  et  verbis  communibus  enuntiare  queat.  » 
Herardus  Turonensis  idom  praBcipit  in  capitulis 
(Herad.,  capit.  16,  tom.  III  Conc.  Ga/L,  p,  ^12),  ea- 
({ue  omnia  non  tantum  a  presbyteris,  sed  etiam  ab 
ipso  populo  memoria  teneri  cupit,  et  cani  publice. 
«  De  orationc  Dominica  et  Symbolo,  ut  memoriter 
teneant,  et  Gloria  Palri,  ac  Sanctus,  atque  Greduli- 
tas,  et  Kyrie  eleison  a  cunctis  revrrenter  canatur. 
Psalmi  similiter  disctincte  a  clericis.  »  Quffi  sit  iiia 
Credulitas,  si  distinguitur  a  Symbolo  apostolorum, 
dici  non  potest  alia,  meo  judicio,  quam  Symbolum 
Athanasii. 

(a)  OraLionem  Dominicam  cum  Symbolo.  Apostolo- 
rum  videlicet,  non  eo  de  quo  moxin  missa  recitan- 
do.  De  quo  et  in  Capitulari  Caroli  Magni  praecipitur 
(1.  VI,  c.  171,  n2).  «  Ut  annuntient  presbyteri  om- 
nibus  Hdelibus  sibi  subjectis  symbolum  et  orationern 
Dominicam,ut  Spiritus  ancto  illustrante  salventur.» 
Et  mox  ut  nemini  liceat  infantes  de  sacra  fonte 
suscipere,  nisi  qui  «  memoriter  Symbolum  et  ora- 
tionem  Dominicam  tenuerint  :  »  Quod  ad  eorum 
explicationem  pertinet  populo  tradendam,vult  idem 
oapitulare,«  Ut  uulius  sit  presbyter  qui  in  ecclesia 
publice  non  doceat  lingua.»Vide  et  Theodulphi  Au- 
relianensis  epistolam  eadem  omnia  suadentem. 

(/;)  Et  credo  in  Oeum^  apud  omnes  ad  missam  de- 
cantetur.  Est  enim  «q^uum,  ut  ad  mysterium  fidei 
conflciendum  et  percipicndum  publica  fidei  pro- 
fessione  animos  nostros  eomparemus.  Ita  Ghri- 
stuFDominusbeneficium  sanitalis  rogantcs  saepc  ad 
fideicxerritiiimprovocavit,  utinmnllere  Chananfra, 
in  centurione,  in  Lazari  sororibus  videre  est,  et  in 
patre  pueri  lunatici,  exclamante,  Credo,  Domine, 
adjuva  incredulitatem  meam  {Marc.  ix).  Cjeterum  de 


Symboli  recitatione,  ut  nova,  et  nondum  apud  om- 
nes  usu  corroborata  prsecipit  auctor  capitulorum, 
quam  tamen  Walafridus  Strabo  videtur  ut  antiquis- 
simam  agnoscere  (de  Reb.  eccles.jC.22),  et  a  Grscis 
ad  Romanos^  ac  deinde  ad  llispanos  profectam : 
apud  Gailos  autem  etGermanos  Garoli  magnitem- 
pore,  damnata  per  Hispanias  Felicis  Urgelitani  b»- 
resi,  idem  symbolum  « latius  et  crebrius  in  missa- 
rum  coepisse  offioiis  iterari.»Antea  igitur  aliquibus 
saltem  in  loois,  licet  rarius,  usurpaoatur.  drscos 

P  denique  Constantinopolitanos,  concilii  sui  Symbo- 

^  lum,  NicsBUO  prsetulisse,  quia  et  aptius  est  ad  mo- 
dulationem,  et  «  ut  contra  hsreticorum  venena,  in 
ipsis  etiam  sacramentorum  celebrationibusmedica- 
menta  apud  regi»  susb  urbis  sedem  confecta  fide- 
lium  dcvotio  celebraret.  »  Verum  Berno  Augiensis 
in  causa  ejus  canendi  cum  eo  convenit,  in  tempore 
longe  discedit,  cum  narrat  (I.  de  quibusd.  Reb.  ad 
miss.  pertinentibtiSf^  c.  2),  absque  uUa  Gr»corum 
mentione,  Benedicti  III  tempore  ab  Henrico  I  impe- 
ratore  interrogatos  Romanos  clericos,  cur  a  sym- 
bolo  intermissarum  solemnia  recitando  abetiDcrent? 
respondisse,  «  Quod  Romana  Ecclesia  non  fuisset 
aliquando  ulla  baBreseoe  fasceinfecta,  sedsecundum 
sancti  Petri  doctrinam,in  soliditate  catholics  fidei 
permaneret  inconcussa :  et  ideo  raagnis  his  necessa- 
rium  esse,  iJud  symboium  saapius  cantando  fre- 
quentare,  qui  aliquando  ulla  haeresi  potuerunt  ma- 
culari.  »  Quibus  auditis  institit,  atque  impetravita 
Benedicto  pontiilce  imperator.utin  posterumRomae 

C  Symbolum  ad  publicam  missam  aecantaretur.  Id 
factum  est  anno  Christi  1014,  Henrico  a  corona- 
tione  sua  adhuc  recenle. 

Itaque  cum  ex  illis  auetoribus  exploratam  babea- 
mus  ejus  moris  causam,  non  sine  ingenti  Romans 
Ecclesiae  principis  et  magistrae  ecelesiarum  omnium 
gloria,  quam  per  Liberium  et  Honorium  obscurare 
conantur  hsretici.  tempus  illius  institutionis,  aul 
potius  celeberrimae  frequentationis  in  EccIesiaGal- 
licanasumendumvideturexeo  congressu  legatorum 
cumLeoneIIIpontifice,quosGarolusMagnu8Komam 
ad  eum  misit,  referturciue  a  Baronio  {ad  Ann.  809, 
tom.  IX):  cujus  sunima  nffic  est,  toleratam  fuisse  ab 
ipsoLeone  potestatem  canendi  apud  GalliasSymboli, 
at  non  adfiendaB  in  eo  vocis  FilioquCj  quae  contentio- 
nem  crearet.  Quamobrem  dedisse  consilium, «  Ut 
paulatim  in  palatio,  inquit,  quia  in  nostra  sancta 
ecclesia  non  cantatur,cantanai  consuetudo  ejusdem 
symboli  int<jrmiltatur  :  sicque  fiat  utquod  in  ipsum 

D  ut  cantaretur,  non  quaelibet  imperantis  auctoritas, 
sed  potius  audiendi  id  fecerat  novitas,  si  dimittatur 
a  vobis,  dimittetur  ab  omnibus.  »  Addunt  Annales 
non  tantum  eam  Symboli  recitationem  non  fuisse 
tunc  a  papaprobatam,scd  etiam  publica  ejus Gra?c« 
et  Latine  m  ies  incisi  testificatione  monstratum.roa 
placere  sibi  quatuor  syllabarum  additionem,utin- 
telliganms  jam  tum  retinentissimam  antiquitatis 
fuisse  Romanam  Ecclesiam,  nationem  veronostram 
novitatis  amantissimam.Tam  parumenim  persuasit 
nostris  hominibusLeoquod  optabat,omittiSymbo- 
lum,  ut  potius  clarissimi  antistites  illud  ubique  ab 
omnibus  cantari  jusserinl  :  eventu  quidem  feliois- 
simo  et  glorio8issimo,cum  utrumque  secutadcinde 
sit  et  Romana  et  univesrsalis  Ecclesia,  ut  et  synabo- 
lum  decanteturadmissam,et  particula  f t/w^tt^ ad- 
datur,de  quain  concilio  Florentino  multa  disputan- 
turrsed  fatendum  est  pcriculosam  semper  esse  no- 
vitatem,  et  non  raro  in  ea  inducenda  peccari. 


729 


CAPITA. 


730 


sanctus  (a)  ad  missam  decantet.  Et  omnimodis  di-  A  cunctis  corum  actibus.  {Capit,  Car,  M.,\,  vi,  c.  155 


cendum  est  presbyteris  {b)  ut  arma  non  portent ; 
sed  magis  se  conQdant  in  defensione  Dei  quam  in 


armis. 


et  175.)  Intellectus  vero,quomodo  sit  idoneus  unus- 
quisque  suos  fratres  in  fide  sanct«  Trinitatis  eru- 
dire :  ut  credant  Patrem,  et  Filium  et  Spiritum 
sanctum  unum  esse  Deumomnipotentem,seternum, 
invisibilem,qui  creavit  coelum  et  terram,  mare  et 
omnia  quse  in  eis  sunt  :  et  unam  esse  deitatem,  et 
substantiam,  et  majestatem  in  tribus  personis  Pa- 
tris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Et  quemaRlmodum 
Filius  Dei  incarnatus  est  de  Spiritu  sancto,et  Maria 
semper  Virgine  pro  salute,  et  reparatione  humani 
LUDOVIGI  CELLOTII  NOTiE. 

Ayio«.   Af^o?»   ^W»      lectum,  speculationi  dabimus  et  fidei  mysteriis  : 

doetrinam,virtutum  praxi  :  qus  utraeque  partes  ad 
docendum  populum  sunt  necessarias  :  ut  bene  cre- 
dendo,et  agendo  Ghristiani  nomen  quod  prsfert, 
expleat.  Quaj  licet  impropria  sit  verborum  signifi- 
catio,non  est  tamen  in  corrupta  Latinitate  cur  me- 


Gap.  II.  —  Qttomodo  per  archidiaconos  viia  et  do- 
eirina  presbyterorwn  cardinalium  invesligetur. 

[Capit.  Car.  M.  1.  v,  c.  412).  Ut  per  archidiaco- 
nos  (c)  vita,intellectus,etdoctrina  cardinalium  pres- 
byterorum  investigetur.  Vita  scilicet  modesti®,  et 
sobrietatis,  ac  studium  religiossB  conversationis  in 

{b}  Vtarmanonportent. «  Nonenim  qui  reliquimus 
S£culum,ut  ait  Moguntinum  concilium  (c.^7),\d  mo- 
dis  omnibus  observare  volumus,ut  arma  spiritalia 
habeamus,s£cularia  dimittamus.  »  Militares  igitur 
ammosaui  bellisassiduis  undique  circumstrepenti-  B  liorem  recjuiramus. 
bus  in  clerum  irruperant,  episcopi  nocesse  habue-  "" 

runt  inrringere,et  ex  clericorum  omnium  manibus 
arma  excutere,  ut  factum  Meldensi  concilio  (can. 
37),  cui  Hincmarus  recens  ad  episcopatum  evectus 
interfuit,quo  decretum  est :  «  Utquicunque  ex  clero 
esse  videntur,  arma  militaria  non  sumant,  nec  ar- 
mati  incedant  :  sed  professionis  sus  vocabulum  re- 
ligiosis  moribus,et  religioso  habitu  praebeant.Quod 
si  contempserintjtanquam  sacrorum  canonum  con- 
temptores,  et  ecclesiastic»  sanctitatis  profanato- 
res^proprii  gradus  amissione  multentur  :  quia  non 
possunt  simul  Deo  et  sa;culo  militare.  »  Quapropter 
severe  interdictum  ne  in  seditione  arma  sumant 
{Capit.  Car.  M.  1.  vi,  c.  2i8  et  2S5).  «  Ut  clcrici 
qui  in  quacun(}ue  seditionearmavolentespraesum- 
pserint,  reperti  amisso  ordinis  sui  gradu  in  mona- 
sterlo  pcenitentia;  contradantur.  »  Et  quoniam  per 
ea  tempora  episcopis  et  presbyteris  initio  non  crat 


Tria  igitur  in  intellectu  parochi  indagabit  archi- 
diaconus,ut  peritus  sit,  quod  habet  a  libris  et  stu- 
dio  :  ut  bene  de  catholicis  mysteriis  sentiat,quod  a 
vera  theologia  accipit  :  ut  qu^e  bene  scntit  intelli* 
genter  diserteque  enuntiet,cujus  facultatis  potissi- 
mam  matrem  naturam  agnoscimus.In  paucispresbVf 
teris  fuisse  primutn  ut  credamus,  facit  illa,  si  sic 
loqui  fas  est,  religionis  per  ea  tempora  barbaries, 
librorum  pcnuria,  bellorum  assidus  clades,  armo- 
rum  circum9trepentium,tumultus  :  quae  omnia  ns- 
mo  non  videt  quam  sintlitterarumstudiisinimica. 
In  secundo,peccarunt  gravissime  Colluthus  et  Arlus 
apud  Alexandriam  privatarum  ecclesiarum  rectores, 
qui  prsfecturae  suae  abusi  potestate,  parochianos 
suos  primum  schismate  ad  mvicem,demdehaeresi- 
bus  ao  Ecclesia  diviserunt.  Et  Golluthiana  quidem 
factio  in  ipsis  pene  incunabulis  oppressa  parum  no- 
cuit.  Arius  autem  pertinacior  et  furiosior,  externa 


praelio  interdictum,notabile  est  laicos  ipsos  et  mi-  n  modestiae  specie,  pellaci  affabilitate,  ementita  be- 


lites  supplicare  imperatori  Ludovico,  «  ut  episcopi 
deiaceps,sicut  hactenus^non  vexentur  hostibus,sed 
quando  vos  nosque  in  hostem  pergimus  ipsi  propriis 
rcsideant  inparochiis,Deo(^uefideliter  famuiari  stu- 
deant.  Quosdam  enim  ex  eis  in  hostibus  et  praeliis 
vuIneratosvidimus,etquosdamperiissecognovimus. 
Novit  Dominus  quando  eosin  talibusvidemus,  ter- 
ror  apprehendit  nos,  et  quidam  ex  nostris  timore 
perterrili  propter  hoc  fugereetinimicis  terga  vertere 
soleat, » etc.  «  Quam  formam  et  de  sacerdotibus 
tenere  optamus,  id  est,ut  nec  illi  in  hostem  (deest 
\Mrgant)j  nisi  benedicti,et  ipsi  electione  atque  per- 
missione  proprium  episcoporum,  qui  tamen  tales 
sintjde  quorum  scientia;  et  vita,  ac  conversatione 
omoes  securi  esse  possimus.  »  Vetat  igitur  Walte- 
rius  ne  quis  clericus  tutelae  suae  pro^textu  arma  fe- 
rat,qoibus  alteri  nocere  possit. 

(f)  VUa.tnteilectusetdoctrinacardinatium  prestfy- 
tcrorum  investigetur. Cairdinales  presbyteri  sunt  ad- 
dicti  et  incardinati  ecclesiis,  in  quibus  moventur  ^ 


quiiem  ut  omnibus  provideant ;  sed  itatamen  ut  ab 
iilis  non  moveantur.  Et  quia  cardo  rcnim  omnium 
prscipua  pars  dicitur,  prscipui  et  primarii  earum 
ecclesiarum  presbyteri  sunt,quo3  parochos  sive  cu- 
ratos  appellamus.In  eorum  vitam  sive  mores,et  in- 
tellectum,atquedoctrinam  vult  episcopus  diligentcr 
inquiri.  Haec  duo  quemadmodum  recte  distinguat, 
eouidem  non  video.Nam  quod  dici  pote8t,intelIectus 
aa  propriam  scientiam  pertinere,quam  peritus  sit, 
auam  catholice  mysteria  fidei  mente  complectatnr; 
aoctrina  vero,ad  enidiendam  plebem,  quam  facile, 
quam  illuminate  et  aperte  animi  sui  sensa  intfir 
CQDcionandum  explicet ;  refellitur  ex  eo,  quod  in 
utroque  capite  popularem  institutionem  requirat.Si 
tamen  capituli  verba  diligenter  attendimus^  intel- 


nignitate  sacras  pnmum  vir^nes  magno  numero, 
tum  sacerdotes  auodecim,  suis  dementavit  errori- 
bus  :  demum  ad  episcopos  ipsos  penetrans,  totam 

Sessumdedit  Ecclesiam,  quae  omnia  fusius  narrat 
piphanius  (hscres,  69).  Tertium  sine  dubio  iis 
defuit  de  quibus  Garoli  Magni  capitulare  sic  decer- 
nitfl.  VI,  c.  182)  :  «  Nullus  sit  presbyter  qui  in  ec- 
clesia  publice  non  doceat  linguaquam  auditores  in- 
telligant,fidcm  omnipotentis  Dei  in  unitateet  trini- 
tate  simpliciter  credere.  Si  vere  ipse  verbis  mani- 
feste  explicare  non  poterit,  petat  sibi  ea  a  doctiore 
taliter  transcribi,qualiter  aperte  legat,quod  qui  au- 
diunt  intelligant :  et  qui  amplius  non  poterit,vel  his 
verbis  admoneat.Pcenitentiam  agite,appropinquavit 
enim  regnum  ccelorum.  «Ostupendamsaeculi  impe- 
ritiam !  ac  nisi  tum  disciplinarum  studia  in  claustris 
conservassent  monachi,atque  illustres doctrina  epi- 
scopos  urbibus  et  provinciis  dedissent,  qualem  ha- 
buissent  mt^jores  nostri  ecclesiam? 

Doctrina.qualem  vult  hic  auctor, praecipuum  ha- 
bct  in  morii)us  et  vita  fundamentum.  Nemo  enim 
virtutem  alios  bene  unquam  docebit,qui  prioream 
non  exerceat :  et  tardiores  bubulci  et  agasones  ad 
quorum  animosverba  auribus  commissa  nonpene- 
trant,  oculis  non  aegre  percipiunt  faciendum  essc, 
quod  fit  a  praelatis  Qui  proinde  tenentur  pastorem 
et  ppiscopum  animarum  nostrarum  imitan,  qui  ro:- 
pit  faeere  primum,tum  docere.  Hoc  pervidit  Herar- 
dus  Turonensis  Ccap.  107),  qui  omissa  scientia 
quam  in  presbyteris  alii  desiderant,  in  vera  vitae 
sanctitate  pedem  figit,  «  Ut  presbyleri  sicut  ordine 
sanctiores;  ita  verbo,incessu,  et  actu  sint  reveren- 
tiores  :  quia  celsitudo  graduum  graviorem  peccati 
faci^  cumulum»  » 


m 


WALTBRII  AURBLIANENSIS  EPISCOPL 


133 


generis  :  passus,  sepultus,  et  tertia  die  resurrexit, 
et  ascendit  in  cobIos  :  et  quomodo  iterum  venturus 
sit  in  mfiyestate  divina  judicare  vivos  ac  mortuos, 
secundum  merita  propria.Et  quia  unaerit  resurre- 
ctio  mortuorum  ;  et  quod  impii  propter  scelera  sua 
cum  diabolo  in  ignem  aBtcrnum  mittantur :  et  justi 
cum  Christo  et  sanctis  angelis  in  vitam  aBternam. 
In  doclrina  vero,qualiter  eos  qui  tardiores  sunt,  de 
fide,  spe^charitate,  caeterisque  virtutibus  verbo  et 
probabil  exemplo  eos  qui  indigent^possit  instruere, 
secundum  evangclicam  et  apostolicam,atque  cano- 
nicaminstrnctionom,qualiterindeclinabilitervivant 
et  a  quibus  vitiis  eos  oporteat  abstinere,  ne  cum 
diabolo  in  aeternam  damnationem  demergantur. 


A  Cap.  III.  —  Demuiierumcanversationepresbyteris 

vilanda, 

'  (Conc.  Nic,  can.  3;  Theodulfi  epist,  ad  cler,^ 
c.  \ 2).  (a)  Utjuxtasanctorum  interdicta  Patrummul- 
lus  sacerdotum  quamlibct  sexusmuliebrisindomo 
sua  cohabitare  permittat  :  neque  sine  arbitris.vel 
testibus  idoneis  cum  aliqua  solus  loqui  presumat: 
ne  forte  sibi,  aut  alicui  famulorum  derogalionis 
suscipio  oriatur. 

Cap.  IV.  —  Ut  presbyter  amnia  munda  habcaU 

(Ibid.,  cap.  /i.)  Ut  unusquisque  presbyter,  sicut 
munditiam  animaset  corporis  haberesalubriterad- 
monetur,(6)  ita  quibus  Deo  ministrandumestindo* 
menta,  et  altaris  ornamenta,  c  absidamque  circa 


LUDOVICI  CELLOTII  NOTiE. 


(fl)  Utjuxta sanctorumPatrum inteidicta.Puiidai 
fuerit  diligcntirTR  interdicta  illa  conquirere,et  in  fa- 
scem  unum  colligere,  cum  numero  sint  infinita,  et 
in  pervolutandis  conciliis  quocunquete  verterisoc- 
currant  canones  indebitum  feminarum  accessura 
presbyteria  prohibentes.  Non  revoco  iitgtwixToi; 
illas  tantopere  primis  temporibusa  concilioNicaeno, 
ab  Augu8tino,Hieronymo,  Gregorio,innumeris  aliis 
improbatas.Taceorelictarum  postsusceptos  ordines 
conju^um  periculosam  conversationem,cujus  exem- 
plum  illustre  dedit  Genebaudus  Laudunensis, «  vir 
carnenobilisjtamquesacris  quam  saecularibus  litte- 
ris  eruditus,  »  qui,  ut  praeclare  narrat  Flodoardus 
(l.iHist.,c,i7) ; «  deanteacta  vita nimium  gradusque 
sublimitate  conndens,ab  uxorequamreliquerat,in- 
caute,  quasi  pro  instruenda  ea  visitari  se  permisit. 
Sed  contigit  ut  frequentes  mulieris  visitationes 
blandaque  colloquia,aurumvalidumque  contra  libi- 
dinem  pectus  emollirent  epi8Copi,et  quasi  rupem  de 
loco  sanctitatis  ad  coenum  transferrent  luxuriae.  » 
Haereo  in  nostris.  Capitulare  Garoli  Magni  admo- 
net  (/.  I,  c,  98),  «  Btatutum  esse  ab  episcopis, 
de  presbyteris  qui  feminas  secum  indiscrete  na- 
bitare  permittunt,  ut  si  admoniti  non  se  correxe- 
rint,  velut  contemptores  sacrorum  canonum  cano- 
nica  invectione  feriantur.De  accessu  et  frequenta- 
tione,  ac  cohabitatione  clericorum  cum  feminis  »  ait 
Hincmarus  noster  {Capit,  an.  852,  c.  21) ;  «  Unde 
secundum  sacros  canones  in  omnibus  synodisspe- 
cialiter  inlerdiximus,firmiter  et  expresse  atque  sol- 
licite  a  nobis  etacomministrisnostrisestinquiren- 
dum.  »  Quam  in  rem  non  pauca  subjungit  more 
suo.Et  alio  in  capitulari  (Capit.  an.  874,c.  3)  postea 
queritur  ea  monita  nihili  aparochis  fieri  :  «  Jam  vo- 
bis  capitulum  ex  sanctis  Scripturis  et  catholicorum 
dictis  donavi,  de  inconvenienti  accessu,  et  indebita 
familiaritate  ad  feminas.  Sed  video  quosdam  vestrum 
illud  parvi  pendere  :  unde  iterum  in  conventu  ve- 
stro  volo  recitari.  »  Et  qua;  sequuntur.  Herardus 
Turonensis  brevius  (Capit.  c.  19) :  «  Ut  conversa- 
tionem  feminarum,earumque  accessum  etadmini- 
strationem  exsecrentur.Sin  alias,  velut  contempto- 
res  canonum  ab  ordine  deponantur.  Et  quibus  mi- 
nistrare  necessaria  decernunt,longe  eis  domos  prae- 
videant,  in  quibns  non  per  se,  sed  ner  ministros 
subsidia  porrigant.  »  Plura  vide  apua  collectionem 
Antonii  Augustini  (/.  vi,  tit.  30  et  se^.)  et  omnia  in 
opere  pecuTiariTheophiliRuynaudiviri  undecunque 
doctissimi,  qui  hoc  argumentum  religiosis  aeque  ac 
saecularibus  presbyteris  necessarium,  totum  peni- 
tusque  nuper  exhausit  (}.de  sobria  frequentat.,  etc.) 
I  nscribit  u  r  q  u  ip^BfDissertatio  de  sobria  alteriussexus 
frcqucntalicne.per  sacros  et  religiosos  homincs. 

(6)  Ita  quibus  Deo  ministrandum  est,  indumenta. 
Hoc  ad  decorem  domus  Dei  tanti  facit  Hincmarus 
{Capit.  visitat.  a  4  et  6),  ut  in  parochorum  per  de- 


g  canos  interro^atione  duosea  de  re  formet  articulos. 
«  Qualia  sint  mdumenta  altaris,  quot  nova.etquot 
vetusta,  qualiter  nitida.  »  Et  mox  ;  «  Qualia  aut 
quot  sacerdotalia  vestimenta  habeat,  et  qualiler 
sint  nitida,  aut  in  nitido  loco  collocentur. »  Capilo- 
lare  Caroli  Magni  eodem  honoris  divini  amore  ju- 
bet  (/.  I,  c.  152)  :  «  Ut  presbyleri  per  parochiaB 
suas  feminis  prnedicent,  ut  linteamina  altaribus 
praeparent.  » 

(c)  Absidamque  circa  a/<ar&. Apsidam  melius  sive 
chorum  ecclesiae,  ut  modo  vocamus,  quo  allare 
continetur  et  clauditur,  vult  esse  quam  mundissi- 
mum,tum  quia  in  eo  maxime  sacramenta  tractan- 
tur,  tum  quia  sacramentis  praesentes  angeli  semper 
assistunt.Tertiam  rationem  possumus  addere,quia 
eo  loco  sanctorum  reliquiae  collocari  Bolent.  6ic 
enim  apud  Gregorium  Turonensem  (/.  x,  c.  31). 
Tetricus  Lingonensis  episcopus  praRCCSsori  buo  S. 
Gregorio  condendo  «  ante   sutare   basilicaB  funda- 

p  menta  jacit,  erectamque  apsidem  unico  opere  con- 

L  struit  et  transvolvit.Eavero  transvoluta  disruptoque 
pariete,  arcum  aedificat.  Quod  opus  cum  esset 
perfectum  atque  ornatum,  postcjuam  in  media 
apside  locum  fodit  cfuocorpus  beati  Patristransferre 
volebat,  »  etc.  Apsis  autem  sive  apsida,  dicitura 
fornice  et  arcu,  sive  quia  in  modum  arcus  ero- 
tundatur  locus  ille,  sive  quia  fornice  desuper 
contegi  et  concamerari  solet.  rfeque  alium  credidi 
semper  esse  locum  qui  Constantmopoli  Trullusvo- 
catus  est,ubi  concilium  illud  famosum  celebratuin 
in  Trullo.  Non  est  dubium  quin  fuerit  erecta  in 
apside  sedes  episcopi,ut  etiamnum  hodie  in  cathe- 
dralibus  ecclesiis  eminere  solet :  ncque  negari  debet 
ad  eam  apsidem  gradibus  conscensum  fuisse,  ut 
apsidx  gradatas  bene  nominentur ab  Augustino ;  scd 
probare  non  possum,  quod  eo  Augustmi  loco  sic 
utuntur  plerique,  ut  credant  ipsam  apsidcm  esse 
cathedram,  cum  utrumque  monifestc  distinguat, 
scribensepiscopoDonatistaeMaximino  ad  infringen- 

D  dam  schismatici  superbiam  ex  dignitate  et  saBCiuan 
pompa  profectam(epi«^203) :  «  Transit  honorhujus 

'  saeculi,  transit  ambitio.  In  futuro  Christi  judicio, 
nec  absidae  gradatae,  nec  cathedrae  velatae,  ncc 
sanctimonialium  occursantium  atque  cantantium 
greges  adhibebuntnr  ad  defensionem,  ubi  ccepent 
accusare  conscientia,  et  conscientiarum  arbiter 
judicare.  »  Et  alibi  ad  Albinam  religiosam  feminam 
de  tumultu  in  ipsa  ecclesia  excitato.  «  Ad  nostra 
subsellia,  relicta  lurba  redieram.  »  Et  mox  {ejnsi 
225) :  «  Dicebam  ego  quibus  poteram,  qui  ad  nos 
in  apsidem honoratiores et  graviores  ascenderant. » 
Certe  in  cathedram  episcopi  non  ascenderant,  sed 
in  locum  ubi  constituta  erat,  ut  apsis  cathedram 
contineat,neque  nisi  figurate  pro  catnedra  sumatur. 
Sic  explicandus  canon  (32]  concilii  Garthaginensis 
(iii) :  «  Cujuscunque  poenitentis  publicum  et  vulg*- 


733 


CAPITULA. 


1U 


altare,vel  potius,  imo  iotam  ffidem  ubi  sacramenta  j^  quo  presbyter  suum  habeat  clericum,  quem  reli- 


traciantur :  et  ubi  sanciorum  semper  esi  prsBsentia 

angelorum,  niiidissime  ei  reverenicr  custodienda 

praevideani  :  ne  forie  cum  missi  e  laiere  nosiro  una 

cum  archidiacono  illuc  venerini,aliquid  reprebensi- 

bile  inveniani,  unde  severius  fraierniiaiem  cujus- 

piam  redarguere  compellamur. 

Cap.  V,  —  Ut  vctsa  sacra  non  dentur  in  pignus. 

(Capit  Car,  M.,  1.  i,  c.  94;  Herard.,  capit.  20.) 

(a)  Ui  nullus  sacrum  vas,aui  aliquid  Deo  sacraium 

loco  pignoris  dare  prassumai :  nisi  causa  redimen- 

dorum  capiivorum,aui  in  rcsiauraiione  saria  iecio- 

rum  ecclesiae.  Ei  hoc  ipsum  ne  fiai  nisi  pcr  licen- 

tiam  episcopi.  Ei  ui  res  ecclesis  quae  a  fidclibus 

suni  oblai»,  nullus  disirahere  prsesumai. 

Cap.  VI.  —  VI  unusouisque  presbyter  clericum  et 

schotam  habeat, 

(Hincm.,  CajiiiY.  an.  874,  cap.  5.)  (6)  ui  unusquis- 

LUDOVICI  CELLOTII  NOTiE. 

tissimum  crlmen  esiquod  universaEcclesianoverii, 
anie  absidem  ei  manus  imponaiur.  »  Ui  peccaio 
publice  noio  publica  respondeai  saiisfaciio,  non 
doscendai  ad  pcenitentium  locum  episcopus,  quasi 
verecunde  reconciliaiurus,  sed  ad  episcopum  reus 
ascendai  in  apsidem  emineniem^ibique  spccianti- 
bus  omnibus  e  caihedra  sua  episcopus  manum  re- 
coDciliatoriam  imponai. 

(a)  Vt  nuUus  sacrum  vas,  Sic  Herardus  Turonen- 
Bis  (c.  20)  :  «  De  vasis  ei  vesiimeniis  ecclesiasticis 
pro  pi^noribus  absque  liceniia  episcopi  non  dandis, 
et  daiis  recipiendis.  »  Idem  vetai  aliis  verbis  Hinc- 


giose  educare  procuroi.  Ei  si  possibiliias  illi  est 
scholam  in  ecclesia  sua  habere  non  negligai  :  so- 
lerterque  caveai,  ui  quos  ad  crudiendum  suscipit, 
casie  sinceriierque  nuiriai. 

Cap.  VII.  —  Oe  iibris  ecctesiasticis^et  de  euchxi- 
ristia  semper  habenda. 

(Capit.  Car.  M.,  1.  vi,  c.  227;  1.  i,  c.  161.)  Ui  li- 

bros  ecclesiasiicos^Missalem  videlicei,  Evangelium^ 

Leciionarium^  Psalierium,  Aniiphonarium,  Marty- 

rologium,  ei  Homeliarium,  per  quos  se  ei  alios  in- 

formare  debent,habeani.  Ei  per  libros  bene  corre- 

cios  emcndoni,  ne  opus  Dei  cum  desidia  facere 

vidcaniur.  Ui  unusquisque  capitula  de  miigonbus 

vel  minoril^us  viiiis,  sou  eiiam  viriuiibus,  per  qus 

cognoscere  po8sii,vel  praedicare  subditis  suis  ui  ca- 

"  veani  ab  insidiis  diaboli.  (c)  Ei  ui  semper  euchari- 

siiam  presbyier  habeai  paraiam,ui  quando  quis  in- 


«  Ui  scholas  presbytcri  pro  posse  habeant,ei  libros 
emendatos.  >  Thoodulfus  autem  graiuiias  vuli  esse 
scholas  ejusmodi.summacum  chariiaie  conjuncias 
{fpist.  aa  cler.y  c.  20)  :  «  Cum  ergo  eos  docent, 
nihil  pro  hac  re  ab  cis  preiii  exigant,  nec  aliquid 
ab  eis  accipiant,exceplo  quod  eis  parenics  chariia- 
iis  siudio  sua  eis  volunlale  obiulerini.  » 

[c)  Et  ut  semper  eueharistiam  presbyter  liabeat. 
Quanto  siudio  curaium  sit  ui  nemo  Chrisiianus, 
C[uaniumlibei  aniea  legitime  absientus,absque  via- 
iico  morereiur.ei  canones  innumeri  doceni,ei  Hinc- 
marus  in  concilio  nosiro  solemriter  reprasseniai. 


marus (Capt/.aii.852,c.  U) :  «  De  sacris  ministeriis  Q  Eoque  processii  Africanorum  fidelium  simplicitas, 

adwadium  non  dandis.  Ui  nullus  presbvterpr«-      ui  etiam  moriuos  eucharisiiadonarent.Quod  conci- 

sumai  calicem,  vel  paienam,  aut  pallam  aliaris,vel 

vestimenium  saceraotale,  aui  librum  iabernario, 

vel  negoiiaiori,  vel   cuilibei   laico,  vol  femins  in 

vadimonium  dare.  »  Idque  probai  non  licere  a  pari. 

Sacerdos  cum  sacris  vesiibus  ad  profanum  populi 


coUoquium  progredi  veiatiir  :  non  potesi  per  ca- 
nones  iabernas  ingredi  ad  bibendum  :  vasa  sancii- 
ficata  prohibeiur  dare  immundis  ad  coniingendum  : 
quanio  minus  in  vadimonium?  Ei  hsc  omnia  ex 
capitulari  Caroli  Magni  (/.  i,  c.  94,  et  l.  v,  c.  n2) 
ducla  prayam  consueiudinem  corrigenle.  «  Qu® 
transgressio  »  inquit  Ludovicus  Pius.  »  ei  iempore 
genitoris  nosiri,  et  nosiro,in  conventibus  episcopo- 
nim,  secundum  aucioriiaiem  canonicam,prohibita, 
sed  necdum  ad  correciionem  plene  esi  perducta.  » 
Quid  est  igitur  quod  nonnulli  hisiorici  scribuni  a 
sanctissimo  regum  nosirorum  e  Syria  in  Franciam 


lio  Carthaginensi  veiatur  (can.  5).  » Item  placuii  ui 
corporibus  defunctorum  eucharisiia  non  aeiur.Dic- 
ium  est  enim  a  Domino  :  Accipiie  et  ediie.  Cada- 
vera  autem  nec  accipere  possuni,  nec  edere.  »  Et 
quoniam  in  Grsca  ejus  canonis  translaiione  dici- 
tur  Tva  ToTc  9(o|JLaat  TeXcjTCtfvrtdv  «C^faptarta  (i-f;  $<S8f\,  quffi 
vox  morientes  signiflcai,  monei  Balsamo  {in  hunc 
Can.    V.),   iila  tou;   'f,6-n  TeXioTif,aavTa;,  orjyl  t4   lo^aTa 

irveovra?  intelligii  oportere.Ob  eam  rem  jubei  Hmc- 
marus  {Capif.  a».o42.)  parochum  interrogari,  «  si 
habeai  pixidem  ubi  congrue  possii  recondi  sacra 
oblaiio  reservanda  ad  viaiicum  infirmis.  »  Addit 
quoque  loco  eodem,  quod  uotandum  esi,  ut  «c  ipse 
presDvter  infinnos  communicei  per  se,  et  non  per 
quemlibet;  nec  iradai  communionem  cuiquam 
laico,  ad  deferendum  in  domum  suam  causacujus- 
libet  infirmi.  »  Qua  lege  opus  non  essei,  si  conira 


redeunie,relictam  Saracenis  hostibus  sacrosanciam  n  vulgo  non  peccaretur.  Quod  iamen  in  vetere  usu 
hostiam  in  pignus?  Scio  id  a  Joinvillaeo  reiiceri,      EcclesisB  usurpari  sempernon_potuii.Serapionenim 


ne^ari  pra^cise  ab  aliis.  Non  desuni  iamen  qui 
afiirmeni  in  ejus  facti  memoriam  vuleo  in  tabernis 
meriloriis  pcr  Palssiinam  piciam  videri  euchari- 
stiam,  ei  ejus  Ggurs  raiionem  qu«rcntibu8,Franci 
regis  facium  enarrari  ab  incolis.  Quod  in  medio 
reiinquimutf. 

{b)  Ut  unuscuisque  presbyter  suum  habeat  cteri- 
eicm.Viiae  fiocium,sacrorum  ministrum,schol£e  ma- 
gi8irum,8ucccs8orem  fuiurum.Ei  hoc  quxri  vuli  a 
parocho  Hincmarus  {Capit.ad  Decan.) :  «  Si  habeat 
clericum,qui  possit  tenere  8cholam,aui  legere  epi- 
Btolam,  aut  canere  valeai,  proui  necessanum  sibi 
videbiiur.  »  Ejusmodi  clericos,  nutritos  vocai  alibi 
(Capit.  an.  874) :  «  Si  vos  bene  vivereiis,  ei  vestros 
nutriios  in  bona  viia  ei  in  bona  conscientia  nutrire- 
tis,ncn  vobis  essei  nccesse  et  vestra  perdere.ei  vos 
ipsos  in  damnaiionem  mitiere.  »  Nec  minus  Hcrar- 
au8  scholas^vuli  a  presbyieris  insiitui  (Capit,  17) 


ille  senex  Alexandrinis  apud  Eusebium  (Hist  eccl. 
VI,  36),  imminenie  morte  posiulavii  quidem  sibi 
sacram  eucharisiiam  ab  aliquo  e  presbyieris  deferri, 
sed  oblaiam  acccpii  a  puero. 

Quod  autem  non  iantum  innrmis.sed  etiam  par- 
vulis  sgroiantibus  vult  porrigi  eucharisiiam,  ad 
opinionem  S.Augustini  \\aeiMT  accederc  (de Peccat. 
merit.  et  remiss.  c.  :4),  non  minorem  in  eucharis- 
iia,quam  in  bapiismaie  nccessiiatem  fidelibus  om- 
nibus  ad  saluiem  consequendam  collocaniis ;  (]uam 
existimat  magnus  doctor  ex  aposiolica  iraditione 
ecclesiis  insiiam  esse.Imo  communiter  in  Galliis  re- 
cepiam  fuisse  tum  iemporis  docei  capiiulare  Caroli 
Magni  (/.  I,  c.  161),  unde  sumpsii  Walterius,  ju- 
bens  :  «  Ut  presbyter  sempe»'  habeai  eucharisiiam 
paratam.ut  quanno  quis  infirmavprii,  aui  parvulus 
mlirmus  fuerit,  siaiim  eum  communicei,  ne  sine 
communione  moriaiur.  »  Quod  universalis  Ecclesia 


735 


WALTERII  AURELIANENSIS  EPISCOPL 


736 


flrmatus  fuerit,  aut  parvulus  ©grotaverit,  statim  A  requiritur  quam  datur.  Verbi  gratia,  si  dedcriade' 


eum  communicet,  ne  sine  viatico  moriatur. 
Cap.  VIII.  —  De  hospitalitaU  exercenda, 
(Ibid.,  1.  V,  c.  22i  ;  Theod.;  epist  ud  cler,,  c. 
25.)  Ut  hospitalitatem  in  invicem,  et  in  omnes  ala- 
criter  exerceant :  quia  ipse  Dominus  dicturus  erit 
in  remuneratione  magni  dlei, Hospes  eram^et  coUe- 
gistis  me  {Matfh.  xxv).Apostolu8  inquit  hospitalita- 
tem  laudans,Pfr  hanc  quidam  placuerunt  Deo.an- 
gelis  hospiiio  susceplis  (Hebr.  xiii).  Quod  si  quis 
presbyter  pro  pttupertate  hospitalitalem  dicit  vian- 
tibus  exhibere  iion  posse,  saltem  in  domo  sua  eum 
libenter  recipiat,  salvamentum»  focum,  aquam, 
stramen  ad  iectum  ei  pr8estet,et  ad  emcndum  quas 
ei  necessaria  sunt,  ei  quaerere  adjuvet.  Nam  ipsa 


cem  solidos,  et  amplius  requisieris  :  vel  si  dederis 
modium  vini,  frumenti,  et  iterum  super  alium  8X6- 
geris. 

Caf.  XI.  —  Dejuramentis  vetandis, 

(a)  Ut  plebibus  suis  denuntientnejuramentisas- 
suescant. 

Gap.  XII.  —  De  vitandis  cxcommunicatis  el  faci- 

norosis. 

(Ibid.,  1.  III,  c.  25,  42^  etc;  Isaac,  tit.  9;  cm, 
Nic,  can.  5.)  Ut  nemo  cum  excommuDicaiis  ei 
prjBdonibus  manifestis,sive  raptoribus  seu  hoinici* 
dis  et  sacrilegs  communicet,  nec  missam  cantet, 
nec  Ave  in  via  eis  dicat :  sepulturam  non  prebeat, 


Veritas  per  se  loquens,ait:  Siguis  dederit  caticem  g  nec  uUo  modo^nisi  corrigendi  causa  cum  eis loqua- 


a^ux  frigidse  tantum  in  nomine  discipulifamen  dico 
vobis,  non  perdet  mercedem  suam  (Matth.  x) 

Cap.  IX.  —  Ut  presbyteri  dotem  habeant. 
Ut  presbyteri  qui  nccdum  dotem,  juxta  quod  in 
capitularibus  domini  ac  scnioris  nostri,Caroli  vidc- 
licet  gloriosissimi  regis,  nec  non  et  avi,  et  patris 
illius  capitulo  octogesimo  quinto  continctur.ad  suas 
ecclesias  consecuti  sunt,  ad  nos  referant ;  ct  divino 
atyutorio  nostroque  consilio  a  senioribus  suis  impe- 
trent :  et  si  aliquid  amplius  habuerint,  debitum 
servitium  suis  senioribus  impendant. 

Cap.  X.  —  De  curis  sxcularibus  vitandis.et  usura. 
(Capit,  Car,  M.,  1.  ii,  c.  37;  1.  v,  c.  107,  U2:  1.  i, 
c.  125  et  130.)  Ut  presbyteri  sive  diaconi  fide  jus- 
sionibus,  et  venationibus  non  deserviant,  neque  ^ 
conduciores  existant,  nec  usuras  exerceant.,  aut 
fleri  permittant.  Usura  etenim   est  ubi  amplius 


tur.Et  omnibus  in  suis  parochiis  momntibus  diebus 
Dominicis  ad  missam  pronuntient,  ne  talibus  se 
conjungant.  Si  quis  aliter  fecerit,  sciat  so  damna- 
tum,  nisi  pcenitentia  interveniente,  ab  omnibus 
conciliis  canonice  institutis  :  nec  non  etatrecenlis 
decem  et  octo  pontiflcibus  in  Nicsna  synodo  Spi- 
ritu  sancto  prseordinante  congregatis.Nam  et  de  his 
Paulus,  ^^s  electionis,  protestatur  dicens :  Quia  ra- 
paces  regnum  Dei  non  possidebunt  (l  Cor,  vi).  Joan- 
nes  quoque  apostolus  de  hoc  ipso  loquitur  :  Quia 
qui  dixerit  ei  AvCyCommunicat  operibus  ejus  malignu 
(Joan,  111).  Scimus  enim  quia  nulla  pars  Gbristo 
cum  Belial  :  quia  unusquisque  cujus  opera  agil, 
ejus  fllius  appellatur. 

Cap.  Xin.  —  De  observatione  jejuniorum. 

{Capit,  Car.  ¥.,  1.  vii,  c.  98,  et  1.  vi,  o.  183,^84.) 
(b)  Ut  jejunia  a  pastoribus    injuncta   diligenter 


LUDOVICI  CELLOTII  NOTiE. 


nunquam  recepit,licet  infantem  puellam  Carthagine 
Ghristi  corpori  et  sanguini  participasse  narret  san- 
ctus  Cyprianus  libro  de  Lapsis,  referatque  Augus- 
tinus,  aosque  nota  novitatis  {epist,  23). 

(a)  Ut  plebibus  suis  denunlient.ldem  prascipere  vi- 
detur  qnod  Herardus  Turonensis  (Capit  22.)  :  Ut 
Christiani  a  verbo  otioso,et  a  juramentis  se  caveant. 
Ne  temere  jurent,  ne  cum  perjurio,  Quod  tam  fre- 
qucnter  inculcat  Chrysostomus  homiliis  suis  ad  po- 

Sulum  Antiochcnum,  neque  tacet  capitulare  Caroli 
[agni  (L  vi,  c,  2 ;  /.  iii,  c.  8,  10),  cum  auctoritate 
sacrae  Scripturee  vetat  assumi  nomen  Domini  Dei  in 


tiae  modum  imponerent :  »  admonet  et  a  falso 
teslimonio  abstinendum,  «  scientes  et  hoc  gravis- 
simum  scolus  essc,  quia  summa  ne  dicam  stul- 
titia,  sed  nequitia  est,  pro  cupiditate  argenti  et 
auri,  aut  vestimentorum,  aut  cujuslibet  rei,  aut 
quod  celeberrime  contingere  solet,propter  ebrieta- 
tem,in  tam  grave  sceluscorruere,utautsepteinan- 
nis  in  arcta  eerumna  8it,aut  ab  ecclcsia  repulsus.  > 
{b)  Utjejunia  a  pastoribus  injuncta.  Qus  sint  illa, 
docet  capitulare  (2.  vi,  c,  183,184),primum  minora, 
videlicet  «  Quatuor  temporum,boc  est  mense  Mar- 
tio,  Junio,  Septembrio,  et  Decembrio.  »  Deinde  ma- 


vanum.  Sunt  et  in  eodem  capitulari  alia  iuramenta  D  jora,  «  ut  legitima  tria  jejunia  in  anno  agantur,id 


vetita,  bominibus  videlicet,  praeterquam  regi,  et, 
ut  vocant,  senioribus.  «  De  juramento,  ut  nulli  al- 
teri  per  sacramentum  fidelitas  promittatur,nisi  no 
bi3,et  unicuique  proprio  seniori  ad  nostram  utilita- 
tem,et  sui  senioris  :  exceptis  his  sacramentis,  quae 
juste  secundum  legem  alleri  ab  altero  debentur.  » 
Subjiciuntur  paulo  post  alia  juramenta,quaB  a  tes- 
tibus  liunt  in  judicio,  quod  capitulum  refert  Isaac 
Lingononsis  (tit.  8,  c,  2),  in  quo  vetatur  omnino 
quemcjuara  nisi  jejuniim  ad  jurajnentum,  vel  ad  tes- 
timonium  admitti.  Idem  jubet  Hcrardus  {Capit,  12) : 
Ut  testes  jejuni  Jurenl,  ac  prius  de  perjurio  monean- 
tur.  Imo  et  judices  ipsos  lex  jubet  esse  jejunos  : 
I^ec  placitum  comes  habeat,  inquit  capitulare  (/.  iii, 
c,  3S},  nisi  jejunus.  TheoduUuQ  poslquam  perjurii 
scelus  graviter  amplificayit  {epist,  ad  cler.,  c.  26, 
27),  reprehensis  presbyteris  qui  illud  «  parvipen- 
derent,  et  levem  quodammodo  perjuris  poeniten- 


est  quadraginta  dies  ante  nativitatem  Domini,  ct 
quadraginta  ante  Pascha,  ubi  decimas  anni  solvi- 
mus,  et  ^ost  Pentecosten  quadra^inta  dies.  Quan- 
quam  enim  nonnulla  ex  his  canonica  priventur  auc- 
toritate,  nobis  tamen  omnibus  simul  propter  con- 
suetudinem  plebis,et  parentum  nostrorum,  morem 
hunc  observare,  ut  superius  coraprehensum  est, 
convenit.»  Prasterea  stata  per  hebdomadam  addun- 
tur  :«  ProBler  hasc  autem legitima  tempora  jejunio- 
rum,omni  sexta  feria  propter passionemDominije- 
junetur.Sed  etSabbati  dies  a  pIerisque,|)Popter  quod 
in  eo  Christus  jacuit  in  sepulcro,  jejunio  consecra- 
tus  habetur^  «  Ex  his  omnibus  quid  Ecclesia  in  usu 
suo  retinuerit  superfluuoa  est  dicere  :  sed  omnino 
probrosum  et  a  majorum  nostrorum  religione  p^r- 
quam  alienum,  pauca  illa  ^uae  8upersunt,tantopere 
a  Christianis  negligi,  et  videntibus  sc^eAtibusqud 
pastoribus  propalam  violari. 


737 


CAPITULA. 


738 


observeni,  ne,  quod  absit,  propter  inobedientiam  A.  Cap.  XVI.  —  De  tabemis  et  scurrilitatibus  fugiendis, 


calpabiles  inveniantur. 

Cap.  XIV.  —  De  operihus  misericordue  exercendis. 

(Tbeoduir.  epist,  ad  cler,,  c.  32.)  Ut  openbus 
misericordis,  boc  est  eleemosynis  et  orationibus, 
subditos  assuescere  doceant  :  quoniam  bis  dua^us 
aliis  propitiatio  Dei  obtinetur. 

C.\p.  XV.  —  De  opere  servili  diebus  Dominicis 

prohibendo. 

[Capii,  Car,  if.,I.  l,  c.  -15;  1.  vi,  c.l86;  Theodulf. 
cit.  c.  24;  Herard.,  c.  2.)  Ut  mercata  diebus  Domi- 
nicis,  aut  carrigationes  Heri  permittant :  sed  a  ve- 
spera  usque  ad  vesperam  resurrectio  Domini  bono- 
retur. 


(Capit.  Car.  M,,  1.  i,  c.  14,  ex  conc,  Laodic.  can. 
2-5,  et  Carth.  iii,  can.  27.) 

Ut  presbyteri,  vel  reliqui  ordinis  ecclesiastici  in 
tabernis  non  bibant,  nec  scurrilitalibus  cachinnum 
moventibus  consucscant  :  scicntes  quod  de  omni 
verbo  otioso  rationem  reddent,  hi  maxime  quorum 
sermo  omni  tompore  sale  debet  esse  conditus  :  ut 
verbo  et  opere  exemplo  sint,  et  forma  cunctis  cer- 
nentibus,  pra^stentque  gratiam  audientibus. 

Cap.  XVII.  —  Quomodo  in  consortiis  et  conviviis 

gerere  se  debeant, 

(Hincm.,  Capit.  an.  852,  c.  14;  Herard.,  c.  108.) 
Ut  quando  ad  conventum,quod  ipsi  consortia  ap- 


LUDOVICI  CELLOTII  NOTiE. 
Quomodo  autem  sint  observanda,  vel  potius  tum  B  nendum  est  a  conjugibus,et  caste  et  pievivendum: 


temporia  fuerint  observata,  in  cibis,et  in  esus  tem- 
porey  Darrat  Theodulfus,  distin^uendo  jejunia  quae 
vidimus  ex  traditione  per  Ecclesiam  imperata,ab  iis 
qu(£  moribus  publicis  inducta,  magis  pendent  a  vo- 
luotate  singuforum  (Tbeodulf.  epist.  ad  cler.j  c. 
57).  «  Ouadragesima,  »  inquit,  «  cum  summa  ob- 
sen^atione  custodiri  debet,et  jejunium  in  ea  nuUa- 
tenus  resolvatur,  quia  ipsi  dies  decimae  sunt  anni 
Dostri.AIio  tempore  solet  jejunium  charitatis  causa 
dissolvi :  isto  vero  nullatenus  debet  :  quia  in  alio 
jejunare,  prsceptum  Dei  transcendere  est.  »  Vocat 
aulem  non  jejunare,  ante  vespertinum  officium  ci- 
bam  solvere.  Sic  enim  inferius  [c.  39)  :  «  Solent 
plures  qui  se  jejunare  putant,  mox  ut  signum  au- 
diunt  aa  nonam,mauducare.Qui  nullatenus  jejunare 
credendi  8unt,si  ante  manducaverint  antequam  ve- 
spertiaum  celebretur  officium.  »  In  eo  comestionis 
tempore  majusjejunii  momentum  ponit^quam  in  ci- 
bis  ipsis  (c.  38,  S,  40)  :  «  Qui  ovis.caseo,  piscibue  p 
et  vino  abstinore  potest,  magns  virtutis  est  :  qui 
autem  his  aut  infirmitate  interveniente,aut  quolibet 
opere,abstinere  non  potest,utatur  :  tantum  et  jeju- 
Dium  usque  ad  vespcrum  solemniter  celebret;  et 
\iDum  non  ad  ebrietatem,  sed  ad  refeclionem  cor- 
poris  sui  8umat.»ItaqueKConcurrendum  est  ad  mis- 
sas.et  auditis  missarum  solemnibus,  sive  vespcrti- 
nis  otficiis,  lar^itis  eleemosynis  ad  cibum  acceden- 
dum  est.  >»  Facienda  eleemosyna  ex  cibo  et  potu 
«  quo  quisque  uti  dcbuitsi  non  jejunaret:  quiajeju- 
r.are  et  cibos  prandii  ad  cccnam  reservare,non  mer- 
cedis,  sed  ciborum  est  incrementum.»  Et  hec  uni- 
verse  de  junio. 

Ibid.f  c.  36,  41,  42,  43).  De  quadragesima,  quod 
sanctissimum  est  Ghristianae  abstinentiffi  tempus, 
haec  prscipit  qus  referre  non  tantum  ad  imitatio- 
nem,  sed  etiam  ad  novantium  quorumdam  revin- 
eendos  errores  conducit  :  «  Hebdomada  una  ante 


ut  sanctificato  corde  et  corpore,  isti  sancti  dies 
transigantur.  Quia  pene  nihil  valet  jejunium  quod 
conjugali  opere  polIuitur,et  quod  orationes,vigiliffi, 
et  eleemosynffi  non  coromendant.»HflBc  cx  uno  Theo- 
dulfo  ad  nostram  utilitatem  descripsimus^  quorum 
pieraque  per  capitulare  sparsa  sunt. 

{a}Ut  quando  ad  conventum.  Nonnulla  hic  breviter 
perslringenda.  Privatum  est,  quod  de  tabemis  non 
adeundis  edicit,  post  infmitos  et  canones,  et  ejus 
vilii  censores.  Publicum,  quod  in  conventibus  pre- 
sbyterorum  et  confratriis  desiderat  hoc  loco.  Con- 
sortia  vocantur,  quia  virorum  consortium,eteadem 
vit«e  officiique  conditione  parium  congregationes 
sunt.  Gildonias  pro  iisdem  habet  Hincmarus,  «  ut 
de  collectis  quas  Gildonias,et  confratrias  vulgo  vo- 
cant,  »  quae  liunt  collata  a  singulis  pecunia  et  sym- 
bola.  Hffic  convivia  canon  Laodicenus  vetat  tam  a 
laicis  quam  a  clericis  celebrari  (Conc.  Laod*  cap. 

65),  Sti  oO  8eT  (tpaxixoO^  i^  xXT,pixou(  t%  oujjl^oXt^;  ffupL- 
•jc^ffia   iitiTeXttv,   dW  obBi  Xatxou?,  cbrietatis    metu, 

Suam  consequuntur  petulantia  et  insolentia,inquit 
alsamo.  Maiunt  Latmi  agapesillas  permitlere.bed 
quia  secundum  Cassiodori  dictum  (/.  vii,  ep.  3), 
(c  inter  couFortes  assolet  indisciplatio  nasci^  »  eam 
ob  rem  legibus  quibusdamregendietconstringendi 
sunt.  Eas  decernit  Nannetenseconcilium  incalcem 
tomi  III  Conciliorum  Gallifp  conjectum  (Conc.  Nan- 
net,  c.  15)  ex  quo  sine  dubio  ct  Hincmarus,  et 
noster  Walterius  bauserunt.  Spectantque  omnes  ad 
tempcrantiam,  modestiamqne  sacratis  hominibus 
dignam  commendandam.  «  Pastos,  pastellos  et  co- 
messationes  »  in  illis  multum  improbat  Hincmarus 
(Capit,  ann.  852,  c.  Hy  15,  16),  «  quia  inbonestum 
est  et  onerosum.  »  Vetat  invitare  se  pocuiis,  «  et 

Erecari  in  amore  sanctorum ;  vel  ipsius  anims,bi- 
ere,  aut  alios  ad  bibendum  cogere:  quiain  talibus 
comessationibus  et  potationibus.sicut  irreligiosi  fa- 


initium  quadragesimae,  confessiones  sacerdotibus  ^  ciunt,  semper  se  immiscet  diabolus.  » 

dands  sunt,p€enitentia  accipienda,discordante8  ro-  ^      Rusticas  cantilenas,  turpes  ludos,  saltatrices  ab 

eonciliandi,  et  omnia  iurcia  sedanda,  et  dimittere      illis  couviviis  abesse  jubet  Waltcrius,  primum  ex 


debent  debita  invicem  de  codibus  suis.  »  Qualis 
autem  ea  poenitentia  est?  an  ea  quffi  a  sacro  altari 
removeat,et  abstinentiam  a  sacra  communione  im- 
peret ?cSingulis  diebus  Dominicis  in  quadragesima, 
praeter  bos  qui  excommunicati  sunt,  sacramenta 
eorporis  et  sanguinis  Ghristi  sumenda  sunt,  et  in 
Coena  Domini,  et  in  Parasceve,  in  vigilia  Pascbffi, 
et  in  die  resurrectionis  Domini  penitus  ab  omnibus 
communieandum.»  Eo  tempore  cessare  debent  lites 
omnes  et  contentiones.  «  Arguit  enim  eos  qui  con- 
tentiones  et  litee  quadragesimffi  tempore  exercent, 
et  qui  debita  a  debitoribus  exigunt,  Dominus  per 
prophetam,dicen8  :  Ecce  in  diebus  jejunii  vestri{isa. 
ii),  etc.  »  Hlis  etiam  eacratissimis  diebue  «  absti* 


veteris  Ecclesiffi  disciplina,  clericos  ab  spectaculis 
quffi  in  convivii8nuptiaIibusexhibentur,removenti3 
canone  Loadiccno  (can.  54) ;  sed  «  priusquam  in- 
grediantur  thymelici  surgere  et  secedere.  »  Quem 
rcLOvat  synoaus  in  Trullo  posteaquam  ludos  omnes 
curules,  et  scenicos  spectari  vetuit  a  clericis  (syn- 
in  Trullo,  c.  24.  Balsam.  ibi.).  Eum  scribit  Balsa- 
mo  sic  explicari  a  quibusdam,  ut  a  minis  et 
ludis  scenicis  abstinere  omnino  cogantur,  non 
autem  ab  equestribus  omni  ex  parte,  cum  eorum 
aliqui  permissione  ecclesiastica  neri  videantur.Sed 
eum  tractatum  concludit  patriarcha  memorabili 
sententia.  Plures  et  longe  religiosiores,  quibus  et 
ipse  aesentitur,  distinotiones  ejusmodi  non  ad« 


739 


WALTERIl  AURELIANENSIS  EPISCOPI. 


m 


pellant,  veniunt,religio8e  equitent :  juniores  priori- 
bus  fratribus  debitum  honorem  impeudant.  Si 
quando  autem  in  cujuslibet  anniversario  ad  pran- 
dium  presbyteri  invitantur,  cum  omni  pudicitia  et 
sobrietate  a  procaci  loquacitate  et  rusticiscantilenis 
caveant.  Nec  saltatrices  in  modum  filiae  Herodiadis 
coram  se  turpes  facere  ludos  permittant.  Sed  in 
unum  convenienteSjSicut  reliquos  cibi  et  potus  mi- 
nistros,  ita  lectorcm  sancts  aediflcationis  consti- 
tuant  :  quatenus  sacerdotalcm  reverentiam  lau- 
dabili  maturitate  exhibeant,  et  in  eorum  sanctis 


A.  moribus  honorificetur  Deus  per  Jesum  Chrislum. 

Cap.  XVII.--  De  sanctorum  feslivitalibiu  indicendU 

et  observandis, 

(CapitCar.  M.,  1,  i,  c.   164;  1.  ii,  c.  35;1.ti, 

c.  186.)  (a)  Ut  celebres  sanctorum  festi^itales  bo- 

lemni  cultu  observent,et  observandas  suis  plebibus 

antea  cognitcnt.  Hoc  est,  (6)  natale  Domini,B.  Ste- 

phani,  S.  Joannis  evangelisUB,  lunocentium;  octa- 

vas  Domini,  Epiphania,(c)  nativitatem  S.Mariae,pu- 

rificationem  S.  Mariai,  assumptionem  S.  Maric; 

(d)  Sabbato  sancto,(«)Pa8chffi  dies  viii^/^^Iitania  ma. 


LUDOVICI  CELLOTII  NOT^. 


mittere,   cum  dicant  ^^siXeiv  to;><   xav^va^  irodf   t6 
({^u^ru^e^saTEpov    £p;xT,ve'je963t,   ou    ix-f.v    'xpbi    t6    ixiUyy-' 
pisvovx  ati  6uL90b)ov.  u  Dehere  canones  juxta  id  quod 
magis  anim»  conducit,  non  autem   secundum  id 
quod  dissolutius  et  indiirerens  est  exponi  (Capii,  ^ 
an.  852,  c.  14).  >>  D^inde  ex  nimia  temporum  illo-  ** 
rum  licentia  hs^  omnia  probibentur  a  piis  episco- 
pis,   quae    fusius   prosequitur   Hincmarus.  «   Nec 
piausus  et  risus  mconditos,  et  iabulas  inanes  ibi  * 
rererrc,aut  cantare  prsesumat  :nec  turpia  jocacum 
urso,  vel  tornatricibus  ante  sc  facere  permittat  : 
neclarvasd6emonum,quas  vulgo  talamascns  discunt 
ibi  anteferre  consentiat,  quia  hoc  diabolicum  ct  a 
sacris  canonibus  prohibitum.  » 

Ei  malo  medebuntur  qui  exillorum  consilio  sacra 
lectione  cibos  condient.  Quod  cum  VValtcrio  nostro 
suadct  Uincmarus  eodem  loco  :«  Aliquis  de  illorum 
clcricis  aliquid  de  sancta  lectione  legat.  »  Quod  et 
placet  Herardo,  «  ut  presbyteri  et  clorici  ante  se 
loca  turpia  fieri  non  permittant,  scd  pauperes  et 
mdigentes  ad  mensas  aecum  habeant,et  legatur  eis 
lectio.  »  Sic  Au^ustinus  «  in  ipsa  mensa  magis 
lectionem  aut  disputationem,  quam  epulationem 
potationcmque  dili^ebat;  contra  pcstilentiam  hu- 
manas  consuetudinis  (Possid.  in  Vita  Aug'  c.  22).  »  C 
Sive  pestilens  illa  consuetudo  fuerit  in  ciborum 
ia)titia,etedendi  bibendique  immoderata  cupiditatc : 
siveinconvivalium  sermonum  pravitateetnequitia. 
((  Ideo  omnem  convivam  a  superfluis  et  noxiis  fa- 
buiis,  et  detractionibus  sese  abslinere  debere  ad- 
moncbnt.  »  Sed  mos  ille,  ut  et  plerique  alii  apud 
ecclesiasticos  viros  olim  usitafi,modo  scptis  religio- 
sorum  claustrorum  continetur,  ncque  in  publicum 
prodire  audet.  Theodiilphus,  conventus  istos  ne 
nominatquidem,sed  modestiamtamenettemperan- 
tiam  a  presbyteris  exigit  {epist,  ad  cl.,  c.  13j. 
((  Neque  cum  feminis,  aut  cum  quibuslibel  impuris 
personis  convivia  exerceatis.  Nisi  forte  paterrami- 
lia3  quilibet  vos  ad  domum  suam  invitaverit,et  cum 
conjuge  sua  et  prole  velit  vobiscum  spiritali  gaudio 
laetari,et  verborum  vestrorumrefectioncm  accipere, 
et  vobis  rcfectionem  carnalem  charitatis  officio 
exhibere.  Oportet  enim,  ut  si  quando  quilibct  fide- 
lium  carnahbus  vos  reficit  epulis,avobi8  reficiatur  D 
epulis  spiritualibus.  » 

(a)  ((  ut  celebres  sanctorum  fesivitates.  Festorum 
dierum  quos  publice  celebrari  necesse  est,  duos 
facit  ordmes ;  pubIicos,toti  Ecclesiae  vel  regno  com- 
munes;  et  pnvatos,  sua;  diocceseos  peculiares  : 
priores  habet  a  capitularibus  regum,  posteriores 
m  usu  EcclosiaB  Aurelianensis.  Utrosque  percurro. 
Diei  Dominici  nulla  denuntiatio  est,summareligio; 
quia  cum  sit  ejus  aperta  cognitio,  non  docctur  po- 
pulus  quando  recurrat,  sed  auomodo  transigenaus 
sit  ;  quod  capitulari  Caroli  Magni  (/  vi,  c,  202,  et 
in  Theodulfi  epistola  egregic  traditur  (Theodulf., 
epadcler,  c.  24).  Videnaus  est  et  Barnabas  Bris- 
sonius  vir  eruditissimus  ad  legcm  Dominicam. 

(b)Nataleni  Domini  diem,  cum  tribus  sequentibua 
omnes  denuntiari  iubent,  atque  eis  est  unus  ex  tritus 
celoberrimis,  quious  episcopus  judices  publicos 


monere  debet  (Capit.  Car,  1L  1.  vi,  c.  <06),  «<  ut 

3uicunque  miserrimi  vinculis  detinentur,  relauri 
ebeant :  et  judex,  si  pastorem  commoDentem  de- 
spexerit,  rjuandiu  loci  iliius  episcopo  visum  fuerit, 
ao  eccIcsi(B  liminibus  arceatur.  »  Alii  duo  «(jne 
noti  sunt  Pascha  et  Pcntecoste  Octavas  Dmtm. 
quom  diem  nomine  suo  circumcisionem  Dominid 
Kal.  Jan.  appellat  uno  loco  capitulare  (/^td.c.  4% 
solemni  cuitu  celebrant  Christiani,  ex  ^uopostrata 
idololatriaorbem  totum  occupavitChristircligio,cum 
antea  jejuniis  et  silentio  transigeretur,  ut  piuribus 
in  Martyrologio  docet  Baronius  [ad  Kat.  Jan.) 

(c)NativiUilem  S.  Mariss.Unus  ex  omnibus  DomiDat 
nostcr  Walterius.Nam  ex  silentio  concilii  MoguDtini 
sub  Carolo  Magno,et  capitularium  inde  eductorum, 
judicat  Baronius  aetate  Caroli  ct  Ludovici  impera- 
torum  eam  festivitatem  in  Ecclesia  Gallicana  luisse 
i^noratam  (in  Martyfol,  ad  8  Sept). Quod  si  dlligen- 
tissimo  rerum  ecclesiasticarum  investigatori  credi- 
mus,huic  certe  auctori  debemus  primam  ejuscel^ 
britatis  apud  Francos  notitiam,ut  ea  lausEcclesis 
Aurelianensis  sit,  c[uod  sub  Carolo  Galvo,  insti- 
tuente  Walterio  episcopo  incoepit  in  GaIIii9,UDica 
dioBcesi  primum  contenta,quando  nequeTuronensifl 
Herardus^nequeRbemensis  Uincmarus,  nequelsiac 
Lingonensis,  neque  Theodulfus  et  ipse  Aurelia- 
nensis  ejus  mcminerunt.  Nominat  quidem  Ado 
Viennensis  non  uno  loco,  sed  ut  celebrem  nonja- 
bet  indici. 

(d)  Sabbato  sancto.  Ab  aliorum  auoque  catalogis 
ahesse  vidco  :  nisi  forte  quando  Clapitulare  Jubel 
solemnitatem  paschalemavespera  saobati  incDoari 
(Capit.  Car,  M.,  1.  vi,  c.  187)  :o  Sicut  vesperaflcenle 
sabbato  sanctum  Paschacelebratur.wApudauctores 
ecclesiasticos  celebrius  est  ejus  diei  jejuDium,inio 
et  tridui  totius,quod  paschalem  festivitatem  prsce- 
dit:  fuitque  apud  Grfficos  usitatissimum.Sed  inhis 
non  immoror. 

(e)  Paschx  dies  viii.  Miror  imprimis  in  Herardi 
catalogo  re^inamhanc  ChristianorumsoleniDitatum 
praetcrmitti :  quod  sola  amanuensium  incuria  poluit 
evenissc.Hoc  deinde  anooto,  apud  plures  octodie- 
rum  ferias  adjungi  magns  dominicfle,  quod  Waltc; 
rius  exprimit.Etapertissime  capituiare  CaroliMami 
(/.  I,  c.  35),  ubi  legimus,«  diem  Dominicum  pasch® 
cum  omni  honore  et  sobrietate  venerari  :  simui 
modo  totam  hebdomadam  illam  observare  decrevi; 
mus.  »  Quod  ex  antiquo  jure,  et  lege  Theodosn 
servatum  voluit  CarolusMagnus.Quidestergoquw 

in  eodem  capitulari  iegimus  (Ibid.  l,  vi,  W:-  't^ 
pascha  Dommi,  usque  in  octavas  paschae,  post  Do- 
minicam  dies  iii?»  An  jubet  integram  pascha»  heo- 
domadam  feriari,  ac  praeterea  sequentis  hebdoma- 
dflB  diestres  Dominicae  in  albis  subditos?  Mininie 
gentium  :  sed  hoc  vult  dies  illos  octo  qui  com- 
muni  jure,  ut  diximus,  olim  festi  erant,  pr«senU 
lege  contrahi  ad  tres  paschatis  dominic»  v'c^°^^' 
Quod  etiamnum  quibusdam  in  locis  obscrvatup.M 
utique  duos  saltem  admodum  solemnes  habemus. 

(/•)  Letania  majore.  Quid  Letani»  nomineoi^oreJ 


74  i 


GAPITULA. 


712 


jore;  (a)asceTisioDomini,{6)Pcntecosten,S.  Joannis  A  transitu,  B.  Aniani  de  transitu,  B.  Benedicti,  B. 
Baptistffi,  S.  Petri,  S.  Pauli,  S.  Martini,S.  Andreae.  Maximini,  B.  Lifardi  similiter  de  transitu;  de  In- 
(c)  Nostrorum  praeterea  patrum,  quorum  piis  apud  ventione  salulifer®  crucis,  de  Exaltatione  eju^dem 
Dominum  patrociniisvicinisjuvamur,B.Evurtii  de      vivific®  crucis. 

LUDOVICI  CELLOTII  NOTiE. 


Ita  pro  temporum,pietatisque  ratione,  veteres  leges 
aut  antiquantur,  aut  constringuntur.  Ea  tamen  dis- 
pensatio  semel  ubic^ue  recepta  non  est,  quando  in 
Herardo  Turonensi  legimus  (Capit.  97),  «  de  octo 
diebus  paschse  quomodo  feriari  debeant.»  Qua  in  re 
cum  Aurelianensi  nostro  rite  convenit. 

no3trisignificarint,docetMoguntinumconciliumsub 
Carolo  Magno  (^.  32) :  Litaniae  Grsco  nomiueuppel- 
lantur,quaB  Latine  dicuntur  rogationcs.  Inter  lita- 
nias  autcm  et  exomologcses  hoc  differtjquod  exomo- 
logeses  pro  sola  peccatorum  confessione  aguntur  : 
litaniae  vero  indicantur  propter  rogandumDeum,et 
impetrando  in  aliquo  misencordlam  ejus.Scd  nunc 
jam  utrumque  vocabulum  sub  una  designatione 
habetur,»  cum  etlitania  ad  pcenitentiam  agendam 
sit  composita,  ut  mox  videbimus. 

In  appellatione  majoris  plusculum  difficultatisoc- 
currit.  Nam  litaniam  majorem  Ordo  Romanus  (/.  i) 
nuncupat  eam  quae  auctore  Gregorio  Magno  vii  Ka- 
lendis  Maii  celebratur  ad  festum  sancti  Marci.  Mino- 
rem  vero  illam  qus  per  triduum  rogationum  a  Ma- 
merto  Viennensi  episcopo  instituta,Kapud  nosusque 
bodie  pro  diversis  calamitatibus  devotissime  recoli- 
tar,  )>  ut  ait  idem  ordo.  Non  assentlentibus  nostris 
scriptoribus,qui  priorem  simpliciter  Romanam  no- 
minanty  et  in  GalliiB  usu  aegr<e  retentam  subindi- 
cant :  ut  in  Herardo  videre  est  {Capit,  c.  94)  :  <(  De 
litania  Romana  vii  Gal.  Maii,  ut  rememoretur.  »  Ut 
videlicet  ejus  oommemoratio  (lat,  quae  nisi  studiose 
commendata,  dilaberetur.  Msjorem  autem  litaniam 
noQ  aliam  habent,  quam  triduum  rogationum  :  et 
manifeste  hanc  nominat  capitulare  Caroli  Magni  ex 
concilio  Moguntino  [c.  33)  :  «  Placuit  nobis,  ut  lita- 
nia  major  observanda  sit  a  cunctis  Christianis,  die- 
bus  tribus  {Capit.  (lar.  M.,\.  v,  c.  85).»  Walafridus 
aulem  Strabo,  ulrique,  tum  RomanaB,  tum  isti 
GallicanaB  majoris  nomen  attribuit  {l.de  Reb.eccles., 
c.  28), 

Sed  hoc  leve  et  indiirerens,modo  debita  religione 
servctur.  Concilium  Moguntinum  citatum  monct  ut 
eam  celebremus :  <Sicut  legendo  reperimus,et  sicut 
sancti  Patres  nostri  iD8titucrunt,non  equitando,nec 
pretiosis  vestibus  induti,  sed  discalceati,  cinere  et 
cilitio  induti,  nis»  infirmitas  impedierit. .»  Videtur 
concilium  ad  Ordinem  Romanum  respectare  (/.  i), 
a  quo  por  id  pocnitentiaB  tempus  omnia  saBCularis 
laetitiae  signa  prohibentur. «  Nullus  autem  his  diebus 
vestimenta  pretiosa  induatur :  quiain  sacco  et  cinere 
lugerc  debemus.Prohibeantur  ebrietates  et  comes- 
tiones  quae  fiunt  in  vulgariplebe.Nemo  ibi  equitare 
praesumat,  sed  discalceatis  pedibus  omnes  incedant. 
S'equaquam  mulierculae  ducant  choros  :  dies  enim 
abstinentiae  sunt,  non  laetitiae.  »  Similia  praeclpit  et 
Herardus  (Capit.  95). 

(fl)  Ascensio  Domini.  In  capitulari  scribitur  [Capit. 
Car.  M.  I.  II,  c.  35)  :  «  Diem  ascensionis  Domini 
pleniter  celebrare.  »  Fuerunt  olim  festi  dies  media 
tantum  parte  culti,  ac  post  meridiem  laboribusex- 
ternis  profanati  :  de  quorum  numero  videtur  fuisse 
dies  ascensionis  :  quam  pravam  consuetudinem  an- 
tiquare  satagit  Carolus  imperator,  ct  totum,  atque 
integrum  vult  rite  celebrari. 

(b)  Pentecosten.NuWn  alia  peculiari  ratione  Pente- 
costes  celebritatem  auget  Walterius,  quam  tamen 
paschali  aequandam  constituuntalii,  jubente  Caroli 
capitulo  (Capit.  Car.  M.  1.  vi,  c.  187)  :  «  Ut  annun- 
t^ent  presbyteri  eodcm  modo,  sicut  vesperascente 
sabbato  saactum  Paseba  celebraturi  et  ipsum  diem 


Pentecostes  similiter  celeberrimum  habcant,  ut  san- 
ctumPaschaB,et  jejunium,et  missam,et  baptismum.» 
Unde  jejunii  illius  antiquitas  apparet,  quod  adole* 
scentihus  nobis  apud  saeculares  exoletum,  revocita 
pietate,religiosorum  maxime  exemplo  instauratum 
est,  et  nunc  communiter  viget  in  Ecolesia.  Repu- 
gnabat  nihilominus  per  ea  tempora  nonnullorum 
explicatio  dicti  evangelici  :  Non  jmsunt  lugere  filii 
sponsi  quandiu  cum  illis  SDonsus  est  (Matth.  ix)  :  ad 
quani  respexisse  mihi  viaetur  ordo  Romanus(Li), 
cum  in  commendatione  rogationum,notavitexpre8- 
se,  servari  abstinentiam  a  carnibus,  non  autem  je- 

B  junium. 

Inter  singularia  autem  sanctorum  festa,  omittit 
noster  dedicationem  sancti  Michaelis,  et  natalem 
sancti  Remigii,  quae  quidem  in  aliis  nominantur, 
quanquam  non  constanter.  Kx  adverso  Herardus,et 
quidem  omnium  solus,  festum  sanctorum  omnium 
adjicit,  quod  Ludovici  Pii  temporc  a  Gregorio  IV 
pontifice  maximo  in  Gallias  iliatum  est,  ut  refert 
Ado  Viennensis  (in  Martyrotog.  Kal.  Nov.)  :  «  Mo- 
ncnte  sanctae  recordationis  Gregorio  pontifice,  piis- 
simus  Ludovicus  imperator  omnibus  regni  et  im- 
perii  sui  episcopis  consentientibuSjStatuit  ut  solem- 
niter  festivitas  omniuiii  sanctorum  in  praedicta  die 
annuatim  perpetuo  ageretur.  » 

(c)  Nosirorum  prseterea  patrum.  Sequuntur  pecu- 
liares  dicDceseos  Aurelianensis  festivitates,episcopo- 
rum  qui  pra^cijpua  sanctitate,  et  pastorali  sollicitu- 
dine  illam  ecclesiam  illustrarunt  :  vultque  illas  in 
transitu,  siye  in  obitu  illorum  constitui,  non  autem 

n  in  translatione  :  cujus  rei  causas  expendcrenecessa- 

^  riuni  non  videtur.  Hic  autem  mirum  mihi  accidit, 
intereximios  illos  antistites,omitti  Aurelianensium 
apostolum ;  et  nobilis  ecclesiaa  fundatorem  Alti- 
num,  ne  sua  quidem  in  ecclesia,  mariyrem  scilicet 
et  apostolicorum  virorum  discipulum  nominari,  et 
ab  Evurtio  siveEvortio  commemorationisejusmodi 
duci  exordium  :  lonee  autem  Altino  inferior  fuit 
Evortius,  et  medios  nabuit  praecessores  non  cele- 
berrimos.  Isti  debet  urbs  clarissima  templi  sanctae 
crucia  structuram,  eoque  celebrante  dedicationem, 
emissa  e  nubibus  Christi  Domini  manu,  et  figu- 
ram  crucis  ter  deformante,  ut  referunt  historici 
Aurelianenses  (card.  Sauss.,  Annal.  eccl.  Aurel. 
1.  II ;  Herard,  capit.  61;  Capit.  Car.  M.  1.  ii, 
c.  39). 

Respondet  autem  hasc  additio,illi  conclusioni  Tu- 
ronensis  Herardi  :  «  Et  eorum  quorum  corpora  et 
dcbitae  venerationes  in  locis  singulis  peraguntur.  » 
Oua3  expressior  est  in  Capitulari,  «  et  illas  festivita- 

D  tes  martyrum  vcl  confessorum,  observare  decrevi- 
mus,quorum  in  unaquaque  parocbia  sanctacorpora 
requiescunt. »  Nam  cum  regum  nostrorum  pietas 
multis  sanctorum  pignoribus  Galliam  universam 
locupletaverit,  8e(;[uum  esse  censuerunt,eosiIlicve- 
nerari,  quo  transire  dignati  sunt.  Neque  aliam  ob 
causam  sancti  Benedicti  festum  hic  memoratur, 
nisi  quia  ejus  corpus  per  translationem  in  Floria- 
censi  monasterio  m  dioBcesi  Aurelianensi  oonditum 
est,  ut  narrat  et  probat  Carolus  Sausseius  in  An- 
nalibus  ecclesiasticis  Aurelianensibus  (tib»  iv,  Mar- 
culph.  fbrm.  solemn.  33).  Hino  estquod  apudMar- 
culphum  in  formulis,  Tractoria  monachis  aut  cle- 
ricis  peregrinantibus  concessa,  sic  praefert  :  «  Ego 
in  Dei  nomine,  episcopus,  vel  abba  de  civitate 
illa,  vel  de  monasterio  illo,  ubi  pretiosus  martyr, 
sive  confessor  Christi  humanitus  corpore  requiQ- 
scit.  )) 


743 


WALTERII  AURELIANENSIS  EPISCOPI  CAPITULA. 


m 


Cap.  XIX.  —  Quod  convenientes  ad  synodum  litigare  A  et  cxponerc  valeant.  Gradus  quoque  ecclesiasticos 

similiter  mcmorLs  commendatos  habeant.  Et  unde 
unicuiquegradui  inVeterlTestamento  origo  fuerit. 
et  quomodo  Novum  in  idipsum  concordet :  et  quem- 
admodumSalvator  eosdem  gradus  in  se  compleve- 
rit,  sano  intellectu,  noverint  explanare. 


non  debeant, 

[Conc,  Nic,  can.  Arab.  7;  Antioch.,  can.  20.)  Ut 
quando  ad  synodum  bis  in  anno,8icut  sacri  canones 
impraevaricabiliter  docent,  convocantur,  saBCulares 
querelas  et  altercationes  debitorum  ita  coram  prio- 
ribuB  fratribus,  aut  coram  archidiaconibus  suis  so- 
pitas  et  rationabiliter  diffmitas  habeant :  quatenus 
tunc  non  litigia,aut  quasi  forenses  querimonis  ac- 
cusantium  et  defendeotium  actitentur:  sed  solum- 
modo  quffi  ad  sacrum  ministerium  pertinent  oo 
tempore  tractentur,  ut  aut  discamus  aliquid,  aut 
doceamus  in  alterutrum. 

Cvp.  XX.  —  De  ritibus  sacramentorum^  et  gradibus 
ecelesiasticis  memoriter  discendis^et  coram  episcopo 
recitandis.  B 

Ut  singuli  sacerdotum  sacramenta  quaa  circa  ini- 
tiandum  baptismate  Christianum  agenda  sunt^  et 
qufB  ad  visitandum  et  reconciliandum  infirmum  per- 
tinent  :  et  qus  defunctorum  exsequiis  impendenda 
8unt,et  canones  (a)  memoriter  coram  nobis  recitare 


Cap.  XXI.  —  Ut  alumnos  nonnisi  dignos  ad  gradus 

offerant, 

Ut  quouscunque  presbyteri  de  suis  alumnis  in 
quolibet  gradu  promovendos  obtulerint,sicut  pro- 
babilis  iilorum  vits  testes  idonei  esse  debent^ilaiQ 
suprascriptorum  tenore  sacramentorumetgraduum 
edoctos  exhibeant^quatenus  et  memoriter  ea  teuere, 
et  intellectuose  sciant  explanare. 

Cap.  XXII.  —  De  computo  discendo. 

(Capit,  Car,  M.,  1.  vi,c.  226.)  (b)  Ut  omnes  presby- 
tcri  calculandi  peritiam  habent,  et  suos  in  idipsum 
studiose  erudiant. 

Cap.  XXIII.  —  Ut  canones  non  ignorent. 
{lbid,y  1.  I,  c.  55.)  (c)  Sacros  prseterca  canoncs 


LUDOVICI  CELLOTII  NOTiB. 


(a)  Memoriter  coram  nobis  reritare  et  exponere  va- 
leant.  Duo  a  presbyteris  cxigit :  alterum  ut  nccessa- 
ria  quaelibet  ad  riteconferondum  sacramenta  mcmo- 
riter  ediscant,  et  in  specimen  menioriaB,  coram 
episcopo  recitent.  Idcm  Ilincmarus  (Capit,  an,  852, 
C.3,  4),sed  apud  episcopum  recitandi  necessitatcm 
non  imponit  :  «  Distincte  et  rationabiliter  memorifle 
coramendet.»  Itemmox  :  «Orationesquoqueeidem 
necessitati  competentes  memoriter  discat.  »  Alte- 


rochi,  sed  ad  bene  perfecteque  rggendum  commis- 
sam  plcbem  neccssarios,ut  opifici  cuilibet  notae^se 
dcbent  suae  artis  instrumenta.  Sic  explicandum  est, 
quod  in  capitulari  (Capit,  Car.  Jlf.,  I.  i,  c.  55j,  epis- 
copis  et  saccrdotibus  edicitur,  ex  Innocentii  primi 
decretalibus,  «  ut  nulli  sacerdoti  liceat  ignorare 
sanctorum  canonum  instituta.  »  Quamobrem  periti 
antistites,  ut  labori  sumptuique  suorum  parcerent, 
ex  indnita  canonum  segete,  manipulos  quosdam 


rum,  ut  has  caermonias  aperte  et  ad  popularem  cap-  C  collegerunt,  qui  memoriae  commendati  sufticerent. 


tum  dilucide  interpretentur,  et  explicent,  ojusque 
rei  specimen  coram  episcopo  exhibeant.  Theodul- 

Ehus  autem  Aurelianensis,  quasi  haec  omnia  omni- 
us  parata  esse  exi8timet,aUa  quaedam  a  convenien- 
tibus  postulat,  et  ipsa  suo  illorumque  graduivalde 
congruentia  [epist.  ad  cler.,  c.  28)  :  «  Cum  vero  Do- 
mino  opitulanlc  ad  synodum  in  unum  conveneri- 
mus,  sciat  nobis  unuaquisque  dicere,  quantum  Do- 
mino  adjuvante  iuboraverit,  aut  quem  fructum  ac- 
quisierit.  Et  si  quis  forte  nostro  indiget  adjutorio, 
no8  cum  charitate  admoneat,  et  nos  cum  charitate 
nihilominus  ei  pro  viribus  adjutorium  ferre  non 
differemus.  »  Herardus  quoque  praeclarum  synodi 
ordinem  constituit  in  causis  primum  Ecclesiae  toti 
communibus,acdeindc  privati8,quac  personalesesse 
solent,  examinandis  [Capit.  \)\  «  Ut  in  sjTiodo  pri- 
mum  generales  causae,  quas  ad  normam  totius  Ec- 
clesiae  pertinent,  finiantur  :  postca  speciales  venti- 


Gapitulare  quidem  plenum  est  iis  conciliornm  et 
pontificum  Homanorum  decretis^quae  in  usura  pra- 
cipue  ex  omnibus  revocata  voluerunt  imperatores 
Christianissimi.Sic  Herardus  Turonensis  (pr^/o/.) : 
«  Quoniam  auctoritas  sacra  canonum,nuIli  sacerdo- 
tum  canones  ignorare  permittit,decrevimus,inquiN 
pariterque  injunximus,  excepta  per  nostri  laboris 
studium,haec  modica  succinctaque  capitula unutn- 
quemque  habere  in  posterum.  »  Sic  in  ciTitatc 
Hhemcnai,  «  inter  caetera  monita  saluberrima,dom 
de  legibus  atque  rebus  ecclesiasticis  ab  Hincmaro 
praesule  tractaretur  (Capit.  ar.  852),  haec  in  ultimo 
prolata  sunt,memoria  commendancla  ct  summopere 
observanda.  »  Isaac  Lingonensis,exempIoBonifacii 
Moguntini  excitatum  8edicit,ad  epitomen  canonum 
suorum  concinnandam.  Suos  quoque  Theodulphus 
obsedrat  (epist.  ad  cler,  priefat,  Hincm.  eU.  c.  8\ 
«  ut  hffic  capitula  quae  ad  emendationem  vitae  bre- 
lentur."»  Felicia  tempora  quibus  illf  tractatua  ma-  n  viter  digessit,  assiduc  legant,et  memoriae  comraeD- 


teriam  synodorum  cum  charitate  facicbant. 

[h)  Ut  omnes  presbijteri  calculandiperitiam.  Hyici  vix 
potest  quanta  cum  sollicitudine  curaium  sit  per  ea 
tempora,  ut  presbyteri  notum  haberent  computum 
ecclesiasticum,  pene  non  minus  quam  orationem 
Dominicam,  et  symbolum  apostolicum.  Unde  stri- 
ctum  capitularis  imperium  [Capit.  Car.  M.,  I.  vi,  c. 
228).  «  De  computo,  ut  veraciter  discant  omnes.  » 
Breviter  et  Herardus  [Capit.  125)  :  «  Ut  presbj^tcri 
compotum  discant.  »  Quod  non  omittit  Hincmarus 
[Capit.  an.  852,  c.  8)  :  «  Compoto  etiam  necessario, 
et  cantu  per  anni  circuium  plenissimeinstruatur.» 
Hinc  lauaata  illa  computi  peritia  in  Beda,in  Rabano 
Mauro,  aliisque,  quas  magnam  scientia3  partem  eo 
saeculo  facere  visa  est 

[c)  Sacros  praetereo  canones.  Non  omnes  profecto 
canonesEccIesi»  in  memoriam  cogentur  mittere  pa- 


dent.  » 

JubctHincmarus  praeterea  presbyterum  quemqae 
«  studiose  legereetmteiligerehomiliasquadraginta 
Gregorii,  ut  et  cognoscat  ad  formam  septuaginta 
duorum  discipulorum,  in  ministerio  ecclesiastico 
esse  promotum,  sermonem  praedicti  doctoris  de 
septuaginta  duobus  discipulis  a  Domino  ad  prffdi- 
candum  missis  ijlenissime  discat,  et  memonap  tra- 
dat.»Neque  liberi  sunt  ab  illacura  episcopi,  sicon- 
silium  salubre  audiunt  synodi  Turonenais  111,  snb 
Carolo  Ma^no  [c.  3)  :  «  NuUi  episcopo  liceat  cano- 
nes,  aut  Iibrum  pastoralem  a  B.  Gregorio  papa 
editum,si  fieri  potest,ignorare  :  in  quibus  sc  debet 
unusouisque  quasi  in  quodam  speculo,  assiduc 
considerare.  »  0  tempus!  o  mores  quibus  in 
saccrdotum  concessibus  ho^c  sancta  qtterebao* 
turl 


745  ROTHADUS  II  SUESSIONENSIS  EPISCOPUS.  —  NOTITIA  HISTORICA.  14* 

nulH  sacerdotum   ignorare   permiltitur,  nec  quid-  A  inlerdicta  despexeril,   gradfis    sui   periculo  subjdr 

quam  facerc  quod  Patrum  rcgulis  possit  esse  con-  cebit. 

trarium.  Itaque,  beatissimi  Patrcs,  et  charissimi  fllii,  in 

Cap.  XXIV.  —  Ui  cofUra  canones  nihil  agatur,  omnibus  vigilantcr,  auxiliante  divina  gratia,  cavet^ 

Ut  nulluscontracanonumstatutaquidquam  agere  ne  per  ietorum  seriem  capitulorum  aliquaiA  repre- 

permittatur:  quoniam  sicut  in  decretalibus  Zosimi  hensionis  nozam  incurratis,  qua  inlerdicti  laqueo, 

papse^  capitulo  habetur  aecundo  {epist,  \)  :  Si  quis  quod  abdit,  impediamini. 


^^^^CSSSmSSSSi 


^^^^^^^^M«^»^»^T5 


*^ 


AMNO  901UNI  DCCCLXYII. 

ROTHADUS  II 

SUBSSIONENSIS  EPISCOPUS 


NOTITIA  HISTORICA  IN  ROTHADUM. 

(Ex  Oallia  Ghristiana,  tom.  IX.) 


RoTHADUS  n  ordinatus  fuit  episcopus  anno  Chri-  R  hoc  autem  expresse  deccrnimus  ut.  post  triginta 

sti  8^2velsequenti,  triginta  videlicetannis  antode-  dies  postquam  haBC  nostra  epistola  ad  vos  delata 

positionem ;  quod  patet  ex  epistoia  27  Nicolai  summi  fuerit,  praeralum  Rothadum  i^mnino  reatituatis  pri- 

pontificis  :  successit  igitur  Rhotado  hujus  nominis  stinae  dignitali.  »  Porro  synodi  Silvanectensis  praB- 

primo,non  Absaloni^vel  Berthario,qui  necsuo  loco,  sulibus  etiam  rescripsitNicolau8,ejus  actaadyersus 

imoin  mcliorisnoto;  catalogis  rccensentur.  llegebat  Rothadum  auctoritate  upostolica  rescindendo,  de 

ia  Ecclesiam  Suessionensem,  cum   S.  Sebastiani  cujus   calaniilate  sic  loquens  ep.  33  :  «  Cognoscat, 

martyris  rcliqui£Romaallatsanno8i5ad  Hilduibo  inauit,  expcrientia  tua,  frater  charis^ime,  de  tuis 

abbate  m  templo  B.  Mcdardi  coliocata;  sunt.  C«ete-  tribulationibus  multum  apostolatum  nostrum  do- 

rum  cum  Rothado  etHincmaro  Rhemensi  metropo-  luisse,  imo  dolere ;  sed  creaimus  Dei  misericordiam 

litano  graves  interccssere  inimiciti£e;de  cujus  ges-  tibi  proxime  adfuturam,  quae  te  et  sicut  Danielem 

tis  plura  apud  Sirmondum  tomo  III  Gonciliorum.  educat  de  lacu  leonum:nunc  autem  metropolitani, 

Interfuit  synodo   Belvacensi  anno  845,  Parisiensi  et  cfleteri  episcopi  qui  circa  te  sententiam  protule- 

846,  Carisiacensi  848,  Turonensi  iv,  849,  Suessio-  runt,  nobis  mufta  sub  gestorum  serie  de  te,  vel 

nensi  ii,  853,  Vermeriensi  ii,  eodem  anno,  apud  Sa-  contra  te  intimaverunt;  sed  nos  prfficepimus  eis  ut 

ponarias  859,  Tuciacensi  denique  subscripsit  anno  te  de  monasterio  educerent,  et  tecum  venientes  ho- 

860.  At  congregato  concilio  Silvanectensi  anno  863  noriricepr£sentarent:unde,rratercharissime,stude, 

coram plurimis  episcopis;  prffisidente  Hincmaro,  qui  quantum  potea,  ut  cum  tibi  rex  et  epiacopi  quemad- 

in  Rotbadum  veiere  odio  inCensus  erat,  propterea  modum  statuimus,  licentiam  dedennt  Romam  pro- 

quodpresbyterum  quemdaminstuprodeprehensum  n  perandi,  mox  utcunque  venire  non  difrera8.»Iiinc- 

ininierito,  ut  argueoat,  deposuerat,  Rotnadus  ipse  marus  igitur  cum  cfeteris  episcopis  qui  Sylvane- 

damnatus  et  ejectus  fuit  ab  episcopatu ;  cumque Ko-  ctensi  concilio  adfuerant, et  Kolhadum,ia  monaste- 

manam  sedem  confestim appellassct  contra  canoni-  rium  detrusum,  injusto  judicio  episcopaiu  suo  amo- 

cas  regula8,alio  in  ejus  locum  subrogato  in  mona-  verant,  Nicolai  pontificis  monitis  ac  jussu  excitati, 

Bterium  detruditur,prohibitu8  ab  eodem  Hincmaro  tundem  oblemperantes  ipsum  Rothadum  vinculis 

variis  artibus  ne  Romam  pergeret.  Idem  prffisul,vir  solverunt  :  hinc  Nicolaus  varias  epiatolas  legitur 

venerandffi  senectutis,  officium  episcopaie  sempcr  eam  ob  rem  scripsiase  ad  Carolum  regem,  Hincma- 

laudabilitcr  exercuerat,  quod  testatur  Nicolaus  pon-  rum, Ecclesiam  Suessionenaem, et alios :  ipse  autem 

tifex  verbis   hujuBmodi,  epist.  29  ad  Hincmarum.  sic  loquitur  ep.  34,  ad  sanctissimum  Rothadum  : 

«  Multorum  dolentium  auditu  veraci  cognovimus  «  Sciat  sanctitas  tua  auoniam  misimus  increpato- 

quod  Rothadus  frater  et  coepiscopus  noster  Ecclesiffi  riam  cpistolam  prote,Hincmaro,  sanctffiRhemorum 

Suossionicffi,  pro  quodam  presbytero,  qui  pro  facti  Ecclesiffi  venerabili  archiepiscopo,  eo  quod   post 

sui  qualilate  honoris  proprii  ante  triennium  fuerat  appellationem  ad  sedem  apostolicam,  in  te  deposi- 

privatuB  cfficio,  a  vestra  sanctitate  fuit  impetitus,et  tionis  intulerit  sententiam  :  nunc  autem  venit  Liudo 

adhuc,quod  nefasest,  sedem  apostolicamappellans,  religiosus  diaconus,  secumepistolas  regis  [Caroli)et 

juxta  quod  sibi  a  Patribus  conslat  esse  permissum  Hincmari  ferens,  quffi  te  juseu  ipsius  regis  de  mo- 

episcopatus  etiam  absens  exspoliatus  honore,  et  in  nasteriali  custodia  eductum,et  cuidam  episcopo  fa- 

exsilium  deportatus,  hactenus  in  monasterio  retru-  miliari  tuo  commendatum  esse  fatebantur.  »  Ro- 

8U8  existat.Undegemimus,valdequedolemus.Nam-  j.  thadus  ergo  Romam  pergens,  in  concilio  Romano 

que  cum  debuerat  honoribus  pro  sua  senectute  "  per  pontincem  restitutus  est  xii  Kal.  Febr.,  anno 

multiplicibus  ampliari,  et  pro  tot  laboribus  ac  ob-  865.  Kem  gestam  prosequitur  Anastasius  Bibliothe- 

sequiis  in  EcclesiaDeijpariteretprincipibusmundi,  carius  in  Vita  Nicolai,  cujus  verba  operae  pretiura 

fideliter  ac  utiliter  impensis,  majori  dignitate  frui,  cst  adducere  :  «  Hincmarus,  Rhemorum  archiepi- 

etjam  tandem  aine  cujusauam  impulsione  quietus  scopus,  Rothadum  Suessionic»  urbis  episconum, 

existere  :  nunc  econtra  aehonestatus,  et  ad  inju-  sedisapostoIicffijudiciumappeIlantem,contraSardi- 

riam  B.  Petri  apostolorum  principis,  cujus  sedem  censis  concilii  regulas  deposuit,  custodiaque  arcta 

appellaverat,  fame  et  siti,  ac  innumeris  maceratus  servari  prscepit.  Cujus  videlicet  depositi  ter  boa- 

miseriis  ac  depositud  paritcr  et  abjectus  existit :  ti88imu8papaJibeUo8cumiDnocenti(BSU8cepis8et,ad 

Patroi..  CXIX.  24 


747 


ROTHADI  II  SUESSIONENSIS  EPISCOPI. 


748 


ipsum  archiepiscopum  scripsit,  monens  litteris  et 
praecipiensut  dcposilum  Rothadum  Romam  dirigc- 
ret,  cum  suis  missis  audiendum  :  scd  voniente  eo 
hanc  Romanam  sccundum  mandatum  B.  pap®  ad 
urbcm,  et  per  novem  circiter  menses  ibi  commo- 
rante,nunq[uam  penitusexaccusantium  parlequis- 
quam  adfuit,  qui  coram  sanctissimo  pr.^sule  cum 
eodem  Rothado  contendercnt.  Tunc  in  dic  vigilia- 
rum  Nativitatis  Domini  nostri  Jcsu  Christi,  qui  sc- 
candum  olitanam  consuetudinem  hujus  apostolieaB 
sedis  pr3BSul,cum  clero  etpopuloin  basilica  Dei  ge- 
nitricis  ad  Prresepe  missarum  ofTicia  celcbrare  eon- 
sueverat,  conveniens  cum  omnibus  papa  bcnignus 
fecit  in  ambone  publice  de  ipso  Rothado  sermonem 
significans  qualiter  scdem  apostoIicH.m  appellans  dGr 
positus  fuerit,  et  in  conspectu  suo  nullus  per  tot 
menses  accusatorum  occurreret.  Denique  consen- 
tiente  sibi  episcoporum,  presbyterorum  et  diacono- 
rum,omniumconventu,decrevitutdignusessetidem 
Rothadus  indui  sacerdotalibus  indumentis,  qui  a  ne- 
mine  per  tot  menses  accusabatur,  et  ad  seais  apo- 
stolicaj  judicium  proclamabat,ne  honore  privaretur. 
Ubi  vestitus  episcopali  Rothadus  indumento,  omni 
tempore  se  pollicitus  est  suis  infestatoribus  respon- 
surum.RursusexspectatisaliquantisdiebuSjScilicet 
usquein  diem  nataHum  sacra;  virginis  Agnetis,qui 
est  XII  Kal.  Februarias,  sed  ncc  sibi  quisquam  ad- 


A  fuitadversuBRothadum,jam  restitutu»  opiscoi.um 
aliquid  altercans.  Conveniente  ergo  bcatissirao  prae- 
sule  cum  omnibusinbasilicaipsiusvircinisforismu- 
ros  Urbis,  via  Numentana,idem  Rothadusepiscopus 
excusationis  et  promissionis  suae  qua  poilicituBfuit 
se  omni  temporeaccusatoribus  8uisresponsurum,li- 
bcllum  summo  pontifici  tradidit.Qui  coram  multis 
audientibus  jussu  praesulis  eximii  est  recitatus.ubi 
etiam  restitutionis  ejus  forma  relecta  esl.  Et  post 
omnium  consensum  in  ecclesia  fi.  Coaslantixjuxta 
eamdem  S.virginis  basilicam,decreto  beatissimi  hu- 
jusprcc8ulissupradictiRothadus,jamrestituluscpis- 
copus  missarum  solemnia  solemniter  celebravit. » 
Totiusporro  controversiae  suae  cum  Hincmaro  series 
disertim  cxpressit  Rothadus  libello  proclamationis 
contentam,quam  Roma;  dcgens  obtulit  summopon- 
tifici,inquovitaeio8iusactacontinenturtomollll.on- 
ciliorum  Sirmonai.Dein  apostolicis  litterismunitus, 
ad  suam  scdem  regressus  est :  pro  eodem  Nicolauaad 

T%  CJarolum  Calvum  scripsit,  ut  legitime  restituto 
favoret,  resquc  ipsius  Ecclcsia;  reddi  mandaret 
qua  episcopus  «  conscicntia  purus,conversatione  in- 
nocens  columbarum  simplicitate^ac  prudentia  ser- 
pontis  »  insijfjnis  praedicatur.  Post  restitutionemvero 
adfuit  concilio  Suessionensi  iii  anno  866  ;  item  Tri- 
cassino,  867.  Obiit  rebus  gestis  in  episcopatu  clarus 
circitcr  anno  868. 


ROTBADI  EPISGOPI 

LiBELLlJS  PROCLAMATIOINIS 


QUEM 


Nicolao  papse  cum  Romse  sextum  jam  mensem  exspectasset. 

(Conc.  Gen.,  tom.  VIII,  col.  785.) 


Ego  Rothadus  pcccator,  Suessionensis  Ecclesiae, 
sedem  appellans  apostolicara,  irregukriter  episco- 
patu  privatus,calamitaturji  mearum  suggero  lugu- 
brem  historiam,  non  omnia  quae  passus  sum  rete- 
xens,  quod  impossibilc  forsitan  erat,  et  nc  nimis 
fastidiosa  narratio  tuis,  piissime  praesul,  auribus 
importuna  videretur.  Venerabilis  igitur  metropoli- 
tanus  Hincmarus,  sanctas  Rhemensis  Ecclesia)  an- 
tistes,  quibusdam  occasionibus  cxortis,  acri  circa 
me  infestinatione  certans,  diu  multis  ac  variis  la- 
boribus  meam  vexabat  exiguitatem.  Ego  autem, 
quantum  poteram,  illum  tolerans,  in  his  ei  nequa- 
quam  pro  suo  libitu  acquiescere  volui  quae  sacris 
pcrpcndcbara  auctoribus  esse  contraria.  Dumque  ad 
synodum,  jussu  gloriosi  regis  Caroli,  pro  utilitate 
sanctte  Dei  Ecclesiae  convocatam,  episcopi  conve- 
nissemuSjCtipse  quiisi  oranium  doniiuus  prassidens 
ac  praevalens,  scntentiani  in  rae  datnnationis  vio- 
lenter  ac  praecipitantcr  jaculari  acccleraret,  hanc 
ego  apostolicam  sedera,  atque  apostolicum  praesu- 
lem,  univcrsalis  Ecclesia;  summuin  provisorem, 
appellare  maturavi.Gumque  mihi  hocdenegare  non 
praesumeret,  sancta  synodo  decernente,  a3gre  ta- 
men  eundi  prsBbebat  asscnsum,  constitucns  dinu- 
pieratos  dies  ultra  quos  omnino  non  r^tardarem 


C  iter.  Inde  ego  festinato  cursu  ad  nostram  civitatem 
reversus,  dc  instanti  itinere  moras  non  patiebar, 
quam  laetus»  si  ad  apostolorum  limina  contendere 
meruissem,  ut  ad  domini  mei  tanti  pontilicis  etpiis- 
simipatris,omnium  ad  se  confugientium  tutissimi 
defensoris  ac  protectoris,  sacram  pervenirem  pr®- 
sentiam.  Cumque  jam  e  vicino  parati  itineris  irami- 
neret  egressus,  litteras  domino  meo  regi,  et  meo 
archiepiscopo  dirigere  curavi,  noslram  illis  Eecle- 
siam  committens,  multumque  postulans  ut  juxla 
suum  uterquc  officium  eam  dirigere  procurarent, 
donecde  me  excellentissimus  Romanae  urbis  prsesul 
finem  determinaret  legitimum.  Misi  et  litteras  ad 
illum  olim  presbyterum,  pro  cujus  ego  regulari  de- 
positione,  qui   in   stupro   fuerat   deprehensus,  et 

yv  abscissus  a  meo  judicabar  metropolitano,ut  ct  ipse 
mecum  huo  ante  tuam,  domine  papa,  audientiam 
examinandus  adveniret.  Quarum  exemplaria  pr£ 
raanibushabeo,  et  si  vobis  placet,  apostolatui  veslpo 
offerara.  Aliqua  quoquc  capitula  conscripta  cuidam 
nostro  confratri  et  coepiscopo  transmisi,  sub  eodem 
teraporis  articulo  per  easdem  manus  deferens,  qua^ 
ut  praemissum  est  memorato  regi  et  antistiti  desti- 
navcram.In  quibus  sane  capitulis  mea  t^lis  postu- 
latio  continebatur,  aliis  episcopis  qui  in  meam  dam- 


749 


LIBELLUS  PROCLAMATIONIS. 


750 


nationein  participare  nolebant  insinuanda,  ut  ipsi  A 
parati  essent,  sicut  fraternitatis  amatores  et  secta- 
tores  charitatis,  juxta  beatissimi  apostoli  sanctio- 
nem  (/  Tim,  vi),  meam  defendere  ao  tueri  salutem. 
Sed  ille  meus  unanimis  frater,  cui  hanc  mei  curam 
oommittebam,  tunc  defuit.Hincmerus  tamcn  conti- 
nuo  causam  persensit.Adhuc  dominus  rex,et  isdcm 
meus  praelatus»  in  eodem  loco   manebant,  ubi  sub 
una  eademque  mora  me»   parvitatis  epistoliB,  et 
illa  capitula,   uti   relatum   est,   prffisentabantur. 
Moxijue  Hincmarus  ipse  archiepiscopus  scriptcrum 
portitorem  diligenter  jussit  inquiri,  cur  illis  non 
ostenderet  apices  quossigillatimdetulerat.Quicon- 
iiten  compulsus  respondendo  snbjunxit :  Quia  ille, 
inquiens,  ad  quemmihi  crcditisuntperferendi,non 
hic  modo  apparet.Nec  cessavit  ille,  donec  persuaso  p 
rege  subito  quasi  collectasynodoexipsisquisuper- 
erant  episcopispresbyterum  introduci  fecitinvitum, 
ipsam  videlicet  litterarum  latorem.  Gocperunt  hinc 
ct  inde  in  medio  positum  movere,  puisare,  et  per- 
urgere,  sicuti  hoc  callide  per  insidias  argumenta* 
tum  erat,  ut  litteras,  quas  Rothadus  per  eum  suo 
ad  synodum  metropolitano  direxerat,  citius  prs- 
sentaret.  Neque  ad  synodum  missus  sum,ait,neque 
a  Rothado  episcopo,  cujus  nec   ego  sum  clericus, 
litteras  acccpi  Hincmaro  reddendas.  Cumque  nul- 
lomodo  presbyter  ipsa  vellet  capitula  prodere,  ju- 
bente  tamen  rege,  coactus  reddidit  :moxque  Hinc- 
manis  regem  postulavitutTransulfum  abbatemad 
me  dirigeret :  qui  ad  nostram  civitatem  celerrime 
perveniens,  me  jam  paratum  ut  noslrum  iter  arri- 
percm  invenit.  Tuno  ipse  abbas  in  atiio   ecclesiffi  C 
assistens,  publica  voce  ex  verbo  regis,et  Hincmari 
archiepiscopi   auctoritate,    prohibere   curavit,   ut 
Qullus  omnino  ab  ipsa  civitate  mecum  egrederetur, 
ac  ire  volentem  Romam  me  prosequeretur.  Nequa- 
quam  ita  faciam,  ego  subintuli :  sed  sicut  primum 
Homanum  appeHavi  pontificem,    iter  dispositum, 
Deo  auxiliante,  minime  differam.Hinc  ego  mirabar, 
et  stupebam,  quid  sibi  vellet  talis  immi^tatio,  aut 
cur  me  a  meo  itinere  retardarent.Sed  prius  aliquot 
dies  fama  vulgabat  quod  Uincmarus  archiepiscopus 
d'cere  volebat;  quasi  ego  per  aliqua  capitula  scri- 
bens  renovari  mihi  judicium  petiveram.Quod  certe 
falsissimum  est,  eum  nec  illa  capitula  ad  eum  di-  ^ 
rexi,  neque  de  aliquo  taii  judicio   ibi  mentionem 
egi,  nece1ectorumjudicum,secundum  sacroscano-  q 
nes,  aut  nomina,  aut  certe  numerum  expressi.Te- 
stor  Deus  creatorem  omnium,  quia  nec  in  cogita- 
tione  mibi  subripuit,  ut  appellationem  hujus  emi- 
nentissims  sedis  ad  aliam  aliquo   modo  ralionem 
di?erterem.  Proh  dolor !    ablata  est  migrandi  fa- 
cultasy  et  circumseptus  custodia  in  eadem  sum  ci- 
vitate  retentus.  Acceleratur  itaque  de  convocanda 
synodo  :qua  in  suburbio  nostrae  civitatis  congrega- 
ta,  rex  inclytus  a  concilio  est  invitatus.  Tunc  tres 
Biocmarus  archiepiscopus  episcopos  ad  me  misit, 
mandans  ad  synodum  ipsam  ut  sine  mora  venirem. 
Quibus  ego  rcspondi  quod  non  mihi  ita  liceret, 


neque  ego  hoc  ullatenusauderem,ut  in  prsejudicio 
sanctffi  Romanffi  Ecclesiffi,  omnium  Ecclesiarum 
matris,  ejusque  oxcellentissimi  rectoris,  circa  po- 
sito  cuicunque  prebeam  aliquo  modo  assensum.Ad 
illam  summam  auctoritatem  sine  intermissione  ap- 
pello,  cui  nullus  potest  contradicere,quffiaDomino 
Jesu  Christo  per  beaium  Petrum  apostolumtantnm 
meruit  principatum.  Judicium  ergo  illius  ad  quam 
proclamavi  expeto,  nec  alibi  nisi  Rom»  judicari 
consentio,  quia  prffiposterus  ordo  est  inferiorem  su- 
periori  anteferri.Uis  audilis,  qui  missi  fuerant  sy- 
nodo  renuntiaverunt.  Iterum  secundo  et  tertio  me 
continuatim  invitantes,ineadcm  invenerunt  ratione 
perristere.  Novissime  vero  industriose  persuade- 
bant,  suam  oiferentes  fldem,  nihil  incommodi  per- 
pessurum,  aut  saltem  dominoregiin  proximoloco 
synodi  locuturus  occurrerem.  Qnod  etiam  mihi 
nostri  fratres  Ecclesiffi  nostrffi  filii  jam  suadere  cce- 
perunt,  ut  pio  principi  me®  parvitatis  exhiberem 
prffisentiam.  Annui  ego,  et  ad  locum  quo  me  du- 
cebant  transivi,  sacerdotalibus  vestitus  indumentis, 
sanctum  Evangelium  et  lignum  sanctffi  crucis  circa 
mea  pectora  gerens.  Gumque  me  in  quoddam  di- 
versorium  pro  foribus  synodi  anostrisomnibusse* 
paratum  introduxissent,  obnixis  precibus  postulavi 
per  Leudonem  diaconum,  ut  dominus  rex  locum 
mihi  indulgeret  secum  loquendi.  Qui  mox  pro  sua 
pietate  ad  me  indignum  venire  dignatus  est,meque 
benigne  audivit,  sed  exaudire  non  est  permissus. 
Nam  cum  illum  valde  suppliciter  anxieque  roga- 
rem,  ut  mihi  Romam  eundi  libertatem,  sicut  ipse 
concesserat,  non  tolleret,  sanctamque  apostolicam 
sedem  in  suis  privilegiis  honorsret,  respondit  hoc 
ad  meum  specialiier  metropolitanum,  sanctumque 
pertinere  conventum  ;setantumsacris  episcoporum 
monitis  ac  dispositienibus  humiliter  obediturum 
profitebatur :  et  illico  reccdens  in  synodum  abiit, 
ibique  resedit.  Rursus  tres  consequenter  episcopos 
ad  me  miserunt,  qui  multum  fortiter  ad  synodum 
ut  introirem  hortabantur,  meque  impellebsnt^nunc 
blandiendo,  nunc  minando,me  subvertere  volentes. 
Sed  egototo  annisujuxtavotorumroeorum  primam 
intentionem  perseverare  contendi.  Porro  cum  me 
perspicerent  suis  noUe  studiis  acquiescere  obseratis 
ostiis  in  eadem  sum  cella  inclusus  ;  neque  egredi 
omnino  poteram,  donec  de  me  peccatore,  sicut 
quibusdam  tunc  placuit,  difllnircnt.  Meus  etenim 
archiepiscopus  voluntatissuffi propo8itum,quantum 
poterat,  implere  curavit :  factusque  est  gratis  meus 
ipse  accusator,  ipse  testis,  ipseque  judex :  et  sicut 
me  absentem  prout  voiuit  culpabat,  sic  et  temere 
judicare  nec  timuit,  nec  retractavit.  Sed  inter 
alia  quffi  mihi  mendaciter  objiciebat,  hoc  unum 
specialiter  ingessit,  quod  presbyterum,cujus  supra 
feci  mentionem,  injuste  deposuissem.  Quod  procul 
dubio  falsum  est^  ut  multi  idonei  testes  etepisco- 
porum,  et  cffiterorum  clericorum,  sive  laicorum,et 
noverunt  et  noscunt.  Quem  tamen  ipse  jam  tribus 
annis  transactisiabsque  meo  consensuyseu  consultU| 


751 


ROTHADI  II  SDESS.  EPISG.  LIBELLUS  PROGLAMATIONIS. 


753 


in  suam  reccperatcommunionem^eique  saccrdotali  A 
officio,  quo  cum  triginta  triumepiscoporum  judicio 
legaliter  privatus  erat,  conlra  canonum  statuta 
fungi  praecepit :  illum  vero  presbyteruni,  qnem  in 
locum  damnati  per  tres  etiam  circiter  annos  sub- 
stitutum  babebam,  per  violentiam,  me  ignorante, 
sibi  fecit  adduci.  Nam  cum  in  dominicorum  die  ipse 
presbyter  paratuscssetinecclesiamissarum  solem- 
nia  populo  celebrarejussuarchiepiscopi  repenteibi 
homines  adfuerunt,  qui  presbyterumextrabasilicam 
dolo  educentes  subito  rapuerunt,  et  infatigabili 
cursu  citiusadejus  pra^sentiam  pertraxerunt.Quem 
ipsc  mox  oxcommunicatum  in  carcorem  retrudi 
jussit,  illumcjuo  depositum  genitalibus  Iruncatum 
in  me^B  parcBcix  ecclesiarestituit.Hincquoque  ml- 
hi  contumacia;  ct  obstinationis  imputabat  reatum,  n 
quoniam  sibi  in  talibus  inobediens  existerem  :  hoc 
a  me  exigerc  volcns,  ut  non  quasi  confrater  et  coe- 
piscopus,  sed  ut  proprius  clericus,  ad  sua  vota  fa- 
mularer.  Similiter  quod  propter  indcbitam  appel- 
lationcm  ad  apostolicam  sedem  suis  obtcmpcrare 
prccibus  contemncrem  ;  imo,  quod  ego  non  opi- 
nabar,  canonicis  institutionibus  contrairem.  Ha^c 
autem  et  alia  mibi  pari  modo  falsa  ascribcbat, 
quiB,  divina  favente  gratia,  et  misericordia  opitu- 
lante,  quaai  favilla  ad  nihilum  redigentur,  ct  quasi 
fumuscvanescent.te  quidem,dominecIementissime 
et  coangelice  papa,  cum  apostolorum  meritis  coo- 
perante  ac  suffragante.  Non  enim  meipsum  a  mul- 
tis  meisexcuso  peccatis,  autde  bonis  justificocum 
sciam  quod  innumera  de  mcdici  possint  nonbona. 
Verumtamen  illa,  quae  nialitiose  ad  meam  video  C 
damnationem  csso  reperta,  Deo  testeet  judice,  qui 
judicaturus  est  vivos  et  mortuos,  non  vera  csse 
pronuntio.  Denique  saepefatusarchiepiscopusmeus 
in  eodem  concilio  tanquam  imperator  triumpfaans, 
et  tanquam  summus  ccclesioQ  pontifbx  docernens, 
subjugatasuo  potentatui  ,et  oppressa  fratrum  humi- 
litate  jam  mihi  intrepide,et,ut  reorimpiejjudicium 
depositionisemisit  :parvipendensquod  ulli  ulterius- 
inde  esset  rationem  rcdditurus,  et  quasi  hoc  nulli 
deberet,  in  seipso  confidens  :et  illud  satis  innotuit, 
quando  me,  quia  ipsum  solum  ofTendcram^nullius 
posse  alterius  sublevari  auxilio  dcmonstare  cona- 
batur,  totumquemihinocerct,quod  aliud  sperabam 
petebam  praesidium.  Et  ecce  tres  episcopi,  quos 
Hincmarus  hujusmodi  simplicitatis  esse  noverat,  n 
sententia  excommunicationis,  imo  conspirationis 
ab  ipso  meo  damnatore  accepta,  ad  me  violenter 
inclusum  properabant,  et  sicutillis  injunctum  fue- 
rat,  lacrymosis  su?piriis  mihi   propinabant.  Mox 


ego  in  terra  provolutus  orabam,  et  adjurabam  pcr 
nomen  aeterni  Dei,  ut  ab  isto  judicio  cessarcnt,mi- 
hique,  ut  assidue  petebam,  Romam  proficiscendi 
licentiam  non  adimerent.  Tunc  e  vestigio,tanquam 
in  latronem,  more  satellitum  hominesin  me  manus 
injecerunt,  meque  rapaciter  ad  carceralem  duxere 
custodiam.  Quantis  postea  sim  aifectus  injuriis.ac 
per  diversa  loca  distractus,  quanto  fuerim  labore 
fatigatus,  taedet  me,  pudetque  referre.  Ad  hoc 
namque  coarctare  satagebant,  interdum  aliquos 
honores,  id  est,  unam  abbatiam  repromitteDtes 
atque  spondentes,  tantum  utinmeam  damnationem 
ogo  subscriberem.  Interea  ordinatur  episcopusia 
cathcdra  viventis,  quamvis  ne  unquam  post  appel- 
lationem  Romani  pontificis  hoc  fiat,  sacri  canones 
evidenter  vetare  noscantur.  Neque  enim,  sanctt 
pater,  tua  mandata  per  apostolicas  epistolas  debita 
reverentia,  moreque  solemni,  sive  auditu  congruo, 
fucrunt  observata.  Denique  requirere  dignelur  ve- 
slra  sancta  pastoralis  soUicitudo  atque  diligcntia, 
quale  mihi  immcrito  testimonium  nostra  perhibuit 
Ecclesia,  quando  vestris  venerabilibus  legatis,  Ra- 
doaldo  atque  Joanni.obviafuitturbaoivitalisnostrs, 
ac  circumjacentis  regionis  ;  et  quid  ab  eis  expetere 
magnis  cIamoribus,multisqueprecibus  circasuum 
pastorem  satagebant ;  licet  ab  Erchanrao  episcopo, 
meo  condicBcesano,  magnis  minis  atque  percussio- 
nibus  admodum  prohiberentur,  regis  atquearchic- 
piscopi  mei  interdictione  denuntiata,  ne  omnino 
aliquid  hujusmodi  clamare  praesumerent.  Et  ntinc 
ego  omnium episcoporum  minimus,  qui  tamen  apud 
quosdam  non  epi&copus,  sed  juxta  paternitatisve- 
strae  beatitudinem  episcopus  vocor,  in  Domino  valde 
conOdens,  ad  praecellentiam  vestri  praesulatus.piis- 
sime  domine,  confugere  elegi,  et  de  magnificcntis- 
sima  bonitate  vostra  auxillum  sperans,  ad  sanrto- 
rum  apostolorum  sacratissima  limina,open)  snlTra- 
gaminis  impetraturus,  decenter  accessi.  Ecccjam 
per  dimidium  annum  ante  januam  apostolicse  pie- 
tatis  pulsans  assisto,  rationom  de  omnibus,  qu? 
mihi  falso  et  injuste  sunt  objecta,  reddereparatus: 
nullusque  est  qui  in  praesenti  aliquam  adversusme 
vocem  proferat  accusationis.  Et  quoniam  ante  ve- 
stram  dignationem,  neque  me  falsum  exhibere, 
neqne  negotii  mei  causas  exponere,  vel  preces 
meas,  ut  decucrat,  scio  perorare  :  restat  ut  ipsi  de 
me,  secundum  sapientiam  cobHIub  vobis  donatam. 
misericorditer  quod  coepistis  perficiatis,  ne  se  ja- 
ctitent  temeratores,  propter  meam  vilitatem  et  in- 
dignitatem,  apostolica jura  et  canonica  prajvaluisse 
infirmare  statuta. 


ANNO   DOMINI  DCCCLXYII. 


NICOLAUS  I 


PONTIFEX  ROMANUS 


NICOLAI  PAPJl  I  VITA 

(Apud   Mansi,  Conc,  tom.  XV,  pag.  144.) 


Nicolaus  (a)  natione  Romanus,  ex  patre  Theodoro 
regionario,  sedit  annos  novem,  monses  duos,  dies 
vi^inti.  Hujus  insignes  beatissimi  actus  omnibus  a 
primordio  puerili»  suae  fulserunt,  intactisque  mori- 
Dus  claruerunt.  Tanta  enim  sacrorum  comptus  erat 
pulchritodine  operum,  ut  nihil  ludi,  nihilque,  ut 
pueri  solent,  inhonesti  delectaret  illum.  Vacabat  au- 
tem  patientiae  et  sobrietati,  flagrans  humilitate  pu- 
ritateque  praecipua.  Patervcro  ejus  liberalium  cum 
fuisset  amator  artium,  et  nobilissimo  polleret  stem- 
mate,castis  Iforte  cunctis]  eum  elementis,  almificis- 
que  ritibus  imbuens,  litterarum  studiis,  et  optimis 
artibus  perornabat,  ita  ut  nulla  sacrarum  species 
rernaneret  disciplinarum,  quam  internis  conceptam 
visceribus,  suajque  cognitioni  traductam  non  habe- 
:et.  Crescit  autem  membris,  crescit  et  sapientia, 
clarus  modestia,  spiritu  et  scientia  decoratus  :  pro- 
babilium  nempe  morum  si  quoscunaue.viros  con- 
spiceret,  illico  concitus  adhajrore  stuaebat,  illisque 
congratulabatur  optime. 

Cumciue  cum  prudentissimo  patre  ad  quemdam 
beatissimum  crebro  virum  accederet,  qui  sancti  per 
illustrationem  Spiritus  plura  Odetibus  praBdicabat, 
amplo  eum  asserebat  in  culmine  ascensurum.  Deco- 
ris  cnim  intimi  magnitudinem  intuons,  mentisgue 
dulcedinem  coru8care,hujus  ordinatione  ac  clerica- 
tus  perductus  est  ordinem,  ut  quod  divino  senserat 
nutu,  futuris  temporibus  impleretur.  Sergius  porro 
praesul  in  summae  actionis  cum  fastigiaconscendisse 
cum  audiret,  parentum  illum  deducens  ab  aedibus  in 
patriarchio  locavit,  et  in  subdiaconatus  per  benedi- 
ctionis  gratiam  constituit  gradum.  In  quo  mirificis 
obseryationibus  degens,  coilesti  fruebatur  ardore. 
Sergio  vero  papa  ab  hac  corruptil>ili  vita  sublracto. 


X  Romanae  Ecclesia;  Leo  gubernacula  praesul  suscopit. 

Qui  in  eo  sajpissime  videns  perseverantiaB  fructus, 
ingenti  illum  diaconum  consetravit  dileclione.  Hoc 
quippe  60  in  ordine  ministranle,  tanta  illi  desuper 
concessa  fuerat  gratia,  ut  summas  actionis  a  cunctis 
cerneretur  pcrfectionibus  rutilare.  Amabatur  autem 
a  clero,  a  nobiiibus  laudabatur,  et  a  plebe  magnifi- 
cus  amabatur. 

Leone  scilicet  papa  defuncto  Benedictus  miraB 
beatitudinis  vir,  ct  sacratissimus  pontifex,  superno 
protecti  s  anxilio  Romanae  pra^ponitur  scdi,  suapque 
illum  administrationi  conjunxit,  eo  quod  magis  il- 
lum,quamsuaeconsanguinitHtis  propmquos  duexit, 
ita  ut  pcr  nuUius  hora?  momentum  sine  illo  esse 
deloctaretur.  Quidquid  ecclesiasticarum  rerum  uti- 
litatibus  intucbatur  congruere,  cum  eo  promulgans 
diffinitioni  tradebat,  prudentissimas  sui  contem- 
plans  arbitrii  opes,  sen?u8que  clarescere  virtutem  : 
utriusque  enim  semper  observantia  utiliora  suo  co- 
naminc  faciebat.  Ad  extrema  tandem  vitae  Benedi- 
ctus  perductus,  pretiosae  mortis  calicem  sumpsit, 
suisque  eum  humcris,  cum  adhuc  diaconus  esset, 
usque  ad  apostoli  beatissimi  Petri  basilicam  cum 
aliis  diaconibus  gcstans,  propriis  manibus  tunaulo 
collocavit,  dilectionis  praemium  pandens  quod  circa 
eum  habebat,  et  amoris  integritatem. 

Eo  autem  tempore  invictissimus  Roma  Ludovicus 
Caesar  discesscrat.  Qui  ejus  cum  transitum  cogno- 
visset  condolens,  concitus  ad  eam  reversus  est.  Ro- 
mani  quippe  tanto  pastore  amisso  mopstissimo  ge- 
mitu  lacrymas  effundebant. 

Cumque  clerus,  proceres  et  optimatum  genus 
congrcgarcntur,  jcjuniis  et  orationibus,atquevigili8 
insistebant,  inccssabili  Dominum  conamine  obse- 


B 


{(i)  Nicolaus,  Anno  Redemptoris  nostri  858,  tem- 

poribus  Ludovici  secundijOt  Michaelis  imperatoris, 

evectus  est  in  sedem  apostolicam  Nicolaus,  quem 

Ludoricusimperator,postquam  Benedictum  papani 

ejusve  sedem  per  schismaticum  antipapam  Anasta-  C 

sium  plurimum  exagitasset,  magna  omnium  admi- 

rationo,  Deique  singulari  providenlia  summopere  est 

veneratus.  Ad  Bulgaros  nuper  ad  Christi  ildem  con- 

versos  legatos  misit,  qui  ut  eorum  rex  petierat,co8 

cathoHcis  erudirent  preceptis.  Cum  autem  Ignatius 

Constantinopolitanus  patriarcha  Bardae  Caesari  Mi- 

chaelis  imperatoris  avunculo  ob  incestum  cum  nuru 

commissum  ezcommunicationem  esset  minatus,  ob 

in  Bardie  opcra,  Michaelis  imperatoris  auctoritate, 

sede  dejectus  fuit,  in  ejusque  locum  Photius,  qui 

patriarchatus  honorem  jam  ante  affectaverat,  et  epi- 

scopis  schismaticis  contra  Ignatium  se  conjunxerat, 

eductus  ex  foro  et  saeculari  militia,  snhrocrMhis,  et  a 

Gregorio  Syracusano  episcopo,qui  prius  ab  ignatio 

depositus  fuerat,  consecratus  est.  Qua  de  causa  Con- 

stantinopoli  et  finitimis  in  ci^itatibus  ortum  est 


schisma,  aliis  quidem  Photii  promotioncm  defen- 
dentibus,  aliis  autem  eam  impugnantibus.  Quocirca 
impcrator  dodit  operam,ut  ipsc  pontifex  legatos  ad 
schisma  s^dandum  et  Ignatii  dcpositionem  confir- 
mandam  mittcret.  Pontifcx  lcgatos  quidem  misit, 
tum  ut  Ignatii  causam  invcstigarent  et  ad  se  refer- 
rent,tuni  ctiam  ut  Iconomachos,qui  tuncConstanti- 
nopolivigebantimpugnarcnt.Legaticontrapontificii 
mandatum  Photii  electioni  assensi  fuerunt,  et  cum 
Romam  rcversi  esscnt,pontifex,cognita  causa  syno- 
doque  coacta.eos  deposuit;  injustam  Ignatii  deposi- 
tionom,et  nullamPhotii  ordinationcm  esse  decrevit. 
Iniperatoris  autem  rcpressit  audaciam,qui  ©gre  fe- 
rens  quod  Photium  damnassot,ct  Bulgarorum  rex  a 
RomanaEcclosia  legatos  qui  se  in  fidc  instruerent, 
mitti  petiisset,  litteras  ad  eum  contumeliosas  scrip- 
Borat,  et  conciliabulum  Photio  auctore  contra  ipsum 
ponlinroni  roegorat.  Dc  Phntio  aliisye  rebus  sub  Ni- 
colao  prajclare  gestis,agenius  iufra  in  notis  concilio- 
rum  sub  Nicolao  et  Adriano  habitorum,ne  scilicet 
cum  nausea  lcctoris  bis  cadem  dicamus.  Sev.  Bin. 


758 


NICOLAI  PAPiE  I. 


186 


orantes,  ut  gualem  amiseranl  talem  illis  dignarctur  X  libras  duas  et  uncias  quatuor.  Feoit  autem  in  basi- 
ostendsre  virum,  quem  pontiilcatus  culmine  suble- "    lica  Salvatoris,quaB  Gonstantinianae  nomen  sumpsit 


varent.  Hsc  vero  dum  gererentur,  in  basilicam 
beati  Dionysii  confessoris  atque  pontiflcis  cum  uni- 
verso  populo  convenerunt. 

In  qua  per  aliquod  spatium  confabulantee  hora- 
rumj  sidereo  accensi  fulgore  unanimes  ilium  aposto- 
licffi  sedis  prsesulem  esse  sanxerunt,  et  celeri  gressu 
ad  principis  apostolorum  Petri  continuo  aulam  pro- 

Eeraverunt,  in  qua  ipse  confugiens,  latitabat.  Dice^ 
at  enim  indignum  se  tanti  regiminis  gubernacula 
esse  suscepturum.  Impetum  vero  qui  aderant  fa- 
cientes,  vinbus  illum  de  eadem  basilica  abstrahen- 
tes,  sacris  acclamationibus  in  patriarchium  Late- 
ranense  introduxerunt,  apostolicoquesolio  imposue* 
runt.  Postmodum  vero  a  nobilissimorum  coetibus, 
cunctoque  etiam  populo  in  basilicam  beati  Petri 
apostoh  deductus,  prsesente  Caesare  consecratus  est, 
apostolioaque  sublimatus  in  sede  factus  est  pontifex, 


a  nomine  Gonstantini,  cruces  de  argento  purissimo, 
quffi  pendent  ante  ficuram  substantiae  carnis  eius- 
dem  Domini  nostri  jesu  Christi.  In  quibus  ad  lau- 
dem  ipsius  ecclesiarn  festis  diebus  cerea  (igura 
solitis,  quae  pensant  iibras  numero  quatuor  et  se- 
mis. 

Itcm  in  basilica  quoque  semper  virginis  Maris 
domina  nostrae,  quae  vocatur  ad  Praesepe,  fecit  can- 
tharum  de  argento  sessilem  parium  unum,  pensans 
iibras  octo  et  uncias  quatuor. 

Ipse  quidem  a  Deo  protectus  et  beatissimus  pon- 
tifex  superno  favore  plenus  obtulit  in  basilica  beati 
Petn  apostoli  nutritoris  sui  gabatham  de  auro  pu- 
rissimo  unam  pretiosissimis  gemmis  pensantem 
libras  numero  tres,  uncias  octo. 

Fecit  etenim  in  confessione  ipsius  sacratissims 
basilicae  jugulum  de  auro  mundissimo  unum,  pen- 


et  missarum  solemnia  8U[>ra  beatissimum  corpus  n  sanslibrasnumeroduas.  Simiiiterveroinjamdicta 
apostoli  beatifice  celebravit.  Qui  densis  optimatum      ecclesia  fecit  cruces  de  argento  mimdissimo  no 


fi 


^opulique  a^minibus  cum  hymnis  etcanticis  spirita- 
ibus  in  patnarchium  iterum  Lateranense  perauctus 
est.  Coronatur  deniaue,  Urbs  exsultat,  clerus  laeta- 
tur,senatus  et  populi  plenitudo  magnifice  gcatula- 
tur,  VIII  Kalenaas  Maii. 

Tertio  igitur  consecrationis  ejus  die  cum  Augusto 
convescens  ophistico  [/.,  sophistico]  famine  resi)Ien- 
debat,  charitateque  plenus  epulabatur  in  Ghristo. 
Finitoque  convivii  apparatu  consurgit,  Caesaremque 
8peciarem,et  veluti  charissimuni  deosculans  filium, 
immenso  circumdedit  amore. 

His  itaque  gestis  serenissimus  imperator  inde  dis- 
cessit,  sedemcjue  in  loco  qui  Quintus  dicitur  collo- 
cavit.  Beatissimus  autem  praesul  hoc  audiens  dile- 
ctionis  ejus  compulsus  plenitudine  atque  amoris,  ad 
eumdem  cum  proceribus  et  optimatibus  Romani  no- 
miais  locum  properavit.  Excellentissimusquemcum 
vidissetAugustus,obviusin  adventum  qjus  occurrit,  p 
frenumque  Gaesar  ec^ui  pontificis  suis  manibus  ap-  ^ 
prehendens,  pedestri  more,  quantum  sagittaj  actus 
extenditur  traxit. 

Imperiale  cum  quo  ingressus  tentorium  salubri- 
bus  adinvicem  fruebantur  colloquiis,  mensisque 
epulis  perornatis  pariter  cibum  speciali  sumpserunt 
alacritatc.  Satiati  scilicet  mensisque  remotis,  plura 
derenissimus  Caesar  beato  praesuli  contuiit  aona. 
Quibus  susceptis,  equum  conscendens,  unde  disces- 
serat  conabatur  reverti. 

Augustus  ejus  amore  fretus  imperialis  equi  su- 
perscandens  cathedram,  ovanti  cum  eo  incedebat 
animi  voluptate.  Ad  quemdam  quidem  cum  perve- 
nissent  spatiosissimum  itineris  locum,  imperator 
equo  descendit,  equum^ue  pontiflcis  iterum,  ut 
meminimus  supra,  traxit,  dulcissimisaue  osculis 
ad  invicem  propinquantes  latiflue  [luciflue]  gratu- 
iati  sunt. 

Caesar  vero  ad  tentorium  remeans  coeptum  arri- 
puit  iter.  Praesul  autem  nobilissimorum   coetibus,  D  que  intumuit  aqua,ut  etiam  portae  ipsius  eceiesis 


mero  sex,  pensantes  simul  libras  tredecim  et  uncias 
quinque.  Eo  autem  modo  in  basilica  doctoris  ^n- 
tium  o&ati  Apostoli  cruces  ex  argento  purissimo 
duais,  pensantes  simul  libras  numero  c^uarto;  namet 
in  basilica  sancti  Laurentii  martyri^  quae  sita  est 
foris  muroSy  ferit  cruces  duas  de  argento  purissimo. 
pensantes  simul  libras  numero  guatuor. 

Primo  quidem  pontiflcatus  sui  anno  aurea  qus- 
dam  ipsius  beatitudini  pretiosissimis  compta  gem- 
mis  corona  perducta  est  librarum  habens  pondera 
numero  octo  et  unciarum  quatuor,ad  gloriam  supra 
sacratissimae  ejus  altare  baailicae  aureis  ingentiexal- 
tavit  amore  catenulis.  Verum  etiam  in  jam  dicta 
ecclesia  beati  Petri  apostoli  nutritori  suo  gabathas 
ex  areento  purissimo  numero  novem  quae  pensant 
BimufHbras  numero  duodecim,  et  semis. 

Ipse  vero  a  Deo  protectus  venerabilis  et  praBclarus 
pontifex  fecit  in  monasterio  sancti  Stephaoi  et  Sil- 
vestri,  quam  noviter  fundavit  sanctae  recordatioois 
dominus  Paulus  quondam  papa,  in  eoclesia  ma- 
jore,  quae  vocatur  sancti  Dionysii  ad  bonorem  rt 
^loriam  sacri  altaris,  vela  quatuor  de  stauraci'  Hn- 
jus  praeclari  pontificis,  id  est  mense  Octobri,  die 
trigesima,  indictione  octava,  fluvius  qui  appellatur 
Tiberis,  alveum  suum  egressus  est,  et  per  campe- 
stria  se  dedit;  intumuitetiam  inundationeaquarum 
multarum,  et  ingressus  est  per  po8terulam,qusap- 
pellatur  panctae  Agathae,  in  urbe  Roma  quam  bora 
dieitranscendit,  interea  aliquibus  lociSyCt  ingre^us 
est  in  ecclesiam  beati  Laurentii,quae  appellalur  Lu- 
cinae.Inde  se  exten<iit,et  ingressusest  m  roonaste- 
rium  sancliSilveslri,  ita  ut  ex  ^radibus  qui  ascen- 
dunt  in  basilicam  beati  Dionysii  prae  miiititudine 
aquarum  ne  unus  videretur,  exoepto  uno  qui  supe- 
rius  erat.  Et  exinde  expandit  super  plateam,  qu« 
vocatur  Via  Lata,et  in^ressus  est  in  basilicam  san- 
ctaj  Dei  genitrjcis  Mari«,  quae  ibidem  est :  t  ntum- 


quibus  prosecutus  fiterat,  septus  Romam  mgres- 
sus,  almificaqueestcomitatione  magnificatus.  Erat 
enim  aspectu  pulchcr,  forma  decorus,  doctus  in 
verbo,  loquela  humilis,  actu  praeclarus,  jejuniisque 
et  divino  cultui  intentus,  pauperibus  larpus,  orpna- 
norum  ppotector,  et  viduis  fautor,  popuhque  cuncti 
defensor.Sed  quja  cuncta  quae  sacri  operis  gessit, 
huic  tradere  scripturae  non  possumus,  ad  ea  quae 
sanctis  locis  obtulit  redcamus. 

Hic  beatissimus  prassul  divina  inspiratione  re- 
pletus,  in  diaconia  sanctae  Dei  genitricis  Mariae  do- 
minae  nostrae  quae  vocaturCosmedinJecit  holoseri- 
cam  unam  de  stauraci,  habentem  historiam,  leones 
majores  duos. 

Ibi  ipse  fecit  velumalbum  rosatum  unum,  orna- 
tum  in  circuitu  de  Tyria  mirae  magnitudinis.  Obtu- 
iit  vero  in  jam  dicta  diaconia  gabatham  saxiscam 
de  argento  purissimo  unam  deauratam,  quse  pensat 


non  viderentur  pr»  altitudine  aqpiarum.  Btindeas- 
cendit  per  plateas  et  vicos  uBque  ad  olivum  Ai^^Q' 
tarii.Exinde  redundans  ingressus  est  per  poriicum, 
quae  est  posita  anle  ecclesiam  sanoti  Marci.  Inde  im- 
petum  faciens  ccepit  decurrere  in  cloacara,qu«e*j 
juxta  monasterium  sancti  Laurentii  marlyris,quo<i 
vocatur  Pallacini.  Ab  ipso  die  coepit  et  demceps 
paulatim  aq»:a  se  minuere,  et  fluvius  post  muiu) 
damno  facto  in  suum  alveum  reversus  est. 

Nam  domos  et  muros  everiit,  agros  deserlavu, 
evellens  segetes  et  eradicans  arbusta,  Simil*  mouo 
in  mense  Decembrio,  die  vigesima  septima,  naiw 
sancti  Joannis  evangelistaB,  indictione  supra  Bcr'pi«' 
ingressus  est  alia  vice  fluvius  ipse  qui  appeii^^H 
Tiberis,  alveum  suum  egressus  cst  ut  supra  in  civi- 
tate  Romana;  omnia  ut  supra.  ..i... 

Simili  modo  praeclarus  et  beaUssimuB  ponuiw 
fecil  in  monasterio  sancti  Vaientini,  quod  est  pow- 


757 


VITA. 


%8 


lum  in  territorio  Narniensijuxla  Inicramnem,  ve-  A  ipsum  legatis  suisctlitlorissaBpiusarchiepiscopum, 


stem  de  fundatounamhabentem  historiam  leonum, 
et  in  circuitu  myzinum.Item  venerabilis  et  prcecla- 
rus  pontifex  formam  aquae,  quae  vocatur  Tocia,  at 
vero  jam  pcr  evoluta  annorumspatianimis  confra- 
ctam  existentem,  per  quam  decurrebat  aqua  per 
ccntenarium  in  uroem  Homanam,a  fundamentisad 
fabricandum  atque  restaurandum,  eadem  forma 
pra^paravit.  Verum  etiam  et  in  ecclesia  ejusdem 
Dei  genitricis,  et  Domini  nostri  Jesu  Christi,  quae 
vocatur  Gosmedin,  fecit  hospitium  largum  ac  spa- 
tiosumsatisquepraeciquumadopematqueutilitatcm 
pontificum,  ubi  obedicns  opportunum  fuerit  cum 
omnibus  qui  eis  famulantur  amplissime  hospile- 
tur. 

Simili  modo  et  in  ccclesia  beati  Petri  principis 
apostoli  nutritori  suo  obtulit  vela  in  arcus  presby- 
terii  cum  cbrysoclavo,habentem  historiam,ieonum 
figuras  numefo  quadraginta  In  eadem  vero  strenuo 


quatenus  talibus  cedcret  actibus,  commonuit.  Sed 
ille  mcnte  confusa  monita  pii  Patris  obtendens 
Ccontcmnens),  pejora  prioribusaddoreminime  me- 
tuebat.Quanto  autem  benignainspectio  summi  prae- 
sulis  illum,ut  resipisceret  admonebat,  tanto  magis 
ad  deteriora  sfficuli  vertebat.  Et  super  iniquitatem 
addere  non  dcsinebat. 

Nam  quosdam  temere  excommunicabat,quosdam 
autem  a  visitatione  sedis  apostolicae  avertebat.  Et 
quorumdam  rcs  sine  legali  judicio  occupabat.  Nec- 
non  et  sanctae  Romanae  EcclesiaB  plurima  praedia 
auferebat.Missos  illius  spernebat,  et  gloriam  beati 
Petri  apostoli,  quantum  m  se  crat,evacuabat.  Prae- 
cepta  efiamjuris  sancti  Petri,si  apud  quoscunque 
inveniebat,  frangebat,  et  ad  jus  sancti  Apollinaris 
transferebat.  Nam  prcsbyteros  et  diaconos  non  so- 
lum  sibi  subjectos,sed  etiam  per  iEmiliara  consti- 
tulos  ad  apostolicam  sedcm  pertinentes,  sine  cano- 


catenam  opere  factam  contulit  ex  argento  mundis-  p  nico  judicio  deponebat,et  alios  carccri,alios  autem 
sirao,quae  pcnsat  libras  numero  quatuor.Nam  et  in      fcetidis  ergastulis  rctrudi  faciebat 


oratono  sanctas  crucis,  quod  infra  basilicam  bcati 
Petri  apostoli  constitutum  est,  fecit  gabatham  de 
argento  unam  pesantem  libras  duas.  Ipse  quidem 
sacratissimus  pontifex  fecit  in  basilica  doctoris 
gentium  beati  Pauli  apostoli  candelabrum  argen- 
teum  unum,pensjins  libras  numero  duas,et  uncias 
sex.Verum  ctiam  in  titulo  beati  Eusebii  conTesso- 
ris  Christi  fecit  super  ciborium  crucem  cum  velo 
de  arpento  purissimo  pensantem  libras  uuatuor. 

IIujus  temporibus  Michael  filiusTheopnili  impe- 
ratorisGonstantinopoIitanaeurbisimperatorob  amo- 
rera  apostolorum  misitad  beatum  Petrum  apostolum 
dona  per  episcopos,  quorum  ha>c  sunt  nomina,  Me- 
thodius  metropolitanus,  et  Samuel  episcopi,  et  alii 
duo  depositi  ab  honore  episcopatus,  quorum  no- 
mina  haec  sunt,  Zacharias  et  alius  Theophilus,  ct 
alius  imperialis  laicusnomineArsavir(Lasavir)pro- 


Alios  crim'cn,  quod  non  fecerant,  scriptis  confi- 
teri  cogebat.  Constituta  praeterea  ecclesiastica  abs- 
que  sedis  apostolicae  consensu  deprimebat.  Et  vo- 
catus  a  summo  pontifice  Romam,  se  ad  synodum 
non  debere  occurrere  jactitabat, 

Nec  mirum  cur  postea  ista  fecerit,  qui  cautiones, 
et  indiculos  qui  soliti  sunt  ab  archiepiscopis  Haven- 
natibus  in  scrinio  fieri,in  initio  consccrationis  suae 
more  Felicis  decessoris  sui  falsavit,ctquaedam  bar- 
bara  8cripta,quaedam  vero  falsa  composuit. 

Eodem  tempore  papa  praBdiclus  ter  ad  synodum 
suis  littcris  eum  vocavit,  et  ille  venire  contemnens 
a  sancta  synodo  communionc  privatus  est.Deinde 
Papiam  pergens,imperatoris  auribus  Ludovici  Caa- 
saris  molestiam  intulit,  solamenque  mundanum 
quaisivit.  Tunc  largiente  ei  Augusto  legatos  praeci- 
puos,  cum  illis  superbiae  repletus  tumore  Romam 


tospathariusjid  est  patenam  exauropurissimocum  p  pervenit. 

diversis  lapidibus  pretiosis  albis,  prasinis,  et  hya-  '-'      Scd  pontifcx  almus,  quia  contra  sacrorum  cano- 

num  regulas  e.xcommunicato  ipsi  legati  communi- 
caverunt,  bcnigne  eos  redarguit.  lllis  autem  quae 


cinthinis.  Similitcr  calicem  de  auro  ex  lapidibus 
circumdatum,  et  in  circutu  pcndentes  hyacinlhos 
in  filo  aureo,  et  repidis  duobus  in  typo  pavonum 
cum  scutis  et  diversislapidibus  pretiosishyacinthis 
albis^quae  pensant  simul  librasnumero..., 
Similiter    vero    vestem    de    chrysoclavo    cum 

femmis  albis  habentem  historiam'  Salvatoris,  et 
eatum  apostolum  Petrum  et  Paulum,et  alios  apo- 
stolos,  arbusta  et  rosas,  utraque  parte  altaris  le- 
gontes  de  nomine  insiusimpcratorismira;  magnitu- 
dlnis,  et  pulchrituainis  decore.  Et  alia  multa  dona 
porrigentes  pontifici.Iegationis  verba  sibi  injuncta 
protinus  ediderunt.  Porro  fatus  imperator  uraeco- 
rum,inventapro  imaginum  depositoribusorcasione 
8acrarum,missos  apostolic®  scdis  per  supra  fatos 
suos  legatos  Gonstantinopolim  dirigi  postulavit,in- 
tentans  scilicet  causam  Ignatii  patriarchae,  ct  Pho- 
tii  Constantinopolitanae  Ecclesiae  pervasoris  :  cu- 


cgcrunt  deflcntibuSjCidem  archiepiscopo  aDco  con- 
scrvandus  papa  mittebat,ut  in  Kalcndis  Novembris 
ad  synodura  a  qua  fueratexcommunioatusoccurre- 
ret,plenamque  satisfactionem  ostcnderet,necnonet 
tantis praevaricationibus  finemimponeret.Iile  autcm 
noluil,sed  retrorsum  abicns  recessit.  Et  ecce  iEmi- 
licnses  ac  scnatores  urbis  Ravennae  cum  innumero 
populo  advestigia  praesulis  hujus  beati  Romani  cum 
facrymis  propcrantes,  rogabant  ut  ad  imitationem 
Domini  nostn  Jcsu  Ghristi  pro  recuperatione  eorum 
non  dedignaretur  proficisci  Ravennam,  quatenus 
inspectis  omnibus  ad  summam  eos  pcrduceretliber- 

tatem. 
Itaquepersemetbeatissimuspapa  Ravennam  pro- 

fiscens,  cum  de  ejus  adventu  Joannes  archiepisco- 
pus  cognovissct,  usquc  Papiam  continuo  ad  impe- 


piens  hiceumdem  sanctum  virum  Jgnatiumiudicio  D  ratoris  aures  donuo  moleslandas  iter  arripuit. 


sedis  apostolicae  canideperinvidiam,utpostmodum 
patuit,  condemnare,  Photiumque  neophytum  ipsi 
Erclesiae  subrogare. 

Tunc  pontifex  summus  imperatoris  adhuc  pcs- 
i?i  mae  cogitationis  ignarus,duos  episcopos  illnc,Ra- 
doaldum  scilicet  et  Zachariam,  direxit :  praecipiens 
ut  quidquid  de  sacris  imaginibus  qunestio  afrerret, 
synodice  difflnirent,  et  ipsius  Ignatii  patriarchae, 
Photiique  neophyti  causam  solemniter  mquirerent 
tantum,  et  sibi  renuntiarent. 

Qui  sancti  pontificis  parvipendentes  staluta.quas 
vol  quantainsanapecunia  illic  corrupti  more  Vita- 
Iis,atque  Mesini  (Miscni)  peregerint,  inferius  suc- 
cinctc  transcurram.Intcrea  multi  Ravennatum,qui 
a  Joannc  cjusdem  urbis  archiepisropo  in  rchns,  ct 
juris  sui  proprietatibus  incommoda  siih^lineljjLnt.ad 
hunc  beatissimum  papam,ut  atantis  oppressionihiis 
eruerentur,veniebant.Quorum  pie  clamoresaudions 


Tum  pra^sul  oplimus  omnibus  Ravennensibus, 
^Emiliensibus,  et  Pcntapolitanis,  res  quas  Joanne 
archiepiscopo  et  Grcgorio  fratrc  cjus  rapientibus 
omiscrant,  clemcntcr  rcstituit  ex  prapceptionis  suae 
decrelo,quod  tradidil  ct  ronfirmavit.Praclato  autem 
archiepiscopo,  ut  pracdictum  cst,  perveniente 
Papiam.concives  ejusdem  urbisuua  cum  Luithardo 
episcopo  suo  a  Romano  pontifice  consecrato  cum 
audivisscntquodasummopontificccxcommunicatus 
idrm  csset  arQhieniscopus,in  tanta  se  custodiffi  cir- 
cumspcctione  dcdidcrunt,  ut  nec  in  suis  domibus 
cum  recipcrcnt,  nec  hominibus  cjus  paterentur 
aliriuid  venundari,  ne  per  tale  commcrcium  sal- 
tcm  locutionis  eorum  vidcrentur  essc  participes, 
ac  pcrhoc  exconimunicationis  notam  incurrerent. 

Potius  aulcm  cum  de  assistontibus  ipsiusarchie- 
scopi  .'iliquosperplatoasincpdentcs  vidisscnt,clama- 
bant:li?tideilliscx'*onimunicatisunt,nonlicetnobi8 


759 


NIGOLAI  PAPiE  I. 


m 


cum  illis  misccri.Tunc  videns  se  idemarchiepisco- 
pu8  voluntatis  suse  per  hoc  non  posse  machinu- 
menta  perficere,  identidem  sc  ah  imperatore  adju- 
vari  poposcit.Cui  haQc  per  interuuntium  mandat  Au- 
gustus  dicens  :  Vadat,  et  fastu  elationis  deposlto 
tanto  se  humiliet  pontifici  ,cui  et  nos  et  omnis  Eccle- 
sis  generalitas  inclinatur,  et  obedientis  ac  suhje- 
ctioni  colla  submittat,  quia  quod  cupit  aliter  mini- 
me  consequi  poterit. 

Gumque  archiepiscopus  haec  audivisset,  anxiari 
coBpit,et  iterum  importunis  precibus  legatos  impe- 
riales  expetens  Romam  pervenit.Quem  contra  hca- 
tissimus  papa  haec  cognosccns,  omncm  illius  arro- 
gantiam  tanquam  aranearum  telam  despiciens,  in 
qua  prius  sententia  fuerat  perseveravit,  atque  im- 
mobiiis  fUit.  Tamen  eisdem  Augustalibus  missis 
papa  sanctissimus  magna  cum  mansuetudine  hu- 
jusmodi  agens  locutus  est  : 

Si  dilectus  fllius  noster  domnus  imperator  istius 
Joannis  archiepiscopi  actus  et  mores  bene  cogno- 
sceret,  ipse  non  solum  pro  illo  nos  minime  flagita- 
ret ;  sed  etiam,ut  se  oorrigeret,  ad  nos  eum  etian 
eo  nolente  dirigeret.Tunc,  sicut  ipse  egre^ius  papa 
decreverat»multis  in  unum  episcopis  provmciarum 
convenientibus  eidem  archicpiscopo  destinavit,  ut 
coram  veniens  deseplenissiniamsatisfactionemos- 
tenderet,  et  aua  prsevaricatusfueratsatius  emenda- 
rct.Quod  arcnicpiscopus  per  teraudien8,et  se  a  ne- 
mine  adjuvari  posse  conspiciens,  in  angustix  la- 
menta  et  nimi»  tribulationis  se  contulit  intus,  et 
quos  poteratcum  lacrymisimplorabatdicens  :Misc- 
remini  mei,  peto,  misereraini  mei.Et  clementiam 
summi  prassulis  ut  mei  misereatur  exposcitc  :  quia 
ecce  paratus  sum  ad  omnia  qu»  prscepcrit  pera- 
genda.Quod  nonnulli  videntesct  audicntes'summo 
referebant  antisti,  et  responsiouis  illius,  quas  la- 
mentabili  vocedabatsuggestionesadliquidumexpo- 
nebant.TunccompalientiS8imuspapa,L)ominum  aui 
mortem  non  vult  peccatoris  imitatus,  misericoraia 
motus  praefatum  archiepiscopum  nd  utilitatis  viam 
tandem  conversumsu.sciperedecrevit.Tnnc  illecon- 
fcstim  af)prehcnsa  charta  rcpromissionis  et  Jura- 
menti  sui  scripturas,  quas  tempore  consccrationis 
8U«  imperfectis  confusisque,  uL  in  eis  videbatur, 
repleverat  dictionibus,propria  manu  scribonsjuxta 
consuetudinem  antecessorum  suorum  compoeuit. 

Et  domum,  quae  dicitur  Leoniana,  in  qua  beatis- 
simus  praesul  cum  episcopis,presbyteris,proceribus, 
et  optimatibus  mulLis  astantious  residcbai,conscen- 
dit,praBdictasque  scripturas.quas  fecerat,  super  vi- 
vificam  crucem  Dommi  nostri  Jnsu  Christi,  atque 
sandalia  ejus,  et  super  sacrum  quatuor  sanctorum 
Evangeliorum  codicem  posuit.ct  has  manu  tenens, 
innumcris  qui  convcnerant  audicntibus,clara  voce 
sponte  juravit,  so  omnibus  dinbus  vitac  sua;  obser- 
vando  integritcr  tenene  atque  perficere  sicut  in  ipsis 
suib  (sua;)  responsionis  continebatur  atque  legcbar 
•tur  scripturis. 

Quasetiaminconspeclu  omniumore  propriolegit, 
summoque  praesuli  tradidit.His  ita  peractis  ipse  m- 
signis  et  praecipuuspontifexinbasilicam  Salvatoris, 
quae  Constantinianadicitur,cumomnibus  cpiscopis, 
ct  cuncto  clero  altero  die  descendit.  Ubi  a  summo 

Sontiflcejussus  praenotatus  archiepiscopusadfuit,et 
e  crimfne  hnBresos,  quo  impetebatur,  se  expurga- 

VI  i>. 


rum 


Quena  communioni  ipscpapa  restituit.ct  utsacra- 
m  missarum  solemniacelcbrarct  licontiam  ei  beni- 


gnus  indulsit  :  soquenti  vcro  dic,  praesidente  edem 
summo  ct  universali  papaineadomdomoLeoniana, 
et  juxta  morem  rcsidentesanctissimo  saccrdotum  et 
coepiscoporum  collegio,adfuit  archiepiscopuSjCt  jus- 
su  summi  prajsulis  resedit. 
^  Tunc  .Emilicnses  astiterunt  cpiscopi,flantos  quc- 
rimoniam  inlibellis  super  ounidom  Joannom  arcnio- 
piscopum,dicentes  se  multa  priujudicia  et  superim- 
posita  ab  ipso  archiepiscopo  sustinere.Nam  et  non- 


\  nulli  Ravennenscs  et  iEmilienses  eadcm  fatebantnr, 
sicut  in  gestis,quae  in  bibliothcca  rejacent.qubquia 
investigaverit,  poterit  reporire. 

Quae  audiens  a  Deo  protectus  pontifex  una  cum 
sancta  synodo,contra  ecclesiasticf  regulae  normam 
talia  esse  praedixit.ut  et  omnes  istas  transgressiones 
corrigerentur.acclamantc  sancta  synodo  ita  debere 
fieri,  dulci  aCfatu  statuit,  ne  sibi  principalitergrex 
commissusdominicus  perdesidiam  lupinis  laceran- 
dus  morsibus  relinqueretur. 

Verumtamen,  o  Joannes  archiepiscope,  egregius 
inquiena  praesul,utcuncta  quaedicunturspecialipos- 
sint  correctione  amodo  facilius  corrigi,prxcipimus 
tibi,  ut  remota  omni  excusatione,  praeter  gravem 
corporis  mo1eatiam,quae  te  venire  omnino  prohibAat 
ad  sedem  apostolicam  semel  in  singulis  properare 
audeas  annis,nisi  forte  remorandi  iicentiam  ao  apo- 
stolica  sede  percipias.  Item,  sancimus  ut  episcopos 
uer.Emiliam  non  consecres,nisi  post  electionem  du- 

jj  cis,  cleri,  et  populi  per  epistolam  apostolicae  sedis 
preesulis  acceperis  eos  consecrandi  Iicentiam.lpsos 
autemepiscopos  quotiescunque  ad  apostolicam  se- 
dem  accedere  voluerintnequaquamprohibeas.&edet 
nullam  dationem,  quam  sacri  canonos  non  prajci- 
piunt,ab  eis  aliquando  exi^as.  Prsecipimus  etiam, 
ut  ipsos  episcoposillammalam  consuetudinem.qus 
a  quibusuamtricesimalisdicitur,nuIIomodo  Raven- 
nati  exhibere,  aut  exercere  compellas  ecclesia'^,  nec 
ullum  morem,qui  contra  cpiscoporum  privilegium 
sit,ab  eis  exigere  quoquo  modo  tentes.  Nibilo  mi- 
nus  praecipimus  tibi  ut  nunquam  res  cuju8cunc[ue 
persona2,quaIicunque  ingenio  vel  chartula  acquisi- 
tas  et  possessas  olim,  modo  occupes,  aut  titulum 
superimponns,  donec  in  prajsentia  apostolica,  yel 
missi  ejus,  aut  vcstrorum  Ravennae  legali  ordipe 
illos  in  judicioconvincas.Gumquehoc  a  papa  beatis- 
simo  oijservandum  archiepiscopo  Joanni  fuisset 
injunctum  ac  imperatum,surrexitsanclasynodu8,et 

p  tribusvicibusacclamavit:  Rectumjudicium  summi 

^  pricsulis  justa  definitio  totius  pastoris  Ecclcsice.sa- 
lubris  institu  tio  Christi  discipuli  omnibus  placet:  om- 

neseadcm  dicimus,omneseadcm  sapimus.omnesea- 
dem  judicamus.  Tunc  tam  eodem  archiepiscopo, 
nuam  omni  sancta  synodo  sacri  verbi  pabulo  refectis, 
nulcissimique  saporis  a  beatissimo  prissule  nectare 
satiatis.  unusquisque  ad  propria,  licentia  accepta 
pontificis,exivit, 

Eodem  lempore  hic  cgrcgiuj  etaDeoconservan- 
dus  papuin  ecclesiabeata?  Uei  genitricis  MariaB.qo» 
vocatur  Cosmedin,fecit  scalpi...de  argento  purissi- 
mo  pensant,  libras  quinqueet  uncias  duas.Necnon 
in  titulo  Vestinaj  exprcssie  figurae  beati  Vitalis mar- 
tyris  fecit  iconam  habentem  quatuor  librasetscrais. 

Fecit  que  etiam  in  basilica  beati  Christi  piartjris 
Anastasii  in  circuilu  sacri  altaris  cum  periclysi  dc 
blattin  vcla  quatuor.ln  basilica  vero  beati  Petriapo- 
stoli  in  oratorio  sancti  Gregorii  papaj  vestes  funda- 
tas  per  circuitum  ornatas  de  olovero  oblulit  Ires. 
D  Qui  Deatissimus  et  praecipuus  pontifex  in  eccie^ia 
doctoris  gentiumbeati  Pauli  apostoli  mirsc  pulchri- 
tudinis  vestem  auro  textam  in  circuitu  gemniasba- 
bentem  hyacinthinas,  albas,  ac  prasinas,  simulquc 
ct  carbunculos  Iapides,menteobtuIit  pura.Ubifttia[" 
et  duo  vela  pari  modo  auro  texta  fecit  cura  geraniis 
et  obtulit.Ecelesiam  autem  Dei  genitrisscmperque 
Virginis  Mari«B,quae  primitus  Antiqua.nunc  autem 
Nova,  vocabatur,  quam  domnus  Leo  quartus  pap* 
a  fundamentis  construxerat,scd  pioturiseam  rami- 
mc  decorarat,  iste  beatissimus  pr®sul  pulchnsac 
variis  fecit  depingi  coloribus,  augens  decorem,  ci 
plurimis  corde  puro  ornavit  speciebus. 

Igitur,ut  paulo  superius  protuli.quoddam  insan- 
ctaGonstantinopolitanaschismaadoleveratEcclesia, 

scilicet  quiacjecto  ex  ejusdcm  sedc  Ecclesi*  Igna- 
tio  revcrendissimo  patriarcha,?hotiumex  laicis,  e 
ex  militia  tonsuratum  contra  reverendoramcanonum 
8tatuta,neophytum  subito  inibi  subropanmt  antisu- 


^ 


VITA. 


m 


lcm.  Verum  quia  Michael  impcratorGraecorum  su- 
perhislgnaiiumpatriarchamGoosLautinupolitaDuai, 
quem  tempore  domni  Leonis  IV  papae  laudum  prcE- 
coniis  extulerunt,  vituperando  et  invasorem  Pho- 
tium  colIaudaadoRomanamsedem,utilluciste  bea- 
ti3simu8,et  insignis  papamissos  suos  ad  invcnienda 
quae  dicebantur  dirigeret,  humiliter  per  Arsavir 
spalbariumscilicctlegatum,etapicessuos,consuluit. 

Porro  eo  quod  vi^orem  ccclesiasticum  desiderabat 
intemeratum  consistere,id  fieri  summus  praesul  mi- 
nime  recusavit.  Cupiens  zizaniorum  cumulos  usque 
ad  radioem  evellere,  ne  in  sancta  Dei  Ecclesia  per 
desidiam  in  aliquo  macula  pullularet. 

Tunc  e  latere  suo  duos  episcopas  Radoaldum,si- 
cut  praBdictum  est,  Portuensem,  et  Zachariam  Ana- 
gninum.  quos  idoneos  ad  hoc  opus  esse  putavit,  di- 
reKit,  prfficipiens,  et  mandans  eis,  ut  causam  eje- 
ctionis  ipsins  Ignatii,  et  subrogationis  Photii  solum- 
Diodo  inquirerent,  et  sibi  renuntiarent :  et  interim 
Pbotii  neophyti  communionem  vitarent,  quousque 
revertentes  certum  de  omnibus  responsum  roddere 
studuissent.  llli  autem  abcunte8,quod  in  mandatis 
acceperant  contemnente8,non  solumPhotio  ncophy- 
to  contra  sibi  interdictam  sententiam  communicave- 
runt,  sed  etiam  corrupti  muneribus  ipsi,  ct  conse- 
crationi  ejus  favendo,  convocata  generali  synodo, 
eumdem  virum  Ignatium  patriarcham  denuo  depo- 
suerunt;  sicut  in  gestis  Constantinopoli  ab  illis  com- 
pilatis  facilereperitur,et  per  legatos,scilicetLconem 
a  secretirs,ac  alios,necnon  etepislolam  prasdicti  im- 
pcratoris  veraciter  mansit  compertum. 

Revertenlibus  autem  legatis,  quod  in  Photio  ege- 
rantnonnullispra!coniisextollebant,etquiinlgnatio 
patriarcha  nequiter  operati  luerant,  multisoppositio- 
nibus  vituperabant.  Rectorergo  et  totius  Ecclesia; 
princeps,  aposlolic®  sedis  eximius  et  discretus  prae- 
sul.  Romoe  naBC  sancto  considerabat  intuitu  :  sed  au- 
dita  qu«  contra  suam  dispositionem  fuerant  perpe- 
trata,  donec  secundum  mysticum  suae  intellectum 
sophiae  cuncta  srcutaretur,minime  credebat.Interim 
sacrse  suaeauctoritalistam  ad  Michaelem  Grajcorum 
imperatoremquamadeumdemPhotiumlilteras,quaj 
in  oujus  sedis  scrinio  habentur,  componens,  dans- 

3ue  illas  eidem  Leoni  a  secretis  et  mandans  nec  in 
epos4tione  Ignatii  patriarchaB,  necin  subrogatione 
Pbotii  se  foreconsensurum,quousqueveritateagnita 
coram  se  Ieg[itimum  causa  fincm  acciperet. 

Ubi  aliis  aientibus  ipsius  praBsuliH  in  hoc  fuisse 
decretum,  et  aliis  acclamantibus  Ignatium  injuste 
ex8titi88edepo8itum,supernumarbitriumidem8um- 
mus  jugiter  pontifex  precabatur,  ut  per  ejus  clemen- 
tiam,  quem  nulla  latent  absconsa,  Dei  patefieret  Ec- 
clesie  suib  voiuntatis  in  t  alibus  non  fuisse  consensum . 

Tunc  vocavit  zelo  fretus  divino  episcoporum  con- 
cilium,  in  c^uoluculentius  patefactumcstindeposi- 
tione  Ignatii  illum  minime  consensisse,  et  legatos 
apostoncce  sedis  in  talibusdeviasse.Deniquedecer- 
nente  eodem  piissimo  cum  sancta  synodo  praesule 
praefatum  Zacnariam  episcopum,  qui  tunc  aderat ; 
sicut  beatus  papa  Felix  Vitalem  et  Misenum  episco- 
pos,qui  Petro  Alexandrino  hajretica  faece  coinquina- 
to  coacti  con8enserant,saoerdotali  grodu,imo  eccle- 
siaatica  communione  privavit,  eo  quod  in  pluribus 
apostolica  interdicta  excessisse  inventusest.Et  Ra- 
doaldi  episcopi  causa,  quem  postea  cum  sancta  sv- 
nodo  pariter  papa  pius,  mandataejus  etiam  in  Gai- 
liis  violantem,  et  exoommunicationem  frangentem^ 
.judieiumqaecaDonicumsubterfugientemdamnavit, 
susfvensa  est. 

Igitur  ipse  praQclarusvir,8anctique  studii  pontifex 
quemdamPomponem  diaconum  u  Pandulphoepisco- 
po  sedem  apostolicam  appellantem  injuste  deposi- 
tum,officio6uorestitui  jussit.  Btquia  sme  certo  nu- 
mero  episcoporam,  imo  sine  criminis  approbatione^ 
et  ipsediaconus  sine  oris  professionefuerat  judica- 
tu8,afiinem  illam  judicii  sententiam  cassavit,  et  ad 

(a)  Hio  aliquid  deesse  videtur. 


\  rectitudinis  tramitem  apostolica  causam  pictate  re- 
dudt. 

Ipso  etium  pracslantissimo  praesule  culmen  apos- 
tolicum  gubcrnante  Ludovicus  Augustus  haec  sancto 
Petro  apostolocontulit  dona,videlicet(a).  Erat  autem 
clemcntissimus  idem  pontifex  in  exhibendis  Domini- 
ci  gregis  vigiliis  adeo  curiosu8,ut  cum  aliquod  scan- 
dalum  in  sancta  Ecclesia  oriebatur,  nec  requiem 
corpori,  nec  membra  dabat  sopori,  quousque  per 
missos  aut  litteras  suas  pax  reformaretur,  et  tran- 
quillitatis  nopulus  reeumeret  lucrum. 

Nam  Lotnarius  rex  relicta  Theutherga  regina,  et 
Waldradaconcubinainmatrimoniumsumptacarna- 
liter,  licet  super  his  Romanam  sedem  eumdemque 
pium  consului^rset  pontificem,  in  putredine  luxuriae, 
carnisque  petulantia  volvebatur.  Cumque  hoc  sum- 
mus  pontitex  matum  qualiter  ab  Ecclesia  Dei  pelle- 
ret,  ne  alios  hujus  morbi  peste  rex  ille  pollueretyin- 
tra  se  cogitaret,  diutissime  coepit  affligi,  et  intimo 

n  corde  dolens,  valde  super  istis  gemebat  erroribus. 
Praesertim  cumTheutgaudumTreverensem  et  Gun- 
therium  [a/.,  Thiergaudum  et  Guntharium]  Agrip- 
pinae  Coloniae  archiepiscopos  cum  Ilaganone  Bergo- 
mensi  et  casteris  episcopis  talcm  eidem  regi  auctori- 
tatem  dcdisse  audierit,  utTheutbergam  liberius  pos- 
set  rejicere,  et  Waldradam  concubinam  in  matrimo- 
nium  adjutores  habero  atque  ductores,  ipsos  habere 
prassul  beatissimus  compererat,hancdandopro  au- 
ctoritale  perpetuo  igni,  traditores.  Unde  sincmora 
continuo  missos  suos  in  Franciam  destinavit,  praa- 
cipiens  et  moncnsut  in  Metensium  urbe,  aggregato 
synodali  conventu,  requirerent  cur  idem  rexTheut- 
bergam  [a/.,  Tietbergam]  rejiceret,  autWaldradam 
sibi  in  conjugium  copuIaret.Quo  requisito  et  inven- 
legitimum  fincm  imponercnt. 

Sed  pervenientes  illucsedis  apostolicaBlegati  scru- 
tari  cceperunt  hujusmodi  causam,et  idab  Lothario 
inter  ca^era  audierunt:  Quidcjuid  ego  feci,istorum 

p  episcoporum  consilio  usus  feci.Erant  aulem  ibi  prae- 

^  cipui  praedicti  Thcutgaudus,  etGuntherius  archiepi- 
scopi,  quos  auctores  in  tanto  scelere  sanctus  jam 
papa  corapererat,  astruenteset  dicentes,legitiraum 
illud  fuisseconiiubiumquod  deWaldradaconcubina 
rex  cunstruxit  Lolharius,  et  quos  dicebant,  coram 
domino  eximio  papa  vcnientes  se  defendere  posse 
spondebant.  Curaque  legati  apostolicae  8edis,licet  in 
multisaeducti,Roniam  iter  regrediendo  reflecterent, 
quae  a  rege  ac  a  Theutgaudo  et  Guntherio  archiepi- 
scopis  audierant  ac  cognoverant,8ummo  retulerunt 
pontifici.  Piissimus  autem  praesul  adventum  archie- 
piscoporumdumpraBstolareturillorum,ecce8uperna 
dirigenteclementia,idemTheutgaudusetGuntharius 
archiepiscopi  Romanam  urbom  adeuntes,  vestigiis 
hujuspraesulissetjacris  praesentaripetierunt.Quibus 
benigneapraesulepraestantissimosusceptis^libellum 
ei  obtuleruntfdicentes  senihil  plus  vel  minus  egisse, 
nisi  sicut  libeilus  ipse  cantabat.Quo  diligentissime 
scrutato,  non  pauca  in  eo  reperta  sunt  profani  et 

D  multisinauditisermonisturpitudinemhabentia,quaB 
episcopalem  excedentia  ordinem  ipsos  sicut  phene- 
ticos  Iigavorunt  archiepiscopos  Denique  convocata 
synodo  in  Lateranensi  post  haec  palatio  sub  apostolis, 
inventi  sunt  iidem,utaictume8t,archiepi8C0pi,unde 
damnationis  notam  incurrerent,praRcipue,quia  au- 
ctores  8C  tanti  divortii  fuisse  clamabant,  et  senten- 
tiam  qnam  in  Ingiltrudem  uxorem  Bosonis  papa 
tulerat,  quae  eumdem  virum  euum  Bosonem  pcr 
septennc  tempus  reliquerat(ut  quae  excommunicata 
etiam,  et  a  summae  sedis  pio  papa  ligata,  et  anathe- 
matizata  exstiterat,  et  ad  eum  reverti  curaverat) 
communicantesacconversantes  oum  ea,imo  loquen- 
tes,  dissolvisse  se  non  ne^abant,  sed  altisone  pu- 
blicabant,  et  epistolam  pii  pontiflcis,  sicut  in  ilUs 
mnlc  compositis  gestis  m  scrinio  hujus  sedis  repo- 
sitis  delaratur,  ad  libitum  falsaverant. 
Tunc  judicante  et  eodem  sancto  prssule  cum 


mt 


NICOLAl  PkPM  I. 


1U 


eynodo  decernente  saoerdotati  faonore  piivati  sunt.  A 
Et  depositionis  censuram  merito  incurrerunt. 

Inhac  quidem  synodo  benignuspraesul  Metenscm 
synodum,  ubi  gesta  illa  contra  voluntatem  Dei  et 
suam  digesta  fuerant,illicocassavit,et  qusBdam  ne- 
cessaria  m  sancta  Ecclesia  capitula  promulgavit. 

His  ita  peractis  una  cum  jara  dicto  Haganonc 
episcopo,  qui,  sicut  quidam  episcoponim  eidem  co- 
angelico  praBSul  scribebantjObsermonesimperitos, 
qui  in  prasnominatis  profanis  gestis  a  Teutgaudo 
etGunlnario  oblatis  sonabant,Heliu  nominatus  est, 
eo  quod  ipse  Hagano  audor  illorum  fuerit,  et  talia 
cuni  oisdem  arcniepiscopis  inconvenicntibus,men- 
dacibusque  loquelis  composuerit,  Joanne,  decujus 
superius  memoria  textus  eloquitur,  ascito  archie- 
piscopo  cwm  (.regorio  germano  fratre  illius,  qui 
multaram  praevaricationumjuramenti  quod  praesti- 
terant  obliti,  obnoxii  habebantur.  lidem  aepositi 
pccnitentiae  lamenta  non  requirentes,  et  tantum  fa- 
cinus,  quod  in  uxorem  Lotharii  regis  gesserant,  g 
adhuc  non  condolentes  cum  eisdem,Haginonesci- 
licct  etJoanne  Ravennate  archiepiscopo,etGregorio 
fratre  ejus  contra  sedem  Romanam,  imo  specialiter 
contru  summum  pontificem,et  populum  illi  subdi- 
tum,  a  Domino  Jcsu  Christo  per  beatum  Petrum 
apostolum  regnicoelorum  clavigerum  commentatum 
multa  nefanda,  muita  contraria,multaquesacrilega, 
et  Christianitatis  modum  excedentia  palam  ot  clam 
fraudulenter  atque  procaciter  operari  CGBperunt,ita 
ut  eorum  nequitiae  montestransirentet  maria  etin 
coelum  os  suum  ponentes  populum  Domini  crude- 
liter  discerperent,  et  innocentes  animas  viperca 
factione  deciperent.Etquibus  non  sufBciebant  mala 
praeterita,  nova  et  inaudita  alia  deteriora  prioribus 
diabolo  suadenter  faccre  non  recusabant.  Quia  et 
quodsigillatimutriusqueprohibitum^etsynodicese- 
cundum  qualitatem  sceleris  interdictum  fuerat,au- 
dacter  contingere  praesumpserunt,  et  auae  tentanda 
nemini,  Deo  contempto,  heu  proh  dolor!  peregerunt.  n 

Hic  Christi  amicus  omnium  nominaclaudorum,  ^* 
caecorum.  atque  ex  toto  debilium  in  urbe  Roma 
consistentium  scriptaapud  scretinensquotidianum 
illis  victum  ministrare  studiose  curabat.  Nam  re- 
liquis  pauperibus  gressum,  aut  vires  habentibus  hu- 
juscemodi,iit  vicissim  eos  pasceret  sapienter,reperit 
modum,  scilicet  bullas  suo  nomine  titulatas  fieri 
iussit,  et  has  eis  dari  praecepit.  Ut  quanti  prima 
feria,quanti  8ecunda,quanti  tertia,vel  caeteris  aliis 
feriis  prandere  debuisseut,  persignumbullarumfa- 
cilius  nosceretur,  et  in  illis  quidem  buIIis,quaB  eis 
dataj  sunt,  qui  prima  feria  refici  debeant,  fccit  per 
singulas  duos  nodos,etsic  peromnes  usqucinSab- 
batum,  ut  qnot  feriaB  es8ent,tot  essent  nodi  persin- 
gula8bullas,includens,in  eisnuce3,ubi  nodinebant, 
quatenus  nuUus  pauper  haberetur  in  Urbe,  qui  vel 
uno  die  per  hebdomadam  de  suis  eleemosyms  non 
esset  refectus.  Interea  Carolus  rex  sancto  apostolo 
Petro  obtulit  ex  purissimo  auro  et  gemmis  con- 
structam  vestem,  habentem  gemmas  prasina8,hya-  D 
cinthinas,  et  albas.Sanctissimusautom  et  fulgidis- 
simus  pontifex  dolens  populum  tot  oppressum  cala- 
mitatibus,Deum  tantummodo  innumeris  invocabat 
precibus,etinfinitis  laudabat  praBConiis,  non  tamen 
Bcclesiarum  Dei  curam  relinquens,  scd  potius  in 
tribulatione,  et  temporali  tentatione  deccnter  adau- 
gens.  Nam  renovavit  in  basilica  Dei  genitricis  Ma- 
riae,  quaB  dicitur  Cosmedin,   secretarium,  ibique 

Eulchri  decoris  fecit  triclinium  cum  caminatis  ad 
pnorem  et  decorem  ejus. 

Pari  modo  jaxta  idem  secretarium  porticum  re- 
novans,  illic  construxit  atque  aedificavit  oratorium 
in  honorem  sancti  Nicolai,et  plura  dona  ibi  contullt 
almuspontifex.Renovavitetiamipsepastorbenignus 
coBmeteriumbeati  Felicis  martyns,ac  conversionem 
in  via  Portuensi.  Necnon  et  ccemeteriumeademvia 
ad  Ursum'  pileatum,  ubi  corpora  sanctorum  Christi 
martyrum  Abdon  et  Sennen   requieverunt,  jam  in 


ruinis  posttum  pulchro  ac  miro  restauravit  honore' 
Via  autem  Appia  in  coBmeterio  sancti  Christi  mar- 
tyris  Sebastiani  in  Catacumba,ubi  apostolorumco^ 
pora  jacuerunt  quod  multis  annis  ruerat,  meliori 
illud  fabrica  renovans,  monasterium  fecit,  et  mo- 
nachos  sub  abbatis  regimineundecunque  potuitag- 
gregavit,  victuique  necessaria  dari,  caeteraque  sti- 
pendia  ministrari  praecepit. 

Hujus  igitur  tempore  cum  multi  ad  sanctitalis 
ejus  nomen  accurrerunt,quidam  de  Anglorum  gente 
Romam  venerunt,  qui  in    oratorio   beati  Gregorii 

fjapae  et  confessoris  Christi,  intra  principis  aposto- 
orum  aedens  sacram  Frascatae   conslructo,  unam 
tabulam  argenteam  posuerunt  habentem  iib.... 

Praedictus  clementissimus  pontifex  in  ecclesia  ccb- 
lestis  regni  clavigcri  beatissimi  Petri  apostoH  vela 
numero  quinque  defundato,quaB  addecoremipsius 
basilicae  sursum  in  trabibus  mtra  tantae  aedis  vesti- 
bulum  appenduntur  ornata  in  circuitu  oloveroop- 
timo  fecit,et  proaeternaBvitaB  contulit  palma.  Hojus 
beatissimi  temporibus  praesulis  tot  tantaBquediver- 
sarum  provinciarum,  cognita  luce  clatius  doctrina 
praBclari  dogmatis  ejus,  ad  sedem  apostolicam  con- 
sultationes  direotaB  sunt,(]uantas  nunquam  penitus 
quis  reminiscitur  a  priscis  temporibus  pervenisse: 
qui  praesagus  sacri  verbipabulopraBSulubertimsin- 
gulos  reficiebat,  tradens  eis  praBceptaluraquemys- 
tica,  beatiftcis  illos  in8tituti88atiabat,docebat,et  ad 
propria  benedictos  et  eruditos  remittebat.  Et  quid- 

3uia  quoquo  modo  perperam  fieri  cognosccbat,au- 
iebatve  per  aliquos,  Dei  tantum  respcctu  corrigere 
illud  malens,  gravibus  lamentisorationibusqocin- 
finitis  vacabat,  ut  Deus  omnipotens  per  suamcle- 
mentiam  tale  quid,  tanquam  non  esset,  bonis  ac 
praecipuis  immutaret  exemplis.  Sicuti  vcnientc  de 
msula  SardiniaB  relatione,  quod  etiam  ct  perdo- 
mesticos  suos  genere  Sardos  agnoscens,  hujusce- 
modi  verbis  ei  relatum  fuit  ^uod  judices  ipsiusic- 
suIaBCum  populogubernatiombus  suis  subjectocom 
proximis  ac  sanguinis  sui  propinquis  inceslas  et  il; 
iicitascontraherentcopulas,veluttemporibusdomni 

Gregorii  quarti  papae  facere  consueverant.  Tunc 
enim  meIhfluos,et  praBvaricantibus,asanctoSpiritu 
doctus,terribile8  suae  praBdicationi8,quaein  universo 
orbe  micabat,componens  apices,mi880s  etiam  stre- 
nuos  Paulum,Populonicnsem  episcopum,et Saxuni, 
venerabilem  monasterii  sanctorum  JoannisetPauli 
abbatcnr»,  accersiens  misiteo8illuc,uteamdemgen- 
tem  Sardorum  a  tanto  revocarent  errore.  Quibus 
euntibus,  valde  quosdam  ex  eis  invenerunt  ad- 
verso8,disciplina3monita  recipere  oontcmnentes.Ve- 
rumtamen  secundum  praeceptionis  sommi  praesuhs 
auctoritatem  Sardos  excommunicavenint  ac  anathe- 
matizaverunt  auditores,  quousque  malum  incesta- 
rum  effugerent  copularum,nGenitentiae  medicamina 
requirentes,  sicut  in  epistoiis  quas  idem  legati  in 
S^rdiniam  deportaverant  regesto  ipsius  prffsun» 
continetur  insertis.  Et  sic  Roroam  post  affluentes 
praBdicationes  datas  reversi  sunt. 

Quidam  praeterea  Hincmarus  Rhemorum  archie- 
piscopus  Rothadum  Suessonicae  urbis  episcopum 
sedis  apostolicaBjudicium  appellantem  contraSa^ 
dicensis  concilii  regulasdep08uit,cu8todiaquearcta 
servari  praecepit :  cujus  videlicet  deposiliterbeatis- 
aimuspapa  hbellos  cum  innoocntiae  suscepiBSCt. 
ipsum  archiepiscopum  monen8litleris,etprffCipiens 
ut  depositum  Rotadhum  Romam  dirigeretcum  suis 
missis  audiendum  Sed  veniente  eo  hanc  Romanara 
secundum  mandatum  beati  papae  ad  urbem,«tper 
novem  circifer  menses  hio  commorante  nunquam 
penitus  ex  accusantium  parte  quisquam  adfuit,qm 
coram  sanctisaimo  praesule  cum  eodem  Rotnaao 
contenderet,  aut  illum  accusaret.  Tunc  in  dievigi- 
liarum  nativitatia  Domini  nofltri  Jcsa  Cbristi,  q«o 
secund  um  olitanam  consuetudinem  hiy  usapo^ouwe 
sedis  praesul  cum  clero  etpopuioinbasilicaDeige- 
nitricie  ad  praesepe  missarum  ofBoia  celebrare  con- 


i 


^6S 


VITA. 


m 


sucverat,  conveniens  cum  omnibua,  papa  benignus  A. 
fecit  in  ambone  publicedeipsoRothadosermonem, 
Bigniflcans  ^ualiter  sedem  apostollcam  appellans  de- 
positus  fuent^  et  in  conspectu  suo  nuilus  per  tot 
mensesaccusatorumoccurrerit.Deniqucconsentien- 
t*}  sibi  episcoporum,presbyterorum,  et  diaconorum, 
oinniumqne  conventu.decrevit  ut  dignus  esset  idem 
Rothadusinduisacerdotalibus  indumentis,qui  ane- 
mine  per  tot  menses  accusabatur,  et  ad  seais  apo- 
8tolicaBJudiciumproclamabat,nechonoreprivarctur. 
Ubi  vesthus  episcopali  Rothadus  indumenlo,  omni 
tempore  se  pollicitus  est  suis  infestatoribus  respon- 
8urum,rursus  exspectatis  aliquantis  diebu3,8ciiicet 
usgue  in  diem  natalitium  sanctoe  virginis  Agnetis, 
qui  est  duodecimo  Kalendas  Februarii :  sed  nec  sic 
quisquam  adfuit  adversum  Rothadum  jam  restitu- 
tum  episcopum  aliquid  altercans. 

Convenienteergobeatissimoprajsulccumomnibus 
in  basilicam  ipsius  Virginis  foris  muros  urbis  via 
Numentana,  iaem  Rothadus  episcopus  excusationis  g 
et  promissionis  su(e,q^ua  pollicitus  Fuit  se  omni  tem- 
pore  accusatoribus  8U1S  responsurum,libellum  sum- 
mo  pontifici  tradtdit,qui  coran^cunctis  audientibus 
jussa  prffisulis  eximii  est  recitatus:  ubi  etiam  resti- 
tutioois  ejus  forma  relecta  est.Et  post  omnium  con- 
sensum  in  ecclesiasanctffi  Constantise  juxta  camdem 
sanct®  virginis  basilic^m  decreto  beatissimi  hujus 
praraulis  Sflepedictus  Rothadus  jam  restitutus  epi- 
scopus  misaarum  solemniasolemniter  ceiebravit.Se- 
quenti  vero  diecongregataindomo  quae  nuncupatur 
Leoniana  denuo  synodo,  excusatoque  ipso  (sicut  in 
libeliis  ab  eo  recognitis,duobusque  quaternionibus 
insei  tis  atc^ue  diverso  tempore  missis  et  oblatis,  in 
archivo  higus  sedis  repositis  continetur)  Rothado, 
ne  talia  sacerdotes,  et  maxime  sedem  apostolicam 
appellanteSyUltra  discrimina  paterentur,  sicut  prs- 
notatum  est,  in  gradum  pristinum  est  restitutus, 
et  ad  propriam  sedom  cum  apostolicis  sanctionibus 
remissu8,qaatenus  vestitus  episcopaiibus  inrulis,si  p 
provecatus  fuisset,  de  csetero  suis  accusatoribus  ^ 
coram  sedis  apo3telicaB  praBsule  responderet.  Cum 
quo  et  sanctissimus  et  a  Deoconservandusprassul, 
tam  prore6titutioneillius,quam  pro  abolenda  regis 
Lotharii  copula,  et  pace  etiam  et  concordia  regum 
Galltanim  conservanda,Arscnium  episcopumhujus 
almae  sedisapostolicaeapocrisiariumetmissum  iliico 
destinavit,quatenus  retormata  pace  sancts  eos  Ec- 
clesiae  sinibus  sioe  refragatione  conjungeret,et  quae- 
dam  neeessaria  in  Gralliarum  Ecclesia  ex  apostolica 
traditionestatutadiligentiuaetaffluentiusperageret. 

Nihilominus  Seufredum  Placentiae  sodis  antisti- 
tem,  a  sede  propria  cujusdam  Pauli  diaconi  perfi* 
dia,  per  legatos  suos  idem  papa  sedi  suae  resti- 
tuit.et  eumdem  diaconum,qui  sedem  illam  proprio 
reetore  superstite  praesumpsit  invadere,competenti 
cam  suis  sequacibus  increpatione  corripuit. 

Pro  cujasetiam  infaustanefariaquepraesumptione 
penitus  amputanda  sanctitatis  studio  jussit,  et  pro 
pace  Dei  Ecclesiae  ipsi  jam  fato  prsecepit  diacono,  D 
ut  nec  tale  quid  unquam  tentaret  peragere,  nec 
eamdem  sedem  Placentinam,siveviveretSeufredus. 
aive  morcretur  episcopus,  repetere  praesumeret  vel 
reeipere.Omnium  namque  insignis  idem  atqueprae- 
claras  pontifex  pietate  magistra  miserias  et  necessi- 
tates  pr83videns,cunctis  clementer  compatiendo  ce- 
leri  sabveniebategenisintuitu.etimitatione  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  qui  ad  redimendum  humanum 
genus  e  sublimi  descenditadinflma,pro  populola- 
bores  sustinebat  ingentes. 

Glaudorum  quapropter  atque  caecorum,  necnon 
et  diversis  poenis  affectorum  in  porticu  beati  Petri 
apostoli  jacentium,  ad  oram  Tioerini  flumiais  ad 
sitim  auferendam  non  posse  gressus  tendere  conspi- 
ciens,  ac  diversarum  gentium,  quae  undique  pro 
scelcribus  apostolica  limina  propriis  expclcbant, 
utilitatem  divinitus  attendens,  minime  cornori  suo 
parcens gussit  formam  aquaeductus  qui  multis  ante 


temporibus  ruerat,  ct  ob  hoc  ad  bcatum  Petrum 
apostolum  aqua  non  ducebatur,  in  meliorem  quam 
fuerat  conamine  quamplurimo  revocari  statum  :ita 
ut  non  solum  hominibus  profuerit  debilibus.sed 
etiam  omnibus  ecclesiam  beati  principis  apostolo- 
rum  adeuntibus  praecipuum  opus  exstiterit,sicut  et 
hactenus  ad  decorem  Leonianae  urbis  luculentcr 
conspicitur  ac  habetur. 

Prasterea  Ostiensem  urbem,quam  divas  memoris 
beatus  papa  Grcgorius,negen8iniquaSaracenorum 
populum  Dominiin  circuitu  caperetautinterimeret, 
ad  salutem  multorum  construxerat,in  ruinis  jacen- 
tem  inspiratione  superna  tactus  fortiori  flrmiorique 
fabrica  reasdincari  istc  sanctissimus  praesul  jussit, 
et  in  melius  restauravit,portisque  etiam  in  turribus 
forlissiniis  rauniens  promptos  ad  bella  in  eahomi- 
nc8Collocavit,ita  utnullatenusalienaegentis  incursio 
de  caetero  illi  posset  dominari,  aut  conciyibus  cjus 
damnainaIiquoabsit,quod  absit,  per  desidiam  ope- 
rari. 

Interea  meritis  beatissimi  hujus  in  orbe  prorsus 
exuberantibus,  operante  potentia  summi  Dei,  qui 
quotidie  per  famulos  suos  signa  et  mirabila  magna 
mcit,rex  Bulgarorum  Michaei  Ghristianitatis  et  fldei 
sancUe  doctrinam  agnoscens,  meruit  baptizari,  et 
qui  prius  creaturae  serviens  saeviebat  crudelitate, 
hujus  temporibus  creatori  colla  submittens  ampla 
coepit  religione  jubere,magnaque  usus  est  pietate. 
Tunc  ad  hunc  catholicuin  et  vere  praesulem  or- 
thodoxum  legatos  suos  mense  Augusto,  indictione 
XIV  destinavit,  donaque  non  parva  tam  sanctis  lo- 
cisquameidem  summo  pontiflci  contulit,  sugge- 
rensejusapostolatui  quid  se  facere  salubrius  oppor- 
teret,  vel  quid  erga  reliquum  Bulgaricuin  adnuc 
baptismo  sacro  carentem  populum,  ut  fidei  sacra- 
mcnta  perciperet,  agi  deberet. 

Quod  beatissimus  audiens  papa  magna  repletus 
laetitia  laudes  Christoreddiditamplas,  etcum  omni 
sibi  divinitus  coramissa  Ecclesia  gratulans  inflnita 
praeconia  Deo  nostro,aui  novissimis  his  temporibus 
tantum  fecii  miraculum,  devota  mente,  supplici 
quoque  voco  [voto]  persolvit.  Porro  legatis  ejusdem 
jam  nomine  Michaelis  Bulgarici  rejjis  a  sancto  papa 
receptis,  honorifice  apud  se  eoa  retmuit.Et  interim 
sedis  apostolicae  missos.Paulum  scilicetPopulonien- 
sem,  et  Formosum  Portuensem  raagnaB  sanctitatis 
episcopos  statuens,  hosque  monitis  mellifluisatque 
doctrinis  instituens,  ad  pra>dicandum  genti  illi  eos 
ire  decrevit.  Cum  quibus  quoniam  per  Balgaricum 
regnum  iterusque  Constantinopolim  terra  tenus  ten- 
ditur,  ut  quidquid  ie  sancta  Constantinopolitana 
Ecclesia  (Iicet  jam  per  Orientem  hoc  ipsum  idem 
papa  semel  ethis  apostolicis  litterisdivulgatum  ha- 
bueritjapud  se  decretum  existeret,  eidem  per  suos 
legatos  Ecclesiae  notum  faceret,Donatum  episcopum 
03tiensem,Leonemque  presbjterum  sanctae  Romanae 
Ecclesi8B,necnon  Marinum  sanctae  sedis  apostolicae 
diaconum  missos  idoneos  «que  direxit,  ut  illi  Bul- 
gariae  populum  ad  fidem  converterent,  et  iste  quid 
vel  qualiter  apostolica  sedes  de  eadem  Gonstantmo- 
politana  deliberatum  habuisset  Ecclesia  modis  oni- 
nibus  nuntiaret.Quod  in  nomincDomini  cumadju- 
torio  sancti  Petri  factum  est.  Sed  praefatis  Paulo 
et  Formoso  venerabilibus  episcopis  in  Bulgaria  mo- 
rantibus  Donatus  reverendus  episcopus,  Leoque 
presbyter,et  Marinusapostolicae  sedis  minister,dum 
Constantinopolim  ire  velient;  ecce  inter  flnes  Bul- 
gariae  Gonstantinopolitanorumque  quemdam  Thco- 
dorum  marcam  illam  custodientem  inveneruntqui 
eos  ultra  non  dim-sit  abire,  quin  potius  innumeris 
eos  denotansinjuriis.adeotantflB  sedislegatis  abusus 
est,  ut  etiam  equorum,in  quibus  sedebant,  capita 
percnteret,  diceretque  :  Imperator  noster  vos  ne- 
cessarios  sane  non  habet. 

Sed  idem  imperator  legatis  regis  Bulgarorum  ita 
fertur  dixisse  :  Nisi  per  Bulgariam  missi  sedis  apo- 
stolicaj  venissent,  nec  faciem  meam,  nec  Romam 


761 


NICOLAI  PAPiE     VITA- 


m 


diebu8  vitffi  suffl  viderent.  Illi  vero  pcr  quadraginta  ^.  gratia  plenus,virtutibuB  atque  fide  8anctita.ti8  opera 


diea  illic  residentes  ut  cognoverunt  qui.i  hoo  impe- 
ralor  Graecorum  fieri  jusserat,  terga  verterunt,  et 
Romam  hajc  eadem  nuntiantes  coacti  leversi  sunt. 
Porro  a  prfflnominato  rege  Bulgarorum  apostolici 
missi  mente  alacri  magnaque  suscepti  devotione 
CGsperunt  salutaribus  edocere  populuiii  monitis,  et 
a  minimo  usque  ad  maximum  sacro  fonte  cum  Doi 
gratia  abluerunt,omnemqueritum  ChrietianaB  fidei, 
sicut  a  sanctissimo  papa  instructi  fuerant,  in  con- 
suetudinem  Bulgarorum  tradiderunt.Gloriosus  au- 
tem  Bulgarorum  rex  fidei  tanta  coDpit  flagrare,mo- 
nitis  hujus  pii  patris  illectus  const  intia,ut  omncs  a 
suo  regno  pellens  alienigenas,  prrjfatorum  aposto- 
licorum  solummodo  praedioationc  usus  missorum, 
pascuis  vitaj  a»tern8B  jugiter  refici  nempe  decreverit, 
unumque  ex  his  Formosum  vita  et  moribus  episco- 
pum  sibi  dari  archiepiscopum  expetierit.Tunc  itc- 
rum  legatos  suos  Romam  direxU,et  inter  alia  bea- 


^essit,et  moribus  vitaque  docuit  et  implevit.chartis 
mserere  volumus,  prius  fortasse  membrana  quam 
sermo  deficiet.  Tamen  antequam  ad  finem  vitsB  il- 
lius  stylum  vertamus,  primum  ad  ea  qus  sanctig 
locis  contulit  redeamus. 

Hic  igitur  egre^ius  papa  ob  amorem  principis 
apostolorum  Petri  apostoh  nutritoris  sui  fecit  in  ba- 
silica  ^'us  pannos  tam  scilicet  de  stauraci,  quiam 
et  de  fundato,vel  aliis  pulchris  variisque  coloribas 
numeroquatuor.Qui  trabesmajoresin  presbyterium 
respicientes  omnes  in  gyro  complevit,  quae  illud 
luculenter  ornant,dccusque  augent,etampliusmir& 
sua  magnitudine  dant  honorem.  Ubi  etiam,  <|uo(i 
nulluspostdevastationem  Saracenorum  agere  nau8 
est,  arcum  feci,  argenteum,  et  melius  quam  olim 
fuerat  superexcelsiorem  trabem,  qus  est  ante  ci- 
borium,in  medio  posuit  pensantem  libras...et  tres 
imagines  argenteas,una  uguram  Domini  salvatoris, 


tissimo  papffl  idipsum  su^gerens,ab  cjus  sanctitate  g  duabus  vero  angelorum  sculpit  effigics,ac  illis  no< 


firo  instructione  gentis  ilhus  prrsbyteros  postulavit. 
pse  vero  talibus  paoa  compertis  valde  gavisus  est. 
et  infinitas  Deo  lauaes  rependens,  non  paucos  nu- 
mcro  coram  se  probavit  preshyteros,et  quos  dignos 
reperit  praedicalionis  gratia  in  Bulgariam  direxit, 
cum  quibus  DominicumTrivensem,etGrimoaldum 
Polimartiensem  episcopos  d«;stinavit.Ut  quiaipsum 
Formosum  plebem  dimittercsibi  creditam  non  opor- 
tebat  episcopum,  ex  his  presbytcris  ad  archiepi- 
scopatum  qui  dignus  inveniretur  in  nomine  Domi- 
ni  tandem  eligeretur,  et  sodi  consecrandus  aposto- 
licae  mitteretur. 

Inter  haec  quidem  statiiit  beatissimus  papa,  so- 
lertissimusquc  vitiorum  corrector,  et  Dei  cultor, 
ut  penetrantibus  ipsis  Bulgariam  episcopis,Paulus, 
cujus  superius  memori.im  fccimus,  Populoniensis, 
ipsequeGrimoaIdusepiscoi)i  in  Bul^ariaquidquid  ad 
aivinum  ministerium  pro  instructione  gentis  illius 


vem  libras  auri  deaurans  superpo3uit,quarumuna 
pensat  libras  octoginta,  alia  libras  septuaginia. 
Tertia  vero  pensat  ubras  similiter  septuaginta.  Fe- 
citquc  ibi  crucem  auream  unam  pretiosis  gem- 
mis  ornatam  pensantem  libras....  et  in  summitate 
ejusdem  arcus  locavit,ubi  pro  amplitudine  dec-oris 
ejus,  atque  speciminis  appendit  coronam  auream 
unam,cruces  argenteas  duas,calice8  ai^enteosduos, 
et  staupos  [scypnos]  argenteos  duos.Porro  in  pur- 
pureis  marmoribus,  quaB  ante  corpus  beati  Peiri 
apostoli  rugas  argenteas  retinent,  dextra  lavaquc 
duas  cruces  argenteas  offerens  posuit  pensantes  li- 
bras... 

In  patriarchio  siquidem  Lateranensidomampul- 
cherrimam  nimisque  decoram  fieri  jussit.Etorato- 
rium  sanctae  Dei  uenitricis  illis  construens,  vest^s 
et  competentes  ornatus  pro  aBternae  vita;  amore 
lucifiuisvotis  ipse  beatissimuspontifexobtulit.Idcm 


pertineret  efficerent,  ct  sffipius  dictus  Formosus,  p  ctiam  a  Deo  protectus,et  caelesti  gratia  circumval- 
atque  Dominicus  vererabilcs  opiscopi,iterura  Con-      latus  multa  casum  minantia  renovavit  loca  sancto* 


fitantinopolim  pro  srhismate  ibi  exorto,de  quo  jam 
late  disserui  proficiscerentur. 

Sed  dum  haec  agerentur,  Dci  judicio,  Michaelem 
Graecorum  imperalorum  ultio  digna  pcrculit,et  ne- 
fanda  nece  percniit.  Imperante  autem  Basilio  in 
ConstantinopoH,  quoniam  voluitDeus  ipsins  sancti 
pontiflcis  juges  labores,  quos  pro  sancta  Constan- 
tinopolitana  pas3us  fuit  Kcclesia,  cum  fine  boni 
operis  consummare,  sicut  fama  se  habuit,  Photius 
neophytus  ac  invasor  ut  moechus  nellitur,  et  juxta 
decretum  sedis  apostolica;  patriarcnae  Ignatius  Con- 
stantinopolilaiio  redditur  throno.  Neque  enim  hic 
divinorumex.'ecutoroperum  piissimus  et  catholicus 
papa  quae  sua  sunt,sed  ea  quae  Dei  sunt,primo  loco 
posuit  et  qnaesivit.  Et  cum  adjutorio  sancti  Pctri 
Della  Domi ni  summo  dispensationis  libramine  spiri- 
taliter  praeliari  curavit.Praelatos  siquidem  quosque, 
ne  subditos  laederent,  magna  provisione  moderans. 


rum,  et  diversis  ecclesiis  diversa  munera  contulit, 
et  commoda  luculenter  adauxit.  Et  in  ciborio  Con- 
stantinianae  basilicae  optimos  de  sifori,  et  de  fun- 
dato  quatuor  pannos  appendit.  Deinde  regni  cceio- 
rum  clavigero  paris  in  ciborio  numeri  pannos  op- 
timos  obtulit. 

In  ecclesia  doctoris  gentium  similiter  fecit.  In 
ecclesia  sanctae  Dei  Genitricis  ad  Praesepe  pari  modo 
aeternae  pro  retributionispraemiisegit.EtiDecclesia 
sancti  Laurentii  Ghristi  martyris  foris  muros  urbis 
aeque  pannos  optimos  quatuor  in  ciborio  dedit.Hu- 
jus  quippc  beati  temporibus  praesulis  tanta  ubertas, 
etvictuum  copia  exstitit,utomnem  nnemoriara  faniis 
decessoris  sui  factae  diebus  haec  oblivioni  traderet 
abundantia.Hic  fecit  ordinationem  unam  per  men- 
sem  Martium,pre8byteros  septem,diacono8  quaiuor, 
episcopos  per  diversa  loca  numero  sfixaginta  quin- 
que.  Postquam  autem  sedem  apostolicam  victorio- 


utpater  commonuit.  et  ut  subjecti  praelatis  subes-  D  si8sime,et  ut  verus  Dei  athleta  catholice  ac  pnnci 


sent  juxt.iuniuscujusqueprivilegia  pastoraliter  quo 
que  decrevit.Gujusquisanctnm  studium  vultagno- 
scere,in  epistolis  suis,qua8  bene  libratas  per  mundi 
partes  direxit,  luce  clarius  invenire  valcbit.  Quippe 
qui  animam  suam  in  manibus  posuit,qui  nullanisi 
coBlestia  cogitabat,et  qui  jejuniis,vigilii8,  et  oratio- 
nibus  nocte  ac  die  vacans,nec  requiem  corpori,nec 
membra  dabat  sopori.  Nam  si  cuncta,  quae  Christi 


paliter  rexit,  ex  hac  luce  idibus  Noverobris  indi- 
tione  prima  migravit  ad  Dominum.  Porro,  quid 
dicam,  cum  non  solum  ejus  exitum  diver€«  bo- 
minum  nationes  plena  ratione  utente8,verum  eliani, 
quantum  ad  intemperantiam  aeris^ipsa  mundi  ele- 
menta  diu  fleverunt,et  de  morte  tanti  viri  in  tristitia 
permanserunt.  Quo  defuncto  corpus  ejus  sepultum 
est  ante  fores  basilicoe  beati  Petri  apostoli. 


i 


769 


EPISTOLjE  et  decreta. 


770 


NIGOLAI  P1fP2S  I 

EPISTOLJ;  ET  DECRETA 

OHDINE  CHRONOLOGICO  DIGESTA 


I. 

EPISTOL\  NICOLAI  AD  WENILOXEM    ARCIIIEPISCOPUM 
SENONBNSEM  ET  COEPISGOPOS  EJUS, 

(Anno  858.) 

De  Herimanni  episcopi  Nivemensis  infirmitate. 

[Apud  Mansi,  Conc.  lom.  XV.] 

NiCOLAUS  episcopus,  servus  scrvorum  Dei,  rcve- 
rentissimis  ac  sanctissimis  confratribus  nostris,WE- 
NiLONi  Senonensi  archiepiscopo,etcoepiscopiseju8. 

Epistolam  sanctitatis  vestraj,qua  apostolatiis  no- 
stri  super  causa  Herimanni  episcopi  non  imuicrito 
expetere  studuistis  responsum,  vel  qua  more  uni- 
vepsalis  Ecclesiae  auctoritatis  nostras  efflagitare  in- 
slructionem  curastis,  accipimus.  Sed  antequam  ad 
consulta  vestra   mentis   oculuin    inclinemus,  pa- 


A.  millima  admittebat.Atque  subinfertis«quod  ad  pro- 
vinriales  synodos  evocatus  venire  distulerit.  Ubi 
attcnte  eonsiderandum  est,quoniam  hoc  ipsum  quo 
venitur  ad  synodum,  saccrdolale  officium  est  :  et 
cuni  dixeritis  illum  sacerdotale  non  potuisse  implere 
rce'.e  officium,  sensusque  integritatem  amisisse, 
miramur  revcrcntiam  vestram  eum  venire  ad  syno- 
duin  coegisse  :  priBsertim  cum  ipsi  testemini  insano 
hunc  similem,  et  in  eadem  adhuc  infirmitate  ma- 
nere  :  qucni,  si  ita  gravatur,magi9  convenerat  san- 
ct'monium  vestrum  sublevare,  quam  pondus  ejus 
pjndcri  superaddere,  charitatemque  in  eo  confir- 
riare  potius,  quam  ei  pietatis  viscera  obserare. 
Indicatis  autcm  illum  supor  quibusdamexcessibus 
fuissc  frequenter  accusatum.  Pro  quibus,  quia  ex 
rumpcr  in  laudibus  vestris  stylum  operaj  pretium  p  parte  ipsius  persona  deest,nos  uni  partiad  altcrius 


duximus  immorandum  :  qui  quos  vobis  eundum, 

quove  in  rebus  dubiis,  atque  in  magnis  ecclesiasti- 

cis  negotiis  esset  accelerandum,  serenitatis  visibus 

praevidistis,  humilibusque  devotionis  vestrs  passi- 

bus  cucurristis.  Contra  illos  nimirum,  qui  beatis- 

simi  apostolorum  principis  Petri  ejusquesuccesso- 

rum  luculentissimam  doctrinam  sodemque  sper- 

ncntes,quem  Dei  Filius  in  sancta  Ecclesia  sua,tan- 

quam  luminare  majus  in  coelo  constituit,  vcluti 

quidam  scorpiones  palantes  inccduntinmeridic,  ct 

cu  m  adhuc  dies  est,  occidit  eis  sol.  Revera  ii  et 

per  scientiam  Dci  more  Balaam  aperlos   habent 

oculos  :  cadunt  tamen,  quia  obcaecati  instar  ipsius 

avaritia,  quo  gressum  tenderc  possint  justitiae  non 

aspiciunt :  sed  pcr  abrupta  et  avia  incedentes,dum 


discrimen  credere  procul  dubio  non  possumus, 
quamvis  ncc  usque  adhuc  qui  fuerint  illi  excessus 
dixeritis,nec  ulrum  sana  erat  mente  idem  antistes, 
nccne,  cum  ipsos  excessLs  perpetrabat  evidenter 
ostenderitis :  satiusque  arbitramur,quamlibetinte- 
rim  infirmitatem  ad  pocnam  peccati,quam  ad  ipsum 
perlincre  pcccatum,cui  magis  consulendum  sit,  et 
compatiendum,  quam  puniendum,  vel  aliquo  modo 
feriendum.Admonitio  praeterea,  vel  conventio  bea- 
titudinis  vestrae,  quam  ei  fecisse  vos  perhibetis, 
valdc  placct  :  si  tamen  ex  charitate  non  ficta,  sed 
ex  simplici  mentis  ocuio  prodiit  id  quod  suave  et 
dulce  in  auribus  nostris  sonuit :  vel  si  coram  sum- 
mi  arbitri  oculis  ita  placuit,  quemadmodum  ante 
hominum  vlsus,  quod  placere  sit  satis  abundeque 


caput  sequi  refugiunt,  in  vasta  praecipitia  demer-  C  conspicitur.Optamus  sanctitatem  vestram  in  Chri- 

guntur.  Vos  autem,  fratres  charissimi,  qui  sancto      sto  bene  valere. 

utiqueSpiritu  revelante,  apostolicaB  sedis  auctori- 

tatem  eensu  capere,etad  splendorum  luminlsejus 

jam  incedere  laudabiliter  inchoastis,cum  illa  usque 

in  finem  sapere,cum*illasemper  ambularc  studete, 

ab  illa  deviare  nefas  judicate  ab  ejus  discrepare 

scnsu  ne  ad  modicum  quidem  momcntum  eonsen- 

tiatis.  Quos  illa  recipit  et  vos  quoque  recipite,  et 

quos  illa  respuit,abigere  ipsi  sicut  ipsi  mementote. 

Non  enim  illa  respuit  nisi  membra  quas  sibi  non 

haerent,  nec  a  se  recidit  nisi  quos  in  scandalum 

multis  positos  comprehendit.  Non,  inquam,  recidit 

vel  eruit  a  se^  nisi  membrum  quod  sanis  membris 

in  ofTensionem  et  pemiciem   noscitur   exstitisse. 


II. 

BULLA   NiCOLAI    PRO   MONASTERIO   FULDENSI. 

(Anno  859.) 

De  hujus  monasterii  sfatu  sibi  identidem  rationem 

reddi  mandat. 

[.\pud  Schannat,  Hist.  Fuld.,  pag.  139.] 

NuoLAUs  episcopus  servus  servorum  Dei,  Theo- 
TONi  religioso  abbati  venerabilis  monasterii  Domini 
Salvatoris,  et  per  te  in  eodem  venerabili  monaste- 
rio  successoribus  in  perpetuum. 

Quoniam  semper  sunt  concedenda  quae  rationa- 
bilibus  congruunt  desideriis,  oportet  ut  devotioni 
conditoris  piae  constructionis  auctoritas  in  privile- 


Verum  ad  propositum  redeamus.Suggerit  sanctitaa  j)  giis  praestandis  minime  denegetur.  Igitur,  quia  po- 
vestra  Herimannumepiscopummorbumincurrisse,  stulasti  a  nobis  quatenus  monasterium  Salvatoris 
quo  diu  impeditus  est  episcopalerecteimplereoffi-  a  S.  Bonifacio  archiepiscopo  conFtructum  in  loco 
cium.  Sensus  enim,ut  vestra  ipsa  verba  ponamus,  qui  vocatur  Boconia,  erga  ripam  fluminis  Fuldaha 
aliquoties  integritate  privatus,  qu«dam  insano  si-     privilegii  sedis  apostolic®  adminiculis  d©coretur,et 


171 


NICOLAI  PAPiE  I. 


7M 


ut  8ub  jurisdictione  sanctae  nostrs  cui,Deo  auctore,  A  ^^  i"  ^^^  dlvini  examinis  pro  nostra  desidia  ante 


descrvimus  ecelesia  constitutuin,nulliu8  alteriys  ec- 
clesiffi  jurisdictionibus  submittatur;  pro  qua  piis 
desideriis  faventes^  hac  nostra  auctoritate  id  quod 
exposcitur  effectui  mancipamu8,et  ideo  omncm  cu- 
juslibet  ecelesiae  sacerdotem  in  prsefato  monasterio 
dictionem  quamlibet  habere  et  auctoritatem  praeter 
sedem  apostolicam  prohibemns,  ita  ut,  nisi  ab  ab- 
bate  monasterii  fuerit  invitatus,nec  missarum  ibi- 
dem  solemnitatem  quispiam  prassumat  omnino  ce- 
lebrare,  ut  profecto,  juxta  id  quod  subjectum  apo- 
stolicflB  firmitate  privilcgii  consistit  inconcusse  do- 
tatum  permancal,  locis  et  rebus  tam  eis  quas  mo- 
derno  tempore  tcnet  vel  possidet,quam  quas  divina 
pietas  volucrit  augere  ex  donis,  et  oblationibus, 


summum  pastorem  negligentiae  reatus  excruciet, 
unde  modo  honoris  reverentia  sublimiores  inter 
caetcros  judicamur.  Pallium  aatem  fraternitati  tus 
ad  missarum  solemnia  celebranda  concedimus. 
Quod  tamen'non  aliter  Ecclesise  tus  privilegiis  in 
suo  statu  manentibus  uti  largimur^nisi  solummodo 
in  die  sanctse  ac  reverendse  resurrectionis  Domini 
nostri  Jesu  Christi,seu  innatalitiis  sanctorum  apo* 
stolorum,atque  beati  Baptistae  Joannis,  nec  noD  in 
assumptione  beata^  Dei  genitricis  Mariae,  simul  in 
Domipics  navitatis  Domini  Dei  nostri  die,  pariter- 
que  in  solemnitatis  ecclesiae  tuae  die,  verum  etiam 
et  in  ordinationis  tu(B  natalitio  conoedimus  die, 
sicut  a  beato  praedecessore  nostro  Domino  Gregorio 


decimisque  fidclium,absque  uIHus  personae  contra-  p  bujus  alma^  sedispraesulesancitum  est.  lo  secreta- 


dictione,  firmitate  perpetua  perfruatur.  Caeterura 
vero,hoc  dcliberantes,  statuimus  ut  congruis  teni- 
poribus  nostroe  sollicitudini  ecclesiasticie  intimetur, 
qualiter  religio  monastica  regulari  habitu  dirigatur, 
concordiaque  convcnienti  ecclesiastico  studio  man- 
cipetur,  ne  forte,  quod  absit,  sub  hujus  privilegii 
obtentu  animus  gressusque  rcctitudinis  vestrae  a 
norma  justitiffi  aliquo  modo  retorqueatur ;  consti- 
tuimus  quoque  per  hujus  decreti  nostri  paginam, 
ut  quicunque  cujuslibet  ecclesiae  praesul,  vel  qua- 
cunque  dignitate  prodita  persona,hanc  nostri  privi- 
legii  chartam,quam  auctoritate  principis  apnstolo- 
rum  firmamus,  temerare  tentaverit,  anathema  sit, 
et  iram  Dei  incurrens,  a  coetu  omnium  sanctorum 
extorris  existat,  et  nihilominus  praefati  monasterii 


rium  vero  induere  tua  fraternitas  pallium  debeat,el 
sic  ad  missarum  solomnia  proficisci ;  et  nihil  sibi 
amplius  ausu  temerariae  praesumptionis  arrogare, 
ne  dum  in  exteriori  habitu  inordinate  aliquid  arri- 
piatur,ordinate  etiam  quae  licere  poterant  amittan- 
tur.  Cujus  quoniam  indumenti  honor  modestaac- 
tuum  vivacitate  servandus  est,  hortamur  ut  et 
cuncta  ornamenta  conveniant,  quatenus  auctore 
Deo  rector  ubique  possis  esse  conspicuus. 

Itaque  vita  tua  filiis  tuis  sit  regula.ln  ipsasi  qua 
fortitudo  illis  injecta  est,  dirigantur,  in  ea  quod 
imitentur  aspiciant ;  in  ipsase  semper  considerando 
proficiant,  ut  tuum«  post  Deum,videaturessequod 
bene  vixerint.Cor  ergo  neque  prospera  quae  tempo- 
raliter  blandiuntur,  extollant,  neque  adversa  deji- 


dignitas  a  nobisindulta  perpetualiterinviolataper-  C  ciant;  sed  quidquid  illud  fuerit,  virtute  patientie 

devincatur.  Nullum  apud  te  locum  odiuni,  nullum 
favor  indiscretus  inveniat.  Districtum  te  mali  co- 
gnoscant;  insontem  apud  te  culpabilem  suggestio 
mala  non  faciat;  nocentem  gratia  non  excuset: 
remissum  te  delinquentibus  non  ostendas.nequod 
ultus  non  fueris,  perpetrari  permittas.  Sit  in  te  et 
boni  pastoris  duIcedo,sit  et  judicis  severa  districtio, 
unum  quod  innocenter  viventes  foveat,  aliud  quod 
inquietos  feriendos  a  pravitate  compescat.Sed  quo- 
niam  nonnunquam  praepositorum  zelus  dum  distri- 
ctus  malorum  vult  vindexexistere.transitincrude- 
litatem  correptio,  iram  judicio  refrena,  et  censura 
disciplinae  sic  utere,  ut  et  culpas  ferias,  et  a  dilec- 
tione  personarum  quas  corrigis  non  recedas.Mise- 


maneat  apostolica  auctoritate  subnixa. 

Scriptum  per  manum  Petri  notarii,scrinarii  san- 
ctae  Romanae  Ecclesiae,  in  mense  Junio,  indict.  vii, 
Bene  valete. 

Datum  H  Idus  Junias  per  manum  Tiberii  primi- 
cerii  sanctae  sedis  apostolicac.lmperante  domno  piis- 
simo  Augusto  Ludovico  a  Deo  coronato,magno,pa- 
cifico  imperatore,  inductione  septima.  Amen. 

III. 

AO   AOELOVINUM   SAIJSBURGENSEM   ARCHIEPISCOPUM. 

(Anno  860.) 

Pallii  usum  concediL 

[Apud  Kleinmayern,  Nachrichten  vom  Zustande  der 

Gegenden  und  Sladt  Juvavia,  Anhang92.] 


NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve-  jj  ricordem  te,  prout  virtus  patitur,  pauperibus  ei- 


rentissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Adelo- 
viNo  episcopo  sanctae  Juvavensis  Ecclesiae. 

Diebus  vitae  suae  tantummodo  solem  geluque  pro 
gregis  sui  custodia  die  ac  nocte  ferre  contenti  sunt 
(a),ut  ncque  ex  eis  aut  errando  pereat,aut  ferinis  la- 
niata  morsibus  rapiatur  oculis  semper  vigilantibus 
circumspectant,quanto  sudore  quantaque  cura  de- 
bemus  esse  pervigiles,  nos  qui  pastores  animarum 
dicimur,attendamus  et  susceptum  ofGcium  exhibere 
erga  custodiam  Dominicarum  ovium  non  cessemus, 


hibe ;  oppressis  defensio  tua  subveniat ;  oppnmen- 
tibus  modesta  ratio  contradicat;  nuUius  faciem 
contra  justitiam  accipias  [aspicias] ;  nuUum  querco- 
tem  justa  despicias.  Custodia  in  te  aequitatis  excel- 
lat,  ut  nec  divitem  potentia  sua  aliquid  apud  vos 
ex  rabie  [extra  viam]  suadet  rationis  audere,  nec 
pauperem  de  se  sua  humilitas  faciat  desperare : 
quatenus  Deo  miserante  utilis  possis  existere,  qua* 
lem  sacra  lectio  praecepit  dicens  :  Oportet  episcopum 
irreprehensibilem  esse.  Sed  his  omnibus  uti  salubn- 


(a)  Deest  aliquid.  Epist.  87,  ad  Remberlum  ;  Sipastores  ovium  solcm  geluque  pro  gregis  sui  custodia  di^ 
ac  nocte  ferre  contenti  sunt,  ut,  etc. 


773 


EPISTOLiE  IfiT  DECHETA. 


774 


ter  poterisjsimagistram  charitatem  habueris ;  quam  X  bispatriarcham^sineRomaniconsullu  pontiiici8,ibi- 


qui  secutus  fuerit,  a  recto  aliquando  tramite  non 
recedit.  Ecce,  frater  charissime  «inter  multa  alia 
istasuntsaoerdotii,istasuntpallii;  quasisi  studiose, 
servaveris,  quod  foris  accepisse  ostenderis,  intus 
habebis.SanctaTrinitas  fraternitatem  vestram  gra- 
tiaDsussprotectionecircumdet.Atqueitaintimorissui 
\ia  dingat,utpo8thujusvita3  amaritudinem  ad  ster- 
nam  simul  dulcedinemperveniremereamus.Amen. 
Scriptumpermanum  Soronii  notarii  regionariiet 
scriniarii  sancts  Romana  Ecclesiffi^in  mence  Maio, 
iDdictione  viii. 

IV. 

AD   MICIIAELBM   IMPERATORBM   (a) 

(Anno  860.) 


dem  ccctus  conveniens  proprio  privasset  hoivjrc. 
Quoi  quamsit  reprehensionedignum^tesles  illiqui 
ei  oppositi  fuerant,  manifestant :  quia  talcs  quos  in 
epistolavestralegimuSjCanonicainstitutioprohibet: 
et  invidiose  datos  manifestc  claret,quoniam  nec  ipse 
proprio  ore  manife8tavit(ut  directionis  vestrse  asse- 
runt  litterae)  illa  qua  ei  objiciebantur,neque  accu- 
satores  illiussecundum  sacrorum  canonum instituta 
probaverunt.Cffiterum  his  etiam  sic  injuste  peractis, 
ad  detestabiliora  inconsiderationis  sus  votum^  su- 
pradictam  populi  catervam  dirigendo,  de  laicorum 
habitu  qui  ei  pracesset  eligit  pastorem.O  quam  pre- 
sumptuosa  temcritas!  illeprseponiturovilidivinoqui 
nescit  adhuc  dominari  spiritui  suo.Nam  quiignorat 


Conqueritur  synodum   Constantinopoli  injussu  sedis      disponere,quomodo  corrigere  quibit  vitam  alienam 

apostoiKSR  ausum  fuisse  Ignatium  honore  prtvare.  o  ^.,,^  ^    '^ i  .      "      .?,,    ..         ,. 

etin  ejus  locum  PhoUum  substUuereMstendit  multis      ^ «clus,quomodo  corrigere  quibit  vilam  alienam  su- 


rationibus  laicum  ad  ponti/icalis  di§nitatis  gradum 
conscendere  non  posse,  Proniotionem  Photii  non 
vult  comprobareynisi  prius  causa  a  legatis  examine- 
tur^  et  ad  se  integra  deferatur.  His  adjungit  non- 
nuUa  deimaginumadoratione;  estgue  epistola  prima 
missa  ab  apostolica  sedeadimperatorem  Michaeiem 
per  RodoaUium  et  Zachariam  episcopos. 

[Apud  Mansi.  Conc,  tom.  XV,  col.  162-167.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,dilecto 

filio  MicHAELi  glorioso  imperatori  Graecorum. 

Principatum  itaquc  divinas  potestatis,  quod  om- 

nium  conditor  electis  suis  apostolis  largitus  est,su- 

per  solidam  fidem  apostolorum  principis  (Petri  vi- 

delicet)  soliditatem  constituens^ejus  egregium,imo 

primam  sedem  deliberavit.Nam  voce  dominica  ipsi 


subito  electus  ?  Latuisse  vos  non  credimu8,quid  apo- 
stolorum  egerit  coetus  post  acceptum  donum  sancti 
Spiritus.  Ecce  etenim  ipsi  visione  Domiiii,  et  locu- 
tione  illius  assidua,  ejusdcmque  resurrectione  laeti- 
ricati,atque  gratia  spiritalis  deseensus  consolidati^ 
non  praesumpscrunt  de  electis  septuaginta  duobus 
eligere  tamaudacterduodecimum,qui  JudaaprffiTa- 
ricatoris  suppleret  locum:sed  per  gradus  quosdam 
(ut  ita  dicatur)de  septuagenario  binariosque  numo 
clegerunt  duos,Joseph  qui  vocabatur  Ju8lus,et  Matr 
thiam  {Act.  i).  Et  sic  ex  his,  quem  aiteri  prspone* 
rent  interim  ignorantes,  divinum  examen  postula- 
vere,electionequedata»quihumanisobtutibusjustior 
videbatur,  coram  Divinitatis  conspectu  inferior  est 


dictum  fuerat :  Tu  es  Patrus,  es  super  hanc  petram  C  inventus.  Igitur  illius  congregationis  conatu8,nihil 


xdificabo  ecclestam  meam  :  et  portse  inferi  non  prx- 
valebunl  adversus  eam  (Matth.  xvi).  Petrus  denique 
a  ilrmitate  petrae,quae  Christus  est^structuram  uni- 
versalis  Ecclesiae  inconcussam,et  Rdei  robore  soli- 
datam,itaprecibu8suismunire  non  ces8at,ut  erran- 
tium  vesaniam  rectaefidei  norma  reforraarc  festinet, 
necnon  intrepideeam  consolidantes  remunararepro- 
curei :  quatenus  portae  inferi,  malignorum  utique 
spirituumsuggestioneSyatquehaereticorumimpetus, 
non  prsvaleant  ejusdem  Ecclesiae  unitatem  refrin- 
gere.Quapropter  Deo  omnipotenti  multipUces  refe- 
rimus  grates^qui  vestro  pectori  hocinfundere  digna- 
tus  est,  ut  fautores  Ecclesiae  Dei  effecti,  concordiae 
ipsius  desideretis  fav6re,ne  quavis  rubigine  erroris 


horum  studentes  exercere,vi8i  &unt  a  recto  itineris 
tramite  declinaB8e,cum  in  custodiam  Dominici  gre- 
gis  non  taliter,ut  decuit,studuerunt  pastorem  prae- 
ponere.  In  notitia  siquidem  saecularium  litterarum 
nemo  magistri  nomiue  meritocensetur^nisi  pergra- 
dus  disciplinarum  procedens  fuerit  doctus.  Verum 
iste  Photiusvidelicct  antea  doctor  prorupit  quam 
doctus  exstiterit;  prius  magister  videri  cupit  quam 
discipulusaudiri :  priusauditoresse  debuit,acdeinde 
institutor.  Sed  bic  doctoris  e  contrario  cathedram 
eligens,docere  prius  elegit,ac  deinde  ccepit  doce.ri  : 
prius  sanctidcare  curavit,  ac  demum  sanctificari  : 
prius  illuminare  voluit,  et  postmodum  illuminari. 
Haec  itaque  catholicus  ordo  prohibet  :  et  sancta 


consumaturpulchritudofidei,etfrangaturintellectus  jq  nostra  Romana  Ecclesia  talem  electionem  semper 


apostolicae  traditioois.  Ad  cujus  enim  (sicut  ipsi 
scitis)  integritatem  observationis  multoties  conven- 
tus  faetus  fuerit  sanctorum  Patrum,a  quibus  et  de- 
liberatum  ac  observatum  existit,  qualiter  absque 
Homanae  sedis^Romanique  pontiGcis  consen8u,nul- 
lius  insurgentis  deliberationia  terminus  daretur. 
Igitur  a  vobia  Constantinopoli  congregatum  concilum 
(ut  vestris  apicibus  nostris  intimatum  est  auribus) 
bajus  tenoris  seriem  parvipendens,ab  institutis  su- 
pradictismanumconsiderationis  suae  reflectere  non 
trepidavit;  adeo  ut  Ignatium  supra  jam  nominatae  ur- 


prohibuit  per  antecessores  nostros  catholicffi  fidei 
doctores.Quorum  nos  tenorem  observantes^instituta 
ipsorum  esse  inviolabilia  censemus.Sardicense  de- 
nique  consilium,utdelaicis  non  eligeretur  antistes, 
in  decimo  tertio  capite  per  omnia  prohibuit  ita  in- 
quiens  :  Si  forte  aut  dives^aut  scholasticus  de  toto, 
autexadministratore  episcopus  fuerit  po8tulatu%ut 
non  prius  ordinetur,  nisi  ante  lectoris  munere,  et 
officio  diaconii,aut  presbyterii  fuerit  perfunctus,  ut 
per  singulos  gradus,  si  dignus  fuerit,  ascendat  ad 
culmen  episcopatus.  Et  reliqua. 


(a)  Est  h^ec  epistola  integra  Latine  in  viii  synodo  oecumenioay  actione  4,  ex  Anastasii  YersioQe, 


775 


NIDOLAI  PAPiE  I. 


776 


CoQlestinus  itidem  Banctisstmus  doctor^et  nostrae 
Romana;  sedis  prssul  egregius,  in  decreto  sus 
sanctionis  (episL  ii,  cap,  21)  asserens  dicit ;  Audi- 
vimus  quasdam  propriis  destituta  rectoribus  civi- 
tates,episcopos  sibi  petere  velle  de  laicis,tantumque 
£astigium  tam  vile  credere,  ut  hoc  illis,  qui  non 
Deo,  sed  Sfficulo  militaveruiit,  sestiment  nos  posse 
conferre :  non  solum  male  de  suis  clerici8,in  quorum 
contemptum  hoc  faciunt,  judicantes,  sed  de  nobis 
possime.quos  credunt  hoc  posse  facere  sentientes  : 
quod  nunquam  auderent,  si  non  quorumdam  illic 
his  conscntiens  sentcntia  cohiberet.  Ita  nihil  qus 
frcquentius  sunt  dccreta  proficiunt,  ut  hoc  quasi 
nunquam  de  hao  parte  scriptum  fuerit,  ignoretur. 
Quid  proderitper  singulaclericosstipendia  militas- 
8e,et  omnem  egisse  in  Dominicis  castrisffitatem^si 
qui  his  prffifuturi  sunt,  ex  laicis  requiruntur?  Qui 
vacantes  sa3Culo,et  omnem  ecelesiasticum  ordinem 
nescientes,saltu  praspropero  alienum  honorem  am- 
biunt  immoderata  cupiditate  transcendere  :  et  in 
aliud  vitae  gcnus  calcata  reverentia  ecclesiasticae  di- 
sciplinae  transire. 

Talibus  itaque,fratre8  charissimi,qui  jurisnostri 
(id  est  canonum)  gubernacula  custodimus,  nocesse 
estobviemus ;  hisque  fraternitatem  vestram  epistolis 
commonemus,ne  quis  laicum  ad  ordinationem  cle- 
ricatus  admittat,  et  sinat  fieri :  unde  ct  illum  deci- 
piat,  et  sibi  causas  generet,quibus  reus  constitutis 
decretalibus  fiat.Leo  denique  sanctissimus  doctor,et 
apostolicaeRomanaequesedispontifexegregius^cujus 
laus  in  quarta  synodo  magnificatur,  hoc  ipsum  in 
Decretalibus  suis  prohibuit,  cap.  33  {epist.  88 
ad  Anast.  Tfiessal.  episc.)  :  In  civitatibus,quarum  ro- 
ctores  obierintjde  substituendis  episcopis  haec  for- 
ma  servetur,ut  is  quis  ordinandus  est.etiam  si  bo- 
nsevitae  tcslimonio  fulciatur,  non  laicus,  non  nco- 
phytus,nec  secundGs  conjugis  sit  maritus,et  reliqua. 

Gelasius  autem  supradicti  doctoris,Leonis  videli- 
cet,mcritis  non  impar,sanclissimus  Romanae  Eccle- 
siae  pr(PSul,non  solum  episcopos  delaicis  fiori  pro- 
hibuit,8ed  etiam  presbyteros,ne  talia  preesumerent, 
vetavitin  decretalibus  suis,  cap.  3  {epist.  6),  itain- 
quiens :  8i  vero  de  laicis  quispiam  ecclesiasticis  est 
aggregandus  officiis^tanto  sollicitiusin  singulis,qus 
superiuscomprehensa  8unt,hujus]iiodi  dccet  exami- 
nare  personam,  quantum  inter  mundanam,religio- 
samque  vitam,constat  esse  discreminis :  quia  utique 
convenientia  ecclesiae  mini8teriareparandasunt,non 
inconvcnientibusmeritisingerenda^tantoquemagis, 
quod  sacris  aptum  possit  esse  serviths,  in  eorum 
quaerendum  est  institutis,  quanto  de  tempore,  quo 
fuerant  hoec  assequenda,  dccerpitur,ut  morum  ha- 
bere  doceaturhocprobitas,quod  prolixiorconsuetu- 
do  non  contulit :  ne  per  occasionem  supplendae  pe- 
nuriee  clerioalis,  vitia  potius  divinis  cultibus  intu- 
Iisse,non  logitimse  reputemur  procurasse  compen- 
dia,  quorum  promotionibus  super  anni  metas  sex 
menses  nihilo  minus  subrogamus. 

Quoniam,  sicut  diotum  eat,  distare  convenit  inter 


A  personam  divino  cultuideditam,etdelaicorumcoQ- 
versatione  venientem :  qusd  tamen  eatenus  indulgeo- 
da  credidimus,  ut  illis  ecclesiis,  quibus  infestatioDe 
bellorum,vel  nulla  penitu8,vel  exigua  remanserunt 
ministeria,  renoventur;  quatenus  his  Deo  propitio 
restitutis  in  ecclesiasticiB  gradibus  8ubrogandis,ca- 
nonum  paternorum  vetus  forma  servetur :  ne  coDtra 
eos  ulla  ratione  prevaIeat.quod  pro  occidentisdefe- 
ctusremedio  providetur.Non  adversussoitamajonun 
nova  lex  proponitur,  casteris  ecclesiis  ab  bac  occa- 
sione  cessantibus,  quas  non  simili  clade  vastatas 
pristinam  in  faciendis  ordinationibusconveDitteoe* 
re  sententiam. 

Quo  magis  hac  opportunitate  commoniti,  obser- 
vantiam  vcnerandorum  canonum  propcnsius  delega- 

p  mus :  singulorum graduum  conscientias  admoneDtes 
nc  in  illicitos  prorumpere  moliantur  excessus^De  fas 
esse  confldatquisquam  pontificum,bigamo8,autcoD- 
jugia  sortientes,aut  ab  aliis  derelicta,siv6  quoslibet 
post  poenitentiam,vel  sine  litteris.vcl  corpore  ^-itia- 
tos,  vel  conditionarios,  aut  curiae,  publicarumque 
rerum  nexibus  implicatos,autpa8simnullatcmporis 
congruentis  exspectatione  disoussos,  divinis  seni- 
turos  applicare  ministeriis;  ncque  pro  suo  libilu 
jura  studeant  aliena  pervadere,  absque  sedis  apos- 
tolicae  justae  dispositionis  mandato. 

Praedecessor  itaque  noster  hujus  alms  sedis, 
Adrianus  videlicet  sanctissimus  praesul,  in  episto- 
li  quam  Gonstantinopolim  pro  venerandis  imagini- 
bus  destinaverat  (epist.  5  circ.  fln.),  ita  instilDit 
ut  amplius  do  laicis  nullatenus  in  eadem  vestra 

C  Gonstantinopolitana  Ecclesia  ordinaretur  antistes : 
cujus  textum  si  scire  vultis^  in  concilio  quod  ejui 
tempore  in  supradicta  urbe  celebratum  est,inveQire 
potestis. 

His  itaquc  paulisper  praelibatis  in  supradicti  yi- 
ri  consecratione  consensum  apostolatus  nostri  prs- 
bere  non  possumus,  donec  per  missos  nostros, 
quos  ad  vos  destinavimus,  cuncta  quae  in  jam 
praenominata  saepius  urbe  de  ecclesiasticis  eausis, 
seu  ordinibus  peracta  sunt,  vel  agentur,  Dostris 
intimata  fuerint  auribus.  Et  ut  in  omnibus  rectus 
ordo  servari  queat,  voiumus,  o  clemens  Auguste, 
ut  Ignatius,  quem  sedis  supradicta  gubernacula 
propria  spontaneaque  voluntate  deseruisse,  cl  to- 
tius  plebis  congregato  concilio  depositum  esse  ve- 

T\  stris  apicibus  nobis  intimare  curastis,  in  coDspe- 
ctum  vcniat  nostrorum  missorum,et  universi  con- 
cilii,  vestris  quidem  imperialibus  institutis, quate- 
nus  perquiratur,  quamobrem  spreverit  traditam 
sibi  plebcm,  et  instituta  antecessorum  nostroruoi, 
sanctorumque  pontiflcum,  Leonis  videlicet  pap«. 
atquo  Benedicti,  parvipendendo  contempserit,  » 
in  hoc  agendum  subtili  examine  a  nostrs  jussio- 
nis  legatis  depositionis  ejus  censura  perquiratur : 
quatenus  inquirentes  invenire  queant,  utrum  ca- 
nonicus  tenor  in  eadem  observatus  fuerit,  vel 
non,  manifestum  existat  :  ac  deinde  cum  nostro 
praesulatui  significatum  fuerit,  quid  do  eo  agen- 


777 


EPISTOLiE  ET  DEGRETA. 


778 


dum  sit,  aposiolica  sanetioae  dimniomus :  ut  ve-  X 
stra  Ecclesia  quee  tantis  quotidie  quatitur  anxieta- 
tibus,  inviolabilis  deinceps  et  inconcussa  perma- 
neat. 

De  imaginibus  autem,  earumque  observationi- 
bus,  licet  culla  neoessitas  esset  scribere,  eo  quod 
nostronim  antecessorum  venerabilium  pontificum 
sancta  sollicitudo  cathoHco  ardore  succusa,  mul- 
ta  et  valde  utilia  Ecclesiffi  Dei  prorutura  instituit : 
tamen  quia  frequens  iteratio  informationis  solet 
venerabiliorem  intentionem  reddere  audienti  :  id- 
eoque  de  eisdem  pro  conservanda  unitate  populo 
Dei  aliquid  exponere  curamus.  Pristinam  itaque 
sanctorum  Patrum  traditionemf  quam  a  prsedeces- 
soribus  nostris  beatissimis  et  orthodoxis  pontifici- 
bus,  qui  post  beatum  Petrum  in  ejus  apostolica  •> 
sede  resederunt,  nobis  observandam  suscepimus, 
et  hactenus  immutilatam  httc  sancta  catholica  et 
apostolica  tenet  ac  defendit  Ecclesia.  Oportct  epgo 
tota  mentis  intentione,  summique  desiderii  cona- 
mine  venerandas  tam  Domini  nostri  Jesu  Ghristi, 
quam  suae  sanclissims  genitricis,  et  beatorum 
apostolorum,  atque  omnium  sanctorura  imagines 
venerari  et  colere  :  ut  eo  quo  valemus  annixu  con- 
tra  hareticorum  vesaniam,  qui  ab  earum  venora- 
tione  populum  prohibent,  resistere  studean>us. 

Nam  in  pace  Ecclesiae  constitutus  nil  contrarium 

csse  potest,  si  sanctorum  effigies  propri®  depict» 

fidelibus    augeant    incrementi    amorem.    Revera 

quia  dom  eorum  vultus  aspicitur,  et  operis  actio 

recolitur,  Deus,  cujus  habitalio  in  eis  esse  digno- 

scitur,  perfecte  laudatur.  Certe   si    Deus,  qui  est  C 

invisibilis  et  incorporcus,  non  per  propriam  sub- 

stantiam    deitatis,  sed   per   subjectam   creaturam 

morlalium  apparuit  oculis  et  credentibus  summum 

esset  culmen  honoris  :  quare  anims  sanctorum, 

que  manentes   in  corpore  vultus  uniuscujusque 

habuisse  noscuntur,  secundum  dispositionem  Dei 

dicit  ipsi  placentia  operatas  esse,  non  venerentur  a 

nobis  magno  honore  ?  Cur  eorum  exsecrcmur  effi- 

gieg,  per  quos  agnovimus  fidei  veritatem? 

Apparuit  nempe  Deus  Abrahae  patri  nostro, 
non  in  carne,  neque  in  anima,  sed  in  specie  trium 
virorum  :  quibus  ille  aliud  cernens,  et  aliud  esse 
inteliigens,  pronus  in  terra  adoravit,  et  dixit : 
bomine,  si  inveni  gratiam  in  oculis  tuis,  afferam 
aquam,  iU  taventur  pedes  vestri  (Gen,  xv).  Credidit  g 
iilico  Abraham  Deo,  et  reputatum  est  illi  ad  justi- 
tiam.et  amicus  Dei  appellatns  est.  Apparuit  deni- 
que  Jacob  per  subjectae  creaturse  speciem,  undo  et 
dixit :  Vidi  Dominum  facie  ad  faciAn,  et  salva  facta 
e$t  anima  mea  (Gen.  xxxii).  Ecce  incorporeus  Deus 
et  invisibilis  per  speciem  subjects  creature  ita  se 
mortalium  voluit  videri  obtutibus,  ut  credentibus 
esset  ad  gratiam  :  cur  nobis  sanctorum  icones,quo8 
corporeos  et  visibiles  fuisse  credimus,  si  iiios  ut 
vere  Chriati  veneremur  amicos,  poterunt  esse  ad 
culpam?  Nam  si  eorum  efQgies  exsecrabiles  esse 
(a)  Locas  mendosus. 

Patrol.  CXIX. 


crederontur,  profecto  et  ipsarum  reliquia)»  quorum 
caro  corruptionem  scnsit  in  tumulo  pro  noufro 
(quod  absit)  haberi  deberentur.  Verumtamen  si  ad 
eorum  consortium  venire  optamus,  profecto  hic  om- 
nia  in  bonore  sanctorum,  id  est  tam  reliquias  non 
solum  corporum,  sed  et  vestimentorum,  seu  etiam 
imagines  vultus  iliorum  in  quolibet  loco  depictas, 
celeberrimo  honore  venerari  debemus,  reminiscen- 
tes  iliud,  quod  Isaias  speciem  subjecta  creatura;  ^e 
vidisse  testatur,  dioens  :  Vidi  Dominum  sahaoth  se- 
dentem  super  solium  excelsum,  et  ea  quw  sub  ipso 
erant  implebant  templum  (Isa,  vi)«  etc. 

Accedit  itaque  Moscs  et  Aaron,  ut  viderent  thro- 
num  ubi  steterat  Deus,  et  erat  sub  pedibus  ejuJB 
tanquam  opus  lapidis  sapphiri,  et  velut  firmamen- 
tum  coeli  in  claritate  fulgoris,  et  stabant  cherubim 
ex  auro  mundo.  Qus  omnia,  secundum  quod  Salo- 
mon  postca  in  templo  instruxit,  in  monte  cum  Do- 
mino  loquens,  imaginata  et  praesignata  vidit. 

Hsc  et  his  similia  prscedentes  Patres  sciendo, 
iconas  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi,  ejusque  san- 
ctissimae  Genitricis  semperque  Virginis,omniumque 
sanctorum  in  parietibus  ecdesiarum,  secundum 
quod  tempus  hodie  probat,  dcpinxerunt,  et  pingere 
pro  congruis  locis  o.nni  dilectione  usque  in  prssens 
non  prohibucrunt.  Quid  Christiano  verissimo  nocet, 
si  quod  amat  et  diligit,  non  ad  adorandum  deiflcet, 
sed  ad  tremendum  terribiliter,  in  pariete  vel  ligno 
depingit? 

Verum,  quid  ofllcit,  si  aspicimus  imagines  Chri- 
sti  in  templo  Ecclesiae,  et  in  arcano  cordis  praeme- 
ditamur  eum  venturum,cujus  imaginem  cernimus, 
citius  vivorum  et  mortuorum  judicem  adventurum? 
Quid  fidei  nostrse  contradicit,  quod  in  centro  ca- 
merse  super  altare,  ejus  figuram  quod  Verbo  caro 
factum  est,  et  habitavit  in  nobis,  animae  nostras 
afTectando  desiderant,  cujus  imago  noministitulum 
retentat,  et  quia  per  naturam  Filium  adoramus, 
quare  per  adoptionem  nomen  novum  scriptum  in 
calculo,  vel  gemmis  non  adoremus?  Altare  itaque 
sanctum,  in  quo  Dco  omnipotenti  sacriflciorum  vota 
persolvimus,  lapsis  est  naturaliter  communis,  nihil 
diiTerens  ab  aliis  tabulis,  quae  parietes  nostros  et 
pavimenta  adornant.  Quia  vero  sacratum  est  Dei 
adjutorio,  et  benedictionem  suscepit^  unde  etmensa 
sancta  efflcitur,  panis  iterum,  qui  super  eum  of- 
fertur,  panis  est  qnidem  communis ;  sed  quando 
ipse  sacramento  sacratus  fuerit,  corpus  Christi  in 
veritate  fit,  et  dicitur.  Sic  et  vinum  modicum  ali- 
quid  digna  existentia  ante  benedictionem  (a)  post 
sanctificationem  Spiritus,  sanguis  Christi  efficitur. 
Ipsa  enim  crucis  imago  antequam  suscipiat  ejus 
formae  figuram,  lignum  ab  omnibus  commune  est. 
Suscipiens  autem  omnimodo  venerandam  similitu- 
dinem,  sacra  est,  et  daemonibus  terribilis,  propler 
quod  in  ea  liguratus  est  Christus. 

Haec  brevi  stylo  transcurrentes,  cum  multa  dice- 
re  quivissemus,  vestre  serenitati  transcripsimus ; 


23 


779 


NICOLAI  PAPiE  I. 


780 


quia  Adrianus  sanctissimus  praesul  antecessor  no-  A 
ster  multa  de  his  in  epistolis,  quse  hactenus  apud 
Gonstftntinopolitanam  habentur  £cclesiam,8cribens 
contradidit,  in  quibus  quidquid  hujus  rei  necessi- 
tas  coegerit,  invenire  poteritis.  Oportet  enim  ve- 
strum  imperiale  decus,  quod  in  omnibus  ecclesia- 
sticis  utilitatibus  vigere  audivimus,  ut  antiquum 
morem,  quem  nostra  Ecclesia  habujL.  vestris  tem- 
poribus  restaurare  dignemini,  jt^quatenus  vicem, 
quam  nostra  sedes  per  episcopos  vcstris  in  parti- 
bus  constitutos  habuit^  videlicet  Thessalonicen- 
sem,  qui  RomansQ  sedis  vicem  per  Epirum  vete- 
rem,  Epiruraque  novam,  atque  Illiricum,  Mace- 
doniam,  Thessaliam,  Achaiam,  Daciam  ripenscm, 
Daciamque  mediterrancam,  Mocsiam,  Dardaniam, 
Praevalim,  B.  Petro  apostolorum  principi  contradi-  « 
cere  nullus  prsDsumat/quas  antccessorum  nostro- 
rum  temporibus,scilicet  Damasi,Siricii^  Innocentii, 
Boniracii,Ccelestini,  Sixti,  Leonis,  Hilarii,  Simplicii, 
Felicis,  atque  Ilormisdse  sanctorum  pontificum,  sa- 
cris  dispositionibus  augebatur.Quorum  denique  in- 
stitutiones  ab  eis  iliis  in  partibus  dcstinatas  per 
nostros  missos,  ut  rei  veritatem  cognoscere  queatis, 
vestra  Augustali  potentio;  dirigere  curavimus. 

PrfietereaCalabritanum  patrimonium,et  Siculum, 
quseque  nostrae  Ecclesiae  concessa  fuerunt,  et  ea 
possidenda  obtinuit,et  disponendo  per  suos  familia- 
res  regere  studuit,  vestris  concessionibus  reddan- 
tur,  quoniam  irrationabile  est  ut  ecclesiastica  pos- 
sessio,  unde  luminaria  et  concinnationes  Ecclesise 
Dei  fleri  debent,terrenaquavis  potcstate  subtrahan- 
tur;  sed  domui  Dei  restituta  meritura  redditoris  C 
multiplicent,  et  suscipientis  votum  spiritalis  deside- 
rii  lucris  exerceatur.  Inter  ista,  et  superius  dicta 
volumus  ut  consecratio  Syracusano  archiepiscopo 
nostra  a  sede  impendatur,  ut  traditio  ab  apostolis 
instituta  nullatenus  nostris  [cdit.  liom,  vcstris]  tem- 
poribus  violetur. 

Destinavimus  autem  vcstrae  serenitati  reverendis- 
simos  et  sanctissimos  cpiscopos,  Rhadoaldum  vi- 
delicet  sanctae  Portuensis  Ecclesiae,  atque  Zacha- 
riam  Anagninai  sanctae  Ecclesiae,  fungentes  lega- 
tione  apostolatus  nostri,  quos  ut  honorifice  susci- 
piatis,  vestram  amplitudinem  deprecamur :  quibus 
etiam  frequens  colloquium  tribuatis :  et  eis  quae 
de  ecclesiastico  statu  irreprehensibiliter  dixerint, 
credere  non  ambigatis.  Et  cum  in  conventu  eccle-  n 
siae  sederint  pro  ecclesiasticis  difflnitionibus,  ni- 
hil  a  vobis,  vel  ab  aliis  alicujus  contrarietatis  im- 
petum  sentiant.  Et  cum  fas  illis  fuerit  revertendi, 
vestros  concedite  missos ;  et  tales,  qui  in  dromo- 
nibua  congruis  esse  Romam  incolumes,  favente 
Deo,  apostolorum  precibus  studeant  referre,  qua- 
tenus  pro  omnibus  vestris  bonis  devotionibus  gra- 
tias  Deo  omnipotenti  Patri,  atque  ejus  unigenito 
Filio  Domino  nostro  Jesu  Christo,  et  Spiritui  san- 
cto  devotius  agere  valeamus,  cui  cst  honor  et  gloria 
in  ssecula  saeculorum.  Amen.  Data  mcnsc  Septem- 
brio  die  25,  indictione  ix. 


Explicit  epistola  ab  apostolica  scde  ad  imperatorm 
Michaelem  per  lihadoaldum^  et  Zachariom  epin  ;■(>$ 


missa 


V. 


AD   PHOTIUM. 

(Anno  860.) 

Reservat  totam  causam  Photii  in  adventum  Ugatormi 
estque  epistolu  primu  ad  Photium  per  Rhadcaldm 
et  Zachariam  episcopos  Cotistatitinopolim  decli' 
nafa. 

[Apud  Mansi,  ibid.f  col.  468.] 

Omnis  utilitas  et  profectut  animarum  catholica 
flde  munitur  et  dilectione  Evangelii  tuetur  :  qus 
omncs  intra  se  conclusos  salvat  et  extra  se  posit03 
suos  non  existimat.  Unde  directionis  vestrs  sum- 
ptis  apicibus  laetificati  sumus,  quia  vos  catholicum 
in  eis  cognovimus.  Nam  ibi  prudentiae  vestra  ulili- 
tatem  intelloximus,  ideoque  multas  gratias  Deo 
omnipotenti  retulimus,  quia  vostrum  scire  de  ca- 
tholico  fonte  manare  experti  sumus.Sedrectumvos 
ordinem  minime  continuisse  do\uimus  :  eo  quod 
non  per  gradus  Ecclesiae  ductus  ad  tantum  honorem 
de  laici  [edit.  Rom.  laicali]  habitu  vos  prosiluistis, 
cum  oporteret  vestram  prudentiam  ita  canonice 
vixisse  in  clericali  ordine,  ut  nihil  extra  caDonica 
instituta  agentes,  tempore  congruo.ascensulegitimo 
constituereris  Ecclesiae  pastor.  Vos  itaque  hoc  per- 
mittentes  [praemittentes],  contra  statuta  Patrum 
egisse  manifestum  existit.  Nam  Sardicense  conci- 
lium  per  omnia  tantae  temeritatis  prssumptionem 
vetuit  {can.  \3),  pariter  et  sanctorum  pontificum 
Romanae  sedis,  Coclestini  doctoris  egregii,  LeoDis 
sanctissimi,  cujus  laus  in  quarta  synodo  claraexi- 
stit :  seu  Gelasii  doctrina,  et  meritis  aeque  bealissi- 
mi,  horum  videlicet  instituta,  hoc  prohibuerunl,  ut 
talis  ordinatio  fieri  non  praesumeretur.  Quapropter 
veslrae  consecrationi  consentire  modo  non  possu- 
mus,  donec  nostri,  qui  a  nobis  Constanlinopolim 
sunt  directi,  revcrtantur,  qoaliter  per  eos  cognosca- 
mus  vestrae  observationis  actus,  et  ecclesia?licffi  uli- 
litatis  constantiam,et  quo  studio  circa  catboliciP  Ij- 
dei  defensionem  vosmet  exereeatis.  Et  tunc,  si  di- 
gnum  fuerit,  ut  tantac  sedis  praesulem,  ceu  convcmt, 
honorabimus,  et  fraterna  dilectione  amplectcmur. 
Data  mense  Septembrio,  die  25,  indict.  ix. 

VI. 

AD  EPISCOPOS  IX  REGNO  CAROLI  CONSTITUTOS. 

(Anno  860.) 
De  Ingeltrude,  Bosonis  comitis  uxore  fugitiva;  utiUfi» 
excommunicent,  si  ad  virum  redire  conlemnal. 

[Apud  Mansi,  ibid.,  col.  326.] 
NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dci,  reve- 
rentissimo  ac  sanctissimo  et  confratri  nostro  HiNC- 
MARO  archiepiscopo,  et  omnibus  archiepiscopis  sou 
cpiscopis  in  regno  Caroli  constitutis. 

Canonica  auctoritas  hoc  omni  in  loco  praidicare 
non  ccssat,ut  populus  divino  cultui  mancipalus  ir- 
rcprehcnsibilis  existat  :  quo  enim  mediante  fieri 
melius  potucrit,quam  illorum  8oIIicitudine,qu»  p«' 


781 


EPISTOL^  ET  DECRETA. 


storum  looo  curam  Dominici  gregis  susccperant  ? 
Quapropler  vcstram   commonemus  fraternitatem, 
imo  et  8anctitatem,ut  vestram  dioecesim  non  sinatis 
pollui  fornicariis.  Ecce  jampridem  direximus  vobia 
de  uxore  Bosonis  comitis,  quaB  relicto  viro  fugit,ut 
eam  revocare  fecissetis  viro  suo,  sed   quod  occa- 
sione  mergente  minimefactum  conspicimus ;  unde 
foraan  vos  negligentes,  nos  judicare  possumus. 
Quapropter  prscipimus  vobis  auctoritate  apostoiica 
fuiti,  quatenus  cam  faciatis  revcrti  ad  proprium  vi- 
rum,concessa  sibinegligentia^qua  in  eum  deliquit ; 
et  si  vobis  inobediens  contempserit  repedare^  cor- 
pore  et  sanguine  Domini  nostri  Jesu  Chri8ti,et80- 
cietate  omnium  fidelium  citius  tam   illam,  quam 
caeteros  qui  ejus  facinori  favere  videbuntur,excom- 
municare  festinetis,  ut  domus  Dei   talibus  recto- 
ribus  dirigatur,  quales  catholicus   ordo  delegisse 
cognoscilur.Optamus  sanctitatem  vestram  in  Christo 
bene  valere. 

VII. 

AD  CAROLUM   RBQEM. 

«  (Anno  860.) 

Monel  eum  diligenter  procurare  ul  Lotharius  In- 
geltrudem  uxorem  adulteram  Bosonis  comitis 
regno  suo  ejiciat ;  et  ad  virum  suum  redire  com- 
pellat, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

Nicolaus  episcopus,  servus  servorum   Dei,  Ca- 
ROLo  glorioso  regi  spiritali  filio  nostro. 

Veatram  regiam  dignitatem  concedet  de  pietalis 
foate  justiti®  discretioncm  haurire.  Nemo  itaque 
justius  operari  debet,  quam  cui  commissa  videtur 
legum  ordinabilitas.Ecce  etenimregesregibussua- 
dere  [favere]  soient  Sed  convenit,  ut  his  quae  ratio 
docet  justiti8B,invicem  alternent  rquae  (a)autcm  im- 
probitas,  vicaria  vice  subtrabere  non  cessent.Unde 
vestram  exhortamur  regiam  magnitudinem,uti  cor- 
rigatis  Lotharium  regem,nepotem  vestrum^netan- 
tum  placulum  permittat  manere  in  regno  suo  :hoc 
est  non  consentiat  fugitivam  uxorem  Bosonis  comitis 
tandiu  remanere,  ut  non  reddaturviro8uo,remisBa 
quidem  negligentia,  quam  ei  fecit.  Cseterum  vos 
etiam  monere  voiumus,  ut  si  in  vestro  regno  conti- 
gerit  devenire,  similiter  peragatis  ;  quoniam  jussi- 
mus  omnibus  archiepiscopis  seu  episcopisregnive- 
slri,  ut  eam,indulta  sibi  culpa,si  nolueritrevertiad 
supradictum  virum  suum,  ezcommunicent   a  coz^ 
pore  et  sanguine  Domini  nostri   Jesu  Christi,  et 
societate  omnium  fidelium  ;  quoniam  condecet,  ut 
in  regno  vestro  tantum  malum  non  oriatur,  et  si 
ortum  fuerit,  citius  exstinguatur.  Adeo  ut  omnes 
consentientes  malo  ipsius,  supradicta  excommuni- 
catione  nodamus  [nectamusJ.Optamusexcelleiitiam 
vestram  in  Christo  bene  valere. 

VIII. 

ACrrA   CONCILII  nOMANI  ANNI   DGCCLXI. 

De  Joarme  Ravennate  archiepiscopo. 

fVide  Patrologie  tom.  CVI,  col.  787,  appendice  ad 

pontificale  Agne. 


782 


(a)  Locus  Bubobscurus. 

(^)Civilium  bellorum  motibu8,etdepr«dalorum  in- 


A  IX. 

AD   HUNTFRIDUM   MORIBNSEM   EPISCOPUM. 

Fragmentum.  —  (Anno  861.) 
In  persecutionibus  episcopus    Eccksiam    suam  non 

deserat, 

[Mansi,  ibid,] 
Sciscitaris  itaque  per  Guldagarium  presbyterum, 
utrum  cum  a  Nortmannis  de  episcopio  depellaris,' 
debeas  de  caetero  in  monasterio  conversari.  In  quo 
scias.  charissime  frater,  quod   si  perniciosum  est 
proretam  in  tranquilliUte  navim  deserere,  quanto 
magis  in  fluctibus.Ubi  non  dicimu8,quod  persecu- 
torum  non  fugiamus,maxime  paganorum^insidias, 
cum  ad  tempus  s«viunt,  et  ob  multitudinem  deli- 
ctorum  nostrorum  nocendi  facultatem  divinitusas- 
U  sequuntur :  praesertim  cum  eis  prodire  ultro  non 
debeamus  ;et  «lultos  prophetas  et  apostolos,  ipsum 
quoque  Dominum  hujusmodi  fugisse  insecutores, 
luce  clarius  constet.  Sed   quod  prfiBcipue  nos,  qui 
tanquam  arietes  ducatum  gregibus  praebemus  imo 
qui  et  horum  pastores  sumus.Deo  auctorecum  eis 
in  periculis  pro  viribus  persistere  pro  certo  conve- 
niat.  Et  cum    tranquillitas   divina   fuerit  pietate, 
sopitaque  furentium  infestalio,  mox  gregem  per- 
quirere,  et  in  unum  colIigere,et  ejus  animos  ccele- 
stis  patriae  paoe  potissimum   securitate  praBdicata 
sursum  erigere  debemus.  Et  tandiu  super  eorum 
cautela  oportet  nos  esse  sollicitos,ut  si  Dei  judicio 
praExsentis  tcmporis  commoda  fortassis  amittunt,fu- 
turffi  vit«  se  sperent  gaudia  absque   ambignitate 
percipere  sempiterna. 

^  X. 

AD  THIETGAUDUM  ARCHIEPISCOPUM  TREVIRENSEM. 

(Anno  861.) 

Illum  et  clerum  ejus  absolvit  a  juramento, 

[Apud  Honthoim.,  Hist.  EccL  Trevier.,  tom.  I.] 

AuctoritatemvenerabiliumpraBdecessorumnostro- 
rum  secuti,et  nominatim  beatissimi  papa  et  marty- 
ris  Alexandri  quinti  a  beato  Petro,abomnibusjura- 
mentis  et  cujuscunque  modi  obligationibu8,quibu8 
illi  sesCjCoacti  violentia  impiorum,obligaverunt  ab- 
solvimus  ;  et  nc  illa  serventur,  vetuimu8,tam  prae- 
latum  archiepiscopum  Tre«'iren8em,quam  ejus  prae- 
positum,  et  omnes  qui  tunc  temporis  capti,8e  illis 
quoquo  modoobligaverunt,nequeullam  eos  proinde 
jj  infamiam,  aut  calumniam,  aut  a  suis  bonis  seque- 
strationem  unquam,auctore  Deoetsanctisapostolis 
et  nostria  praedecessoribus  sustinere  permittimus* 
sicut  per  prophetam  Dominus  dicit :  Dissolve  colli- 
gationes  tmpietatis. Quin  etiam  praefato  fratri  nostro 
filiisqueTrevircnsis  EcciesiaB,illiu8que  defensoribus 
haec  in  mandatis  damus  utspirituali  simul  ct  mate- 
riali  gladiotamdiu  malignosillosillorumquefauto- 
res  in8equantur,quou8que  cum  integritate  possessio- 
nes  vel  quaecunque  res  ecclesiasticffi,  hoc  facto,vel 
quocunque  pacto  distract»,  seu  direptao  sunt,  re- 
vocentur(^). 

juria,adactu8  Thiedgandus  unacumclero  suojurata 
fide,  gravi  metu  extorta,  sese  bostibus  devioxerat^ 


783 


NIGOLAI  PAPiE  I. 


m 


XL 

AD  OMNES  FIDELES. 


(Anno  852.) 

Docel  OrientaUin  Ecclesiam  sine  ullo  suo  cansensu  a 
legatis  sedis  apostolicw  Jgnatium  depositum,  Pho- 
tium  substitutum, 

[Apud  Mansi,  Conc.  tom.  XV.] 

NicoLAUsepiscopus,servusservorumDei,omnibus 
iidelibus  sancUe  Dei  Ecclesis. 

Quod  igitur  generali  notitia  exstat  universa^plebi 
Dei  vulgalum,  minime  vestrae  sanctitati  babetur 
incognitum,  qualitcrpriBtcritojam  tempore  sancta 
Gonstantinopolitanae  urbis  Ecclesia,imo  Graecorum 
inclytus  imperator  cum  christianissima  plebe  suae 
ditioni  subjecta  pro  quibusdam  prffivaricationibus  in 
eadem  Ecclcsia  pullulatis,  ac  variis  dissensionibus  «^ 
in  eodem  populo  super  Pbotio  invayre,  et  Ignatio 
patriarcha  noquiter  obortis,  legatos  proprios  ad  hanc 
sanctam,  et  omnium  ecclesiarummatrem  miserunt 
Ecclesiam,  discretissima  videiicet  protulatione  con- 
sulentes,  qui  diffinitionis  calculus  super  hujusmodi 
prevaricationibus  nostrojudicio  debereturimponi. 
Sancta  scilicet  ac  salubri  discretione  perducti  ab 
hac  principali  Ecclesia,  quam  veraciter  intelligunt 
a  Ghristo  Salvatore  percepiase  sui  principatus  privi- 
legia,  non  immerito  ob  ffidillcationem  rciigionis  et 
recuperationem  pacis  atqueconcordiffisub  canonica 
diffinitione  sibi  dari  poscentes  judicia.  Quorum  sa- 
luberrimae  petitioni  cedentes,  dirigere,  ut  omnibus 
claret,  illuc  studuimus  ex  latere  pontificatus  nostri 
legatos,  qui  nostra  apostolica  auctoritate  muniti, 
errata  corrigerent,  depravala  qusque  ad  rectitudi-  C 
nis  tramitem  perducerent.  Super  Photio  quoque  et 
Ignatio  patriarcha  rei  gestae  veritatem  diligenter 
inquirerent,  nostroque  apostolatui,  Deo  auctore, 
legitime  dirOnienda  ad  liquidumnuntiare  studuis- 
sent,  quatenus  missorum  nostrorum  fleret  tantum 
inquisitio,  et  vera  cxaminatio,  nobis  tamen  rema- 
neret  reser>'ata  difflnitio^utrum  vera  e8set,an  falsa 
superlgnatii  patriarchffi  criminibus  accusatio.Sed 
legatis  Dostris,  qui  super  hoc  opere  missi  fuerant 
revertentibus,imperialem  ab  eisdempartibusepis- 
iolam  nostro  apostolatui  per  ipsiuslegatum  directam 
nihilominus  recepimus.'  In  cujus  serie  et  eorum 
actionibus  cognovimus^quia  dissensionis  et  invidis 
inter  illos  crebrescentibus  malis  absque  ullo  nostro 
consensu,  vel  nostra  omnino  conscientia,  Photium  n 
indiscrete  subrogarunt,  et  Ignatium  patriarcham 
deposuerunt.  Quod  utiqueindiscretissimumfactum 


nobis,  et  universs  Ecclesi»  nostr»  omnimodis  ha> 
betur  contrarium  :  quia  contra  sacros  oanonesq  i 
absque  verissima  probatione  neminemdamnari.nec 
alterum  prius  in  ejus  loco  subrogari  praBcipiani, 
Ignatium  patriarcham  damnarunt.  Et  iteruni,  caio 
dicente  Domiuo  :Non  sit  ddsciptUussupermagistrumj 
neque  servus  super  dominum  suum  (Malth,  x),  me- 
moratus  antisteslgnatius  a  sibi  subjectis,et  minis- 
trissuiordinis,propriigradu88UStinuitprapjudicium: 
et  contra  doctore  egregio  Paulo  dilecto  discipulo 
suo  Timothco  prscipiente,  ut  nemini  cito  manus 
imponeret ;  et  Nofi  neopkytumy  inquit,  ut  in  sufer- 
biam  elatus  injudidum  incidat  diaboli  (/  Tim.  iiij: 
Photium  subito  ex  laicali  militia  tractum  indiscrete 
ordinare  preesumpseruntepiscopum.Qus  causacoD- 
tra  ordinem  divinum  nequiter  acta,  valde  nostro 
apostolatui,  et  universas  (ut  dictum  est)  Ecclesis 
nostras  omnimodis  manet  contraria.Unde  generali- 
ter  agnoscat  omnis  Ecclesia  sanctorum,  quia  nec 
nostra  fuit  conscientia,  nec  jussio,  nec  voluntas, 
super  Phetii  subrogatione,  vel  Tgnatii  patriarehe 
depositione:  et  super  higuscemodi  prsvaric^ioai- 
bus  omnium  vestrorum  sanctitati  satisfaciendo  ve- 
rissime  denuntiamus  ;  quia  post  verissimam  nostri 
examinis  deliberationem,  nec  Photium  recipimns, 
nec  Ignatium  patriarcham  damnamus,  nec  jus- 
simus,  nec  consensimus,  nec  ratam  hijyusG^modi 
ordinationem,veI  indiscretam depositionem  manere 
judicamus,  neque  flrmam  absque  justsdefmitiQnis 
libramine  uUo  modo  consentiemus,  nec  Ignatiuoi 
videlicet  patriarcham  inter  depositos  reputamus, 
neque  reputabimus  ;sed  nec  Photium  in  episcopali 
ordine  annumeramus  nec  annumerabimus. 

Igitur,  dilectissimi  fratres,  sanctitati  vestr9,qui 
cathoiicas  Alexandrinorum,  Antiochenorum,  vel 
Hierosolymorum  gubernatis  Ecclesias,  seu  cuoctis 
orientalibus  metropolitis  atque  episcopis,  luce  cla- 
rius  expresiiusque  significamus,  quoniam  sedes 
apostolica  nullo  pacto  venerabilem  IgQatium  pa- 
triarcham  dignitatis  propri»  privilegio  nudari  Um 
improvidc  patitur ;  sed  magis  repulso  a  sanctc 
catbolicaa  et  apostolicae  sacro  EScclesis  viscere  per* 
vasore  conjugis,  ut  ita  dixerimus,  viri  viventis, 
scelestissimo  videlicet  Photio,sanctissimumpatriar- 
cham  Ignatium  in  sui  sacerdotii  dignitate  manere, 
sicut  olim  decreverit ;  iterum  quoque  caoonico  ac 
legali  examine  judicat  et  decernit.  Et  ut  vos  hujus 
sedis  privilegium  rite  servantes,  pati  religione  ca- 
tholici  ,pari  etiam  nobiscum  auper  venerabilis  Ignatii 


BROwpi.  Annal.  rr^i;.,lib.  viii,  n.  124.  A  ciyusiu- 
ramenti  vincuIoeossolvitNicolaus  pont.praesentiad 
episcopos  Gallias  directadccrctali,quam  Decreto  suo 
inseruit  Gratianus  caus.  15,  quaest  6,  C.  2.  Quanto 
autem  eo  temporehisinpartibusinmotufuerintra- 
pinae  et  deprffidationes,  ex  eo  facile  colligitur  quod 
m  conventu  quem  anno  860  GonfluentiaB  habuere 
reges  Garolus  Galvus  et  Ludovicus  Germanicus  fra- 
tres,  eorumgue  nepos  Lotharius,  inter  reliqua  haBC 
sancita  fuerint :  «  Volumus,  ut  ecclesi»  et  casae  Dei, 
ut  episcopi  et  Dei  homines;  clerici  et  monachi,  et 


nonnae,talemandiburdiumethonoremhabeantsicut 
tempore  nostrorum  antecessorum  habuerunt...Sed 
de  istis  rapinis  et  depraedationibus^quas  jam  quasi 
pro  lege  multi  perconsuetudinemtenent,ad  hocdic 
et  deinceps  de  Dei  banno  et  nostro  bannimus,  ut 
nemo  hocampliuspraesumatised  unusquisqueinter 
patriam  cum  pace  etsine  oppressionepauperumet 
circummanentium  consistat,  et  in  hostem,  ct  ad 
placitum,sed  ad  curtemveniensdesuoSicwarintus, 
ct  dc  domo  sua  moveat,  ut  cum  pace  venirc,et  no- 
biscum  stare,  ct  ad  domum  suam  redire  possit » 


7ft( 


EPISTOLfi  BT  DBGRBTA. 


78« 


patriarchs  socerdotii  recuperatione,  et  Photii  perva*  A  parvitatem  omnipotentis  Dei  misericordia  connume* 


soris  expulsione  eade|a  sentiatis,  apostolica  aucto- 
ritate  vobis  injungimus  atque  jubemus.  Et  ut  bujus 
praBsulatus  nostri  paginam  in  cunctis  parochiis  ve- 
stris  ad  omnium  faciatis  notitiam  pervenire^  aique 
de  hac  re  juxta  apostolicae  sedis  definitionem  praedi- 
care  curetis  aliis,  ipsisque  similiter  incommutabili« 
ter  teneatis  paterno  more  praecipimus.  Quid  prste- 
rea,  fratres  charissimi,  et  Olii  dilectissimi,  eidem  im- 
peratori  Gr8scorum,et  universs  generaliter  sanctffi 
Constantinopolitans  Ecclesiss  super  bujuscemodi 
preevaricationibus,  et  de  his,  pro  quibus  nuper  illas 
in  partes  nostros  cum  apostolicis  epistolis  direxera- 
mua  missos  (sicut  omnibus  vobis  manifestum  est) 
respondendo  nostri  apostolatus  remandat  auctori- 


rare  dignatus  est :  pro  quibus  tantum  consistimus 
pavidi,quantum  consideramus  in  aeterno  examine 
pro  omnibus  et  pr®  omnibus,qui  Ghristi  censentur 
nomine,  rationem  reddituri.  Et  quia  universitas 
credentium  ab  hac  sancta  Homana  Ecclesia,  qusB 
caputomnium  est  ecclesiarum,doctrinam  exquirit, 
integritatem  fldei  deposcit,  criminum  solutionem 
qui  digni  sunt,  et  gratia  Dei  redempti  exorant : 
oportet  nos  quibus  commissa  est,  sollicitos  esse,  et 
ad  speculationem  Dominici  gregis  tantum  ferventius 
anhelare,  quantum  hunc  avidi  [edil.  Rom,,  avidi 
lupi]  ad  dilaniandum  hinc  inde  patenti  ore  [patentia 
ora]  exquirunt :  quod  et  audiendo  cognoscimus,  et 
experiendo  comprobamus.  Et  quos  per  corporalem 


tas,  omnium  vestrorum  sanctitati  satisfaciendo  in  j^  oblonginquaterrarumspatia,auttumente8marinos 

.  ,  ••  «         .    •      «  «^      >       ««         ••        *'    n         1  *  *     *A  •*  «• 


•ubsequentibus  relegi  jubemus.  Data  mense  Martio 
die  \Sj  indict.  x. 

XII. 

AD   PHOTIUM. 

(Anno  862.) 

Diluit  argumenla  Photiif  qui  exemplo  Ambrosii,  Ne- 
ciarii  el  Tarasii  se  merito  ex  laicorum  qradu  ad 
episcopalem  fignitatem  pervenisse  affirmabat,  eum^ 
que  tum  quod  laicus  essety  tum  quoa  Ignatius  adhuc 
viveret,  injuste  ad  eum  dignitatis  gradum  conscen- 
disse  demonstrat. 

[Apud  Mansi,  ihid,] 
NicoiAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  pru- 

dentissimo  viro  Photio. 
Postqnam  beato  Petro  prineipi  apostolorum  Domi- 

nus,  ac  Eedemptor  noster  Jesus  Ghristus  ex  utero 


fluctus,  nequimus  visitare  praesentiam  :  saltem 
series  apicum  quasi  viva  voce  declarent,  ut  nec  a 
nobis  silentii  exquiratur  culpa,  nec  audituris  de 
ignorantia  excusandi  tribuatur  facultas  :  quia  et 
illud  a  nobis  cavendum  est,  quod  per  Prophetam 
dicitur :  Canes  muti  ncn  valentes  latrare  (Isa.  lix). 
Nam  et  Apostolus  ait :  Insta  opporlune,  importune 
(II  Tim.  ivj.  Gonstat  enim  sauctam  Eomanam  Eccle- 
siam  per  beatum  Petrum  principem  apostolorum, 
qui  Dominico  ore  primatum  ecclesiarum  suscipere 
promeruit,  omnium  ecclesiarum  caput  esse,et  ab  ea 
rectitudinem,  atque  ordinem  in  cunctis  utilitatibus, 
et  ecclesiasUeis  inetitutionibus,  quas  secundumca- 
nonicas  et  synodicas,  sanctorumque  Patrum  sanctio- 
nes  inviolabiliter  atque  irrefragabiliter  retineret, 


Virginis  pro  nostra  redemptione,  ut  erat  verus  G  exquirere,  ac  sectari.  Et  ideo   consequens  est  ut, 

quod  ab  hujus  sedis  rectoribus  plena  auctoritate 
sancitur,  nuUius  consuetudinis  praepediente  occa- 
sione  proprias  tantum  sequendo  voluntates,  remo- 
veatur,  sed  firmius  atque  inconcusse  teneatur.  Nam 
in  hjc  quo  noster  apostolatus  vestram  prudentiam 
commonuit,  quia  ex  laicali  ordine   sine  canonica 
approbatione  ad  patriarchalus  dignitem  subito  tran- 
scendere  contra  Patrum  promulgationes  non  recu- 
sastis,  sed  temere  atque  impudenter  ad  tanti  hono- 
ris  culmen  accedere  praesumpsistis,  assumentes  vo- 
bis  quasi  a  sanctissimo  viro  Nectario  occasionem, 
quem  sancta  secunda  synodus  non  ob  aliud  ad  sa- 
cerdotalem  eligere,  atque  ordinare  ex  laicali  ordine 
voluit  dignitatem^nisi  quia  magnae  necessitatis  con- 


Deus  ante  sscula,  verus  homo  in  fme  sseculorum 
apparere  dignatus  est,  ligandi  atque  solvendi  in 
coelo  et  in  terra  potestatem  tribuit,  et  januas  regni 
coBleatis  reserandas  ooncessit,  supra  soliditatem  fi- 
dei  suamsanctam  dignatus  est  stabilireEcclesiam, 
secundum  illius  veridicam  vocem  dicentis  :  Jmen 
dico  tibi,  tu  es  PetruSj  et  super  hanc  petram  aedificaho 
Ecelesiam  meam :  et  porUz  inferi  non  praevalebunt  ad- 
versus  eam;  et  libi  dabo  claves  regni  ccelorum  :  et 
qtsodcunque  ligaveris  super  terram,  erit  ligatum  et  in 
caelis :  et  quodcunque  solveris  super  terram,  erit  solutum 
et  in  ccelis  (Matth.  xvi).  Ad  quam  promissionem  san- 
ctae  apostolicae  institutionis  csmento  cceperunt  hu- 
jus  fundamenta  ex  pretiosis  succrescere  lapidibus 


et,  annuente  divina  clementia,  per  studium  structo-  q  tritione  anxiabatur,  eo  quod  in  sancta  Gonstantino- 


rum,et  apostolicae  auctoritatis  sollicitudinem  usque 
ad  culmen  insolubiliter  perducta  perpetualiter 
mansura  sine  sinistrae  aur®  impulsu  consistere  : 
cujus  primatum  (sicut  omnibus  ortbodoxis  manifo- 
stum  est  viris,  et  ut  in  superioribus  premodicum 
declaratum  est)beatusPetrus  princeps  apostolorum, 
et  janitor  regni  ccelestis  merito  promeruit.  Post 
qoem  et  hujus  vicarii  sincerissime  Deo  famulantes, 
carentes  nebularum  densitatibus,  qu»  recto  ab  iti- 
nere  impedire  assolent,  dignius  perceperunt,  et  in 
cura  regiminis  quam  pro  dominicis  ovibus  suscepe- 
rant,  sollicite  permanserunt.  Inter  quos  et  nostram 


poIitanaEccIesia,nullus  clericorum  inveniri  poterat, 
qui  pessimoe  hseresos  nimbosa  caligine  non  fuerit 
impeditus  :  et  ob  hoc  ne  diu  jam  dicta  Ecclesia  sub 
destitutione  pastoris  quasi  viduata  maneret,  priedi- 
ctum  Nectarium  expugnatorem  haereticorum,  et 
defensorem,  atque  gubernatorem  ecclesiarum  ad 
ecclesiasticam  curam  et  dignitatem  sacerdotalem 
jam  dicta  secunda  synodus  elegit;  sed  ut  hoc  ite- 
rum  fieret  non  conflrmavit,  nequc  sanxit,  aut  insti- 
tuit.  Et  ideo  licet  contra  Patrum,  atque  canonicas 
institutiones,  quod  per  necessitatis  fleri  eventus 
comprobatur,  non  in  auctoritate  tenendum  est;  sed 


787 


NICOLAI  PAP.fi  I. 


78» 


ne  iterum  ialiB  preveniat  necessitas,  magis  magis- 
que  cavendum  :  quia  omne  quod  ab  aliis  reprehendi 
poterit,  convenientius  ac  decentius  videtur  existere, 
si  antequam  fomes  reprehensionis  accrescat,  emen- 
dationiscura  succedat  [pro,,  succidat,  H.]. 

De  Tarasii  siquidcm  promotione,  qui  similiter  ex 
laicali  ccstu  adpstriarchatusextemploculmen  pro- 
motus  est,  quam  et  vos  quasi  in  auctoritatem  vestrs 
defensionis  assumere  vultiSySi  sanctam,quffi  apud 
V08  tempore  sanctissimi  viri  domini  [domni]  Adriani 
pape  celebrata  est,  synodum  diligentius  scrutati 
fueritis,  atque  attentius  intenderitis,  invenietis  quid 
in  ea  idem  sanctissimua  vir  consultus  decreverit;  et 
quod,  dum  ejus  consecrationis  reprehenderet  actns, 
et  moerorem  se  pro  tam  prsBSumptiva  factione  nimi- 
rum  [nimium]  sustinere  proflteretur.  Dicit  enim  : 
Quod  nisi  in  erigendis  imaginibus  ferventius  contra 
illarum  depositores,  atque  conculcatores,  ut  verus 
miics  Christi  resisteres,  nequaquam  vestr«  conse- 
crationi  assensum  prsberemus,  aut  in  ordine  pa- 
triarchatus  vestram  dilectionem  susciperemus :  quae 
tantum  declaratur  inordinate  promota,  quantum 
comprobatur  contra  apoatolica  decreta  enormiter 
praesumpta.  Beatissimum  quoque  Ambrosium  [de  S, 
j4mbr,  PauL  in  ejus  Vita],  clarissimam  et  splendi- 
dissimam  lucernam  Ecclesi»,  qui  ex  catechumeno, 
divino  prssagio  ad  episcopalem  per  continuos  gra- 
dus  promotus  est  dignitatem,cur  nobis  pro  vestro 
tutamine  opponitis,  et  ad  vestram  illicitam  promo- 
tionem  antefertis  ?  qui  non  instinctu  hominum,sed 
divina  vocatione,  per  miraculorum  prodigia  electus 
est!  Nam  cum  in  infantise  cunis  sub  nutricis  cura 
dormiens  sollicite  verteretur,  aperto  ecce  ore  exa- 
men  apum  subito  adfuit,  quod  faciem  ejus,  et  ora 
complevit,  ila  ut  ingredicndi  [ingrediendi,  atque 
^egrediendi]  vices  frequentaront.  Quod  pater  cum 
matre,  vel  filia  deambulans,  ne  abigerentur  ab  an- 
cilla,  qu(B  curam  nutriendi  infantis  susceperat,  pro- 
hibebat.  Sollicita  enim  erat,  ne  infanti  noc«rent; 
exspectabant  tamen  patrio  afifectu  quo  fine  illud 
miraculum  clauderetur.  At  illae  post  aliquandiu  vo- 
litantes  in  tantamaeris  altitudinem  sublevats  sunt, 
ut  humanis  oculis  minime  viderentur ;  quo  facto 
territus  pater  ait :  Si  vixerit  infantulus  iste,  aliquid 
magni  erit. 

Post  hsc  vero  aduUus  puer  liberalibns  artibus 
imbutus  Mediolanum  perrexit,  ubi  Auxentius  Aria- 
norum  episcopus  cathedram  non  regendam  sed  di- 
laniandam  tenebat  episcopalem.  Quo  defuncto,dum 
ad  electionem  episcopi  popularis  fieret  in  Ecclesia 
conglobatio,  ecce  quidam  infans  acclamabat,  dicens 
Ambrosium  episcopum  :  ad  quam  vocom  et  omnis 
illa  conventio  similiter  acclamabat  Ambrosium  epi- 
scopum.QucKi  non  humanis  id  fieri  credendum  est 
voluntaiibus,  sed  divinis,  ad  salvationem  et  ereptio- 
nem  fldelium  de  adversarii  nostri  faucibus,qui  tan* 
quam  leo  rugiens,  quaerit  quem  devoret  (//  Petr,  v), 
inspirationibus.  Qui  dum  se  multis  ac  variis  voluis- 
set  occultare  argumentis,  ct  a  tanto  honore  dclitc- 


B 


A  scere,  tandem  superatus  ad  sacerdotalem  ab  omni 
populo  et  clero  divinitus  est  dignitatem  electus,  et  a 
catechumeno  per  singulos  gradus  ecclesiasticos  pro- 
ficiscens  [m«/ttM  proficiens,  i7.],octavo  die  ab  omni 
catholicorum,  divina  annuente  clementia,  consenso 
est  consecratus  episcopus.  Attendat  igitur  pnidentis 
vestrae  dilectio,  et  intimo  cordis  prospiciat  oculo, 
si  debentur  ea,  qus  per  miraculorum  signa  fidelibus 
proveniunt,  his  squari^  quae  proprio  tantum  libitu 
ad  dignitatis  gloriam  pcrcipiendam  peraguntur :  et 
sic  ad  auctoritatis  vestrse  excusationem  praefatosas- 
sumitc  viros.  Ecce  propter  necessitatem  et  inopiam 
clericorum  Nectarius;  ecce  propterecclesiasticado- 
gmata,  et  hsreticorum  expugnationem,qui  veneran* 
das  deponere  imagines  prssumpserunt,  Tarasius ; 
ecce  per  miraculorum  signa  Ambrosius  ad  regendas 
Ecclesias  promoti  sunt.  De  vobis  antem,  quibus  pe^ 
plures  auctoritates  conciliorum,  atque  decreta  san- 
ctissimorum  pontiflcum  resistunt,  quid  aiiud  est 
8entiendum,ni8i  inopinatam  a  vobis  consuetudinem 
adolevisse  credcndum?  Etsecundum  sanctorumPa- 
trum  sententiam  non  solum  quia  ex  laicali  ordine 

^  contra  canonicas  auctoritates  ad  regendamConstan- 
-tinopolitanam  Ecclesiam  subito  transvolastis,  sed 
etiam  quia  vivente  viro,  et  incolumi  persistente 
(videlicet  religiosissimo  Ignatio  patriarcha)  cathe- 
dram  illius  (scilicet  Gonstantinopolitanam  Eccle- 
siam)  ut  moechus  subripuistis,  et  invadere  prapsum- 
psistis :  postponentes  illud,  quod  scriptum  est :  Quod 
tibi  non  vis  fieri,  alii  ne  feceris  (Matth»  vii) :  et  ideo 
vestrae  consecrationi  fiequitatis  libramina  tenentes, 

C  assensum  prsebere  (quia  enormitcr  et  contrasan- 
ctorum  Pstrum  institutiones  peracta  est)  minime 
praesumimus.  Quod  vero  dicitis  neque  Sardicense 
concilium,  neque  decretalia  vos  habere  sanctorum 
pontiricum,vel  recipere,  non  facile  nobis  facultas 
credendi  tribuiiur  :  maxime  cum  Sardicense  con- 
cilium,  quod  penes  vos  in  vestris  regionibus  actum 
e8t,et  omnis  Ecclesia  recipit.qua  ratione  convene- 
rat,  ut  hoc  sancta  Constantinopolitana  Ecclesia  abji- 
ceret,  et,  ut  dignum  est,  non  retineret  ? 

Decretalia  autem,  qua:  a  sanctis  pontiflcibus  pri- 
mae  sedis  Romanae  Ecclesiae  sunt  instituta,  ctyus 
auctoritaie,  atque  sanctione  omnes  8ynodi,et  sancta 
concilia  roborentur,  et  stabilitatem  8umunt,curvo8 
non  habere  vel  observare  dicitis?  nisi  quia  vestrs 

U  ordinationi  contradicunt,  et  ex  laico  subito  ad  cul- 
men  patriarchatus  transvolare  resistunt?contraiIlud 
apostolicum  :  Nemini  cito  manum  imposueris  {ITim. 
v).  Quod  si  ea  non  habetis^  de  ncglectu  atque  in- 
curia  estis  arguendi ;  si  habetis,  et  non  observatis, 
de  temeritate  esiis  corripiendi  et  increpandi.  Quod 
violenter  vos  ad  sacerdotalcm  dignitatem  promotos 
asseveratis  atque  protestamini,ve8treconsecrationis 
tempore  non  ita  esse  declaratur.  Qui  postquam  in 
patriarchatus  throno  stabiiiti  estiB,  non  ut  pater  in 
filiis  blandus,  sed  ut  immitem  in  depositione  archi- 
episcoporum  et  episcoporum  per  severitatem  vos 
demonstrasiis,  et  in  damnatione  innocentis  Ignalii» 


789 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


790 


quem  vos  ut  depositum  habetis^  immoderate  exar-  A 
sistis  :  in  cigus  depositione,  nisj  prius  veracissime 
illius  cognoverimus  transgressionem,  vel  culpam, 
iater  depositos  illum  non  numeramus  neque  dam- 
namus,  quia  valde  cavendum  est  ne  sine  causa  in- 
noccns  damnetur ;  et  sicut  illum  in  pristino  honore 
mansurum^siei  damnationis  crimina  non  compro- 
bantur,  sancta  Romana  retinet  Eoclesia,  sic  vos^qui 
incaute  et  contra  paternas  traditiones  promoti  es- 
tis,  in  patriarchatus  ordine  non  recipit ;  eL  neque 
ante  justam  damnationem  Ignatii  patriarchfiB  in  or- 
dine  sacerdotali  vobis  [forte,  vos,  H,]  manere  con- 
sentit.  Quod  non  ideo  vestra  arbitretur  dilectio  con- 
tra  vos  invidias  causa,  aut  exosos  vos  habendo  id 
agere,atque  incongrue  contra  vestram  ordlnationem 
exardescere;  sed  ducii  zelo  paternae  traditionisvo-  ^ 
lentes  sanctam  Gonstantinopolitanam  Ecclesiam, 
qus  pro  sui  siabilitate  atque  firmitate  censura  san- 
ctonim  Patrum  ad  hanc  sanctam  Romanam  Eccle- 
siam  solito  more  percurrit,  sine  macula,  sine  re- 
prehensione,  aut  aliqua  transgrcssione  illaesam 
consistere,  et  ea,quae  ecclesiasticis  regulis  obviant, 
resecare  :  et  maxime  hoc^  quod  omni  auctoritate 
canonice  [canonica]  revincitur,  et  tali  consecrationi 
contraitur,  quod  jam  per  longam  consuetudinem 
quasi  regulariter  actum  defenditis,omntmodis  am- 
putare.  A  qua  (quia  vos  sicut  nos  diligimus)  per 
increpationem  paterni  aflectus  providentiam  ves- 
tram  procul  dubio  volumus  revocare,imitantes  Apo- 
stolum  dicentem  :  Filium  quem  diligit  pater,  flagel- 
lando  castigat  et  corripit  [Hebr,  xii.) 

De  consuetudinibus  quidem,quas  nobis  opponere  C 
visi  esti8,scribentes  per  diversas  ecclesias^diversas 
esse  consuetudines,  si  illis  canonica  non  obsistit 
auctoritas,  pro  qua  eis  obviare  debeamus,  nil  judi- 
camus,  vcl  eis  resistimus  :  tamen  cavere  volumus 
ne  haec  vestra  consuetudo  quae  omnium  sanctorum 
Patrum  promulgatione  convincitur,  ut  ex  laico  non 
subito  ordinetur  episcopus,  vires  accipiat ;  aut  in 
vestra  ecclesia  magis  pullulet,operam  dare  minime 
cessamus.  Quam  etiam  nostra  apostolica  tantum 
abigit  censura,  quantum  hanc  temere  recognoscit 
prssumptam. 

De  missis  siquidem  nostris,quos  pctitos  in  servi- 
tio  beali  Petri  principis  apostolorum  pro  utililate 
sanctse  GonstantinopolitansB  Ecclesis  contra  deposi- 
lores  imaginum,  vel  alias  neccssitates  ingruentes,  jj 
necnon  ot  pro  causa  solummodo  depositionis  soBpe- 
fati  viri  Ignatii  inquirenda,illa8  in  partesdireximus, 
silendum  non  est :  qui  cum  eis,sicut  dicunt  per  cen- 
tum  dierum  spatia,oipnium,nisi  suorum  alloquendi 
facultas  fuisset  denegata,  ut  apostolicae  sedis  missi 
noa  digne  suscepti  sunt,atque,ut  decuerat,  retenti. 
Quod  non  pro  aliagestum  putamusre,nisi  utinqui- 
rendi  locum  de  depositione  praefati  viri  non  inveni- 
rent;  quia  ceu  in  apostolica  nostra  insertum  fuit 
epistola.quae  nescimus  cujus  illusione  (sicut  in  sy- 
nodo  a  vobis  missa  reperimus)  fraudata  exstitit^ 
non  illius  promotionem,  aut  ingressior.cm  scd  tan- 


tummodo  depositionis  exitum  per  nostros  audire, 
vel  cognoscere,  sicut  nunc  volumu8,missos  voleba- 
mus ;  quibus  secundum  horum  relationem  longa 
exsilia,et  diuturnas  pediculorum  comestiones  si  in 
tali  intentione  persisterent,  quibusdam  nuntianti- 
bus,  quod  illis  a  nobis  injunctum  fuit  clam  vobis 
cum  sequacibus  vestris  resistentibus  perficere  mi- 
nime  potuerunt,aut  depositionem  jam  dicti  Ignatii 
utrum  justa  an  injusta  fuerit,  invenire  valuerunt. 
Qua  cognita  secundum  sui  modum  canonica  atque 
apostolica  in  eo  censura  extenderetur.  Data  mense 
Martio,  die  18,  indict.  x. 

XIII. 

AD   MICHAELEM  IMPEBATOREM. 

(Anno  862.) 

Hane  epistolam  per  Leonem  a  secretis,  imperialem 
videlicet  legatum,  post  reversionem  missorum  apo- 
stolicorum  imperatori  Michaeli  direxit  [edit  Rom. 
dircximus]  cum  epistola  ad  Photium.  Improbat 
depositionem  Ignatii  et  promotionem  Photii  a  tega- 
tis  temere  approbatam.  Affert  multa  pro  Ignatio  ei 
contra  Photium,  cujus  eteclionem  cum  Nectani  et 
Ambrosii  promotione,aut  concilium  in  quo  Ignatius 
fuerat  damnatuSy  cum  Nicxno  conferendum  non 
esse  demonstrat,  Monet  imperatorem,  ut  Ecclesise 
perturbatores  compescat,  Epistolam  suam  depravo' 
tam  fuisse  queritur, 

[Apud  Maasi,  ihid.] 
NicoLAUs  episcopuSjServus  scrvorum  Dei,piissimo 

et  gloriosissimo  fllio  Michaeli  magno  imperatori. 

Serenisssimi  imperii  vestri  gloria,  quae  super  or- 

thodoxae  fidei  intregritatem  firmata  constare  cerni- 

tur,dum  aliqua  in  sancta  Constantinopolitana  Eccle- 

sia,quee  sub  vestrse  defensionis  tutamine  consistere 

vidotur,inconvenientia  provenerintyhancsanctam  ca- 

tholicametapostolicam,caputomnium  ecclesiarum, 

Romanam  scilicet  EccIesiam,qu8esempersanctorum 

Patrum  sincerissimas  auctoritatcs  in  omnibus  suis 

actibus  scquitur,  consulere  decrevit.  Etejus  con- 

sultu  [forte,  Et  si  ejus,  //.],  quae  ecclesiasticis  con- 

veniunt  negotiis,  agere  curaverit,procuI  dubio  quae 

agenda,  aut  abigenda  fuennt,  irretractabiliter  cun- 

cta  disponere,  ordinare  atque  definire  poterit.Quod 

vos  fecisse  in  epistolis  nuper  ad  hanc  sedem  mis- 

sis  recolimus  :  pro  quibus  etiam  et  nostros,  secun- 

dum  vestram  pctitionem  illas  in  partes  pro  qui- 

busdam  prsesumptionibus,  quibus  vestram  assere- 

batis  fatigari  Ecclesiam,  seu  ob  dissensiones,  quaa 

propter  religiosum  virum  Ignatium  patriarcham,et 

Photium  emerserani,subtiliter  investigandis  et  no- 

bis  rcnunliandis  missos  dircximus.Sed  cum  ad  nos 

reversi  fuissent^  nihil  nobis,  ut  illis  ct  in  nostris 

institueramus,  de  reverendissimo  viro  Ignatio  re- 

nuntiaverunt  apicibus ;  sed  verbis  tantum,  qufle  de 

eo  contra  nostra;  voluntatis  pcracta  sunt  observan- 

tiam,  retulerunt.  Post  aliquot  tamen  dierAm  [deest 

spatium,  H,]  ves/rarum  partium  prudens  et  fidelis 

legatus,  nomine  Leo.  a  secretis,  apostolatui  nostro 

impcrialem  cum  actis  apud  vos  gestis  deiulit  epis- 

tolam^quam  legi  jubentos,cognovimusdememorati 

viri  Ignatii  patriarchse  negotio,  conira  praceptum 

nostrum  improvide   illatam  sententiam,  et  nihil 


i 


791 


NICOLAI  PAPiE  I. 


m 


omaino  nostrlsjussb^ibus  saltem  8imilem,8ed  ma-  A  consuetudinem  vestram  novimas  in  regiaurbenu* 


gis  contrarie  perpetratam  [recUus^  8imile,et  perpe- 
tratum,£f.].  Etenim,quia  dudum  in  epistolis  vestris 
qu&s  tenemus  prse  manibus,  illum  multis  accusa- 
tionibus  affirmabatis  obnoxium.ob  idque  hunc  eje- 
ctum,  Photium  elegisse  [pro  electum  fui8se,/^.],ne- 
cessario  nostrae  sedis  legatos  apostolica  auctoritate 
fultos  de  pluribus  praedioti  viri  Ignatii  patriarchas 
criminibua  intentatis  indagandum,et  nobis  renun- 
tiandum  direximus,  suspendentes  videlicet  senten- 
tiam    expulsionis   reverentissimi  viri    Ignatii,  vel 
Photii  receptionis,non  in  legatorum  nostrorum,8ed 
specialiter  in  nostroexamine.AtquianuncPhotium 
retinentes,prudentis8imum  virum  Ignatium  patriar- 
cham  absque  nostri  apostolatus  ejecistis  judicio, 
nosse  vos  omnimodis  vo]umus,nu)iatenusno8Pho- 
tium  recipere,  vel  Ignatium  patriarcham  damnare. 
Denique  conside-are  libet  quid  sibi  vult  hoc,  quod 
per  duodecim  fere  jam  annos  regia  urbis  veslrae 
innocua  sacerdotium  agere,etsanctis  virtutibuspu- 
dicitiflB,  castitalisque  florere  dictum  Ignatium,  non 
solum  ipsi  per  vestras  innotuislis  epistolas,  velut 
etiajn  synodicis  vocibus  ejus  sub  tempore  habilis, 
magnis  honoribus  epistol»  vestrse  fatentur,  quas 
prs  manibus  tenemus,  laudastis  jugiter  et  extulis- 
tis,  minime  eum  ad  apostolicam  sedem  invasoris, 
vel  alicujus  criminis  opinione  notantes,nunc  invide 
damnatis.  Quod  utique  indiscretissimum  factum 
sanctse  nostrjB  generaliter  Ecclesiae,nostroque  apo- 
stolatui,  ac  sanctorum  Patrum  priscs  delinitioni 
omnimodis  exstat  inconveniens. 


D 


nime  apicem  archieraticse  potestAtis  aliquem  posae 
habere  sine  ecclesiastics  plebis  consensu^atque  im- 
periali  suiTragio,  et  ob  id  Ignatium  patriarcham 
damnare  nolumus,  nec  debemus. 

Pra^terea  Photii,  quem  ex  miiilia  subito  ad  tanti 
culmen  regiminis  consecratis,  ordinationem  ratam 
haberi  decernitis,  eo  quod  Nectarius  non  solum  ei 
laico  habitu,verum  etiam  ex  pagano  sanctasynodo 
secundaord  inante  meruerit  fieri  [episcopua  fieri]:  qui 
tamen  Nectarius  verae  religionis  catholicus,  nullius 
depositionis  catholici  conscius  sedis  guberDacala 
sine  scandalo,sine  vi,siue  omni  Fchismate  suscepit : 
quem  Spiritus  sancti  auxilio,et  talento  sibi  credito, 
hereticorum  perfidiis  restitisse,  eorumque  dogma, 
quodjamexlongo  tempore  pullulaveratjetplurimos 
sui  contagione  infecera,  destruxis8e,ipsi  recoliti»: 
et  idcirco  bene  et  optime  sancts  secundae  synodo 
apostolicae  sedis  auctoritate  fultee  ita  de  NeGtano  pla- 
cuisse  testamur  (d^  Nect.  Theod./.v  Hist.  ecdesXfBj. 

Sed  beatus  nihilominus  fulgidissimus  doctor  Am- 
brosius  {de  S.  Ambr,  Paul.  inejus  Vit(Cjy  quemsimi- 
liter  ex  militia  et  catechumeno  aaseveratis  epis* 
copum  cum  divinitus  per  miraculorumsignaabip- 
sis  cunabulis  usque  ad  conseorationis  suse  tempns 
fuisset  evocatus,et  ad  regimen  a  dissidentibus  po- 
pulis  subito  in  unam  sui  concordiam  provocatis, 
compelleretur  ecclesiasticum  8uscipiendum,minime 
seditioni,  vel  schismati  studuit;  quin  potius  eas, 
quas  reperit,  semetipsum  non  ultro,  8ed  coacte 
populo  offerens,  repulit  et  removit.  Neque  damoa- 


Nosquidemdenobilissimovirolgnatiopatriarcha  C  tionem  molitus  est  alicuju8,quain  nunquam  omni- 


non  tantum  haec,  verum  et  illud  comperimus,  quod 
non  soluiu  genere  claruit,  verum  etiam  a  primaevo 
suae  (ctatis  per  singulos  ecclesiasticae  gradus  ascen- 
densexmonastica  vita,omni  ecclesiastico  CGstu  con- 
sentiente  (sicut  in  apibus,  quos  sanctissimo  Leoni 
praesuli  praedecessori  nostro  dcstinavcratis.compe- 
rimus)  episcopatus  culmen  promeruit.Photium  au- 
tem  novimus  per  nullos  ecclesiasticos  gradus  ascen- 
dentem,  sed  tantummodo  ex  laicali  militia  episco- 
pum  pertinaciter  ordinatum.Quamobrem  necessario 
in.sententia  no8tra  quastetimus,persistimu8,etne- 
que  venerabilem  Ignatium  patriarcham  in  aliquo 
damnatum,  nequo  Photium  modo  quolibet  suscipi- 
mus.Verum,quia  omnibus  accusationibus  remotis, 


no  ob  sui  culminis  consentiret  incrementum  sed 
coactus  atque  compulsus,voti3  eorum  consentiens, 
ecclesiasticarum  regularum  normam  toto  vitaesue 
tempore  custodivit,  omnes  haereses  debellans  verbi 
Dei  telo  succinctus,pro  quo  seque  hsc  sancta  Roma- 
na  Ecclcsia  eos  rite  suscepit.  Ideoque  boc  tempus 
necessitas  probe  suscepit,  quia  contra  canonum 
privilegium  sibi  concessum  nihil  novit  temere  pe^ 
petratum.Vos  autem  non  ita  horumillustrium  viro- 
rum  comparationcm  perpendistis,ubi  saepe  dictum 
virum  Ignatium  patriarcham  juste  a  vobis  ordina* 
tumjnjuste  de  patriarchatuejicientes,Photiumsabi- 
to  ex  laicali  miiitia  in  episcopali  dignitate  elevastis, 
et  ob  i4  nihil  valere  p&timur :  quiasanctff  Romans 


quibus  8trenuum  virum  Ignatium  patriarcham  ad  n  Ecolesiffi  nunquamexstititmosimprovidevelinjuste 


apostolicam  sedem  asserebatis  notabilem,unum  op- 
ponentcs  tantummodo,qnod  potentiaseeculari  sedem 
pervaserit^vestro  speciali  deposuistisj  damnastis  et 
expulistis  arbitrio,  Photium  [et  Photium]  ex  laicali 
agmine  improvide  in  ejus  loco  subrogastis  episoo- 
pum,aequanimiter  ferre  omnino  non  possumus,ma- 
xime  cum  horum  duorum  negotiuminvestigari,  et 
nobis  renuntiari,non  definiri,mandaverimus.  Qua- 
propter,ut  diximus,nuIlo  modo  prudentis  viri  Igna- 
tii  patriarchac  depositioni,  vcl  Photii  subrogationi 
asscnsum  praebcmus,  quousque  veritas  omni  falsi- 
tatis  fuco  nudata  in  proQsentia  nostra  educat.  Quia 


unum  ejicere,  et  alterum  subrogare ;  sed  magis 
studuit  aequalance  onmium  iibrareetjustedefioire 
negotia.  Igitur,  quia  ad  Nicaeni  venerandi  cmtam 
concilii  V6strum,qui  in  depoaitione  Ignatii  patria^ 
chae  affuistis  totidem  numeri  fere  dicitis,mirarour. 
Et  quid  prodesse  consideramus  ejusdem  numen 
collegium  praeesseyUbi  ipsius  sententise  prsvarioan- 
tur,cujU8  et  numerus  [rectius  nnmerum,  H.]  iniita- 
tur?  Quod  non  laude  magis  quam  reprehcnsione 
ducimus  dignum,  quia  omnino  magis  peooatiscst 
cumulus,  ubi  multipliciter  fuerit  agmen  pnevarica- 
torum.Nos  quidem  non  numerosum  tantum  saiHJto- 


793 


EPISTOLfi  ET  DECRETA. 


794 


rum  episcoporum  collegium  Nicsniet  Ghalcedonen-  A.  excerpta,quibu8  intellectus  ipsius  epistol»  contine- 


sis  conciliorum,ceterorumque  sanctorum  Patrum 
synodicas  constitutiones  8equimur,sed  eorum  libe- 
rales  veneramur  justas  divinitus  inspiratas  senten- 
tias ;  et  non  tantum  pro  suorum  muUitudine  obser- 
vantur  a  nobia,  quia  revera  multi  in  personis  fuere, 
sed  in  validissimis  sententiis  eos  perpendimus  plures 
Quod  autem  asseveratis  fatos  fuisse  legatos  nostros 
post  damnationemreligiosissimivirilgnatii  patriar- 
chae^  omnis  ejus  eonsecratio  \pro  omnem  ejus  con- 
secrationeni,  H.)  debere  cassari,  damnat  atque 
evelli ;  absit,  ut  hoc  fleri  patiamur  :  ut  quia  neque 
[reclitu  ut  qui  noque,  H.)  Ignatium  patriarcham 
dainnamus,  neque  Photium  moechum  suscipimus, 
qui  ledem  viventis  viri  et  pudice  servantis  [forte 


batur,  aliud  pro  alio,  ignoramus,  quis  temBrariiis 
coram  vestra  imperiali  conspectu  legendo  percur- 
rere  vel  interpretari  praesumpsit,  quam  si  coram 
vestrn  majestatis  prssentia  scrutari  jusseritis,  in 
aliquibus  eam  mutatam  atque  fraudatam  locis  re- 
perietis. 

Nos  autem  volentes,  clementissime  triumphator, 
excellentiam  vestram  ab  omni  labefactionis  crimine 
illffisam  consistcre,  et  per  diuturna  fempora  tran- 
quillissima  imperii  vestri  sublimitatem  in  Dei 
sincerissime  manere  servilio,  ut  spiritalis  pater 
spiritalem  fllium  commonentes,  et  ea,  qus   Deo 

placabiliasuntapostolicisadbortationibusadimplen- 
da  commonentes :  et  sicut  vestri  soliti  suntpraedeces- 


con8ervantisJ7.],temere  sibi  usurpare  prasumpsit,  d  sores,  qui  in  culmine  imperiali  consistebant,  hanc 


atque,  ut  ita  dicamus,quia  [forte  delenda  vox  quia, 
tf.]contra  ordinemin  eaconversari  non  erubescens, 
Eicclesiae  veatrae  scandalampltiplicari  coasentiamus. 
Quin  potius,  serenissime  fili  Auguste,  dilectionem 
vestram  monemus,suademus,  atque  apostolica  au- 
ctoritaiedenuntiamus,ut  tandem  aliquandoresista- 
tis  illisqui  proIibitususB  voluntatis  contra  Gonstan- 
tinopolitanae  EccIesiaB  se  prssulem  erigentes  sine 
examjnatione  canonica  ignorantibus  nobis  crebro 
depoDent68,aIterum  inopinate  consecrare  nituntur. 
Unde  heec  discussioin  orientalibus  vestris  Ecclesiis, 
heu!  plurimum  agitatur;  sed  magis  studeatis, 
quando  aliqua  emerserint,  unde  schisma  possit 
obonriy  nostra  Ecclesiae  consultu  peragere  :  quate- 
nus  sicut  jam  factopro  sanctisimaginibus  novimus. 


sanctam  Romanam  Ecclesiam  pleno  devotionis  ve- 
nerari  aifectu,  ita  et  vos  apostolicis  perflcere  ora- 
culis  obsecramus,  quia  ea  quae  in  preesenti  negotio- 
ecclesiasticis  proouravimus  sancire  institutionibus, 
non  invidiae  causa,  vel  aliqua  dolositate  peregi- 
mus,  sed  volentes  vestram  imperialera  dignitatem, 
et  sanctam  Constantinopolitanam  Ecclesiam  ilhesam 
scrvare,  et  ab  omni  reprehensione,  ducti  ferven- 
tissimo  zelo  charitatis  custodire,  sicut  in  epistolss 
serie  ad  vos  missaa  reperitur,  Deum  tiraentes 
ordinare  decrevimus,  et  cuncta  observanda  praeop- 
tamus. 

Omnipotens  aut^m  Deus,qui  vos  ad  reprimendas 
multarum  gentium  feritates  in  imperiali  culmine 
eligere  dignatus  est;  piissimum  imperium  vestrum 


quod  juste  deIiberatumest,maneatapostoIic(B  sedis  ^  ad  statum  et  defensionem  sanctae  suae  Ecclesise  per 


auotoritate  firmatum.  Quod  autem  tantummodo 
aeoiulatione  voluntatis,  contra  canonicas  vel  syno- 
dica8.censuras,inconsulta  Romana  Ecclesia,perpe- 
trari  conatur,vestrae  religionis  brachio  arceatur,ne 
videlicet  sanctae  Dei  Eccle8iae,ac  regiae  urbi  gloria 
vestra,quod  absit^sub  tempore  in  aliquo  minuatur. 
Liceat  ergo  sanctam  Ecclesiam,  quam  Ghristus 
sacro  suo  sanguine  aservitute  corruptionis  redemit^ 
orthodoxam  fidem  servantem  vestro  certamine  ma- 
nere  ab  omni  inquietudine  infestatorum  tranquillam 
atque  pacatam.  Denique  Ecclesiae  Gonstantinopoli- 
tanae  hortamur  statum,uttaie8  alereomni  religione 
eruditos  studeat  viros,  qui  ad  honorem  cardinis 
ipsius  sancte  Boclesiae  suis  praesulibusmortuia  vel 


multa  annorum  conservet  curricula,  et  sospite  vita 
semper  vos  ea,  quae  illi  sunt  placita,  vohis  velle 
concedat  :  quatenus  ut  in  praesenfi  vobis  saeculo 
feliciter  iraperandi  potestatem  tribuit.in  futuro  pro 
bonis  actibus,  et  justitiae  observantia^  quae  sub 
vestro  libramine  ponderari  debetur,praemia  aeternae 
felicitatis  habere  permittat.  Data  mense  Mart.  die 
i9f  indict.  ix. 

XIV. 

SUPPLEMENTUM   CONCIUI    ROMANI   ANNI  DCCCLXII. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 
I.  —  DeJoanne  archiepiscopo  Ravennate. 
Joannem  archiepiscopum  Ravennatem,quem  pro 
quibusdam  necessitatibus  eoclesiasticis  et  diversis 


quoKbet  casuamododisoedentibusvaleant  subroga-  D  praesumptionibusadsynodumconvocavimu8;etquia 


rirquod  non  solura  in  tanto  patriarchatu  observari 
omniao  debet,  verum  etiam  in  singulis  quibusque 
civitatibus  ex  consuatudine  canonica  magna  cum 
cautela  servatur  et  custoditur.  Sed  et  boc  vestr» 
clementiae  intimare  curavimus,quia  sieut  in  vestris 
aeiis  apostolics  sedi  et  nostro  pontiOcio  directis 
inaertam  invejiitur,ne6oimus  cigus  fraude  vel  dolo- 
sitate  epietola  nostra  ad  vos  directa  fraudata  est. 
Et  non  solum  quia  in  vestra  pnesentia  secundum 
illiua  textum  vel  ordinem  relecta  non  est,sed  plura 


a  Nandeciso  (a)PoIensi  episcopo  nostro  prassulatui 
contra  eum  li>)elloporrecto,pes8imohaereseoserrore 
irretitus  dicitur,  et  viva  voce  profertur,  venire  di- 
stulit  atque  contempsit,et  pro  illato  crimine  purifi- 
care  se  noluit;  secundum  sanctionem  decimi  noni 
capituli  Gathaginensis  concilii,  sacrarum  missarum 
solemniis,corpore  etiam  et  sanguine  Domini  nostri 
Jesu  Ghristi  separamus,  atque  in  praesenti  synodo 
excommunicamus,  usque  dum  1n  nostra  praesentia 
veniens  hic  Romae  puriflcationis  ipsius  videamus 


(a)  Ignotus  fuit  episcopus  iste  Ughellio,ac  proinde  in  Italia  sacra  adjungendus  catalogo  Polensium  epi- 
scopomm. 


T95 


NICOLAI  PAPiE  I. 


796 


integritAtem.  8i  qui  vero  lli  communicare  prs- 
9umpserintpari  subjaceant  excommunicatione  con- 
stricti. 

II. —  Quia  Dominus  Jesus  Christus  came  tantummodo 

passus  est, 

Veraciter  quidem  crcdendum  est,  et  omnimodis 

proGtendum,  quia  Dominus  noster  Jcsus  Christus 

Deus  et  Dei  Pilius  passionem  crucis  tantummodo 

secundum  carnem  sustinuit,  deitate  autem  impas- 

sibilis  mansit,  ut  apostolica  docet  auctoritas,  et 

sanctorum  Patrum  luculentissime  doctrina  osten- 

dit. 

III.  —  De  his  qui  divinitatem  passibilem  dicunt, 

Hi    autem    qui   aiunt  quia  Redemptor    noster 

Jesus   Ghristus  et  Dei    Filius    passionem  crucis 

secundum  deitatem  sustinuit,  quoniam   impium 

est  et  catholicis  mentibus  exsecrabile,  anathema 

sint. 

IV.  —  De  his  qui  dicunt  quia  in  baptismale  originale 
piaculum  non  omnibus  dimittatur. 

Omnibus  enim  qui  dicunt  quod  hx  qui  sacrosan- 

cti    fonte   baptismatis,    credentes    in  Patrem,    et 

Filium,  Sanctumque  Spiritum,  renascuntur,  non 

squaliter  originali   abluantur   delicto,   anathema 

sit. 

V.  —  Statuta  cancilii  beatissimi  Leonis  IV  papx 
inviolata  permaneant, 

Omnis  enim  qui  apraescnti  statutoconcilio  sacra 

statutavenerandi  concilii  beatissimi  Leonis(a)pr£de- 

cessoris  nottri  IV  prsesulis  violare  tentaverit,ut  post 

discessum  beatas  memori®  sanctissimi  Benedicti 

pontiflcis  antecessoris  nostri  actum  recolimus,ana* 

thematis  vinculo  innodamus. 

VI'  —  Ut  electionem  Romani  pontificis  nullus 
cpntradicere  pnesumat, 

Si  quis  sacerdotibus(6),seu  primatibus,nobilibus, 
seu  cuncto  clero  ejus  sauct^e  Romanoe  Ecclesiaa 
electionem  Romani  pontiGcis  contradicere  praesum- 
pscrit,  sicut  in  concilio  beatissimi  Stephani(c)paps 
statutum  est,  anathema  sit. 
VIL— De  his  qui  episcopum  percutere  prxsumpserint, 

De  his  autem  qui  episcopum  percutere,verberare 
aut  caadere  praesumpserint,  ut  anathematis  subja- 
ceant  periculo,  sancimus,  et  inviolabili  promulga- 
tione  statuimus. 

(a)Giiius  concilium  ab  Holstenio  editum  rursusin 
suam  GoUcctionem  intulit  Labbeus  tom.  IV. 

(6)  Ad  quos  eo  tempore  speclaret  electio  Romani 
pontificis,  animadverte. 

(c)  Gratianus  c.8,dist.  33,  decretum  Stcphani  IV 
papae,  quem  alii  quintum  appcllant,  refcrt,  ubi  sta- 
tuitur  quffi  ratio  adhibendam  posterum  foretinele- 
ctione  Homani  pontificis.  Atqui  Baronius,  Binius, 
Papcbrochius,  Natalis  Alexander.aliique  catholici, 
figmcntum  hoc  et  imposturam  putarunt  hominum 
impense  faventium  auctoritati  imperatorum,  quo 
tempore  fervebant  bella  inter  sacerootium  et  impe- 
rium.  Gontra  Pt^ius  in  Grit.  Baron.  ad  an.  897 
germanum  fetum  esse  decretum  illud  contendit,non 
quidem  Stephani  IV,qui  anno  817  vivere  desiit,sed 
Stephani  V  appellati  Vl,  qui  anno  696  papa  electus 
est.Verum  Acta  concilii  Romani  nunc  mihi  evul- 


A  XV. 

EPISTOLA  NICOLAI   iD  ADONEM  ARCBIEP.  VIBNN. 

(Anno  862.) 

Pallium  novo  archiepiscopo  mittity  ad  quem  Acta 
synodi  a  se  Roinx  celebrati  transmitiiL 

[Apud  Mansi,  ibid.\ 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rendissimo  et  sanctissimo  Adoni  Viennensiconlra- 
tri  nostro  archiepiscopo. 

Sanctioni  etinslitutioni  canonicae  obtemperantcs, 

vestr®  dilectionis  apices  destinare  curastis;  quiljus 

cordi  apostolico  lastitiam  dedimus,licet  eisdem  per- 

lectis,  maerore  alTecti  fuerimus^  eo  quod  quatuor 

synodos  observantes,  quintam,et  sextam  prstermi- 

seritis.  Nam  in  pctitione  pallii  vobis  annuimus.Ve- 

rumtamen  istiusmodi  occasione  nacta,non  fueratpo- 

B  stulatio  vestra  implenda,  nisi  reccnsita  intcnlioDe 

direcUe  scripturae  cognovissemus  vos  per  omnia 

tenerevellequod  sanctadogmatizat  Ecclesia.Ideoque 

volumu8,pariterquesanctltatemvestramrogamus,ut 

sub  omni  celeritate  dirigati»  qualiter  vos  de  ipsis 

quinta  et  sexta  synodis  sentiatis.  Gratia  sancti  Spi- 

ritus  adhortante  atque  adjuvante,  in  mense  Martio 

pro  diversis  Ecclesiaeutilitatibussynodum  Romcce- 

lcbravimus.Ubi  etiam  quacdam  capitula  statuimus, 

ipsaque  vestras  sanctitati  custodi^nda^seu  confratri- 

bus  vettris  archiepiscopispervos  transmittendadi- 

reximus,  et  suffraganeis  vestris,  ut  hoc  instruatis, 

observare  hortamur. 

XVI. 

AD    EUMDBM. 

(Anno  862.) 

C    De  divortio  inter  Lotharium  regem  et  uxorem  ejns 
Theutbergam,  satisfadens  consultis  Adonis, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rendissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Aoo>'i 
archiepiscopo. 

Quia  sanctitatis  vestrac  pro  statu  sancts  Dei  Ec 
clesiffi  ferventius  invigilare  constantiam  cernimus, 
et  contra  delinquentium,  imo  praevaricatorum  ct 
sanctarum  legum  violatorum,  mores  et  actus  per 
zelum  rectitudinis  vos  erectos  consideramus,omni- 
potenti  Deo  gratias  agimus,et  vestram  sanctitatem, 
ut  in  talibus  illo  adjuvante  proficiat,ea  auctoritate, 
quae  nobis  per  beatum  Petrum  principem  aposto- 

ganda  famosam  hujusmodi  controvcrsiam  dirimerc 
j)  posse  videntur.En  ut  Ntcolaus  I,de  electione  Romani 
pontificis  a^ens,  ac  turbas  in  oa  exoriri  solitaa  eli- 
minare  cupiens,confirmat  et  observandum  decernit 
quidquidinconciliis  beatissimi  Stephani  pap^sta- 
tutum  est.ErgodecretumStephani,procul  dubiolV, 
eam  in  rem  prascesserat.  Hoc  autem  vix  aliud  ^e 
potueritquamquod  Gratianolaudatur;  cuitamensi 
velis  aliquid  superadditum  a  subsecutis  pontificibus 
non  repugnabo.ln  concilio  quoque  Romano, habito 
sub  Lamberto  imperatore,  atque  adeo  anno  904,nt 
putavit  Baronius,  et  post  eum  Labbeus  tom.  Ia 
Conc,  sed  quidem  anno  898,  roboratur  antiqua 
consuetudo  observata  in  electione  pontificis.  8i  an- 
tiqua  tunc  erat  commtado,  ergo  ad  tempora  usoue 
Stephani  IV  papas  illius  initia  non  immerito  dedu- 
cantur. 


i 


797 


RPISTOLiE  ET  DECRETA. 


798 


rum  concessa  e8t,modis  omnibus  commonemus.et 
quantum  illos,sicut  in  vestris  nobis  innotuisis  litte- 
ris,  prave  atque  incaute  agere  conspicitis,  tantum 
illius,freti  auxilio  divinae  legis,per  sacerdotalem  et 
pontificalem  auctoritatem,nul]ius  pcrsonae  habendo 
acceptionem,  et  prsedicationis  verbo  nova  et  vetera 
proponendo,  ne  sanguis  eorum  de  manibus  vestris 
requiratur,  hortamur  resistatis.  Forsitan  benignis- 
sima  ac  largiflua  omnipotentis  Dei  clementia  a  pro- 
prio  libitu  eos  revocare  dignabitur,et  infra  gremium 
Dominici  gregis  vestro  studio  atque  laborerecepti. 
de  lucratione  fraterna  mercedis  lucrum  recipere  me- 
reamini :  quia  ecce  instat  tempus,ut  ascendatis  ex 
adverso,  et  opponatis  vos  pro  domo  Israel  murum, 
et  sfetis  in  praelio  in  die  Bomini, E t post  alia.De  ca- 
pitulis,  quibus  nos  vestra  beatitudo  consulere  stu- 
duit  ita  resoribere  nostra  apostolica  soUicitudo  cu- 
ravit  secundum  Patrum  sanctiones. 

i.  Requiritis  enim,  si  dimissa  uxore,  quam  leg- 
time  sponsatam  quis  duxerit,  quia  nomen  mulum 
postmodum  ei  imposuit,  absque  decreto  generalls 
synodi,  liceat  ei  aut  aliam  accipers  contra  auctori- 
tatem  evangelicam,  aut,  illa  superstite,  pro  uxore 
concubinam  habere.Quibus  nos  apostolica  auctori- 
latefultisecundumevangelicam  sanctionem  omnino 
resistimus^et  nec  alise  uxoris  copulam  eis  qui  talia 
agunt,dimissa  superstite,habere  concedimus,neque 
concubinam  habendi  licentiam  tribuimus. 

2.  De  eo,  si  desponsata  nesciente  sponso  corrum- 
patur,et  postmodum  dote  facta  maritali  more  cum 
eadem  iden)  sponsus jacuerit ;  si  postmodum  inter- 
cepto  [edit.  Rom,,  interjecto  utrinque]  tempore 
liceat  ei  ipsam,  quasi  prius  ab  alio  corruptam,  di- 
mittere,  et  sic  aliam  ducere,  quasi  ista  non  fuerit 
uxor^  aut  concubinam  pro  ea  tenere.  Nec  hoC  eon- 
sentimus,ut  hi  qui  legitimo  nuptiarum  fcedere  con- 
junguntur,  et  unum  corpus  per  aliquod  temporis 
spatium  efficiuntur,  divortium  faciaat.  Sed  quod 
prius  initio  conjunctionis  corruptae  percipiendo  vo- 
luntarie  tacuerunt,  postmodum  intercepto  tempore 
sustinendo,  et  si  non  voluntarie,  inviti  custodiant, 
etiani  a  concubinis  omnimodo  se  abstineant. 

3.  Si  hi  qui  sacras  res  ecclesiis  datas,et  a  ndeli- 
bus  oblatas^quasi  a  principibus  sibi  indultas  inva- 
dunt,  vastant,  diripiunt,  retinere  praesumunt,  au- 
ctoritate  episcopali  excommunicandi  et  anathema- 
tizandi  sint.  De  his  quidem  rebus,  quae  semel  Deo 
contributae  atque  dicatae  sunt,  et  postea  sub  occa- 
sione  concessionisprincipuma  quibusdam  invadun- 
tur  [edit.f  Rom.addit  atque  diripiuntur]sancimus,ut 
prius  consultoprincipe,adresecandam  tampraesum- 
ptivam  factionem,  cognoscendum  utrum  illius  sit 
conce8sio,an  invasoris  pra^sumptio.Quod  si  princi- 
pis  inordinata  fuerit  largitio,  ipsc  sit  princeps  pro- 
emendatione  redarguendus  :  si  autem  invasoris  de- 
claratur  prssumptio,  usque  ad  emendationem  ex- 
communicationissitvindictacoercendus.Z~<po</a/ta. 
Joannem  archiepiscopum  Ravennatem  sciatis  pa- 

(a)  Sic  reformavi  hanc  salutem  ex  edit.  Rom. 


A.  terne  ab  apostolica  sede  recoptum^et  de  errore  quo 
accusabatur,  sacramento  purgatum.ac  ut  Romane 
sedi  dignam  reverentiam  exhibeat,tam  ipse,  quatn 
successores  cjus,  super  cbrpora  sanctorum  nobis 
Juratum  fore.  Libellos  quos  mandastis  nobis  diri- 
gendo,  quando  ad  nos  iterum  miseritis,  vestrae 
sanctitati  dirigemus.  El  post  aliai  Ut  mala,  quae  in 
regno  Galliae  fiunt,zeio  pietatis  corrigantur,  et  per 
vos,  et  per  alios  confratres  nostros,  instantissime 
elaboretis  exhortamur,  ut  fortissime  in  tot  malis 
praeparati  resistatis. 

XVII. 

AD   LOTHARIUM  RECiEM. 

(Anno  852.) 

Legatos  ad  synodum  cogendam  mittit,  ai  quam  prse- 
cipit  duos  de  Caroli  regno  episcopos  accedere  sicut 
g     de  Ludovici  patrui,  et  Caroli  fratris  ejus  regno  6t- 
nos  uloe  convenire  jusserat. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NicoLAUs  episcopus,servus  servorum  Dei,  Lotha- 

Rio  regi  (a)  pro  synodo). 

Regalis  excellentia  vestra  nuper  apostolatui  no- 

stro  direxit,  ut  pro  perflcienda  synodo  missos  e 

latere  nostro  dirigere  dignaremur:  quod  nos,et  ante 

litterarum  vestrarum  preces,  et  postmodum  facere 

desiderio  ardenti  cogitavimus.  Sed  quia  multi  san- 

ctarum  ecclesiarum  Dei  utilitatibus  hactenus  fui- 

musoccupati,  tamceleriterutvolebamuseos  desti- 

nare  nequivimus.  Nunc  autem,Domino  nostro  Jesu 

Ghristo  favente,legatos  sanctae  nostr»  cui  Deo  au- 

ctore  deservimus  Ecclesiae,   duos    reverentissimos 

[edit.  Tom.  addit.  et  sanctissimos]  episcopos,  Rha- 

C  doaldum  sanctae  Portuensis  Ecclesiae,  et  Joannem 
sanct(B  Ficolensis  [edit.Rom.f  Fundensis]  Ecclesis 
deliciosos  nostros,quorum  adventu  atque  prsesentia 
Dei  sacerdotum  synodus  congregetur,transmittimus 
sicut  nostris  vobis  jampridem  direximus  litteris, 
quibus  magnitudini  vestrae  intimatum  est,bino8  epi- 
scopos  de  regno  Ludovici  regis  patri  vestri,  et  Ga- 
roH  regis  fratrisvestri,  ad  ipsam  synodum  conveni- 
re  debere.Nunc  autem  volumus,atquelitterisnostris 
directis  jubemus,  similiter  duos  de  regno  Garoli 
gloriosi  regispatruivestri  ibidem  sine  aliqua  ambi- 
guitate  adesse.  Quas  sane  litteras  nobilitati  vestraa 
dirigentes,petimus  ut  eas  ipsi  Garoio  regi  de  prae- 
senti  per  vestrum  fidelem  hominem  transmittatis : 
quatenus  et  duo  regni  ejus  episcopi,  ut  diximus,ad 

j)  praefatam  8ynodum,quae  auxiliante  Domino  congre- 
ganda  es*,cum  nostris  pariter  legatis  valeant  con- 
venire.  Quos  sanc  apostolatus  nostri  legatos  excel- 
lentiavestradignohonore  suscipiat,et  familiaritatis 
eis  locum  concedat^ut  Domino  auxiliante,  cum  ad 
nos  fuerint  reversi,digna  nobis  departevestranun- 
tiantes,  maximas  Deo  gratias  referre,  et  apostolictB 
vos  benedictionis  mUnere  ditare  possimus,congau- 
dentes  sane  in  vestrae  humilitatis  devotione  fidelL 
L  ::tera  vos  supcrnae  majestatis  illaesos  conscrvare 
^er  tempora  longa  dignelur.  Data  ix  Kalendis  De- 
cembris,  indictioue  xi. 


799 


NICOLAI  PAPiE  I. 


800 


XVIII. 


AD  CAROLUM  GALVUM  REGEM. 

(Anno  862.) 

Ut  duo  de  ejus  regno  episcopi  ad  synodum  Meiis  CO' 

gendam  proficiscaniur, 

[Apud  Mansi,  ibid,\ 

NiGOLAUS  episcopus^  servus  servorum  Dei,GAROLO 
giorioso  regi  [pro  eynodo]. 

Sedes  hsc  sancta  atque  prscipua,  cui  Oominici 
gregis  est  sollicitudo  curaque  commissa^in  omnibus 
mundi  partibus  rectitudinis  sus  dispositione  salubri 
cuncta  ordinare  perficereque  divino  freta  procurat 
auxillo,  et  quod  singulari  pro  auctoritate  perficere 
valet,  multorum  saepe  sacerdotum  decernit  definire 
consensu^et  justitiae  censura  ea  scilicet  emendanda 
deliberare,  qus  perperam  atque  enormiter  fuerint 
alicubi  commissa.  Unde  vestrs  regaii  Deoque  ama- 
bili  excellentise  notum  esse  volumus,  quia  ad  futu- 
ram  synodum,  qus  Metis  civitate  Lotharii  regis 
nepotis  vestri  pro  (a)  Teutberga  sorore  Hucberti 
clerici,  et  Waldrada  congreganda  est,  duos  de  re- 
gno  vestro  episcopoa,  quos  prudentes  atque  vera- 
oes  V08  esse  cognoscitis  convenire  jubemus,  qui 
uua  cum  sanct»  sedis  nostrse  legatis,  quos  illuc 
Domino  auxiliante  nun^  destinamusi  et  aliorum 
venerabilium  episcoporam  coetu,  qui  ad  eamdem 
synodum  eonvenicndi  sunt,  tubtili  cuncta  indaga- 
tione,rectaque  valde  inqui8itione,secundum  Deum, 
et  venerabiles  sanctorum  Patrum  institutiones^exa- 
minare  ac  definire  decertent.  Nam  et  Ludovico  glo- 
rioso  regi,  fralri  vestro,  simili  modo  litteras  nos- 
tras  direximus,  duos  regni  sui  episcopos  ad  ipsam 
synodum  convocantes,  quatenus  in  omnibus,  quae 
ibi  statuenda  sunt,  rectitudo  vigeat,  justitia  pol- 
leat,  et  falsitate  fugata  veritas  splendeat  :  ut  vene- 
rabili  sacerdotum  Dei  certamine  Ghristi  Ecclesia 
ab  omnibus  inconcussa  consistat  adversis.  Quos 
sane  in  veniendo  episcopos,  et  ad  Jam  dictam  sy- 
nodum  jusaione  nostra  volentes  occurrore,  vestra 
non  retardet  nobilitas ;  sed  pro  Dei  amore  ipsos  ab- 
sque  temporis  protelatione  ad  prsfatam  synodum 
sinatis  occurrere.  Data  non.Kalendas  Decembri,in- 
dicUone  xf . 

XIK, 

AD   LUDOVICUM   II   IMPERATOREM. 

Commendat  legatos  pro  causa  Lotharii  fratris  ejus  in 

Franciam  missos, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dci,  Ludo- 
vico  imperatori  /pro  synodoce]. 

August»  serenitatismagnitudinivestraB,imperiaIi 
fnlgenti  decore,  his  apostolatus  nostri  litteris  inno- 
tescimus.quia  multisetquotidianis  ecclesiarumDei 
BoIIicitudinibus  et  utilitatibus,quibus  nos  vigilanter 
insistere  decetyprsepediti,  missos  nostros  properfi- 
cienda  synodo,  quam  pro  causa  Lotharii  gloriosi 
regis,fratris  vestri,nostra  apostolica  fieri  auctoritate 


A  decrevimus,  tam  celeriter,  ut  inter  nos  statutum, 
est,  in  Franciam  destinare  nequimus.  Et  quoniam 
ecclesiasticae  rectitudinis  et  utilitatis  zelo,  quo  nos 
semper  fervere  oportet,  accensi,  legatos  nuac,  si- 
cut  diximus,  nostros  duos  venerabiles  episcopos, 
Rhadoaldum  videlicet  sanct®  Portuensis  EccieRie, 
et  Joannem  sancUe  Ficolensis  [edii,,  Rom.,  Fun- 
densis]  Ecclesiae  antistites^  deliciosos  nostros,  illuc 
pro  ejusdem  reiqnam  scitis  negotio  canonice  de- 
finiendo  direximus.  Quos  clementia  vestra  benigne 
suscipiat,  eisque  fidelem  atque  prudentem  tribuat 
hominem,  qui  eos  usque  ad  locum,  quo  a  talibus 
suscipiantur  hominibus,  quorum  oomitatu  ad  prae- 
dictum  regem  Lotbarium  fratrem  vestrum  illssi 
valeant   pervenire,    securos   et   quietos,  omnique 

P  suavitate  dcducat  [edit.,  Bom.  addit.  oognoscat 
prseterea  clementia  vestra].  Quia  pro  commuDi 
Ecclesiae  pace  atque  consensu,  dnos  episcopos  de 
regno  Garoli  regis,  patrui  vesiri,  ad  ipsam  syno- 
dum,  quae  Domino  auxiliante  in  Metis  civitaie  con- 
greganda  est,8cdis  apostolicae  missa  vocatio&e  con- 
venire  praecepimus  :  qui  una  cum  missorum  no- 
strorum  prsesentia,  et  aliorum  sacerdotum  Dei 
conventu,  quod  definire  oportet^  juste  canonice- 
que  decernant.  Data  iv  Kalendas  Decembres,  indi- 
ctione  xi. 

XX. 

AD  EPISGOPOS   GALUiG  ET   GERMANLE. 

(Anno  862.) 

Vt  ad  synodum  Metensem  cum  legatis  accedant,  uhi- 
que  audito  Lothario^ejus  divortii  causam  cogtioscant 
p      et  canonice  definiant. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLADs  episcopus,  servus  servorum  Dei,  omni- 
bus  archiepiscopis  per  Galliam  et  Germaniam  con- 
stitulis  [pro  synodo]. 

Incognitum  vobisessenon  credimus,qualiterpro 
duadus  feminis  Lotharii  regis,  Ecclesise  Dei  lacies 
illiciti  connubii  nsevo  aspersa  sit,  vel  qualiter  una 
repulsa  idem  rex  alteram  sibi  sceleratissime  copu- 
laverit.  Quarum  prior  Theutberga  nomine,  pro  sui 
repudio  acriter  dolens,  per  emissam  legationem 
super  hoc  negotio  sedis  nostrae  expetivit  judicium. 
Ex  quare  unius  partiscausam  sine  alterajudic^re, 
canonicum  fore  minine  duximus.  Statuimus  ergo 
fraternitatem  vestram  Metis  collectam,  pariter  cum 
legatis  nostris  ejusdem  Lotharii  causam  audire  ct 
D  oanonice  communi  sententia  definire.  Itaque  juxta 
Btatutum  nostrum,cum  duos  alias  in  partes  fratres 
nostros  destinaremus  episcopos,accidit  ad  nostram 
notitiam  pervenire,  quod  Lotharius,  legitima  et 
prima  repulsa  muliere,  secundam  sibi  ascivit  con- 
jugem,  neque  sedis  nostrae  petitum  ac  promissum 
judicium  exspectans  neque  canonico  judicio  uspiam 
succumbens.  Qua  ex  re  quid  aliud  datur  intelligij 
nisi  quia  ubi  plurimorum  judicium  praBvenit,  ibi 
suo  judicio  praevaricatorem  se  indicavit  ?  Et  ideo 
univeraaliter  hanc  fraternitativestras  apostolicaeau- 


(a)  De  Tbeutberga  et  Wuldrada  vide  Vitam  S-  Deicoli  tom  IL  Actorum  ord.  BeaedicU,  pag.^44.  Hard- 


801 


EPlSTOLfi  ET  DEGRETA. 


802 


cloritatie  epietolam  destinavimus,  ut  Christian»  A  pragideniibus   adunare  debeatis,  ot  una  cum  eia 


religionis  zelo  accensi,  pariter  cum  missis  nostris 
Metim  profloiscamini,  illucque  Lotharium  convo- 
cantes  audiatis.et  in  eum  canonicum  judicium  pro- 
feratis.  Quod  si  venire  distulerit,  et  a  prssentia  se 
synodali  prffisentibus  legatis  nostris  subduierit, 
et  ad  poenitentiam  ac  satisfactionem  repedare  mi- 
nime  curaverit,  ita  ut  prssentialiter  ad  synodum 
coram  missis  nostris  satisfacturus^  et  a  scelere  re- 
cessunis  occurrat ;  illum  de  c«tero  excommunica- 
tum  reddemus,  et  quandiu  in  boc  permanscrit,  a 
totius  Ecclesise  consortio  faciemus  exsortem. 

XXI. 

AD   EPI8G0P0S   IN   CONCILIO    METENSI    RESIDENTES. 

(Anno  862.) 


vigilantius,  sine  dolositatis  macula,  vel  fomento 
invidis,  aut  odii  nutrimento,quie  possunt  homMv^s 
a  via  veritatis  pervertcre,  et  a  calle  rectitudinis, 
prob  dolor!  declinare,  semper  Deum  proQ  oculis 
habentes,  personas  principum,  et  terrorcs,  qui  ad 
tempus  insurgunt,  et  in  tempore  finiuntur,contem- 
nentes,  quid  in  his  justius,  quidve  veracius  cum 
fatis  missis  nostris  invenire  valueritis,  horum  con- 
sensu  definire  et  statuere  procul  dubio  studeatis, 
caventes  hoc  quod  per  prophetam  dicitur  :  Vx  his 
qui  dicunt  bonum  malum^  et  malum  bonum  :  qui  po- 
nunt  tenebras  lueem,  et  lucem  tenebras  :  qui  dicunt 
dulce  amarumj  ct  amarum  duke  (Isa,  v).  Nam  et 
evangelica  inter  cstera,que  nos  ad  bene  vivendum 
^^LxixKM  uv/^.;  instruit,  sententia  admonet  dicens  :  Nolite  judieare 

Vt  Theutbergx  causam  examinent  ac  definiant,  con-  ^  gectmdum  faciem,sed  justum  judicium  judicate  Uoan. 
ctliique  Acta  ad  se  mittant.  j  j  j  \ 

[Apud  Mansi^  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus^  servus  servorum  Dei,  omni- 


bus  reverentissimis  archiepiscopis  confratribus  no- 
stris,  et  episcopis  in  concilio  residentibus  quod 
Metis  celebratur. 

(a)  Reverentie  sacerdotaii  tunc  debitus  honor  im- 
penditur,  cum  eos  in  omnibus,  quae  ab  illis  sub 
aequitatis  libramine  geri  debent,  trutinam  miseri- 
cordias  cum  lance  rectitudinis  t^^nere  conspicimus, 
et  tenendo  nullius  favore  retenti^aut  quorumcunque 
terroribus  permoti,  vel  etiam  numerosis  pecuniis, 
aut  honorum  amplitudinibus  a  tramite  justitiae 
quoquomodo  inclinati  permutantur.  Sed  quantum 


ix).  Psalmista  quoque  ait  :  Si  vere  utique  justitia^ 
loquimini,  justa  judicate,  filii  hominum  {Psal.  lvii). 
Igitur  cum  multa  sint,quibu8  vcstram  fraternitatem, 
non  oblivionis  aut  ignorantiae  causa  de  vobis  judi- 
cantes,  sed  charitatis  studium  amplectentee,  com- 
monere  possimus  :  heec  ideo  sufficere  credimus, 
quia  ad  piura  vos  et  evangelics,  atque  apostolic®, 
prophcticxque  lectionis  dogmata  in  talibus  memo- 
ria  transcendere  non  dubitamus.Tantum  est,ut  cum 
aequitatis  justitia  in  praesenti  examinatione,  sine 
aliquo  dolo  vel  invidise  macula,s{cut  praefati  sumus, 
quia  Deo  prssente  assistitis,  proximorum  causas, 
cum  jam  dictis  missis  nostris,  ita  juste  et  irrepre- 
hensibiliter  cum  Dei  timore  defmire  satagatis,  ut 


eis  erga  proximos  in  discutiendo  cura  conceditur,  C  illorum  omnibus  vestraeque  stinctitatis  consensus 


tantum  his  sine  personarum  acceptione  ad  sui  cus- 
todiam  pavor  cum  zelo  rectitudinis  procul  dubio 
adhiberi  debet,ne  immemores  illius  apostolics  sen- 
tentias  videantur  dicentis  :  Unusquisque  propriam 
mercedem  accipiet  secundum  suum  laborem  (/  Cor, 
i!i}.  Nam  cum  inter  multarum  ecclesiasticarum 
rerum,  quae  ad  salutem  et  fidci  soliditatem  populi 
Dei  pertinere  videntur,  noster  apostolicus  animus 
causas  extenderetur,  de  quarumdam  feminarum 
controversia,  Theutberg®  scilicet  atque  Waldradas, 
admodum  sicut  quorumdam  referentium,  quia  pa- 
storalis  nos  cura  ad  audiendum  commoverat^relatio 
intentos  reddidit,  et  ne  aliquo  violentis  morbo  per 
desidiam  grex  fatigetur  Dominicus,  ad  medelam 


atque  judicium  squitate  fulgere  videatur.  Nam  st 
vos  vel  illos  in  aliquam  partem,  pro  cujuscunque 
favore,a  canonicis  et  sanctorum  Patrum  institutio- 
nibus,quod  non  optamus,declinare  perspexerimus, 
arguere  non  dubitamus.  Si  vero  aliarum  ecclesias- 
ticarum  utilitatum  in  eodem  concilio  res  acciderint, 
digno  examine  pertra^tantes  eas  cum  Dei  timore 
definire  satagite.  Si  autem  aliqua  in  eo  fuerit  con* 
tentio  orta,  in  qua  diffinitionis  ponere  nequiveritis 
fortasse  censuram,  nostro  eam  judicio  reservare 
sancimus.Statuimus  autem,ut  cunctaquae  in  eodem 
concilio  peracta  fuerint  ac  definita,  nostro  praesula- 
tui  gestorum  serie  incunctanter  significetis  :  ut  si 
ea,  justitise  pulchritudine,  probabilique  sanctione 


recoperands  sanitatis  ardore  charitatis  ferventius  [)  definita   perspexerimus,  Deo   omnipotenti  gratias 


invitavit.  Pr©dicta  quippe  Theutberga  multis  vici- 
bus  sedem  apostolicam  lacrymosis  litteris  studuit 
appellare  :  in  quibus  affatu  flebili  puram  se  quo 
accusatur  crimine,inquit,atque  insontem.  Ad  quod 
negotium  et  judicii  discretionem,sicut  jam  vestram 
fraternitatem  nuper  per  apostolicos  apices  commo- 
nere  decrevimus,  apostolico  vos  hortamine  adesse 
volumus^  quatenus  a  pontiflcii  nostri  latere  ve- 
nientibus  missis,  synodicam  illic  celebrationem, 
apostolica  fulti  auctoritate,  cum  fraternitate  vestra 

(a)  Hanc  cpistolam  in  editis  conciliorum  mendis 
hinc  inde  scatentem  emendavi  ad  normam  editionis 


refcramus  :  si  vero  injustiti«,quod  noIumus,et  con- 
trarietatis  fuerint  acta  intentione,ea  renovaresum- 
mopere  jubeamus.  Missos  quidem  nostri  pontiflcii, 
ut  in  prima  epistola  vestrae  dilectioni  signiflca- 
vimus,  pro  quibusdam  ecclesiasticis  utilitatibus, 
quibus  fuimus  occupati,  destinare  nequivimus.  Bn 
Ghristo  juvante,8trenuitatia  pollentes  scientia  atque 
doctrina,  reverentissimos  nunc  dirigere  missos 
decrevimus,  Rhadoaldum  scilicet  atque  Joannem 
cpiscopos,  deliciosos   et   consiliarios  nostros,  qui 

Rom.  epistolarum  Pontificiarum  an.  1591  :  quod 
etiam  et  in  csteris  prfiMtitum  est.  Manbi, 


803 


NIGOLAl  PAPi*:  I. 


804 


piM:(liciuiu   cum   vdstra  sanctitaie   concilium,  ui  A  <iuia  et  tale  jam  olim  aliis  evenisse  regibus  scitur 


indulgentiam  pariter^ct  plenariam  gra,tiam  largia- 
mini,ut  vcsir®  ampliiudinis  fretus  benignitaie  con- 
sistat,  maneaique  inter  ceteros  vobis  fideles  secu- 
rus.  Gui  sane  ideo  vestre  sublimitaiis  graiiam  ut 
tribuaiis  deposcimus,  non  solum  quia  pio  amore 
omnibus,qui  aliquo  fuerint  sceleris  contagio  macu- 
laii,hujus  apostolicaB  sedis  opem,  atque  misericor- 
diam^et  prssidium  postulantibusyhumilique  devo- 
tione  quiBrentibuSfpro  qualiiaie  faoti  subvenire  de- 
bemus  :  verum  etiam  metuentes  ne  propter  iram 
indignaiionemque  vestram  ipse  Balduinus  impiis 
Norihmannis,et  inimicis  Ecclesisesesancisconjun- 
gat^ei  in  populo  Dei,  quem,prudenti  consilio  men- 
teque  solliciia,salvum  et  incolumem  regere  et  gu- 
|x  bernare  debetis,aliquod  iugerat  periculum,ei  scan- 
dali  fomiiem,  qui  fldelium  ccBius  depopuleiur,  im- 
miiiat ;  et  ob  hoc  animas  vestrae  qaod  ab8it,contiD- 
gai  discrimen.Dextera  vossupemae  protegat  iQajes- 
tatis,  et  ab  omnibus  semper  adversitaiibus  illsdos 
custodire  dignetur.  Data  ix  Kalendas  Decembris, 
indictione  xi. 

XXIII. 

AD   IIERMENTRUDEM   REGINAM. 

[Anno  862.) 

Intercedil  pro  Balduino,  qui  ad  opem  implorandam  in 

Urbem  venerat. 

[Apud  Mansi,  ibid.\ 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei.  Her- 
MENTRUDi  regin»  [pro  Balduino]. 

Fidelium  universiias  geniium  ex  variis  mundi 
partibus,  cujuscunque  sint  ordinis,  vel  fletatis,  si 
qua  forie  criminis  noxa,  vel  seniorum  suorum  for- 
midine  deiincniur,  ad  hanc  sanciam  omnium  ter- 
rarum  mairem  Romanam  Ecclesiam,  ui  salutare 
percipiani  remediuro,recurrunt,et  ab  ea  non  solum 
animffi,  sed  ei  corporis  salvationem,  ui  omnibus 
paiet,  humili  prece  suscipere  precantur.  Quibus 
muliis  divinitus  fulta  aucioriiatibus,  et  sanctorum 
Pairum  roboraia  documeniis,materno  amore  sola- 
mina  subministrat,  et  sugenda  ubera  consolationis 
compatiendo  inferre  minime  recusai.  Ei  quia  bic 
Balduinus,  qui  charissimam  flliam  vesiram  contra 
divinarum  legum  sanciiones  rapuit,  de  his  se  esse 
recognovii,liminibus  sanciorum  apostolorum  iacry- 
Quamobrem  prflesulaiui  nostro  preces  muliimodas  j)  mosis  moestisque  precibus  lugubriier  se  obtulit.et 
"^*"  ^     *  '^   '        ^  1    j--        .  y^  pj,Q  ianio  crimine  apostolicam  opem  acciperet, 

nosiro  aposiolaiui  nihilominus  flendo  se  prssentare 
qusesivii.  Gujus  cum  lamentabilem,et  tanio  sceiere 
plenam  cognovissemus  peiitionem,ad  mentem  rediit 
quod  per  prophetam  Dominus  dicii :  Misericordiam 
volui,  et  non  sacrificium  (Ose,  vi),  miserii  fuimus, 
ei  hos  vesiraB  in  Christo  dilecia  indusiris  aposto- 
licffl  soUiciiudinis  apices  fieri  statuimus,mi8S0sque 
etiam  Rhadoaldum  et  Joannem  reverentissimos  et 
sanciissimos  episcopos,  deliciosos  nosiros,  pro  eo 
vesir»  clariiati  direximu8,per  quos  obnixius  depre- 
camur,ui  prasfaius  Balduinus,  quam  apud  veetrain 


protulimus,  studeant  celebrare.  Omnipoiens  Deus, 
qui  vos  sacri  regiminis  culmine  peroroavit,  vestrae 
beatiiudinis  corda  rectitudinis  et  jusiiiiae  claritate 
repleai  aique  decorei,ui  in  omnibus  vestris  aciibus 
«quitaiis  videamini  pleniiudine  ruiilare.  Daia  ix 
Kalendas  Decembris,  indiciione  xi. 

XXII. 

AD   CAROLUM  CALVUM   REOEM. 

[Anno  862.[ 

Petit  ut  Balduino  parcat,qui  filiam  ejus  rapuerat,  et 

in  uxorem  acceperat, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAus  episcopus,servus  servorum  Dei,  Garolo 
glorioso  regi  majori  [pro  Balduino]. 

Beaio  ac  preiioso  Ghristi  Dei  nosiri  cruore  Eccle- 
sia  sancta  redempia,  ei  sacro  ipsius  Domini  super 
solidam  verae  fidei  petram  fundaia  eloquio,pietaiis 
suae  viscera  omnibus,  non  solum  quos  ex  aqua  re- 
generavii  et  spiriiu,  delinqueniibus,  verum  eiiam 
quoiquot  sacri  necdum  lavii  unda  bapiismatis,  pa- 
tei,atque  gremio  graiulaiur  fovere  salubri.Unde  ab 
ipso  insiiiutionis  ejus  exordio,ad  eam  omnes,velui 
ad  pium  chari«sim®  geniiricis  gremium,confugere 
digna  devotione  procurent,  qui  se  in  aliquo  flagitii 
scelere  jacere  cognoscuni  :  ui  per  spiriiualem  gra- 
tiam,qu®  rite  ignoscit  poeniteniibus,  a  peccatorum 
nexibus  absolvaniur.  Et  quoniam  ad  hanc  sanciam 
Romanam,cui  Deo  auctore  deservimus,  Ecclesiam, 
qusB  ob  sui  privilegii  principaium,  quo  caeieras  Dei 
Ecclesias  orbe  universo  difl^usas  excellii  divinitus,  C 
de  diversis  mundi  partibus  quotidie  mulii  sceleris 
mole  oppressi  confugiunt,  remissionem  scilicei,  ei 
venialemsibigraiiam  tribui  supplici  ei  ingeniicor- 
dis  mcerore  poscenies  :  a  qua  vero  ob  insigne  dilec- 
tionis  meritum,ei  debiiae  compassionis  graiiam^rec- 
ti  libraminis  auxiliura  cunctis  fida  peientibus  inten- 
iione  iribuiiur  aique  largitur.Idcircoad  beaiissima 
sanciorum  aposiolorum  principum  Petri  ac  Pauli 
confugere  limina,  nosirumque  poniificium  Baldui- 
nus,vasallus  vester,ardenti  animo  accedere  siuduit : 
qui  vesiram  se  habere  indignationem,  eo  quod  Ju- 
dith  filiam  vesiram,  illum  prae  csieris  diligentem, 
sine  vestrae  voluntatis  consensu  in  conjugium  ele- 
gerit,  eamqne  voleniem  accepii,ore  proprio  retulit. 


fudii,orans  ei  peiens  obnixe,ui  magniiudinis  vesirse 
per  nosiram  interventionem  adipisci  gratiam  mere- 
retur.Gujus  nos  crebris  peiiiionibup,et  misericordise 
largiiate  cominoti,vestram  regalem  excellentiam  his 
aposiolaius  nosiri  apicibus,prdesentibusque  legatis, 
Rhadoaldo  vidclicet  et  Joanne,  revereniissimis  ei 
sanciissimis  episcopis,deliciosis  nosiris,  valde  pre- 
camur,  ut  pro  Jesu  Ghristi  Domini  nosiri  amore, 
et  sanciorum  aposiolorum  Peiri  ac  Pauli,  quorum 
auxilium  ipse  Palduinus,megi8  quam  regum  ierrse, 
fide  devota  quaesivii,nosiraque  diIectione,quam  vos 
luculenter  babere  agno8Cimu9,,iam  dicto  Balduino, 


805 


EPlSTOLiE  ET  DECRETA. 


806 


per  apostolorum  intercessiones  desiderat  magnifi- 
ccntiam  obtinere,  pro  Dei  amore  gratiam  percipcre 
valeat,  et  de  sui  affectione  nostr»  prsesulatus  ora- 
culis  consolationcm  resumat,  quatenus  qui  se  per 
infelicem  culpam  a  norma  xquitatis  declinasse  non 
ambigit,  medelam  apostolorum  agnoscat,et  apud  se- 
niorem  vestrum  venialem,vobis  juvantibus,  vigorem 
obtineat.  Dextera  vos  supernse  protegat  mejestatis, 
et  ab  omnibus  semper  adversitatibus  maculisque 
custodire  dignetur. 

XXIV. 

AD  8TEPHANDM  COMITEM  ARVERNORUM. 

(Anno  862.) 

Jubet  ul  Sigonem  Arvemensem  episcopum  Ecclesix  sxue 
dejecto  pervasore  restituat,  et  synodo  legatorum  de 
objectis  satisfacturus  se  sistat. 

[Apud  Mansiy  ihid,^ 

NicoLAUS  episcopus,  scrvus  ser\'orum  Dei  Ste- 
PHANO  comiti. 

Quae  et  quanta  contra  canonicas  et  ecclcsiasticas 
regulas,  imo  contra  naturalia  jura  pertinaciter  ege- 
ris,  sedis  apostolicas,  quee  ubique  ex  ministerio  sib^ 
credito  spiritaliter  praesto  est,  cognitionem  omnino 
non  latet.  Et  licet  tanto  sint  odio  a  nostris  mentibus 
repeilenda,  ut  in  te  eorum  auctoritatem  merito  mit- 
tere  in  virgacogamur:  ut  tamen  adhuc  te  resipiscere 
a  tantis  malis  sperantes^  has  nostri  apostolatus  litte- 
ras  tibi  dirigimus,  ut  submissa  pertinaciae  tuae  cer- 
vice,  sanctorum  sacerdotum  prseceptis  pareas,  de 
praeteritis  poenitudinem  geras,  et  a  futuris  te,  ne 
pcrseverando  in  talibus  in  diaboli  laqueos  sempitcr- 
nos  incidas,  circumspecte  ac  solerter  custodias.  Cae- 
terum  quia,  quod  his  nequius  exstat,  contra  omne 
quod  Christianfie  religioni  convenit,dejecto  sanctis- 
simo  Sigone  Arvernensi  episcopo,  in  locum  ejus  per- 
vasorera  Adonem  clericum  substituisti;  praecipimus 
tibi  auctoritatc  Dei  omnipotentis,  bcatorumque  apo- 
stolorum  principum  Petri  ac  Pauli,  ut  nullam  passus 
moram,  sanctissimum  Sigonem  episcopum,  dejecto 
pervasore,ecclesiae  suae  restitutas,  et  in  omni  saccr- 
dotii  dignitate  eum  manerc  amodo  dimittas.  Nam 
quia  nonnulla  impudica  ac  scelestissimade  te  incuL 
cantur,  apostolica-auctoritate  sancimus,  ut  de  his 
plenissime  satisfacturus,  in  nostrorum  legatorum 
praesentia,qui  constitutae  a  nobis  synodo  praeesse  de- 
bebunt,  in  loco  praefixo  occerrure  studeas.  Quodque 
si  neglexeris,  et  praesentiam  tuam  a  synodico  exa- 

(a)  Contulit  banc  epistolam  Harduinus  cum  ms. 
archivi  Turonensis,  unde  varias  lectiones  adnotavit, 
quas  in  textu  habes. 

(h)  Salomoni  regi  Brittonum.  Tertio  et  ultimo,  ut 
est  apud  Gratiarum3,  qu.  6, //^c  quippe  est,  Scd 
male  ibidem  Joanni  papae  tribuit  hanc  epistolam, 
cum  sit  Nicolai.  Profertet  Hincmarus  Lauduncnsis 
in  priori  defensione  sua  locum,  ex  altera  ejusdem 
argumenti  ad  Salomonem  cumdem  epistola  Adriani 
papae  nond  edila  :  Sed  et  prxsens,  mquit,  downus 
papa  Adrianus  hxc  ex  epistola  nuper  ad  Salomonem 
ducem  Brittannorum  destinata  sui  suorumque  officii 
non  immemor  mandavit  :  Sacerdotes  vero  vobis  vi- 
cinarum  dicDCCseon  super  se  aliosdeplorant  superpo- 
8ito8  aacerdotes  Britannicos,  si  tamen  sacerdoteSi 


A  niine  defraudare  tentaveris,  scias  tc  praesulatus 
nostri  auctoritate  a  vini  et  carnium  participatione 
omnino  excommunicatum,  quoadusque  RomtT  in 
nostra  spcciali  prasentia  districtam  positurus  ratio- 
nem  assistas.  Pervasor  Tcro  sancta;  Arvernensis  ec- 
clesiae,  si  post  hanc  nostram  definitionem  illic  re- 
morari  tentaverit,ctaiiquod  impedimentum  sanctis- 
simo  Sigoni  episcopo  facere  quacunque  argumenta- 
tione  praesumpserit,  sciat  se  pari  modo  non  tantum 
a  vini  et  carnium,verum  et  a  corporis  ct  sanguinis 
Domini  nostri  Jesu  Christi  participatione  penitus 
esse  sejunctum,  quandiu  nostris  jussionibus  obsti- 
nate  in  praesentiam  apostolicam  venire  distulerit. 
Bene  vale. 

XXV. 

AD   SALOMONEM  REGEM   BRITTONUM. 

**  (Anno  862.) 

De  renovando  ejectorum  episcoporum  examine  apud 
archiepiscopum  Turonensem,  vel  apud  sedem  apo- 
stolicam  :  et  de  jure  metropolitani  apud  Britannos, 

(Apud  Mansi,  ihid,) 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei  (a),  Sa- 
LOMONi  regi  Brittonum. 

(b)  Benedictus  Deus  et  Pater  Domini  mei  [ms,y  no- 
stri]  Jesu  Christi  qui  per  magnae  misericordis  su« 
gratiam  adeo  tuae  cor  sublimitatis  illustrare  digna- 
tus  est,  ut  merito  pro  sapientiae  tuae  fulgore  ubi  ha- 
bitas,  non  jam  occidens,  scd  oriens  habeatur.  Ortus 
enim  est  in  vobis  sol  justitiae,  quod  ipseChristus  est, 
et  infidelitatis  tenebrae  defecerunt.  Sed  rogamus 
eumdem  omnipotentem  Deum,  ut  sicuti  rectae  fidei 
p  agnitionem  pie  concessit,  ita  quoque  bonae  operatio- 
nis  benignus  largiatur  efTcctum.  De  cstero  [ms, 
add.  fili]  sciat  prudentia  tua,  nos  de  ejectis  et  in 
locis  illorum  aliis  subrogatis.episcopis,  diligenter  in 
archivis  sancts  Romanae,  cui  magna  omnipotentis 
Oei  miseratione  deservimus,  ecclesiae  requisisse,  et 
multo  aliter  in  exemplaribus  epistolarum,  quae  a 
decessoribus  meis,  beatae  videlicet  memoriae  Leone 
ac  Benedicto  pontiOcibus,  atque  a  me,  Nomcnoio,  et 
tibi,  ncc  non  archiepiscopo  Turonico  datae  sunt,  pa- 
pam  Leonem  [Ms.  Turon.jCi  regni  tui  episcopis mis- 
sae  sunt,  invenisse,quam  tu  in  litteris  tuis  perhibes, 
quamvisnec  discas  in  apicibus  tuis,sanctae  recorda- 
tionis  papam  Leooem,etc.]Nomenoio  consilium  vel 
auctoritatem  deponendi  episcopos  tribuisse,  quippe 
quem  constat  multifarie  multisque  modis,ne  hoc  ab 

et  non  magis  pervasores  et  sacrilegos  tales  dixeri- 
mus.  Qui  etiam,si  quaedam  habent  negotia,  non  ad 
concilia  episcoporum  occurrere  permittuntur,  sed 
contra  sacros  canones,  et  vcnerabiles  leges,  ad  sae- 
cularium  tribunalia  pertrahuntur,  nec  suscipiunt 
episcopale  institutum,  sed  illatum  contra  regulas 
populure  incurrunt  judicium ;  et  ipsis  morte  prae- 
ventis,  rapitur  si  quod  rcmanserat  subsidium.  Judi- 
cantur  etiam  episcopi  a  lectoribus  et  laicis  homini- 
busquos  nonoportuit  nisi  canonicisleffibus^et  me- 
tropolitanis  aut  nobis  praesentibus,  saJtem  exami- 
nari,  dicente  Domino  per  prophetam  :  Nolite  tan- 
gere  christos  meos,  et  in  prophetis  meis  nolite  mali- 
gnari  (PsaL  civ) ;  et  iterum  :  Qui  vos  tangit,  quasi 
qut  tangat  pupillam  oculi  mei  (Zach,  ii).  Sirm, 


807 


NICOLAI  PAPiE  1. 


m 


aliip  qiiAm  a  certo  episcoporum  numero  fieret,  prae-  A  libenter  attende.  Hortamnr  enim  gloriam  tuam,et 


cepisse.  Nam  Nomenoio  consulenti  quid  de  Spiritus 
sanrti  gratiam  venundantibusoporteret  fieriy  respon- 
dit  aibil  inquiens  praeter  quod  sancti  canones  super 
his  praeoipiunt,  ipsas  regulas  apicibus  suis  interse- 
rens.  Nam  qualiter,  et  a  quot,  vel  a  quibus  sanxit 
episcopos  condemnari,  scribens  eodem  tempore  Bri- 
tannicae  regionis  episcopis  evidenter  inter  caetera, 
ut  eadem  ipsa  verba  ponamus,  decrevit,  sque  prs- 
cipiens  ut  omnia  sint  in  conciliis  episcoporum.  Nam 
nuUamdamnationemepiscoporumesseunquamcen- 
semus,  nisi  aut  ante  [ms.,  nisi  in  ante]  legitimum 
numerum  episcoporum,  qui  fit  per  duodecim  episco- 
pos,  aut  certe  probata  sententia  per  septuaginta 
idoneos  testes,  qui  tales  sint,  qui  et  accusare  pos- 


cum  squivoco  tuo  sapientissimo  Solomonedilectio- 
nem  tuam  admonemus,  dicente :  Audi,  fUi  mi,  diio* 
plinam  patris  lui,  ei  ne  dimiUas  legem  mairis  tm 
(Prov,  i).  (3,  q.  6.  flxc  quippe  :  ubi  h»c  epistola 
Joanni  papoB  tribuitur.)  H«c  quippe  sunt  prscepk 
Dei  patris  tui,  et  hec  est  lex  Ecclesic  matristus. 
Videlicet  ut  omnes  episcopos  regni  tui  ad  Taronen- 
sem  archiepiscopum  mittere  non  detrectes,  ipsiiu- 
que  judicium  postulare  non  dedigneris.  Ipse  enim 
est  metropolitanus,  omnesque  episcopi  regni  tui 
ejus  suffraganei  sunt,  sicut  conscriptiones  prasde- 
cessorum  meorum  evidenter  ostendunt,  qui  prsde- 
cessores  tuos,  quia  illos  ab  ipsius  cura  subtraxerant, 
forti  invectione  corripere  studuerunt :  quamvis  nec 


sint,  et  prius  ad  sacra  Christi  quatuor  Evangelia  p  nostra  scripta  super  hac  re  missa  deesse  yideantur 


sacramenta  prffistent,  quod  nil  falsum  depromant, 
sicut  nobis  bcatus  Silvester,  et  sancta  Romana  te- 
nere  videtur  Ecolesia.  Quam  secutus  decessor  meus, 
sanctaB  memorias  Benedictus,quia  contra  decessoris 
sui  decretum,  non  ab  episcopis,  sed  a  laicis,  episco- 
pos  in  regione  tua  cognoverat  esse  dejcctos,  multa 
mcBstitia  et  indignatione  repletus,  scripsit  quod 
nulla  ratio  sinerct  episcopos  a  scdibus  suis  pelli, 
quos  duodenarius  numerus  non  ejecisset.  Quorum 
vestigia  et  ego  quoque  secutus  eadem  censui,  imo 
et  censeo,  nec  uliam  posse  episcopos  sui  honoris 
sustinere  jacturam,  quos  non  constat  fuisse  a  duo- 
decim  episcopis,  prxsente  primamque  sententiam 
mctropolitano  episcopoobtinente,cum  examinarent 
auditos.  Qui  etsi  crimen  aliquod  confessi  esse  di- 


Cumque  coram  praesignato  Tuaonens^s  Ecclesiae 
prsesule,  et  integro  numero  coUegarum,  id  est  duo- 
decim  episcoporum  celebrato  convontu,  fuerint 
ejecti  episcopi  regulariter  examinati,  apparueritque 
quod  canonice  fuerint  ejecti,  ipsis  in  sua  dejectione 
manentibus,  quicunque  in  locis  eorum  coDsecrati 
sunt,  poterunt  utique  episcopatus  honore  potiri. 
Quod  si  ejecti  episcopi  insontes  fuerint  declaratii 
his  amotis  qui  illis  subrogati  sunt,  Ecclesias  suas 
ipsi  recipiant.  Nam  cum  antcccssores  mei  [ms.  add. 
Romani]  praesules  ejectionem  eorum  epiECoporuro, 
qui  ab  Ecclesiis  suis  expulsi  sunt,  non  admiserint, 
nec  approbaverintfffw.,  admiseruntnec  approbave- 
runt],  nec  ipsos,  qui  eis  subrogati  sunt,  viventibus 
illis,  iegitimos  episcopos  dixerunt.  Sane  si  forte  ad 


cuntur,potest  crediquod  vi  vel  formidine  fassi  tan-  ^!  Turonensem  archiepiscopum  naittere  dcdignaris, 


tum,et  non  confessi  fuerint  quod  non  fecerant,quia 
videbant  laicos  et  saeculares  quosque  una  cum  rege 
contra  se  conspirantes,quod  nec  saltem  audierant. 
Siquidem  qui  ore  tantum,  et  non  corde  profert 
quod  dicit,  non  confitetur,  sed  loquitur  :  quamvis 
non  videatur  justa  confessio,  quae  non  legitimp  pro- 
vocatur  examine.  De  Gislardo  autem  et  Actardo 
[ms.,  Aitardo  et  sic  ubique]  episcopis  [Nannetensi- 
bus],  de  quibus  scripsisti,  multo  aiiter,  quam  tua 
referebat  epistola,  in  scrinio  nostro  reperimus. 
Licet  non  bene  faciat  Actardus,  quia  denuo  conse- 
crat  quos  Gislardus  in  eo  gradu  dignoscitur  ordi- 
nasse  :  tamen  Actardus  invenitur  ante  Gislardum 
episcopatus  ofQcium  suscepisse.  Denique  sanctissi- 


stude  duos  episcopos  de  expulsis,  et  duos  de  subro- 
gatis,  una  cum  gloriae  tuae  legato,  ad  apostolicam 
sedem  beati  Petri  transmittere,  ubi  digna  examina- 
tione  praemissa,  qui  legitimi  episcopi  sint  appareat, 
et  suas  Ecclesias  irregulariter  non  amittant.  Nihii 
enim  aliud  est  quod  in  praesenti  negetlo  penitusde- 
fmiri  possit.  Quia  vero  magna  quis  sit  metropolita- 
nus  apud  Britannos  contentio  est^  licet  nulia  memo- 
ria  sit,vos  in  vestra  regione  ullam  habuisse  metro- 
politanam  [n».,  metropolim]  ecclesiam,  tamen  si 
libet,  postquam  Deus  inter  vos  pacem  et  diiectum 
iilium  nostrumCaroIum  gloriosum  constituet,faciIe 
hoc  poteritis  advertere.  Quod  si  adeo  [ntf.,  idcoj 
contentiosius  agendum  creditis,  ad  nostrum  aposto- 


mus  Leo  papa  Nomenoio  scribens,  inter  caetera  prae-  j)  latum  destinare  contendite  :  quatenus  nostro  libra 


cipuum  virum  Actardum  appeliat,  et  hunc  sanum 
sapere,  et  sanum  doccre,  vivere  ac  permanere  de- 
nuntiat :  Gislardum  vero  tanquam  praedicti  Actardi 
sedulum  invasorem  denotat.  His  ergo  ac  hujusmodi 
controvcrsiis,  ac  difficultatibi\^  enumeratis,  et  ita 
repertis,  habitis,ac  compertis,  non  possumusa  re- 
gula  sanctorum  patrum,  aut  a  sedis  hujus  institu- 
tionibus  Indebite  [ms.,  ut  a  sedis  tuae  institutioni- 
buB  quoque  indebite,etc.]  declinare.  Sed  si  vis  Dei 
omnipotentis  benedictionem  percipere,  vel  si  vera- 
citer  nostra  consequi  praecepta  desideras,  consiiium 
meum  accipe^et  quod  tibi  per  hanc  paginam  indico 


mine,quae  fuerit  apud  vos  antiquitus  arcbiepisco- 
palis  ecclesia,  luce  clarius  innotescat,  et  deinceps 
omni  ambiguitate  recisa,quem  sequi  episcopt  vestn 
debeant,  incunctanter  agnoscant.  NeqpieenimEccle- 
siasDomini  perdiscordiam  regumdivisionesaliqaAS 
pativel  damna[ww.,perdiscordiam  regumdivisiones 
aliqua  pati  damna]  necesse  est :  cum  quantum  ex  se 
est  paeem,  quam  praedicant,  servare  studeant  invi- 
cem,  et  in  omnes.  His  ita  praelibatis,  per  nostuani 
scire  volumus  excellentiam,quia  si  nostris  paternis 
monitis  obedieris,  et  tam  de  jure  metropolitam, 
quam  de  renovatione  examinis  ejeotorum  episoopo* 


«» 


EPISTOLiB  ET  DBGRCTA. 


m 


rum  Dos  «udire  studueris,  erit  pax  et  concordia  et  A 
omnis  legitimus  ordo  in  regno  tuo.Quod  si  nos  tan- 
tum  inieiTogare  ei  non  auscultare  decreveris,Bcan- 
dala,et  discordia  et  omnis  confusio  non  deerunt  tibi 
in  vita  tua.  Porro  legatos  tuos,  quos  ad  nostrum 
pontificiom  destinasti,  dilectioni  tuse  commendare 
cnramus  :  quorum  prudentiam  et  fldem  circa  vos 
oonsiderantes,  plurimum  in  Domino  gratulati  SU" 
mua.  Deus  omnipotens  gloriam  tuam,et  claram  con- 
jugem  tuam,cum  nobilibus  natis,atque  cum  omni- 
bas  qtti  sub  tuo  regiraine  8unt,omni  gaudio  et  om- 
ni  benedictione  pie  circomdet. 

XXVI. 

AD    CAROLOM    ARCHiePISCOPUM    M06VNTINUII  BJU8QUR 
8UPFBAGANE0B  BPISGOPOB  QBRMANIiE  (tt) 

(Anno  863.) 

Declurai  se  nuUam  senUnUcm  protulisse  in  SalomO' 
nem  epUcopum ;  Abbonis  matrimanium,  in  quarto 
consanguinitatis  gradu  contractum,  esse  dissolven- 
dum,  variasque  variis  peccatis  assignat  jxmiten- 
tias, 

[Apud  Mans.,  ihid.] 

NiGOfjkus  episcopua,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  oonfratri  nostro  Garolo 
archiepiscopo,  ejusque  8oiIt*aganeis  Altfrido,  Salo- 
moai*  Hiltigrimo,  Theodrico,  Guntoni,  Gebehardo, 
Arn.  Wingario,  Egiberto  reverentissimis  episcopis, 
atque  Grimalto,  Egilberhtto  Thiotoniama]i,Ada]ga- 
rio  religiosis  et  veDerabilibus  abl>atibur. 

Divinorum  fulgentee  dogmatum  diftinitiones  scien- 
ti  T?  sacro  sedis  nostre  alvo  proeedunt^semperque 
descendunty  quia  rectitudinis  et  aeauitatis  species 
gignere  novit,  et  instituta  dilectionis  dispositione  C 
administrsre.Pacis  enim  ac  justitis  amatrix  cogno- 
seitur  et  benignitatis  amica.  Gujus  eonsuetudine 
falti  atqns  industria,ve8trsB  beatitodini  apices  desti- 
navimus^rectitudiDiB  fundentes  duloedinem,et  pro- 
babiii  sanctione  ornatos.  cum  Abbonis  causam  de 
quo  fertisyvestra  presenUa  episcoporum  subtili  in- 
qnisitione  examinare  decrevimus,  ut  de  ea  certitu- 
dine  per  vos  maluissemufl  scire  cognitionem.In  Sa- 
loraonem  quippe  episcopum  nec  criminis,  neque 
fadDoris  sententiam  certe  protulimus,  nisi  et  com- 
miaaam  sibi  a  Domino  plebem,  sicut  audieramus, 
Bon  eonstringeret  juramentis.  Epistola  vero,  quam 
vobis  quaai  a  nobis  missam,  Grimoldus  obtulit  ab- 
bas,  nanquam  nostro  eat  scrinio  scripta,  neque  a 
nobis  edita,  neque  a  nostra  sede  directa,8ed  omni-  q 
modis  faisitatis  argumento  plena,  et  mendacii  con- 
atrncta  demonetratur  tenore.  En  quia  Abl>oni8  jam 
dicti  caosam  atque  intentionem  secundum  nostrs 
institutionis  deliberationem^synodali  examinatione 
inqoirere  studuistis,  nobisque  gestis  rei  veritatem 
significastis,  ingentes  vestrs  agimus  beatitudini 
gratia8,et  qoia  tantsB  claritatis  erga  sedem  polorum 
clavigeri  habetiB  devotionem,  ovantes  vestram  spi- 
ritaiibos  ulnis  amplectimur  almitatem.  Et  quia  ipsi 
Abboni  veridici8,ot  fertiSftestibus  in  vestroconcilio 

(a)  Haec  epistola  ante  annum  858,  quo  Nicolans  I 
papa  creatos  est,  non  est  scripta;  sed  neq^ie  post 

PatboIi.  GXIX. 


comprobatum  est,quod  contra  sanctorum  canonum 
sanctioncs  uxorem  acciperepraBsumpsissetyinquarta 
etiam  generatione  sibi  oopu]asBet,8aneimu8  et  apo- 
Btolica  promu]gatione  decemimus,  hujus  infausti 
conjugii  omnimodi8Copuladi88olvatur,qu(e  propriss 
GonsanguinitatiB  et  cognationis  demonstratur  atque 
oognoscitur  ease.  Et  hoc  vobis  interrogantibus  sta- 
tuimu8,ut  nulli  liceat  Ghristiano  de  propria  consan- 
guinitate  sive  oognationiS  uxorem  accipere  usqoe 
dum  generatio  recondatur,  cognoecitur,  aut  memo- 
ria  retinetur.  Lietamur  autem,  vestramque  lauda- 
mu8  industri»  obBervantiam,quia  in  hac  re  beatis' 
simorum  anteccseorum  nostrorum  Gregorii  et  Za- 
chariffl  pontiHcum  haotenuB  in  vestris  pareobiis,  ui 
vcstris  protulistis  in  ]itieris,ob8ervando  teneti8(de- 
creta).  Dixistis  enim  in  quota  generatione  sibi  flde- 
les  jungantur.  Nos  autem  generalionum  in  hac  re 
numerum  non  definimus,  sed  ut  supra  retulimus, 
incunctanter  observare  monemus.  Bacerdotes  vero 
si  in  fornicationis  inciderint  iaqueum  et  crimini8,ot 
manifestus  sive  ostensus  foerit  actu8,saoerdotii  non 
possunt habere  honorem,8econdnm canonics  ineti- 
tutionis  auctoritatem.Sacerdotes  illi,qui  in  crimine 
fomicationis  foerint  accosati,  et  crimen  illis  non 
fuerit  comprobatum,  aut  ip&i  non  manifestaverint, 
quid  aliud  agendum  e8t,nisi  quod  in  Neocffisarien- 
sis  sancti  concilii  capitulo  legitur,ac  demonstratur? 
Tamen  si  ipsi  joramento  se  voluerint  purificare,li- 
centiam  habeant.  Similiter  autem  et  diaconi  si  foo» 
rint  accusati,  peragant.  FeminsB  scilicet  queejsacro 
Bont  velamine  consecratte  si  fuerint,quod  nolumus» 
fornicats,  velamen  deponere  non  pr«8umant  sed 
pcBnitentiae  jugo  submissae  summopere  decertare  fe^ 
etinent,  ut  ad  indulgenti»  et  remissionis  valeant 
gratiam  pervenire.De  patricidis  et  fratricidis  praeci- 
pimus,  ut  per  unius  anni  circulum  ante  fores  basi- 
licse  orantes  Domini  clementiam  perseverent.Com- 
pleto  vero  anni  circulo  introducantur  eccleeiam, 
tameninteraudientes^usquedumuniusannispatium 
finiatur.Stentcum  ad  missarumsolemniavel  adalia 
sacra  audire  ofHcia  venerint.  His  ita  peractis,  si 
poQnitentiae  fructus  in  eis  conspiciuntur,oorporis  et 
sanguinis  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  participes  flant, 
ut  desperantiae  non  indorentor  caligine.  Garnem 
non  mandocent  omnibus  diebus  vitae  il)orum,vinum 
atque  polmentum  somere  non  praesumant^nisi  tres 
dies  per  hebdomadam.Jcyunentautem  usque  ad  no- 
nam  diei  horam  quotidie,excepti8  festis  diebus  at- 
que  dominici8.Arma  gerere  non  audeant  vel  sumere^ 
niei  contra  pagano^et  ubicunque  ire  maluerintf 
nullo  vehiculo  deducantur,  sed  pedestri  more  pro- 
ficisci  studeant.Tempus  autem  hujuspoenitentie^in 
vestrae  beatitudinis  arbitrio  ponimus,  ut  secundum 
conversionem  illorum  aut  extendere,vel  minuere  va- 
leatis.Ne  uxoribus,si  habuerint,  non  Bcpararentor ; 
ei  autem  non  habuerint,  et  se  continere  non  valu^ 
rint,  legitimas  accipiant  in  co^jugio  feminas,  no 

annum  863,  quo  Garolus  Mogontinus  arohiepisco- 
poB  obiit, 


811 


NIGOLAI  PAPiE  I. 


812 


fornicationis  voraginem  incidere  vidoantur.Siautem 
antequam  duorum  prsdictorum  annorum  finiantur 
curricula,  flnis  vit«  illorum  pervenerit,  viaticum 
illis  non  negetur.  Si  quis  cum  duabus  fuerit  forni* 
catus,aut  oum  hispersonis  de  quibus  sacraScriptura 
prohibet,  si  dignam  egerit  pcenitentiam^  et  tamen 
non  maluerit  continentiam  sustinere,  liceat  legiti- 
mam  conjugio  uzorem  accipere.  Similiter  et  mulier 
qusB  tali  fuerit  scelerc  lapsa,ut  fornicationis  ad  chaos 
non  perducatur  perflciat.Sed  hoc  de  laicis  viris  ac  mu- 
lieribus  solummodo  statuimus.  Si  quisquam  cum 
matre  spirituali  fuerit  fomicatus,  anathematis,  ut 
scitis,  percutitur  ictibus.  Similiter  autem  et  illum 
percutere  promulgamus,qui  cum  ea  quam  de  sacro 
fonte  baptismatis  susceperit,aut  cum  illa  quam  ante 
episcopum  tenuerit  cum  sacro  chrisraate  fuerit  uncta, 
fornicationis  crimen  perpetravit :  legitimam  autem 
si  habuerit  non  dimittat  uxorem.  Inter  hsBC  vestra  san- 
ctitas  addere  studuitysi  cujus  uxor  adalterium  per- 
petraverit,  utrum  marito  ipsius  iiceat  secandum 
mundanam  legem  eam  interficere.  Sancta  Dei  Ec- 
clesia  mundanis  nunquam  constringitur  legibus,gla- 
dium  non  habet  nisi  spiritualem  ac  divinum ;  non 
occidit,8ed  viviflcat.De  his  qui  non  sponte  homici- 
dium  commiserunt,  in  vigesimo  secundo  capitulo 
Ancyrami  concilii,qualiteragere  debeantydefjnitum 
habetis.  Homicid»  post  unius  anni  spatium  liceat 
ecclesiam  intrare.Vidua  quidem  quas  sacrum  capiti 
velamen  imposuerit,et  inter  csteras  relatas  feminas 
in  ecclesia  oraverit,et  oblationem  cum  illis  obtule- 
rit,  si  professa  est  in  eodem  habitu  permanere, 
spondens  nunquam  religionis  deponere  velamen^re- 
ligionis  observantia  discedere  non  prssumat.Opta- 
mu8  sanctitatem  vestram  in  Ghristo  bene  valere. 

XXVII. 

AD  EUMDEM. 

(Anno  865.) 

[Primus  hanc  epistolam  edidit  Wassarschleben,  fi«- 
trage  zur  Geschichte  der  vorgratianischen  Kircken- 
rechtsquellen,  Leipz.  1839,  p.l65,  e  cod.  Darm- 
stad.—Ad  fidem  ejusdem  tod.  Darm8t.2117,olim 
Golon.  118  fol.,  ubi  exstat  p.  49  sqq.,recognovit 
et  errata  Wasserschlebii  corr.  D"*  Ploss  Bonnen- 
sis.] 

Incipit  eptstola  Ntchalai  papx  ad  Charolum  archiepi- 
scopum  sanctx  Mogonciacensii  Ecctesix  (a). 

NiGHALAUS  episcopus,  seruus  seruorum  Dei,reue- 
rentissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Garolo 
archiepiscopo  sanot»  Mogontiacensis  Eclesise. 

Qui  sacrorum  dogmatum  nitore  intacto  capiunt 
certamine  rutilare,  superni  luminis  {h)  cernuntur 
fauoribus  procul  dubio  coruscare,  quia  perfect® 
actus  norms  exquirunt  et  beatificae  sanctionis aug- 
mentum.  0uibu8,utremur,compulsi  apicum  uestro- 
rumnectarenos  proquibusdam  salubribusmaluistis 
causis  interrogare,  ut  gregis  nobis  commissi  inte- 
gritatem  salutari  ualeatis  gubernaculo  perornare,et 
delinquentium  temeritates  et  criminosfle  perpetra- 
tionis  insidias  sollerti  corrigere  censura  possitis, 

(a)Tituli  verha  in  codice  miniata  sunt. 


A.  probabilisquc  promulgationis  effectui  mancipare.ln 
his  enim  magis  letamur  et  alacribus  cumulati  apo- 
stolico  instituimus  famine.  Qui  sacerdotem  morti 
uoluntate  tradiderit,uel  parricidium  perpetraaerit, 
omnibus  diebus  uit«  suse  camem  non  oomedat.nec 
uinum  bibere  presumat.  leiunet  autem  usqoe  ad 
uesperum,  exceptis  festis  diebus  atque  Domiaicis. 
Arma  non  sumat,  et  ubicunque  ire  uoluerit,  nuUo 
vehiculo  deducatur,8ed  propriis  pedibus  proficisca- 
tur.  Ecdesiam  per  quinquennii  tempus  non  ingre- 
diatur,  sed  cum  sacrorum  orationum  oflicia  uel 
missarum  solempnia  celebrantur,  ante  foras  basi- 
licffi  perseueret,  orans  et  deprecans  Dominum,  ut 
tanto  crimine  abluatur.  Post  expietum  uemquin- 
quennii  tcmpus  ingrediatur  ecle8iam,nondum  uero 

1«  communicet,sed  inter  audientes  tantummodo  stet, 
uel  dum  facultaa  conceditur,  sedeat.  Gum  autem 
duodecimi  anni  fuerint  (sic  cod,)  cursus  fiDitus, 
communicandi  ci  liccntia  concedatur,  et  equilandi 
tribuatur  medela.  Maneat  autem  in  reliquis  obser' 
uationibus  tres  dies  per  ebdomadam,  ut  perfcctius 
purificationis  mereatur  peruenire  ad  culmeD.  Illi 
scilicet  qui  diuersis  erratis  uel  quibuscumqae 
piaculis  poenitentiee  fuerint  iugo  submissi,  legitimo 
nuUatenus  matrimonio  separentur,  ne  fomicationia 
uoragine  demergantur,  et  dum  ad  alta  subleuari 
sperantur,  corruantur  in  coeno.  Homicidae  post 
peractam  pcenitentiam  arma  non  sumant,  nisi  coo- 
tra  paganos.De  non  sponte  homicidium  perpetran* 
tibua  promulgamus :  Per  triennii  temporis  spacium 
non  communicent,  ieiuniis  et  orationibus  assidais 

G  uacare  omni  sollicitudine  studeant :  camem  non 
comedant  tres  dies  in  ebdomada ;  neque  uiDum  bi* 
bere  praesumant  usque  dum  decennii  tempus  ex- 
pleverint.Mulieresautemquse  ante  temporis  pleniia' 
dinem  conceptos  uteroinfantesuoluntaie  excuiittnt, 
ut  homicidaB  procul  dubio  iudicandc  sunt.lUc  uero 
quee  dormiendo  filios  suos  suffocare  uidentur, 
leuiter  de  his  iudicare  oportet,quia  noleatesetnen 
sentiendo  ad  hunc  deuolute  sunt  casum.  Si  utr 
uiduam  duxerit  in  coniugium  ex  priore  habentem 
marito  filiam,  et  cum  eadem  Qiia  postmodum  con- 
cubuerit,  coniugium  modis  omnibus  matrimonii 
dissoluatur,et  uir  ille  pcenitentiae  subiaceat  sanctio- 
nibus,  ita  ut  per  triennii  tempus  sacro  corporc 
Domini  nostri  lesu  GhristisuspendaturasangttiDe: 

n  carnem  non  manducet,abstineat  autem  a  uioo  atqu6 
pulmento,  et  singulis  diebus  ieiunium  Meiebrare 
festinet,  exceptis  diebus  festis  atque  Domioicis: 
orationibus  omni  insisteresoUicitudine  studeatCam 
uero  trium  annorum  finis  peruenerit,8acrfflCODSor8 
communionis  efflitiatur,  aliorumque  pcr  triuman- 
norum  curricula,utprotulimus,integriter  obseruare 
atque  perficere  summoperecuret.Similiterautemde 
mulieribus  quae  se  clanculo  patri  in  coucubitu  sub- 
sternerunt  et  filio  obseruandum  est.  Aliter  quidem 
de  his  sancimus,qui  duabus  ao  absconse  sororibus 
pollutas  (sic  cod.)  cognoount  (sic  cod.) 
(b)  God.  Lumilis. 


I 


813 


EPISTOLiG  ET  DECRETA. 


814 


llipc  breuiter  pro  celeri  uestraB  exposuimus  por-  A  Efclesia?  Belloviicensis  juris  fuisse  omnimodis  pro- 


titOiU8  epistolc  neoeseitate,  qui  fdBtinus  ueslroa  re- 
meare  cupiebat  ad  flnes  ;  et  pro  quibusdam  eccle- 
siasiicis  utilitatibus,  in  qnibus  occupati  eramus. 
Congruo  pro  quibus  tempore  idoneumuestrslega- 
tum  beatitudinis  atque  apices  nostro  praesulatui 
destinare  satagite  ;  et  tunc  plenius  perfecti  usque 
de  his  omnibuBy  superna  inuante  gratia,  promul- 
gare  s>tudemu8y  uestreque  sanctitati  dirigere  pro- 
curamus.  Optamus  sanctltatem  uestram  in  Ghristo 
nuDC  et  semper  bene  ualere. 

XXVIII. 

MCOLAI    I   PHmLEGlUM   PRO    ECCLESIA    BELLOVACENSI. 

(Anno  863.) 

EeclesuB  BeLlovacensi  confirmal  monasteria  Oratorii 
et  Flaviacit  a  Carolo  Calvo  rege  concessa. 

[Ex  Gallia  Ghristiana,  tom.  X,  inter  instrumenta,] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rendissimo  et  sanctissimo  Odoni  episcopo,  et  per 
techarissims  Bellovacensi  EcclesisB,  salutem  in 
perpetuum. 

Quicunque  in  hujus  labenlis  sseculi  fuerint  in 
aliquo  detenti  disorimine,  ne  velut  in  fiuctuantis 
maris  pelagus  viribus  inflrmitati  infeliciter  demer- 
gantur,  nullum  melius  suse  possunt  inflrmitatis 
invenire  salutiferum  portum  quam  sedemillius,cui 
divino  oraculo  dictum  est :  Tu  aliquando  conversus 
confirma  fratres  tuos,  Unde  quia  nos  yicem  illius 
per  abundantiam  supernse  gratia  in  tota  Christi 
umversaliEcclesia  gerimus,debemus  omnium  inOr- 


batur.  Qu«e  tamen   monasteria,  et  prius  quidem 

quam  ssecularibus  coliata  fuerant,  propter  civilis 

discordiae  seditionem  non  parum  fuerant  destrurta, 

et  nunc  propter  barbaricam  incursionem  penitus 

sunt  eversa,  adeo  ut  non  solum  rebus  privata  sint 

propriisyverum  canonicorum  sacrarumque  virginum 

chorus,  qui  prius  illic  habitaverant,ex  maximoinde 

sit  ablatus,  et  ecclesia  totaque  aedificia  simul  sint 

destructa,  nec  spes  ulla  restatrestitutionis  illorum, 

si  vel  reposita  fuerint,  in  ssecularium  manus^vel  si 

absque  pastore  ecclesiastico  degerint,  ut  haelenus 

fuerunt.  Unde  tua  petiit  venerabilitas,ut  de  iisdem 

sibi  monasteriis  ecclesise  tuas  privilegium  nostrae 

auctoritatis  fieret,  et   nee  tuis  nec  successorum 

l>  tuorum  temporibus  auferri  ab  ecclesia  Bellovacensi 

possit.  Insinuavit  quoque  super  eadem  re  nobis  peti- 

tiones  gloriosissimi  et  charissimi  fiiii  nostri  Caroli 

regissimiliterefQagitantis.Quapropterconsiderantes 

Justam  piamque  fore  petitionem.quatenuseteccle- 

sia  Bellovacensisdevastationis  subsidia  non  deessent, 

et  praefata  monasteria  religionis  ordine  penitus 

exspoliata  non  manerent,  decrevimus  fieri  quod  po- 

stulabatur,  et  apostolica  auctoritate  statuimus^t 

praefata  monasteria^scilicet  Flaviacum  et  Oratorium, 

benignitateCaroli  gloriosi  regis  Bellovacensi  ecclesi» 

oollata,  cum  omnibus  quae  possident  ecclesiae  prae- 

fatae  perpetuis  et  futuris  temporibus  perpetuo  ma- 

nere  subjecta,  nec  ab  ulla  deinceps  vel  regali  vel 

judiciali  potestate,sive  de  potestate  tua  qui  imprae- 

sentiarum  ejusdem  ecclesias  episcopus  esse  dignos- 

mantiuniimbeciIIlitatibussubvenire,etmanumcon-  C  ceriB,sive  successorum  tuorum  antistitum  ecclesiae 


firmationis  nostrae  omnino  libenti  porrigere.  Sed 
quoniam  sanctitas  tua  retulit  ac  suggessit  aposto- 
latui  nostro  quod  ecclesia  Bellovacensis  provinciae 
Rhemorum,  cui,divina  favente  gratia,venerabilitas 
tua  praeesse  dignoscitur^rerum  facuitatibus  quibus 
prioribus  temporibus  fruebatur,  per  terrenampo- 
testatem  privata  mansit^et  modernis  quoque  diebus 
paganorum  inoursionepariteretdepraedatione  valde 
attenuata  fuerit,proqua  resoliicituspastoralicura, 
pii  principis  clementiam  sanctitas  tuaadiit,auxilium 
petens  ut  sibi  grex  commissus  rerum  inopia  non 
deperiret,  quam  vel  violentorum  manus  intulerat, 
vel  hostilis  vastitas  irrogasset  ;et  si  non  sdiud  con- 
solationis  subsidium  ferret,  saltem  de  rebus  eidem 


ipsius  ullo  modo  auferenda,  eo  tamen  ordine  ut  de 
rebus  eisdem  monasteriis  collatis  sive  conferendis 
ecclesise  Bellovacensis  necessitatibus  subveniatur, 
prout  voluntas  et  judicium  episcopi  qui  praefuerit 
eidem  ecclesiae  decreverit,  et  monasteria  ipsa  nec 
in  aediflciis  domorum,  nec  in  restauratione  eccle- 
siarum,nec  in  necessitate  Deo  illic  servientiumsub- 
sidia  defraudentur,  sed  ita  rerum  dispositio  fiatab 
episcopo  Bellovacensis  ecclesiaB,ut  et  ipsa  monaste- 
ria  juxta  modumfacuItatumsibicoUatarum  restau- 
rentur,  et  conserventur,  et  illic  Deo  miiitantium 
sive  femiaarum  sive  virorum  sexus  fuerit^subsidiis 
necessariis  adjuventur,  quatenus  loca  Deo  dicata  et 
res  illis  ecclesiis  collatae  ibi  potissimum  deserviant. 


eccleaiaesublatisaliquodrestitutionisauxiliumpietas  q  ubi  Deo  fideliumoblationesessecollataecognoscun- 


gloriosi  regis  Garoli  non  denegaret,  cujus  precibus 
religiositas  regis  mota,  res  quidero  sublatas  ex  in- 
tegro  non  restituere  se  posse  dixit,  ne  suae  reipu- 
blicae  militiamdefraudarevideretur  :conferre  tamen 
solatium  sanetae  Bellovaoensiecclesiaebenigne  spo- 
pondit.  Quamobrem  concessit  ei  duo  monasteriain 
eadem  Bellovacensi  Ecclesia  constituta,  Oratorium 
videlicet  quod  fuit  olim  puellare  cainobium,  et 
Flaviacum,  in  quo  canonici  habitaverunt,  pro  re- 
compensatione  Fontaneti  monasterii,quod  quidem 
monasterium  veracium  testium  et  irrefragabilis  au- 
ctoritatis  Scripturarum  assertione  praefate  mc^tris 


tur,  quia  nec  pium  nec  justum  esse  cognoscitur,ut 
ecclesiae  praefatae  ita  suis  rebus  spoIientur,et  adterius 
ecclesiae  necessitatibus  deserviant,  ut  earumneces- 
sitatibusnullavideatur  cura  impendi.Unde  sollicitus 
videat  episcopus  Bellovacensis,  ut  sive  de  feminis 
illic  Deo  deservientibus,  sive  de  cujusque  ordinis 
viris,  sive  de  monasteriorum  restauratione  et  con- 
servatione  eam  curam  suscipiat,  quatenus  et  Deo 
dicata  domus  dignum  sehabereprocuratoremgau- 
deat,  et  ipse  qui  praefuerit  rector  supemae  censura 
judicium  propter  negligentiam  non  incurrat.  In 
BflBoularium  vero  manus  atquepotestatem  ipsamo* 


SiS 


NIGOLAI  PAPi6  I. 


816 


nasteria  nuUa  dainceps  ralionevcl  occasiono  pcrvc-  A  conferamus.  Unde  quia  non  muUis  intercedentibas 


uiaut,  quia  non  est  levc  aute  oculos  summi  judicis 
discrimen  religiosis  locis  et  monasteriis  Deo  dicatis, 
Bscularem  praeficere  potestatem,  et  ei  contradere 
pastoralis  curs  sollicitudinem  qui  quid  sit  pastor 
ignorat,  nec  quserit  lucrum  animarum^sed  pecunis 
censum,  non  ut  divinis  cultibus  scrvitium  impenda- 
tur,  sed  ut  suis  usibus  ad  dominationis  votum 
deserviatur.  Nullus  itaqueregum,  nullus  judicum, 
nullus  sacularis  potentiaB  fultus  dignitate  in  rebus 
praefatorum  ccQnobiorum,  vel  in  villis  et  aquis,  vel 
mancipiis,  et  quidquid  ad  eadem  monasteria  col- 
latum  fuerity  potestatem  habeat  vel  dominandi,vel 
excipiendiyvel  auferendi,praBter  episcopum  ecclesiae 
BellovacensiSy  sed   quidquid  vel   in   auro  vel  in 


aunis  monastcrium  beatarum  apostolorum  Peiri  ac 
Pauliy  quod  appollatarCorbeia.venerabilisqttitunc 
fuerat  abbas  Odo,et  gloriosus  dilectus  filius  no.  or 
rex  FrancorumGaroluSfdecesaoremnostram  sancts 
recordationis  Benedictum  pontiQcem,  directis  ad 
eum  tam  litteris  quam  missis  postulaverant,  ut 
praedicto  monasterio,  et  rerum  suarum  liberam 
concederet  dispositionem,  et  in  eligendo  de  semet- 
ipsis  abbate  regularem  daret  canonicamque  lieen- 
tiam.  Quorum  petitionem  ille  pratanter  accipiens, 
petita  concessit,  et  ut  conoessionis  ejus  perpetuitas 
servaretur,  privilegium  monasterio  jam  dicto  fecit. 
Nunc  vero  adveniens  venerabilis  Odo  Belvacensis 
episcopus,  qui  prius  abbas  monasterii  Corbeiensis 


argento,  vel  in  quacunque  supellectile^  vel  in  omni  ^  fuerat^innotuit  nobis  tam  petitionem  ipsius  benigni 


facultatis  substantia  ipsis  est  hodie  monasteriis 
delegatum,  et  futuris  temporibus  fuerit  oollatum, 
episcopi  Beliovacensis  distributioni  et  ordinationi 
fiat  subjectum,  nec  alterius  potestatis  jus,vel  domi- 
natio  super  eis  potestatcm  aliquam,  nisi  quantum 
divinaauctoritas,6tlexetjustitiapcrniiltit,obtineat. 
Si  quis  autemtomerarioaususivemagna  sivcparva 
persona  fuerit,  contra  hoc  nostrum  apostolicum 
dccrctum  agere  praesumpserit^sciat  se  anathematis 
vinculo  esse  innodatum,  et  a  regno  Dei  alienum,et 
cum  omnibus  impiis  aeterni  supplicii  incendio  con- 
demnatum.  At  vero  qui  observator  exstiterit  prae- 
cepti  hi^us,gratiam  atque  misericordiam,vitamque 
aQternam  a  misericordissimo  Domino  Deo  nostro 
consequi  merebitur. 


principis,  quam  postulationem  tuam,  qui  prsfati 
monastcrii  Corbeiae  abbas  esse  dignosceris,  qoa 
postulasti,  ut  qu8B  prius  monasterio  illi  a  dccessore 
nostro  beatae  recordationia  papa  BenedictoconcesBa 
fuerant,  auctoritatis  nostra  promulgatione  firmare 
non  abnuercmus.  Nos  itaque  eonsideraates  religio- 
sam  csse  petitionem  tuam,  et  nihilnovinoscon^ti- 
tuturos,si  praedecessorum  decreta  scquamur.pasto* 
ralis  quoquepariteresse  Dfncii,servorumDeijugit6r 
utilitati  commodisqae  prospicere :  decemimus  ut 
monasterium  Corbeiap,  quod  ad  laudem  Dei,in 
honorem  sanctorum  apostolorum  Petri  ac  Panii 
constructum  esse  dignoscitur,  et  a  Baltbilderegioa 
Francorum,  filioque  ejus  Glothario,  a  principio 
fundatum,et  donaciis  rebusque  necessariis  locupl^ 


Scriptum  per  manum  Petri  notarii  regionarii  et  C  tatum,quod  estin  pago  Ambianensi  super  flurium 


scriniarii  sanctaeRomanaeEcclesiae  in  menseAprili, 
indictione  undecima.  Bene  valete.  Amen.  Quarto 
Kalendas  Maii,permanumTiberii  primicerii  sanctffi' 
sedis  apostolieae,imperante  domino  nostro  piissimo 
Augusto  Ludovico  a  Deo  coronato,  magno,paciGco 
imperatore,  anno  decimo  quarto. 

XXIX. 

AD  TRASULFUM  ABBATEM  COHBEIENSEM. 

(Anno  863.) 

Privilegium  nwnasterii  Corbeiensis, 

[Apud  Mansi,  Conc,  tom.  XV.] 

NicoLAUs  episcopus»  servus  servorum  Dei,  Tra- 
suLFo  religioso  abbati,ct  per  te  venerabili  monasterio 


Summa  situm,  renim  suarum  liberam  inomnibas 
habeat  disponendi  regulariter  potestatem,  ut  qu»- 
cunque  eidem  monasterio  in  auro  vel  argento.  io 
agris  vel  famulis,  seu  quibuslibet  rebus  fuerint 
oblata,  sive  in  praesenti  die  collata  esse  constant, 
in  tuatuorumquesuccessorum  abbatum  fratrumqiie 
maneant  dispositione  :  ut  quidquid  secundum  Dei 
timorem,  ad  Ecclesi®  ipsius  utilitatem,  regulariter 
et  canonice  disposueritis  agere,Iiberam  in  omnibos 
habeatis  faciendi  potestatem.  Bpisoopus  vero  Am- 
bianensis  nullam  ex  eis  vel  accipiat,  vel  exposcat 
portionem  ;  neque  vel  in  abbate,  vel  in  fratribas, 
vel  in  ipso  cocnobio  potestatem  obtineat,  neque  in 
cellis  ipsius  monasterii  denominationepotiaturulla, 


beatorum  principum  Petri ac  Pauli,quodappelIatur  n  neque  in  clerieis,  nequein  famulis,  etin  omnibos 


Gorbeia,  in  perpetuum. 

Gonvenit  apostolico  moderamini,quod  beatusPe- 
trus  apostolorum  eximius»perattributamet-revela- 
tamsibi  divinitusgrati»m,licetsuis  longe  imparibus 
meritis,  nobis  tamen  singulari  praerogativa,  ut  in 
totius  Christianae  religionis  universitate  principaliter 
excelleremus^  contulit :  quatenus  sicut  dignitate  et 
auctoritate  per  ipsius  singulare  privilegium  omnibus 
praeeminemus,  ita  universarum  Ecclesiarum  Dei  sol- 
licitudinem  habeamus,et  singulis  quibusque  fideli'- 
bus,atque  piislocis,in  quibus  jugi  Deofamulantium 
seduUtate  piacatur  divinitas,  opportuaa  sufTragia 


quaecunque  ad  monasterium  illud  videntur  babere 
possessionis  respectum,sicut  jam  olim  coQcessum 
illi  monasterio  cognovimus  ab  episcopoAmbianeosi 
[Bertefrido],  et  ab  aliis  episcopis  Galiiarom.et 
privilegio  cessionis  firmatum,tam  temporibusdilecti 
filii  nostri  Caroli,praBsentitemporeregnanti&,q»8^ 
antiquis  temporibus  BaltchiIde,Clotbarioque  Fraoeis 
principantibus  ;  nisi  quantum  canonicus  ordo  per- 
mittit.  Nec  ad  monasterium»  seu  ccllas  ejusdem 
vel  ipse  per  se  episcopus,  vel  oseonomus  ejus, 
archipresbyteryvel  archidiaoonus  illiu8,autqii«libet 
ex  ejus  agentibus  persona,  potestatem  babeataeo»* 


vel 


j 


S17 


EPISTOLiB  ET  DECRETA- 


818 


dendi,nisiforte  ab  abbalvmonasteriiyvelfratribus,  A  i*c8titaant^  et  quod   de  republica  sua  retribuer 


e 


necessitatis  causa,  vel  dilectionis  gratia,  vocatus 
advenerit;  oe  importnnitate  sui,  ministrorumque 
suorum  inquietudine,fratres  vel  abbates  sustineant 
ullam  molestiam.  Neque  in  ecclesiis  prtedicto  mo- 
nasterio  subjectis,  vel  in  presbyteris  eisdem  eeclesiis 
ordinatis,  aliquam  tentet  facere  perturbationem, 
vel  abbati,  vel  fratribus,  novam-  constituendo,  et 
antiquam  consuetudinem  violando;  sedsiout  regu- 
lariter  et  canonice  disposita  sunt,  et  longo  jam 
tempore  manentia,  ita  quoque  futuris  temporibus 
maneant  inconcussa.  Nec  potestateepiscopalis  fastus 
abutenSyViolenter  contra  constituta  migorum  dispo- 
nere  velit  aliquid  adversus  voluntatem  abbatis,  et 
fratruna  in  ipso  coenobio  Deo  quocunque  tempore 


debent,  id  reddere  velint  de  bis  quse  collata  sunt 
Deo.  Qua  de  re  praecipimus  omnino,  ut  monasterio 
beatorum  Petri  ac  Pauli,quod  Corbeiae  dicitur,  nul- 
lam  praBficiant  personam,veI  ex  sibi  militantibus, 
vel  ex  alienos  monasterio  sumptam,  quae  non  per 
electionem  sumatur  probabilem,  sive  de  laico,  sive 
de  canonico,  sive  de  quocunque  fuerit  ordine.  Quo- 
niam  vero  mults  quaeruntur  ab  importunis  homini- 
bus  malignitatis  occasiones,  et  necesse  est  semper 
adversarii  tela  clypeo  protectionis  repellere,  decer- 
nimus  ut  abbas,  postquam  electus  fuerit  et  ordina- 
tus,  nulla  potestate  prsvalente  dejiciatur,  nisi  in 
criminis  causa  fuerit  deprehensus,  cujus  merito 
rectoris  non  debeat  administrare  offlcium.  Infamise 


militantium.OrdinationesquaBnecessariffiluerintin  «^  vero  maculis,seu  criminis  alicujus  denotatione  si 


monasterio,  sive  de  monachis,  sive  de  canonicis,  et 
quas  petierint  abbas  et  fratres,  agere  non  differat. 
Altaris  quoque  et  basilicarum  benedictiones,  sive 
conseerationes,  prout  necessitas  postulaverit,  vel  in 
ipso  monasterio,  vel  in  agris  ipsius  monasterii  li- 
benter  concedat :  chrisma  quoque,  oleumque  conse- 
cratum  per  singulos  annos  prffibere  non  difTerat  : 
et  pro  bis  omnibus  nullum  munus  accipiat,  ne 
Spiritus  sancti  gratiam  vendere  conatus,  Simonis 
damnationcm,  quod  absit,  sustineat.  Hoc  constitu- 
tum  non  solum  episcopum  Ambianensem,  verum 
etiam  omnes  per  Gallise  Germanisque  provincias 
episcopos,  ubicunque  prsefatum  monasterium  vel 
ecelesias,  vel  agroe,  vel  famulos  habere  dignoscitur, 
observare  sine  cunctatione,  sen  contradictione  de- 


fuerit  appetitus,  non  praeter  canonicam  et  regularem 
deponatur  examinationem.  Hoc  vero  constitutum  si 
fuerit  ab  aliquo  prsevaricatum,  per  episcopum  Am- 
bianensem,quisqueille  fuerit,exnostra  conveniatur, 
auctoritate,  ut  eum  qui  hujus  sedis  constituta  con- 
vulserit,  conveniat,  et  iniquitatis  suae  culpam  com- 
moneat,  cuique  pericuto  subjiciatur,  notum  faciat. 
Quod  si  vel  ipse  neglexerit,  vel  despexerit,  vel 
timuerit  perflcere,  metropolitanus  episcopus  con- 
ventus  a  fratribus  ipsius  coenobii,  personam  hujus 
sanctionis  violatricem  adire  non  differat,  et  hujus 
nostri  decreti  testificationem  innotescat,  utque  ab 
eo  quod  prave  gessit  recedere  non  moretur,ex  sua 
nostraque  auctoritate  contestetur.  At  si  ille  contu- 
macitcr  in  sui  facti  pcrpetratione  permanere  decre- 


cernimus,utnuIIuspote8tatisjure,de  rebusprsfati  C  verit,  et  non  quod  inique  gessit  corrigere  maluerit, 


monasterii,  sine  voluntate  abbatis  fratrumque  ipsius 
cosnobii  abulatur;  sed  maneant  omnia  quae  collata 
sunt,  fuerintque,  in  rectoris  ipsius  monasterii  po- 
testate,  et  regulari  dispositione,  neque  sit  aliquis 
vel  regum,vel  ullins  potestatis,  seu  dignitatis  fultus 
gradu,  qui  de  monasterii  prsefati  rebus,  vel  vio- 
lenter,  vel  potenter  invadat  aliquid,  vel  diripiat. 
Abbatem  vero  fi^tres  ipsius  monasterii  de  se  ipsis 
eligendi  semper  habeant  potestatem,  et  eam  perso- 
nam  eligant,  quae  monacbi  propositum  et  habitu  et 
moribus  proiiteatur,  non  canonicum,  aut  laicum, 
neque  alterius  monasterii  monachum :  quoniam  mo- 
nachico  ordini  praeficere  vel  laicum,vel  canonicum, 
non  est  servare  ordinis  professionem,  sed  evertere. 


licentiam  habeant  fratrcs  monasterii  praedicti  Ro- 
manam  apostolicamque  sedem  adire,  et  necessitatis 
suse  causas  antepapam,qui  tunc  fuerit,urbis  Rom» 
deponere,  et  praesentis  praecepti  constitutionem  ma- 
nifestare  :  sicque  Romanus  pontifex,  cognita  causa^ 
justs  damnationis  sententia  reum  mulctare  non 
cunctetur.Si  quis  vero  sacerdetum  vel  clericorum, 
hanc  constitutionis  nostrae  paginam  agnoscens, 
contra  eam  venire  tentaverit,  ordinis  sui  dignitate 
careat;  laicus  vero,  cujuscunque  sit  potestatis,  vel 
dignitatis,  si  hujus  privilegii  decreta  in  aliquo  vio- 
laverit,  reum  se  divino  judicio  existere  de  perpetrata 
iniquitate  cognoscat,  et  nisi  vel  ea  quae  ab  eo  sunt 
mala  abl  'ta   restituerit,  vel  digna  [edit,  Rom.  vel 


quod  unusquisque  praepositus  cujus  estordinis,ejus  j)  legitima]  poenitentia  illicite  acta  defleverit,  Dei  et 
quoque  erit  et  propagator  :  nec  bene  disponet  ali-      beatorum  apostolorum  Petri  ao  Pauli  auctoritate 

atque  nostra  sententia  anathematis  vinculo  innoda- 
tus,  a  sacratissimo  corpore  ac  sanguine  Domini 
nostri  Jesu  Christi  alienus  existat,  atque  in  aeternG 
examine  districtae  ultioni  subjaceat.  Cunctis  autem 
eidem  venerabili  monasterio  justa  servantibus,  sit 
pax  Domini  nostri  Jesu  Christi,  quatenus  et  hic 
fructum  bonae  actionis  recipiant,  et  apud  districtum 
judicem  praemia  aetemaB  quietis  inveniant.  Scriptum 
per  manum  Leonis  notarii  regionarii,  et  scriniarii 
sanctae  Romanae  Ecclesiae,  in  mense  Aprili,  indi- 
ctione  xi.  Data  iv  Kalendas  Maias,  per  manum 


quando  cujuscunque  militi»  vitam,cujus  noa  flierit 
ipse  qui  disponit  aemulator.  Sed  neque  rex,  neque 
potestas  aliqua,  ullam  monasterio  Corbeiensi  prs- 
ponat  per8onam,quam  non  fratres  ipsius  elegerint 
monasterii.  Debent  enim  mundi  principes  honorem 
prsstare  Deo,  quem  sibi  volunt  praestari  a  Deo,  vi- 
deiicet  ut  quemadmodum  cupiunt  a  Deo  sibi  colla- 
tum  regni  honorem  conservari,  sic  Ecclesiae  Christi 
suam  non  dedignentur  servare  legem.  Non  enim 
decet,  neque  Justum  videri  poterit,  ut  sibi  militan- 
tibuB,  de  Eeclesiae  Christi  possessionibus  mercedem 


819 


NICOLAI  PAPiE  I. 


830 


Tiberii  primicerii  sanciffi  sedis  apostolic»,  impe-  A  nostri  pagina  continet,  tafs  vobis  qaam  cunctis  qu 


rante  domino  piissimo  Augusto  Ludovico  a  Deo 
ooronato,  magno,  pacifico  imperatore,  an.  xiv,  et 
post  ejus  annum  xiv  [fortej  et  post  consulatum  ejus 
anno  xiv,  Hard.],  indictione  xi. 

XXX. 

NIGOLAI  PRIVILEGIUM  PRO  SANDIONYSIANO  MONASTERIO. 

(Anno  863.) 

[Apud  Felib.,  HisL  de  Vahhaye  de  Saint-Denis  inter 

probaL] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilectis 
fratribus  ac  flliis  nostris  in  venerabili  monasterio 
sancti  Gbristi  martyris  Dionysii  sub  regula  sancti 
Benedicti  religiosa  conversatione  degentibus,  nunc 
et  futuris  temporibus. 

Quando  ad  ea  qus  catholicorum  regum  corda  n 
pontificalibus  sunt  monitis  provocanda,  ita  ardenti 
desiderio  divina  proveniente  gratia  succeduntur,  ut 
ab  eis  ultro  poscantur,  tanto  alacri  et  Isto  sunt 
animo  concedenda,  quanto  et  ea  ipsa  quae  cupiunt, 
si  nollent  facere,  peti  debuerant.  Proinde,  juxta 
scripta  petitoria  fliii  nostri  prsBcellentissimi  regis 
Karoli,  huj  usmodi  privilegium  presentisauctoritatis 
nostrse  decreto  eidem  monasterio  vestris  futurisque 
temporibus  indulgemus,  concedimus  atque  flrma- 
mus,  ut  sicut  ipse  gloriosissimus  fllius  noster  divino 
ductus  amore,de  villis  ac  facultatibus.seu  stipendiis 
specialiter  monachorum,  et  ecclesiae  ornamento- 
rum,  vel  luminariorum,  ac  matriculariorum,  seu 
hospitum,  atque  pauperum  usibus  servata,  vel  eme- 
liorata,  seu  aucta,  ordinatione  quiB  tempore  piae 


in  eo  quo  estis  ordine  locoque  successerint,  vel  eis 
quorum  interesse  potuerint,  in  perpetaum  conser- 
vanda  decernimus,  salva  in  omnibus  qus  hujas 
decreti  pagina  continentur  auctoritate,  et  honore 
sancts  Romans  Ecclesis,  et  sedis  apoBtolics  pri- 
vilegio.  Si  quis  autem  temerario  ausu  xnagna  p&rvt- 
ve  persona  contra  hoc  nostrum  apostolicam  decre- 
tum  agere  praesumpserit,  sciat  se  anathematis  vin- 
cuio  esse  innodatum,  et  a  regno  Dei  alieDum,  et 
cum  omnibus  impiis  aetemi  incendii  supplicio  con- 
demnatum  :  at  vero  qui  observator  exstiterit  prs- 
cepti  hujus,gratiam  atque  misericordiam^vitamqae 
eeternam  a  misericordissimo  Domino  Deo  nostro 
consequi  mereatur. 

Scriptum  per  manum  Sophronii  notarii  regionarii 
et  scriniarii  sanct®  Romanffi  Ecclesi»,  in  mense 
Aprili,  indictione  undecima.  f  Bene  valete.  Datum 
quarto  Kal.  Maias  per  manum  Tiberii  primicerii 
sanctsQ  sedis  apostoiicae,  imperante  domno  piissimo 
Augusto  Ludovico,  a  Deo  coronato,  magno,  pacifico 
imperatore,  anno  quarto  decimo  regni  ejus,  indi* 
ctione  undecima. 

XXXI. 

EPISTOLA  NIGOLAI  AD  GAROLUM  GALVUM. 

(Anno  863.) 
[Apud  Dublet.,  Hist,  de  Saint-Denis,  pag.  456.] 
NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  excel- 

lentissimo  Garolo  regi  Franciee. 
Superns  miserationis  respectu  ad  hoc  regiminis 

curam  susctpimus,  ut  pie  precantium  votis  favea- 


memoriae  genitoris  sui  Ludovici  Augusti,  et  Dago-  ^  nius,  et  ad  stabiliendam  sanctorum  iinnitatem,  in 


berti  quondam  regis,  atque  aliorum  regum,  necnon 
et  Pepini  inclyti  regis  atavi  ipsiu8,et  Karoli  impera- 
toris  div»  memoriae  avi  ipsius^^exinde  fuerat  facta 
constituit,  et  praecepto  suae  auctoritatis  firmavit, 
privilegiumque  venerabilibus  fratribus  ac  filiis  no- 
stris  episcopis  illarum  regionum  fieri  et  confirmari 
fecity  ita  sicut  in  eodem  privilegio,  atque  praeceptis 
regiis  filii  nostri  Karoli  exinde  fatis  continetur,  per- 
petuo  inconvulsa  permaneant.Gonstituimus  etiam 
auctoritate  beati  Petri,  ut  nullus  regum,  nemo  anti- 
8titum,vel  abbatum,  seu  quilibet  quacunque  praedi- 
tus  dignitate,  de  his  quae  in  praefato  privilegio,  seu 
in  praeceptis  ipsius  filii  nostri  Karoli,  ex  his  quae 
pramisimus  factis  continetur,  vel  in  futuro  ab  eo, 


quibus  laus  divina  die  noctuque  per  universam  Dei 
Ecclesiam  per  orbem  diifusam  Deo  persolvitur,  aa- 
rem  accommodenlus.Pro  hoc  enim  praemiam  piissi- 
mum  apud  misericordem  Dominum  recipere  credi* 
mus.si  venerabilia  loca  opportune  ordinata,  et  ad 
meliorem  statum  perducta,nostris  fuerintprivile^is 
roborata.  Igitur,  quia  litteris  tuae  celiitudinis,  fili 
charissime,  nobis  innottiisti  de  monasterio  sancti 
Ghristi  martyris  Dionysii,  speciali,  ut  scripsisti, pa* 
troni  tui,quondam  a  Ludovico  filio  Dagoberti  regis 
Franciae.de  potestate  sedis  Parisiacae  episcopi,  com 
consilio  pontificum  ejusdem  patriae  quod  fuerit 
ereptum,  et  abhinc  sub  regimine  regum,  vel  claris' 
simorum  abbatum  semper  dispositum,  a  nobis  po- 


vel  a  quibuslibet  aliis  de  proprio  fuerint  his  specia-  Q  stulasti  ut  privilegium  episcoporum  de  eodem  mo- 


libus  usibus  jure  collata  sub  cujuslibet  causae  occa- 
8ione,8ive  specie,quidquam  minuere  vel  auferre,  et 
sive  suis  usibus  applicare,vel  aliis  (quasi  piis  causis) 
pro  suae  avaritiae  excusatione  praesumat  concedere, 
aed  cunctaquffi  praefatis  usibus  monachorum,  et  ec- 
clesiae  ornamentorum,  vel  luminariorum,  matricu- 
lariorum,  hospitum,  et  pauperum  oblata  sunt,  vel 
offerri  contigerint,  perenni  tempore  illibata  et  in  • 
convulsa,  ao  sine  aliqua  inquietudine  eorum  usibus 
pro  quorum  sustentatione  gubernationeque  concessa 
aunt,  modifl  omnibus  profutura  permaneant.  Haec 
igitur  omnia  quae  hiyusmodi  praecepti  decretique 


nasterio  factum  nostro  privilegio,  imo  mag^  &P^ 
stolorum  principis,  roboraremus  auctoritate,  quod 
licentissime  secundum  tuam  benevoientiam  petitio^ 
nem  fulcimus  :  auctoritate  siquidem  beati  Petn 
apostolorum  principis  qui  potestatem  ligandi  atque 
solvendi  a  Domino  acccpit  (MatUi.  xvi),  ciyusque 
nos  vicarii  existimus,  stabilimus  ut  ipse  sanctus 
locus  sicut  regum  praeceptis,  et  privilegiis  apostoli- 
cis  est  fultus,  per  omnia  tempora,  sine  repetitiono 
cujuscunque  episcopi  Parisiacae  sedis,  aut  aliciyus 
judiciarise  potestatis,  vel  cujuscunque  prepotentis 
hominis,  semper  sicut  praeoptat  et  expetit  benevo- 


831 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


822 


lentia  tua,  ratus  futuro  tempore  permaneat,  qua-  A  provincia  regionis  Belgic»  regulariter  subjectue  Eo- 


tenus  abbas  et  fratrea  ejusdem  loci  venerabiles,pro 
statu  regni  vestri  et  ablutione  scelerum  vestrorum, 
et  filiorum  vestrorum,  Deo  grates  et  vota  sdlvere 
delectat.Si  quis  autem  magna  parvaque  personate- 
merario  ausu  causa  cupiditatis  vel  potestatis  hoc 
nostrum  decretum  violare  prssumpserit,  si  non 
resipuerit,  sciat  se  anathematis  vinnulo  esse  inno- 
datum,et  a  regno  Dei  penitus  alienum,et  cum  Juda 
traditore,  vel  cum  omnibus  impiis,  fleterni  incendii 
poenis  damnatum ;  causa  vero  infractionis  nostri 
privilegii  ad  posteros  nostros  perveniatObservator 
autem  hujus  firmitatis  gratiam  et  misericordiam, 
vitamque  stemam  a  misericordissimo  Domino  Deo 
consequi  mereatur. 


clesidB^te  contempto,  vel  posthabita  coepiscoporum 
ipsius  dioeceseos  provinciali  synodo,impune  audeat, 
seu  valeat  alicna  expetere  aut  exspectare  judicia, 
aut  alienas  contra  canones  ordinationes  suscipere^ 
vel  ad  alias  provincias  irregulariterconvolare;  sed 
ita  ut  Nicaenorum  et  csterorum  conciliorum  cano- 
nicis  definitionibus  est  promulgatum,  et  beatorum 
Siricii,  Innocentii,  Zosimi,  Gcclestini,  Bonifacii, 
Leonis,  Hilarii,  Gelasii,  Gregorii,  ac  caeterorum  Ro- 
manae  sedis  pontificum  constitutionibus  est  decre- 
tum,  salvo  in  omnibus  jure  apostolics  sedis,  velut 
ab  ipso  Ghristo  et  sacris  est  cautum  canonibus,cun- 
cti  sive  in  prcelatione,  sive  in  subditione  [subjec- 
tione]  debita,  ordinem  ab  ecclesiasticis  regulis  tra- 


Scriptum  per  manus  Sophronii  notarii  ac  scrina-  p  ditum  observantes,  metropolitanae  tuae  auctoritati 

::  ^^^j^i^  o«.«w^««^  v^^^^^i^  :—  ~^^.^  A-.«:ii  ;— j;_    D  t ._  . .. • ?_•__.?   _i._j«__x     _ 


rii  sancts  Romanae  Ecclesifie,in  mense  Aprili,indic- 
tione  undecima.  Bene  valete.  Data  quarto  Kalendas 
Maias  per  manum  Tiberii  primicerii  sanctffi  sedis 
apostolic»,imperanto  domno  piissimo  perpetuo  Au- 
gusto  Ludovico  aDeo  coronato,magno,pacincoim- 
peratore,anno  14  regni  ejus. 

XXXIL 

AD   RINCMARUM  ARCHIEPISGOPUM   RHEMBNSEM. 

(Anno  863.) 

Confirmatio  synodi  Suessionensis  anni  853,  cum  pri- 
vilegio  Hincmari  archiepiscopi  et  Ecclesise  Rhe- 
mensis, 

[Apud  Mansi.,  Conc.  tom.  XV.] 
NiGOLAUS,  servus  servorum  Dei,  reverentissimo  et 


honeste  tamen  et  canonice  praecipienti,obcdiant,  et 
studiosius  obtemperare  procurent.  Et  hoc  promul- 
gamus,atque  apostolica  auctoritate  statuimus^ut  te, 
quem  primatem  ipsius  provinci»  sanctae  memorise 
pra^sules  praedecessores  nostri,Leo  scilicet  in  largi- 
tione  usus  pallii,  et  Benedictus  privilegio  suae  cor- 
roborationis,ut  et  antecessores  eorum  tuos  prsde- 
cessores,  canonica  auctoritate  et  antiqua  consuetu- 
dine,  pro  metropolis  Ecclesi»  [Rhemensisl  genio 
confirmaverunt,et  nos  primatu  beati  Petri  Dei  voce 
percepto  pariter  confirmamus.NuIlius  unquam  in- 
festatio  contra  canonica  apostolicaque  decreta  sive 
judicia  opprimat,aut  ab  Ecclesia  tibi  commissa  vir- 
tute  vel  facultate  nudare,  aut  ante  audientiam  Ro- 
mani  pontificis^quia  nec  regulse  hoc  permittunt  ec- 
sanctissimo  confratri  nostro  HmcMARO  Rhemorum  C  clesiasticse,  judicare  te  vel  condemnare  prcesumat. 


archlepiscopo. 

Pastoralis  soUicitudinis  cura  constringimur,  et 
loci  sublimitate,qua  nos  superna  providentia  totius 
domus  suae  generalitati  praeposuit,  provocamur,  ut 
apostolatus  nostri  apex  in  ea  tanquam  lapis  positus 
angularis,  ad  imitationem  ipsius,  fldelibus  quidem 
et  humilibus  tutissimum  et  flrmissimum  refugium, 
quo  cuncti  frangantur  tumentes  hostium  iluctus,ex- 
bibeat ;  his  autem  qui  offendunt  verbo,nec  credunt 
in  quo  et  positi  sunt,  sit  lapis  offensionis,  et  petra 
scandali.  Proinde,  quia  dilectio  tua,  sequens  insti- 
tuta  cnajorum,  ea  quae  possunt  aliquam  recipere 
quaestionem,adnos,  quasi  ad  caput  et  apicem  cpi- 
Bcopatus,referre  episcopaliter  [specialiter]  studuit, 


Quod  etsi  temerariusquisquamfortepraesumpserit, 
nuIliusexcommunicationis,veI  obIigationis,seu  con* 
demnationissententiasinedecretoRomanipontiflcis 
tenearis  astrictus.Sed  si  a  quocunque  vel  undecun- 
que  fueris  compellatus  ut  debeas  judicari,apostolici 
papae  judicio  te  reservari,  nostra,  imo  beati  Petri 
apostoli  auctoritate  decernimus ;  nec  alterius  cujus- 
cunque  juri,  vel  judicio  te  8ubjici,excepta  potestate 
sedis  Romani  pontiiicis,  nec  ad  alterius  primatis 
provinciae  synodum.nisi  ex  communi  placito,  posse 
convocari  mandamus.Ita  taroen,si  in  nullo  negotio, 
apostolicas  Ronianae  sedis  jussionibusinventusfueris 
inobcdions.Et  hoc  constituimus,ne  quilibet  ex  pro- 
vincia  metropoli  tuae  tibique  subjectajus  secundum 


(quod  nosIibenteraccepimuB,qttiahincdiIectionem  ])  ecclesiasticas  constitutiones  primatui  Ecclesiae  tuae 


tuam  memorem  canonum  comprobamus)  synodum 
illam,  quas  a  te  et  caeteris  venerabilibus  arch:epi- 
scopis  atque  episcopis  in  urbe  Suessionum  [Sues- 
sorum]  anno  Incarnationis  dominicae  863,indictione 
prima,v  Kalendas  Maii  fuerat  celebrata,et  a  deces- 
sore  nostro  beatae  memoriae  Benedicto  papa  est  con- 
firmata,  sicut  idem  sanctae-  recordationis  pontifex 
illam  confirmavit,  ita  et  nos  eam  confirmatam,  et 
irrefragabilem,  perpetuoque  mansuram  apostolica 
auctoritate  decemimus^salvo  tamcn  Romande  sedis 
in  omnibus  jussu  atque  judicis.Praeterea  quidem  et 
sancimu8,ne  quilibet  ex  Rhemorum  Durocortorum 


et  tibi  debitum,et  secundum  sacros  canimes,et  de- 
creta  Romanorum  pontificum,  ex  antiqua  consue- 
tudine  traditum  ac  constitutum,  quoquomodo  per 
contemptum  convellere,  aut  provinciam  dividere, 
aut  tibi,  vel  Ecclesiae  tuae^  quamcunque  violentiam 
conlra  eadem  canonica  constituta,etdecretaRoma- 
norum  pontificum,  pertinaciler  inferre  praesumat. 
Quae  omnia  suprascripta  violari  a  quoquam,  cum 
anathematis  interpo8itione,beati  apostolorum  prin- 
cipis  aucloritate,et  nostra  apostolica  sententia  pro- 
hibemus.Eo  duntaxat  tenore  et  conditione  haec  per 
hujuspraeceptidecretiquepaginamtibiomnibusvitae 


m 


NIGOLAI  PAPiE  I. 


tuae  diebuB  babenda  coDcediaiu8,ad  tueque  securi-  A.  m<3ePor  coatinuus   pepulit.  Pr»sertiiQ  cum  tanta 


tatis  quietudinem  ac  decorem  valere  disponimus  : 
si  tam  in  prssenti,quam  semper,dum  tamen  in  hac 
vita  superstes  exstiteriS|in  nullo  ab  apostolicse  sedis 
prsceptionibus  quoquomodo  discrepaveris.Quod  si 
a  sanct^e  Roman®  Ecclesiae  constitutis,  vel  ab  ejus 
prssulum  jussionibus,  quolibot  tempore  inventus 
fueris  segregatus,eorumque  sive  per  epi8tolam,sivo 
per  verba,mandatis  obedire  neglexeris^hujus  privi* 
legii  atque  prfficepti  tenor  nullius  momenti  penitus 
judicetur,et  cuncta  quae  in  eo  continentur^irrita  in 
perpetuum  atque  inania  prorsus  existant.  Si  quis 
autem  temerario  ausu,magna  parvave  persona^con- 
tra  hoc  nostrum  apostolicum  decretum  agere  prs- 
sumpserit,  sciat  se  anathematis  vinculo  esse  inno* 
datum,  et  a  regno  Dei  alienum,  et  cum  omnibus 
impiis  fieterni  ineendii  supplicio  condemnatum.  At 
vero  qui  observutor  exstiterit  prscepti  hiyus,  gra- 
tiam  atque  misericordiam, vitamque  seternam  a  mi- 
sericordissimo  Domino  Deo  nostro  consequi  me- 
reatur.  Scriptum  per  manum  Zacharis  notarii  re- 
gionarii,  et  scrinarii  sanctffi  Romans  Eccleai®  in 
mense  ApriJi,  indictione  xi.  Bene  vale.  Data  iv  Kar 
lendas  Maii,  per  manus  Tiberii  primicerii  sancte 
sedis  apostolicffiyimperante  piissimo  domino  impe- 
ratore  Augusto  Ludovico,  a  Deo  coronato,  magno, 
pacificOyimperii  anno  xiv,  indictione  xi. 

XXXIIL 

AD    EUMDBM. 

(Anno  863 ) 


B 


fuerit  apud  sedis  apostolica  praesules  circa  reveren» 

tiam  tuam  ex  longo  jam  tempore  confidentia,ut  tibi 

prffisentia  tuee  dileotionis  existeretynunquam  appel- 

lantem  aliquem  apostolicam  sedem,  quodvia  subU- 

nere  detrimentum  credere  aliquo  modo  quivisse- 

mus,  etiamsi  de  hujusmodi  re  in  saoris  canombiu 

quid  observandum  esset  nihil  prorsus  inveniretor. 

Praecipue  cum  tant»  sapientiffi  te  virum  esae  non 

nesciremus,  tant«eque  familiaritatis  fiduciam  apod 

dilectum  filium  nostrum  regem  Garolum  comperia^ 

eemus  tuam  habere  8anctimoniam,ut  ai  quain  illis 

partibus  mala  in  Eoclesia  Domini  puUularent,  per 

tuee  sollicitudinis  industriam  resecare  radicitua,md' 

ditaremur.  Debuerat  certe  beatitudo  tua,  cum  Ro- 

thadum  totiea  examinaveras,  scribens  aaikcti  Petri 

memoriam  honorare,  ejusque  judlcium,  etiainfi 

nunquam  appellasset  idem  Rothadu8,modia  omni- 

bus  prsstolari.Et  si  id  agere  noluisses^saltem  post 

appellationem,cathedrsB  ipsiu8,qui  videbatur  ejec- 

tus,alterum  non  ordinasses,  priuaquam  ejuscausa 

juxta  sacros  canones  innostrojudiciofuissetermi- 

nata.Verum  de  Rothado,viro  venerabili,  secundum 

indultam  nobis  asanctis  regulis  potestatem,qu«pr8B- 

cipiunt  id  observandum,  quod  nostro  qualicunque 

consilio  visum  ex8titerit,iii  epistola  no8tra,quain  ad 

communes  fratres  et  coepiscopos  nostros  in  regno 

gloriosi  regis  Garoli  chartssimi  lilii  nostri  constita- 

tos  transmisimusy  inter  quoa  et  tua  connumewta 

sanctitas  cernitur,decretum  atque  definitum  anobis 

esse  dignoscitur.Ad  quam  fraternitas  tua  reourrens, 

De  Rothado  iterum  prsBcipit  ut  Lomam  miUaturjuxta  G  quid  de  te  censuerimus  facile  cognoscere  poteril 


litUras  ad  synodum  rescriptas,  et  de  privilegiis,qu3e 
Hincmarus  EcdesidB  su3S  confirmari  postulabat,  dif- 
fert  assensum, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NiGOLAUs  episcopus»  servus  servorum  Dei,  Hing- 
MARo  archiepiscopo. 

Beatitudinis  tua:  lectis  apicibus,  quia  fraternita- 
tem  tuam  circa  sanctam  Romanam  sedem,cui  auc- 
tore  altithrono  pr^sumus,  ergaque  nostrum  ponti- 
ficium,in  eadem  qua  solita  erat  [edit.Rom.,  persis- 
(^rejdevotione  re8piremus,laBtitia  multa  repleti,de- 
bita  omnipotenti  Domino  gratiarum  offlcia  persol* 
vimua,  sanctitatemque  vestram  ad  sedem  apostoli- 
cam,  de  his  quae  sibi  visa  sunt  referentem,  ac  pro 


Cui  definitioni  nostrae  bene  facies  attendendo,nea 
diutius  contra  interdicta  prffisumpserit,  canonicis 
legibus  augustetur.Privilegiapreterea  ab  apostolici 
sede  vestres  Ecclesis  confirmanda  deposciliB,  qui 
tamen  nostra  privilegia  quantum  in  vobis  est,infi^ 
mare  satagitis.Portum  aalutiferum  sanctam  Roma- 
nam  Ecclesiam  appellati8,qui  tamen  in  eo  ne  aliqni 
salventur,  quantum  potestis,  satagere  pracuratis. 
Quomodo,  rogo,  privilegia  tua  stare  poterunt,8i  ita 
privil^ia  illa  cassentur,per  qa«  tua  privilegia  ini- 
tium  sumpsissenoscuntur?  autoujusmomentierunt 
tua,si  pro  nihilo  nostra  pendantur?  si  namquesal 
infatuatum  fuerit,  in  quo  salietur?  (Malik,.  v.)^e- 
rumtamen  sancUtati  ac  dilectioai  tu«  ifljungimns 


Ecclesiffi  sibi  commissas  neces8itatibus,atque  utili-  q  atqueprflecipimus.uilectasanotioaisnoBtrspAgiDA 


tatibus,apo8tolatum  nostrum  postulantem  laudavi 
mus ;  et  nihil  esse  quod  fraternitati  tuffi  denegare 
oporteret  penitus  Judicantes^ut  annueremus  petitis 
confestim  corde  concepimus,  mentcque  deliberavi- 
mus.  Cumque  lectis  monumentisge8torum,quibu8 
cum  ceeteris  coepiscopis  tuis  visa  est  tua  quoque  ve- 
nerabilitas  subscripsisse,  invenimus  sanctissimum 
fratrem  Rhotadum  apostolicam  appellantem  sedem, 
vobis  judicantibus,gradu  episcopatus  dejectum  valde 
doluimus;et  cordis  nostri  gaudium,quod  fratriset 
coepiscopi  nostri  Odonis  adventus  fecerat,cognito  a 
veneratione  tua  contra  spem  hujusmodi  commisso 


quam  perOdonem  communem  fratrem  etcoepwoo- 
pum  beatitudini  tufle,atque  oateris  commioistriBtuis 
direximusy  quee  de  s«pe  nominato  Rothado  decro- 
vimu8,una  cum  eis  studeas  consumiuatione  perfi* 
cere :  quatenus  et  oharitati  nostne  et  amiciti»  alquc 
gratisB  particeps  semper  iaveniarisyei  ad  ampulan4a 
noxia  hostium  sanctae  Dei  Ecclesifle  germina,  atq^* 
ad  salubria  serenda  sancUtatem  tuam  consooiara, 
de  cffltero  familiariter  habeamus  :  siequa  demum 
tanto  studeamus,etiam  non  postulatijContraomnea 
malevolos  tuos,  tueeque  Eccleaiae  adveMi*io3i  tibi 
privilegia  promulgando,  et  arotios  inherendo,  wr- 


\ 


m 


EPISTdLfi  Et  DBGRETA. 


889 


titer  expugpdare,  quanto  senserimus  fraternitatem  A 
tuam  contra  beati  Petri  apostolorum  principis  ejus- 
que  sedis  privilegia  nuHo  arguraento,nuIIa  prorsus 
adinventione  anhelare;  sed  in.eorum  veneratione, 
et  defensione,atque  excusatione,  totis  viribus,  tota 
intentione  velle  persistere.  De  rcliquo,  frater  cha- 
rissime,hortamur  ut  diiectissimum  filium  nostrum 
Garolum,  excellentissimum  regem,  ad  divina  prse- 
cepta  semper  erudias,  semper  accendas,  et  ut  in  ea 
qua  CGBpit  devotione^atque  dilectione  erga  sanctam 
Romanam  Eccle8iam,apostolicamque  sedem  perma. 
neat,  studio  curloso  decertes,  solerttoque  prudenti 
semper  invigiles.  Gffitera  vero,  qus  hujus  pagince 
tenoris  inserta  non  sunt.communis  frater  et  coepi- 
seopus  Odoquidetussanctitatis  virtutibus  noslrum 
animum  plurimum  exhilaravit,  viva  voce  poterit  j. 
enarrare.Sane  postremo  ad  memoriam  tuam  redu* 
eere  volumus,no8  ecce  jam  8Ccundo,ut  virum  vene- 
rabilem  Rothadum  apostolicae  sedi  destinasses, 
sanctitati  tuo  misisse.  Quod  providendum  est,  si 
tertio  dilectioni  tuie  dirigere  pro  hoc  ipso  coacti 
fuerimus,  ne  In  contemptorem  pacrorum  canonum 
difTinitivam  ac  peremptoriam,  quod  non  optamus, 
sententiam  proferamus.  Dextera  te  supernad  maje- 
statis  protegat  semper,  et  ab  omnibus  adversitati- 
bu8  illMum  oustodire  dignetur. 

XXXIV. 

AD  EUMDEM. 

(Anno  863.) 

(Jt  Rcthadum  episcofum  Suessionensem  dejectum  sedi 
stue  inira  dies  inginta  restituat,  aut  Romam  cusn  C 
eodem  ad  causam  dicendum  veniat, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  fratri  nostro  Hingmaro 
Rhemomm  archiepiscopo. 

Sanctltatem  vestram,  quam  semper  in  virtutum 
exercitiis  conversantem  comperimu8,et  in  doctrinis 
ecclesiasticis  prolleientemyfama  orebrescente  didici- 
mu8«  aliter  apostolicam  reverentiam  pr»  oouHs  ha- 
bere  8perabamus,quam  frequens  dictat  opinio.  De- 
nique  fidelium  multorum  exinde  dolentium  a^iditu 
veraci  oogno^mus,  quod  Rothadus  frater  et  coepi- 
8copu8  noster  Ecolesis  Suessionic»  pro  quodam 
preabytero  qui  pro  faoti  sui  qualitate  honoris  proprii 
ante  triennium  f\ierat  privatus  ofGcio,  a  vestra  q 
Banctitate  fnit  impetitus,  et  adbnc,  quod  nefas  est, 
sedem  apostolicam  appellan8,juxta  quod  sibi  a  pa- 
tribn»  eonstat  eese  permissum,  episcopatus  etiam 
Bbesne  eiapoliatDe  hononB,ee  in  exsili  um  deportatus, 
hacteauainmonasterio  retmsuB  existat.Unde  gemi- 
mu8,valdeque  doIemue.Nam  cum  debuerat  honori- 
buB  pre  sua  seneotute  multtpiicibus  amp1iari,et  pro 
tot  lftbevibu»et  obsequiis  in  Eoelesia  Dei,pariteret 
princfpibus  mundi,  fldeliter  ac  utiliter  impensis, 
majori  dignitate  frui,etjamtandemsinecujusquam 
impulftioae  quietn»  existere :  nunc  e  contra  debones- 
tatue^t  ad  injuriam  beati  Petri  epostolorum  prfn- 


cipi8,cuju8  sedem  appellaverat,  fame,  et  siti  ac  in- 
numeris  maceratus  mi8eriis,ac  depositus  pariter  et 
abjectus  existit.  Unde  valde  miramur,ac  vehemen- 
tissime  obstupescimus,  quomodo  luminum  vestro- 
rum  eerenitatemtam  repentinapotuerit  obtenebrare 
caligo,  adeo  ut  privilegia  apostolicie  sedis,  quse  inte- 
merataatotaChristi  servantur  Eccle8ia,contemp1ari 
despexeriti8,atque  ipsos  paternos  canones  nescimus 
qua  auctoritate  disruperitis.  Quod  omnino  inultum 
manere  non  patiemur,utqni  prohibita  prssumpsit, 
minime  qufle  sit  censura  canonica  experiatur.Ita  ut 
omnibusmanifestum  faciamus,quod  nuUum  fratres 
nostros  aliquo  modo  patiamur  sui  sustinere  dispen- 
dium,  neque  sanctorum  Patrum  statota  vilescere 
permittamus.  Verum  interim  Dei  summi  sanctorum- 
que  apostolorum  principum  Petri  et  Pauli,et  nostra 
per  eos  auctoritate,  fratemitati  vestrae  injungimus, 
ut  si  nostr»  charitatis  et  communionis,  sicnt  hac- 
tenus  voluistis  videri  participes  Jam  dictum  fratrem 
nostrum  Rothadum  episcopio  partier  et  pristino 
honoris  sui  offlcio  restituatis  :  ita  ut  tali  per  omnia 
decoretur  honore,  et  omnibus  ita  reddatur  integer 
ofliciis,  qualem  illum  eo  constat  fuisse  tempore, 
quando  expellendus  apostolicae  sedis  memoriam  fecit 
Et  ita  demom,8i  qui  videntur  illius  esse  caiumnia- 
tores,  cum  presbytero  illo  qui  dejectionis  ipsius 
causa  exstitit,Romam  pariter  cum  ssepe  nominato 
Rothado,  omni  remota  occasione,  indesinenter  oc- 
currant.  Hoc  autem  expresse  decernimus,  nt  post 
triginta  dies.postquam  h«ec  nostra  epistola  ad  vos 
delatafuerit,aut  prsfatum  virum  Rothadum  omnino 
restituatis  pristinae  dignitati,aut,sijustevosineum 
egisse  putatis,  Romam  eum  eodem  vos,  vel  vester 
legatus  vestraminvlcem  inomnibusferen8,ut  utrius- 
que  psrtis  causam  ad  liquidum  sciamus,  adveniat. 
Quod  si  post  prsflxos  triginta  dies,  que  in  hae  apos- 
tolica  auctoritate  plena  continentur  epistola  minime 
obedire  ac  perficerc  studueritis^  decemimiis  ac  pro- 
mulgamus,ut  missaram  solemnia  tandiucelebrandi 
non  habeatts  licentiam.quandiu  qus  deflnimus  per- 
ducta  ad  consummationem  non  fuerint.Qna  senten- 
tia  non  eolum  vos.sed  et  omnes  episcopos  obligare 
decernimus,  qui  vobis  in  depositione  praefati  viri 
Rothadi  consensisse  noscuntur.  Idipsum  vero  illos 
per  vos  scire  praecipimus. 

XXXV. 

AD  BPISG0P06  8Y1I00I  SILVAHBGTEN8I8. 

(Anno  863.) 

Rescindit  acta  synodi  contra  Rothadum  :  jubet  ut  ab 
exsilio  revocetur^  homamque  ad  retractandum  judi' 
cium  cum  synodi  legatis  airigatur.  Respondet  etiam 
sub  fSnem  de  Balduino,  et  de  causa  Lotharii  ae 
Theutbergx. 

[Apud  Mansi,  ihid.] 

NicoLAUs  episcopus  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimis  confratribus  nostris,  metropolitaniB^ 
episcopis  et  ceeteris  diversamm  provinciarum  ac 
urbium  prae8ulibus,qui  in  Convicinum  vfllam  publi^ 


627 


NICOLAI  PAPiG  I. 


o2o 


cam  secus  civitatem  Silvanectensis  concilii  [Legen-  A 
dum  videtur,  concilii  causa,  ex  Grat,  diit,  x,  c.  i], 
convenistis. 

Scriptis  dilectffi  fraternitatis  vestrs  susceptis,  et 
inspectis  attentiusin  eis  omnis  scientie  et  sapientiae 
sanctitatis  vestro)  fluentis,  quae  non  aliunde  in  pe- 
ctora  vestra  utique  nisi  ab  ipso  fonte  vitae  poterant 
emanare,cognitadevotioneet  sumroi  amoris  afTeotu, 
quem  circa  banc  sanctam  Romanam  Ecclesiam, 
apostolicamqiie  sedem  vosrctinere  monstrastis ;  et 
quoniam  examore  secundum  constitutionem  majo- 
rum,  ut  eadcm  ipsa  verba  ponamus,  non  solum  de 
omnibus  quee  possunt  aliquam  recipere  dubitatio- 
nem,vel  quamcunqueincurrerequaestionem;  verum 
de  caeteris  atque  majoribus  negotiis  ecclesiasticis 
exsequendis,ad  apicem  episcopatus,id  est  ad  magni  n 
Petri  sedem  debere  vos  referre  cognoscitis :  horum 
auctori  ac  omnium  bonorum  largitori  Deo,  et  Do- 
mino  nostrogratiarum  multimodas  retulimus  actio- 
nes.  Qui  ideo  in  sancta  Ecclesia  vos  rutilantesytan- 
quam  splendidas  stellas  verbum  vitae  continentes,et 
morum  acvirtutum  vestrarumluminelongelateque 
proximus  illustrantes  voluit  collocare,  ut  merito 
eamdem  sanctam  Ecclesiam,  juxta  ipsius  magisterii 
dictum^  cgbU  nomine,ubi  talia  nimirum  fulgent  lu- 
minaria,  valeamus  veraciter  appellare.  De  caetero 
verOy  fratres  charissimi,  dicentes  in  provinciis  ve- 
strispaganorum  crebris  voslaborareinfestationibus, 
insuper  et  Ecclesias  Ghristi  in  illis  parlibus  consti- 
tutas  ab  intestinis,  id  est  a  siiis  multa  incommoda 
tolerare,  plurimum  lamentamur,  et  vobis  oppido 
compatimur,et  contrislamur.Quamvis,dilectissimi,  C 
non  adeo  super  his  contristari  ac  mccroribus  affici 
debeatis,  scientes  quoniam  tribulatio,  secundum 
Apostolum,  patientia  autem  probationem,probatio 
vero  spam,  spes  autem  non  confundetur  {Rom,  v.) 
Siquidem  locus  hic  est  afflictionis,hic  convallisla- 
crymarum,donec  videamus  Deum  deorum  in  Sion. 
Hic  est  ubi  in  lacrymis  seminamus,  ut  postmodum 
in  gaudio  metamus.Hic  est,  inquam,  iSgyptus,  hic 
est  fornaxferrea,ubi  spiritalem  Israelemdirisopor- 
tet  lateribus  fatigari,donec  terram  promissionis  in- 
grediamur,  id  est,  donec  Dominus  cum  ei  perfeete 
placuerimus^in  regione  vivorum  se  nobis  promissum 
ostendat.Hic  opus  est,ut  qus  ad  tempii  sancti  stru- 
cturampertinent,summi  artificismanuet  provisionc 
aptentur  :  ut  cum  tonsiones,  sonitus,  prffissurie,  ac  D 
persecutiones  ssculi  praei  entis  transierint,sine  ali- 
qua  tortitudine  vel  insequalitate  in  ccelesti  fabrica, 
tanquam  lapides  vivi  idonei,in  omnibus  comprobe- 
mur.  Quapropter  haec  scientes,  dilectissimi,  spei 
vestrae  anchoram  in  coelesti  statione  figente8,hujus 
mundi  procellas  despicite :  quia  protector  noster  om- 
nipotens  jam  non  dormit,  qui  imperat,  et  mare  et 
venti  obediunt  ei,  fitque  tranquilitas  magna.  Pro- 
pterea  de  Rothadi  damnatione  apostolicae  sedi  re- 
ferre  jure  studentes.petistis  ut  nostra  etiam  aucto- 
ritate  rata  esse  probarentur,quae  de  eo  apud  vos  in 
concilio  acta  fuisse  perhibuistis.Quod  agere  penitus 


recusamuSy  quoniam  nos,  ut  eadem  ad  FlavianaDi 
sancti  Leonis  dicta  ponamus,  qui  sacerdotum  Do- 
minimaturavolumuse88ejudicia,nihiIpossumusin- 
cognitis  rebus  cujusque  partis  praejudicio  difTinire, 
priusquam  universa  quae  gesta  sunt  veraciter  audi&' 
mus.Sed  fortasse  dicetis,  vos  universa  quae  de  eo 
gesta  sunt  nobis  per  scripturs  seriem  veraciter  re- 
tulisse^et  per  fratrem  et  coepiscopum  nostrum  Odo- 
nem,  qui  pene  conciliis  vestris  semper  afTuerit, 
cuncta  pleniter  intimasse.Quibus  scitote  nos  satis 
credere,  et  ad  custodiam  disciplinae  ecclesiasticc 
consensum  praebere  potuisse,  nisi  excusationes  et 
defensiones  illius,  suggestorumque  series  innocen- 
tiam  ip8ius,etvestram  nocentiamdemonstrantium,a 
vicinis  vestris  comp'urimis  apostolatui  porrects 
apudnoshaberentur,etfratercoepiscopu8no8terOdo 
nihilaccusationispublicaevoluerit  a  nobis  interroga- 
tus  ei  objicere.  Quanquam  si  objecisset,  nihil  ad 
damnationem  jam  dicti  Rothadi  proficeret,cum  ne- 
minem  partis  illius,  qui  objectis  vel  annueret,  vel 
remueret,  noitram  constaret  adiisse  praesentiam 
(nam  accusatores  quaecunquc  voluerint  dicunt)  et 
sciamus  juxtum  mediatorem  non  esse,qui  sicunam 
partem  audit,  ut  alteri  parti  nihil  reservet.  Prsse^ 
tim  oum  Dominus  pro  ab8ente,et  non  audito,  per 
Moysem,  praecipiat,  jtmi  non  maUdiceSf  inquiens, 
surdo,  nec  coram  cseco  pones  offendiculum{LevU.iii). 
Ignorare  autem  fraternitatem  vestram  non  patimur, 
animum  nostrum  non  mediocriter  laesum,  eo  quod 
secundum  gestorum  tenorcm  et  vestrarum  sugges- 
8tionum,quas  ad  sedis  apostolicae  direxistis^cogni- 
tionem,appellantemeumdemRothadumapostolicam 

sedem  deposueritis,  ac  in  monasterio  retruseritis : 
quod  nonnisi  in  contemptum  beati  Petri,  cujusju- 
dicium  expetivit,et  in  contumeliam  sacrorum  cano- 
num,et  ecclesiasticarum  traditionum  presumptum, 
ac  temere  admissum  minime  dubitatur.Inauperau- 
tem,etad  imminutionem  apostolic«etsummae8cdi8 
privilegiorum,quibusvestrarumquoqueecclesiarom 

privilegia  firmare  deposcitis,  imperatorum  leges 
proponitis,quibu8  quasi  prohibentibus,a8truerenon 
habuisse  appellationis  vocem  Rothadum  nitimini, 
cum  constet  constitutionibus  mundanarum  legum, 
et  imperatorum,non  omnibus  [forte,  non  in  omni- 
bus.  Hard.]  ecclesiasticis  controversiis  utendum 
esse^praesertim  cum  inveniuntur  ecclesia8tic«(«''^' 
Rom.,  evangelicae)  ac  canonic»  sanctioni  obviare. 
Ad  quod  oitendendum  duorum  heroum,  Innocentii 
scilicet  et  Gregorii,  satis  sufficiunt  testimonia.San- 
ctus  Innocentius  quidem  in  decretali  epistola  sua  ad 
Alexandrum  Antiochenum  episcopum,  ait  :  Nmd 
quod  sciscitatiSjinquiens,  utrum  divisis  imperiali, 
judicio  provincii8,ut  duas  metropoles  fiant,  sic  duo 
metiopolitani  episcopi  debeant  nominari.Non  ei^o 
visum  est,ad  mobilitatem  neoessiUtum  mundana- 
rum  Dei  Ecclesiam  commutari,honore8queacdivisio- 
nes  perpeti,  quas  pro  suis  causis  faoicndas  duxerit 
imperator.Beatus  autem  GregoriusscribensadTheo- 
ctistam  patriciam,  inter  caetera  :  Si  enim,  inqniii 


i 


BS9 


EPISTOLiG  ET  DEGRETA. 


830 


religionis  causa  conjugia  debere  dissolvi  dicunt,  A  nunquamque  sedis  apostolica  mentionem  feoi88et,a 


sciendum  est  quia,  etsi  hoc  humana  concossit  lex, 
tamen  divina  prohibeat.  Ecce  quemadmodum  impe- 
riali  judicio  non  possunt  ecclesiastica  jura  dissolvi : 
ecce  qualiter  quod  lex  humana  concessit,  lex  divina 
prohibeat.Nonquod  imperoiorum  leges,quibus  saepe 
Eeclesia  circa  haereticos  utitur.  saepe  cicca  tyrannos, 
atque  circa  pravos  quosque  derenditur,dicamus  pe- 
nituB  renuendas :  sed  quod  eas  evangelicis,  apostoli- 
ciSy  atque  canonicis  decretisiquibus  postponende 
sunt,  nulium  posse  inferre  praejudicium  asseramus. 
Quanquam  scripseritis  appellationes  ejus  frustrato- 
rias,  ezcusationes  ac  dilationes  fuisse  tantum  que- 
rentes^quod  quibus  argumentis  firmetis,  prssertim 
cumannuentibus  sibi  canonibns  apostolicam  sedcm 


vobiSyqui  causam  ejus  examinastis,  memoria  sancti 
Petri  honorari  debuerat,  atque  ei  praescribi,  ut  si  ju- 
dicaret  renovandum  esse  judicium,  renovaretur,  et 
daret  judices.  Verba  certe  f/br/«,  vel  certe.  Hard.], 
sicut  superius  commemoravimus,exejusdem  conci 
lii  sanctione,  quod  si  probata  viderentur,  statueret. 
Sed  quid  mirum  sit,  hoc  in  despectu  apostolorum 
principisvos  contempsisse,cum  ad  injuriam  sacro- 
rum  canonum^etvenerabilium  Romanorum  pontifi- 
cum  decretorum,  perpetrasse  adhuc  pejus  invenia- 
mini?scilicet,  ut  post  appellationem  et  reclamatio- 
nem  Rothadi,  in  cathedra  ipsius  alterum  consecra- 
retis  [ediL  Rom,  consecraveritia] :  cum  id  manife- 
stissime  a  sacris  regulis  constet  esse  alienum,  ut 


appellasse  solemniter  videatur,  non  facile  patet.  n  locodepositi  omnino  nonordinetur,  nisicausa  fue- 

^\  *  *!.  Jl  *  A  t   *  t    t  t  ""^  *A*  *V**  *  *        V%  *  -V  A  *  A  /^  1  ^  * 


Quippe  cum  nemo  sciat,  secundum  veritatis  attesta- 
tionem,qu£  sunt  in  homine,  nisispiritus  ejus  qui 
in  ipso  est.  (/  Cor,  ii).Quis  autem  nesciat  constituta 
Sardicensis  concilii  ?  quae  praecipiunt  post  aliquot 
capitulo  quarto  :  Si  quis  episcopus  judicatus  fuerit 
in  aliqua  causa,  et  putaverit  se  bonam  causam  ha- 
bere,  ut  iterum  concilium  [judicium]  renovetur,  si 
vobis  placet,  sancti  Petri  apostoli  memoriam  hono- 
remus  ut  scribatur  ab  bis  qui  causam  examinarunt, 
Julio  Romano  episcopo,etsi  judicaverit  renovandum 
esse  judicium,  renovetur,  et  det  judices  :  si  autem 
probaverit  talem  causam  esse  ut  non  refricetur,  prie- 
sertim  qua;  acta  sunt  si  decreverit,  confirmata 
erunt.  Item  capite  octavo,  Osius  episcopus  dixit : 
Placuit  autem,ut  si  quis   episcoporum   accusatus 


rit  in  judicio  episcopi  Romani  determinata.  Sed  di- 
citis,  post  appellationem  apostolics  sedis  illum  vo- 
cem  mutasse,et  episcoporum  concilium  expetisse. 
Quibus  cum  pace  vestra  fatemur,  quamvis  vestris 
assertionibus  fidem  adhibeamus,et  ita  fecisse  illum. 
quoniam  non  est  quod  possit  non  credi  sanctimonio, 
veraciter  teneamus :  tamen  qua  hoc  intentione  ege- 
rit  {a),  vel  quod  si  interrogetur  a  nobis,  respondere 
penitus  non  ignoramus,  ut  sicut  in  aliis,  et  incertas 
rei  dubium  usque  [forteyOh  incert»  rei  dubium  usque, 
HARD.]ad  utriusque  partisexaminationem  proculdu- 
bio  remeetur.  Praeterea  fraterniiatem  vestram  non 
credimus  ignorare,  ante  ad  fratrem  nostrum  Rhe- 
morum  episcopum  apostolatus  nostri  nos  misfsssB 
apices,ut  aut  saepefatum  Rothadum  venerabilem  in- 


fuerit,  et  judicaverint  congregati  episcopi  regicnis  ^  fratriginta  dies  post  litterarum  nostrarum  sibi  mis- 


ip8ius,et  degradu  suo  eum  dejecerint,si  appellaverit 
qui  dejectus  est,etconfugerit  ad  episcopum  Roma- 
nae  Eccle8ia?,etvoluerit  se  audiri,si  justum  putave- 
rity  ut  renovctur  examen,  scribere  his  ecclesiis  di- 
gnetur,  qu«e  in  flnitima  et  proxima  provincia  sunt, 
nt  ipsi  diligenter  omnino  requirant,  et  juxta  fldem 
charitatis  difQniant.  Quod  si  is  qui  rogat  causam 
suam  iterum  audiri,  deprecatione  sua  moverit  epi- 
Bcopum  Romanum,utelatere  suo  presbyterum  mit- 
tat,  erit  in  potestate  episcopi,  quid  velit,  et  quid 
flestimet.  Et  si  decreverit  mittendos  esse,  qui  prs- 
sentes  cum  episcopis  judicent,  habentes  ejus  aucto- 
ritatem  aquo  destinati  sunt,erit  in  suo  arbitrio.  Si 
vero  crediderit  episcopos  sufficere,  ut  negotio  termi- 


sam  epistoiam  pristino  gradui  restitueret^  aut  eum 
cum  idoneo  suo  legato,  si  ipse  venire  non  posset, 
una  cum  accusatoribus  ejusdem  viri,si  tamen  essentj 
atque  cum  presbytero,  qui  causa  dejectionis  ejus 
fuit,  misisset.  Quod  si  neutrum  agere  voluisset,  post 
triginta  dies  prsefixos,  nec  ipse,  nec  quilibet  episco- 
porum,  qui  in  depositione  praefati  episcopi  consen- 
serant,  licentiam  missarum  solemnia  celebrandi  pe- 
nitus  habuissent,  quousque  quae  salubriter  decreta 
nobis  essent,  obedienter  ac  pleniter  ad  effectum  con- 
summationis  perducerent.  Sed  ad  scripta  vestra  ten- 
dentes,quae  nunc  per  fratrem  et  coepiscopum  no- 
strum  Odonem  ad  sedem  apostolicam  destinastis, 
invenimus  jam  dictum  sanctissimum  virum  judicio 


num  imponant,  faciet  quod  sapientissimo  consilio  D  ^^  consensu  vestro,  et  episcopatu  privatum,  et  in 


judicaverit.  Sed  sicut  in  suggestionum  vestrarum 
invenimus  scriptis,  non  habuisse  Rothadum  appel- 
lationis  vocem  affirmare  conamini,  eo  quod  non 
habuerit  bonam  causam  :  cum  constet  saepefatum 
Rothadum  usque  hodie  bonam  se  habere  causam 
pntare,  et  venerandum  concilium,  non  solum  eum 
qui  causam  habet,  sed  et  illum  pui  se  bonam  cau- 
sam  haberesaltem  putaverit,  sedem  apostolicam  ap- 
pellare  permiserit,  et  hujus  ab  oa  renovandum  judi- 
cium  decreverit.  Maxime  cum  juxta  constitutionem 
8anctaehujussynodi,etiamsi  nunquam  reclamasset, 
(a)  Locus  obscurus. 


monasterio  hactenus  esse  retrusum  :  insuper  et  in 
cathedra  ipsius  alterum  episcopum  ordinatum.Quod 
quam  sit  exsecrandum,quamque  a  nobis  nulla  peni- 
tus  patientia  tolerandum ,  dici  non  prsevalet, etiamsi 
cuncti  corporis  artus  vertantur  in  linguas.  Gerte  dum 
suggestiones,  relationes,  preces,consultavestrae  san- 
ctitatis  scriptis  atque  verbis  nostris  fuissent  auribus 
inculcata,  mox  mente  concepimus,  et  pene  cuncta  ut 
annueremus  atque  indulgeremus  disposuimus.  At 
ubi  injuriam  sancti  Petri,sedis  apostolicas  privilegio- 
rumimmunitiones,sacrorum  canonum  conculcatio- 


i 


<31  NICOLAI  PAPiE  I.  SM 

hem  perspeximus ;  nihil  potuimus  vobis  propinare  A  etBinepGenitentiacondemnatur.NamfructusdivinQs 


dulcedinis,  qui  toti  nimirum  repleli  sumus  amaritu- 
dine.Siquidem  e  contrario  pro  lanti  contemptus  mo- 
le  digna  vos  animadversione  canonica  severitate  me- 
rito  puniremus,  nisi  apostolica  moderatio  paululum 
nos  ad  magnanimitatem,  et  vestra  dilectio  provocas- 
Set.  Quod  autem  qualiter  in  vos  competenter  et  regu- 
lariter  exerceremus,  ipsi  nos  jitteris  vestris  affatim, 
et  manifestissime  docuistis,  quae,  si  opportunitas 
fuerit,colUgi  et  ostendi  facilius  possunt.Sane  interim 
apostolica  atque  canonica  auctoritate  vobis  dun- 
taxat  episcopis,  qui  in  depositione  et  exsilio  supra- 
dicti  Rothadi  vel  judicium  dedistis,  vel  consensum 
prebuistis,  prascipimus  ut  eum  mox  ab  exsilio  revo- 
cetis.  Et  quia  secundum  indultam  sibi  a  scriptis  re- 


justitia  recens  erit,  fratres  charissimi,  praesertim 
cum  nihil  nobis  amplius  sit  cum  Rothado  quam  cum 
omnibusChristianis.Verumprivilegia  sedis  nostrs 
usque  ad  mortem,  divina  annuente  gratia,  vesligia 
patrum  nostrorum  sequentes  defendemus.  Sed  et 
vos  illa  quatenus  illibata,  utpote  totins  Ecclesia 
Domini  remedia,  custodiantur,  toto  conamine,  el 
omnibus  votis  operari  ac  suadere  debeatis.Quoniam 
privilegia  sedis  apostolicae  tegmina  sunt,  ut  ita  di- 
camus,  totius  Ecclesi»  cathoHcae,  priviiegia,  in- 
quam,  hujus  Ecclesiae  munimina  sunt  circa  omnes 
impetus  pravitatum.  Nam  quod  Rothado  hodie  cod- 
tigit,unde  scitis  quod  cras  cuilibet  non  eveniat  ve- 
strum?  Sic  Apostolus  admonet  dicens  :  Qui  putat  se 


gulis  licentiam,  hactenus  appellare  sedem  apostoli-  «k  stare,  videat  ne  cadat  (l  Cor,  x).  Quod  si  contigerit 


camdicitur,  Romam  illum  ad  suam  causam  in  nostra 
apostolica  praBsentia  peragendam  ac  determinandam 
destinare,  imo  dirigere  nullo  modo  postponatis.  Di- 
gnum  quippe  est  ut,  qui  vestro  omnium  judicio  in 
exsilium  deputatus  est,  vestro  sit  e  contrario  com- 
muni  studio  beati  Petri  memoriae,  et  sedi  ejus  hono- 
rifice  praesentatus.  Ex  vobis  vero  prascipimus,  ut 
duo,  vel  tres,  aut  certe  si  libet  plures  mittanlur, 
qui  ita  cunctis  vestrum  omnium  praesentiam  praefe- 
rant,  ut  quidquid  agendum  est,  vel  experiendum  fue- 
rit,  refricata  quae  acta  sunt  vestra  omnium  vice 
prorsus  sciscitentur.  Quod  si  vosoccurrere  nequive- 
ritis,  vicarios  vestros  mittite  :  et  itauna  cum  praefa- 
fato  religioso  fratre  vestro  Rothado  pariter  veniant, 
in  omnibuSySicut  superius  diximus,  ad  cuncta  exse- 


ut  verbis  utamur  propheticis,  ad  cujus,  rogo,  confu- 
gietis  auxilium  ?  Haec  quidem  de  Rothado  satis  di- 
xisse  sufnciat.  Gaeterum  de  Balduico,  de  quo  multa 
jam  scripsitis,  sciat  beatitudo  vestra,  non  nos  re- 
gulas  atque  sancta  decreta  velle  corrumpere  :  sed 
quia  ad  limina  apostolorum  veniena  a  nobis  se  pe- 
tiit  ajuvari,  quanquam  nossemus,  quod  filius  noster 
Garolus  gloriosus  rex  legaliter  posset  ei,  si  vellet,  et 
filiam  suam  in  uxorem  dimittere,  et  misericordis 
suae  gratiam  impartiri :  tamen  non  jussa  misimus, 
sed  preces  obtulimus.  Quod  textus  epistolaram  no- 
8trarum,quas  ad  jam  fatum  excellentissimam  re- 
gem,et  filiam  nostram  reginam,  ad  id  obtlnendum 
direximus,  vobis  satis  poterit  indicare.  Nam  protam 
praesumptuosa  temeritate  ipsius  viri,  maxime  cum 


7--" —  -»  — j^w w  ^.^..^^i^,  ^^  w^»^.^  W..WW        ,   £ j w — -r— f 

quenda,  vel  certe  experienda  quae  ventilata  coram  C  consideremusdilectissimifiliinostriGarolisublimis 


nobis  exstiterint,vicem  vestram  et  personam  haben- 
tes.  Quod  si  postposito  nostro  judicio,quod  auctori- 
tate  apostolica  promulgavimus  atque  decrevimus, 
occurrerecontemnitis,Deiomnipotentisetbeatorum 
Petri  et  Pauli  apostolorum  principum,quorum  glo- 
rioso  agone  sancta  hasc  Romana  Ecclesia,  cui  divina 
dlspositione  praesumus,  est  Domino  consecrata,  at- 
que  sanctorum  canonum,  quorum  vos  contemptores 
scriptis  propriis  ostenditis,  necnon  et  nostrse  medio- 
critatis  auctoritate  amissaru  m  solemniis  celebrand  is 
estote  prorsus,quousque  nostris  difiinitionibus  obe- 
diatis,  extorres  :  ita  sane,  ut  si  post  Icctum  hujus 
paginae  tenorem,  infra  triginta  dierum  8patium,quae 
de  Rothado  viro  venerabili  sanximus  agenda  fore. 


regis  contrinionem  cordis,  et  pectoris  natoralem 
affectum,  et  nos  valde  doluimus,  et  ei  tota  mentis 
affectione  usque  hodie  compatimur.  Sed  vestra  fra- 
ternitas  praevideat,  sicut  ait  Apostolus  :  Redimentes 
tempiLS,  quoniam  dies  mali  sunt  (Ephee,  v) :  et  jam, 
sicut  ipsi  in  vestra  pagina  testamini,  periculosa 
tempora  instant.  Ne  ergo  pejus  adhud  aliquid  oria- 
tur,  intervenientes  apud  eumdem  gloriosissimum 
regem,  filium  nostrum  charissimum,  quo  et  ipsius 
cordis  maerorem  pellatis,  et  eidem  Balduino  non 
usquequaque  inflexibilis  perseveret;  prajcipue  qno» 
niam  apostolorum  auxilia  deprecatus  est,  et  divina 
praesidia  requisivit.Nulli  etenim  regum  grave  esscri- 
deri  debet  conservo  suo  debitumcentum  denariorum 


minime  studueritis   perficere.  Scientes   profecto,  ])  dimittere,quifortassesuoasummoregnni,etDomino 

••il*  t  1  «J»  J  •11*  A       t  *  »L*       <»   --  IaAZ 


quoniam  si  post  haec  in  sanctarum  regularum  et 
[forte,  nostrum,  Hard.]  nostrarum  contemptum  fue- 
ritis  diutius  conversati,  ipsum  quidem  Rothadum  a 
nobis,  apostolicae  sedis  more,  a  damnationis  vinculo 
fore  solvendum,  atque  convocato  episcoporum  coetu, 
foveamquam  ei  parastis,vobisprocuIdubioprspa- 
randam.  Vos  autem,  dilectissimi,  nolite  nostra  de- 
creta  moleste  ferre  :  quia  sicut  beatus  Innocentius 
Macedonibusscribit,grave  non  oportuit  videri  piis- 
simis  meutibusvestris,cuju3cunque  rotractari  judi- 
cium  :  quiaveritas  exagitata  saepius  magis  splende- 
cit  in  luce,  et  pernicies  revocata  in  judicium  gravius 


dominorum  decem  millia  talentorum  sibi  dimitti 
desiderat.  Porro  quid  de  Lotharii  uxortbus  censueri- 
mus,  quando  et  de  hoc  nostro  scripsistls  prssnla- 
tui,  in  epistolarum  nostrarum,  quas  per  fratres  et 
coepiscopos  nostros  Rhadoaldum  et  Joannem  in  Oal. 
liam  misimus,  poteritis  exemplaribus  reperire.Qus 
videlicet  exemplaria  una  cum  commonitorio,  quod 
praefatis  fratribus  nostris  pro  hac  eadem  eausa  ad 
L6tharium  regem  missis  dedimus,  per  fratrem  et 
coepiscopum  nostrum  Odonem  vestrae  sanctitati 
transmisimus.  In  quibus  patenter  animadvertere  at- 
que  scire  potestis,  nobis  omnino  non  opus  csse,  ut 


833 


EPISTOLiB  BT  DECaUTA; 


sentiam,  quemadmodum  no8  hortari  voluistis,  me-  A 
lius  [in  edit.  Rom,  deest  melius]  commutemus.Quo- 
niam  divina  favente  gratia,tantum  cupimus  hujus- 
modi  scelus,  secundum  creditum  nobis  ccelitus  mi- 
nisterium,  ab  Ecclesi»  facie  radicitusamputare;  ut 
si  hac  vice  idem  Lotharius  monitis  salubribus,  ac 
diflinitionibus  nostris  prslatis  [forte,  praefatis, 
Hard.J,  et  epistolis  nostris  regulariter  sibi  missis 
noluerit  obedire,  neo  ad  poenitentiam  competenti 
satisfactionepraemissa  quantocius  repedare  a  nobis, 
atque  a  totius  Ecclesise  eorpore,  canonica  atque 
apstolica  sententia  efOcietur,  una  cum  omnibus 
fautoribus  et  communicatoribus  suis,  penitus  alie- 
nu8^  Prscipue  vero  quoad  eum  quem  perhibetis  die 
natalis  Domini  super  adulteros  benedictionem,quffi 


0  quam  vera  est,  fili  charissimc,  illa  sententin, 
quaui,Salomonc  attestante,  de  se  Sapientia  profert, 
cum  perhibet,  dicens:  Per  me  reges  regnam,  ei 
legum  conditores  juita  decemunt!  [Prov,  viii.J  Quod 
nisi  verum  esset,nunquam  omnino  vestra  sublim  i  J  ns 
tantro  humilitatis  poterat  decorc  vesliri.  Quod  nisi 
verum  esset,nunquam  privatarum  legum  apostolic» 
sedis  decreta  tam  facili  potuissetis  capere  mentis 
intuitu.  Nam  cum  de  quodam  contra  Deum  se  eCfe- 
rente  dicatur  :  Ipse  rex  super  nniversos  filios  super- 
bia*  {Jobi  xLi),  et  vos  e  diverso  summa  videamus 
humilifate  prffiditum,  quid  nisi  vestram  regalem 
excellentiam  imitatione  filium  esse  iliius  poterimus 
advertere,  qui  ait :  Discite  a  me  quia  mitis  sumet  hn- 
milis  corde  ?  {Matth.  xi.J  Per  sapientiam  ergo  reges 


maledictio  potius  credenda  est,  protulisse  [in  edit.  n  regnant,  quia  sapientia  Patris,  juxta   Apostolumj 
Rom,  petivisse].  Ne  vero  simplices  quique  adulteris      Christus  cst  (/  Cor,  i),  qui   est  rex  regum,  eorum 


aliquatenus  cessisse  falso  nos  opinentur,nonincon- 
grue  nostri  super  hoc  animi  votum  omnibus  fratri- 
bus  et  coepiscopis  nostris  intimantes,  et  concio- 
nando  in  ecclesiis  vestris  publice,  cunctis  id  ad  11- 
quidum  subditis  exponite.  De  vocandis  auiom  ex 
singulis  provinciis  pro  congregandasynodocpisco- 
pis,  unde  scripsistis,  sciat  sanctitas  vestra,misisse 
nos  duos  e  latere  in  Gdliam  fratres  et  coepiscopos 
nostros,  quorum  superius  memoriam  fecimus,  qui 
synodum  pro  examinanda  causa  TheutbcrgsB  et 
Waldradffi  feminarum  convocarent  :ubi  et  binos  ex 
vobis  praesules,  sicut  de  aliis  regnis,  adesse  praece- 
pimus.  Qui  nisi  antea  reversi  fuerint,et  quseegerint 
noverimus,nequaquam  de  conciiio  faciendoaliquid 


scilicet  quiomnes  motus  corporis^omnesquementis 
iilicitos  appetitus  competenti  regere  moderamine  no- 
runt  :de  quorum  numero  per  divinam  gratiam,vos 
eliam  perspicimus  et  Istamur,  et  Deo  omnipotenti 
gratias,  ex  quo  regnatis,  muitiplices  exhibemus. 
IntcreanoveritdiIectiovestra(a),Balduinum,utnobis 
intimastis,qui  natam  vestram  sibi  furtoin  uxorem 
contra  fas  sociavit,  quem  ideo  venerandi  prsesules, 
Ecclesiam  Domini  in  regnovestrogubemantes,vin- 
culisanathematisobligarunt,ad  limina  apostolorum 
accessisse,  et  ut  a  vinculis  soiveretur,  atque  per 
nos  gratiam  inveniret,  sedem  adiisse  apostolicam. 
Nos  autem  non  solumeumavinculisminimeabsol- 
vimus,  aut  in  communione  nostra  recepimus ;  sed 


deliberare  concite  possumus.  Licet  postquam  ano-  C  potius  tam  prssumptuosam  temeritatem  detestati 


bis  sunt  separati,audivimus  Lotharium  a  sede  apo- 
stolicapetitum  non  exspectasseconsultum^nimirum 
quod  prasviderat  suo  dete.standominime  pariturum 
piaculo.  Postquam  vero  praefati  fratres  nostri  re- 
versi  fuerint,  et  nobis  quffi  gesserint  enarraverint, 
legatos  idoneos  ad  concilium,  quod  petitis,  convo- 
candum  mittere  ad  locum  designatum  Deo  opitu 
lante  curabimus.  Omnipotens  Deus  ad  profectum  et 
custodiam  sui  gregis,  super  quem  vos  rectores  po- 
nere  voluit,  et  hic  illaesam  sanctitatem  vestram 
coDservare  dignetur,  et  post  certaminis  coronam  in 
coelesti  patria  faciat  percipere  gloriosam. 

XXXVL 

AD  CAROLUM  CALVUM  REGEM. 

(Anno  863.) 

Intereedit  pro  Balduino,  et  de  RoUiado  indicat  quid 
scripserit  ad  Eincmarum,  et  retiquos  episcopos : 
hortaturque  iltum  Romam  dirigat,  Tum  de  acrio- 
ribus  litteris  suis  satisfacit,  quibus  Carolus  fuerat 
offensus, 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,dilicto 
filio  Garolo  glorioso  regi. 

(a)  Balduinum,qui  natam  vestram,  Furtivfle  primum , 
postealegitimffiinterBalduinum  et  Judith  actee  sunt 
nuptis,Hincmarumin  eademepistolaapud  Flodoar- 
dum  :  «  Dominus  etiam  noster  rex,  filus  vester, 
bttio  detpaswtioai  et  oox^uQctioni  interesse  nou 


sumus,  atque  vestri  pectoris  naturalem  affectum 
considerantes  doluimus,vestrsque  mcestitia  parti- 
cipes  eflecti,  vobis  hodieque  compatimur.  Yerum 
quoniam  ad  divina  sese  praesidia  contulit,  amato- 
rumque  vestrorum  Petri  ac  Pauliapostolorumprin- 
cipum,sibimete^petiitairore  subsidia,non  potuimus 
omittere  quominus,  utgratiam  vestram  perciperet, 
apud  piam  excellentiam  vestram  interveniremus. 
Verum  vestram  in  emnibuspr»  oculishabentesdi- 
lectionem,  quanquam  sciamus  etfiliam  vestram^si 
libet,  posse  vos  ei  legaliter  in  uxorem  dimittere,  et 
pietatis  vestrae  clementer  gratiam  impertiri,  non 
tamen  jussa  misimus,  sed  preces  obtulimus.  Sed 
quoniam  dicit  Apostolus :  Bedimentes  tempus,  quo- 
n  niam  dies  mali  sunt  (Ephes,  v),  et  ab  eo  predicta 
periculosa  novissima  ecce  jam  imminent  tempora^ 
provideat  solers  vestra  sublimitas,  ne  ex  hoc  dete- 
rius  adhuc  forte  aliquid  oriatur.  Et  ita  vos  cauta 
provisione  undique  temperate,  ut  moeror  cordis 
vestri  procul  abigatur,  et  circa  jam  dictum  Baldui- 
num  usque  in  finem  nequaquam  inexorabilis  vel 
inflexibilis  [al,,  inexorabiliter,   vel   inflexibiliter, 

voluit :  sed  missis  public»  rei  ministris,sicut  vobis 
promisit,  secundum  leges  sfficuli  eos  uxoria  con- 
junctione  adinvicem  copulari  promisit,  et  bonoreB 
Balduiao  pro  vestra  soluipmodo  petitioQe  doQavit.>» 

IBM. 


S3S 


NICOLAI  PAPiE  I. 


836 


Hard.]  porsialatis.  Nonquo  voshaicdiccndo  tprmi-  A  iiiandQmus,uljamdictumUothadumveslroadjuluin 


nos,  (]tins  poBuere  patres  nostri,  transgredl  cupia- 
nius,  quos  per  gratiam  Dei   immotos   perseverare 
semper  optamus ;  sed  quo  gloriam  vestram   ultra 
quam  dici  possit  diligentes,  nullum  veliinuslocum 
dare  occasionem  quaerenti  [/b7*(^,qu»renti,v^/  qus- 
rendi.  Haro.].  Praecipue  cum  idem  BalduiDus  divi- 
num  postularit   auxilium,  et   sanctorum   Petri  ac 
Pauii,  intercessorum   vestrorum,    quemadmodum 
praetulimus,  ut  gratiam  plenam  a  vestra  clementia 
eonsequeretur,  legationem  atque   interventionem 
petierit.  Non  plane  immemor,  quod  ante  aliquot 
annos  quidem,qui  in  hujuscemodi  noxam  incurrerat, 
memoriametsedem  adiisset  CGeIesti8cIavigeri,ejus- 
que  vicarii  intervontu  apud  pia;  memoriae  imperato- 


soiaLio  ad  uos  usque  misericorditer  dirigatis  :qua- 
tenus  juxta  decreta  sanctorum  pontificum  RomaDc 
Ecclesie,  atque  statuta  sacrorum  caDonum,nostro 
sitipsius  causajudicioterminata.Nammihi  credite, 
supra  modum  in  damnatione  praelati  viri,et  noster 
est  animus  laesus,  et  totius  Ecclesiae  filiorum,  ad 
quorum  notitiam  pervenit,  vehementer  offensus. 
Maxime  quod  ante  et  post  damnationem  suam^sedia 
apostolicae  idem  venerabilis  vir  appellaverit  judl- 
cium,nec  impetraverit,et  per  talem  praesumptionem 
summas  sedis  videantur  privilegia  temere  viol&ri. 
Quae  tamen  privilegia  usque  ad  mortem,  ope  freti 
divina  praedecessorum  meorum  vestigia  sequendo, 
cassari  taliter  minime  patiemur.  Sed  et  vo8,chans- 


rem  Lotharium,non  perdita  conjuge,  plenissimam  p  sime^  ut  ea  quibus  potestis  cultibus  veneremini, 


indulgentiam  simul  et  gr^iam  percepisset.  NuIIi 
prasterea  regum  grave  esse  videridebet(quod  tamen 
cum  pace  vestra  dixerimus),  conservo  suo  dcbitum 
centum  denariorum  dimittere,qui  fortassc  a  summo 
regum  et  Domino  dominorum  decem  miliia  talento- 
rum  sibi  laxari  desidcrat.  Porro  diiectio  vestra  no- 
verit,  misisse  nos  ad  Hincmarum  confralrem  no- 
strum  Rhemorum  episcopum,  etad  caeteros  metro- 
politas  atque  episcopos  regnivestri^utvenerabilem 
virum  Rothadum  ab  exsilio  revocarent,Romamque 
ad  ipsius  causaminnostrapraesentiaexaminandam 
dirigerent.  Dignumquippeest,ut  quorumjudicioin 
exsilium  est  deportatus,eorum  sit  communi  studio 
beati  Petri  memoriae,sedique  ipsiushonorificeprae- 
sentatus.Ex  illis  autem  praecepimus,ut  duo  vel  tres. 


summopcre  incitamus.  Nam  quomodo  putatis,  si 

opportunitas  exegerit,  ut  vestro  regno,vestris  nisi- 

bus  [edit,  /{om.,  jussibus],vestri  regniEccIesiisali- 

quod  praestomus  solatium,  aut   contra  adversarios 

proteotionis  clypoum   conferamus,  si  quantum  ia 

regni  vestri  partibus  est.quoniam  illa  omuino  scindi 

non  possunty  ea  vos  aliquatenus  minorari  sinatis, 

quibus  usi  patres  vestri,omne  suarum  dignitatum 

incrementum,omnemque  gloriam  perceperunl?Pri- 

vilegianamqueRomanae  Ecclesiae  totius  suntChristi, 

ut  ita  dicamus,  remedia  Ecclesiae  catholicae.  Pri^-i- 

legia^  inquam,Petri  arma  sunt  contra  omues  impe- 

tus  pravitatum^et  munimentaatquedocumentaDo- 

mini  sacordotum,  et  omnium  prorsus  qui  insubli- 

mitate  consistunt,imo  cunctorum  qui  abeisdem  po- 


aut  certe  quotquot  voluerint,   veniant,  qui  ita  in  C  testalibus  diversis  afficiuntur  incommodis.  Turbati 


cunetis  reliquorum,  qui  occurrere  non  potuerint, 
prssentiam  praeferant,ut  quidquid  agendum  est^vel 
experiendum,dum  fuerint  refricata  quaegestasunt, 
ipsorum  omnium  vice  prorsus  utantur.Quod  si  poet- 
posito  nostro  judicio,  quae  auctoritate  apostolica 
promulgavimus  atque  decrevimus.perpere  contem- 
pserintfDei  omnipotentis^et  beatorum  apostolorum 
principum,  quorum  glorioso  agone  sancta  ha3C  Ro- 
mana  Ecclesia,cui  divina  dispensatione  praesumus, 
est  Domins  consecrata,  atque  sanctorum  canonum 
quorum  contemptores  propriis  scriptis  esse  liquido 
demonstrarunt,  necnon  et  nostrie  mediocritatis 
auctoritate,  a  missarum  solemniis  celebrandis  sint, 
quousque  diffinitionibus  nostris  obediant,  prorsus 


autem  estis,et  multo  moeroreafrecti,sicutinscripti3 
vestrae  dileclionis  reperimus,  eo  quod  forti  vos 
invectione  convenerimus,  et  duris  increpationibus 
vestram  celsitudinem  cumulaverimus.  Qua  de  re 
vestra  profecto  non  debuit  usquequaque  tristari 
sublimitas ;  quoniam  etsi  nuUa  erat  culpa,  sicut 
astruere  humilitcr  contenditis,  unde  vestram  opo^ 
tuerit  pietatem  durius  castigari :  tamen  discretus 
pater  tunc  aliquoties  studet  dilectum  filium  diversis 
terroribus,veI  etiam  flagellis  competentibus  erudire, 
quando  nihil  in  eo  quod  reprehendat  pBnitus  intue- 
tur.Sic  Dominus  beatum  Job  frustra  se  percussisse 
perbibet  (Job,  ii),  cum  nihil  omnino  quod  tantis 
verberibus  puniri  debuis3etinvenit,sedtamenfru8tra 


extorres  :ita  sane,si  postlectum  paginae  sibianobis  rv  non  percutit,quia  haBC,quatenus  per  patientiam 

•  •  *  tfft  ■        •         •         A  J  •  ■  •  •^  -  •  m  M  «!•  I  M  A. 


aU' 


missae  tenorem,infra  triginta  dierum  spatium,quae 
de  Rothado  viro  venorabili  agenda  sanximus,minime 
consummare  studuerint.Scientes  profecto,quoniam 
si  post  hanc  [forte,  posthac,  Hard.J  in  sanctarum 
regularum  et  nostro  contemptu  fuerintdiutiuscon- 
versati,ipsum  quidem  Rothaduma  nobis,apostoIicae 
sedis  more,a  damnationis  viiiculis  fore  solvendum: 
atque  convocato  episcoporum  coetu  foveam,  quam 
paravere,  aemet  penitus  incidendos.  Quamobrem 
vestram  nihilominus  suavissimam  pietatem  mone- 
mu8,  et  quantis  possumus  viribus  exoramus,  vel 
etiam  tanquam  davoto  filio  preeoipiendo  lidenter 


geantur  ei  merita,  ut  discretus  pater  exercet.  Sic 
nimirum,  sic  et  vos,  charissime  fili,  vestram  subli- 
mitatem  tacita  fortasse  cogitatione  frustra  laesama 
nobis  querimini.  Scimus  tamen  nos,  ex  qua  ra- 
dice  contra  dilectioneln  vestram  haec  virga  proces- 
8erit:quae  utique  non  ut  funditus  interimeret,absit, 
sed  quae  ad  sempiterni  regni  gloriam  felicius  eru- 
diret:  scilicet  quam  paterna  disciplina,utapertius 
dicamus,  ex  interni  afTectus  ramo  protulit,  noa 
quam  malitia  ex  odii  radice  produxit.  Percuteris 
ergo,  imo  pulsaris,  fili,  etiam  ubi  te  cor  tuum  noa 
reprehendit,  ut  cautior  et  solIicitior,atque  tutior,in 


I 


837 


EPISTOLiB  ET  DEGRETA. 


838 


quibus  delicturus  eras,Dco  auctorc^valeasinvcniri. 
itaque,  charissime,  cum  vestras  regisQ  potcslati  ab 
apostoiica  sede  interdum  duriora  fuerint  mi88a,non 
modeste  feratis,  nec  vos  a  nobis  odio  habitos  esse 
putetis,  quoniam  aut  manifeste  justa  sunt  nostr(B 
correptionis  jacula,aut  certe  occulta  sunt,et  aliquam 
habentla  rationem.  Quapropter  in  utroque  vestrs 
salutis  semper  invenire  ne  difQdatis  antidotum.Nos 
quippe  semper  quidem  vos  in  visceribus  dilectionis 
nostrs  strictos  habuimus,  et  pro  vobisDei  omnipo- 
tentis  misericordiam  imploravimus.  Sed  postquam 
frater  et  coepiscopus  noster  Odo,  pariteret  Primus 
fidelissimuB  noster,quem  ad  vestram  gloriam  mise- 
ramus,  de  vestra  vestraeque  eminentissimse  ac  dilec- 
tissiofifleconjugisdevotioneerga  sedem  apostolicam, 
ac  di1ectione,quam  circa  Domini  sacerdotes  habetis, 
nobis  tot  retulerunt  prsconia,tanto  arctius  vos  dili- 
gimus,tanto  vestri  pro  statu  regni,et  vestra  vestro- 
rumque  salute.DominumJesum  Christum  instantius 
deprecamur,  tantoque  de  Northmannorum  vobis 
subacta  rabie  grates  auctori  exsuitantes  rependi- 
mus ;  quando  hec  non  ad  tumorem  elationis,  nec 
ad  human®  cupiditatis  ardorem  profutura,  sed  ad 
exaltationem  Ecclesiarum  Dei,  et  ad  libertatem  po- 
puli  Christi,  atque  ad  laudem  ipsius  crcdimus  in- 
cunctanter  proficere.Optamus  excellentiam  vestrara 
in  Christo  nunc  et  semper  bene  valere. 

XXXVII. 

AD  GAROLUM  CALVUM  REGEM. 

(Anno  863.) 

Ut  Rolkadum  honori  pristtno  restitui  faciat,  tum  dein- 
de  ad  apostolicam  sedem,  quam  appellavit,  venire 
permiUat.  Indicat  etiam  quid  de  ea  re  Hincmaro 
scripserit. 

[Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS^  episcopus  servus  servorum  Dei,dilecto 
filio  nostro  Garolo  glorioso  regi. 

Nunc  laudanda  est  frcquens  conversatio,  et  assi- 
dua  cum  ecclesiastici8,et  cum  sapientibus  vestra  se- 
dulitas,quam  circa  utilitatem  Ecclesiarum  Dei,  vos 
habere  auditu  gratulabundo  concepimus,si  ejusdem 
sancta  Ecclesiae  pastorum,cum  quibus  hanc  humi- 
litatem  et  sollicitudinem  salubriter  operamini,  sub 
quadam  specie  justitiae  nullum  omnino  sublimitas 
vestra  l«serit,sicut  de  uno  quodam,  Rothado  nomi- 
ne,  nunc  vos  eglsse  plurimorum  relatu  didicimus: 
maxime  cum  dejiciendus  apostolicam  sedem,juxta 
licentiam  canonice  sibi  concessam,appelIasse  perhi- 
betur.Pro  quo,fili  chari8sime,valde  gloriam  vestram 
ezposcimus,ut  praefatum  virum  in  suo  episcopio,et 
omni  pristino  reddi  faciatis  honori,  et  ita  demum 
ad  apostolicam  sodem^  ad  quam  illum  conslat  ap- 
pella8se,securum  pro  nos^ro  amore  aditum  prope- 
randi  dare  dignemini.  Hoc  specie  tenus  cognoscen- 
tes,  quoniam  tunc  credimus  vos  nostrum  apostola- 
tum  diligere,sicut  ssepe  profiteri  videroini,si  Deum 
et  Dominum  nostrum  timere  pariter  et  amare  vos 
evidenter  cognoverimus  :  necnon  et  privilegia  sanc- 
i<B  sedis  apo8tolic«|  et  statuta  Patrum  illibata  ser- 


\  vantes,ea  vilescerc  vcl  destrui  a  neminepatiamini. 
Csetcrum  sciat  sublimitas  vestra,nos  ad  confratrem 
nostrum  Hincmarum  archiepiscopum  misisse,qua- 
tenus  aut  infra  triginla  dies,  post  lectam  a  nobis 
sibi  niissam  epistolam,eumdem  episcopum  pri&tiuo 
gradui  restitueret,aut  cum  idoneo  suo  legato,si  ipse 
non  po8SQt,una  cum  accusatoribus  ejusdem  viri,  si 
tamen  essent,atque  cum  presbytero^  qui  causa  de- 
jectionis  ejus  fuit,Romam  venirPt.Quod  si  neutrum 
agcret  post  triginta  dies  PrsQxoSyUec  ipse,nec  qui- 
libet  episcoporum,  qui  in  depositione  praefati  epis- 
copi  consenserunt,  licentiam  cclebrandi  missarum 
solemnia  penitus  haberent,quousque  in  iis  quae  sa- 
lubriter  deceret^nobis  sint  obedientes,ac  plcniter  ad 
eifectum  consummationis  perduxerint. 

B  XXXVIII. 

AD   HOTHADUM  EPI8G0PUM   8UB68I0XENSEM. 

(Anno  863.) 

Ut  Romam  vcniat,  cum  primum  ei  data  fuerit  licen- 
tia  :  quod  si  negetur,  sedem  apostolicam  appellare 
non  cesset, 

[Mansi,  ibid,] 

NiCOLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  Rothado  episcopo. 

Cognoscat  experientia  tua,  frater  charissime,  de 
tuis  tribuiationibus  multum  apostolatum  nostrum 
doluisse,  imo  dolere.  Sed  credimus  Dei  misericor- 
diam  tibi  proxime  aCfuturam,  quse  te,  et  sicut  Da- 
nielem  educat  de  lacu  leonum  {Dan,  vi),  et  sicut 
prodiguDi  filium  prima  induat  stola  [Luc.  xv).  Quae 
autem  primum  de  te  Carolo  glorioso  regi,  atque 
C  Hincmaro  miserimus,  nosse  te  credimus.Nunc  au- 
tem  metropolitani,  et  caeteri  episcopi,  qui  circa 
[al.y  contra.  Hard.,  edit  Rom.,  contra]  te  sententiam 
protuIerunt,nobi8  multa  sub  gestorum  serie  de  te, 
vel  contra  te  intimaverunt,  et  ut  rata  essent  quae 
contra  te  promulgaverapt^nostro  flagitaverunt  con- 
sensu  roborari.Sed  nos  haec  agcre  distulimus,  imo 
ut  renovaretur  concilium  et juxta  canonum  normam 
causam  tuam  in  nostro  judicio  terminaremus,prae- 
cepimus  eis,  ut  te  de  monasterio  educerent,  et 
sancti  Petri  memoriae  pariter  aut  ipsi,  aut  ipsorum 
vicarii,  tccum  venienles  honorifice  praesentarent. 
Quod  si  post  lectam  a  nobis  sibi  missam  epistolam, 
infra  triginta  dierum  spatium,  nostram  non  curas- 
sent  constitutionem  perficere,  post  triginta  dies,  a 
n  missarum  solemniis  celebrandis,  quae  eis  fortiter 
contradiximus,  penitus  cessarent,quousque  nostris 
diffinitionibus  perfectam  obedientiam  demonstra- 
rcnt.  Unde,  frater  charissime,  quoniam  causam 
tuam  sine  examine  dimitterc  non  possumus,ne  prae- 
judicium  dislrictioni  ccclesiasticae  facere  videa- 
mur  :  rursusque,  quoniam  sine  praesentia  nostra, 
ne  forte  injuste  laedaris,  in  aliorum  judicio  causam 
tuam  discuti  ac  diffiniri  dubitamus,  stude  quantum 
potes,  ut  cum  tibi  rex  et  episcopi,  quemadmodum 
statuimus,  licentiam  dederint  Romam  properandi, 
mox  utcunque  venire  non  differas.Quod  si  huc  ve- 
niendi  non  tibi  tribuerint  facultatemi  tu  tamen  id« 


m 


nmUd  PAPiG  I. 


940 


ipsum  nobis  intimare  8tudeto.Verum,quantum  au-  A 
dcs,  quibus  potes,  et  quomodo  potes,  aposiolicam 
sedtia  appellare,  et  hanc  adire  velle,  manifestare 
ne  cesses,  si  tamen  te  injuste  Issum  ncstii  et  bo- 
nam  te  causam  babere  per  Dei  gratiam  arbitraris : 
quoniam  nos,  divina  clementia  solatiante,  nulla- 
tenus  te  in  finem  oblivioni  tradi  vita  comite  patie- 
mur.  Optamus  sanctitatem  tuam  in  Christo  bene 
valere.  Data  iv  Kalendas  Maias,  indictione  xu 

XXXIX. 

AD   LUOOVlCaM   ET  GAROLUM  FIUOS   CAROU  CALVI   RE- 

GIS. 

(Anno  863.) 


XL. 


AD   IlUCfi£:;TUM  ABBA1EM,   FBATBI&M  TBEUTBKBGiE  RE- 

f  Anno  863.) 

Respondet  ejus  litleris,  et  quod  ipsius  causam  et  so- 
roris  in  synodoa  legatis  examinari  jusseriL 

[Mansi,  ibidJ] 

NiGouus  episcopus,  servus  ^ervorum  Dei,  Hoc- 
BERTO  religioso  abbati. 

Apices  defensionis  tuffi,  per  Odonem  fratrem  et 
coepiscopum  nostrum  ad  sedem  apostolicam  mis- 
sos,libenter  accepimus.  Quorum  etiam  tenorem  at- 
tentius  perpendentes,  reperimus  te  eonquerentem 
dura  invectione  a  nobis  fuisse  conventum,ac  contra 


i>  BP^i^»  clum  te  cum  fratre  et  sorore  jugiter  procla- 
Cratulatur  cfuod  in  gratiam  cumpatrerediei^nl ;  hor^  B         ^      consolationis  epistolas  accipere  sperares, 
tatur  ne  tn  posierum  ab  eo  divellantttrf  jubetque  ut  ^     ,  *     .  .    Z^   ^    .. 

arguentes  te  ac  corngentes  dure  inveneris  Qaod  uti* 

que  devotio  tua  moleste  ducere  non  debuerat :  quia 

patris  soleres  disciplina  dilecto  (ilio,etiam  minime 


synodo  satisfacturi  se  sistant. 

[Mansi,  ibid,] 


Nicolaus  episcopu6,servii8  servorum  Dci,(a)  Lu- 
D0V1C0  et  Carolo  filiis  Garoli  gloriosi  regis. 

Pervenit  ad  apostolatus  nostri  notitiam,quod  ma- 
lorum  hominum  callida  suggestionedecGpti,apatris 
gratia.et  participatione  digressi  fueritis.  Qua  ex  re 
nimio  mcBrore  devicti,  dispositum  habuimus  apos- 
tolici  moderaminis  vobis  competenter  correctionem 
dirigere,quffi  vos  et  ab  improbis  stultisque  libidini- 
bus  refrenaret^et  correctos  paternffl  gratis  rcstitue- 
ret.Nunc  autem,quia  sanctissimus  frater  et  coepis- 


peccanti,  nonnunquam  adhibetur  :  non  quo  Beveri- 
tate  verberum  frustra  examinetur,  sed  quo,  ne  in 
suspectis  facinoribus  devoIvatur,benevaIainveGiione 
terreatur.  Ac  cum  dira  flagella  lilius  melesUssime 
ferat,eo  quod  sine  culpa  percutitur,  scit  tamen  pa- 
ter,quod  blando  in  pectore  modum  servaverit  disoi- 
plina)^  ut  ab  imminentibus  custodiret.Quod  cum  ita 
esse  nec  omnino  [a/.,  nuilus  omnino,HARD.)  aciolus 
dubitet,animadvertondum  est,  et  summa  circums- 
pectione  cavendum,ne  cum  apostolici  moderaminis 
tibi  aliquoties  dura  mittunturymoleste  in  aliquo  fe- 


copus  noster  Odo  veniens,dilectionem  vcstram  pa-  C  ras  :  quia  aut  aperta  et  vera  sunt  nostrae  correctio- 


ternae  gratiae  pleniter  reformatam  csse  aifatus  est, 
grates  Domino  Deo  retulimus.  Ideoque  devotionem 
vestram  hortantes,  sancimus  ut  caveatis  vos  de  re- 
liquo  a  tanti  patris  unanimitate  prorsus  divelli,qui 
vos  tanquam  evangelicus  pater,post  perpetratos  ex- 
cessus  ad  se  convertentes,benignus  suscepit,  stola 
prima  induit^  annulumque  in  manibus,et  calcea- 
menta  in  peiibus  tribuit  :  ita  ut  sicut  erroneus  ille 
filiiis  tandem  regressus  gratiam  promeruit,et  pater- 
nae  haereditatis  sine  margine  hsres  exstitityVos  quo- 
que  studeatis  in  eo  quod  probe  reversi  estis  persis^ 
tere :  quatenus  et  hsBreditate  patria  semper  fruami- 
ni,  et  a  benedictione  et  gratia,  atque  communione 
sancta  Romanse  Ecclesiae,quae  vos  gloriosiores  cxo- 


nis  verbera,aut  occulta  et  justa  sunt,et  aliquam  ba- 
bentia  rationem.  Porro  quia  innocentiam  taam  in 
sacerdotum  examine  expetendo,et  quotidie  procla- 
mando,commendare  videris,gratum  habemu8»et  ut 
ita  se  veritas  habeat,Deum  rogitamus.Tamen  quia 
adhuc  in  acie  stare  viderij9,innocenti«  tus  perseve- 
rantiam  adhibe,ut  unde  nuno  a  nonnullis  denotatis, 
perspecta  veritate,po8tmodum  colIauderis.Gseterum 
juxta  divinitus  nobis  creditum  ministerium,ut  a  die 
qua  apostolatui  nostro  negotium  tuum  atque  soro 
ris  relatum  est,  strenue  perstiterimus,  nuUiu8  san- 
ctffi  Dei  Ecclesiffi  filiorum  latere  notitiam  crediraus, 
et  quid  fratre  tuo  egerimus,  ipse  poterit  enarrare. 
Neque  enim  in  hoc  desides  negligentesque  poteri- 


ptat,nulla  penitus  negligentia  decidatis.  Sane  in  sy-  j^  mus  vel  suspecti  haberi,qui  ad  diversa  quoque  ae- 


nodo,  qua:  statuto  a  nobis  loco  congreganda  est,in 
qua  apostolicffi  auctoritatis  legatos  credimus  adfu- 
turoSypraesenliam  vestram  humiliter  prffisentari  ju- 
bemus,  ut  ibi  de  quibus  impetita  fuerit,  veraci  ra- 
tione  respondeat,et  plenissime  satisfactura  canoni- 
cis  regulis  se  submittat.  Optamus  vos  in  Christo 
bene  valere. 


gotia  dirimenda  et  examinanda,  atque  ad  ultimam 
juris  silentium  perducenda,et  synodum  colligi  jus- 
simus,et  Iegfid,os  apostolicae  auctoritatis  illuc  direxi- 
mus,quorum  censura  in  coilegio  fratrum,  aut  pro 
culpa  canonice  puniamini,aut  pro  innocentiajuste 
a  crimine  diluamini.  Optamus  religiositatem  tuam 
in  Ghristo  feliciter  valere. 


(a)  Ludovieo  et  Carolo.  Garolo  Calvo  ex  Hermen- 
trude  regina  iilii,  ut  annales  nostri  produnt,  qua- 
tuor  fuerunt^  LudovicuSt  Garolus,  Garlomannus  et 

Lotharins,  Lotbftniua  puer  abbas,  et  Carolus  ju- 


venis  rex  Aquitanorum,  mortui  sunt  anno  866. 
Carlomannus  etiam  clerious  ante  patrem  obiit, 
ita  8oIu8  superstes  LudovicuB  pairi  sttcoesf it.  Jac. 

SULM. 


844 


EPISTOUE  ET  DECRBTA. 


m 


XLI. 


AD  SPISGOPOS  IN  REGNO  L6THARII  CON^TlTUtOS. 

(Anno  865.) 

Ut  Lotfwrio  regi  suggermt^  iU  mbmoto  Bilduino,  cui 
Cameracenssm  ecclesiam  deditf  literam  eligendi 
episcopi  liceniiam  tnbuat. 

[Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopuB,  iservns  servorum  Dei,  reve- 
rentissimis  et  sanctissitniB  conf)ratribus  nostris  ar- 
chiepiBcopis  et  c«iteri3(a}iepiscopfs  in  regno  Lotharii 
constitutis. 

Quoties  de  vestr»  diUctionis  sanctitate  ea  perci- 
pimus  auribus,  quee  Dao  plaeabiiia  et  grata,necnon 
et  accepta  esse  oreduntur,  gai|demus  in  Domino  et 
immensi  tripudii  exsultatione  Istantes  grates  ei  mul- 
timodas  reddimus.At  vero  cum  vos  torporis  desidia  B 
aadunus  langaescere,  priecepta  coslestia,  tanqfuam 
lethftiB  quibusdam  papaveribus  perceptis,oblivioni 
mandare,  peccata  non  premere,sed  fovere,hoh  era- 
dieare  vitia,  sed  plantare,  ea  saeri  verbi  ligone  non 
recidera,  sed  veluti  quarvmdam,  ut  ita  dicamos, 
Kngoa  adulattmium  ut  creecant  aquas  efrundet*e,imo 
quod  68t  fscelesttdSyalienispervereitatibuB  p>rotegen- 
do  a6defendeadofaveire;eOBiristamur,ettantoabun- 
dadtia  moBToris  defloi«ias,qQaiito  eoa,  etim  quibus 
putabunia  qaibnslibet  poteelatibus  ex  adverso  as- 
cendendo  hberaprodamo  Domini  vobe  contraire,vel 
etiam  virgam  correptionis,  ac  juBtittam  rigoris  ex- 
teiidere,iilos  videmus  sc  seqaentibus  in  baratbrum, 
et  iniqoitatum  foveam  daeatum  prflsstare,  eosque, 
faeu  proh  ddorl  ce^is  ooulis  anteire.Veram  de  hoc  r^ 
tacendum  psramper,quou8quetempU8  loquendi  ve- 
niat,  ratum  ducimuB.  GiBteram  ildelium  certa  rela- 
tione  (fidicimus,qaod  gloriosus  rex  Lotharius  iilias 
Boater  ecoieBiam  Gameracensem  euidam  Hilduino 
clerico  dederit :  qu«  quidem  in  regno  ipsius  con- 
siatere  dicitnr,  esee  tamien  de  dioecesi  confratris 
nostri  Hincmari  Rfaemorum  arohiepiscopi  perhibe- 
tur.Quo  prtedietom  clericum  in  multis  a  sacris  ca- 
nonibas  repreheaBum  judieante,  ei  ut  alium  qui 
dignus  inveniri  possit,  oonfsecrandi  a  rege,  vobis 
anctoribuB  utique,  qui  hunc  non  corrigitis,fkcnfhas 
«limitar.Uode  eadem  ecdesia  Gameracensis  a  jam 
fato  Hiiduino  perva^ajjam  ultra  decimum  mensem, 
contra  sacroram  canonum  normam,  ^duata  con- 
siatit  Jngiterque  sais  rebus  exspotiatur^et  qu»  cele- 
brari  debent  divina  ministeria,  quia  episcopali  mi-  D 
nisterio  caret,  in  ea  minime  fiunt.  QuapropCer  prfi- 
eiptmus  vobis,  Ut  suggemtis  filio  nostro  Lothario 
gloriosD  fe^,et  ei  nt  nuUum  ecclesieB  Gameracensi 
pra^ndieium  inferat,  summopel^  suadere  curetis  : 
quatenuB  Jam  fato  Hilduino  submoto,ex  se  eligendi 
jnxta  Baoros  canotteBepiscopum,cleroetplebiipsius 

(a)  Episcopis  in  regno  Lotharii,  De  hac  epistola 
HiDcmarusadNicolaum  scribens  apud  Plodoardum, 
hb.  tii,  cap.  12.  fn  epixtola  vestr^  sanctitatis,  per 
Odmem  episcopnm  epiecopis  in  rtano  Lotharii  pro 
prmjudicio  Cameracensis  Ecclesix  airectaf  relegi  ve- 
stram  auctorilalem  sciscitaiuram,  cujuS  neglectu  ea^ 

Patroi..  CXIXt 


Ecclesis  lioentiam  tribuat.  Nam  Bi  banc  nostrtan 
praeceptionem  apostollcam  contempseritis,  scitote 
vos  pro  inobedientia,etproconsilii  pestiferi  veneno, 
quo  jam  fatnm  regem  saape  inficitis,  a  nostra  com- 
munione  penitus  submoveildos.PraBterea  epistolam, 
quam  sepe  dicto  Hilduino  derico  mittimus,a  vobis 
ei  dari  prscipimus.  Quem  nisi  ex  Dei  et  B.Petri,et 
nostra  auctoritate  excbmmunicaveritiB,  ut  nihil  de 
EcclcBia  Gameracensi  sibi  vindicdt,nuhqaamque«e 
in  eadem  Ecclesia  ad  episcopatum  provehi  tentet, 
vel  postulet,  a  commuhione  Dominici  corporis  et 
sanguiniB  estbte,divina  et  nostrs  mediocritatfs  sen- 
tentia,  cum  eodem  longiiis  Bequestrati.  Siquidem 
cikjus  rei  gratia  ultra  decimum  mensem,  contra 
sanctarutn  regularum  diffinitionem,  Gameracen- 
sem  Ecblesiam  sine  rectore  episcopo  de  proprio 
clero  electo  vidOatam  permanere  permiseritis, 
nosse  procul  dubio  voIudqus,  et  cujus  negleotu 
omissufn  sit,  solerti  prorsus  examine  reperire,  et 
qua  quis  sit  dignus  uitionis  pcena  mulctare,  Deo 
auctore,  nulla  contehti  dilatione  studebimus.Opta- 
mus  fratemitatem  vestram  in  Christo  nunc  et  sem- 
per  bene  valere. 

XLH. 

AD   LOTHARIUM   REOEM. 

Ut  Hilduinum  Ecclesix  Cameracensit  pervasorem  re- 
jiciat,et  Hincmarum  in  ea  disponenda  privitegiosuo 
uti  permittat, 

[Mansi,  ibid,] 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,LOTHA 
Rio  glorioso  regi. 

Ititer  innumerk,quafe  de  te  supra  modum  sinistra 
exsecrabiliaqne  feruntur,unde  nos  rion  mediocrit^r 
te  salvum  anima  et  corpore  cupientes  trislamur, 
illud  etiam  tuis  excessibuste  adjecisse  veraci  relk- 
tionccomperimus,quodsanctaeEcclesiffiRbemorum, 
in  quavenerabilis  confraternotcrHincmarusdivina 
dispensatione  archiepiscopus  prasest,  in  regni  tui 
ifinibus  facultates  ac  pra!dia  constituta  diripias;  et 
adeo  illi  diajcesim  suam  violenti[pro  violento,HARO.] 
brachioinhibeas  ;nt  Ecclesiae  Gameracensi,quffi  suo 
ecce  per  decem  mensium  spatia  est  destituta  pastore, 
viduatamanens,contra  venerabilium  canonum  insti- 
tuta,  inibi  episcopum  consecrandi,aut  aiiquidjuxta 
suum  ministerium  diBponendi,  nullam  omnino  po- 
testatem  habere  permittas.  Qnam  cunctis  Ghristia- 
nis  legibus  detestandam  prfl^sumptionem,  a  gloria 
tna,cOTitra  ecdesia^sticas  institutiones^minimeper- 
petrari  optamtis,  tteqae  aliquo  modo  patiemur  : 
quoniam  si  regum  est  proprium  rebelles  corporis 
motus  rationis  imperio  refrenare  ac  regere,  debue- 
rat  utiqne  excellentiatua  in  omnium  regnitui  Eccle- 
siarum  defensione  adess6,et  minime  metropolitani 

deYn  Ecdesia  ultra  decimum  mensem  vocare/. Vacabat 
autem  post  mortem  Theoderici  episcopi^  atq^uehoc 
tempore  ab  Hilduino,  quem  Lotnarius  ipmiserdt, 
detinebatur  :  donec  Hilauino  tandcm  pulso,  leglti- 
mis  suffragiis  suffcctus  est  Joanhes  anno  866.  Jac, 

SlRM. 


843 


NICOLAI  PAPiE  I. 


844 


B 


Rhemorum  jurc  soluto  in  parochiis  regni  tui»vidua-  A. 
ts  Elcclesise  Hilduinumaliundeconstituerepervaso- 
rem.  Ob  hanc  rem  dilectionem  tuam  hortamus  et 
monemus,  atque  apoatoHoa  auctoritate  inhib(*ndo 
arcemus,  ut  nuUo  pacto  in  his  quae  ad  Rhemorum 
sanctam  Ecclesiam  pertinent,illicit08  appetitus  ex- 
tendens,ditioni  tu(c  submittas,  neque  Ecclesiae  Ca- 
moracensipervasorem  diutius  inhabitare  perroittas. 
Quod  nisi  feceris,  et  omnia  metropolitano  Rhemo- 
.  rum  non  restitueris,ut  ipse  juxta  suum  illic  privile- 
gium  disponere  queat :  quia  jam  tanta  a  te  horrenda 
ac  detestanda  in  corpore  sancta  Dei  Ecclesiffi  com- 
missa  diutius  aequanimiter  ferenequimus,ut  saltem 
compulsus  resipiscere  valeasi  noveris  te  citissime 
mucroneecclesiastico  feriendum :  itaut  ulterius  talia 
in  sancta  Dei  Ecclesia  perpetrare  formides.  Per- 
vasorem  vero  Cameracensis  Ecclesiae,  Hilduinum 
nomine^scias  a  corporis  et  sanguinis  Domini  nostri 
Jesu  Ghristi  communione  penitus  segregatum^et  ab 
omni  Christianorum  consortio  sequestratum,8i  post 
hanc  nostri  apostolatusinterdictionem  remorari  ten- 
taverity  quousque  in  nostram  prssentiam  de  his 
canonice  satisfacturus  occurrat.  Optamus  gloriam 
tuam  in  Ghristo  bene  valere. 

XLIIL 

AD   HILOUINUM  CLERIGUM. 

(Anno  863.) 

Ut  ab  EcclesiaXameracensi^quam  pervaseral,deinceps 

absiineat, 

NicoLAUS  episcopuS)  servus  servorum  Dei,  Hil- 
DUiNO  clerico. 

Gum  nostri  voti  desiderium  de  omnibLs  bona  C 
cupiat  semper  cognoscere,muItum  nos  contristave- 
runt  quffi  de  perversitatibus  tuis,  nostris  auribus  a 
veracibus  quibusdam  certa  sunt  attestatione  relata. 
Diceris  enim  quod  contra  statuta  sanctorum  cano- 
numEcclesiam  Gameracensem  invaseris,etejus  san- 
ctffi  plebis  ciericos  opprimas  ae  dehonestes,  bona 
quaeque  ipsius  diripias,metropoIitano,  id  est  con- 
fratri  nostro  Hincmaro  Rhemorum  archiepiscopo, 
nullam  debitam  subjectionem  vel  obedientiam  im- 
pendas ;  sed  absque  libitu  ejus,ecce  per  decemjam 
menses  viduatam  eamdemEccIesiamoccupatamde- 
tinens ;  et  cffitera  delestanda  de  tuis  temeritatibus 
nostrae  apostolicse  sollicitudini  nuntiantur,quffi  qui- 
dem  nunc  silemus  :  tantum  hoc  tibi  praecipiendo 
injungimuSfUt  omnia  quae  a  prsdicta  Ecclesia  sub-  n 
traxisti,et  ea  habere  dignosceris,ei  reddere  ne  diffe- 
ras.Et  quoniamlicethumanaquaedam  potcstasper- 
mittat,  divina  tamen  canonicaque  censura  te  in 
eadem  Ecclesia  episcopum  consecrari  nequaquam 
consentitjimo  omnes  qui  tui  sunt  morisatqueprae- 
sumptionis,atantadignitate  proculrepellit:  maxime 
cum  metropolitano  Rhemorum  provinciae,  cui  ipsa 
Cmneracensis  Ecclesia  subjecta  est,  nullum  debeat 
praejudicium  irrogari ;  praecipimus  tibi,ut  de  eadem 
Ecclesia  Cameracensinil  auferens  quantpcius  absce- 

(a)Hffic  prima  decreta  non  sunt  Nicolai,sed  sancti 
Gregorii,  qui  ea  in  Lateranensi  concilio  edidit.  Ve- 


das^ut  talis  a  cIero,et  a  plebe  ipsius  Ecclesiae  eligi, 
et  ab  archiepiscopo  Rhemorum  consecrari  po.dit, 
qui  in  nulloasanctis  canonibus  reprehendatur.Quod 
si  praefata  Ecclesiffi  quffi  tulisti,  prster  illa  quae  ad 
victum  et  potum  pertinuerunt,  reddere  distuleris, 
vel  si  amplius  aliquid  inde  abstuleris,  et  ab  ejus 
potestate  ac  regimine  te  minime  subduxeris,  Dei 
nostri,  et  sanctorum  apostolorum  atque  sententia 
auctoritatis  nostrae,sis  vinculis  anathematis  obliga- 
tus,quandiu  hujus  nostne  difflnitionisepistolsper- 
tinaci  animo  reluctaveris. 

XLIV. 

AD  GAROLUM   REGEM. 

(Anno  863.) 

Decretum  anno  863  a  sancto  Nicolao  et  a  sancta  sede 
Romana  missum  Carolo  regi  Franccrum  gloruh 
sis$imo,  reginis  et  ecclesiis  sub  anathemate  om-- 
nium  episcoporum  rmfirmandumy  et  corroboran- 
dum. 

Qu&m  (a)  sit  necessarium  monasteriorum  quieti 
prospicere,  et  de  eorum   perpetua  securitate  tra- 
ctare,  ante  actum  nos  ofiicium,  quod  in  regimine 
coenobii  exhibuimus^informat.Et  ideo  quia  in  pluri- 
mis  monasteriismultaa  prffisulibus  praejudiciaatque 
gravamina  pertulisse  cognovimusy  oportet,  ut  no- 
strffi  fraternitatis  provisio  de  fiituraquiete  eorum  sa- 
lubri  disponat  ordinatione,  quatenua  conversantes 
in  illis  in  Dei  servitio,  gratia  ipsius  suffragante, 
mente  libera  perseverent.  Sed  ne  ex  ea,  quae  ma- 
gis  emendandaest,con8uetudine,qui8piam  monachis 
quidquam  molestiffi  prffisumat  inferre,  necesse  est 
ut  hffic  quffi  inferius  enumeranda  curavimuf ,  ita 
studio  fralernitatisepiscoporumdebeant  custodiri, 
ut  ex  eis  non  possit  ulterius  inferendffi  inquietudinis 
occasio  reperiri.  Interdieimus  igitur  in  nomine  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi,  et  ex  auctoritate  Petri  et 
Pauli  principis  apostolorum  prohibemus,cigusviee 
huic  Ecclesiffi  Romanffi,  auctore  Deo,  prssidemus, 
ut  nullus  episcoporum  ultra  prssumat  de  redditi- 
bus,  rebus,  chartis  monasteriorum,  vei  de  cellis, 
seu  villis,  quffi  ad  ea  perlinent  quocunque  modo, 
qualibet  exquisitione  minuere,  nec  dolos,  vel  im- 
missiones  aliqua  facere.  Descriptiones  quoque  re- 
rum  aut  chartarum  monasterii  ab  episcopo  eccle- 
siasticas  iieri  omnino  negamus,  Missasquoquepa- 
blicas  ab  eo  in  coenobio  omnimodo  prohibcmu8,ne 
in  servorum  Dei  recessibus  ulla  popularis  detur  oc* 
casio.Obeunte  autem  abbate,in  describendis  prori- 
dendisque  acquisitis,  vel  datis  quaerendis.ne  rebus 
monasterii  nulla  se  occasione  permisceat,  non  aa- 
deat  ibi  cathedram  collocare,vel  quamlibet  potesta- 
tem  imperandi,nec  aliquam  ordinationem  quamvis 
levissimam  faciendi^nisi  ab  abbate  loci  fuerit  roga- 
tus,quatenus  monachi  semper  maneant  in  abbatum 
suorum  potestate,  et  omne  monasterium  propriam 
possit  suffi  libertatis  munitionem  habere,  et  pouti- 
ficale  decretum,regumque  immunitatis,Romaniqa6 

rum  ea  adoptata  sibi  Nicolaus  misit  ad  Garolum 
Francorum  regem.  Martene. 


845 


EPISTOLvE  ET  DEGRETA. 


846 


pontinds  conBiituium  inviolabilem  perpctuis  obti*  A 
neant  temporibuB  6rmitatem.  Fiai. 

Item  in  decretis  ejusdem  Nicolai  papx, 

Decernimus  apoatolatus  nostri  auotoritateutomne 
monasterium  inter  Gallias  situm  rerum  suarum  ha- 
beat  liberam  in  omnibus  secundum  Ecclesis  ipsius 
uti]itatem,et  servonim  Deicompendiosam  dispensa- 
tionem,  et  in  abbatis  de  semetipsis  electione.  Nui- 
lam  uUa  alia  persona,  sive  secularis,  sive  ecclesia- 
stica,  obtineat  in  omni  monasterio  possessionis  do- 
minaiionem,  nec  ullam  obtineat,  vel  sibi  vindicet 
portionem ;  sed  maneant  omnia  in  abbatis  et  fra- 
trum  ibidem  Deo  militantium  dispensatione,  ut 
quidquid  secundum  monasterii  utilitatem  regulari* 
ter vei  canonice  voluerint  agere,  situm  sii  potestate.  n 
Neqae  episcopus  ipsius  regionis  ad  monasterium, 
quasi  propiis  potesiatis  abutens  jure,  invocatus 
ab  abbate  vel  fratribus  accedat;ne  sui  adventus 
pressara  fratrum  quietem  perturbet,  neque  dolos 
aut  machinationes  ullas  vel  abbati,  vel  fratribus, 
sive  per  se,  sive  per  suos  aliquando  facere  pr®su- 
mat.  Quin  potius  quidquid  Dei  servis  in  monasterio 
commorantibus  conferre  ad  ordinis  sui  conservatio- 
nem  utiliter  et  modeste,  et  benigne  potcrit,  id  pro 
Dei  amoro  et  sempiteme  remunerationis  gratia  pro- 
ficiai  nec  violenter  aut  callide  mali  quidquam  aut 
perturbationis  moliatur  in  illos,  sicut  audivimus 
quosdam  facerevoluisse.  Nullusin  monasterio  quid- 
quam  evindicet  sibi  regionis  episcopus,  neque  per 
96,  neque  per  minisiros  suos,  neque  ex  clericis, 
neque  ex  monachis,  neque  ex  canonicis,  neque  ex  C 
laicis  potestatis  jure,  aut  episcopali  fastu,  sine  vo- 
luntate  abbatis  ipsius  loci,et  fratrum  ibi  degentium, 
prssumai  aliquid  vel  adordinandum.  Ordinationes 
vero  quas  peiierit  abbas,  vel  ipsi  fratres,  ecciesia- 
rum  consecrationes,vel  altaris  benedictionem,chris- 
matis  quoque  oleique  sanctiOcationem^prout  peiie- 
rit  abbas  et  loci  iliius  habitatores,  non  moretur  pra- 
stare,  quia  communis  ofQcii  sui  causam  episcopus 
non  pro  luori  gratia,  sed  pro  credit®  sibi  dispensa- 
iionis  ministerio  debet  impendere;  et  providentiae 
pastoralis  existit,  ut  decretis  sibi  ovibus  ex  amore 
potius  quam  potestate  consulere  querat.  Abbatem 
vero  de  se  eligendi  semper  fratres  habeant  potesta- 
tem,  neque  in  ejus  electione  episcopi  respiciant  con- 
stitutionem,aut dispo8itione.ii. Et quoniam  multi  per  q 
pravorum  hominum  insidias  servis  s«pe  Dei  fabri- 
cantur  doli,  decernimus  ut  ordinatus  deponi  non 
pos8it,nisi  criminalis  causa  eum  monstraverit  reum . 
Quod  si  fuerit  infamia  denotatus,  ex  regali  provi- 
dentiaarchiepiscoporumvelepiscoporumhabeantur 
non  minus  quam  decem  conventus.  Non  est  squum 
enim  ut  electus  et  ordinatusEcclesias  pastor,fortuitu 
et  sine  judicio absque  uUius  manifesti criminis  deno- 
tationepellatur.NuUus  enim  apud  regem  s»culi  dam- 
natur,ni8i  in  criminali  cansa  deprehensus,veritati8 
testimonio  apparuerit :  sic  abbas,  et  electus  a  pluri- 
busietordinatussaoerdotali  benediotione  nuHomodo 


debet  sui  ordinis  honore^privari.Ouod  si  quis  hujus 
constitutionis  parum  ducens  decretum,omni  coeno- 
bio  sancto  vel  abbati  vel  fratribus  vioientiam  fece- 
rit,et  vel  in  ipsis,vel  in  famulis  corum,vel  in  omni 
ipsius  monasterii  possessione  invasor  apparuerit, 
reum  se  in  divino  judicio  non  dubitet  apparere  et 
divinae  censurs  puniendum  damnatione.  Universi 
episcopi  responderunt :  Libertati  monachorum  con- 
gaudemus,  et  qu»  de  his  statuit  beatitudo  vestra 
firmamus. 

XLV. 

EPISTOLA  NICOLAl  AD  UNIVERSOS  EPISCOPOS  ET  PRINCIPES 

GALLIf. 

(Anno  863.) 

Privilegium  libertalis  monasterio  sancti  Karitefi  cou' 

firmatur. 

[Mansi,  ibid,] 

NiGOLAOs,  Romanffi  sedis  episcopus,  Galliaium 
episcopis  universis  et  principibus  [edit,  Rom.,  pon- 
tificibus  sempiternam  in  Deo  Patre  et  Domino  no- 
stro  Jesu  Ghristo  salutem. 

Regum  corda  divinitus  inspirata  quando  pro  reli- 
giosis  locis  sollicitudinem  gerunt,  divinitati  gratiffi 
sunt  agendae,  et  in  omnibus  quae  pie  religioseque 
procurant,  eorum  voluntati  cum  omni  devotionis 
alacritate  est  parendum.  Orandi  denique  essent^  ut 
de  sanctorum  locis  pietatis  affectum^et  sollicitudinis 
curam  susciperent.  Nunc  autem  ultro  se  ad  hsc 
peragenda  prsebentes,  et  illis  est  congratulandum, 
et  quffi  jusserint  sine  retractatione  perflciendum. 
Gloriosus  itaque  rex  Francoruni  Garolus,  co&litus 
animum  inspiratus,inter  cstera  su(b  devotionis  slu- 
dia,  quffi  circa  Dei  Ecclesiam  prompta  semper  im- 
pendit  dcvotione,  curam  quoque  dignatus  est  assu- 
mere  de  monasterio  sancti  Karileii  confessoris,quod 
est  in  pago  Genomanico  constructum  super  fluvium 
Anisola,  in  quo  a  prima  sus  conditionis  die,ex  quo 
beatus  confessor  Ghristi  Karilefus  in  eo  corpore 
quievit,  religiosum  [edit  Rom,,  fuit  in  corpore  re- 
ligiosum,  etc,]  monachorum  habitavit  examen,  ha- 
buitque  libertatis  privilegium,  et  in  rerum  suarum 
dispositione,  et  in  abbatis  de  semetipsis  eleciione. 
Verum  quia  impugnare  Ecclesiam  Ghristi  nunquam 
hostishumani  generisomittit,8ecuritatem  libertatis, 
quam  ex  multis  jam  annis  possederat,  etsi  non  pe- 
nitus  abscidit,  concussit  tamen,  et  convellere  cona- 
tus  est,et  paucis  quidem  ante  jam  anni8,et  prmsen- 
tibus  quoque,id  estipsiusGaroli  regis  temporibus. 
Quia  vero  divina  clementia  deserit  nunquam  in  se 
confidentes,  principis  animum  ad  hoc  movit,  ut  non 
solum  inimici  persuasio  non  prsevaleret;  sed  etiam 
procurare  voluit,  ut  sequentibus  temporibus  liber- 
tatis  privilegium  olim  monasterio  illi  concessum,  a 
nullo  deinceps  nec  everti  posset,  nec  violari.  Unde 
dignatus  est  ad  nos  pius  princeps  prffifatus,et  mis- 
sum  dirigere  suum,  id  est  venerabilem  Odonem, 
Bellovacensem  episcopum,et  litteras  suffi  dignationis 
de8tinare,quibtt8  postulavityUt  libertatem  illi  moaa- 


847 


NICOLAI  PAPiE  I. 


848 


sterip,et  ab  episcopis,et  a  regibuB  Francorum  con-  A. 
cessam,  nostra  firmaremus  auctoritate,  et  futuris 
mansuram  temporibus  roboraremus.  Gonsiderantes 
itaque  piam  esse  postulationem,  et  servorum  Dei 
quieti  pernecessariam,et  quae  a  pastoribus  Ecclesia- 
rum  postulanda  esset  atque  procuranda,  si  minus 
eam  mundi  principes  procurarent;  deoernimus  apo- 
stolatus  nostri  auctoritate,  ut  monasterium  sancti 
Karilefl  confessoris,  intra  Gallias  situm  in  pago 
Genomanico  super  fluvium  Anisola,  rerum  suarum 
habeat  liberam  in  omnibus  secundum  EcclesicB  ipsius 
utilitatem,  et  servorum  Dei  compendia,dispensatio. 
nem,  ut  episcopus  CenomanicaB  urbis,  sive  Rotber- 
tus  qui  nunc  illi  sedi  pra3est,sive  successorcs  ejus, 
nullam  obtineant  in  co  monasterio  possessionis  do- 
minationem,  neque  praefatum  monasterium  ad  suae  n 
urbis  inclinareconentur  subjectionem,sed  abbasille 
qui  nunc  ibi  estEngilharius,  et  fratres  ejusdem  mo- 
nasterii,  dominationis  jus  secundum  ecciesiastlca 
statuta,  et  praesentibus  et  futuris  obtineant  semper 
temporibus.  Videlicet,  ut  quidquid  oblatum  e8t,vei 
fuerit   deinceps  illi  coenobio,  vel  in  auro,  vel  in 
argento,  vel  in  agris  et  famulis,  vel  in  quacunque 
rerum  substantia,  nec  episcopus  Genomanicus,  sive 
Hotbcrtus,  qui  nunc  illi  urbi  praest,  sive  qui  post 
euifi  Genomanicam  Ecclesiam  rexerint,nec  ullaalia 
persona,  sive  s«BCuIaris,  sive  ecclesiastica,  uUam 
obUneant  vel  sibi-vindicent  portionem ;  sedmaneant 
omnia  in  ipsius  abbatis^et  fratrum  ibidem  Deo  mili- 
tantiumdiapensatione :  ut  quidquid  secundum  ipsius 
monasterii  utilitatem  regulariter  et  canonice  volue- 
rini  agere,  in  eorum  situm  sit  potestate.  Neque  epi-  C 
scppus  ad  pr«fatum  monasterium,  quasi  proprite 
potestatis  abutens  jure,  nisi  vocatus  ab  abbate  et 
fratribus  accedat,  ne  sui  adventus  pressura  fratrum 
quictem  pcrturbet;  neque  dolos  aut  machinationes 
ullas  vel  abbati,  vel  fratribus,  sive  per  se,  sive  per 
SttoSy  aliquando  faoere  prssumat;  quin  potius  quid* 
quid  Dei  servis  in  prasdicto  monasterio  commoranti- 
bue,  oonferre  ad  ordinis  sui  conservationem  uttliter 
et  modeste  et  benigne  potuerit,  id  pro  Dei  amore  et 
sempiterne  remunerationis  gratia  perficiat.  Nec 
violenter  aut  callide  mali  quidquam,  aut  perturba- 
tionis  moliatur  in  illos,  sicut  audivimus  quosdam 
facere  voluisse,  quasi  inscriptiones  quasdam  mon- 
strantes,  quibus  monasterium  sus  civitati  posses- 
sionis  jure  subditum  fieri  conati  sunt :  quas  constat  j) 
omnino  falsas  fuisse,  quandoquidem  privilegia  re- 
gum,  quffi  ex  antiquorum  regum  Francorum  tempo- 
ribus  oKm  monasterio  illi  concessa  sunt,  hoc  des- 
truant,  sicut  ct  ipsa  testantur,  qu»  in  archivis  mo- 
nasterii  ob  testimoniura  sibi  concess®  libertatis 
hodiequeservantur.Quod  si  fortassis  contigisset,ut 
aliquando  monasterium  illud  sub  potestate  Geno- 
manici  fuisset  episcopi,  quod  rebus  ipsis  probatur 
et  testimoniis  monasterio  collatis  nunquam  fuisse; 
tameo  secundum  leges  saeculi,  post  tot  jam  saecula 
et  aonorum  spatiarepeti  nuIIatenusJurepotuiBset, 
ei  quod  aemel  aooeperat  libertatem  Jam  sub  ditione 


nequaquam  mancipari  denuo  potuisset.  In  leclbus 
enim  habemus,  ut  omnes  quaestiones  infra  Iriginta 
annos  terminum  accipiant.  De  ecclesiasticiB  autem 
causis,  post  quadragesimum  annum  nulla  querela 
moveri  potest,  si  non  intra  hoc  spatium  anncHrum 
fuerit  mota.  Et  ecce  hoc  monasterium  a  primo  rege 
Francorum   Ghristiano,  id   est,  Glodoveo   filioque 
ejus  Ghildeberto,  cum  habuerit  libertatem,  etdein- 
ceps  ab  omnibus  regibus,semper  manserit  liherum^ 
et  in  rerum  suarum  dispositionibas,  et  in  abbatis 
electione,  nunc  repetitur  quasi  in  proprii  juris  do- 
minationem ;  cum  si  terrena  possessio  fuiB8et,et  per 
tot  annospossessoris  suidominationecaruisset,nul)o 
modo  secundum  leges  sive  mundi,  sive  ecclesiasti- 
cas,  antiquus  possessor  eam  sibi  vindicaro  potnis- 
set.  At  vero,  quod  est  dictu  nefas,  Ghristi  possessio- 
nem,  et  servorum  Dei  contubernium,  quod  terrena 
potestas  liberum  esse  concessit,  episcopalis  ambitio 
in  servitutis  jus  vindicare  conatur.  Apparet  itaqne, 
quisquishaac  perversemolitur,nonIucrum  requtrere 
quod  velit  animarum,  sed  maLgis  dominationis  fa- 
stum  et  iucra  cupiditatis  inhiare.  Unde  omnibus 
modis  hanc  pernictosam  reprimentes,ambitionemj 
praecipimus  ut  Rotbertus  episcopus  Genomanicus, 
et  quicunque  successor  ejus  fuerit.  nullam  in  prae- 
fato  monasterio  sibi  vindicet  ditionis  potestatem  : 
sed  maneat  secundum  concessam  sibi  jam  mulUs 
annis  absolutionem,ab  omni  episcopali  pressuraet 
dominatione  remotum.Nullus  in  eo  quidquam  vin- 
dicet  sibi  praefatae  civitatis  episcopus,  neque  per  se, 
neque  per  ministros  suos,  neque  ex  clertcis,  neque 
ex  monachis,  neque  ex  canonicis,  neque  cx  latcis, 
potestatis  jure,  aut  episcopalt  fastu,  sine  voluntate 
abbatis  ipsius  Ioci,et  fratrum  ibidegentium,pra?9u- 
mat  aliquid  vel  ad  ordinandum,veI  ad  disponendom 
vel  ad  dominandum.  Ordinationes  vero,  quaspetie- 
rit  abbas,velipsi  fratres,vel  ecclesiarum  consecra- 
tiones,vel  altaris  benedictionem,chrismatis  quoque 
oleique  sanctificationem  prout  petierint  abbas  et 
loci  illius  habitatores,  non  moretur  praestare :  quia 
munus  oificii  sui  episcopus  non  pro  lucri  gratia,sed 
pro  creditae  sibi  dispensationis  ministerio  debet  im- 
pendere;  et  providentiae  pastoralis  exstitit,  ut  cre- 
ditis  sibi  ovibus  ex  amore  potius  quam  cx  potestate 
consulere  quaerat,Iicet  in  subjectos  utraque  secon- 
dum  tempus  sint  necessaria :  sed  amor  debet  gene- 
rare  solertiam,  potestas  vero  temperanda  est  amore, 
ut  potius  Ghristi  charitas  ferveat  -quam  potestatis 
rigor  insolescat.  Abbatem  vero  de  se  eJigendi  fra- 
tres  ccenobii  sancti  Karilefi  semper  habeant  potesta- 
tem,  neque  in  ejus  electione,  episcopi  Genomanici 
respiciant  constitutionem  aut  dispositionem,  sed 
quemcunque  dignum  vita,  moribus,  atque  dortrina 
prospexerint  pastorali  officio,et  sibi  utilemetaptum 
dispensatorem  esse,ipsum  eligant.regisqueinnoti- 
tiam  deferant,  ut  ejus  et  concessione  et  consensu 
potestatem  regiminis  accipiat.  Neque  pro  ejus  vel 
ordinationc,  vel  constitutione,  munus  aliquodacci- 
piatur,  vel  detur  :  quoniam  Spiritus  sanoti  donum 


849 


EPISTOLffi  ET  DECRETA. 


8S9 


noa  debet  pretio,  sedgratiapromereri.Et  quoniam  A  decretum,  eum  a  commanione  GhriBtianoram  et 


multi  per  pravorum  insidias  hominum  servis  ssBpe 
Dei  fabricantur  doli,  derernimus  ut  ordinatus  de- 
poni  non  pos8it,nisicriminaliseum  causamonstra- 
verit  reum.Quod  si  fuerit  infamiae  calumniis  deno- 
tatus,  ex  regali  providentia  episcoporum  habeatur 
non  minus  quam  sex  conventusquorum  de  numero 
Cenomanicusconstituatur  episcopus  :et  eorum  judi- 
cio  secundum  canones  illius  causa  discussa,  non 
aliter  deponi  possit,  nisi  reus  manifestis  certisque 
patuerit  indiciis.Non  est  enim  sequum^ut  clectus  et 
ordinatus  Ecclesiee  pastor,  f&rtuitu  et  sine  judicio 
absqae  ullius  manifesta  criminis  denotatioue  pella- 
tur.  Nullus  enim  apud  leges  ssculi  damnatur^nisi 
in  criminali  causa  deprehensus  veritatis  testimonio 


corporis  sanguinisque  Christi  participatione  eflQciat 
alienum,  quaecunquefuerit  persona,et  ciyuscunque 
fuerit  dignitatis.  Quod  si  metropolitanus  episcopus 
eorum  precibus  etacclamationibus  ac^utorium  prae- 
stare  detrectaverit,  licentiam  habeant  S.  Karilefi 
monasterii  fratres  apostolicam,id  est  Romanamse- 
dem,  adire,  et  necessitudinis  sus  causam  anteepi- 
scopum,  qui  tunc  fuerit,  urbis  Romffi  deponere,  et 
praesentis  edicti  constitutionem  manifestareiut  Ro- 
manus  pontifex,  cognita  causa Justam  anathematis 
condemnationem  in  reum  exercere  non  moreturiut 
monasterium  prssfatumpropriampossit  suaeliberta* 
tis  munitionem  habere,  et  ponlifieale  decretum,re- 
gumque  immunitates,  Romanique  pontiOcis  consti- 


patnerit:  nullus  Bcclesias  qui  fuerit  ordinibus  con-  it  tutum,inviolabilem  perpetuis  obtineant  temporibus 
secratofl^  merito  deponendus  erit^si  non  certis  cri-      firmitatem. 


minibus  apparuerit  convictus.  Sic  itaque  abbas,  et 
electus  a  pluribus,et  ordinatus  sacerdotali  benedi- 
ctionevnullo  modo  debet  sui  ordinis  honore  privari, 
nisi  manifestis  criminibus  fuerit  denotatus  atque 
convictus.Unde  sub  bac  auetoritate  praecipimus,  ut 
abbas  coBnobii  sancti  KariIefi,postquam  electusre- 
gulariter,atque  canonice  fuerit  ordinatus[^i/./{om., 
et  ordinatu8],a  nullo  nec  episcoporum,  nec  regum, 
nec  alia  qualibet  persona  deponi  possit,  si  non  cri- 
minalis  intercesserit  causa,  pro  qua  merito  secun- 
dum  regulam  sancti  Benedioti,  et  canonum  insti- 
tuta,  deponi  debeat.Hffic  autem  constitutavolumus 
omnibus  omnino  modis  inviolabilia  prssentibus  et 


XLVL 

AD   MICUAELEM   IMPERATOREM. 

(Anno  863.) 

Narraiionis  ordo  de  Photii  depulsione,  et  Ignatii  pa-' 
triarchss  institutione  ]Cod.  Vat.,  restitutime^inec" 
non  de  ZacharuB  ac  lihadoaldi  dudum  episcoporum 
depositionet  ac  excx>mmunicatione,  cum  capitulis 
interpositis. 

His  ita  se  babentibus,  et  his  apostolatus  nostri 
epistolis  pro  manifestando  nostrae  voluntatis  propo- 
sito  Constantinopolim,  et  in  aiias  mundi  partes  de* 
stinatis^  sicut  ex  superioribus  scriptis  hiyusque 
recitatis  coiligere,  ac  comprehendere  potestis;nunc 


futuris  temporibus  permanere,  et  a  nemine  vel  re-      quae  post  habitam.satisfactionem  nostram,et  osten- 
gum,  vel  episcoporum,  vel  alicujus ordinis  violari :  ^  sum  votum  nostrum  de  Ignatii  fratris  et  episcopi 


qnod  si  quis  constitutionis  nostrae  parvi  ducens  de  - 
oretum,coBnobio  sancti  Karilefi,vel  abbati  vel  fratri- 
bus  vioientiam  fecerit,et  vel  in  ipsis,vel  in  famulis 
eorum  ,vel  in  omni  ipsius  monasterii  possessione  inva- 
8or  apparnerit,  reum  se  indivino  judicio  non  dubitet 
apparere,  et  divinaecensuraepuniendum  damnatione. 
Unde  constituimus,  ut  primum  quisquis  hoc  molitus 
fueritysui  honoris  dignitateprivetur,sivesitsaecula- 
m,siveecclesia8tica  persona  :deinde  ab  ecclcsiasticse 
oommunionis  societate  flat  alienus^corporis  quoque 
sanguinisqueChristiparticipatione  non  communicet, 
donec  vel  quod  inique  gessit  corrigat,vcl  digna  poe- 
nitentia  satisfactionem  emendet.Fratres  vero  ipsius 
monasterii,8iquidhorumquaeconslituimusviolatum 


[edit.  /?om.  ,coepiscopi]nostri  restitutione,  ac  Photii 
adulteri  repulsione  coram  omni  Ecciesia^quae  apud 
nos  est,  astante  praesentialiter  Leone  a  secretis,  et 
imperiaiilegato,cujussuperius  mentionem  fecimuSy 
et  quae  post  discessum  ipsius  acta  sunt,  vestrae  in 
Christo  fraternitati  ac  piae  generalitatibreviter  indi- 
camus.  Igitur  cum  haec  gerebantur,  nondum  Rha- 
doaldus  et  Zacharias  episcopi,  quos  ab  apostolica 
sede  Constantinopolim  dircxeramus,  deteoti  erant, 
vel  ostcnsi,  quod  ipsi  deposuissent  patriarcham 
Ignatium,vel  communicassentinvasori,  et  moecho, 
ac  laico  Photio  ;  sed  procedente  tempore  murmur 
multorum  ab  illis  partibusRomamvenientium,quin 
imo  persccutioncs  a  fautoribus  Photii   commotas 


ease  cognoverint,  id  est,  si  abbatls  electionem  quis  [).  fugientiuin,  sensimeosdem  coepit  episcopos  nume- 


eis  probibere  molitus  fuerit,  vcl  ipsius  monasterii 
possessiones,  aut  qus  ibi  oblata  fuerint,  suo  Juri 
mancipare  decreverit,vel  ipsum  monasterium  epi- 
scopus  Genomaoicus  ad  civitatis  suae  subditionem 
subjugaretentaverit,licentiam  habcant  metropolita- 
numepiscopumTuronensemconvenire,etpressuram 
innotescere  suam  ;et  metropolitanu9f;ausa  cognita, 
personam  per  quam  vexanturconveniat,et  cuiperi- 
culo  tradita  6it,ex  praesenti  auctoritate  relecta  edi- 
cat,utque  emendare  velit  quas  pravc  gessit  moneat. 
Quod  si  non  libenter  audire,  et  rentum  corrigere 
siuim  malnerit,  secundum  praesentis  constitutionis 


ribus  fuisse  corruptos  diframare,et  quod  communi- 
cassent  Photio,et  dcposuissent  Ignatium  divulgare. 
Quo  audito,nimio  moerore  repleti,  qualiter  ab  Eccle- 
sia  Christi,  cui  divina  dignatione  praesumus,  non 
habente  maculam,  aut  rugam,  aut  aliquid  hujus- 
modi,  sinistram  procul  faceremus  suspicionem  (vi- 
delicet^ne  in  hanc  saltem  tenuis  subsannandi  orire- 
tur  occasio)  cogitare  coepimus,  et  mentcrevolvere. 
Tunc  convocato  multarum  provinciarum  occiden- 
talium  regionum  sanctissimorumepiscoporumccetu, 
ex  collecta  sancta  synodo  in  ecclesia  Dei,ubi  beatus 
Petrus  apostolorum  princeps  corpore  floret,  et  vir- 


NICOLAI  PAPiE  I. 


862 


tutibus  emicat  ;deindeproptor  frigidiorem  locum  in  A  professionem,  qua  poUicitus  est  se  adversus  jam 


occiesia  Salvatoris,quae  abauctorevocatur  Constan- 
tiniana,  et  quse  prima  in  toto  terrarum  orbe  con- 
structa  est,  ibique  recitatis  'omnibus  scriptuHs  de 
Gr83Co  sermone  in  Latinum  conversis,tam  videlicet 
nefanda  synodo,qus  per  jam  fatum  Leonem  aposto- 
licaB  sedi  delata  est,quam  etiam  imperialibus  episto- 
liSiin  quibnsomnibusdepositio  Ignatiicontinebatur; 
et  deduotus  in  medium  Zacbarias  episcopus,  quia 
Rbadoaldus  propter  absentiam  baberi  ad  praesens 
non  poterat^et  discussus,  et  diligenter  examinatus, 
Inventus  est  in  depositione  Ignatii  et  communione 
Pbotii  omnino  culpabilis.  In  quo  idem  Zacharias 
tunc  episcopus,nuncautemhonore,ac  communione 
privatus,  sc  obnoxium  recognoscenSiproprio  ore,ac 


fatum  patriarcbam  nullum  sinistrum  concilium  esse 
facturum,congregavit  concilium^et  una  cum  sequa- 
cibus  suis  depositis,  et  damnatis,excommunicatis, 
et  anatbematizatis,  et  aliis  sine  sedibus.atque  cum 
bis  a  quibus  vel  ille  irregulariter  et  illicite  prove- 
ctus  fuerat,  vel  quos  ipse  temere,  ac  indebite  pro- 
vexerat,  contra  eumdem  fratrem,et  comministrum 
nostrum  Ignatium  depositionem  facere,etaiiatheiiia 
dicere  ausus  est.  Deinde  apostolicffi  sedis  missos, 
quos  pro  causa  sanctarum  imaginum,et  pro  iaqui- 
renda  et  nobis  renuntianda  jam  fati  patriarchae  de- 
jectione,  et  ob  inveniendum  modum  promotionis 
hujus  neophyti  destinaveramus.quibus  potuit  argu- 
mentis  a  nostris  mandatis  avertere  more  Acacii  quon- 


proprio  scripto  se  Constantinopolim  a  sede  aposto-  p  dam  Constantinopolitani  bseretici  patriarchs  prae- 


lica  directum  esse,et  quae  sibi  a  nobis  agenda  fue- 
rant  injuncta,  neglexisse  ;ac  qus  sibi  fuerant  pro- 
hibita,  peregisse  confessus  est :  Ignatium  scilicet 
sine  jussioneapostoIic«sedis  deponendo,et  Photio 
contra  nostri  apostolatus  praeceptionem  communi- 
cando.  Tunc  decemente  sancta  nobiscum  synodo, 
depositionis  etexcommunica'ionis  suae  sententiam 
proefatus  Zacharias  accipiens  in  foveam  quam  alii 
preparavit,  incidit ;  alterius  (id  est  RhadoaIdi)exa- 
minatione  propter  absentiam  usque  ad  aliam  syno- 
dum  protelata.  Qua;  autem  in  eadem  venerabili  et 
sancta  synodo  unanimiter  et  consonanter  de  fratre 
et  consacerdote  nostro  Ignatio  patriarcha,  vel  de 
invasorc  et  usurpatorc  Ecclcsia3  ipsius  Photio, atque 
fautoribus  cjus,necnon  et  de  sacris  imaginibussta- 


sumpsit.  Et  ad  processionem,  que  ei  cum  paribua 
8uishabebatur,sicuti  eorum  professione  patefactum 
est.  Et  sancto  Spiritu  revelante,venerands  synodo, 
qu(B  a  nobis.  collecta  estyClaruit  ad  damnatorum  et 
schismaticorum  communionem  contempta  lega- 
tione^quae  vel  gentilium  more  servari  debuii,pertra- 
xit,et  inillusionem  beati  Petri  apostoii^a  ctgus  sede 
profecti  fuerunt,  non  solum  inefHcaces  redire  fecit, 
sed  etiam  impugnatoresomnium  quaBfueruntman- 
data  monstravit. 

Postremo  episcopos,  qui  ei  tanquam  adultero  et 
pervasori  communicarc  noluerunt  exsilio  relegavit, 
et  sui  sceleris  compHces  in  eorum  subrogare  locis 
non  timuit.  Et  usque  hodie  Ecclesiam  Dei  diversis 
persecutionibus  impugnare  non  desinit,  ita  ut  fra- 


tuimus,  et  promulgavimus  :insuper  autem  quid  in  G  trem  et  coepiscopum  nostrum  Ignatium  sanctissi- 


alia  synodo  a  nobis  olim  collecta  dccreverimus  ad- 
versus  eos,  qui  divinitatem  Domini  nostri  Jesu 
Cbristi  cum  Valentino,  Maneto  [Mani],  Apollinari, 
et  Eutychc,  ac  sectatoribus  eorum  contra  primum 
pastorem,et  apostoium,qui  Cbristum  tantum  carne 
passum  dicit,pas8ibilem  orc  sacrilegoinquibusdam 
regionibus  vestris  prsedicare  dicuntur,  subter  an- 
nexis  capitulis  declaratur. 

I.  Photius  qui  ex  schfsmaticorum  et  se  a  sanctse 
communionis  participatione  avertentium  parte  esse 
dignoscitur,  et  ex  saeculari  administratione  atque 
militia,  et  ex  foro  subito  tonsuratus  a  Gregorio  Sy- 
racusano  dudum  episcopo  in  synodo  damnato,  et 
ab  apostolica  sede  convicto  episcopusordinatus  est, 


mum  patriarcham  inauditis  pcenis,  et  horribilibus 
tormentis  afncere  non  quiescat  ;sed  et  omnesquot- 
quot  pro  veritate  et  fidecumeodempersistere  com- 
prebenderit,quibus  pr^valet  modis  perdere  imprae- 
termisse  moliatur.  Hsc  et  his  similia  contra  evan- 
gelica,  apostolica,  propheticH,atque  canonica  insti- 
tuta  alTerenSjSit  Dei  omnipotentis,et  beatorum  apo- 
stolorum  principum  Petri  ctPauIi^et  omniumsimul 
sanctorum,  atque  vonerandorum  sex  universalium. 
conciliorum  auctoritate,  necnon  et  Spiritus  sancti 
per  nos  judicio,omni  sacerdotali  honore,et  nomioe 
alienus,  et  omni  clericatus  officio  prorsus  exutns: 
ita  ut  si  post  notitiam  hujus  8anctionis,quam  divina 
inspiratione  depromptam  esse  credimus,cum  una- 


et  vivente,ac  superstite  consacerdote  nostro  Ignatio  n  nimitate  et  concordia  sanct»  synodi  sit  procul  da 

.«.««•  ^  _«_         i.  • l^i.^  t       •  1_  ^^     !•  Ii.a  •i*M  •>•  !•■ 


sancts  Ecclesiae  Gonstantinopolitan»  patriarcha,8e- 
dem  ipsius  invasit,et  sponsam  quam  a  Christo  sponso 
immaculatam  custodiendam  vcluti  amicus  sponsi 
percepcrat,  non  per  ostium,  quod  Christus  est,sed 
aliaade  ex  adverso  in  oviie  Dominicum  more  furis 
atque  latronis  ingrediens,  ac  si  violentus,  rapax  et 
sceleratus  adulter  irrupit.Deinde  cum  damnatis,et 
anathematizatis,  atque  cum  his,qui  ne  sacerdotale 
ofHcium  ante  audientiam  pracsumerent  a  prsdeces- 
sore  meo  beatse  memorisc  Benedicto  papa  fuerant 
obligdti,  quotidie  ac  indifTcrenter  communicans,ot 
conversans  con  tra  fidem  promissam  ,con  traque  suam 


bio  promulgata,  tentaverit  in  Gonstantinopolit&no 
throno  prxsidere,  aut  siepe  fato  venerabili  coepi- 
scopo  nostro  Ignatio,quominus  Ecclesiam  sibi  com- 
missam  sine  quavis  inquietudine  regere  possit,im- 
pedierit ;  vel  si  ulterins  ausus  fuerit  aliquid  desa- 
cro  ministerio  more  sacerdotis  contingere  juxta 
pra^cedentem  oonsuetudinem,  nuHo  modo  Uceat  ei 
communioni8spem,aut  locum  babere  satisfactionis; 
sed  anathematis  vinculis  innodatus  una  cum  com- 
municatoribus  suis,  atque  fautoribus  suis  perpe- 
tuo  Doi  per  nostram  mediocritatem  judicio  acsen- 
tcntia  sacrum  corpus  et  sanguinem  Domini  nostri 


883 


EPISTOLiE  BT  DBGRETA. 


884 


Jesu  Christi,  non  nisi  vicino  mortis  periculo,  om-  A  noatram  prfficeptionem  (ut  sanct»  synodo  Spiritus 


nino  percipiat ;  ut  hec  unusquisque  discens  ne- 
quaquaii;!  de  cstero  temeraria  prffisumptione  ex 
laicis  subito  in  dominicis  castris  insperato  quodam- 
modo  impetu  irrepere  audeat,  et  prinoipatus  amore 
ante  ducatum  prsstare  velit^quamtironisconsum- 
met  officium ;  et  ante  tentet  docere,  quam  discere : 
sicut  in  eadem  Constantinopolitana  Ecclesia  sspe 
prssumptum  esse  comperimus.  Et  rursus  ne  con- 
temptis  clericis,  quorum  ut  pote  in  tam  magna  urbe 
copiosa  multitudo  est^quippe  ab  ipsis  (ut  ita  dixeri- 
mus)  cunabilis  imprsBtermisso  labore  in  Ecclesia 
Christi  desudant,  et  indesinentia  Domino  exhibent 
servitutisobsequia;  is,qui  de  foris  est  alterius  ovilis, 
Christi  repente  principatum  arripiat,  et  nitatur  quos 


sanctus  revelavit,  et  dudum  Zacharias  episcopus, 
qui  unus  de  eisdem  duobus  legatis  exstitit,  propria 
confessione  manifestavit)  infulis  est  sacerdotalibus 
despoliatus,  auctoritatesummi  judicis  Domini  nostri 
Jesu  Christi  promulgamus,  sancimus,  atque  decer- 
nimus,  unquam  nec  fuisse,  nec  esse  depositum,  vel 
anathematizatum,tanquam  qui  ab  imperiali  potentia 
sit  absque  ulla  canonica  auctoritate  pulsus  Ecclesia, 
et  tanquam  qui  ab  aliigatis  nuUo  possit  haberi  vin- 
culo  colligatus,  et  ab  eis  qui  nuUam  eum  judicandi 
potestatem,  vel  ab  apostolica  sede  auctoritatem 
habuerint,  et  nullum  sui  honoris  diserimen  patide- 
buerit.  Et  ideo  illum  (id  est  eumdem  fratrem  et  con- 
sacerdotem  nostrum  Ignatium  patriarcham),  omni 


esse  suos  non  recognoscit,  discerpere :  et  grex  Do-  n  vinculo  anathematis  ab  eo  remoto,  per  potestatem 

'      '  ''  '       divinavoce  in  beatissimo  PetrocoIIa^m,  et  perau- 

ctoritates  saororum  canonum,  et  decretalium  con- 
stitutionum  more  sanctorum  Patrum  prolatarum, 
pristino  honori,  pristinffi  dignitati  et  sedi,  pristino 
gradui,  et  patriarchio,  ac  pristinis  et  pontificialibus 
infulis,atque  ofllciis  re8tituimus,statuimus,  ac  con- 
lirmamus  :  ita  ut  quicunque  post  notitiam  hujus 
apostolicffi  atque  synodics  sanctionis,  quominus 
omnia,  qu®  prffimisimus,  insignis  pontificatus  reci- 
piat,  el  impedierit,  et  non  in  omnibus  huic  decreto 
obedierit,  vel  se  ab  ejus  communione  scperaverit,  vel 
ulterius  contra  eum  aliquod  judicium  proferre  ten- 
taverit,  absque  sedis  duntaxat  apostolicffi  prinemisso 
consensu ;  si  quidem  ciericus  fuerit,  ab  omni  clorica- 
tus  officio  coram  Deo  et  hominibus  sit  alienus,  atque 


minicus  mcipiat  eum,  ut  pote  extraneum  et  improvi- 
sum,  omnino  contemnere :  prffisertim  cum  perspiciat 
nil  aibi  stipendia  profecisse  meritorum,  et  alienum 
suorum  cemat  consumere  fructus  laborum. 

II.  Gregorium  sane.quiSyracusanffiEccIesi®  irre- 
gulariter,  atque  Deo  contempto  prxest,  eo  quod  et 
ipse  ex  parte  schismaticorum  sit,  et  postquam  a 
synodo  episcopatus  oilicio  privatus,  et  a  decessore 
meo  sanetae  memoriffi  papa  Benedicto  obligatus  est, 
et  Photium  laicum  subito  consecrare  in  episcopatu 
non  formidavit,  et  de  sacro  ministerio  ausus  est 
multa  contingere,  juxta  praecedentem  consuetudi- 
nem  sancimus,et  juxta  canonicam  deliberationem 
apostolica  auctoritate  diffinimus,  atque  statuimus^ 
omni  sacerdotali  carere,atque  privatum  fore  ministe- 


rio :  ita  ut  nullo  modo  liceat  ei  in  qualibet  synedo  re-  C  perenni  poena  tanquam  qui  magistrum  prodiderit 


stitutionis  spem,  aut  locum  habere  satisfactionis  : 
quod  si  de  reliquo  prffisumpserit  rn  sacro  offlcio 
more  sacerdotis  quovis  tempore  ministrare,  ana- 
ihema  sit.  Sed  et  si  contra  fratrem  et  coepiscopum 
nostrum  Ignatium  turbas  excitaverit,vel  ab  ejus 
communione  fldeles  averterit,  anathema  sit.  Et  om- 
nes  communicantes  ei  ab  Ecclesia  abjiciantur,  sed 
et  ipsi  anathema  sint. 

III.  Eos  vero,  quos  Photius  neophytus,et  Constan- 
tinopolitanae  scdis  invasor,  in  quolibet  ecclesiastico 
ordine  provexit,  quoniam  manifestum  est  eos  in 
omnibus  consecratoris  sui  pravitatibus  consensisse, 
atquc  ei  post  invasionem  communicare  [communi- 
cassej,  omni  clericali  officio  privamus,  ei  apostolica 


cum  Juda  traditore  constringantur,  et  nisi  a  prava 
intentione  recesserit,  perpetuo  anatbemate  maneat 
condemnatus;  si  vero  laicus  exstiterit  ille  (quisquis 
est)  huic  nostrffi  constitutioni  contraire  tentans,  et 
eum  sedem  et  omnem  pristinam  duntaxat  dignita- 
tem  recipere  non  permiserit,  vei  si  post  receptam 
priorem  sedem  denuo  illum  impellere,  et  a  patriar- 
chio  expellere  tentaverit,  vel  personee  ipsius  scu 
sacerdotali  honori  aliquam  molestiam  sine  prim® 
bujus  sedis  conscnsu  intulcrit,  omni  benedictione 
paterna  privetur,  et  malediciione  Chanaan  fllii 
Cham,  qui  verecundiam  patris  sui  videns  non  coo- 
peruit,  sed  irrisit,  mulctetur;  et  cum  parricidis 
aeterna  pcena  Domino  judicante  percellatur,  et  nexi- 


atque  canonica  auctoritate,  et  synodali  decreto  eos  q  bus  anathcmatis  nonnisi  resipiscens  penitus  erua- 
penitus  sequestramus.  tur. 

IV.  Rcverentissimum  et  sanctissimum  fratrem  et 
coepiscopum  nostrum  Ignatium  sanct^Constantino- 
politan-je  ecclesi^e  patriarcham,  qui  primo  quidem 
imperioli  violcntia  ac  terrorc,  proprio  throno  priva- 
tus  est,  et  postea  a  Photio  adultero,  prasvaricatore, 
ac  pervasore  sedis  Constantinopolitanae,  et  ab  ejus 
complicibus(excommunicatis  videlicet  et  anathema- 
tizatis,  atque  damnatis,  et  sine  episcopalibus  scdi- 
bus,  et  a  decessore  meo  sanctae  recordationis  Be- 
nedicto  papa,  obligatis  hominibus)  anathematizatus 
est,  et  postremo  ab  apostolicae  sedis  mibso  contra 


V.  Eos  autem  episcopos,  seu  ctguslibet  ordinis 
clericos,  qui  post  injustam  dejectionem  fratris  et 
coepiscopi  nostri  Ignatii,  vel  in  exsilio  relegati,  vel 
ministerio,  aut  gradu  invidiose  privati  sunt,  statui- 
mus  ulexsilio  dissoluto  propriassedes,atquegradus 
rccipiant.  Quod  si  quisquam  huic  decreto  nostro 
contraire  prgesumpserit,  et  ut  sedes,  vel  gradus  re- 
sumant  impedierit,  quousque  non  obtemperaverit, 
anatbema  sit.Sane  si  qui  ex  eis  ab  aliis  criminantur, 
dccernimus  eos  antea  sedes  quidem  et  proprios  gra- 
dus  recipere^  judicari  autem  nisi  a  sede   Romana 


858 


NIGOLAI  PAPiE  L 


m 


noQ  patimur.  Sed  ai  qua  prster  regulam  forte  egisse  A*  prsclpites.  Quamobrem  desttnatis  in  diversa  loca 


dicuntur,  nostro  eos  decreto  judicandos  reservari 
statuimus,  juxta  quod  et  saori  prfficipiunt  canones. 
VI.  Quod  oportet  nos  msjorum  nostrorum  sta- 
tuta  immoto  mentis  intuitucon8ervare,et  in  omni* 
buB  sanctorum  Patrum  semper  dogmata  venerari, 
diffinimus  de  sacris  et  venerandis  imaginibus  Domi* 
ni  nostri  Jesu  Ghristi,  ejusque  semperVirginis  geni- 
tricis  Mari^Si  omnium  sanctorum,  qui  Deo  ab  Abel 
justo  placuisse  creduutur,  quos  Bccleaia  sanota  in 
universo  orbe  diffusa  antjquitus  accepit,  quaeque 
sedis  apustolic»  prsesules  pro  eis  decreverunt,  ac 
statuerunt,  illibata  persistere^atque  intemerata  ma- 
nere.  Quapropter  Joannem  quondam  Gonstantino- 
politanum  antistitem  (a)  et  sequaces  ipsiu8,qui  eas 


cum  epietolia  (id  est,  obi  solus  illum  rumor  latitare 
fatebatur),  missis  nostris,  videlicet  sanctissimis 
episcopis,  ratum  eum  duximus  oonvocari.  Sed  ille 
diversae  latebras  penetrando  (ut  pote  filius  noctis 
et  tenebrarum,  qui  opera  lucie  et  diei  semper  refa- 
gxens,  causam  suam  ad  manifestationem  justHi» 
solis  deduci  formidat)  quousque  valuit,  nobis  obe- 
dire  dexpexit.  At  ubi  non  reperit  tutum  su«  tergi- 
versationis  latibulum,  tandem  aliquando  Romam 
redire  ausus  esU 

Bt  cum  nos  inter  furentium  adveri?ariorum  lin- 
guas,  et  manus  apud  beatum  Petrum  apostolum  de- 
geremus,  ipse  ineperatus  super  noa  faostts,  inter 
hostes  irrupit :  et,  ut  nunc  claret,  iterum  discessu- 


frangendas,  atque  calcandas  esse  ore  pollato  asse-  n  rus  fraudulenter  accessit;  quo  tamen  corpore,  non 


veranty  quandiu  de  his  nobiscum  non  senserint,  et 
juxtasanctorum  pontificum  Romanorum  decreta,et 
aliorum  catholicorum  Patrum  instituta  non  sapue- 
rint,  sancimus  eos  a  Ghristo,  et  ab  Ecciesia  catho- 
lica  atque  apostolica  esse  anathema. 

(Capitula  qun  Bubsequuntur  in  alia  primituB  a  nobis 
collectft  synodo  promuigata  Bunt.) 

L 

Quia  Daminus  Jesus  Chrisftis  came  tantummodo 

passus  est. 

Veraciter  quidem  credendum  est,  et  omnimodis 
profltendum  :  quia  Dominus  noster  Jesus  Ghristus 
Deus,  et  Dei  Filius  passionem  crucis  tantummodo 
secundum  carnem  sustinuit :  deitate  autem  impas- 

sibilis  mansit,  ut  apostolica  docet  auctoritas,  et  p  ^°^.*^*^^^^J^^**  *  ^®"^^*^^^^^^®^®^"^^^*»^ 
sanctorum  Patrum  lucidissima  doctrina  ostendit.        residens,  sine  timore  suis  licenter  utens,  et 

II. 
De  his  qui  divinitatem  passibilem  dicunt, 

Hi  autem  qui  aiunt  quia  Redemptor  noster,  et 
Dominus  Jesus  Ghristus  Deus  et  Dei  Filius  passio- 
nem  crucis  secundum  deitatem  sustinuit,  quod  im- 
pium  est,  et  catholicis  mentibus  exsecrabile,  ana- 
tbema  sint. 

Igitur  rediens  Rhadoaldus  a  Galliis,  ubi  non  mi- 
nora  quam  in  Gonstantinopolitana  urbe  perperam 
gesserat,  et  collegam  suum  tale  quid  pertulisse  co- 
gnpsccns,quin  potius  conscientia  propria  stimula- 
tus,expavit.  Quod  nos  intuentes  ne  quid  formidaret, 
illum  admodum  sumus  hortati,  subjungentes  dunta- 


mente  reverso,  et  synodi  tempore  propter  imminen- 
teshostium  oppressiones  diIato,rumorecrebre8cente 
dtffaroatur,  quod  Rhadoaldus  denuo  fugam  arripere 
meditaretur.  Quo  audito,  quia  non  poteramus  sub 
tam  horrendo  nasvo  Ecclesiam  non  habentem  macu- 
lam  ledil,  Rom.  addit,  aut  rugamj,  aut  aliquid  hujus- 
modi,  deserere,  quominus  illam  etiam  a  falsa  suspi- 
cione  redderemus  extorrem  :  nec  poteramue  perso- 
nam  intantis  praevaricationibus  difPamataro,eltain 
[tantorum]  scelerum  ore  [fortef  sprde]  asper^am.sine 
satisfactione  in  communionem  npstram  admittere, 
coram  multis  fratribus  et  episcopis,  coramque 
plurimis  filiis  sanctae  hujus  EccIesisB  admonuimus 
eum,quatenu8  sicut  prius  nullam  ii)  partem  sine 

sedinea 
amicos 
ac  homines  suos  libere  possidens,  tenipus  apodi 
qua  purgandus  esset,  intrepidus  exspeoti^ret :  sciens 
profecto  nihil  se  injustum  ant^,vel  post,  prster 
examen  synodicum  fpre  passurum,  sed  in  justitja, 
quam  habcret,  esse  mansurum. 

Insuper  etiam  sciret^si  quoquam  a  Romana  sine 
licentia  nostra  discesserit  urbe :  quia  ex  tunc  esset 
depositus  et  excommunicatus,  Sed  spretis  satisfa- 
ctionibus  nostris,  atque  sententiis.in.  seprolatisjmo 
spretis  sanctorum  putrum  copstitutipnibus,  sineli- 
centia  nostra  propriam  Ecclcsiain  despolians,  et  lu- 
pinis  dentibus  oves  sibi  creditas.deserens  ad  alias 
dlooceses,  imminentem  synoduu)  fugiens^  discessit^ 
Etquia  haac,et  alia  multaobjecta  non  diluit,veraesse 


xat  pr/Bter  examen  pynodi  nihii  in  illum  nos  esse  j).quaB  deillo  dicebantur,modi8omnibu?examensnb 


moturos,  sed  neque  et  sine  culpa  prolata,  fore  ali- 
quid  adversi  laturos;  scd.quia  fugit  impius  nemine 
persequente,dum  nihil  mali  et  sufficicntibus  nostris 
frueretur  bonis,  ante  tempus  synodi,  ante  sui  pur- 
gationem,  eccleaiam  et  parochiam  propriam  dcse- 
rgns  ad  alias  dioeceses  examen  utique  subterfu- 
giendo  se  contuiit.  In  quibus  diutius  eo  morante, 
apostoIicQ  moderamine  freti,  canonicam,  quam  me- 
rcbatgr  ultionem,  super  eum  inferre  distulimus :  ne 
videlicet  ad  vindictam  faciles,  vel  videremur  esse 


terfugiendo  firmayit.  Quapropter,  convocata  saflctis- 
simorum  episcoporum  numerqsa  et  venerabiii  sjdo- 
do  in  superius  memorata  ecclesia  Salvatoris,  qu« 
appellatur  Gonstantiniana  :  auctoritate  Dei  omnipo- 
teniis,  et  beatorum  Petri  ac  Pau.li  apostolorqm  prin- 
cipum,  et  omnium  simul  sanctorum.quorum  regu- 
las  et  decreta  multipliciter  violavit,  necnon  et  nostri 
apostolatus  judicio  deposuimua  eum,  el  a  corpore  et 
sanguineChristi  excommunicavimus,sanctorura  sci- 
licet  statuta  Patrum  sequentes,  et  praecipue  sancti 


(a)Sivc  Joannem,   qui   post  Antonium   ponitur  a  Gonstantino   Porphyrog.  lib.  in,  n,  26,  an.  84i 


Hard. 


857 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


8SS 


Felicis  exemplum,quiVilalemetMisenuniepiscopos  A  vidamini,  cui  ille  praefuit,  quem  vox  Chrlsti  proe- 
deposuit^et  ezcommunicavit,eo  quod  buic  apostasi®      tulit  universis. 


in  CoQstantinopolitana  urbeolim  paromnino  piacu- 
lum  perpetrarunt  (Felix  III,  in  e\mL  5).  Quod  si 
praedictu8Rhadoaldusdudumepiscopus,nuncautem 
depo8itus,et  ezcommunicatus  de  cstero  cum  ana- 
thematizato  Photio  invasore  Gonstantinopolitanffi 
Ecclesiffi  mistus  esset  aliquaQdo,et  Ignatio  fratri  et 
coepiscopo  Qostro  infbstus  esset,  et  Ecclesiam  Dei 
ampHus  conturbasset,  vel  si  de  damnatione  sua 
qQerimoniam  fecisset,  anathematizatus  foret :  ac 
per  hoc  ab  omui  ChristiaQorum  separatus  et  aliena- 
tus^  doQec  nostrc  sententis  sponte  se  submitteret, 
collegio.  Est  igitur  Rhadoaldus  uunc  depositus  et 
excommuQicatus,et  si  Photio  communicaverit,ana- 


Verum  si  dies  antiquos  gecundum  da,tam  vobis 
divinitus  sapientiam  cogitatis,  priscosqu.e  sedium 
vestrarum  praesulcs  ad  memoriam  ducitis,  quanta 
veneratione  sedem  beati  Petri  praedecessores  vestri 
celebraverint,  quantoque  charitatis  amore,  decreta 
ipsius  semper  amplexi  sint,  profecto  rcperietis  : 
denique  [forte,  neque,  H.j  in  universalibus  synodis 
quid  ratum,  vel  quid  prorsus  acceptum,  nisi  quod 
sedes  beati  Petri  probavit  (ut  ipsi  scitis)  habetur  : 
sicut  ecoQtrario  quod  ipsa  sola  reprobavit,  hoc  so- 
lummodo  consistat  hactenus  reprobatum.  Proinde 
charitas  unanimitatis  vestras  de  fratris  et  commi- 
nistri  nostri  Ignatii  sanctissimipatriarcha^dejectione 


thematizatus  :  quem  vobis,  fratres  charissimi,  ideo  n  nobiscum  doleat,  et  quae  pr.aevalent.  ei  solamina 
iQtimamus,ut  scire  valeatis  cum  quibus  communi-      nobiscum  exhibeat.  Nam  si  juxta  Apostolum,  quod 


camus,  6t  quos  a  nostra  apostolica  et  catholica 
commuQiooe  rcpellimus :  quateaus  per  hoc,  secun- 
dum  sacras  regulas,  et  praecipue  juxta  Nicaenum 
coocilium  [cap,  5),  qui  ab  aliis  abjiciuntur,  ab  aliis 
QDQ  recipiantur.  Porrigentes  ergo  Ecclesi»  Dei 
QjaQUS,  quQs  a  nobis  abjicimus,a  vobis  repellite:  et 
qaos  suscipimus,  suscipite,  quatenus  uno  animo, 
UDO  ore  glorincetur  Dcus,  et  Pater  per  Jesum 
Ghxistum  in  uaitate  Spiritus  saucti  per  omnia  sae- 
cula  saeculorum.  Amen. 

Praeterea  postquam  sanctas  in  Ghristo  fraternitati, 
pisque  religioni  vestrae,  quae  in  isto  volumine  huc- 
usque  relegunturperalia  scripta  Qostra,Qota  facere 
procuravimus :  venitad  sedem  apostolicam  quidam 


patitur  unum  membrum,compatiuntur  omnia  mem- 
bra  (/  Cor.  xii) ;  quanto  potius  compatiendum  est. 
iIIi,quod  inter  caetera  membra  prscipuum  teuuiQse 
locum  dignoscitur?  Unde  si  non  pro  uniu^,  etspe- 
cialis  personae  praefati  fratris  nostri  repialsione,  vel 
certc  pro  summi  sacerdotii  conculcatipne  dolere^ 
gQmere^  flere,  currere,  ac  deccrtare  debetis.  Nam,. 
8i  licitum  fuerit  saeculari  potestati  de  Ecclesiae  Dp- 
mini  praesulibus  taliter  judicare,  vel  si  rursus 
fa3  exstiterit  inferioribus  de  praelatis  sibi  tam 
temere  ista  patrare,  perpendite  ne  ad  perQiciein 
vestram,  imo  totius  Ecclesiae  quqc  et  futuris 
tcmporibus  praesumptio  talis  praevaleajt,  quod  siat- 
teoditis,  ecce  jam  cernitis.  Nam  impietas  tantum 


protospathariusnomiQe  MichaelabimperatoreGrae-  ^  oaput  extulit^utEccIesiarumprsesuIibu^postpositis, 

corum  cum  epistola  missuSyiQ  qua  eumdem  impe- 

ratorem  iQv^imus  iactitare,  quod  vos  beatissimos 

videlicet  patriarchaSyet  charissimos  iratres  Qostros 

traductos,  atque  seductos  habeat :  quatenus  in  illa 

exsecrabili  apoatasia  fautores  exstitistis  ',videlicetut 

et  in  depoftitipQe  fratrjs  nostri,  et  consacerdotis 

Iguatii  irregujariter  fapta^ct  ia  coQsecratioQC  Photii 

m£Bchi,et  ecclesiae  iQvasoris  coQsentiatis  :  et  contra 

statuta  Qostra,  sed  et  adversum  sedem  principis 

apostolorum  Petri»  vos  cum  illis  pariter  eileratis. 

Quod  quidem  nos  de  vobis  licet  minime  credamus, 

qui  tale  quid  ab  antocessoribujs  vestris  catholicis 

doQtaxat  aQtistitibus  actum  ausquam  omQino  legi- 

mua  :  devobia  taipen  magi8,quamdeQobi8.curam 


et  ordloe  canonico  conculcato,  laici  nunc  ecclesia- 
stica  moderamina  tencant  :  et  pro  libitu  proprio, 
modo  istos  removeant  modo  illos  in  locis  eorum 
promoveant ;  et  rursus  quos  nunc  approbant,  post 
modicum  mentis  victi  levitate  repellant. 

Ut  enim  iidem  sseculares,  ac  laici  homiaes  qutt- 
libet  scelera  valeaut  liccQter  committere,  ut  pro 
his  a  Qullo  pontificum,  qui  ex  clero  promotus,  baec 
summa  poterat  auctoritate  compescere,  lib^re  re- 
darguantur,non  de  clericorum  catalogo  peroiittunt 
ad  sacros  ordines  provehi,  qui  vitam  eoruio  taoto 
audacius,  quanto  diutius  ac  familiarius  sub  Ghristo 
duce  forti  militantes  fortius  comprimerc  possent : 
sed  exseipsis  eligunt,qui  facta  eorum  tantominus 


habeates,  haiQ  qos  in  scriptis  ip^ius  imperatoris  D  praesumaQt  arguere,quanto  sepaulo  ante  deeorum 


recepisae  vos.Qolumus  iguorare :  latimaQt^s  pariter, 
et.vestra^i  unaoimem  charitatem  adn;onentes,qua- 
tenuo  in.sjpteculositis.etadmemoriam  revocetisista 
vobia  nofl  id^  nota  faicere  studuisse,,  quoQiam,  ut 
praediximnsA  saQcti,  Qutgnique  Nicaeni  coocilii  de- 
cretifl.  jubetur  per  unamquamque  provinciam,  ut 
epistola  regularis  obtioeat,  ut  hi,  qui  abjiciuutur, 
ab  aliis  qoq  recipiantur.  Deinde  vero,  ut  cauti, 
8ollicitiquesemper9itis,nequorumIibet8uasionibu3, 
vel  terroribus  hom.inum,a  t  quibuscunque  menda- 
ciis  decepti  a.  capite  (id  est,  a  prima  sede)  dissen- 
tiatb,  vel  ab  ejus  Ecclesiae  charitate,  ac  unitate  di- 


coetu  favore  ipsorum  promotos  meininerit.  Quod 
illius  in  partibus  tanto  familiarius  agitur  ista  praB- 
8umptio(videIicet  ut  ex  laicis  subito  tondeantur,etin 
episcopos  consecrentur)qu4ntoexconsuetudine  ino- 
levisse  testantur,quamno8econtra  tanto  studiosius 
de  Ecclesia  Dei  eradicare  volumus,  quanto  nimium 
noxiam  esse  clericis,et  omni  religiosae  plebi  supra 
docuimus.  Quantoque  scimus  ex  sacris  canooibus, 
quod  non  minus  mala  consuetudo,quam  perniciosa 
corruptela  vitanda  sit  :  et  scimus  quod  paulatim 
crescens,  jam  sua5  pestiferae  nequitige  gravamine 
multos  invaserit,  adeo  ut  temeritas  haec  tantum 


«50 


NICOLAI  PAPiE  I. 


860 


expreverit,  ut  jam  minime  clericis  egeant,  dum  A 
contra  sacros  canones  ex  se^sis  subito  tonsuratum, 
qnem  voluerint,  eligant :  et  ad  labores  clericorum 
mentis  oculos  non  inflectant,  ac  per  boc  fit^ut  alic- 
nus  comedatipsorum  fructum  laborum,et  stipendia 
meritorum  extraneus  hostis  insperatus  subripiat.Ita 
nihil  proOciat  clericis  in  castris  dominicis  militasse, 
vel  gradatim  per  singulos  ecclesiasticos  ordines  as- 
cendisse,dum  alter  saltu  hos  omncs  transcendit,et 
repente  principatur  in  eis  i^quiinter  eos  nec  contra 
spiritales  hostes  arma  sustulit^nec  diversis  Ecclesia) 
adversariis  pro  veritate  prelians  aliquando  restitit. 

Quantum  autem  ne  laicis  temere  quislibet  ad 
episcopatum  eligatur,sacri  canonesenimaliisprohi- 
beant,  Sardicenses  ostendunt,  Osio  episcopo  capite 
decimo  tertio  dLcente(can.xiii):  Et  hoc  necessarium  n 
arbitror,  ut  diligentissime  tractetis,  si  forte  aut  di- 
ves,  aut  scholaslicus.  de  foro,  aut  ex  administra- 
tione  episcopus  fuerit  postulatus,  ut  non  prius  or- 
dinetur  nisi  ante  et  lectoris  munere,  et  officio  dia- 
coni,aut  presbyteri  fuerit  perfunctus;  et  ita  per  sin- 
gulos  gradus,si  dignum  fuerit,ascendat  ad  culmen 
episcopatus.Potest  enim  per  has  promotiones,  quaB 
habebant  utique  prolixum  tempus,probari  qua  fide 
sit,  qua  modestia,  qua  gravitate  et  verecundia  :  et 
si  dignus  fuerit  probatu8,divino  sacerdotio  illustre- 
tur  :  quia  conveniens  non  est,  nec  ratio,  vel  disci- 
plina  patitur,  ut  temere  et  leviter  ordinetur,  aut 
episcopus,  aut  pre8byter,aut  diaconus,qui  neophy- 
tu8  est :  maxime  cum  et  magister  gentium  beatus 
Apostolus  ne  hoc  fleret  denuntias8e,et  prohibuisse, 
videatur  (/  Tim,  iii)  :  sed  hi,  quorum  per  longum  C 
tempus  examinata  sit  vita,  et  merita  fuerint  com- 
probata.  Gontuemini  ergo  et  futura,  imo  urgentia 
mala  conspicite  :  medici  estis,  imminentes  morbos 
per  prscedentia  signa  praevidete  :  episcopi  estis, 
exsurgens  in  Ecclesiam  Christi  horrendum  exitium 
prp9picite  :  speculatores  estis,  in  altam  mentis  ar- 
cem  conscendite,  et  in  gregetn  Dominicum  feram 
pessimam  irruere  cupientem  a  longe  contemplamini : 
quasi  tuba  exaltate  vocem  vestram,  et  annuntiate 
populo  Dei  scelera  eorum  :  super  montem  excelsum 
id  est^ad  altitudinem  siriuium)ascendile,qui  evange- 
lizatis  Sion  (Isa,  xl)  :  state  in  fortitudine.potestati- 
bus  hujus  caeculi  ex  adverso  ascendite,et  murum 
pro  domo  Dei  apponite,  et  quibuslibet  potestatibus 
inique  agentibus  contraile  :  sicque  flet,ut  nec,sicut  j) 
canes  muti,  de  taciturnitate  argui  valeatis,  nec  de 
talenti  occultatione  districtam  Domino  rationem 
reddere  compellamini.  Vosque  ipsos,  et  consacer- 
dotes,  nostros,  imo  Ecclesiam  Ghristi  illis  in  parti- 
bus  constitutam  ab  ingenti  pernicie,  a  noxia  labe 
ipso  jubente  laudabiliter  eruatis,  mirabiliterque 
regatis. 

Hanc  autem  epistolam,quam  per  superius  memo- 
ratum  Michaelem  protospatharium  glorioso  Auguslo 
Michaeli  direximus,  idcirco  pridem  sanclitati,  seu 
unanimi  dilectioni  vestrae  cumaliisscriptis  non  mi- 
simus,quia  ot  fratres  per  quos  illa  destinata  sunt, 


se  dimitti  vebementissime  postulabant,  et  no8  ad 
multa  ecclesiasticorum  negotiorum  extendi  hanc 
tam  concite,sicut  vaIebamus,soIemniter  ordiDatam 
prae  manibus,cum  dimitterentur,minime  poteramus 
habere.* 

XLVII. 

AD  ROTBADUM  EPISGOPUM  8UESSI0NENSEM. 

(Anno  863.) 

Commemorat  quam  multa  pro  ipso  hactenus  in  Gal- 
liam  scripseritf  spondelque  se  ipsi,  Romam  ii  ve- 
niat,  minime  defuturum, 

[Mansi,  ibid.'] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  sanc- 
tissimo  et  reverentissimo  Rothado  Suessionicse  ur- 
bis  episcopo. 

Sciat  sanctitas  tua,  quoniam  misimus  increpa- 
toriam  epistolam  pro  te  Hincmare  sanctse  Rbemo- 
rum  ecclesiae  venerabili  archiepiscopo,  eo  quod 
post  appellationem  ad  sedem  apostolicam  in  te  dc- 
positionis  intulerit  sententiam,  quam  quidam  vir, 
qui  cum  Bosone  comite  Romam  venerat,  ad  te  de- 
ferre  debuit  :  sed  hanc  rescripsit  nobis  ipse  Hinc- 
marus  revcrcndus  archiepiscopus,quod  eamminime 
viderit.  Insuper  tam  Hincmarus,  quam  cxteri 
episcopi,qui  ad  eamdem  synodum  convenerant,ubi 
sententiam  depositionis  circa  te  protulerunt,  sub 
gestorum  serie  quae  de  te  gesserint  in  nobis  latios 
intimaverunt,  accusationes  circa  te  pro  se  excosa- 
tiones  multiplices  protendente8,et  per  Odonem  ve- 
nerabilem  episcopum  nostro  eas  apostolatui  verbo 
tenus  indicantes.Per  quem  tam  eisdem  archiepisco- 
pis  et  episcopis  generaliter,quam  dilecto  filio  nostro 
Garolo  glorioso  regi  specialiter  rescripsimus^incre- 
pantes  et  admonentes  pariter  et  Jubentes,  ut  te  de 
claustris  monaslenalibus  praesentialiter  educerent, 
et  nostro  aspectui  praesentarent.  Nunc  autem  venit 
Liudo  religiosus  diaconus  secum  epistolas  jam  fati 
regis  et  Hincmari  ferens,  quae  te  jussu  ipsius  regis 
de  monasteriali  custodia  eductum,  et  cuidam  epi- 
scopo  familiari  tuo  commendatum  esse  fatebantur. 
Per  quem  tam  Carolo  glorioso  regi  quam  praefato 
Hincmaro  archiepiscopo  metropolitano  tuo,  siciit  ct 
prius,  direximus,  ut  quia  unam  partem  sinealtera 
audire  non  possumus  ad  renovandum  in  nostra  pr«- 
sentia  judicium,  et  te  honoriBce,  et  aliquos  eorum 
qui  te  judicaverunt,  vel  ipsorum  vicarios,  Romam 
dirigant.Nunc  autem  fraternitas  tua  studcat  secum 
sollicita  mente  revolvere,quod  tibi  quasi  in  ipsistuis 
auribus  loquimur,ut  si  quidem  conscientia  tua  re- 
prehendit  te,  aut  forte  judicium  episcoporum  circa 
te  prolatum  admiseris,  nec  te  fatigare  nec  aiios 
velis.  Si  vero  illi  nostro  consilio  freti,  episcopalem 
tibi  reddiderint  dignitatem,  sicut  eis  scripsimus» 
bene.  Quod  si  nostrum  consilium  parvipendentes 
hoc  agerc  illi  distulerint,  et  tu  in  coepto  propno 
pcrseverans  ad  nos  venire  elegeris,  intrepidus  etde 
Dei  misericordia  fidens  occurre  :  sciens  profecto 
quia  te,  Deo  auxiIiante,non  deseremus,quoadusque 
justitia  convertatur  in  judicium,etqu«nuncoperta 


861 


EPISTOLvE  BT  DECRETA. 


86S 


BUDt  Dominus  revelare  digneiur.Dabitur  autem  tibi  A 
sine  dubitatione  ad  nos  aditus  veniendi :  quod  et  nos 
apostolica  auctoritate,  et  flrma  censura  statuimus, 
et  dilectus  filius  noster  Carolus  Christianissimus 
rex»  et  nobis  devotissimus,  pariter,  et  Hincmarus 
frater  et  coepiscopus  ndster,  scriptis  sui  prassenti 
tempore  te  ad  nos  missuros  fore  se,  firmissime 
8unt  omnibusque  modis  polUciti. 

XLVIII. 

AD   CAROLUM   CALVUM  REGEM. 

(Anno  863.) 

Eortatwr  ul  Rothado  Bomam  venturo  iiineris  solatia 

prospiciat. 

Nicouus  episcopus,  servus  servorum  Dei,dilecto 
iilio  Carolo  glorioso  regi.  n 

Cum  vos  tantae  humilitatis  tant«eque  devotionis 
incurvatione,  sub  potenti  manu  Dei  ad  reverontiam 
prsecipuorum  ipsiusapostolorum  flecti  conspicimus, 
impletum  videmus  quod  sanctus  Job  de  Domino 
loquitur  dicens  :  Sub  quo  curvantur  qui  portant  or^ 
bem  (M.  ix).  Nisi  enim  vos,  qui  in  regali  sublimi- 
tate  positi  estis,  tanquam  cujusdam  ingentis  fa- 
bric®  bases,  vestro  sudore  mundum  quodammodo 
portassetis,  nequaquam  Grasco  sermone  pa(r:Xi<>>v 
vocabula  sortiremini.  Rursusque,  nisi  tanta  coram 
aummo  Deo  vos  humiliatione  incurvassetis,  nequa- 
quam  nobis,  licet  indignis  servis  ejus,  obedientie 
colla  tanta  facilitate  submitteretis.  Operatur  autem 
idem  ipse  Deus  in  vobis  hoc,  qui  etlaudandus  est 
propter  hoc,  quique  prsBvidit  vos,  et  ad  regni  guber- 
nacula  destinavit,  quo  auctore  vobis  felioia  arri-  C 
dent,ut  cernimus,  tempora,  et  prosperis  prospera, 
ut  audivimus,  succedunt.  Quapropter  ejus  miseri- 
Gordiam  glorificamus,  et  quia  ignoramus  quo  hso 
in  vobis  judicia  divinitus  patrantur,  dilectionem 
vestram  instantissime  adhortamur,  ut  memores 
fragilitatis  human»  nulla  vos  commoda  elevent, 
nulla  secunda  dissolvant :  sed  semper  ad  vosmetip- 
sos  recurrite,  et  quia  nihil  est  in  homine  unde  se 
extolli  debeat,  sedula  consideratione  perpendite.  Si 
qua  ergo  ccelitus  tribuuntur  ad  votum,  largitorem 
ante  oculos  vestra  revocare  solertia  non  omittat^ 
nec  ia  bis  que  temporalitcr  conceduntur  bonis, 
consistere  (Inem  existimet,ncc  cito  defluis  delectata 
falicitatibus,  perennis  beatitudinis  gaudia  appetere 
desinat.  Prospera  vero  mundi  occasio  vobis  sit  cce-  d 
lestia  prffimia  requirendi,  non .  fomes  ad  ima  ten< 
dendi.  Hinc  ^regius  Apostolus  admonens  :  Qui 
utuntur,  inquit,  hoc  mundo,  tanquam  non  utantur 
(ICar.yii).  Tunc  enim  vos  indubitanterad  sBternam 
gloriam  pertingere  p osse  confldemus,  si  in  higus 
yiisB  gloria  positos  vos  humilitatem  sectari  veraciter 
senserimus.  Scriptum  quippe  est  :  Gloriam  pra^ce- 
dit  humilitas  {Prov,  xv)  :  e  contrario  vero  :  Ante 
ruinam  exaltatur  cor  (Prov.  xvi).  Sed  haec  nos  ad 
®dificationem  sublimitatis  vestrs  quam  paterno 
incunctanter  aifectu  diligimus^  cursim  tetigisse 
vestra  libenter  tranquillitas  noverit,  et  eo  quo  a 


nobis  mittunturmentis  intuitu^vester  benignus  h8Bc 
gratanter  suseipiat  animus.  Caterum  de  Rhotado 
venerabili  episcopo,  de  quo  apostolatui  nostro  omit- 
tendum  non  est,  iterum  iterumque  suggerimus,  ut 
omni  desita  amaritudine,  quam  circa  illum  celsi- 
tudinis  vestrae  retinet  indignatio,  pro  amore  aposto- 
lorum  principis,  ad  cujus  sedemy  dum  anxiaretur 
cor  ejus,  clamavit,  gratiam  illi  impartiamini ;  et 
placabilem  erga  eum  pietas  veslra,  gratamque  in 
omnibus  se  prorsus  exhibeat,  ita  ut  cum  Romam 
profecturus  erit,  vestra  illi  sufflcientia  in  itinere 
non  desint  solatia  :  sed  potius  vestris  saltem  pro 
nobis  ditatus  heneflciis,ac  fultus  subsidiis,ad  coep- 
tum  pertingere  queat  sine  aliqua  difBcuItate  propo- 
situm.  Porro  de  his  pro  quibus  apostolatum  nos- 
trum  consulere  merito  decrevistis,  fratri  et  coepi- 
scopo  nostro  Hincmaro,  quod  nobis  tolerabile  esse 
videtur,  custodiendum  ac  decernendum  mandavi- 
mus.  Praeterea  nolumus  ignorare  vestram  sagacita- 
tem  quod  licet  semper  dilexerimus  vos,  plurimum 
tamen  amoris  cordi  nostro  prssentium  latores  inse- 
ruerunt,  qui  sedulis  persecutionibus  suis  tam  mi- 
randa  de  vobis  nostris  auribus  incuicarunt.  Unde 
et  omnipotentem  Deum  merito  laudamus,  et  ad 
dilectionis  vestrffi  ardorem  magis  ac  magis  cor  no- 
strum  consequentersuccendimus.  Optamus  gloriam 
vestram  in  Christo  bene  valore. 

XLIX. 

AD  HBRMINTRUDEM   REGINAM. 

(Anno  863 ) 

Respondet  se  causam  iiothadi,  quod  iila  in  Carolt 
regis  gratiam  suggerebat,  indiscussam,  reiinquere 
non  posse. 

[Mansi,  ibid.] 

NicoLAUs  episcopus,servus  servorum  Dei,  Hbrmin- 
TRUDi  gloriosae  regins. 

Litteras  dilectioni8vestrs,fiIiacharissima,ut  nos- 
trum  regem  Carolum,  virum  vestrum,nostrum  autem 
dilectum  filium,in  causa  Rothadi  episcopi  exaudia- 
mus,  nos  hortantes,  ecce  nunc  secundo  suscepimus. 
Proquare,mihicrede,muItumanxiamurmuItumque 
undique  coarctamur  :  quoniam  nec  nos  possumus 
vobis,ut  nobiscum  de  illo  unum  sentiatis,id  ipsum- 
que  velitis,  suadere :  nec  rursum  causa  talis  est, 
quod  sine  ofTensione  Dei  nos  valeamus  utrumque 
postponere.  Verum,  fllia,  ut  cum  cbaritate  vestra 
dicam,si  oporteat  obedire  Deo  magis  quam  homini- 
bus,  ipsa  potius  judica.  Nos  autem  causam  Rothadi 
in  virtute  Dei  non  patiemur,  vitacomite^indiscussam 
relinqui,  praeterquam  si  ante  idem  venerabilis  vir 
pristino  fuerit  honori  ac  dignitati  redditus,  quam 
coram  nostra  speciali  prae8entia,discernendacausa 
ipsius  exstiterit  praesentata.Quis^rogo,in  toto  orbe 
regni  vestri  leesus,  aut  laedendus,  clamaret  unquam 
ad  sublimitatem  vestram,cujus  vosvocem  postpone- 
retis,et  non  magis  ultione  districta  ipsius  injurias 
vindicaretis?  et  nos  quo  modo  hortari  videmini,  ut 
vocem  sanguinisfratris  nostri  non  exaudiamus?  Aut 
quomodo  obturabimus  aures  ad  clamores  illius,cum 


883 


NICOLAI  PAP.fi  I. 


864 


vehementer  paveamus  ne  nosira  ob  hoc  fiat  oratio  A  ctiam  nobis  ostenso  fatetur.Si  vero  qttispiain  mo' 


exeecrabilis,  clamemusque,  sicut  scriptum  est,  et 
non  exaudiamur?Gerte  pro  sollicitudine^quam  circa 
Bcclesiam  Oei  retinemus  universam,  et  pro  speciali 
cura,quamcircacunctosfratresnostrosprincipaliter 
habemus,  etsi  nunquam  vocasset,  a  nobis  summa 
diligentia  quseri,  et  competonti  debuerat  studio  ad- 
juvari.  Quod  autem  scripsistis,  quia  si  exaudiamus 
fllium  nostrum,  non  detrimentum,  sed  augmentum 
ccclesi»  nostras  privilegiis  generetur:  nos  ccrtissime 
credimus,quia  privilegia  sancta  Romanae  Ecclcsias 
nulium  possunt  3U  stinerc  detrimenlu  m  ,nec  plantatio 
quam  ccrlcstis  pater  noster  plantavit  eradicari,  nec 
flindamenta,quae  summus  posuit  architectus,queant 
quibuslibet  et  quantislibet  fluctuationibus  amoveri, 


nachorum  supradicti  monasterii  sancti  Karilefi  am- 
piius  resistere  nititur,ne  sub  EccIesisCenomanensis 
potestate  jam  dictaconsistat^et  in  hac  omnes  obsti- 
natione  perdurant  :  ipse  Rotbertus  episcopus  de 
vicinis  episcopis  sibi  quosvolueritjudices  eligat,et 
nostra  auotoritate  simul  convocatis,et  csteris  epis- 
copis,qui  in  difficesibus  sanct»  Turonensis  Eccle- 
siffi  videntur  existere,  talis  tumultus  disaensiones, 
quae  callido^sunt  exort®  ingenio,  justo  sanctorum 
Patrum  judicio  resecentur,  omnisque  bujus  illis 
ambiguitas  pacifica  veritate  peliatur  :  ita  sane,  ut 
monasterium  priscis  fundatum  temporibus,  cum 
omnibus  sibi  jure  debito  pertinentibus  rebus,  Deo 
auxiliante,  illibatum  sub  potestate  Genomanensis 


Yerumtamen,  charissima  fiiia,  magnum  manet  pe-  n  Ecclesis,si  justum  fuerit,  maneat.  Quamobrem  ma 

a^  ,  •  J*J"  •  *  1  •  ^^     ~-       *  A       J  *  «  _  _  £.  *  1. 


riculum,  tam  eos  qui  sua  desidia  ea  minui  aliquo 
modo  sinunt,  quam  eos  qui  sua  praesumptione  illa 
violare  contendunt.  De  exaudiendo  vero,  vel  non 
exaudiendo  fllio  nostro  Carolo,  conjuge  vestro,  per 
Liudonem  venerabilem,  idoneam  vobis,  ut  remur, 
misimus  rationem.  Verum  nos  quidquid  iili  admo- 
nendt),vel  hortando,veI  etiam  increpando  mittimus, 
ad  ejus  et  dilectorum  illius  8alutem,atque  ad  regni 
ipsius  incolumitatem  perfIcere,non  dubitamus,imo, 
Deo  auctore,  omnino  confidimus.  Incolumem  sere- 
nitatem  vestram  divina  conservet  mayestas,  fllia 
eharissima. 

L. 

AD  GAROLUM  GALVUM   REGEM. 

(Anno  863.) 


gnitudinem  vestram  monemus,  ut  sicut  superias 
dictum  estjjustitiam  et  cequitatem  in  hoc  et  in  c£- 
teris  omnibus  conservare,ob  recompensationem  fu- 
turae  retributionis  nulla  SiBCuIi  felicitato  negligatis. 
Quodsi  in  eodem  judiciopraedictusepiscopusCeQO- 
manensis  aliqua  necessitatecompnlsusappellaverit 
se  de  hoc  in  nostra  praesentia  judicium  agere,vola- 
mus  et  jubemus  tam  ipsum  epi8copum,veI  legatum 
ejuA,  quamque  etiam  tres  de  monachls  prfledicti  mo 
nasteriit  tempore  opportuno  ad  nos  omni  praeter- 
missa  occasione  venire  :  ut  digne  apostolicae  sedis 
examine  atque  judicio  talis  utriusque  partis  contro- 
versia  resecetur,  et  ad  asquitatis  debitae  jus  pais 
justa  sine  protelatione  indubilanti  fine  perveniat. 
Quod  si  ipsi  monachi,  nostrajussione  vocati,  venire 


¥to  R0tberU)  episcopo  Cenomanensi  adversus  mona'  ^  fbrte  contempserint,  vestrae  potestatis  properare 


chos  sancli  Karilefi,, 
[Mansi,  ibid,] 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei  Carolo 
glorioso  regi. 

ExcelientisB  vestrae  innotescimus,  quia  Rotbertus 
sanctaeCenomanensisEccIesiaB  antistes  nobis  litteris 
sui  cognitum,  praecipuacordis  devotione  obsecrans, 
facere  studuit,  quod  monasterium  sancti  Karilefi, 
situm  in  pago  Genomanico^Ioco  videlicct^  quianti- 
quitus  dicebatur  Gasa  Gaiani,super  fluvium  Anisola 
ab  ejus  ditione  ac  potestate  subtractum  sit;  et  quod 
antecessorum  ejus  deoreto  et  voluntate  ordinabatur, 
Qunc  sine  ipsius  sit  con&ensu  sub  abbatis  constitu*> 
tnm  regimine.  Unde  vestram  Deo  amabilem  magni- 


cogantur  imperio,  cum  quibus  et  fldelem  bominem 
vestrum  transmittere  qui  ipsius  causae  et  conten- 
tionis  initium  experiatur  et  finem,  dignemini. 

LI. 

AD  ROTBERTUM   EPISGOPUM  CENOMANEMSEM. 

(Anno  833.)     ^ 
Narral  quid  ipsius  causa  statuerit  de  controversia 
monasterii  saneti  Karilefi. 
[Mansi,  ibid,] 
NiGOLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  Rot- 
BERTO  Genomanensis  urbis  episcopo. 

Plane  quia  sanctitatem  vestram  ad  apostolicam 
sedem  constat  plenas  devotione  litteras  destinasse, 
multas  gratiasDeoomnipotenti,vobisque  rcferimus, 


ftcentiam  his  apostolis  monemus  atque  hortamur  j)  eo  quod  et  debitam  reverenliam  observantes,no8  in 


apicibus,  ut  juxta  veritatis  censuram,  sanctae  jam 
dictae  Genomanensi  Bccleeiae,  super  hujus  rei  nego- 
tio  justitiam  con^ervare,  et  pium  devotionis  vestrae 
auxiltum  impertiri,  nuUa  hominum  subdola  persua- 
sione  praetermittatis :  ipsum  monasterium  pro  Deo, 
nostrasque  patemitatis  amore,prsBfato  Rotberto  epi- 
soopo,  sicut  et  antecessoribus  ejus  jure  permansit, 
deinceps  habere,atque  salubriterproipsius  venera- 
bilis  loci  utilitatibus  ordinare,Iibenti  animo  permit- 
tatis :  nullamque  potentiae  vestrae  vim  in  hoc  aliqua? 
tenus  patiatur;  sed  liceat  ei  habere  securiter,  ijuod 
Juste  SQo^semper  tenuissepraedecessores  privilegio 


vestris  utilitatibus  a<^'utores  quaesivistis^etsanctam 
omnium  terrarum  matrem  Romanam  Eccleftiam  in- 
terventricem  suppliciter  praeoptastis,  quod  ita  w 
habere  Iuceclariuspatet,ve8tris  annisibus  consnlere. 
De  illorum  monachorum  sancti  Karilef^  improvida 
intentione  decrevimus  ut,  si  venerint,  et  talia  con- 
cedi  petierint,  vestro  duoti  amore  nec  ilterom  im- 
politis  precibus  annuemus,  nec  auctoritatte  nostre 
censuram  illis  in  talibus  largielnur.  (Jui  si  vocc  forte 
falsidicae  assertionis  aliquid,  quasi  nostrae  institu- 
tionis  edita  decreta,  protulerint,  donec  nostro  de- 
raum   pontificio   cognitum  fiat,  illis  credttlitatem 


I 


805 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


oDO 


exbiberi  non  volumus :  quia^ut  pnefati  8utnus,illis  A 
in  talibus  minime  assensum  prsstabimtis,  aut  alia 
volentibus  facere  apostolicam  licentiam  dabimue  : 
escepto  si  talis  ratio  non  prseluceat  [forUf  ratio 
nobis  prasluceat,HAAO.],pro  qua  id  diffiniri  intentio 
cogat.  Oloriosum  quoque  regem  vestrum  Garolum, 
ejusque  regni  episcopos,  nostris  exbortationibus 
admonemus  ut,nostra  fulti  auctoritate,contra  [edil. 
liam.,  circa]  veetrae  ecclesie  privilegia  scntentiam 
minime  inferant,  discutlant,  ac  audiri  permittant : 
sedydivina  olementia  favente  Juste  decernant,et  Ge- 
nomanensis  urbis  viris,eju8que  prffisulibus,ut  erat, 
ipsum  monasterium  redderent^statuimus  ut  vestri 
sob  oora  regiminis  eubderetur.Hoc  illis  summopere 
statuentes^ut  si  a  vobis  judices,qui  canonice  causam 
determinent,  ex  ipsis  electi  fuerint,  vestra!  parcant  ^ 
voluntati  :  ita  ut  et  judices  dentur,  et  bujus  rei 
intentio  leqne  ventiletur.Quod  si  ob  alicujus  impe- 
dimentum  inibi  res  digesta  non  fuerit,praecipimus 
ut  utraque  pars,  vos  scilicet  aut  vester  legatus,  et 
tres  ex  ipsis  monachis,  in  nostram  specialem  prae- 
sentiam  veniant,  ut  nobis  presentibus  legitimum 
flnem  accipiant.Nam  et  confratrem  nostrum  Herar- 
dum  arcbiepiscopnm^  de  bis  per  apostolicos  apices 
certum  reddidimus,  et  ut  a  nobis  institutum  est 
intimavimus.  Unde  et  eosdem  monachos  digoum 
duximus  corripere,  admonere,  ut  proprio  libitui  re- 
sistere  incipiant,  et  ultra  modum  mentem  non  ele- 
vent,nec  iliicita  quxque  reprehendere  prsesumant : 
sed  repressa  tantse  temeritatis  audacia,vobis  obedire 
non  differant,  et  vestro)  occlesie  colla  submittant. 

Lll.  G 

AD  MONAGUOS   S.  KARILEFI. 

(Anno  863.) 

Juhet  ut  episcopo  Cenomanico  subesse  nan  detrectait, 
ad  causum  coram  episcopiSj  vel  coram  sede  aposto- 
lica  dieendam  se  comparent, 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

Nir.oLAOs  episeopus,  servus  servorum  Dei,cuncts 
congregationi  monasterii  sancti  KarileH. 

Fidelium  relatione  comperimus,  quod  modum 
proprium  transgredi  cupientes,  ajureCenomanicae 
urbie,  in  cujus  dio^cesi  moramini,  vos  subtrahere 
conamini,  et,  sicut  nostri  apostolatus  arbitratu  co- 
gnoscfmus,  ad  vestri  interitus  perditionem,in  pro- 
pria  voluntate  vivendo,animos  elevare  videmini.Qua 
de  re  salutem  vestrarum  desiderantes  animarum,  n 
apostolica  auctoritate  a  talibus  vos  revocare  studui- 
mus.  Expressiusque  jubemus,  ut  non  vos  proprius 
libitus  ducat,  quo  animus  erigi  praevaleat  :  sed  ad 
principalem  veslram  eccle8iam,videlicet  Cenomani- 
cam,  solito  more  recurrite;  ejusque  episcopo  obse- 
cundante9,et  illam^qua  nominediciraini,vitam  im- 
plere  sagfte,  et  vestri  ordinis  ministerium  pruden- 
tcr  assumite  cum  sanctitate.JOuod  si  ista  vestrarum 
areana  mentium  non  penetraverint,  tunc  in  cons- 
pcctu  satie^issfmomm  episcoporum,qui  a  Rotberto 
Cenomanfco  prfiesule  eonvocati  fuerint,causam  edi- 
oere  procuratCyUt  quo  res  ducitur  plenius  digeratur. 


Nam  si  illic  inter  prffiditstum  Cenomanicum  episco* 
pum  atque  vos  regulare  judicium  datum  non  lue- 
rit,tunc  incunctanter  prfficipimns,  ut  ex  vobis  tres 
eligantur,  qut  cum  saepe  fato  episcopo^velejns  le- 
gato,in  nostram  apostolicam  veniant  praesentiam  : 
ut  omni  repuisa  occasione,  nostro  examini  hujus 
rei  gratia  appareat,  atque  canonico  calculo  flnem 
accipiat.  Optamus  vos  in  Christo  bene  valerc. 

LIII. 

AD   EPISCOPOS   IN   REGNO    CAROLI    CALVl   CONSTITUTOS. 

(Anno  863.) 

Vt  causam  inter  episcopum  Cenomanicum  et  mona- 
chos  sancti  Karitefi  discutiant, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopue,  servus  servorum  Dei,  omni- 
bus  reverentissimis  et  sanctissimis  confratribus  ar- 
chiepiscopis  et  episcopis  in  regno  Caroli  gloriosi 
regis  commorantibuB. 

Dignum  est,  ut  qui  sacerdotali  reverentia  deco- 
rantur,  secundum  sanctorum  Patrum  censuram, 
ffiqui  moderaminis  lance  sic  cuncta  studeant  truti- 
nare,  quatcous  gregum  sibi  a  Domino  creditorum 
septa  munire  non  desinant,  et  debitam  curam  ad- 
hibere  nequaquam  postponant :  ne  forte  cum  segnL 
tia  CQ^perit  oboriri,inoentori  aditus  relinquatur,per 
quem  pestifero  more  in  ovile  Dominicum  ingrediens, 
oves  dominicas  di8cerpere,ac  morsu  ferino  incipiat 
hicerare.Quod  utique  de  vobis,fratres,  minime  dici 
volumus,quin  commonemus,uttantffi  sollicitudinis 
operam  ad  cunctorum  subjectorum  profectum  assu- 
mere  studeatiSyquantum  illud  audire  cupitis»  quod 
Dominus.8e  confitentibus  misericorditer  repromisit : 
Euge,  inquiens,  serve  bone  et  fidelis  :  quia  super 
pauca  fuisti  (idelis,  super  multa  te  canstituam ;  intra 
in  gaudium  Domini  tui  {Malth.  xxv).  Idcirco  sancti- 
tati  vestrffi  compertum  esse  volumus,qualiterapri- 
niordio  constructionis  sus  monasterium  sancti  Ka- 
rilefi,  in  Cenomania  situm,  ejusdem  Genomanicffi 
urbis  juri,  ejusque  prffisulis,  subditum  fuerit  :  et 
juxta  canonica  instituta,  qui  ejus  difficeseos  cur» 
prserat,  ipsius  etiam  sub  regimine  ejusdem  mona- 
sterii  congregatio  degebat.  Sed  nunc,ut  noslris  in- 
tonuit  auribu8,monachi  ipsius,  regulari  ouctoritate 
contempta,  zelum  patern»  traditionis  non  ducunt, 
et  modum  debitum  servare  non  cupiunt ;  cum,quod 
non  licet,  proprio  libitu  vivere  quffirunt,  et  paro- 
chiam^in  cuju8  dicccesi  consistunt  Jus  non  tenuisse 
fatentur.Quapropterapostolicffiauctoritatisapicibus 
omnium  vestrorum  reverentiam  commonere  decre- 
vimus,  ut  rectitudinis  atque  justitiffi  intercurrenta 
libramine,Dominum  pr»  oculis  babentes,hoc  extra 
institutionem  sanctorum  Patrum  fieri  non  sinatis  : 
sed  usquequaque  causam  considerantes,  quid  re- 
ctius,  quidve  utilius  inveneritiSy  hoc  conservantes, 
atque  tenente8,Cenomanicam  plebem  non  patiamini 
prffijudicium  sustinere,atque  qus  qjus  sunt,incon- 
venienti  calculo  discernere,  ac  pertractare  :  qua- 
tenus  et  vestrffi  fraternitatis  ordo  non  violetur,  et 
ipsius  ecclesiffi  prffisul  Bua  amittere  nequaquam  qo* 


867 


NICOLAI  PAPvE  I. 


m 


galur.  Igitur  si  ab  eodem  GeDomanico  prsesule  ex  f^  rendissimo  et  sanctissimo  confhitri  nostro  Vitau 
vobis^qni  h^jnacemodi  quaestionem  discutiant,  ju-      patriarcbs. 


dices  electi  fuennty  et  alia  electio  in  unum  conve- 
nerit,  tunc  si  illuc  contentionis  finis  aliqua  emer- 
gente  difficultate  dirigi  non  poterit ;  jubemus  ut 
utraque  pars  in  nostram  specialem  veniat  prsBsen- 
tiam,  ut  litis  intentio  legali  coram  nostro  pontificio 
sententia  ventiletur,  declaretur,  atque  luce  clarius 
finiatur.  Omnipotens  Dominus  mentes  et  corda  ve- 
stra  ad  bene  agendum  semper  inclinet,  ut  bonis 
operibus  inh£rendo,a?quitatis  alque  justitis  culmi- 
ne  videami  sublimari. 

LIV. 

AD   HINCMARUM  ARCHIEPISGOPUM   RHEMENSEM. 

(Anno  863.) 


Notum  fieri  religioni  tuae,et  summopere  necesBa- 
rium  judicavimus,  quia  pro  diversis  utilitatibus 
sanctffi  Dei  Ecclesiffi  nostram  synodum  vel  conci- 
lium  una  cum  csteris  sanctissimis  confratribus 
nostris  tertio  Kalendarum  Novembrium  in  S.  Ro- 
mana  sede  celebrare  dispositum  habemu8.Quapro- 
pter  apostoh'ca  aoctoritate,et  pastorali  persuasione 
tuam  monemus  fraternitatem,  ut  ad  condictam  sy- 
nodum  praesens  adesse  taa  saactitas  omnibus  modis 
studeat,  quatenus  cum  tua  pariter  csterorumqae 
sanctorum  episcoporum  industria  dehisqussano 
tae  Dei  EcclesiaB  valde  pertinentia  et  nee668iria,sa- 
tisque  habentur  utilia,auxiliante  divina  clemeotia, 


Taxat  illum  quod  monachis  sancti  Karilefi  favens,  j.  canonice  ac  legitime  liberare  secundum  Deum,iino 
Caroli  regis  animum  adversus  episcopum  Cenoma-  **  Juxta  illius  voluntatem  definire  valeamus.Si  aulem, 
nensem  commoverit. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 
NicolAus  episcopus^  servus  servorum  Dei,  reve- 


rentissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Hincmaro 
Rhemorum  archiepiscopo. 

Relatu  quorumdam  audivimus,  quod  tua  frater- 
nitas  contra  Rotbertum  Genomanicffi  urbis  episco- 
pum,  pro  eo  quod  monastenum  sancti  Karilefi  ad 
Jus  ecolcsiae  sibi  commisss  vindicare  velit,non  pa- 
rum  sit  indignata  :  ita  ut  animum  dilectissimi  fllii 
nostri  Caroli  gloriosi  regis  adversus  eum  commove- 
rit,et  in  synodo,qu8B  modo  dicitur  a  sanctitate  tua 
coliigi,  fertur  quod  nescio  quas  insidias,  quasi  ex 
alia  ratione,  illi  nitamini  prseparare,  Isedere  eum 
magnopere  gestientes^quod  de  tanto  viro  indignum  Q 
credere  Judicavimus.  Denique  si  Rotbertus  episco- 
pus  petit  quod  petere  debet^impetret :  si  vero  quod 
non  debetpostulat^nunquam  obtineat :  verumtamen 
ob  id  nihii  sustineat  omnimodis  laesionb.Quod  tua, 
frater  cbaris8ime,studeat  sanctitas  summopere  prae* 
cavcre ;  ne  quod  non  credimus,  injuste,vel  obtentu 
aequitatiSyidem  antistcs  a  tua  laedatur  in  aliquo  re- 
verentia.Sed  si  crimen  illi  objicitur,  sic  de  eo  exa- 
minatio  praeveniat^  ut  judicium  in  illum  ex  nostrae 
auctoritatis  libramine  subsequatur.  Nam  cum  vos 
suspectos  habere  videatur,  indecorum,  imo  teme- 
rarium  est,  ut  a  vestra  sanctitate  aliquid  patiatur 
discriminis.Sed  et  devotissimi  filii  nostri  Caroli  pii 
regis  animum  vestra  bcatitudo  circa  jam  fatum  epi- 


quod  minime  optamus,  tua  ipsa  prssentia  nuilo 
modo  potuerit  per  semetipsam  praesens  adesse, 
omnimodis  decernat  sanctitas  lua  ex  sufTraganeis 
episcopis  tuis  strenuos  cum  presbytero  pariter  et 
diacono,qui  vicem  tuae  fraternitatiSyauctoritate  iua 
succincti,  vigilanter  expleant,et  cum  quibusdehis 
quae  nostro  vestroque  pertinent  ministeriOySalube^ 
rime  atque  canonice  instruere  vel  definire,Deo  pne- 
stante,  possimus.  Optamus  fraternitatem  tuam  in 
Ghristo  bene  valere. 

LVI. 

AD  EPISCOPOS    GERMANIiG. 

Adverstis   Tietgaudum    Trevirensem  et  Gunlhamm 
Coloniensem  in  negotio  divortii  Lotharii  regis. 

(Anno  863.) 
[Apud  Hontheim,  Hist.  Trevir.,  tom.  I,  pag.  200. J 

NicoLAus,  servus  servorum  Dei,  reverendissimis 
ac  sanctissimis  fratribus  nostris  archiepiscopis  in 
regno  Ludovici  regis  Germania  constitutis. 

Scelus  quod  Lotharius  rex,sitamen  rexveraciter 
dici  possit  qui  nuUo  salubri  regimine  corporis  appe- 
titus  refrenavit,sed  lubrica  enervatione  magis  ipsias 
illicitis  motibus  cedit,(a)Theutberga  scilicet  ot  Wal- 
drada  commisit,  omnibus  manifestum  est.  Sed  et 
dudum  episcopos  Theutgaudum  ct  Guntharium  in 
tali  facfo  eum  habuisse  tutores  etfautores,penet(>- 
tus  nobis  orbis,  undique  ad  limina  seu  sedem  apo- 
stolicam  confluens,referebat,  absentibus  quoque  id 


^^!^^^J^}^^1^^^  ^^^^  D  scribentibus  apostolatui.Quod  nos  tanto  crederere- 

T^^^,^^   .  n,..  ^.ir.»»  .,«/^«^     «,v^«,  »     „.^     r.  nuimus,quanto  de  episcopis  tale  quid  audire  nulla- 

tenus  i«perabamus,donec  ipsi  Romam  tempore  con- 
cilii  venientes,  coram  nobis  et  sancta  synodo  tales 
inventi  sunt,quales  fuerantamultis  saepe  prsdicatii 
ita  ut  scriptura^quam  suis  stipulaverant  manibus, 
quamque  volebant  ut  nostro  roboraremus  chiro- 
grapho,caperentur,  dum  muscipulam  innoccntibus 
apponere  satagerent,  insidiis  suis  illaqueati  suot 
ipsi.  Sicque  completum  est,  Deo  auctore,  quod  in 
Proverbiis  legitur  :  Frustra  jacitur  reU  o^  <^^ 
pennatorum,  Siquidem  ipsi  obligati  sunt  et  cecide- 


procuret  :  quatenus  furore  deposito,  dum  Deo  au- 
ctore  mentem  suam  ad  nobis  adhuc  obediendum,et 
circa  sspe  designatum  episcopum  benigne  regere 
studuerit,quod  vere  rex  sit  omnibus  palam  detur  in- 
te11igi,et  cunotis  manifeste  ipsius  pietas  innnotescat. 
Optamus  fraternitatem  tuam  in  Christo  bene  valere. 

LV. 

AD   VITALEM  GRADENSEM  PATRURCHAM. 

(Anno  863.) 
Invitat  ad  synodum  Romse  habendam, 
NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
(a)  Desunt  blc  aliqua. 


869 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


810 


runt ;  no8  vero,  qui  in  hoc  flagitium  falso  cecidisse  A 
dicebamur,  faventc  Domino,cum  justiti®  propugna- 
tortbuB  surreximus  et  erecti  sumus.  Igitur  dccor- 
nente  nobiscum  sancta  synodo  in  praesentia  depositi 
et  ab  ofllcio  sacerdotali  excommunicati,atque  regi- 
raine  episcopatus  aiienati  indubitanter  existunt. 
Unde  nostra  paternitas  canonum  normam  custo- 
diens,  et  decretorum  sanctionesobservans^cavetne 
eos  quos  nos  abjecimus,recipere.in  sacerdotum  ca- 
talogoquisprssumat.Depositionis  autem  sententia, 
quam  in  prsdictos  Theutgaudum  et  Guntharium 
protulimus,  cum  caeteris  capituIis,quaB  sancto  ron- 
cilio  nobiscum  sanciente  promulgavimus,  inferius 
annexa  monstratur  (a). 

LVII. 

AD    LOTHARIUM   REGEM.  B 

Fragmentum.  —  (Anno  863.) 

[Apud  Jaffe,  Regesta  pantificum  Romanomm.] 

Ita  corporis  tui  cedere  motibus  consenBisti,  et, 
relaxatis  voluptatum  habenis  temetipsum  in  lacum 
miserisetinlutum  fscis  pro  libitu[a/.,  probibitum 
dejecisti,etqui  positus  fueras  ad  gubernationem  po- 
pulorum,  effectussis  ruina  multorum.— Probat  hoc 
Tbiegualdi  (Trevirensis)  et  Guntharii  (Goloniensis), 
dudum  episcoporum^  legitimus  casus,  qui  pro  eo, 
quod  te  minimecompetentererudierunt,nostrasint 
apostolicadepositi  auctoritate,etab  omniepiscopatus 
regimine  regularitersequestrati. —  Annon  districta 
ultione  feriendus  es,  qui  in  duabus  uxoribus  ad- 
ulterium  Lamech  et  flagitium  imitatus  esse  digno- 
sceris  ?  G 

LVIII. 

ITEM  AD   EUMDEM   LOTHARIUM. 

Fragmentum.  —  (Anno  eod.) 

Auctoriiate  apostolica,  non  regio  favore  episcopus  est 

eligendus. 

[Apud  Gratianum,  Decret,  i,  D.  63,  c.  4.] 

Porro  scias  quia  relatum  est  nobis  quod  quicun- 
que  ad  episcopatum  in  regno  tuo  provehendusest, 
nonnisi  faventem  tibi  permittas  eligi.Idcircoaposto- 
lica  auctoritate  sub  divini  judiciiobtestatione  inun- 
gimus  tibi,  ut  in  Treverensi  urbe,  et  in  Agrippina 
colonia  nullum  eligi  patiaris,  antequam  relatum 
super  hoc,  nostro  apostolatui  flat. 

LIX.  D 

AO   ADONEM  VIENNENSEM  ARGHIEPISGOPUM. 

(Anno  864.) 

Hespondet  variis  illius  consultationibus.  De  Lotharii 
regis  divortio  et  de  Alvico  clerico. 

Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Aooni, 
sancts  Viennensis  Ecclesi®  archiepiscopo. 


O^nsultationis  vestraeadapostolicam  sedem  dela- 
tos  suscepimusapiccs,qui  diversitatum  negotiacon- 
tinentes,  de  his  vestrae  fraternitati  a  nobis  rcscribi 
qua^rebant,  et  utrum  qusdam  in  Dei  Ecclesia  pro- 
vidc  necne  tenenda  essent,et  apostolica  [f.,\ii  apo- 
stoIica,HARD.]sanctiodecerneretze1ocharitati8sum- 
mopere  expetebant.  Nempe  sollicitudinem  vestram 
in  talibus  laudamus,  et  gaudentes  de  vobismagnis 
sanctitatem  vestram  praemiis  attollimus,  eo  quod 
adeo  sollicitiorcs  vos  in  ecclesiasticis  disciplinis 
reddere  voIumus,ut  unde  modo  laBtamur,veri8sima 
et  certissimainderelationejucundissimiefQciamur. 
Sed  quia  litterarum  vestrarum  latores,  ut  oportue- 
rat,  si  propterea  quia  si  podt  suos  comites  reman- 
sissent  per  incognita  loca  pravorumangerentur  insi- 
diis  hominum  sustinere  nequaquam  valentes,  ideo 
vobis  tamsubito  rescribere  non  potuimus,praBcipue 
cum  hac  sancta  Romana  Ecclesia,  cano  exigente 
more,  in  suis  pro  cseteris  sollicitudinem  gerat,  et 
eodem  tempore  propter  festi  paschalis  dies  major 
nobispraBter  solita.malii  tcmpori  consuetudinem  in- 
cumberct  dispensatio  ecclesiasticse  occupationis.Ve- 
rumtamen  vestrafraternitascongruo  tempore  taiiter 
dirigerestudeat,ut  quod  nunc  flagitat,  tunc  de  re- 
quisitis  tolerabilius  consequatur.  De  caetero  mone- 
mus,  et  sicut  Dominici  agri  cultores  estis,et  pasto- 
ris  vices  tenetis,  pastorali  providentia  Lotharium 
gloriosum  regem  pro  dissidio  prioris  et  assumptione 
alterius  feminse  interim  sacratis  monitis  et  divinis 
increpationibus(&)exoremini,quatenus  quod  nomine 
dictare,  opere  ad  exemplum  subjectorum  veraciter 
approbetur.  Non  sit  in  illo  voluptatis  juvenilis  in- 
continentia,  pro  qua  florigcrse  gloriae  regnum  amit- 
tat  perenniter  permanens.  Desinatjam  desinatcal- 
care  semitam  iniquitatis,  et  per  justitiae  iter  ince- 
densadcastraDominicavestrisinterventionibussine 
vi  procellarum  securus  perveniat.  Et  haec  quidem 
succincte  transcurrimus,quia  de  vobis  credimus,ut 
quae  salutiejusconveniuntedicatis.  (Dist.  32,  de  illo 
clerico. )lniGTea,  de  illo  cIerico,AIvico  nomine,  quem 
per  ordines  ecclesiasticos  usque  ad  diaconatum 
caste  vixisse  dicitis,  cur  nostra  auctoritate  uxorem 
duxerit  miramur,et  eo  quod  nulli  unquam,exceptis 
illis,quo3  ecclesiastica  regula  habere  permittit,uxo- 
rem  ducendi  licentiam  dedimus.Nam  cxemplar  epi- 
stolae  quod  misistis  neque  recognovimus,  sed  nec 
illius  stylum  a  nobis  directum  fuisse  meminimus. 
Quocirca  vestra  fraternitas  sollicita  investigatione 
perquirat,ut  quis  auctor  illius  epistolae  fueritvaleat 
inveniri^  quatenus  cum  apostolica  auctoritas  mitti- 
tur  non  fuscetur  ;et  si  vestros  legatos  destinaveritis 
per  eos  ut  ipsam  epistolam  nobis  dirigatis  optamus, 
quo  cum  illam  contemplati  fuerimus,  vos  de  hac 
causa  certissimos  reddere  possimus.Optamussan^ 
ctitatem  vestram  in  Ghristo  bene  valere.  Data  in 
Kalend.  Aprilis,  indictione  xii. 


(a)  Vide  Acta  concilii  MetensiSy  apud  Mansi  Con- 
ciliorum  tom.  XV,  col.  654. 


(6)  Locus  corruptui. 


871 


NiCOLAI  PAPiE  i. 


813 


LX. 


AO   HINGMARUM  ARGHIEPI6C0PUM   RHEMENSEM. 

(Addo  864.) 

Hothniufn  nb  itinere  Ranumo  prohibiium  fuisse  indi- 
gnalur,  Jubet  ut  quamprunum  dirigatur,  et  iUius 
interim  loco  epitcopum  ordinari  vetat.  Monet  ad 
extrcmum,  ut  Guntharii  communionem  ipse  atque 
ejus  suffraganei  eaveant. 


A  juxta  prsoedentetn  consuetudmemdesacro  mmiste- 
rio  quod  ei  prohibitum  fuerat,  attreciare  presumit, 
ct  id  quod  contra  eum  canonice  aetum  est,  irreve- 
renter  defendere  querit.  Nos  autem,  eo  quod  sic 
definitum  cum  sancta  synodo  habemus^nullatcaas, 
si  ita  est,  ei  communicamu8,sed  ab  omai  comma- 
nione  (Idelium  illum  cum  sequacibus,coDsentaneis, 
fautoribusque  suis  alienum  esse  penitusjudicamns. 
Verumtamen  ne  illius  sola  fsce  tu  vel  suCTragaflei 
tui  episcopiy  sicut  jam  vobis  mandavimu8,coinqui* 
nari  valeatis,summopere  ezhortamur,monemusqQe 
atque  prscipimus.Nam  et  qualis  sit  idem  Guntha- 
rius,  quantumque  sanctorum  Patrum  excesserit 
regulas,  viva  voce  jubemus  omnibus  publicare,  et 
cjus  prssumptionem  palamad  canonicamcensunun 


[Apud  Mansi,  t^uf.] 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servornm  Dei,  Hinc- 
MARO  arcbiepiscopo  Rhemorum. 

Ad  fraternitatem  tuam,  epistolam  dilecto  filio 
Garolo  glorioso  r^i  qu«  suo  nomine  titulHtur,a  te 
mittendam  dirigimus :  idcirco  apostolatus  nostri 
scripto  hortamur,ut  illam  instantius  prsdioto  regi 
destinare  procures,  et  pro  nostro  amore  sine  mora  n  cavendam  edicore  prdcurare.  Diu  sanctitatis  vestra 
facias  prosentari.Miramur  prsterea  etasquanimiter  fraternitatem  ad  exaltationcm  sanctae  suae  Ecclesis 
ferre  non  possumus,  cur  apostolica  nostra  monita 
jam  toties  pro  confratre  nostro  Rothado  episcopo 
vih'penden8,  spernere  non  recuees,  de  quo  non 
solum  tcr^  sed  et  quater  charitati  tuiD,ut  recupera- 
retur,  direximus,etad  ultimum  8tatuimus,utautem 
honori  pristino  redderetur,aut  Kalendis  Maii  istius 
zii  indictionis  apostolatui  nostro  cum  legatis  tuis 
prflBsentaretur.  Quod  non  tantum  fieri  renuistiysed 
etiam  cum  ipse  venire  vellet,  iterque  jam  cocptum 
haberet,  non  est  permissus :  sed  potius  coactus, 


retro  reversus  estln  quo  datur  intelligi.ut  tuaft*a- 
ternitas  ad  bujus  casum  prompta  existere  possit, 
quando  et  apostoltca  prfficeptio  ad  injuriam  beati 
Petri  apostoli  illis  in  partibus  non  observatur,  et  a 
te  apernitur  ac  violatur.  Si  vero  erga  apostolicam  ^  scilicet  et  semen  in  terram    fundens^  duo  genera 


Deus  omnipotens  servet  incolumem. 

LXI. 

CAPITULA  RE8P0NB10NUM   NIGOLAI  PAPA. 

Ad  legationem  Satomonis  episcopi  missi  anno  S6i  i 
rege  Ludovico  Germanico, 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

Fatcorveraciterapostolatum  nostrum  commotom 
fuisse  adversus  eum,  non  quia  illicits  copuls  cod- 
sensit,  sed  quia  sicut  non  consensit^sic  non  prohi- 
buit.Et  non  sufficiat  ad  salutemnon  facere  malum, 
si  non  faciamus  bonum.  Job  sancto  non  sufficeret 
solum  quia  simpIexeratperinnocentiam,ni8ie8set 
et  rectus  per  ffiquitatem.    Duo  fllii  Juda,  iniqaus 


charitatem  nostram  benevolentia  tua  haberetur, 
Balt«m  cur  in  veniendo  idem  Rothadus  fuerit  impe- 
ditus,  nobis  signiflcasses.  Recognosce  ergo  atque 
considera,  quia  bene  agere  minime  probaris,  cum 
constet  nos,  Domino  annuente,  prsdicti  Rothadi- 
causam  usque  in  flnem  indiscussam  nequaqUam 
dimittere  :sed  pro  viribus  eoquod  adsedem  aposto- 
licam  appellavit,  ad  veri  examinis  perdncere  nos 
velle  «equitatem.  Tu  autem,  frater  chari8sime,om- 
nem  inobedientiam  depone,et  tum  per  te,quam  per 
filium  nostrum  Garolum  gloriosum  regem,enmdem 
episcopum,quem  a  nobis  exaudiendum  venirejube- 
Rius,  iterumque  prscipimus,  ad  apostolicam  beati 
Petri  aedem,  cigns  membra  esse  probamini,  cum 


hominum  signiflcant,  unum  videlicet  permalitiam 
nocens,  et  alterum  per  benevolentiam  prsstare 
nolens.  Sed  'utrumque  Dominus  iratus  occidit. 
Rursus  qui  nos  vult  simpliees  esee  sicnt  columbc, 
admonuit  ut  simus  prudentes  sicut  8erpente8.Nam 
et  Spiritus  sanctus  in  ooiumba  et  igne  monstratus 
est,quiaomnes  quos  repleverit  simplicesetardeotes 
facit,  simplices  puritate,  ardentes  aemulatione.  Vi- 
dete  ergo  quomodopIacereDeosimpIicitassinezelo 
non  possit.  Taiem  igitur  sedebuitper  xelum  recli- 
tudiniscontrainjustitiamexhibere,utomnibu8paIam 

daretur  intelligi  justo  regi  rectoque  principi  noQ 
placere  tam  immane  piaculum,maxime  in  saosao- 
guine  et  in  sua  oarne.  Sed  cum  simplicesitaillam 


missis  tuis  quantocius  dirigere  studeas,  si  tuam  n  tepere  vidisset  et  forinsecus  nulia  pro  veritate 


com* 


charitatem  inintegritateflrmissime  petrae  desidoras 
colIocare,ubiGhristusdomumBuam  fundavit.Nam  et 
alterum  episcopum,  qui  post  illum  sedem  in  €^'u8 
dejectione  suscepit  ibi  non  consecres,  doneo  coram 
nobis,  de  eo  examinatione  prsmissa,  luce  clarius 
causam  ejus  vere  intentione  discutiamus.Quoniam, 
ut  sspe  diximus,  repetimus  ac  tenemu8,illum  sine 
examine  non  dimittemus.  Sed  et  illud  quod  frater- 
nitatcm  tuam  cavere  oportet,nece8sario  intimamus, 
de  Gunthario  scilicet  uno  de  damnatis,  qui  contra 
sanctorum  Patrum  statuta,contraque  nostri  aposto- 
latus  et  sanctae  synodi  sanctionemyut  famajactitaty 


moveri  8emulatione,arbitrati  sunt  quodnisiplaceret 
illi,  nullo  modo  tanto  silentio  nti  potuisset.  Uode 
seducti  secuti  sunt  nefassicut  nefas.Quod  prscavens 
Eleazar,  de  qaoapQdMacfaabaei08leg:ttiir,eumju8ia 
prohibita  perficere  oogeretur,  nee  saltem  «stimari 
voluit  tfidibus  snasionibos  annuis6e:cui  cumplacere 
ob  ejus  reverentiam  carnificcs  voluissent,  et  ipse 
posset  et  mortem  evadere  et  in  legitimis  Domim 
non  peccare^maluit  mortem  eligere  quam  vitam  ad 
infirmorum  enervationem  diligere.  Nam  quid  pro- 
dcsset  Deura  in  occulto  non  abnegare,  et  taffle^ 
palam  non  glorificare  ?  Denique  cttm  Christus  ait 


i 


87;i 


EPlSTOLiE  ET  DEGRETA. 


874 


ventas,  quisqats  pro  veritatc   palam   non   oertat, 
Christum  coram  hominibus  procul  dubio  abnegat. 

1.  Si  volunlas  ejus  nec  erat,  nec  est,  nec  erit  in  illa 
injustacopula,  Deo  gratias  agimus,quia  valde  dili- 
gimus  illum.Et  idcirco  plurimum  doleremus  si, 
quod  absit,  aliter  esset.  Sed  quia  Deo  gratias  rex  est 
et  in  sublimi  potestate  consistit,  palam  omnibus 
innotescat  suam  non  esse  in  tali  copuia  voluntatem ; 
ut  videntes  homines  ejus  bona  opera,  gloriflcent 
Patrem  nostrum  qui  est  in  coelis.  Nemo  quippe, 
sicut  Veritas  dicit,  aecendit  Lncemam  ei  ponit  eam 
sub  mMio,  sed  super  candelabrum,  ut  luceat  omnihus 
qui  in  domo  sunt  (Matth,  v).  Ergo  deserat  simula- 
tioDem,ct  arripiat  liberam  audaciam,quam  pro  Dei 
nomine,  non  aolum  eum  est  rex,  verum  etiam  si 
esset  pauperrimus,apprebendere  nequaquam  formi- 
dare  debuerat.  Quia  vero  quando  habuerunt  syno- 
dalem  conventum,  ibi  nec  ipse  fuit,nec  episcopi  de 
regno  ipsius,  hoc  magnopere  laudandum  non  est, 
eo  quod  si  esset,  forsitan  contradixissent,  forsitan 
ascenderent  ox  adverso  et  opponerent  murum  pro 
domo  Domini.  Verum  melius  judicamus  eos  ibi  non 
fuisse  quam  si  essent  et  vel  taeendo  consensid- 
sent.  Queniam  autem  propter  nostram  petitionem 
et  amorem  fratris  sui  familiaritatem  habuit  cum 
illOy  et  regnum  ejus  stabilivit  et  adhuc  stabilire  vult, 
si  nostr»  obedierit  jussioni  bene  facit.  Sed,  proh 
dolor!  quid  ei  prodest  regnum  terrarum  qui  perdit 
etherium?  Vel  cujus  familiaritatil  societas  haberi 
potest  cum  eo  qui  dissociatur  a  Deo,  et  carnem 
Buaoi  odio  habens,  tollit  membra  Gfaristi,  et  facit 
ea  membra  mer  tricis. 

11.  Quod  si  a  via  veritatis  i)1e  Lotharius  devia- 
verit  et  norm»  justitie  non  obedierit,  et  domnus 
rex  Ludovicus  postulat  nostrum  apo^tolatum^sicut 
CT^imu3  quia  exeordis  postulat  simplicitate,etcon- 
fidimus  quia  postquam  nostrum  consilium  quserit, 
Bon  parvipendet,  sed  obedienter  perficiet,  interea 
disponimus  eumdem  Lotharium  admonere,  et  iste 
patraus  ei  similiter  faciat.  Quod  si  toties  convontus 
parere  nobisdistulerit,neminemGhristianorum  cum 
eo  volttmus  familiaritatem  aliquam  habere,  sed  sit 
ulterius  omnibos  sicut  ethnicus  et  publicanus  cum 
familiaribus  suis.  Tu  autem,  sanctissime  episoope, 
bene  nosti  quia  sepe  nonnulli  compulsi  redeunt  ad 
viam  salutis.  Unde  si  sicut  apud  nos  nullum  potuit 
habere  sus  iniquitatis  presidium,  ita  nulluminve- 
nisset  apud  patruos  et  fratres  soos  confugium,  Jam 
vel  coaotus  rediret.  Sed  oum  invenit  requiem  apud 
hos  et  tutamenlum,  reverti  contemnit.  Quia  vere 
nos  cum  sancta  synodo  juxta  canones  ea  conditione 
Theodgaudum  et  Guntharium  deposuimus  ut  si 
juxta  precedentem  consuetudinem  aliquid  de  mi- 
nisterio  sacro  auderent  contingere,  nullo  modo  li- 
eeret  eis  nec  in  alia  synodo  restitutionis  spem  aut 
k>cum  habere  sotisfactionis,  sed  et  communicantes 
eis  omnes  adjici  de  Ecclesia,  et  maxime  si  postea 
quam  didicerintadversus  memoratos  prolatam  fuis- 
se  sententiam,  eisdem  oommunicare  tentaverint»  et 

Patrol.  CXIX. 


A.  nunc  audiTnus  Guntharium  iaterdictum  sibi  mini- 
sterium  usurpasse;  quapropter  tale  consilium  da- 
mus  et  pcr  auctoritatem  Dei  et  beatorum  Petri  et 
Pauli  apostolorum  principum  et  omnium  simul  san- 
ctorum  patrum  domno  regi  Ludovico  injungtmus  ut 
ab  ejusdem  Guntharii  vel  etiam  Theodgaudi  com- 
munione  se  suosque  omnes  et  praecipue  episcopos 
substrahat,  et  a  familiaritate  eorum  qui  illis  com- 
municant  vel  quoquo  modo  favent,8e  et  suos  quot- 
quot  potest  contineat,  ita  tamen  si  verum  est  qupd 
interdictum  sibi  episcopale  offlcium  peragant^vcl  si 
conventicula  contra  diffinitionem  nostram  In  ipsos 
prolatam  congregare  tentaverint;  similiter  et  a 
Lotharii  oommunione  se  omnino  suspendat,  ita  dun- 
taxat  si  idem  Lotharius  monita  nostra  negligens  in 
copula  WaldradaB  permanere  delegerit,vel  si  cuiK- 

"  bet  damnatorum  prsefatorum  contra  decreta  nostra 
renitenti  communicare  vel  ftivere  prssumpserit. 
Alioquin  nec  Dei  nec  beatorum  apostolorum  Petri 
et  Pauli,  nec  sanctae  catholicffi  et  apostolios  Eccle- 
sise  communionem  habere  procul  dubio  poterit. 

ilL  Pise  memoriffi  Ludovici  imperatoris  studium 
collaudamus,  prffidecessorisque  nostri  sanct»  me- 
morice  Gregorii  vestigia  sequi  parati  sumus. 

IV.  Ut  episcopus  Bremonensis,  licet  a  Gunthario 
heec  non  potuerit  dari  iicentia,  nec  ab  eo  tale  quid 
peti  debuerit,  tamen  pro  amore  domni  regis,  quia 
pia  est  ejus  petitio,  cum  nostra  auctoritate  in  pr»- 
dicto  loco  Bremon  potestatem  et  honorem  arcfaie- 
piscopatuB  super  Donas  et  Suvevos  habeat,  et  simili 
modo  sui  euccessores  per  tempora  futura  perpetua- 

C  liter  teneant  atque  possideant. 

V.  De  episcopo  Radasbenensis  civitatis,  si  adeo, 
sicut  dicis,  inflrmatur  ut  de  ovibus  sibi  commisis 
nullam  ouram  habere  possit,  ne  sine  sollicitudine 
pastorali  degentes  oves  Christi  depereant,  profiteatur 
scripto  et  propris  manus  subscriptione  suo  metro- 
politano  se  nil  lucri  plebi  sibi  commissae  posse  pro 
sua  gravi  «egrotatione  conferre.  Sed  et  simili  modo 
nunquam  se  deinceps  episcopale  officium  repetitu- 
rum  polliceatur,  si  tamen  ejus  in  hoc  tota  voluntas 
est  et  de  sanitate  ipsius  modis  omnibus  desperatur. 
His  ita  gestis,  non  talis  qualem  ipse  elegerit^  ne 
contra  canones  successorem  sibi  ipse  elegisse  videa- 
tur;  sed  quem  cleri  et  plebis  cum  consensu  metro- 
politani  voluntas  egerit,is  loco  ipsius  episcopus  mo- 

n  dis  omnibus  consecretur,  de  ipsa  Eoclesia  superstiti 
episcopo  stipendiis  quandiu  vixerit  sufflcientibuB 
per  successorem  suum  episcopum  subrogandis. 

VI.  De  Hartuvigo  Pazzouvensis  civitatis  episcopo, 
quem  asseritis  ante  annos  quatuor  paralysi  percus- 
sum,  ita  ut  nil  valeat  luqui,  et  Ecclesia  sibi  commiesa 
dissipetur  et  ad  nihilum  redigatur,  dum  et  omni  pa- 
storali  cura  destituta  et  nulla  episcopali  providentia 
circumsepta,  si  ita  est,  debet  idem  episcopus  saltem 
scriptoprofiteriseonicium  illud  non  posse  peragere. 
Quod  si  hoc  agere  non  potest,  quomodo  poasumjus 
viventi  episcopo  propriam  Ecclesiam  aufenre,  dum 
divitias  misericordifle  Dei  nullus  comprehendere 

28 


875 


NICOLA!  PAPiE  I. 


8/6 


possit,  et  dum  ipsi  qus  miaus  putamus  ipsius  di-  A 
spensatione  occurrunt?  Sit  ergo  cura  rerum  eccle- 
siasticarum  oecouomo  electo  de  proprio  clero  juxta 
sacros  canones  commissa;  et  quae  ad  episcopum 
agere  pertinent,  per  episcopum  quem  metropolita- 
nus  antistes  ad  hoc  opus  agcndum  elegerit  interim 
gerantur.  Aliter  autem  de  hoc  quam  de  superiore 
diximus,  quia  illius  aiTatu  sciro  possumus,  istius 
vero  voluntatem  nosse  nequimus. 

VII.  Deepiscopo  juventi  [a/.  Juveni]  facimus  quod 
pie  a  nobis  re  voluil  postulare. 

VIII.  Similiter  de  Liudberto  archiepiscopos  faci- 
mus  quod  poposcit. 

IX.  Hymnus  angelicus,  id  est  Gloria  in  excelsis 
DeOy  non  est  a  presbyteris  nisi  in  paschali  festivi- 
tate  dicendus»  quod  et  liber  Sacramentorum  de-  j. 
monstrat,  et  consuetudo  in  Romana  Ecclesia  anti- 
quitus  observata  patenter  ostendit,  quam  debere 
omnes  in  ordinibus  ecclesiasticis  sequi  beatus  In* 
nocentius  in  principio  decretum  suorum  luculenter 
exponit. 

X.  Pro  rege  Danorum,qui  vovit  votum  Dco  et 
sancto  Petro,  gratias  agimus  eidem  Deo«  deprecan- 
tes  pariter  ut  quod  nobis  de  Cornelio  centurione  re- 
fertur,  faciat  quoque  clementer  de  hoc  in  proximo 
nos  audire.  Gui  orationes  et  eleemosynae  etsi  ante 
baptismum  non  profuerunt  ad  diluendam  impieta- 
tatem,  profuerunt  tamen  ad  cognoscendam  veracis- 
simam  pietatem. 

XI.  Quoniam  nuntias  quod  fidelis  rex  dispositnm 
habeat  venire  Tullinam  et  deinde  pacem  cum  rege 
Vulgarorum  conflrmare  et  Rastitium  aut  volendo  G 
aut  nolendo  sibi  obedientem  facere,  oramus  omni- 
potentem  Deum  ut  angelus  qui  fuit  cum  Jacob  pa- 
triarcha,  sit  quoque  cum  ipso  et  cum  omnibus  suis, 
et  bene  disponat  iter  ejus,  et  cum  pace  et  gaudio 
revertatur  ad  propria. 

XII.  Quia  vero  dicis  quod  Ghristianissimus  rex 
speret  quod  ipse  rex  Vulgarorumad  fldem  velit  con- 
verti  et  jam  multi  ex  ipsis  Ghristiani  facti  sint,  gra- 
tias  agimus  Deo,  quem  precamur  ut  abundare  faciat 
incrementa  frugum  in  horreo  suo.  Jejunium  vero 
pro  eis  et  orationes,  sicut  per  te  hortatur,  Deo  pro- 
pitio  faciemus. 

XIII.  Praeterea  fateris  quod  devotissimus  princeps 
deprecetur  nos  ut  si  aliquis  sinistrum  quippiam  de 
illo  nobis  per  missum  seu  per  epistolam  intimaverit,  n 
non  ei  credamus  priusquam  ipse  venire  prssens  ^ 
vel  suos  idoneos  lugatos  ad  nos  possit  transmittere. 
Gui  renuntiamus  quia  nos  pignus  repromissionis  di- 
lectionis  et  devotionis  suse  retinemus.Cm'us  memo- 
res,  si  quid  de  ipso  ssvum  forte  audiremus,  tan- 
quam  si  ranarum  cantus  declinare  studebimus.Ve- 
rum  ipse  semper  operetur  unde  tripudiantes  laete- 
mur  et  ob  id  Deo  gratias  debitas  persolvamus. 

XIV.  Porro  asserverasti  quod  domnus  rex  nobis 

(a\  Deest  in  editis  Bolland.,  pius. 
{h\  BoU.,  genitor, 
{c)  Boll.y  et  Slavorum. 


ita  deincepsobediens  peromoiafieri  velitadnostraffl 
mutuam  sanctsque  Dei  Ecclesiae  exaltationcm  oicut 
filius  patri  et  junior  magistro,  sis  pem  Qrmam  in  no- 
bis  habere  potest,  sicut  habuit  postquam  nosDeus  in 
sancta  hac  sede  constituit.  Gui  intimamua  uti  post 
Deus  talem  in  nobis  spem  habeat  ut  nullus  sit  cui 
ille  credat  quod  nos  illi  et  suis  non  omne  gaudium 
et  omncm  velimus  evenire  Istitiam,  optantes  scili- 
cet,  et  Deum  omnipotentem  incessanter  flagitantes, 
ut  non  solum  in  prflesenti  s^eculo  pro^fpere  regnet 
atquc  per  multa  temporum  curricula  vigeat,  verum 
etiam  in  futuro  cum  Ghristo  sine  (Ine  beate  vivai, 
Deum  sicut  est  contemplans. 

LXII. 

mCOLAI  EPISTOLA  AD  ANSGARIUM  ARGH1EPISC0PUM 

HAMBURGENSEM. 

SEU 

Bulla  pro  conjunciione  episcopalus  Hamburgensis  el 
Brememis  anno  864  data, 

NicoLAus  episcopusy  servus  servorum  Dei,  omni- 
bus  fidelibus  Ecclesiee  sancts  Dei^  prsseatibus  et 
futuris,  salutem  et  apostolicam  benedictionem. 

Quisquis  Dominum,  et  Redemptorem  nostrum 
Jesum  Christum  de  sinu  Patris  ad  terram  pro  de- 
monstranda  cordibus  hominum  vera  et  certa  fide 
descendisse  non  dubitat,  profecto  non  ignorat,  om- 
nes^qui  ejusdem  fldei  per  gratiam  ipsius  participes 
facti  sunt,  et  praecipue  nos,  qui  per  primum  tant£ 
virtutis  ministrtim  locum  prsecipuum  tenemus,  bo- 
minibus  debere  lucrandis  insistere,  et  per  universas 
gentes  verbi  semina  serere,  ac  solatia  ferentibus 
ministrare.  Nunc  autem  quia  Ludovicus  sublimis- 
simus  rex  per  Salomonem  venerabilem  episcopum 
civitatis  Gonstantiensis,  nostro  studuit  apostolatui 
intimare,  quod  pi«  memorias  Ludovicu8(a)  piusim- 
perator  progenitor  (6)  suus,  quemdam  monachum 
nomine  Anscharium  de  monasterio  Corbeiensi  tu- 
lisset,  et  collocasset  eum  juxta  Albiam  fluvium  io 
conflnibus  Danorum  Saxonumque  {c)  in  castello 
Hammeburg,  inter  duos  episcopatus,  Bremensem 
sciiicet  et  Verdensem.  De  quibus  tollens  ecclesias, 
et  decimas  ad  sustentationem  provehendi  pnefati 
jam  episcopi  clericorumque  ejus,  condonasset  in 
prsedicto  loco,  annuente,  ac  solemnia  sedis  aposto- 
licse  privilegia  prsebente  preedecessore  nostro  bons 
memoriee  Gregorio  papa.  Gujus  et  auctoritate  ia 
supradicto  Nordalbingorum  populo  sedes  constituta 
est  archiepiscopalis  in  castello  superius  memorato 
Hammeburg,  et  in  eadem  quoque  sede  acceptoa 
sede  apoctolica  pallio,  archiepiscopus  primus  ordi" 
natus  est  Anscharius,  cui  a  praefato  {d)  summo  pon- 
tifice  delegata  est  cura  seminandi  verbum  Dei,  et 
animas  Deo  lucrandi  [e),  Cujus  delegationis  et  au- 
ctoritatis,  ac  pallii  acceptionis  pagina  nobis  est  a 
preefato  filio  nostro  Ludovico  rege  per  jam  diclum 
Salomonem   sanctissimum   episcopum  destinala, 

(d)  Boll.  non  legit  summo. 

(e)  Hic  desinit  Boll.  Sed  hic  incipit  excerptum  a 
Remberto  in  Vita  S.  Anagarii  datum. 


877 


EPISTOLiE  ET  DBCRBTA. 


878 


juxta  morem  sanctae  Romana^EccIesis  ebullata.  Per 
cujus  pagins  tenoremhaee  ita  factafuisse  comperi- 
mus,sicut  pietas  nobis  jam  praefati  regis  per  fide- 
lem  virum  Salomonem  episcopum  intimavit.  Unde 
nos  vestigia  tanti  pontificis  et  praidecessoris  nostri 
Gregorii  sequentes,  omnemque  Deo  dignam  ibi  sta- 
tutam  providentiam  agnoscentes,  magnorum  prin- 
cipum  votum^Ludovicividelicet  divsB  recordationis 
Augusti,  et  squivoci  ejus  filii  excelientissimi  regis, 
tam  higus  apostolicea  auctoritatis  prtecepto,  quam 
etiam  pallii  datione  more  prsBdecessorum  nostro- 
rum  roborare  dccrevimus,  quatenus  tanta  fundatus 
auctoritate  praenominatus  Anscharius  primus  Nor- 
dalbingorum  archiepiscopus,  et  post  ipsum  succes- 
sores  ejus,  lucrandis  plebibus  insistentes^adversus 
tentamentadiaboli  validiores  existant.  Ipsum  filium 
nostrum  jam  dictum  Anscharium  legatum  in  om- 
nibus  circumquaque  gentibus  Sueorum,  Danorum 
et  Slavorum,  ac  in  csteris  ubicunque  illis  in  par- 
tibus  oonstitutis  divina  pietas  ostium  aperuerit, 
publicam  evangelizandi  tribuimus  auctoritatem'. 
Ipsamque  sedem  Nordalbingorum,  Uammeburg 
dictam,  in  honorem  S.  Salvatoris,  sanctsque  ejus 
intemerats  Genitricis  semper  Virginis  Mariae  con- 
secratam,  deinceps  esse  decemimus  archicpiscopa- 
lem.  Atque  ut  strenui  prsedicatoris  episcopi,  post 
decessum  dicti  Anscharii  archiepiseopi,crebro  per> 
sona  tanto  officio  apta  eiigatur  semper  suceessio 
(successura)  sub  divini  obtestatione  judicii  statui- 
mus.  Verum  quia  Garolus  rex,  frater  supradicti 
regis  Ludovici,  post  decessum  imperatoris  patris 
sui,  piae  memorise  Ludovici,  abstulit  a  prsenominato 
loco,  qui  dicitur  Hammeburg,  monasterium,  quod 
appellatur  Turholt,  situm  in  occidentaii  Francia, 
quod  illis  genitor  suus  ad  supplementum  et  victum 
episcopos  et  clericis  ejus  dederat,  cceperunty  ut 
fertur^ministri  altaris  recedere.Deficientibus  quippe 
necessariis  sumptibus,  ab  ipsis  recesserunt  genti- 
bu8,eteadem  ad  gentes  legatio  per  hujusmodi  factum 
defecit.  Ipsa  quoque  metropolis  Hammeburg  pene 
deserta  est  facta.  Igitur  dum  haec  agerentur,defun- 
ctus  est  dicBcesanus  Bremensis,  quie  huic  contigna 
esse  dicitnr.  Gumque  saepe  dictus  rex  et  hanc  dioe- 
cesim  vacantem,  et  illam  novellam  institutionem 
cemeret  deficientem;  insuper  et  utramque  hanc 
Ecclesiam,Dei  permittente  occulto  judicio,  per  bar- 
barorum  saevitiam  admodum  attenuatam;  quserere 
coepit,  qualiter  prsedicta  Bremensis  Ecclesia  prsedi- 
ct«  novell»  archiepiscopali  uniretur,et  subderetur 
sedi,  nostro  hoc  votum  roborante  decreto.  Unde  per 
sspe  dictum  venerabilem  missum  Salomonem 
Gonstantiensem  episcopum,  nobis  hoc  reiatum  est 
confirmandum,  ac  postulatum  est  nostra  auctori- 
tate  roborandum.Nos  ergo  id  subtili  perpendentes 
examine,  animadvertimus  propter  instantem  neces- 
sitatem  et  animarum  lucra  in  gentibus  ostensa, 
utile  fore,  omnia  quse  proficua  Ecclesiae  probantur 
existere,  et  divinis  non  insultant  prseceptis,  licita, 
(a)  Hic  desinit  RembertuSi 


A.  et  facienda  esse  non  dubitamus,  maxime  in  tam 
novellae  Ghristianitatis  plantatione,  in  qua  varii 
solent  eventus  contingere.  Quamobrem  auctoritate 
omnipotcntis  Dei,  et  beatomm  apostolorum  Petri 
et  Pauli  hoc  nostro  decreto  decernimus,  secundum 
reverentissimi  regii  Ludovici  votum,  ipsas  prsdi- 
ctas  dioeceses,  Hammeburgensem  videlicet  et  Bre- 
mensem,  non  deinceps  duas,  sed  unam  esse,  et 
vocari,  subdique  sedi,  quJB  praed^cessoris  nostri 
decreto  archiepiscopali  est  munere  sublimata,  re- 
stituta  duntaxat  de  Bremensis  Ecclesiffi  rebus  epi* 
scopatui  Verdensi  parti  inde  ablata.  Nullus  vero  ar- 
chiepiscopus  Goloniensis  uUam  deinceps  in  eadem 
dioecesi  vindicet  sibi  aucioritatem ;  quinimoet  ipai, 
et  omnibus  omnino  suademus  ver«  religionis  cui- 

|.  toribus,  ut  sacra  haec  legatione  fungentibus  adjuto» 
rio  sint  et  solatio,  quatenus  gratia  hujus  beneficii 
plenam  mercedem  recipere  mereantur  ab  eo  qui 
dixit :  Ite,  docete  amnes  gentes;  et :  Quicunque  recipit 
vos^  merecipit{Matth.  x  et  xxviii).  Itaque  omnia  a 
dilecto  filio  nostro  Ludovico  ad  hoc  Deo  dignum 
officium  deputata,  nostra  ctiara  pia  ejus  vota  aucto- 
ritate  firmamus.  Et  quia  casus  praeteritorum  noa 
cautos  faciunt  in  futurum,omne  quoque  adversan. 
tem,  vcl  contradicentem,  atque  nostris  his  studiis 
quoquomodolibet  insidiantem  anathematismucrone 
percutimus,  atque  perpetuaj  ultionis  reum  diabolica 
sorte  damnamus,  ut  culmen  apostolicum  more  prae- 
decessorum  nostrorum  causamque  Dei  pio  afTeclu 
zelantes,ab  adversis  hinc  inde  partibus  tutius  mu- 
niamur.  (a)  Et  quia  te,  charissime  fili  Anschari,  di- 

C  vina  clementia  nova  in  sede  primum  disposuitcsse 
archiepiscopum,  nosque  tibi  pallium  ad  missarum 
solemnia  celebrandatribuimus;  quod  tibi  in  diebus 
tuis  uti,etEcclesise  tuae  perpetuo  statui  manentibus 
privilegiis  uti  largimur,  idcirco  hujus  indumenti 
honor  a  te  servandus  est  morum  vivacitate.  Si  ergo 
pastores  ovium  solc  gcluque  pro  gregis  sui  custodia, 
ne  qua  ex  eis  aut  errando  pereat,  aut  ferinis  la- 
nianda  morsibus.  oculis  semper  vigilantibuscircum- 
spectant,  quanto  sudore,  quantaque  cura  debemus 
esse  pervigiles  nos,  qui  pastores  animarum  dici- 
mur,  attendamus,  et  ne  susceptum  oflicium  in  ter^ 
reuis  negotiis  aliquatenus  implicare  debeas,admo- 
nemus ;  vitaque  tua  sit  filiis  tuis  via.  In  ipsa,  si  qua 
fortitudo  illis  inest,  dirigant,  in  ea  quod  imitentur 

Q  aspiciant.  In  ipsa  semper  considcrando  proficiant, 
ut  tuum  post  Deum  videatur  esse  bonum  quod  vi- 
xerint.  Gor  ergo  tuum  neque  prospera,  quae  tem- 
poraliter  blandiuntur,  extollant,  neque  adversa  de- 
jiciant.  Districtum  mali  cognoscant,  pium  benevoli 
sentiant.  Insontem  apud  te  malitia  aliena  non  ma~ 
culet,  reum  gratia  non  excuset,  Viduis  et  pupillis 
injuste  oppressis  defensio  tua  subveniat.  Ecce,  fra- 
ter  charissime,inter  multa  alia,i8ta  sunt  sacerdotii, 
ista  sunt  pallii.  Qus  si  studiose  servaveris,  quod 
foras  accepisse  ostenderis,  intus  habebis.  Verum- 
tamen  ista  omnia  superius  annexa,  ab  apostolica 


8T9 


NIGOLAI  PAPJE  I. 


aede  beatitudini  tuie  indulta  oognosce,  si  a  lide  et 
decretis  eancts  Ecclesiae  catholicffi  Homane  in  nullo 
deviaYeris.  Quod  si  a  fide  et  inBtitutis  sedis  aposto- 
tios  deolinare  presumpseris^his  nostris  tibi  collatis 
beneficiis  carebis.  Porro  te  pallio  uti  nonnisi  more 
sedie  eoncedimus  apostoliciB,  scilicet^  ut  successoree 
tui  per  semetipsosvel  legatos  suos  fidem  nobisoum 
tenere,  ao  sanctas  s&x  synodos  reeipere,  necnon 
deereta  omnium  Roman»  sedis  prasulum,  et  epis- 
toIas,quffi  sibi  delat»  fuerint,venerabiliter  observa- 
re,atque  perflcere  omnibusvitie  sutt  diebus  scripto 
se  et  juramento  profiteantur.  Scriptum  per  manum 
Eaohariffi  notarii  sancts  Romanos  Eccle.sifle,in  mense 
Maio.  Indict.  xii,  imperante  Ludovico  imperatore 
anno  suo  (a)  qninto. 

LXIII. 

AD  HORIGUM  RGOEM  DANIJE. 

(Anno  864.) 
[Ex  AcHs  Sanciorum,  tom.  I,  pag.  407.] 

NicoLACJS  episcopusyservus  servorum  Dei .  Horigo(6) 
regi  Danorum. 

Multas  omnipotenti  Deogratiasegimus  in  adventu 
fratris  et  coepiscopi  nostri  Salomonis,qui  qoissas  a 
Tllio  nostro  glorioso  rege  Ludovico  et  munera  tua 
obtulit  et  de  fide  tua,  qpam  otiam  ante  baptismi 
gratiam  per  praevenientem  Dei  misericordiam  jam 
faabere  dignosceris,  nos  plurimum  exhilaravit.  Et 
ideo  levantes  oculos  ad  eum^  qui  solus  est  venis  et 
utiicus  atque  omnipotens,inces8anter  pro  saiute  tua 
clementiam  ejus  suppliciter  exoramus,  ut  qui  dixit 
de  tenebris  lucem  splendescere.et  sancti  sui  Spiritus 
illustratione  caliginem  ignorantise  vcl  infldelitatis  e 
cordibus  illorum,  qui  credituri  erant  in  nomine 
ipsius,  sua  praeveniente  gratia  dissipavit,  jamque  in 
te  miserationis  suas  opus  ostcndere  solita  pietate 
curavit;ipsequoque  oculos  tuos  ad  cognoscendam 
veritatem  aperiat,  e  pectore  tuo  ignorantia:  tenebras 
abigat^duritiam  etvelamentum  cordistui  removeat, 
lumenque  tlbi  vers  fidei  ac  reIigionisostendat,atque 
te  ad  suam  attrahat  cognitionem,  et  ad  salutarem 
fontem  et  ad  perenne  regnum  ct  ad  vitam  perducat 
ffitemam;  ubi  est  gaudium  sine  moerore^satietas  sine 
fastidiOi  salus  continua,  vita  indencicns,  pax  non 
habens  finem,et  summa  manet  sccuritas  ac  sempi- 
temagloria :  ubi  videbitur  Deus  sicuti  est,  et  omncs 
justi  cum  illo  regnabunt,  et  regnum  ipsorum  nec 
terminis  angustiatur,  nec  prffiliis  agitur,  nec  fine 
coiicIuditur,nec  consummatione  finitur.  Quod  agno- 
scentes  nos,  qui  fidem  Christi  tenemus^et  Christiani 
vocamur,  credimus  inipsum,qui  talemnobisvilam 
et  regnum  promisit,ac  mullo  amplius  illi  servimus 

(a)  Apud  Lunlg.  Spicileg.  pagin.  73,  ubi  pariter 
hffio  bulla  habetur,  recte  legitur  :  decimo  quinto. 

(6)  Est hic Horicus  junior,qui  puer  regnum  accepit 
aano  854»  et  ultra  anno  888,  quo  sanctus  Rembertus 
decessit,  creditur  regnasse  :  hunc  a  S  Anschario 
placatum  Ghristianitalem  suscepisse  suisque  om- 
BibuSy  ut  Christiani  fierent  per  edictum  mandassc, 
9cribunt  Adamus  c.28|  et  Aibertus  ad  annum  853. 


A  et  C(^imus  pro  illa  vita,  quam  pro  ista,  que  tota 
misera  est,  tota  plena  periculis,  ubi  est  msror  cou- 
tinuus  satietascum  dolore,  sanitas  brevi8,viia  mor- 
tali8,jurgia,ac  suscepta  securitas,  et  cito  deOcieDS 
gloria,  ubi  scriptum  est :  Miliiia  est  vila  hminu 
super  terramj  el  quasi  dies  mercenarii  dies  f/ttt  (iob 
vii,  1)  :  ubi,  inquam,regnum  breve  est,  et  jugibus 
bellis  concutitur,  et  post  paululum  de  mana  possi- 
dentisadimitur,dum  etsi  non  virtute  hominis,tam€n 
eonditione  mortisaufertur.  Desine  ergo  idola  colere, 
et  dffimonibus  jam  servire  desiste.  (hnnes  enim  dU 
gentiumj  dicente  Psalmista,  dxmonia;  Dminvs  »- 
tem  coelos  fecit.  Itaque  qui  fecit  et  qui  \adde  non;fa- 
ctus  est,  creator  et  non  creatura  colendus  est.  Ecce 
enim  idola  tua  manu  facta,  surda,  muta,  et  ecea 

|.  sunt;  et  quam  tibi  salutem  possunt  conferre,ip9e, 
quffiso  perpende,cum  sibimet  nullum  auzilium,ciim 
sint  sine  sensu,vaIeantomninoprffi8tare.Deumigi* 
turcole,ip8um  adora,ip8i  soli  singulapcmservitaten 
impende,  qui  est  omnipotens,  omHitenens,  inena^ 
rabilis,  immensus,  infinitus,  simplex,  inoommutabi- 
Us,  incirconscriptu8,immortalis,  totus  bonus,totas 
misericors,totus  sanctus ;  qui  tibi  et  in  hoc  sscolo 
auxiliari  pote6t,et  in  futuro  beatificare;qai  tibi 
post  mortem  vitam  dabit  qus  non  finitur,  et  re- 
gnum  tribuet,si  eum  perfecte  colueris,et  amaveris, 
quod  nesciat  prorsus  occasum,  nec  sentiat  oUum 
8ui  status  aliquando  decrementum.  lllumiaator 
omnium  Deus  omnipotens  illuminet  cor  tuum  et  ad 
agnitionem  suam  perducere  dignetur. 

Lxrv. 

^  AD   HERMENTRUDEH   REGINAM 

(Anno  864.) 

Gratias  ayit  de  muneribus  ab  ea  missis. 

[Apud  Mansi,  Conc,  tom.  XV.] 

NicoLAUs  episcopus^  servus  servorum  Dei,  Her- 
MENTRUDi  gloriosffi  regiuffi. 

Devotioncm  tuam  et  fidem  quam  subliraitatem 
tuam  circa  beatorum  apostolorum  revercDtiam  ha* 
bere  perspicimus  agnoscentcs,  dignas  Domino  Jesa 
Ghristo  retulimus  gratias.  Nam  et  munerumvestro- 
rum  diversis  spcciebus  obiatis  non  tam  censum, 
quam  pium  considcrantes  afTectum  regins  Auslris 
industriam  tuam  praetulimus.  Siquidem  tantocorani 
nobis  gratius.quam  praefata;  reginae,  vestramunera 
susccpta  sunt^quanto  illa  mortaIi,tu  vero,  filia  cbo- 
D  rissima,  immortali  regi,  et  Ecclesiffi  ipsius  princi- 
pibus,  qui  cum  co  feliciter  regnant,  et  vobis  inter- 
cessionibus  suis  solatia  conferunt,  dona  non  tam 
corruptibilia,  quam  semper  mansura,  et  anteDeum 
jugiter  florentia  obtulistis.  Et  revera,  si  illius  qa« 

Imo  regem  Dacix,  qui  Danorum  est,  a  5.  Remberto 
baptizatum  esse,  traditur,in  vetere  scriplo  Ecclesi» 
Bremensis  una  cum  Historia  archiepiscoporum  Ste- 
mensium  post  Adanum  edito.  Quffi  miramur  nus- 
quam  in  vita  S8.  Anscharii  aut  Remberti  profern. 
Ex  hac  epistola  eum  Christianis  favisse  constat,  ei 
ex  Actis  S.  Anscharii  permisisse  subditis  fldem  Chn- 
stiy  si  vcUent^  amplecti. 


i 


881 


EPISTOLiB  fiT  DEGRETA. 


Mt  mnnus  coram  Deo  acceptnm,  quantum  putas 
yestra  rore  grata,  qua  plurima  contulistis  ?  imo 
quod  est  mfljus,  temetipsam  devotione  et  flde  Do- 
mino,  ejusqua  servis,  totis  affeotibus  exhibetis? 
Omnipotens  Deus  te  incolumem  castodiat,dtlectis- 
sima  filia. 

LXV. 

AD   RODULFUM   BfrURICENSOI    ARCHIEPISGOPUM  EJUS- 

QUE  GOSPI8GOPOS. 

Anno  864.) 

Seribii  itertm  de  Theuigaudo  et  Gunth*trio  a  sede 
aposlolica  damnatis,  moneique  ul  ab  eorum  commu- 
nione  penilus  abstineauL 

[Apud  Mansi,  ibid,] 


duo  tantum  minuta  in  gazophylacium  misit,  tanto  A  citudinem  habens  omniam  Boclesiarum  Dei,  tanfl 

ftuctores  piaculi  ad  sabversionem  fidelium  immuBes 
deserere?  Et  ubi  erit  quod  primus  ejus  sessor  teriie 
a  legislatore  summo  audivit,  Pasce  ove$  meas  l^Mm. 
xxi),  si  tanta  desidia  easdem,  nullo  zelo  asoensi, 
aulia  utentes  virga,  a  tam  voracibue  lupis  permise- 
rimus  discerpi?  cum,lioet  indigni  pro  patriboe  nati 
fllii,vicem  ejus  agentes,Dei  sumus  gratia  eonstituti 
in  domo  ipsius  principes  super  omnem  terram  ?  Igi* 
tur  quia  unum  daiinatorum,  Guntharium  Boilioet, 
crebresoens  fama  divulgat  imperatoris  et  regnuai 
aaribus  contra  statuta  canoniea  molestSam  inferre, 
et  quorumdam  fratrum  corda  fallaeibus  et  suasorii» 
decipere  verbi,  contra  id  qaod  adversus  se  actui» 
est,  velle  impudenti  fronte  consurgere  :  no8,ei  quia 
NicoLAUS  episcopas,  servus  servorum  Dei,  reve-  ^  ita  est  ab  apostolatu  noetro,et  a  sancte  sededeflm- 
rentissimo  et  sanctissimo  eonfratri  nostro  Rodulfo      tum,nttllo  modo  communicavimus  :  quin  potios  ab 
1»;*.,-;^^«.;  *««i,Ui^-««««  n-„  «n.n;K„o  «-«-.«.k;i;_      ^j^^^  ^^  communione  fldelium,et  cum  particibus 

et  faatoribus  suis^Dei  auetoritate  judicavimus  peni- 
tos  esse  alienum.Oportet  ergo  fratemitatem  vestram 
summopere  praeoavere^attenUusque  fore  soiKcitam, 
ne  forte,  quod  absit,  homini  haerentes  perverso,  ab 
illa  petra  decidatis,  super  quam  verus  architcctus 
totius  domus  8u«  voluit  fundamenta  construcre,et 
auctorem  pravitatis  sequentes,amittati8  communio- 
nem  ipsius^a  quo  ^episcopatus  et  apostolatas  sum- 
psit  initium  :  per  quem  etiam  vo8,per  graliam  Dei, 
non  solum  episcopi,verum  et  Cristiani  estis  eflteoti. 
Capiti  ergo  religionis,id  est  sancUs  apostolica  sedi, 
h»rete  :  caput  autem  serpcntis  pravee  videlicet  sug- 
gestionis,  antequam  cor  penetret,  in  prima  fronte 


Biturieensi  archiepiscopo,  ceu  omnibus  venerabili- 
bus  fratribus  noetris  episcopis  dioBceseos  tuA. 

Noper,  fratres  charissimi,  vobis  scripta,  quibus 
damnationem  Tbeutgaudi  et  Guntharii  dudum  ar- 
chiepiscoporum  vestrs  notam  fecimus  sanctitati, 
transmistmus :  sed  utrum  ad  vos  usque  perlata  sint, 
penitus  ignoramos.  Quapropter  quas  habentur  in 
subditis,  vobie  mittenda  decrevimus ;  ut  qu«B  sit 
apostoliea  oensuraet  quam  juste  in  fautores  adulte- 
rorum  commota  nostra  fuerit  auctoritas,  experien^ 
tiam  vestram  non  lateat :  quatenus  cum  apostoiica 
sede  de  h\s  zelo  zelati  pro  domo  Domini  sentiatis, 
qnos  etiam  ante  sententiam  nostram  damnatione 
dignos  nuHo  modo  dubitaveratis.Ipsi  qaippe,more 


pscudoprophetarum,  de  quibus  seriptumest,  quod  C  conterite.Cepimus  enim  vobis,  dilectissimi  vulpes 


vidennt  et  prophetaverint  falsa,  terreno  regi,  et 
post  concupisoenttas  suas  eunti,  favere  studentes, 
eontempeerunt  coBlestem  regem,  ante  cigus  oculos 
omne  versutiarum  patet  argumentum,et  quast  ara- 
nearum  tela  omnis  cailida  dissipatur  astutia.Insuper 
ad  mt^orem  sue  cumulum  damnationi8,IngeUrudem 
uzorem  Bo8onis,que  relicto  viro  proprio  oum  adul- 
tero  adultera  ia  eorum  dioBcesibus  commorabatur, 
lon  solom  ad  virdmauum  repedaremioimefecerunt, 
vel  ab  omni  Christianitatis  nomine  vinculis  illam 
anathematis  innodandam  sequestraverunt,  Juxta 
quod  a  sanetae  memoriflB  decessore  oostro  Benedieto 
papa,  et  a  nobts  per  multa  fuerat  jam  tempora  mo- 
nitis  et  terroribus  conventi :  verum  etiam  a  nobis 


sicut  quidam  nos  patnim  nostrorum  hortatus  est, 
qu®  demoliebantur  in  vineis  (Cant,  ii)  :  videte  ne 
vos  dormientes  reperiat,  et  pro  depasta  viaea  sua 
is  qui  in  ea  vos  custodes  posuit,  desidiam  vestram 
iratus  percutiat.Quam  rogo  validitatem  vestrapote- 
runt  habere  judicia,  si  nostra  quomodoiibet  inflr- 
Hftantur,  de  quibus  nec  retraotari  lieetf  vel  quod 
robur  concilia  vestra  obtinere  valebant,si  suam  per- 
diderit  sedes  apoetolica  flrmitatem,sine  cajus  con- 
sensu  nuUa  concilia  vel  accepta  esse  leguntur  ?  Aut 
legite  sacros  canones,  et  synodalia  gesta  revoivite, 
et  vid6te,quod  sedi  apostolic«,non  solum  quoslibet 
metropolitanos,quorum  causa  eidem  est  sedi  sem- 
per  8ervanda,verum  etiam  patriarchis  morisfriisBe 


cum  suLScompHcibusetfautoribusjamanathemati-  ^  pi^  emergentium  qualitate  damnas8e,veletiamab- 


zatae,adeo  post  sibi  intimatam  sententiam  in  ipsam 
a  nobis  prolatam,  favere  oonsonserunt,  ut  in  suis 
illam  diceceaibus  degere,et  eoclesias  intrare,et  cum 
fidelibus  in  locutione,et  cibo  ac  potu  commnnicare 
permiserint :  imo,  ut  ipsi  coram  nobis  et  sancta 
synodo  sunt  professijicentiam  ei  copiamque  taliter 
eouversandi  tribuerint,  et  contra  ipsos  Nic«nos  ea- 
BoneBy  quam  nos  abjecimus  ipsi  receperint.  Quae 
Himirum  omnia  eonstat  illis  fuisse  prohibita.sicut 
ad  prsfatos  noetra  indicat  super  h»c  remissa  pree^ 
ceptio.Itane  fratres  debuit  tam  immane  sine  vindicta 
essilire  flagitium?  ot  debuit  apostolica  sede&,solli- 


solvisse;  junque  semper  et  fas  habuisse  de  oram- 
bus  sacerdotibus  judicare  :  ut  pote  eui  facultas  esi 
in  tota  Christi  Ecclesia  leges  speciali  pra9rogativa 
ponere,  ac  decreta  statuere,  ac  sententias  promul- 
gare.Quod  vestra  reverentia  nos  non  exi8timet,qttia 
noBtra  dicimus,in  hoc  quidquam  praster  veritatem 
dicore,cum  Dei  potius  quam  nostra  sint,beati  Petri 
meritisRomans  sedi  oollata ;  et  arbitremur,quod  no» 
hic  as8erimus,etiam  vos  nuUatenus  ignorare,etqu» 
in  praesenti  pagina  8cribimus,vo8  affatim  in  archivis 
vestris  recondita  possidere.His  iUpralibatiSh^tyl^m 
noslras  prosecutionis  ad  fratemitatem  vestraiD  re* 


883 


NICOLAI  PAPiG  I. 


fleotimus;  quam  utique  nisi  tanto  amoris  cultu  di- 
ligeremu8,uequaquam  tanto  afTectu  ad  declinandum 
a  pravis  ad  sectandam  sequitatem  incitaremus.Un- 
de  sub  divinffi  mcgestatis  vos  intuitu  convenimus, 
et  coram  sanctis  angelis,  et  beatis  apostobs  ejus, 
merito  interdicimus  et  contestamur^ut  sinceritatem 
oommunionis  vestrffi  nulla  prsratorum,Theutgaudi 
scilicet  et  Guntharii,  vel  faventium  illis  contagione 
polluatis,  nec  societate  ipsorum,  vel  eis  communi- 
cantium^vestram  innocentiam  corrumpatis  :  si  ta- 
men  nostrae  communionis  et  cbaritatis  participes, 
siout  nunc  U8que,inveniri  per  gratiam  Dei  desidera- 
Us :  vel  si  ipsi  resultare,vel  minime  acquiescere  his, 
qu«e  a  nobis  contra  se  promulgata  sunt,  forte  pra- 
sumpserint.  Alioqui  scitote  vos  ab  apostolicffi  sedis 
communioue,gratia  et  pace,perpetua  nostrse  aucto- 
ritatis  sententia  sequestrandos :  imo  quod  illi  ex- 
perti  suntysicut  olim  decrevimus,  vos  quoque  fore, 
quod  non  optamus,  penitus  incursuros.  Verum  ut 
unum  vos  nobiscum  sapere  et  velle  liquidius  osten- 
datis,  hortamur  quatenus  binos  de  collegio  sacer- 
dotali  vestrse  sanctitatis  legatos,omnium  vestrorum 
vices  agentes,circa  Kalendas  Novembris  ad  aposto- 
licam  sedem  destinare  curetis  :  quo  temeratorum, 
semelque  damnatorum,et  totius  mali  auctorum,re- 
cidiva  radicitus  amputata  praeBumptione,sanct®  £c- 
clesiaB  ex  se  bonitas  generetur,  et  divinae  Trinitati 
debita  laus,et  gratiarum  actionum  sompiterna  glo- 
ria  referatur.Amen  (a). 

LXVI. 

AD   RODULFUM  ARailEPISCOPUM  BITUIIICENSEM. 

(Anno  864.) 

Respondet  ejus  litteris  et  consultis, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NiGOLAUS  episcopus,  servus  servorum  Del,  reve- 
rentissimo  confratri  nostro  Hodulfo  sanctae  Bituri- 
censis  Ecclesiae  archiepiscopo. 

Susceptis  beatitudinis  [aL,  sanctitudinis]  tuae  lit- 
teris,  humilitatis  dono  refertis,  cunctarumque  vir- 
tutum  floribus  redimitis,multiplices  gratiarum  cul- 
tus  omnium  bonorum  auctori  rependimus,  tuam* 
que  a  multis  retro  temporibus  ei^a  sedem  aposto- 
licam  agnitam  devotionem  plurimum  cnllaudamus, 
atque  ut  in  hoc  salubri  proposito  perseveres,frater- 
nitatem  tuam  obnixius  adhortamur.Sic  enim  et  san- 
ctae  conversationis  pedem  quo  tendere  debeas,per8- 
pioaoius  praenosccrc  poteris,et  supervenientia  pravo* 
rum  jacula  praevidere  etdeclinareliberiusrevelante 
Domino  praevalebis,si  in  apostolicae  sedis  petra  more 
majorum  praesidium  tuum  locavcris,ejusque  fldei, 
doctrinae,vol  decreti8,arctius  inhaerere  contenderis, 
quam  ille  sua  sacravit  sessione,quem  Dominus  Je- 
sus  Ghristus  Ecclesiae  suae  primum  et  speciale  reti- 
nere  fastigiumy  quin  et  ccelestis  atrii  delegit  sum- 
mum  constituerejanitorem.Igitur  de  quo  loquimur, 
beato  videlicet  Petro,quamvis  solito  nunc  angustius 
ecclesiasticis   simus  occupati   negotiis,  et   ob  id 

(a)  Ad  hujus  epistolae  calcem  annotatum  fuerat 
mdum* 


A  respondere  tuis  spatiosius  nequeamus  consuUibus 
tamen  sancto  tuo  satisfacere  desiderio  cupientes, 
aliqua  ex  his  inspirante  Deo  cursim  exponere  non 
omittimus. 

T .  A  chorepiscopis  asseris  multas  esse  in  regionibus 
vestris  ordinationes  presby  terorum  et  diaconorumef- 
fectas,quos  quidam  episcoporum  deponunt,quidam 
vero  denuo  consecrant.Nos  vero  dicimus,nec  inno- 
centes  oportere  percelli,nec  uUas  debere  fieri  reor- 
dinationes,  vel  iteratas  consecrationes.  Ad  formam 
enim  Septuaginta  chorepiscopi  facti  sunt,quos  quis 
dubitet  episcoporum  habuisseofficia  ?Sed  quiasacri 
canones  vetant  ne  omnes  sibi  omnia  vindicent,  ac 
per  hoc  dignitas  episcoporum  ad  chorepiscopos  suos 
videatur  transferri,fiatque  vilior  honor  epi8Copi,de- 

l^  cernimus  nihii  in  hoc  praeter  regulas  ulterius  fieri. 

II.  [9,  y.  3,Conquestus.]  (Conquestus  est  apostola- 
tui  nostro  frater  noster  Sigebodus  archiepiscopas 
Narbonensis,  quod  clericos  suos  eo  invito  ad  judi- 
cium  tuum  venire  compellas^ef^  de  rebus  ad  Eccle- 
siam  suam  pertinentibus,eo  inconsulto,  quasijure 
patriarchatus  tui  disponas  :  cum  hoc  neque  antiqui- 
las^cui  sancti  Patres  sanxerunt  reverentiam,habeat, 
et  auctoritas  sanctorum  canonum  penitus  icterdi- 
cat,nisi  forte  pro  causis,quae  apud  se  terminari  non 
possunt,ad  te.quasi  ad  patriarcham  auum  proTOca- 
verint  per  appellationes,  vel  si  episcopus  suus  de- 
cesserit,  res  Ecclesiae  suae  judicio  tuo  dispensare 
voluerint.)Primates  enim,vel  patriarchas,  nihil  pri- 
vilegii  habere  prae  caeteris  epiacopis,  nisi  qaantum 
sacri  canones  concedunt,  et  prisca  consaetudo  illis 

C  antiquitus  contulit,diflinimuB  :itautsecundumNi- 
caenas  regulas  sua  privilegia  serventur  ecclesiis, 
praeterquam  si  apostolica  sedes  aliquam  Ecclesiam, 
vel  rectorem  ipsius,  quolibet  speciali  privilegio  de- 
crcverit  honorare. 

III.  [Distinct.  23,  Prxterea]  Praeterea  sciscitaris, 
utrum  solis  prcsbyieris  an  et  diaconibus  debeant, 
cum  ordinantur,manus  chrismatis  liquore  perungi. 
Quod  in  sancta  hac  Bomana,  cui  Deo  auctore  de- 
8ervimus,Ecclesia  neutris  agitur.  Sed  et  quia  sit  a 
novae  lcgis  ministris  actum^nusquam^nisi  nos  fallat 
oblivio,legimus.Ergo  ad  beati  Innocentii  papcca- 
nonica  decreta  sanctitatem  tuam  transmittimus :  et 
quae  tibi  sint  in  consocrationibus  et  ordinationibus 
observanda,principia  paginse  ad  Decentium  Eugubi- 

Q  num  episcopum  missae  te  affatim  edocebunt. 

IV.  De  his  vero  qui  pro  criminibus  poBnitenliam 
gerunt,et  ad  cingulum  militiaB  revertuntur,  coDstat 
eos  contra  sacras  rcgulas  agere.Verum  quiacrimi' 
na  non  apqualia  sunt,perhibesque  alios  horampro- 
pternimiam  hebetudinem  in  desperationem  adesse, 
alios  ob  hoc  ad  paganos  fugisse^tibi  hoc  commitli- 
mus  decerncndum^nimirum  qui  loca  et  tempus  re- 
gionis  ilIius,modumque  culpae,  necnon  et  poeniten- 
tiam,et  gemitus  hominum  ad  confessionem  venien- 
tium,prae3ens  positus  inspicere  vales. 

in  veteri  libro  :  Hxc  recitata  est  apud  Susssionis  sy 


i 


885 


EPISTOLiE  ET  DEGRETA. 


886 


B 


V.  [30,  qA.De  his  quL]DQ  his  qui  flliastros  suos  A 
ad  confirmationem  coram  episcopis  tenent,  id  est 
qui  Glios  uxoris  sus  de  viro  priori,dum  chrisman- 
tur  ah  episcopiSy  super  se  sustinent,  se  inscitia  sicut 
asseris  fit,  licet  sit  peccatum,  tamcn  non  usque  ad 
separationem  conjugii  puniendum.Lugeanttamen, 
et  digna  pcBnitentia  hoc  diluentes,  Domino  dicant : 
Delicta  ignoranti»  mese  me  memineris. 

VL  [35,  q.  2.  Inierfeclores,]  Interfectores  suarum 
conjugum,  cum  non  addis  adulterarum,  vel  aliquid 
hujusmodt,quid  aliud,nisi  homicid»  habendi  sunt, 
ac  per  hoc  ad  pcenitentiam  redigendi  ?  quibus  con- 
jugiQm  penitus  denegatur,  exeeptis  adolescentihus, 
de  quibus  est  beati  Leonis  vigesima  quinta  decre*> 
talium  regula,  imo  indulgentia  observanda. 

VIL  Porro  Glaria  in  excelsis  Deo  ab  episcopis  in 
coena  Domini  inter  missarura  solemnia  more  nostro 
dicenda  est.  Pallio  vero  apostolico  eadem  die  uti 
illis  solis  est  licitum,quibu8  solis  ab  apostolica  sede 
permissum. 

Hac  quidem  inter  tanta  eoclesiasticorum  negotia 
positi,  vix  saltim  summatim  fraternitati  tuaB  mit- 
teDdadecerpsimus.Quffi  nisi  incomparabilis  diiectio 
vestra  nos  memorata  vehementius  coarctassct,nunc 
respondere  consultibus  vestris,  innumeris  impediti 
necessitatibus,  parumper  onritteremus.  Verum  a 
charitate  tua  unum  hoc  necessario  postulamus  : 
scilicet  ut  cum  aliquem  forte  ad  apostolicam  sedem 
miseris,  studeat  eum  tua  fraternitas  monere,  quate- 
nusin  redeundo  non  usquequaque  festinus  appareat : 
eo  quod  omnium  Dei  ovium,  sicut  ipse  nosti,  cura  , 
constringimur;  et  cum  undique  ad  sedem  aposto-  C 
licam  multi  diversa  quffirentes  confluant,  efficimur 
tardi  ad  singulos,  dum  volumus  benignitatem,  et 
dapsiliiatem  nostram  spargere  per  diversos.  Sane 
quae  in  alia  apostolatus  epistola  hcatitudini  tuse 
intimamus,  solum  tuae  solertiae  sint  pervigiii  cura 
seclanda^praecipuoque  studio  peragenda.  Siquidem 
circa  no8,circaque  sedem  beati  Pstri,  non  est  aliud 
signum  devotionis  tuae  quod  polliceris,  nisi  obtem- 
perantia,  et  consummatio  decretorum,et  difflnitio- 
num  nostrarum,  qui  licet  indigni,per  abundantium 
tamen  gratis  Ghristi  ipsius  vicarii  sumus.  Praeterea 
epistolam  alteram  sanctitati  tuse  delatam,Hincmaro, 
et  caeteris  confratribus  nostris  archiepiscopis,  in 
regno  Caroli  filii  nostri  gloriosi  rcgis  Ecclesiam 
Domini  gubemantibus^destinare  tua  sine  mora  stu-  n 
deat  beatitudo.  Optamus  sanctitatem  tuam  nunc  et 
semper  bene  valere. 

Lxvn. 

AD  FRANCONEM  BP18G0PUM  TUNORENSEM. 

(Anno  864.) 

Accepta  ejus  professiane  veniam  indulget,  quod  varti- 
cevs  fuerat  synodi  Metensts,  hortaturque  ut  totha' 
rium  regem  manitis  suis  curare  studeat, 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NicoLius  episcopus,servusservorumDei,  reveren- 

tisBimoetsanctissimoFRANCoNiepiscopoTungrensi. 

Ezcusationis  tuae  litteris  per  Richardum  vencra- 


bilem  diaconum  tuum  susceptis^  professio  sancti- 
tatis  tuse,qua  te  innulloasedeapostolicadissentire 
manifestas,quamquenobis  a  te  minus  quam  ab  ullis 
aliis  sperabamus  ofrerendam,nosplurimumexhila- 
ravit.  Sed  confessio  nihilominus  inDominoezsultare 
fecit.  Eo  enim  quo  veniam  petitis,  deliquisse  vos 
procul  dubio  demonstratis.  Et  revera  qualiter  sine 
delicto  evadere  poteratis,  qui  sedentes  in  concilio 
vanitatis,  et  si  non  favendo,  certe  tacendo ;  si  non 
scribendo,  profecto  non  resistendo,  profanis  gestis 
declaramini  consensisse?  Ecce  enim  Dominus  per 
prophetam  dicit :  Qtmi  tuba  exalta  vocem  tuam,  et 
annuntia  populo  meo  scelera  eorum  [Isa.  Lviiij.  Ergo 
qui  non  annuntiasti,  peccasti  :  et  quoniam  vidisti 
et  tacuisti,  procul  dubio  consensisti.  Verumtamen 
postquam,  viviflcante  gratia,  te  fore  viviflcatum  per 
confessionem  ezeuntem  aspicimus,  quem  introrsus 
labe  mortuum  putahamus,  inoomparabiliter  ezulta- 
mus,etgratiamAuctori  omniumbonorum  immensas 
ezsolvimus.  Et  hoc  jam  tibi  divinitus  non  imputari 
oplamus,  quod  tibi^  quomodocunque  ezcesseris, 
remitti  a  Domino  postulamus,et  quantum  in  nobis 
est,ez  corde  tibi  ignoscimus ;  quod  beatumLeonem 
omnibusqui  in  Ephesino  latrocinio  consentiendo 
errorideliquerant,amputato  totius  auctore  scandali, 
solo  videlicet  Alezandrino  Dioscoro,  pepercisse  non 
ignoramus.Quid  autcm  mirum^siGunthariusquem 
dicttis  uti  vetito  sibi  ofTicio,  apostolicam  fioccipen- 
dere  sententiam  non  metuit,  qui  divina  praecepta 
toties  parvipendisse  convincitur.  Glaret  vero,  et 
cunctis  manifeste  datur  intelligi,  etiamsi  nuUaalia 
pravitatissua3praestitissetindicia,qualisantepGenam 
ezstitit,  qui  se  post  pcenam  talem  ezhibuit ;  et  quam 
debite  percussionem  promeruit^quietiam  post,unde 
magis  percuti  debeat,  admittere  minime  recusavit. 
Eo  igitursuadentc,nuncapostolicis  institutis  inobe- 
diens  errat,  quo  uuper  coclestibus  oraculis  semper 
obviasse  repertus  dicitur :  antiquo  scilicet  adversa- 
rio,  qui  sicut  leo  rugiens,juztaprimum  apostolum, 
circuit  quaerens  quem  devoret  (/  Petr.  ii).Sed  tamen 
ad  propositum  redeamus,  et  votis  tuis,  quantum 
possumus,Deo  praBstante,misericorditer  annuamus. 
Itaque  si  Theutgualdum  episcopum,sicut  proflteris, 
in  catalogo  episcoporum  non  receperis,  quousque 
de  eo  humanius  tractemus,  et  si  Guntharium,  mi- 
nisterium  sibi  vetitum  usurpantem,non  solum  inter 
episcopos  non  rcceperis,sed  nec  ipsi,  nec  fautoribus 
ejus  communicaveris,  et  ei  in  scelere  permanenti 
episcopaliter  contradizeris,  et  secundum  vires  in 
nulio  a  constitutis  et  sententiis  ab  apostolicae  sedis 
praesule  prolatis  deviaveris;  sed  de  caetero  pro  fide 
catholica  et  correctione  fidelium,  ac  pro  conser- 
vandis  pontificiis  apostolicae  sedis  privilegiis  nobis 
consenseris,  nobiscum  pro  viribus  deeertaveris, 
fratres  quoque  et  prozimos  tuos  nobiscum  sapere 
hortatus  fueris,  Deus  omnipotens  intercessione 
apostolorum  principum  Petri  ac  Pauli,vinculaom- 
nium  peccatorum  tuorum  absolvat,  et  quidquid 
humanitus,quod  in  oculis  magestatis  ejus  displicuit, 


887 


NICOLAI  PAPiG  I. 


egisti,  iibi  misertus  indulgeat,  et  te  benedictionis  A  apostolicam  floccipendere  BenteDtiam  non  metuit 


Bu«  gratia  replens  ad  beatitudinem  visionis  su» 
perducat.Caterum  admonemus  te,ut  si  vere  episco- 
pus  es,  vere  te  ordines,  te  serves  [edit,  Hom,,  salf es], 
iu  te  gloriam  regis  Lotharii  exquiras  :  ita  ut  vestra 
unanimitas  nobis  arctius  haerens,  vulnus  ipsius, 
admonendoyblandiendo,  suadendo.in  reliquo  autem 
et  brevitatem  prssentis  temporis  exponendo,  poenas 
inferni  [edtt,  Aom.,aperiendo  pcenas  infernijetcoele- 
stia  regna  ante  oculos  proponendo,  curetis.  Quod 
agere  nullatenus  potestis,  nisi  carnem  8uam,quam 
odio  habens  contra  Apostolum  a  se  projicit  [edit, 
nom„  ipse  Apostolus  a  se  projicit],  reciso  mcmbro 
meretricis,  nostro  et  vestro  judicio  hortatus,  etsi 
non   sponte,  saltem  invitus  receperit  [edit.  Rom., 


qui  divina  precepta  toties  parvipendisse  coavinci^ 
tur ?  Glaret  vero,  et  cunctis  manifeste  datur  intclligi, 
etiamsi  nulla  pravitatis  sus  prfficcssissent  indici»! 
qualis  ante  pcsnam  exsitit,  qui  se  post  poBnam  talem 
exhibuit :  et  quam  debite  percussione  promeruit, 
qui  etiam  post,  unde  magis  perculi  debeat,  miBim« 
admittere  recusavit.  Eo  igitur  suadente»  nuao  apos* 
tolicis  institutis  inobediens  efTectus  est,  quo  nnper 
eoBlcstibus  oraculis  semper  obviasse  repertus  esl : 
antiquo  videlicet  adversario,  qui  siau  leo  rugietu, 
juxta  primum  apostolum,  circuit  quasrens  quem  de- 
^or^  {I  Petr.  v).  lUud  vero  quod  dicitis»  regibus  et 
principibus  vos  esse  subjectos,  eo  quod  dicat  apo- 
stolus  :  Sive  regi  tanquam  prxcetUnti  (i  Petr.  m), 
rejecerit].OptamusBanctitatemtuaminGhristobene  n  placet.  Verumtamen  videte»  utruro  reges  isti,  et 
Tx-.         T._i-_j..  rv...u-...   .._j:-..  principes  quibusvossubjectosessedioitisjvemitef 

regcs  et  principes  sint  Videte  si  primum  se  bede 
regunt,  deinde  wibditum  populum  :  nam  qui  eibi 
nequam  est,  cui  alii  bonus  eril?  Videte  si  jure  prin- 
cipantur  :  alioqui  potius  tyranni  credendi  suBt, 
quam  reges  habendi ;  quibus  magis  resistere.  ei  ex 
adverso  ascendere,  quam  subdi  debemus.  Alioquin 
si  talibus  subditi,et  non  pnelati  fuerimus  nos,  oe. 
cesse  esl  eorum  vitiis  faveamus.  Ergo  regi,  quasi 
prajcellenti.  virtutibua  scilicet,  et  aon  vitiis^subditi 
estote;  sed  sicut  Apostolus  ait,  propter  Deum  et 
non  contra  lioum.  Superfluum  autem  judico,qaod 
in  conyentu  episcoporum  capitula  S.  Leonis  paps, 
ac  Antiocheni  conciiii  quidam,  ut  asseris,  legertDt. 
hls  te  in  extremitate  vitaB  positum  indicaati^moeror      Quoniam  si  sanctus  vir  metropolitanos  singaiarum 
noB  continuo  ingens  obtinuit.  Sed  professio  tua,  qua  C  provinciarum  eprscopos  jus  tradite  sibi  antiquitus 

dignitatis  intemeratum  habere  decrevit,  privilegia 


valere.  Data  xv  Kalendas  Octobris,  indictione  xiii 
[oi.,  XIV.  Hard.  ;  edit.  Rom.,  xiv]. 

LXVIIL 

AD  ADVBNTUM  BPISCOPUM  MBTBNSBM. 

(Anno  864.) 

Approbat  professionem  Adventii^  eique  veniam  et  pa^ 
cem  indulget  quam  oplabat. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NiGOLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  Adventio,  episcopo  Me> 

tensi. 

Excusationis  tus  litteras  per  Theudericum  reli- 
giosum  presbyterum  tuum  suscipientes,  quoniam 


te  in  nullo  a  sede  apostolica  dissentiremanifestas, 
quamque  nobisate  rainusquam  abaliissperabamus 
offerendam,inter  moestitiam  meritolatitiam  miseuit. 
Quoniam  licet  de  exteriori  homine,  cum  ipsius  pri- 
vamur  fraterno  solatio,  doleamus,  de  interiori  ta- 
men,  quem  exstinctum  putabamus,  nunc  vero  per 
gratiam  Dei  vivificatum  audimus,  incomparabiliter 
exsultamue.  Quamvis  autem  probabilem  tua  videa^ 
tur  habere  excusatio  rationem,  teque  innocentem 
coBQprobetur  ostendere;  sufficeret  tamen,  etiam  si 
qua  pretcritorum  noxa  tenereris  excessum,  satisfa- 
tio,quam  in  articulo  mortis,sicut  ipse  fateris,po8i- 
tuf^Jitteris  datis  apostolatui  nostro,  ut  decrevera- 
iBU8,osteildis.  Gujus  rei  testis  est  latro,  qui  in  cruce 


tamen  hiyus  sedis  non  abstulit,  et  huic  divinitue 
jura  concessanon  minuit. Quia  flicut  ipsescribitad 
Anastasium  Thessalonicensem,  ac  per  eam  adom- 
nes  (epist.  88) :  Inter  beatissimos  apostolos  in  simi- 
litudine  honoris  fuit  quaedam  discretio  potestatis; 
et  cum  omnium  par  esset  electio,  uni  tamendatum 
est  ut  caBteris  prasemineret.  De  qua  forma  episoo- 
porum  quoque  est  orta  distinctio,et  magna  ordina- 
tione  provisum  est,  ne  omnes  sibi  omnia  vindica- 
rent,sed  essent  in  singuUs  provinciis  singuli,  quo- 
rum  inter  fratres  haberetur  prima  Bententia;et 
rursus  quidam  in  miyoribus  urbibu8constituti,8ol- 
iicitudinem  susciperent  ampliorem,  per  qaos  ad 


penden8,in  ipsomomentomortisjam  jamque  con-  q  unam  Petri  sedem  uaiversdis  Ecclesi»  cura  eofi- 


£(titutu8yConfes8us  est,  et  hodie  mecum  eris  inpara- 
diio  (Luc.  xxni)  a  Jesu  audire  promeruit;  et  pro- 
pheta  subitaneam  gementis  salutem  demonstrans : 
Cum  conversuSf  inquit,  ingemueris,  tunc  salvus  eris 
(ba.  xxxy  sec.  Sept.)  Verumtamen  potens  est  Deus 
raieerioorditeroperari,ut  qui  excusationes  tuas^  et 
ob^ientia)  promissa  suscipientes,  de  immortali  vita 
tua  per  id  flduciam  sumpsimuSypercipiamus  etiam 
in  hoe  temporali  cursu,  longevitate  divinitus  tibi 
conoessa,  unde  et  verbi  Dei  fructibus  multipliciter 
perfrtiamur,ac  per  hoc  in  Domino  gloriemur.  Qnid 
atttemmirum  siGuntharius,dudum  archiepiscopus, 


flueret,et  nihil  usquara  a  suo  capite  dissideret.  Iti- 
dem  jpse  alibi,  ut  de  componendis  atque  oomposili» 
relatio  sibi  plena  mittatur,  praecipit.  Rursus  si  fa- 
tetur  Antiochenum  concilium  (cap.  9) :  Per  singuias 
regiones  convenit  nos8e,metropolitanum  episcopum 
soUicitudincm  totius  provincis  gerere,  quid  pra^u- 
dicat  sedi  apostolieae  soUicitadibera  habeiiti  non 
solum  unius  provinci»  sed  ettotius  Eeole»i»?fflm 
idem  conciiium  mtigie  metropolitas  coerceat,  refre- 
net,  ot  arctot,dum  eos  non  ampUus  quam  sHarom 
provinciarum  dicat  Bollicitudinein  gerere.  QuoruBi 
enim  quis  sollicitndinem  gerit^et  judicium  pneioo- 


889 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


890 


dere  necesse  e9t,ut  beatae  papa  Innocentius  ad  Ale-  A  sibi  aut  ecclesias  non  convenire,  aut  ab  apoetolis 


zandrum  Antiocbennm  scribens  {epist.  20):Quorum 
enim,  inquit,  te  maxima  exspeetat  cura,  prscipue 
tuum  debent  mereri  judicium.Ergo  quia  totius  nos 
Ecclesiffi  maxima  cura  prsetolatur,  nostrum  prsBci- 
pue  debet  Ecclesia  tota  procul  dubio  judicium  pro- 
mereri.  Sed  tandem  ad  propositum  redeamus,  et 
votis  tuis,  quantum  possumus,  Deo  prcBStante,  mi- 
sericorditer  annuamus^  Itaque  si  Tbeutgualdum^ 
dudum  episcopum^  sicut  profiterisyincatalogo  epi- 
scoporum  non  recipis,  quousque  de  eo  humaniue 
tractemusret  si  Guntharium  ministerium  sibi  veti- 
tum  usurpantem»  non  solum  inter  episcopos  non 
susceperis,  sed  nec  ipsi  nec  fautoribus  ejus  oom. 
municaveris,  et  regi  in  scelere  permanenti  episco* 


ipsam  cohtrarietatem  inditam.  Qais  enim  nesoiat 
aut  non  advertat  id  quod  a  principe  aptistoloram 
Petro  RomansB  Ecclesis  traditum  est  ac  nunc  usque 
oustoditur,  ab  omnibus  debere  servari.ne  saperduci 
aut  introduci  aliquid  quod  tuit  auctoritatem  non  ha^ 
beatautaliunde  videatur  acoipere  exemplum?  Item 
post  alia.  Oportet  eos  hoc  sequi  quod  Ecclesia  Ro- 
mana  custodit,  a  quo  eos  principium  accepisse  non 
dubium  est^ne  dum  peregrinis  aiTectionibus  studont, 
caput  institutionum  videantur  amittere.  Ilom  post 
aha :  Si  prsdecessores  tui  minus  aliquid  aut  aliter 
tenuerunt,  idcirco  nunc  respondemus  non  quod  te 
ignorare  credamus,  sed  ut  mfi\jore  auctoritate  vel 
tuos  instituas,  vel  si  qui  a  Roman»  Ecclesi»  institu- 


paliter  contradixeris,  et  secundum  vires  in  nuUo  a  n  tionibus  errant,  aut  commoneas,  aut  jadicare  non 


constittttis  et  sententiis  ab  apostolic®  sedis  pr(Bsa1e 
prolatis  deviaveris,  aed  de  castero  pro  fide  catholica 
et  correctione  fidelium,  ac  pro  conservandis  ponti- 
(icis  [a/.,  pontificiis]  sedis  apostolics  privilegiis  no- 
biscum  senseriSynobisoumpro  viribus  decertaveris, 
fratres  quoque,  et  proximos  tuos  nobiscum  sapere 
hortatus  fueris^Deus  omnipotens^intercessione  apo- 
stolorum  principum  Petri  ao  Pauli^vineula  omnium 
peccatorum  absolvat,  et  quidquid  humanitus  quod 
tn  oculis  majestatis  ejus  displicuit  egisti,  tibi  mise* 
ratus  indalgeat,et  benedictionis  susgraAia  terepienflf 
ad  beatitudinem  visionis  suffi  perducat. 

LXIX. 

AD  ADOiNU»  yiCKNSNSfeM  ARCHIEPIBCOl>OM. 

(Anno  8^.) 

hmoeentii  I  papae  auetofUate  doeel  infcriores  Eccle- 
$ia&  a  Ramanis  ameuetudinibus  non  debere  rece- 
dere. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoEJkos  episcopus,  servus  servorum  Dei.  reve- 
rentiselmo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Adoni 
saocts  Viennensis  Ecclesiae  archiepisoopo. 

Saspe  sanctitatis  vestr»  iitteras  susoepiraas,  quae 
nos  monebant  et  obnixe  rogabant,  ut  de  eoclesiasti- 
ciscausisEcclesiamvestramq^uaiiter  agere  deberet 
instrueremus.Unde  nobis  nihil  melius  visum  eait  ut 
aanctitatem  vestram  ex  decreti«et  institutis  pr<Bde- 
cessorura  nostrorum  doceremus,  qui  quo  ordine 
fieclesia  cui  Deo  auctore  pr^esse  dignoscimurysive 
ali«e  ab  ipsa  lo&ge  lateque  fundatie  versentur,  in 


dilferas,  ut  scire  valeamus  qui  sint  qui  aut  novitates 
inducunt,aut  alterius  Ecclesis^quam  Romansexi- 
stimant  consuetudinem  esse  servandam.  Data  iii 
Idas  Decerabris,  indictione  xm. 

LXX. 

AD   GALLIONEM  8ENBNSEM   ARCHIEPISCOPUM. 

Fragmentum.  —  (Anno  864.) 
Altera  parte  absente,  definitiva  non  feralur  sententia. 
[Gratian.  U,  c.  3,  q.  9,  c.  12.] 
Revera  justus  mediator  non  est,  qui  in  uoo  liti- 
gante,  et  altero  absente,  amborum  emergentes  lites 
decidere  non  formidat.  His  ita  prdemissis,volumuS| 
et  apostolica  auctoritate  monemus^  ut  si  presbyter, 
de  quo  agitur,postexcommunicationemsuam,apo^ 
p  stolicam  sedem  adire  voluerit,  nullus  iter  ^'us  im- 
pedire  praesumat. 

LXXI. 

SERMO   NICOLAI  PAPjE  I. 

Quem  de  Rothadi  causa  ex  ambone  tn  missa  fecil  in 
busiliea  sanetx  Mariae  ad  prxsepe,  die  vigiliarum 
nativUatis  Oomim.  (yliino  864.)  [Apud  Mansi.Comr. 
tom,  XV.J 

Propter  eos,  fra'res,  qui  non  semper  adftierunt 
nobiscum,  necesse  est  sanctitati  vevtrtB  causam  Ro- 
thadi  fratris  et  coepiscopi  nostri,  quantum  Domi- 
nus  donaverit  posse  per  ordinem  reserare;  quatenus 
una  ttobiseum  negotium  illius  ad  iiquidum  noscens 
fraternitaset  unanimitas  vestra,nobiscnm  etiam,  et 
de  priviiegiis  apostolic»  sedis,  seu  sancta  Romane 
Eoelesi»,  a  quibusdam  nequiter  inuninvtis  et  eva- 


scriptia  suis  evidentissime  nobis  teneffdum  relique-  d  cuatis  doleat,  et  zelo  ferventiori  aecensa,  de  his  re- 


runt  Beatissimus  Inaooentius  pafpa  ad  Deoentium 
episcopum  Eugubinum^quod  tu»  sanetitati  semper 
memorari  ^mlttmus,  ita  iBstrueiido  pesuit.  Si  insti« 
tuta  ecelesiasticayut  sunt  a  beatis  apostolis  tradita, 
integra  vellent  Domini  saeerdotes  observare,  nulla 
varietagynulla  diversitas  in  ipsis  ordinibus  ac  con- 
secrationibus  haberetur.  Sed  dum  unQequis^faenon 
quod  tradituaK  esty  eed  quod  s&i  vlstmi  fuerit  hoc 
ezistimat  esse  tenendomy  inde  ^rversa  in  diversis 
ecclesiis  aut  teaepe  aut  oelebrare  videntur  :  ae  fit 
scandalum  popaliS)  qui  dum  nesciunt  traditiones 
aattquas  humaaa  pr»sttmptione  eorniptas,  petant 


cuperandis  sollicita  stt  et  intenta,  ac  de  tanto  viro, 
Rothado  videlioet,  consacerdote  nostro,  retractare 
ao  prameditari  studeat;  quatenus  is  qui  semper  a 
flnibus  terras,  ut  ita  dioam,  ad  nos  et  prius  ahsens 
damavit  et  beati  Petri  apostolonim  prineipis  mo- 
moriam  inter  scvientium  linguas  oblivtoni  non  tra- 
didit;  sed  de  moBAsteriali  districta  custodia,  velut 
Jonas  de  ventre  eeti,  et  Daniel  de  kcu  leonum,  ad 
Dominum  et  ad  dilectores  vel  diiectoe  apostolos  ejus 
vociferatus  est,  et  deinde  abstrajctus,  lieet  destitu- 
tus  vel  exspoUatus,atqiie  omni  ex  parte  attennatus. 
tandem  Deo  duce  pnBsidium  siium,  id  est  sedem 


m 


NIGOIiAI  PAPiB  I. 


892 


Petri,  in  qua  Bpei  ac  fiduciffi  suas  pedes  ac  si  supra 
firmam  petram  statuerat,requisivit,etplurimisdir- 
ficuUatibus  etincommodis,atque  impcdimcntorum 
retinaculis  Dei  destructis  virtute^quod  inhianter  et 
anxie  desideravit  adeptus  est;cum  consolatione,  et 
auxilio,  ac  omnis  prislini  sui  status  rccnpcratione, 
ad  exemplum  et  flduciam  multorum  recedat:et  pri- 
vilegia  sancUe  Romunae  Ecclesiae,seu  sedis  aposto- 
lic®,  semper  intemerata^minime  ulterius  hsc  vio- 
lare  prssumentesi  consistant  atque  permancant. 
Denique,  fratres,  cum  praesens  Rothadus  a  multis 
AiiB3etrctrotemporibus,a  metropolitano  8uo,et  qui- 
busdam  sectoribus  suis,  etiam  a  sublimiori  sseculi 
persona  incessanter  observatus,  ut  aliquo  modo  eo- 
rum  insidiiscaperetur,Et  Dei  gratia  protectus  nun- 
quam  omnino  capi  potuisset ;  tandem  pro  quodam 
presbytero  qui  inturpi  fueratflagitio  deprehensus,et 
membris  genitalibus  detruncatus,materiam  inimici 
€(jus  adversus  eum  laesionis  sumpserunt,  eo  quod 
Bceleratum  illum  presbyterum  ab  ofQcio  removisset, 
et  post  tres  annos,  quod  canones  non  admittunt^ 
minime  nullam  vocem  proclamationis  habentem  re- 
stituere  voluisset.Cujus  rei  gratia  facto  concilio  ge- 
nerali,quod  sine  apostolicos  sedis  proecepto  nulli  fas 
est  vocandi,vocaverunt  hunc  episcopi,  quos,  Hinc- 
mari  Rhemorum  archiepiscopi  suggestione,  regia 
feceratjussio  convenire,  quatenus  rationem  de  illo 
presbytero  coram  synodo  redderet.  Qui  libenter  qui- 
dem  primum  perrexerit :  sed  postea,  cum  vidisset 
eorum  alios  quidem  timore  rcgis  Garoli  qni  aderat 
obsessos,  alios  autem  favore  Hincmari,  hosti  sui,  pel- 
lectos,  judicium  ipsorum  rationabiliter  devitans,ut 
pote  quorum  hos  quidem  jam  patiebatur  infestos, 
alios  autem  jam  ex  praecedcntibus  judiciis  habebat 
suspectos,  sedis  apostolicae  judicium  postulavit,  et 
in  urbe  Roma,canonum  fultus  auctoritate,agendum 
sibi  negotium  proclamavit.  Quo  audito  Hincmarus 
ad  modicum  quidem  licentiam  illi  Romam  veniendi 
concessit,  sed  post  paululum  penitus  impedivit.Si- 
quidem,rurdU8  convocatis  quibusdam  episcopis  jus* 
sit  hunc  ad  synodum  examinandum  accedere.  Qui 
haec  audiens  respondit  se  apcstolicam  sedem  appel- 
Ia8se,ac  ejus  petiisse  judicium,et  idcirco  non  posse 
ad  illud  convenire  judicium,quia  non  essetlicitum 
a  raajori  ad  minorem  provocare  prorsus  auctorita- 
tem.  Quamobrem  nimis  absurdum  eet  quod  Hinc- 
marus  lingit  dixisse  Rothaduro,  postquam  ad  judi- 
cium  sedis  apostolicae  provocavit,  iterum  mutata 
voce  aliorum  judicia  postulasse.  Quod  etiamsi  ita 
fuisset,  sicut  vestra  novit  fraternitas,ab  illo  fuerat 
emendandum,et  ne  a  majoris  auctoritatis  examine 
ad  minoris  valetudinis  provocasset  judicium,corri- 
gendum.  Licet  nullis  pateat  indiciis  a  nostro  illum 
ad  alterius  cucurrisse  judicium,  quem  constat  in 
ipso  articulo  oontra  se  praeferendaB  sententiae  sed^m 
apostolicam  appellasse.  At  qui  ab  illa  se  Judicari 
poposcerat,et  coram  omnibus  exclamaverat,  justum 
non  foret,si  ad  eorum  se  judicia  convertisset;  quam- 
viset  ipse  sedem  apostolicamsinullatenus  appellas- 


A  set;  contra  tot  tamen  et  tanta  deeretaliase  efferre 
statut<i^et  episcopum  inconsultedeponere,8icutvo9 
bene  nostis,  non  debuerunt.  Quomodo  vero  alios 
judices  elegit  Rothadus,  cum  in  illo  scripto,  per 
quod  (ingunt  eum  a  nostro  ad  suum  judiciumprovo- 
casse,  nec  nostrum  sprevisse,  nec  illorum  petiisse 
judicium  judicetur?  praecipue  cum  si  judices  prster 
nos  elegisset,et  certum  numerum  eligendorumju- 
dicum  expressisset,  et  non  utique  fraternum  sola- 
tium  sicutperillud  scriptum  postulavit.solummodo 
postulasset.  Utrum  tamenipsum  scriptumaRothado 
missum  sit,  necne,  certissime  nescitur :  quoniam 
alterius,  et  non  Rothadi,homo  fuisse  convincitur,qui 
scriptum  poHasse  noscitor.  Quanquam  etsi  nun<- 
quam  provocasset  nunquam  omnino  pneter  Bcien- 

n  tiam  nostram  deponi  debuerit :  quia  sacra  statutaet 
veneranda  decretaepiscoporum  causas,ut  potemajo- 
ra  negotia,  nostrae  difQniendas  censurse  mandarunt» 

LXXII. 

BPISTOLA   NICOLAI    AD     CLBRUM     ET    PLEBEM  EGCLFSIl 

ROMANiE. 

(Anno  805). 
Absolutio  et  restitutio  Bothadi  episcopi. 
NicoLAUS,  episcopus,  servns  servorum  Dei,  sancts 
Romanas  catholicae  ecclesiae  episcopis,  presbjleris, 
et  diaconibus,  et  cunctao  in  Ghristo  generalitati 
Romanas  plebis. 

Notum  sit  dilectioni  vestras,  flratres  mei  et  Glii 
charissimi,  quod  quidam  Gallorum  epi8Copi,zeliet 
invidiaB  diaboli  facibus  aocensi,  quia  mors,  sicut 
scriptum  est,  per  invidiam  introivit  in  orbem  ter- 

C  rarum  {Sap.  li),  huic  fratri  nostro  Rothado,  vene- 
rabili  viro,  insidiantes,  et  per  octo  oirciter  annos 
quemadmodum  illum  proprio  privarentepiscopatu, 
judicio  meditati  sunt.Sed  cum  diutissimelaboran- 
tes,nibil  discriminis  potuissentsupereum  inducere, 
novissime  mundanis  potestatibus  usi|  depositionis 
sententiam  in  eumdem,  sedem  apostolicam  appel- 
lantem,immani8sime  protulerunt,et  in  minutionem 
et  abominationem  privilegiorum  sancte  Romane 
Ecclesiae,  imo  beati  Petri  apostolorum  priQcipiSt 
gradu  proprio  pulsum,  carcerali  custodis  mancipa- 
runt.  Unde  istum  clamantem  ut  adducerent,  et  ad 
nostrum  illum  judicium  ad  quod  ante  depositioneni, 
et  postea  impraetermisse  provocaverat,  cum  suis 
vicariis,qut  in  illum  si  valerent  accusationedignaap- 

])  peterent,de8tinarent,plurimi8  epistolia  eisdem  epi- 
scopis  jussimuB  ethortati  sumus.  Sed  ecce,dilectii- 
simi,  sicut  ipsi  scitis,  sex  mensibus  jam  prasente 
Rothado  Romae  apud  nos  manente,  et  nobis  accusa- 
tores  vel  vicarios  eorum  praBstolantibus,  nullus  qui 
hunc  accusarct  adesse  videtur.  In  quo,  fratres,qaid 
aliud  datur  intelligi,  nisi  quod  sanctus  papa  dicil 
Bonifaeius,  quia  sicut  qui  est  innocens  ul  absolvatur 
qua9rit,ita  judicium  nocens  gubterfugit?Verumno8, 
Deo  auctore,  beatorumque  principis  apostolorum 
Petri  apostoli  fulti  sufTragiOjdecessorum  qaoquPno- 
trorum  secuti  vestigia,  privilegia  scdis  apostohcK; 
quae  illi  male  fregisse  probantur,  recaperare  itu- 


893 


EPISTOLiB  ET  DECRETA. 


894 


denies,  jam  fatum  virum,  praesentem  videiicet  Ro-  A  clamavit ;  et  beatus  lanocentiQS  papasinepraejudi* 


thadum,pristino  gradui,pristinisofQcii8  ac  pristino 
episcopatui  rcstituimus,etper  omniatalemeum  red- 
dimus,qualem  iilum  fuisse  constat  ante  excommu- 
nicationis  et  deposilionis  sententiam  in  eum  prola- 
tam,  vel  quando  sedem  apostolicam  appellabat  et 
canonice  provocabat. 

LXXIII. 

AO  CAROLUM  CALVUM  REGEM. 

(Anno  863.) 

Hortatur  ut  Rothado  resliiuto  faveat,  et  res  ejus  Ec- 
clssix  ablatas  readi  jubeat. 

[Apnd  Mansi,  ibid*] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,dilecto 

filio  Garolo  glorioBO  regi. 


cio  RoaiansB  EcclesiaB  prscipit^^pts^tad  Victricium), 
cum  causae  vel  contentiones  inter  clericos^tam  supe- 
rioris  ordinis  quam  etiam  inferioris,fuennt  exorta, 
nulli  licere,  relictis  his  sacerdotibus,  qui  in  eadem 
provincia  Dei  Ecclesiam  nutu  divino  gubernant,ad 
alias  convolare  provincias.Sedetpapa  Julius,Orien- 
talibus  scribens  {epist,  i),  utramque  partem,  Atha- 
nasii  scilicet  et  adversariorum  ejus,accelerare  pr»- 
sentiam,quatenusutraque  parte  praesente  audiretur 
reus^et  ab  omnibus  condemnatus  de  cstero  cohibe- 
retur  a  sacerdotio.  Oportebat,inquam,  primum  hoc 
fieri,  et  tunc  vacante  loco  alterum  constitui.In  qui- 
bus  tamen  omnibus  multipliciter  adhuc  contempti, 
per  Odonem  post  hiec    venerabilem  episcopum. 


Quanquam  Rothadum  venerabilem  episcopum,se-  »  ad  eadem  rursus  inter  multa  monita  misimus,  vi- 
demapostolieamappellantem,Domini8acerdotes,qui      delicet  ut  Rothadus,  eductus  de  monasteriali  cu- 


in  regno  vestro  Ecclesias  sibi  commissas  gubernant, 
inoontemptumbeati  apostolorum  principis  Petri,per 
quem  apostolatus  et  episcopatus  in  Christo  cepit 
exordium,  cujusque,  licet  immerito,agimusepisco- 
patum,  privare  nunquam  debuerant .  tamen  quia 
hoc  priBSumpseruntyimo  conati  sunt  agere,squani- 
miter  satis  pro  vestra  deprecatione  pertulimus,  et 
ut  tantam  temeritatem  corrigerent,  eis  hortamenta 
et  praeceptapotiusquam  flagellasiepiusadhibuimus. 
Sed  horum,  imo  hujus  contumaciae,  nullus  auctor, 
nisi  Hincmarus  Rhemorum  episcopus  ex8tat,qui  ei 
praedictum  Rothadum,  etiamsi  nunquam  ad  nostra 
provocaaset  judicia^  nequaquam  deponere  debuit ; 
sed  contemptis  nobi8,quantum  ex  se  fuit,deposuit, 


stodia,  vel  prioris  Ecclesiffi  proprio  redderetur  ho- 
nori^  vei  Romam  cum  vicariis  episcoporum,  qui 
depositioni  illius  consenserant^in  conspectu  nostro  - 
examinandum  destinarent,  aut  post  triginta  dies 
nec  ipse  Hincmarus,  nec  ceteri  episcopi  qui  eum 
damnaverunt,  licentiam  faciendi  missas  haberent. 
Sed  denuo  irater  noster  Hincmarus,  in  contumelia 
nostra  versatus,  non  solum  non  obedire  nobis  de- 
legit,  verum  etiam  epistolam  nostram  ;  quam  ad 
eum  et  ad  episcopos  qui  in  depositioneRothadisibi 
consenserant,miseramus,apud  se  per  quatuor  men- 
ses  retinens,  quffi  de  Rothado  decrevimus,  etiam 
inter  haec  diversis  aliis  pro  hac  eadem  causa  nostris 
epistolisper  nonnuUos  directis  crebro  contemptis. 


et  multitudinemjussionumnostrarumutperipsemm  ^  agere  recusavit.  Prffiterea  Rothadum,  de  monaste- 


duxit.  Denique  cum  nostris  auribus  fuisset  ipsius 
Rothadi  depositio  intimata,moxepistolam  apostola- 
tus  noBtri  misimus,quajussimus  jam  fatum  Rotha- 
dum  authonori,  Ecclesiae  propriffi  restitui,aut  Ro- 
mam  cum  aliquibus  de  episcopis  vel  vicariis  eorum 
qui  illum  damnasse  videbantur,  in  prssentiam  no- 
stram  dirigi ;  aut  certe,  si  neutrum  fieret,  tandiu 
posttriginta  dierum  spatiumdepositores  ejus  a  mis- 
sarum  solemniisvacarent^quousque  nobis  superhis 
obedire  curassent.De  qua  etiam  epistolavestrffitunc 
intimavimus  excellentiffi  ;  sed  hanc  frater  Hincma- 
ras,  quid  dicam  audire,  cum  videre  illam,  more 
Dioscori  velatus,neglexerit  ?  Ne  quem  vero  moveat 
quamobrem  Rothadum  episcopum  Romam  venire. 


riali  custodia  eductum,  in  civili  commutari  prece- 
pit.  Tandem  aliquando  nobis  scribens,  misisseuna 
cum  cffiteris  episcopis  vicarios  suos,  qui  cum  Ro- 
thado  ip  nostram  prffisentiam  pcrvenirent ;  sed  di- 
etum  illis  esse  nullum  sibi  aditum  Italiam  pene- 
trandi  pree  custodibus  fore^quadereundevenerant 
rediisse.  Quo  facto  quid  inanius  vel  stultius  ffisti- 
mari  potest,  quam  ad  solum  vacuum  sermonem, 
nulla  persqna  sibi  resistente  nuUoquesibi  adversa- 
rio  certo  contradicente^deserere  tantumopuset«ine 
uUa  utilitate  retroverti  ?  Praesertim  cum  si  certis- 
81  me  eo8  impeditos  quo  minus  commissa  sibi  re- 
sponsa  vel  ecclesiastica  negotia  consummarent, 
comprehendissemus,  zelo  competenti  succensi,tanto 


vel  apud  nos  audiri  ac  judicari  jussimus,  noverit  n  contra  hujusmodi  temeratores  ferventius  invchere- 

•  •  ,  »!•••  ^^  1  1  •  *       M.        A        1_     •  •  J*        •  A. 


canonicam  super  hoc  paternam  traditionem,ac  8pe- 
cialem  prerogativam  apostolicffi  sedis^nos  exstitisse 
zelatos  atque  secutos.  Denique  ut  pauca  de  multis 
commemorem,8iadversu8provinciffimetropolitanum 
episcopum  vel  clericus  habeat  querelamjuxta  Chal- 
cedonenses  regulas  jubetur  ut  petat  primatem  dice- 
ceseos  aut  sedem  regiae  urbis  Gonstantinopolitanffl^ 
et  apud  ipsum  judicetur.Quod  tamen  nulli  dubium 
estmulto  magisapud  Romuleamurbem,  quam  apud 
CSonstantinopolitanam,  esse  penitus  observandum. 
Nam  et  ipse  Rothadu8,secundum  Sardicense  conci- 
lium  (can.  4),agendum  sibi  negotium  in  urbeRoma 


mur,quanto  hanc  impietatem  ab  ipsis  fuisse  patra- 
tam  certius  nosse  utique  viderentur.  Yerum  haec 
lusorie  nobis  illivel  dicunt  vel  operantur,cumecce 
biennium  transierit  ex  quo  diversis  modis  pro  jam 
fato  viro  laborantes,  modo  hoc,  modo  illud  eis  pro- 
ponentibus,  nihil  omnino  profecimus  :  sed  adhuc 
dissimulamus,  adhuc  operimur ;  et  ut  cum  beato 
Simplicio  papa  dicammu8,nolumus  exaggerare  quod 
gestum  est,  ne  cogamur  judicare  quod  dignum  est 
{epist,  ad  Joannem  Ravennatem).  Nam  docente  san- 
cto  aeque  papa  Zosimo  (epist.  ad  Hesychium),coniii' 
meliffi  studio  fit  quidquid  interdietum  toties  usurpa* 


895 


NICOLAI  PAPiE  I. 


tur.  Sane  hisinterim  omissiflconBiderarelibetquia  A  qu{Bsumu8,  dicatur  de  nobis  prooedente  tempore, 


prius  Odo  venerabilis  episcopus  praesentiaHter  posi- 
tus,  et  inde  cxteri  nostri  legati  nihil  accusationis 
adversus  Rothadum  episcopum  se  detulisse  testati 
sunt ;  et  illi  episcoporum  vicarii,  qui  ab  ipsis  suis 
praBSulibuSjUt  rationem  dejectionis  Rothadi  expone- 
rent,  mitti  dicebantur,  nobis  professi  sunt,  scri- 
bentes  ab  itinere  quod  non  ad  accusandum  Rotha- 
dum  fuerint  asuisantistitibusdestinati.Prssertim 
cum  saepedictus  Rothadus  in  apostolica  quam  petiit 
sede,  ecce  octo  ci^citer  mensibus  sit  commoratus, 
et  qui  hunc  accnsaret  nullumnos  penitus  videre  po- 
tuerimus.  Ergo  cum  ita  sit,  restat  ut  qui  nullum 
patitur  accusatorem,nullo  merito  sustineatomnino 
suae  integritatis  dispendium.  Denique  tune  constat 


quod  nuno  de  Theodorico  scripto  profertur  (sfu 
Rom,  iv).Oui  ante  patrimonii  vel  ecclesiaram^qQas 
amiserat,  receptionem,papam  Symmachum,utpote 
Arianus  et  sceleratissimuBrex,cumimpugnatoribus 
suis  in  disceptationem  eonfligere  jussit,  cum  po- 
testate  ejus  omniaquaBpersuggestionesinimicorBm 
suorum  amiserat,  reddendaab  honorabilium  Italo- 
rum  cpiscoporum  coDciUojufl8afuisseat,etlegaliter 
prius  statui  prislino  redditus,  tunc  veniret  ad  cau- 
sam,  et  si  ita  recte  videretur,  accusantium  propo- 
sitionibus  responderet.Gujus  rei  docnmentoetaliis 
nonnullis  decretis  et  exemplis  imbuti  idipsum  d6 
Rothado  episcopo  nos  quoque  deerevimos.  Qna- 
proptor  obtestamur  et  obsecramtis  ut  piis  nosiris 


aecusatorem  examen  subterfugere,quandosejustas  11  monitis,  non  pravorum  hominum  suasiomhus,  pa 

posse  querimonias  habere  desperat.  Sic  nimirum        '"^*         '     *         '       '  *  *         •   •  •• 

Judaei  lapidibus  adulteram  mulierem  obrui  debere 

putabant  ;abi  ad  verum  indicium  hanc  detulerunt, 

et  quod  existimabant  videre  non  viderunt,  et  quod 

non  potabant  audire  audierunt,  confusi  et  reveriti 

discesserunt.  Sic  ergo,8ic  depositores  Rothadi,cum 

ad  examen  judicii,  in  quo  iidem   inin^i  fuerunt, 

ipsi   accusatores  et  judices,  venerunt,  in   faciem 

ipsius,quem  supplantare  voluerunt,immobiles  per- 

stitcrunt  At  ubi  ad  nostrum  provocatum  est  judi- 

cimii,in  quo  Deo  revelante  veritas  si  exaggeraretur, 

in  lucem  claresceret  omnia  falsitatis  argumenta 

destructa  sunt,  et  fabricatores  mendaoii  terga  su- 

bito  converterunt.At  vero  Rothadus  episcopu8,con- 

scientia  purus,  conversatione  innocens,  columba- 


reatis  ;  scientes  quia  si  pessimo  regi,  quod  absit, 
vos  asquiparantes,  super  hoc  nobis  negotio  con- 
cordantes  obaudiro  renuitis,  vos  procul  dubio  de 
charitate  et  memoria  nostra  deletos.  Quoniam  rta 
Dei  et  nposlolorum  auctoritate  deeceviraii&et  stataf- 
musutquicunque  saBpe  memoratoRothadoepiscopo 
ad  recipiendam  Ecclesiam  sibi  olimcommissam,fel 
ad  episcopale  ministerium  peragendum,  aKquatenus 
impedimento  fuerit,  doneo  aequicscatet  ad  i]lir&- 
sistendum  conatus  deponat,  a  sacrosanctis  mysle- 
riis  et  ab  eoclesiae  fleret  ingressu  remotus^atqiie  ab 
omni  communione  fldelium  seqtiestratQs.Prsterea 
vestram  votumus  nosse  experientiam,  nostris  auri- 
bus  fuissemultis  referentibue  iatimatum,quoddi- 
versae  res  et  nonnulla  praesidia  sanctae  Suessionics 


rumsimplicitateacprudentiaserpentisinsignis,cum  C  Scclesiffi  juri  eompetentia,  ab  in^asore  ibidem  000- 

secrato  exstitissent  pro  libitu  di8po8ita,etin  beDeH- 
cium  data :  vel  etiam,  eo  jtisto  Dei  judieie  dece- 
dente,  ab  excellentia  vestra  quibuBdam  bomnnibus 
aeque  in  beneficio  coUata.  Quamobrem  etiam  et  in 
hoc  dilectionem  vestramhortamuralque  precaHur, 
ui  eadem  praesidio  et  ipsa  res,  quaecunque  et  ubi- 
cunque  eint,  jam  fatas  Ecclesiae  restitui  pia  'vestra 
praeoipiat  eminentia,  et  ut  cuncta  juri  ejus  reddan- 
tur  vestra  satagat  exoellentia :  ita  ut  seoundum  sa- 
crorum  canonum  sanctionem,in  potestate  episoopi 
resomnes  EoclesleB  consistant,  et  ille  seooDdum 
timorem  Dei,  quibus  voluerit,et  quomodo  voluerit, 
illa  dispenset  ;quod  tamen  vestraspietatisproamore 
Dei  et  apostolorum  prinoipum  acnostro  nerisalagai 


ad  examen  RomanasEcclesiaeventumesseperspexit. 
ubi  nullum  suspectum  habet,nulluminimicum  pas* 
sus  est :  ubi,  inquam,  ut  sanctus  ait  papa  Goslesti- 
nu8  (epist.  4),  semper  catholicis  subvenitur,  judi- 
cium  non  timuit,  examen  suum  renovari  petivit,  et 
quidquid  a  nobis  deliberari  cerneret,  libenti  susci- 
piendum  mente  disposuit  ;quia,ut  beatus  ait  Boni- 
fticius  papa  {epist,  ad  Patroclum  et  a^u)«), nullus  du- 
bitat  quoditajudicium  nocens  subterfugit,quemad- 
medirm  ut  absolvaturquiestinnocens  qusrit.Ergo 
videant  accusatores,  vcl  damnatores  Rothadi,  qoa 
intentione  cum  eo  judicium  subirerefugerint:quia 
Rothadus,  qui  est  auctore  Deo  innocens,concilium 
sanctorum  nonsolumnonsubtcrfugit,sed  et  magno- 


pcre  postulavit-  Itaque  sciat  sublimitas  vestra,  Deo  D  ^ndustria.  Scientes  profecto  quiaqui  his  rebus  froi 


opiflce  a  nolris  saBpefatumepiscopumpristinaedigni- 
tati  et  Ecclesiae  restitutum.  In  quo  utrum  veritate 
fulciatur  quod  de  vestra  dilectione  a  nonnullis  re- 
fbrtur,  modo  patebit.  Si  enim  millia  gemmarumet 
pretiosarum  specierum  beato  Petro  daretis,  nec  illi 
tam  accepta  nec  nobis,  quam  si  nobis  super  hoc 
obediatis  profutura  existerent :  nimirum  oum  illius 
sit  hominum  salutem  exquirere,  non  cumulosthe- 
saurorum  coacervare.  Favete  tandem  quaesumus, 
nobis  pro  crcbro  dicto  viro  totiesadeuntibus,etEc- 
clesiam  sibi  commissam  recipiendipervos  nonim- 
p«dhncntum,  sed  praesidium  prorsus  inveniat.  Ne, 


voluerit,  et  eas  praefate  EoclesiaB  reddere  forte  Ah- 
stulerit,  nos  huno  ab  Eoeiesiie  Onibus  anatheoiatis 
nexibus  irretitum,  et  sacrosanctis  mysteriis  seque- 
stratum^  veluti  profanum  eliminamuB,  et  qaasi  ra- 
paoem  et  impium  et  a  coBtubemio  fideiium  proool 
dubio  abji/>imus. 


\ 


W7 


EPISTOLiK  ET  DEGRETA. 


898 


LXXIV. 


AD  UINCMARUM  ARGUISPISCOPUM  RUEMENSEM 

(Anno  865.) 

Roihadum  legUme  restitutum  osUmdU\  suam  illi  cc- 
cUsiam  ei  res  ablatas  reddijubet;  tum  ubi  respira" 
rity  cum  eo  Romx  confligi,  si  libeat. 

[Apud  Mansi»  ibid,] 

NicoLAUf  episcoptis,  servus  Borvorum  Dei»  reve* 
reDtissimo  et  sanciissimo  confratri  nostro  Hingna- 
Ro  Rhemensi  archiepiscopo. 

Si  ooram  tuc  prudentiaD  oculis  uUus  esset  patcr- 
nonim  canonum  vel  apostolicae  sedis  respcctus» 
nunquam  Botfaadum  8uessonicde  urbis  episcopum 
sine  nostr®  tentasses  scientiie  notione  dcponere. 
Prscipue  eum  negotium  quod  merito  inter  m^jora 
connumeratur  (de  persona  scilicet  judicare,ouju8  in 
eeclesia  oateris  ordo  migor  est),veTitilanti  et  multi- 
pliciter  rimanti  tiln  cideo  de  se  difnciles  exitus  da* 
ret,  ut  octo  oirciter  annos  ut  deponeretur  elabora- 
veris,et  in  tanta  perplexitate  causarum,  et  in  tanta 
intereapodine  temporum,nuUam  beati  Petri  memo- 
riam  p«*orsu8  habueris.C^jus  contra  is  qui  depone* 
batur  meotionem  faciens,tua  decernentes  religiosi- 
tate,  proprio  gradu  caruisse  dignoscitur.Et  cum  in 
suisopportunitatibusad  sedemapostolicam  beaiitu- 
dotuaseripserit,etab  illa  sibimanum  porrigi  contra 
falaos  fratres  poposcerit,  et  qusdam  priviiegia  con- 
cedi  sibi  petierit,  in  causa  Rothadi  solum,  quasi 
ejns  solatii  non  indigna,sedis  apostolic®  non  memor 
fuit,  nec  utique  visitatrix,  Quinimo  contra  appel- 
lantem  hanc  eumdem  venerabilcm  virum,tanta  mo- 
limina  tantaque  praeparare  machinamenta  minime 
formida8ti,ut  postquam  data  sibi  Romam  veniendi 
licentia  fuerat,  priusquam  tibi  et  regi  valefaceret, 
postea  hunc  a  nostro  examine  ad  tua,ut  ita  dicam, 
tribunalia  deduxeris(quia  synodus  dici  non  potest, 
ubi  noeter  nuUu8  prebetur  assensus),  et  ingredi 
prseiorium  nolentem  depositioni  tyrannico  more 
subjicerea,  occasionem  sumens  de  quadam  epistola, 
tanquam  Rothadus,  postquam  ad  nostrum  appeUa- 
verat  judioiom,rur8us  ad  vestrum  mutata  voce  pro- 
vocasset  examen,  quod  omnino  falsum  ost.  Ula 
nempe  epistola,  per  quam  hoc  conaris  frui,  sicut 
veritate  clarety  et  apud  nos  subtiU  valde  investiga- 
tione  repertum  e8t,fratribus  a  Rothado  mittebatur^ 
quos  tecum  contra  se  conspirasse  non  noverat,  ac 
eos  per  hoc  neo  supectos  habebat.  In  qua  videlicet 
epistola  non  nostrum  judicium  aspematur,  non  se- 
dem  i^oetoltoam  spernit,  nec  aliena  judicia  postu- 
lat,  nec  electorum  judicium  numerum  exprimit, 
quinimonecnominamemorat;  sedsolum  fratreset 
eoepiscopos  do  eua  certificat  innocentia,et  hos  red- 
dit  intentos,  quatenus  si  forte  apostolatui  nostro« 
secundum  aacrorum  indulgentiam  canonum,  scri- 
bere  his  ezamlnis  renovandi  gratia  in  flnitima  posi- 
tis  plaearet ;  utipse  illo  in  tempore  nobis  suggestum 
ire  flDedtiabatur,  et  nos  quoque  acturos  putabat, 
8uc  coDfluleret  innocentise,  ac  justo  libramine  cau- 
sam  s«am,  «ecundttm  dispositionem  nostram,  sine 


A  acceptione  personarum  exaequeretur  (2,  q.  6,  Ar- 
gutd  sapientia)»  Scd  arguta  sapienta  tua,  uUnam 
in  bono  accepta,fomitemjudicii  elmaterinm  disi:o- 
silioois  adversus  Rothadum  assumpsit,etabitinere 
sedis  apostolicae  revocavit,  et  continuatim  sedem 
apostolicam  appellantem  damnavit,et  carcerali  cu- 
stodie  mancipaviticum  etiamsi  nuUus  aveslroju- 
dicio  provocasset,  privilegia  tamen  apostolicffi  sedis 
vos  oblivioni  tradere  nuUatenus  dcbuissetis^quibus 
venerandi  canones  judicia  totius  Ecclesis  ad  hanc 
deferri  jubent,  et  ab  Ula,  sicut  Gelasius  meminit, 
nusquam  appellari  sanxerunt ;  ac  per  boc  ipsa  de 
omnibus  judicare,  ab  Ula  vcro  nuUi  est  appellare 
permissum ;  scd  etiamsi  ad  vestrum  provocasset  a 
ncstro  judicio,  a  vobis  exstabat  tanquam  erroneus 

g  corrigendus ;  quinimo  nec  ante  specialiter  fucrat 
corrigendus,quia  vobis  peculiarius  erat  penitusam- 
plectendus.At  ubi  obdurato  mentis  intuitu  haec  om- 
nia  postposuisse  contra  spem  dolenter  audivimus, 
missis  litteris  nostris  praecepimus  ut  eum  do  car* 
ceris  angustia  educeres,et  aut  mox  pristino  gradui 
redderes,aut  illum  cum  vicariis  tuis  ot  episcoporuio 
qui  depositioni  ^us  consenserunt,in  nostram  prx- 
sentiam  destinares.  Quod  si  neutrum  ageres,  poat 
triginta  dies  postquam  illa  nostra  lecta  fuisset  epi- 
stola,  nec  tu,  nec  ullus  eorum  qui  in  hoc  tibi  con- 
sensum  prsebuerant,inissarum  solemnia  celebraret, 
donec  quae  sibi  pro  Rothado  a  nobis  fuerant  impe- 
rata  perficeret.Quam  contempIatus,6tiam  solo  tactu 
tuo  indignam  judicans.Dioscorum  in  hoc  imitatue, 
saltem  hanc  legere  nuUo  modo  consensisti.  Unde 

C  Rotbado  adhuc  in  custodia  demorante,per  Odonem 
venerabilem  episcopum  eadem  tu»  sanctitati  et  cae^ 
teris  compUcibus  tuis,  per  epistolas  vobis  rescri- 
bentes  injunximus  :  addentes  pariter  quod  si  nobis 
de  caetero  inobedientes  essetis,  nos  jam  virum  Ro- 
thadum  pristinae  dignitati  et  Ecclesias  redintegra- 
turos,  et  vobis  condignam  vicissitudinem  redditu- 
ros.Quas  fraternitas  tua  ix  Kalendas  Julii,ut  fertur, 
suscipiens  per  quatuor  circitcr  menses  neminem 
has  passus  es  intueri.Post  ha^cautem  Rothado,tan- 
dem  de  custodio  educto  licentiam  Romam  veniendi 
vix  quidcm  dedisti ;  sed  vicarii  quos  cum  iilo  mit- 
tere  dcbuisti^usquequo  voluerunt  profecti,  suis  no- 
bis  do  itinere  signiflcavere,dictum  Ulis  fuisse  quod 
nullus  pne  hostibus  penetrandae  Italiae  sibi  pateret 

n  accessus,  ot  prmcipue  quod  eorum  quorum  auxilio 
fulciri  debuerant,  frustrarentur  obventu.Subdeotes 
insuper  quia  si  pervenire  Romam  utcumque  va- 
luissent,  nullam  adversus  Rothadum  omnino  de- 
ferrent  calumniam.  Et  his  ita  gestis,  quia  primum 
quidem  praesumptiones  praevaricationesque  vestras 
sumus  experti,deindevero  inobedientia  et  tergiver- 
satione  tua  comperta,  atque  deinde  Rothado  penes 
nos  sine  ullo  accusatore  octo  circiter  mensibus  jam 
retento  et  diutius  ac  subtilius  examinato.  vobis  et 
\icarus  vestris  clamantibus  nil  vos  adversus  eum 
accusationis  habere,quid  nisi  ut,secundum  promis- 
aionem  superius  memoratam,  tandom  pristino  epi- 


809 


NICOLAl  PAPiE  I. 


90a 


scopatui  redderetur,  omnino  resltbat?  Quod  per  A  Dominus  noster  Jesue  Christus^qui  hanc  creaviiet 


nostram  mediocritatem  jam  nunc  faelum  tua  nosse 
poterit  prorsus  industria.  Gui  rei  monemus  omni- 
modam  patientiam  exhiberc  tua  non  negligat  ut- 
cunque  soleKia,ne  talionem  reddere  tibi,  sicut  du- 
dum  promisimus,nostra  cogatur  auctoritas  (2,q.  6, 
ArgtUa,  §  H3sc  quippe  nos),  Ha;c  quippe  nos  in  Ro- 
thado  idcirco  noveris  operatos,  ut  privilegia  sedis 
apostolicse,  quse  male  a  vobis  violata  esse  videban- 
tur,  et  a  nobis  tot  impensis  laboribus,  vestra  resi- 
stento  contumacia,  recuperari  non  poterant,  aucto- 
ritat)  apostolica  et  canonica  Patrum  deliberatione, 
pristino  tandcm  elproprio  decorarentur  honore.Cae- 
terum  si  forte  quis  adversus  Rothadum  voces  habct, 
yel  si  ipse  a  sanctitate  tua  justas  contra  se  hactenus 


redemit,  existat  ;  ita  ut  ille  veraciter  ac  principa- 
liter  ista  sit  omniajuxta  quod  fidelibus  perprimum 
apostolum  dicitur  :  Canversi  estis  ntmc  ad  paslorm 
et  episeopum  animarum  vestranm  (//  Petr,  ii) ;  et 
juxta  quod  egregius  praedicator  de  eo  loquens; : 
Talis,  inquit,  dseebat  ut  nobis  esset  pontifex  {Eehr. 
vii) ;  subiturus  tamen  ad  ccelos  hanc  apostolis  com- 
mendavit,  ac  per  eos,  tanquam  hsreditario  jure 
successoribus  eorum,  nobis  seiticet,  quos  pastoreft, 
episcopos  ac  pontifices  super  ipsam  eoD8tituit,ejus 
providentis  curam  indulsit,  quatenus  pro  patribus 
nati  fllii,  et  pro  eis  constituti  principes  in  omnem 
terram,  imitatores  eorum  essemus,  sicut  et  ipnos 
Ghristi.  Verum  et  inter  beatissimos  apostolos,sieQt 


sustineat  querimonias,  volumus  et  decernimus  ut  ^  et  ille  magnus  Leo  scribit  {ep,  88,  ad  Anastasim) 

.  •  t  •!  •  J     •||         J  J  M.p      •  • *1*  I.  !•  1  "  ^       *  L.  J        J*  A* 


utraque  parte  conveniente,quidquid  illud  est^coram 
nostra  speciali  prssentia  dirigatur.  Quod  si  nullus 
calumniis  coram  apostolatu  nostro  smpefalum  virum 
impetere  voluerit,  quas  de  illo  decernimus  illibata 
et  imminuta  consistant.  Tandem  aliquando  unum 
e  duobus,  quod  vult  fratemitas  tua,  sibi  a  nobis 
optione  proposita  eligat ;  quiautrumquecanonicum 
est,  utrumque  ad  sedis  apostolicaB  pertinet  privile- 
gium.Videlicet  aut  quae  de  saepefato  fratre  et  coepi- 
scopo  nostro  Bothado  disposuimus  adimplens,  in 
nullo  refragatrix,  sed  exsecutrix  inveniatur  :  aut 
certe  Romam  coram  nobis,seu  sancta  Romana  Ec- 
clcsia,  cum  ipso  conflictum  sumptura^  et  pro  hoc 
altercatura,  properare  sine  dilatione  maturet.  Ita 
duntaxat  ut  prius  ipse  Rothadus  cunctis  ablatis, 


in  similitudine  honoris  fuit  quapdam  discretio  po- 
testatis,  et  cum  omnium  par  esset  electio,  uni  ta- 
men  datum  est  ut  caeteris  praemineret.  De  qua 
forma  episcoporum  quoque  est  orta  di8tinctio;et 
magna  dispositione  provisum  est  ne  omDCs  sibi 
omnia  vindicarent,sed  essent  in  singulis  provinciis 
singuli,quorum  inter  fratres  haberetur  prima  seu- 
tentia :  et  rursus  quidam  in  majoribus  urbibus  coo- 
stituti,  sollicltudinem  ejus  susciperent  ampliorem, 
pcr  quos  ad  unamPetn  sedemuniversalisEccIesie 
cura  conflueret,  et  nihil  unquam  a  suo  capite  dis- 
siderct.  Quod  nisi  quidam  ex  vobis  nullo  interiori 
comprehendissent  obtutu,nunquam  Rothadum epi- 
scopum  Suessonicae  urbis  sine  consensunostrode- 
posuissent,  depreedarentur.  et  in  exsilium  pulsum 


sicut  statuimus,  recuperatis  honoribus,  et  vires  C  monasteriali  custodi»  manciparent.  Nam  quomodo 


longo  tempore  fessas  priori  valetudini  redditus  re- 
sumens,diutius  possideat  et  suis  omnibus  perfrua- 
tur.Quod  si  neutrum  sine  procurata  mora  fortassis 
agere  volueris,  et  resultare  his  qure  de  illo  statui  - 
mus  solito  more  ulterius  curaveris,ab  omni  sis  sa- 
cerdotali  dignitate,  Dei  per  nos  judicio,  et  auctori- 
te  sedis  apostolicae,  de  cietero  sequestratus,  ita  ut 
nunquam  locum  satisfactionis  aut  ordinis  restitutio- 
nem  operiaris. 

LXXV. 

AD   UNIVER80S  EPISGOPOS  GALU^. 

(Anno  865.) 

Ut  Rothadum  a  se  restitutum  benigne  suscipiant  : 
ubi  multa  de  sedis  apostolicx  privilegiis,  et  de 


non  omnes  verbis  omnia  vindicatis,qui  judiciaepi- 
scoporum,  quee  merito  inter  majora  numerantnr 
negotia,  vestrae  deliberationi  tribuistis?  An  modi- 
cum  vobis  esse  videtur  fratres  et  coepiscopos  ve- 
stros  praeterapostolicee  sedis  consensum  depositioni 
subjicere?Quod  sidamnationes  episcoporamnonin- 
ter  majora  negotia  dinumeratis,quorum  jamcau^ts 
inter  mcgora  eomputatis  negotia?  Quid,  rogo,  de 
presbyteris  vel  de  inferioris  gradus  clericis  agitur, 
quorum  apud  nos  quoque  causa  GhalcedoDensis 
concilii  regulis  (can,  9),  cum  ratio  exigit,  audiri 
jubetur?  Si  episcopos  tanta  facOitate  deponitis, 
quomodo,  rogo,  per  vos,  quorum  vel  in  singulis 
provinciis  habetur  prima  sententia,  vel  qui  in  ma- 


ponti/icum  Romanorum  decretalibus  cbpiose  dis-  tk  joribus  urbibus  constituti  sollicitudinem  suscipitis 
**'*''•  ampliorcm,  ad  unam  Petri  sedem   universalis  Bc- 

clesiae  cura  confluit,  qui  de  majoribus  deponendis 
episcopis  nihil  ad  ejus  notitiam  deferre  curatistAn 
episcopi  de  universali  Ecclesia  non  sunt,utde  illis 
damnandis  per  vos  aliquid  ad  unam  Petri  sedem 
deferri  non  curetur?  Vel  quomodo  nil  usquam  a 
suo  capite  dissidet,  cum  de  adjudicandis  precipuis 
membris  Ecclesiae,  id  cst  episoopis,  a  capite,  id  est 
sede  apostolica,  dissentitis?  An  sedes  apostoUca 
caput  non  est?  Frustra  ergo,  ut  multa  prateream, 
concilium  Sardicense  ad  Julium  episcopum  inter 
caetera  disit  (m  epUt.  ad  Julium) :  Optimiun  et 


[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,  re- 
verentissimis  et  sanctissimis  confratribus  nostris 
archicpiscopis  et  episcopis  apud  Gallias  constitu- 
tis. 

Quamvis  singuiarum  Ecclesiarum,  quae  propter 
diversitatem  terrarum  multae  esse  dicuntur,  cum 
una  sit  et  unica  Sponso  suo,  sicut  ipse  in  Ganticis 
canticorum  dicit :  una  est  columba  mea  {Cant.  vi) ; 
et  per  Psalmistam  :  Erue  de  manu  canis  unicam 
meam  [PsaL  xzi) ;  pastori  et  episcopus,  ac  pontifex 


i 


901 


EPlSTOLiE  ET  DBGRETA. 


902 


valde  coDgruentissimum  esse  videtur  si  ad  capat,  id  A 
est  ad  Petri  apostoli  sedem,  de  singulis  quibusque 
provinciis  Domini  referant  sacerdotes.  Ecce  sedem 
Petri  caput  appellatam,  cai  de  singulis  pruvinciis 
Domini  referre  sacerdotes  debent.  E  contra  vos 
adeo  hanc  despicitis,  ut  ad  eam  nihil  de  majoribus 
Ecclesi»  negotiis  referre  curetis,  ac  episcopum  in- 
consulta  et  contempta  illa  deponere  prsesumatis,  et 
praecipue  sedem  apostolicam  appeliantem.  Nimis 
namque  absurdum  est  quod  dicitis,  Rothadum,qui 
ad  judicium  sodis  apostoIiciB  provocavit,  iterum 
mutata  voce  vestra  judicia  postulasse.  Quod  etiamsi 
ita  fuisset,  a  vestra  fuerat  fraternitate  corrigendus 
et  quia  a  majori  ad  minoris  auctoritatis  provocasset 
judicium,  emendandus.  Licet  certis  non  patere  pos- 
sit  ullis  indiciisa  nostro  illum  ad  vestracucurrisse  q 
judicia,quem  constat  in  ipso  articulo  contra  se  pro- 
lerendae  sententiae  sedem  apostolicam  appellasse, 
et  quod  se  ab  illa  judicari  posceret  coram  omnibus 
exclamasse.  iEquum  non  foret,  si  ad  vestra  se  ju- 
dicia  convertisset,  quamvis  etsi  sedem  apostolicam 
nullatenus  appellasset,  contra  tot  tamen  et  tanta 
vos  decretalia  eCferri  statuta,  et  episcopum  incon- 
sultis  nobis  deponere  nullo  modo  debuistis.  Quod 
tamen  vos^  ut  servata  vobiscum  meduliitus  chari- 
tate  dicam,  postposuisse  dolemus,  et  diversorum 
sedis  apostolicas  prssulum  decretd  in  hoc  vos  con- 
tempsisse  negotio,  non  immerito  reprehendimus. 
Absit  enim  ut  cujuscunque,  usque  ad  ultimum  vit® 
su»  dien  qui  in  fide  catholica  perseveraverit,  vel 
decretalia  constituta,veI  de  ecclesiastica  disciplina 
quxlibet  exposita,  debito  cultu  et  cum  summa  di-  C 
scretione  non  amplectamur  opu8cuIa,quas  duntaxat 
et  antiquitus  sancta  Romana  Ecclesia  conservans, 
nobis  quoque  custodienda  mandavit,  et  penes  se  in 
suis  archivis  et  vetustis  rite  monumentis  recondita 
veneratur.  Absit  ut  scripta  eorum  quo  quomodo  par- 
vipendenda  dicamus,  quorum  videmus  Deo  auctore 
sanctam  Ecclesiam,  aut  roseo  cruore  floridam,  aut 
rorifluissudoribusetsalubribuseloquiisadornatam. 
(Dist.  Si  Romanorum,)  Si  cnim  ipsorum  decreto 
caeterorum  opuscula  tractatorum  approbantur  vel 
reprobantur,  ita  ut  quod  sedes  apostolica  probat, 
hodie  teneatur  acceptum,  et  quod  illa  repulit,  ha- 
ctenus  inefficax  habeatur  :  et  quanto  potius  quae 
ipsa  pro  catholicaflde,  pro  profanis  dogmatibus  re- 
pellendiSj  pro  variis  et  multifariis  Ecclesiae  neces-  n 
sitatibus  et  fldelium  moribus  [a/.,  motibus]  diverso 
tempore  scripsit,  omni  debent  honore  prseferri,  et 
ab  omnibus  prorsus  in  quibuslibet  opportunitatibus 
discretione  vel  dispensatione  magistra  revcrenter 
assumi?  Quanquam  quidam  vestrum  scripserint 
haud  illa  decretalia  priscorum  pontificum  in  toto 
codicis  canonum  corpore  contineri  descripta,  cum 
ipsi  suae  intentioni  hsec  sufTragari  conspiciunt, 
illis  indifferenter  utantur,  et  solum  nunc  ad  immi- 
nutionem  potestatis  sedis  apostolics  et  ad  suorum 
argumentum  [augmentum]  privilegiorum  minus  ac- 
cepta  esse  perhibeant.  Nam  nonnuUa  eorum  scripta 


penes  nos  habentur,  quae  non  solum  quorumcunque 
Romanorum  pontiflcum,  verum  etiam  priorum  de- 
creta  in  suis  causis  praeferre  noscuntur.  At  nunc, 
ubi  suis  animis  resultare,  et  privilegia  tanto  nos, 
ut  in  sui  status  incolumiiate  persistant,  elaborare 
non  cessamus,  quanto  universae  Ecclesiae  profuisse, 
prodesse  ac  profutura  semper  esse  probantur.  Di- 
gnum  ei^o  est  ut  ubi  universa  fabricae  moles  inni- 
titur,  ibi  firmum  validumque  habeatur  in  omnibus 
fundamentum.  (Dist.  19,  Si  Romanorum,  §  Si  ideo.) 
Porro  si  ideo  non  esse  decretales  epistolas  prisco- 
rum  pontificum  Romanorum  admittendas  dicunt, 
quia  in  codice  canonum  non  habentur  ascriptae, 
ergo  nec  Gregorii  sancti,  nec  ullius  alterius  qui 
ante  vel  post  ipsum  fuit,est  aliquod  institutum  vel 
scriptum  recipiendumy  eo  quod  in  codice  canonum 
non  habeatur  ascriptum.  Ergo  doctrinam  eorum  et 
sanctiones  de  codicibus  suis  eradant;  ut  quid  vel 
membranas  occupant,  postquam  non  habentur  ac- 
ceptae?  Sed  quare  multum  immoremur,  cum  nec 
ipsas  divinas  Scripturas  Novi  et  Veteris  Testamenti 
jam  recipimus,  si  istos  duxerimus  audiendos  ?  Et- 
enim  neutrum  horum  in  codice  ecclesiasticorum 
canonum  habetur  insertum.  Sed  responsuri  sunt 
isti,  qui  non  ad  obediendum  potius  quam  ad  rc- 
sistendum  semper  purati  sunt,  dicentes  quod  inter 
canones  inveniatur  capitulum  sancti  papae  Innocen- 
tii  {Decr.  c.  27),  cujus  auctoritate  doceatur  a  nobis 
utrumque  Testamentum  esse  recipiendum,  quan- 
quam  in  ipsis  patemis  canonibus  nullum  eorum 
contineatur  ex  toto  insertum.  Quibus  ad  baec  asse- 
rendum  est  quoniam  si  Vetus  Novumque  Testamen- 
tum  recipienda  sunt,  non  quod  codici  canonum  ex 
toto  halfeantur  annexa,  scd  quod  de  his  recipiendis 
sancti  papae  Innocentii  proiata  videtur  esse  senten- 
tia;  restat  nimirum  quod  decretales  epistolae  Roma- 
norum  pontificum  sunt  recipiendae,  etiamsi  non 
sunt  canonum  codici  compaginatae,  quoniam  inter 
ipsos  canones  unum  B.  Leonis  capitulum  constat 
esse  permistum,  quo  ita  omnia  decretalia  consti- 
tuta  sedis  apostolicae  custodiri  mandantur,  ut  si 
quis  in  illa  commiserit^  noverit  sibi  veniam  negari. 
Ait  enim  capitulo  5  suorum  Decretalium  (episU  ad 
episcopos  per  Campaniam) :  Ne  quid  vero  sit  quod 
praetermissum  a  nobis  forte  credatur,  omnia  decre- 
talia  constituta  tam  beatae  recordationis  Innocentii 
quam  omnium  decessorum  nostrorum,  quae  de  ec- 
clesiasticis  ordinibus,  et  canonum  promulgata  sunt 
disciplinis,  ita  vestrae  dilectioni  custodiri  manda- 
mus,  ut  si  quis  in  illa  commiserit,  veniam  sibi  dein* 
ceps  noverit  denegari.  Dicendo  vero  omnia  decreta" 
lia  consliluta,  nullum  de  decretalibus  constitutis 
praetermisit  quod  non  mandaverit  esse  custodien- 
dum.  Et  rursus  asserendo  omnium  decessorum  no- 
strorum,  nullum  pontificum  Romanorum  qui  ante 
se  fuerity  excepit,  cujus  ita  non  praeceperit  decre- 
talia  constituta  ab  omnibus  custodiri,  ut  si  quis  in 
illa  commiserit,  veniam  sibi  deinceps  noverit  de« 
negari.  Itaque  nihil  interest  utrum  eint  omnia  de<* 


m 


NICOLAI  PAPiE  L 


904 


cretalia  sedis  apostolioe  consUtnta  inter  oanones  A 
coQciliorum  immiata,  oum  omnia  in  uno  corpore 
compaginari  non  possint,  et  illa  ois  intersint  quse 
lirmitaiem  his  quae  desunt  et  vigorem  suum  assi- 
gnent.  Praesertim  cum  synodalia  gesta,  inter  que 
ipsi  eanones  statuti  sunt,  in  codice  canonum  non 
haheantur,  sed  a  nobis  omni  cultu  debito  veneren- 
tur.  Consonat  autem  huic  beatissimo  pape  Leoni 
sanctus  et  facundissimus  in  Decretis  suis  papa  Ge- 
lasiusy  ita  inquiens  (In  synodo  Roraana,  de  scriptis 
canon.):  Decretales  epistolas,  quas  beatissimi  pape 
diversis  temporibus  de  urbe  Roma  pro  diversorum 
PatrumconsuUatione  dederunt,  venerabiliter  susci- 
piendas  deccrnimus.  In  quo  notandum  quia  non 
dixit  decretales  epistolas  qu«  inter  canones  haben- 
tur,  nec  tantum, quas  moderni  pontiAces  ediderunt,  ^ 
sed  quas  beatissimi  papsB  diversis  temporibus  ab 
urbe  Roma  dedcrunt.  Dictis  autem  diversis  tempo- 
fibus,  etiam  iila  tempora  vir  sanotus  comprehendit 
qusBf  orebresoentibus  paganorum  persecutionibus, 
ad  sedem  apostolicam  deferri  causas  episcoporum 
difncilUme  permittebant. 

His  ita  divina  favente  gratia  prelibatis.  osten- 
dimuB  nullam  diiferentiam  esse  inter  ea  decreta 
quse  in  codice  canonum  habentur  sedis  apostolicie 
prasulum, et  ea  qus  pre  multitudine  vix  per  sin- 
gula  voluminum  corpora  reperiunlur,  cum  omnia 
et  omnium  deoessorum  suorum  decretalia  constitu- 
ta,  atqud  decretales  epistolas,  quas  beatissimi  papae 
diversis  temporibus  ab  urbe  Roma  dederunt,  vene- 
rabiliter  esse  suscipiendas  et  eustodiendas  eximios 
praesuleSy  Leonem  scilicet  et  Gelaaium,  mandasse  C 
probavimus.  Quamvis  et  hoo  quod  sspe  commemo- 
ratus  B.  Leo,  apostoHe»  sedis  ailtistes,  &d  Ana- 
stasium  Thessalonicensem  archiepiscopum  scribit 
{fpu/.  82),  quorumdam  vestrorum  preesumptionem 
potentissime  Cerit,  et  quod  talia  negotia  nobis  in- 
consultis  difdnire  minime  debeatis,  manifeste  de- 
nuntiat.  Ait  enim  :  Nam  cum  majora  negotia  et  dif- 
ficiliores  causarum  exitus  liberum  tibi  esset  sub 
Dostroe  sententiae  exspectationesuspendere,  nec  ratio 
tibi,  nec  aecessitas  fuit,  in  id  quod  mensuram  tuam 
excederet  deviandi.  Et  item  deineeps  :  Praeserlim, 
inquit,  cum  etiamsi  quid  tale  aJiquid  mereretur, 
exspectandum  tibi  fuerit  quid  ad  tua  consulta  rescri- 
berem.  Et  paulo  post :  Sed  etiamsi  quid  grave  into- 
lerandumque  committeret,  nostra  erat  exspectanda  n 
censura,  ut  nihil  esse  prius  deeerfieres  quam  quid 
nobis  placeret  agnosceres.  Quod  nos  quoque  de  Ro- 
tfaado  vobis  non  irrationabilius  dicere  possumus, 
quia  dum  octo  fere  annos  ventilaveritis,  nec  ratio 
vobis  nec  necessitas  fuit  in  id  quod  mensuram  ve- 
stram  excederet  deviandi.  Sed  ctiamsi  quid  grave 
intolerandumque  committeret,  nostra  erat  expe- 
otanda  oensura,  ut  nihil  prius  decerneretis  quam 
quid  nobis  placeret  agnosoeretis.  Sed  dioitis  judicia 
episcoporum  non  esse  majora  negotia,  nec  difficilio- 
res  eausarum  exitus.  At  nos  horum  merito  judicia 
■uijom  negotia  dicifnus,  et  difficiUofes  causarum 


exitus  judicamus,qui  quanto  gradus  sunt  prscipui, 
et  in  Ecclesia  Christi  sublimiores,  tanto,  cum  de 
horum  statu  vel  casu  agitur,  mi^ora  negotia  et  dif- 
ficiliores  caosarnm  exitus  agitari  vd  haberi  credQo* 
tur.  Ipsi  quippe  primi  in  Ecclesiay  ipsi  arunrlinem 
tenentes,  metiuntur  sanctam  Jerusalem,  ipsi  fabrics 
Dei  praesunt,  ipsi  speculatores  civilatis  Dei  sunt,ip8i 
arietes,  ipsi  pastores  gregis  Dominici,  ipsi  columns 
domus  summi  regis  existunt.  An  mtgora  negotit 
causas  inferiorum  olerioorum  esse  conjioilis,utbe- 
rum  causas  nobis,  et  episcQporum  vobis  negotit 
tribuatis?  Quamvis  et  inforioris  gradus  elericorum 
causas  apud  nos,  cum  tempus  vel  res  exegerit,e8se 
flniendas,  e  divereo  procul  dubio  coitigamus,  sicat 
beatus  papa  dicit  lonocentius  (epist.  ad  Yuftrimm): 
Si  quffi  autem  causffi  vel  contentiones  inter  clericos 
tam  superioris  ordinis  quam  inferioris  etiam  fuerint 
exortffi,  ut  secundum  synodum  NiciBnam  congregatis 
ejosdem  provinciffi  episcopis  jurgium  terminetur; 
nec  alicui  licoat,  eine  prffijudicio  tamen  Romans 
Ecclesiffi,  relictis  his  sacerdotibus  qui  in  eadem  pro- 
vinoia  Dei  Ecolesiam  nutu  divino  gubernant,ad  alias 
convolare  provincias.  An  majora  negotia  metropoli- 
tanorum  tantum  esse  fatemini?  Sed  aodite  rursus 
quid  de  episcopis  sanetus  asseveret  Leo.  Quibus, 
inquiens,  etsi  dignitas  communis  est,  ordo  tamen 
generalis  est,  et  revera  unus  do   septem  Ecciesis 
gradibus  est,  metropolitanorum  scilicet  et  reliquo- 
rum  episcoporum  brdo.EtquoddicitApo8toIus,opor 
tet  episcopum   irreprehensibilem   esse,  non  video 
minus  metropolitanis  quam  csterisepiscopisconve- 
nire.  Nisi  forte  episcopatu  se  privet  quisquis  metro- 
politanorum  ad  se  hoc  Apostoli  dictum  non  «slimet 
pertinere.  Unde  nos  non  miooris  numeri  nec  alte- 
rius  famffi  aceusatores,  testesvel  jodicesqusrimiM 
in  negotiis  episcoporum,  quam  exigimus  in  causis 
metropolitanorum.  Unde  tam  illorum  quam  istorom 
negotiorum  nobis  exitus  reservari  meritovolumuset 
jure  decrevimus.  Totius  enim  Ecolesiae,  Deo  auctore, 
generaliter  sollicitudinem  gerinnus,  et  omnium  uti- 
que  qui  Ecclesiam  faciunt  curaconstringimur,atque 
omnium  quorum  nos  maxima  cura  exspectat,  oo- 
strum  prfficipue  debent  promereri  judicium,  sicut 
Innocentius  ad  Alexandrum  scribens  Antiocfaenum 
(epiKt.  20),  non  scilioet   solum   metropolttanorum, 
sed  et  omnium  omnino  sacerdotum,  quinimo  uni- 
versorum  qui  se  de  ovibus  principaliter  divinitus 
Petro  commendatis  «sse  non  nesciunt :  id  esl  non 
Bolum  cunctorum  qui  de  illorum  numero  sunt  de 
quibus  Dominus  prinoipi  apostolorum  dixit :  Tuali- 
qmndo  converms  em/irma  frulres  tuos  {Lue.  xxn), 
sed  etiam  qui  de  his  piscibus  sunt,  qui  intra  rete, 
quod  ab  ipso  ad  littus  trabi  specialiter  jussum.esse 
se  rocognoscunt.  Adhuc  tamen  percontari  propter 
contentiosos  libet  quffinam  judicia,  vel  quorum  csse 
majora  ncgotia  prffidieatis,  si  episcoporum  causai 
non  inter  prfficipuacomputatus  negotia?  An  laicoruffl 
etvulgarium  populorum  Judicia  intermijoraoego"* 
pooitis,  quos  pene  quotidie  cum  vestris  et  dine  ve- 


w$ 


EPISTOLyE  ET  DECRETA. 


906 


airis  et  sine  vestris  epistolis  ad  discutiendos  ct  Judi-  A. 
candos  suscipimus,  et  discuBSos,  vel  judicatos,  vel 
absolutoB  diaiittiinus?Denique  aut  sfficuiarium  judi- 
cia  inter  mtgora^et  episcoporum  inter  minora  nego- 
tia  coUocabitis,  et  vobis  episcoporum,  nobis  laico- 
rum  judicia  reservabitis :  aut  certe,  si  episcoporum 
judicia  sunt  majora  negotia,  juxta  Leonem  liberum 
vobis  esse  debuit  biec  sub  nostrse  sententias  exspe* 
ctalione  suspendere ;  aut  si  persona  judicandi  tale 
aliquid  mereretur,  exspectandum  vobis  fuerat  quid 
ad  vestra  consulta  rescriberem. Absurdum  est  enim 
ut  laicos  quosque  et  minimos  qui  sunt  in  ecclesiis 
vestris,  nostro  mittatis  judicandos,  et  addatis  quoti* 
diano  labori ;  et  episcoporum,  qui  prfecipua  Eccle- 
sis  membra  sunt,  vestrae  subdatis  deliberationis 
arbitria. 

His  vero  tandem  omissis,  Deo  duce,  scitote  nos^  ^ 
quod  temeritate  magistra  pcrperam  a  vobis  commis- 
sum  est,  et  quod  inconsuitis  nobis  in  Rothado  fra- 
tre  et  coepiscopo  noslro  prsepropere  perpctrastis 
(etiamsi  nunquam  sedem  apostolicam  appellasset)^ 
Dei  anctoritate,  et  beatissimorum  Petri  ac  Pauli 
principum  apostolorum,  seu  omnium   decessorum 
meorum,  necnon  et  sanctorum  trecentorum  decem 
et  oclo  Patrum  qui  apud  Nicaeam  sub  Canslanlino 
pio  principe  convenerunt,  penitus  evacuantes  ctin 
irritum  ducentes,priBfatum  Rothadum  pristino  gra- 
dui,  pristin®  dignitati,  pristino  reddidisse  prorsus 
bonori ;  ita  ut  divina  mysteria  conficiendi  priorem 
[acultatem  adeptus,  omnique  sacerdotali  restitulus 
ofncio,  sine  cujuslibet  contradictione,  proprias  rece- 
pta3  libere  prsesit  Ecclosiae,  a  qua  inconsultis  nobis  C 
expulsus  est.  Denique  cum  antc  biennium  scriptis  et 
verbis  instanter  egissimus  ut  idem  Rothadus  aut 
proprise  r6ddereturEccleeiae,aut  certe  Romara  cum 
vicariis  vestris  et  ipsius  accusaloribus  ad  exami- 
oandum  et  judicandum  nobis  destinaretis,  et  nihil 
apud  vos  impetrare  potuissemus,  dum  modo  hoc, 
modo  illud  ad  excusandas  excusationes  in  peccatis 
objiccretis ;  tandem  aliquando,  Deo  inspirante,  et 
Nic9n«  nobis  synodi  decreto  sufPragante,  quo  inter 
caetera  precipitur  utsuis  privilegia  serventur  Eccle- 
siis,  ratum  duximus  jam  factum  Rotbadum,  memo- 
res  scilicet  privilegiorum  apostolicae  sedis,  a  vincu- 
lis  quibus  illum,  ne  uteretur  officio  nec  suae  praeesset 
Ecclesiae,  colligastis,  quia  nos  non  censuimus,  ab- 
soivendum.  Neque  enim  tam  stolidus  tamve  poterit  j) 
traditionis  tramite  devius  inveniri,  qui  csteris  Ec- 
clesiis  privilegia  servari  et  soli  Romanse  Ecclesiae 
adimi  debere  perhibeat,  quae  omnium  Ecclesiarum 
magistra,  mater  et  caput  est.  Si  quis  autero  tacita 
forte,  quia  non  audet  aperta  mussitatione  fatcri, 
Romao®  hujusmodi  Ecclesiae  privilegia  non  fuisse, 
quibus  sedes  apostolica  aliorum  ligata  praesulum  fa- 
cultatem  habuerit  dissolvendi,  praetcr  quod  prisca 
rerum  probatione^  et  nonnuliarum  recitaiione  scri- 
pturarum  convincitur,  testis  est  beatus  Gclasius, 
quemidcirco  ad  testimoniumsuper  bispcrhibendum 
produximus,  quia  hunc  nou  solum  vitu  ot  doctrina 

PATnoL.  GXIX. 


plurimum  commendat,  verum  eliam  rcm  de  qua  agi- 

tur  in  paucis  astruit  et  oslendit,nol)is  videli(  el  brcvi 

sermone  propinans  quod  dc  mullorum  voluminum 

fontibus  hausit.  Scribens  cnim  episcopis  p^^r  Dar- 

daniam  constitutis,  inter  caetera  (epist.  11)  :  Nec 

plane,ait,taoemus,quod  cuncta  per  mundumnovit 

Ecclesia,  quoniam  quoruralidet  scntentiis  ligata  pon- 

tificum  sedes  beati  Petri  apostoli  jus  habeat  resol- 

vendi,  utpote  quee  de  omni  Ecclesia  fas  habeat  judi- 

candi.  Item  ad  episcopos  Orientales,  post  quingcntos 

inquit,annos  constitutaChristi  eos  velle  subverlere, 

cum  triginta  annoruni  lex  hominum  non  possit  ab- 

rumpi,sanctum  Athanasium  ideo  non  daranatum  a 

synodo  Orientis,  quia  sedes  ista  non  consenserit,  vel 

sanctum  Joannem  Gonstantinopolitanum,veIsanc- 

tum  Flavianum.  Si  ergo  hac  non  sonsentiente  sola,ii 

damnali  a  synodoOrientis,  non  potuerunt  esse  dam- 

nati,  consequons  est  etiam,  qui  eadcm  sola  dam- 

nante,  sine  synodo  damnatus  fuerit,  damnatus  sit. 

In  quo  inter  caetcra  notandum  est  quia  si  hos  qui 

postquingentosannosstaiutaChristi  tantabant  sub- 

verlere,  tanta  vir  sanctus  increpationc  redarguit, 

cum  triginta  annorum  lexbominum  nonpossit  ab- 

rumpi,  quanto  magis  exprubrandi  sunt  qui  ea  etiam 

post  octingentos  et  eo  araplius  annos  nituntur  evel- 

lere?  Quae  vero  slatuta  Christi   dixerit,   inferius 

declaravit,  cuiu  sola  sede  apostolica  non  consen- 

tiente  nerainem  posse  daranari,  et  sola  ea  consen- 

liente.  qui  damnatus  fuerat,  damnatura  haberi  ex- 

posuit.  Statuta  itaque  Christi  dixit  post  quingentos 

annos  subvertere  ;  quia  jam  quinquies  centum  circi- 

ter  anni  praeterierant,quandovenerabilispapa  dixit 

sedem  apostolicam  haec  statutaChristi  promeruisse. 

Privilegia  cnim  sua  a  Chrieto  Ecclcsia  Romana  per 

Petrum  consecula  est,et  ipsa  sunt  statuta  Christi : 

qu8B  quidam  tunc  postquiugintos,  nunc  post  octin- 

gentos  annos  cxinanire  conantur.EccIesiae,  inquam, 

Romanae  adeo  suat  antiqua  et  vetera  privilcgia,  ut 

Nicaena  synodus,  sicut  *  Bonifacius  praesul  aposto- 

}icus  episcopiS'per  Thessaliam  conslitutis  scribens 

ait,  non  aliquid  super  eam  ausa  sit  constituere, 

cum  videretur  nihil  supra  meritum  suum  posse  con- 

fiteri.  Omnia  denique  noverat  huicDoraini  sermone 

concessa.  Si  amnia,  ergo  et  episcoporum  judicia. 

Perhibente  autem  beato  Bonifacio  quod  Nicaena  sy- 

nodus  supcr  eara,haud  dubium  quin  Romanam  Ec- 

clesiam  non  ausa  sit  aliqua  constituere,cum  videret 

nihil  supra  meritum  suum  posse  confiteri,  omnia 

denique  huic  noverat  Domini   scrmone  concessa  : 

et  objurgante  sancto   Gelasio  eos   qui   constituta 

Christi  volebant  subvertere,  cum  privilegia  Roma- 

nae  sedis  moliebantur  infringere,  manifeste  datur 

intelligi  eadem  esso  constiiuta  Christi    quae  sunt 

omnia  illa  quae  huic  Ecclesiae  synodns  Nicaena  no- 

verat  Domini  sermone  concessa.  A  tempore  quippe 

quo  synodus  Nicaena  fuerat  consuraraata,  nondum 

quingenti  usque  ad  Gelasium  anni  transierant,  ut 

deNicaenae  synodi  statutis  tantus  vir  dixissevideatur 

603  post  quingentos  annos  staiuta  Christi  velle  sub- 

99 


907 


NICOLAI  PAPiG  I. 


908 


verlere.  Restat  ergo  ut  illius  temporis  mentionem  A 
fecerit,  a  quo  quingentorum  circiter  annorum  cur- 
ricula  usque  ad  se  devolutapotcrantcomprehendi. 
Christus  enim  privilegia  constituta  in  Petro  dispo- 
sita  vel  firmata  EomanaB  contulit  Ecclesiai,  super 
quam  nihil  synodus  quaelibet  ausa  est  merito  con- 
stituere,cum  sciat  omnia  illiDoraini  sermonecon- 
cessa.  Dispensationem  quippe  redcmptionis  humani 
gencrisantetemporaso^culariaDominusomnipotens 
penes  se  ordinatam  custodiens,  et  tcmpore  carnis 
ostendcns,  ascensurus  ad  ccelos,  in  apostoli  Petri, 
perquametapostolatusetepiscopatus  sumpsit  cxor- 
dium^confessione  curaque  pnecipuc  collocavit;qui 
tuncperseetdeincepspersuassollicitudinishiBredes, 
circa  humanum  gcnus,  quae  sibi  Dominus  commen- 
davit,  non  destitit  exhibcrc.  Haec  enim  ille,  hsBC  *. 
succcssores  ejus  ex  tunc  agere  non  omittunt,  modo 
verbis,  modo  decretorum  suorum  epistolis  ab  urbe 
Romana  diversis  temporibus  datis,  commissarum 
sibi  ovium  providentiam  principaliter  exercentes. 
Itaque  Rothadum  episcopum,  de  quo  hactenus  no- 
stris  contempsistis  obedire  mandatis,  tandem  a 
nobis,imoaDeo,pri8tino  gradui  restitutum  benigne 
suscipite,  quia  ille  evangelicus  filius  rediens  non 
solum  suscipi  mcruit,  sed  et  dignus  paternis  com- 
plexibus  invenitur^etannulum  fidei  rccipit,et  stola 
circumdatur,  per  quam  quid  aliud  quam  sacerdotii 
declarantnr  insignia  ?  Nec  probabilis  exstitit  apud 
patrem  senior  lilius,  quod  invldit  recepto :  nec  tan- 
tum  meriti  habuit  pencs  patrem  perseverando,quan- 
tum  noxee  contraxit  non  recipiendo  germanum. 
Ergo  suscipite  illum  ut  fratrem,suscipite,inquam^  C 
illum  ut  mea  viscera.  Sollicitos  autem  vos  pro  sa- 
lute  libenter  audio :  contra  caput  etiam  si  faciendum 
cst,  non  libenter  admitto.  Cui  manus  porrigenda 
est,  vobiscum  porrigo,cui  porrigo,mecum  porrigite. 
Si  cui  autem  aliquid  donastis,  et  ego.  Nam  et  cgo, 
etsi  quid  donavi  propter  vos,  in  persona  Christi,  ut 
non  possideamur  a  Satana.  Non  enim  ignoramus 
versutiasejus,quisuper  discessionc  lajtatur.Apostoli 
vero  declaratffi  benignitatis  herba  sunt,  sicut  ea  viri 
beatissimi  apostolicae  sedis  prassules,  Innocentius  et 
Bonifacius^sapientissimerepIicarunt.Porroquisquis 
contra  hoc  nostri  apostolatus  decretum,  post  noti- 
tiam  ejus  se  efferens,  sspe  fato  Rolhado  episcopo, 
ad  recipiendam  et  regendam  Suessonicae  urbis  Ec- 
clesiam,  aliquod  palam  vel  occulte  prajparaverit  j) 
oCfendiculum,veIsipersonaeipsiusquoquomodoinsi- 
diatus  exstiterit;  quinimo  si  quis  vestrum  ad  Eccle- 
siam  recipiendam  illi,  tanquam  frater  fratri,  adjuto- 
riura  non  praBstiterit,  utpote  qui  videt  fratrem  suum 
necessitatem  habere,  et  claudit  visccra  sua  ab  eo, 
et  veluti  is  in  quo  charitas  Dei  non  manet,  ab  ipsa 
charitate,  quae  Deus  est,  et  a  corpore  et  sanguine 
Christi,  et  a  nobis  qui  merabra  iilius  sumus,  habea- 
tur  omnimodis  alienus.  Horro  ne  justitiam  regere 
nostrae  tantum  vidcamurvoluntatis  arbitrio,  acper 
hoc  aestimemun  canonicis  legibus  contraire,  sanci- 
ipus  atque  decernimus  quatenus  saepedictus  Rotha- 


dus,  venerabilis  episcopus,  paratus  sit  omni  regula- 
riter  poscenti  de  se,  quia  Deo  propitio  nulli  parti 
faveie  volumus  contra  justitam,  coram  sedis  apo- 
stolicae  praesule  reddcre  rationem.  Ita  duntaxat  ut, 
secundum  majorum  diffinitiones,  snte  omnia  que 
prius  possederat  integro  jure  recipiat;adeo  ut  talis 
sit  in  omnibus  qualis  ante  sententiam  contra  se 
prolatam  fuisse  dignoscitur.Sicque  demum,Ecclesia 
recepta,  et  episcopatu  libera  securitate  possesso, 
proximis  et  amicis,  rebus.et  ipsis  resumptis  viribas, 
vestitus  quoque,  et  spiritualibus  annistectus,accu< 
satoribus  respondeat  suis,  et  unde  impetitur,  ple- 
nissima  studeat  hos  qui  foris  atque  intus  sunt  sa- 
tisfactione  certiflcare. 

LXXVl. 

AD  CLERUM   ET  PLEBEM   SUESSIONIGAM; 

(Anno  865) 

Ut  restitutum  sibi  Rothadum  episcopum  ormi  affectu 

excipiant. 

Apud  Mansi,  [ibid,] 
Clero  et  plebi  consistenti  Suessioni. 
Sicut  priorum  parentum  est  de  orbitate  natorum 
acri  valde  lamentatione  lugere,  ita  devotorum  0- 
liorum  proprium  est  de  patris  amissione  vehementi 
moerore  affici  et  ardore  valido  cruciari ;  ac  per  hoc 
contra  naturam  quodammodo  agitur,  si  una  pars 
sine  alterius  partis  societate  anxietnretdoleat.Sed 
in  hoc  V08,  charissimi  filii,  sicut  de  vobis  frequens 
narrat  opinio,  nequaqum,  Deo  gratias,  frigidi,  ne- 
quaquam  exstitistis  ingrati.  Denique  nullus  dubitat 
quas  devotio  vestra,  proprio  destituta  praesidiOjipsa 
quantum  ad  hominem  pertinet  orphana  remanens, 
varias  et  multipices  calamitates  pertulerit.  Sed  ilie 
qui  fidelibus  discipulis  dixit,  Non  relinquam  m  or- 
phanos  (Joan.  xiv),  non  solum  praesenti  sua  mjye- 
state  protexit,  sed  etiam  propitia,  quo  desolati  et 
destituti  eratis,  pro  sua  redonavit  pietate  roctorem : 
nobis  scilicet,qui  in  eo  vivimus,  naovemur  et  suraus, 
ad  eum  vobis  reddendum  nutu  suae  miserationis in- 
terius  imperans  et  competenter  erudiens.  Ecce  cniffl 
venerabilem  virum  Rothadum,  fratrem  noslrum  el 
coepiscopum  nostrum,  vestrum  autem  patrem,  pa- 
slorem  atque  magistrum,cujuslonga  jam  eruditione 
instructi,  cujus  olim  sacri  verbi  pane  refecti,  cujos 
diuturnis  laboribus  et  vigiliis  circumBepti,  cujus 
magisterio  et  doctrina  Deo  estis  auctore  refecti, 
prioris  infulis  sacerdotii  et  pristinis  redintegratom 
honoribus  ac  omnibus  episcopatus  ofBciis  reslaura- 
tum,  vestrae  alacri  devotioni  et  piae  dilectioni  remi- 
simus.Habetisprcetereain  hoc  beatas  recordationis 
Athanasii  prudcntissimi  sacerdotis  exemplum:  cujws 
tolerantia  cui  non  consolationi  sit  ?  cui  non  spem 
faciat  ejus  inexspectata  reversio?EjiciturAriopr«- 
sequente,sed  revocandus  Domino  proscquente.Pas- 
sus  est  carcerem,  passus  est  angustias,  nec  mirum, 
si  vir  apostolicus  ea  passus  est,  quibus  se  Aposto- 
lus  gloriatur  exercitatum  (//  Cor.,  xi).  In  his  tamen 
omnibus  secutus  est  illum,  qui  sibi  in  Iribulatiom- 
buB  SG  placcre  testatuf-,  fugatus  illinc,  ctin  nostns 


909 


EPISTOLiG  ET  DECRETA. 


910 


partibus  roboratus  est.Dcniquehic  ei  rerlintegratus 
status  est,in  hac  scde  requiem  communionis  inve- 
nity  a  qua  semper  catholicis  subvenitur.  Sancti 
autem  papae  GGclestini  verba  sunt  bacc  {epist,  4,  ad 
Const.},  quae  nos  Rothado  possimus  non  inconve- 
nienleraptare,  praeter  quod  illereverendi  Atbanasii, 
et  blasphemi  Ariimentioncmrecit:  in  pra^sentiarum 
vero  Hincmarus  prosequens,  et  Rothadus  innocens 
ia  causa  sunt.Gaudete  itaque,  fralres,in  Domino,et 
iterum  dico  gaudete:  modestia  vestra  nota  sit  omni- 
bus  bominibus.  Exsultate,  filii  charissimi,  et  de 
reddito  vobis  patre,  Deo  immensas  gratias  persol- 
vite.  Lffitamini,  oves  DominicjB,  ac  pro  rcstituto 
pastore,  summo  Pastori  laudum  offtcia  canite.  Con- 
gregamini/ilii  excelsi,exite  obviam  ei,tripudiantes 
cum  faymnis  et  psalmis,  ct  canticis  spiritualibus, 
altisonaDomino  pra;conia  concinontes,illum  susci- 
pitc  cum  honore,adite  eum  cum  hilaritate,  obedite 
ei  sicut  patri  reverendissimo,  sicut  magistro,  et  in 
omnibus  circa  eum  ut  devotissimos  vos  quietissi- 
mosquefllios  exhibete:  seientesdivinum  pra^sidium 
procul  dubio  non  ei  defuturum,  et  quandiu  spira- 
culumomnipotentis  erit,  et  halitus  vito!  spirabit  in 
naribus  meis,  solatium  nostrum  in  suis  o^iportu- 
nitatibus  adfuturum.  Qua  de  re  rursus  apostolutus 
nostri  praeceptione  vestrae  unanimitati  jubemus, 
quatenus  taliter  agere vestra  satagat  industria,ut  in 
nullo  sine  alTectione  circa  jam  fatum  virum  et  epi- 
scopum  vestrum  rcperiamini  :  sed  ita  nostris  pro 
00  monitis  pareatis,  ut  animudversio  qu«B  de  con- 
temptu  nostri  oriri  poterat,  in  retributioncm  justas 
niercedis  concedente  Domino  convertatur. 

LXXVII. 

AD   ROTHADUM   EPISCOPUM    SUESSIONENSEM. 

(Anno  865.) 

Quod  illum  ila  reslituaty  ut  paratum  deimeps  esse 
velit  adversariis  respondere,  si  quid  coneutur  obji- 
cere. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NicoLAUS  episcopuSjServus  servorum  Dei  reveren- 
tissimo  et  sanctissimo  Rothado  episcopo  sanctae 
Ecclesiffi  Suessionicffi, 

Decessorum  exempla  meorum  imilans,  mirabi- 
liumquevirtutum  eorumflagrantiam  sequens,opor- 
tet  omnibus  larga  me  hujus  Ecclesifie,  qus  mater 
est  omnium  Dei  ecclesiarum,  pietatis  ubera  prs- 
parare,atque  universis  undique  ad  eam  confluenti- 
buSytanquam  iidelem  et  prudentem  summi  patris- 
familias  servum,apertum  ejus  exhibere  misericor- 
dis  gremium.  Et  ideo,  quia  constat  sanctitatem 
tuana  metropolitano  tuo,et  quibusdam  ejus  scquaci- 
bus  te  impetentibus,  nobis  inconsultis  gradus  tui 
jacturam  sustinui8se,et  ecclesia  propria  caruisse  ; 
ac  deinde  nobis  etiam  decernentibus  banc  minime 
hactenus  accepisse,  et  juxta  qiiod  jusseramus,nul- 
lam  tuffi  dilectionis  restitutionem  habere :  Nos  hanc 
depositionem,  utpote  quse  sine  ulla  nostra  ratione 
irregulariter  est  effecta,  depositionem  nec  fuisse, 
nec  esse  doliberamus,cum  etiam  nec  fuerit  dies  qua 
el  ab8entem,et  prcesentem.non  inter  episcopos  ba- 


A  buorimus,  Fcripserimus  ot  coluerimus.  Et  idco  au- 
ctoritate  Dci  omnipotentis,  et  bcatorum  npostolo- 
rum  Petri  et  Pauli.etomnium  decessorummeorum 
sedis  apostolico)  praesulum,  pristino  gradui,ac  pri- 
stiniB  rcformamus  ecclesiffi  :  ita  ut  quicunque  tibi 
ad  recipicndam  ecclesiam  olimtibi  commissam,vel 
ad  epiccopalcmiaisterium  peragendum,aliquatenus 
impedierit,  donec  acquiescat,  et  tibi  obsistendi  co- 
natum  doponat,a  sacrosanctis  mysteriis,  et  ab  ec- 
clesia;  sit  ingressu  remotus,atque  ab  omni  commu- 
niono  fidelium  sequestratus.Quia  quem  praesentia- 
liter  nemo  accusat,nos  inter  damnatos  habere,nec 
possumus,nec  debemus.  Proecipue  cum  damnatores 
tuos,  vel  vicarios  eorum,  frequentibus  apcstolatus 
nostri  vocaverimus  apicibus,  et  nullum  ipsorum  te 

P  accusantium  videre  pcnitusquiverimus:scd  tantum 
quidam  praesens  positus,  ct  alii  scriptis  suis  nobis 
significaverunt,quod  nulla  te  accusationc  impctere 
voIuissent,sed  nec  etiamsi  sccundum  jussionem  no- 
stram  venire  potuisscnt,adversus  sanctitatem  tuam 
accusationes  aliquas  attulisscnt.  Et  proinde,  quia 
per  tot  curricula  tcniporum^sufficientibus  datis  in- 
duciis,nullus  ad  tui  acrusationem  accessit,praecipue 
cum  tu  ad  reddendam  ratioiicm  paratus  semper  ex- 
stiteris,  nos  te  noc  damnare  possumus,  ncc  inter 
damnatos  relinquimus.Rcsumat  ergo  venerabilitas 
tuaoflicium  oliin  coinmissum,fruatur  beneficio  divi- 
uitus  sibi  collato,  utatur  opiscopali  ministerio,  pri- 
stina  dignitate  resumpta  recipiat  ecclesiam  quam 
tibi  Dominus  commendavit,ct  quamtu  quoquebonis 
initiis  pcrcepisti,et  veraci  ac  multiplici  fama  testi- 

C  monium  tibi  dante,dignis  successionibusadornasti : 
ita  ut  sine  quacunque  et  cujuscunque  contradi- 
ctione,vcI  impedimento,  talis  habearis  in  omnibus, 
qualis  ante  prolatam  in  te  excommunicationis  ct  de- 
positionis  sententiam  exstitisse  agnosceris.Sane  ne 
justitiam  regere  nostrae  tantum  videamur  volunta- 
tis  arbitrio,ac  per  hoc  aei^timcmur  ccclesiasticis  le- 
gibus  obviare,  sancimus  ut  sanctitas  tua,prius  re- 
ceptis  omnibus,quae  antc  possedissedignoscitur,  et 
ecclesiae  potestate  fruens,et  per  aliquod  tempusin- 
offense  gubcrnans,resuniptis  viribus,pt  sibi  abbatis 
omnibus  redintegratis,  sic  demum,  si  qui  sunt  qui 
tibi  aliquid  conentur  objicere,  forlis  jam  et  valida 
cum  ipsis  disceptationis  luctamina  aggrediatur  ;  et 
juxta  quod  ratio  dictat,  et  sacrae  praecipiunt  san- 

[)  ctione8,vestitus  cum  ve8tito,et  armatus  cum  arma- 
to,ecclesiastico  more,  tempore  a  nobis  praeordinan- 
do,coram  sedis  apostolicse  praesule,contra  tuos  ad- 
versarios  conflictum  ineas,  quidquid  regulariter 
diffinitum  fuerit  procul  dubio  suscepturus.Quia  vero 
de  sanctae  Ecclesiae  Suessonicae,  vel  de  sibi  compe- 
tentiu.m  diversorum  locorum  rebus,multi  multa  de- 
traxisse,ac  diverso  modo  hactenus  illis  frui  dicun- 
tur,sancimus  atque  decernimus,ut  post  secundam 
ettertiam  conventionemetadraonitionem  sanctitatis 
tuae,  quisquis  res  praefatae  ccclesiae,  quibus  tu  ali- 
quando  ad  usum  vel  susteutationem  illic  servien- 
tium,vel  tibi  obsequentiumjfruitusfuissedignosoe- 


911 


NICOLAl  PAPiE  I. 


m 


ri9,retinere,  et  sibi  ulterius  absque  voto  tuo  vcndi- 
care  tentaverit,et  illas  qualescunque,et  ubicunque, 
et  quantxcunque  fucrint  possidondas  praedictse  Ec- 
clesiae  Suessonicse  minime  dimiserit,  tanquam  sa- 
crilegus  anathematis  reus  vinctus,ab  Ecclesiffi  gre- 
mio,atque  sacro  corpore,  et  pretioso  Domini  nostri 
Jesu  Ghristi  sanguine,donec  praesenti  decreto  nostro 
acquieverit,  habeatur  omnibus  modis  alienus,  et 
tanquam  violentus  invasor  atque  tyrannus,sit  Ghri- 
stianorum  communione  privatus :  ita  ut  qui  bujus- 
modi  in  communione  susceperit,simili  poena  tenea- 
tur  astrictus.Scripta  pcr  manum  Petri  notarii  rcgio- 
narii,etscriniariisanc(sG  Romanae  Ecclesiae^in  mense 
Januarii,indictione  xiii.Benevale  innomine  Domini. 

LXXVIlr. 

AD   CAnOLUM   CALVUM   REOEM. 

(Anno  865.) 

Ilortatur  cui  pacem  (a)  cum  Ludovico  imperatore  nepote 
mo  retinendamj  et  ut  Arsenio  quem  legatmn  in 
Galliam  mittit^fidem  habeat. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

Nicouus,  servus  servoruin  Dei,  dilecto  filio  Ga- 
ROLO  glorioso  regi. 

Initium  locutionismede,quam  advos  nunchabeo, 
charissimc,  ecce  cum  apostolo  Paulo  sumit  cxor- 
dium,et  vox  mea  vox  illius  est,  dicens  :  Filiolimei, 
quos  iterum  parturio,  donec  formetur  Ckristus  in 
vobis  (fial.  iv).  Quo  autem  modo  Christus  formari 
melius  in  cordibus  vestris  poterit,  quam  si  evulsis 
ex  praccordiis  vestris  odiorum  etsimultatumvepri- 
bus,  pacem  in  visceribus  vestris  concipiatis  quse 
Christus  est,sicut  per  eumdem  Apostolum  de  eodi- 
citur  :  Ipse  est  pax  vestra,  qui  fecit  uferque  nnum 
Ephes.  i),et  charitatem  in  invicem  observetis  quae 
Deus  est,vcluti  a  Joanne  describitur  :  Deus  charitas 
est  {[  Joan.  iv).  NuUi  ergo  dubium  est,  quod  qui 
charitatem  et  paccm  in  se  non  habet,Ghristum  Do- 
minum  Deum  nostrum,  qui  per  ha3c  vocabula  de- 
signatur,  e  corde  suo  projecerit,  et  quasi  confor- 
matum  ex  intimis  uteri  sui  pepulerit.  Quamobrem 
necesse  est  ut,sicut  sancta  mater  Ecclesia,  cui  mea 
humilitas  per  abundantiam  divinae  miserationis 
prajcst,  ut  habitaret  Ghristus  per  fidem  in  cordibus 
vestris,olim  vospcr  Evangeliumgennit:  ita  quoque, 
ut  per  ministerium  apostolatus  mci  in  praecordiis 
Vfcstris  per  pacem  et  dilectionem  idem  formetur 
Ghristus,nunc  vos  iterum  parturiens  gignat,  et  ut 
in  virum  perfectum  occurratis  informet.  Quomodo 
autem  Christus  in  vobisformari  potest,qui  in  scissis 
mentibus  non  habitat?  qui  totus  est  pax,totus  jus- 
titia,  totus  est  veritas?  vel  in  vobis  quomodo  for- 
matur,  qui  liccl  in  pectore  vestro  per  fidera  suam 
[edit.  Rom.,  sanam]  solidns  et  integer  habitet,  per 
discordiam  tamen  minus  in  vobis  perfectus,et  velut 

(a)  Cum  Ludovico  imperalore.Dc  rcgno  Burgundiae, 
ut  opinor,post  Caroli  regis  obitum  fuit  controversia. 
Nam  a  Garolo  Galvo  fuisse  ocrupalum,  indicare  vi- 
dentur  capitula  in  Burgundiam  ab  eo  missa  titulo 
xsxii.At  Burgundiam  Ludovicus  imperalortanqunm 


A  informis  habetur?  Concipite  itaque  fllii  ptcein,par- 
turite  justiMam,  et  alternam  amplectimini  charila- 
tem.Audite  quid  dicat  Apostolus  :  Pacem  sequimini 
cum  omaibus  (Hebr.  xri).  Et  rursus  :  Quod,  ioqult, 
ex  vobis  est,  cum  omnibus  hominibus  paeem  habenUt 
(Rom.  xii).  Unde  intimo  mentis  intuitu,  et  summa 
est  diligentia  perpendendum,  quoniam  si  taotus 
Apostolus  cum  omnibus  hominibus  pacem  sequi.et 
cum  omnibuspacem  haberecomroonuit,quantopo- 
tius,quantoquc  salubrius  cum  his  Bequenda,et  cum 
illis  habenda  est  pax,  quibus  consanguioitate  pro- 
pinquiorcs,  et  materia  carnis  proximiores,  ac  jura- 
mendo  scrvandae  vicariae  pacis  connexi  arctiuB  esse 
ferimini  ?  Qua  de  re  nunc  mihi  sermo  est,et  ad  re- 
gium  culmen  vestrum  meum  tendit  eloquium :  ad  ea 

H  vidclicet  vos  dirigens,  per  que  non  solum  terreaa 
regna  debito  jure  po3sidendo,dies  vestros  inquiete 
maxima  transeatis:  verum  etiam  beatitudinisbere- 
ditatem  capessentes,  iiliorum  quoque  Dei  vocabnla 
sortiamini.Scriptum  quippe  est  .  Beatipacilici^qu»' 
niam  filii  Dei  vocabuntur  [Matlh.  v).  Igitur  memores 
estote,riIii  dilecti,  memores  estote  nominis  Domini 
Deinostri,cujus  mentionemcoram  Donnullistestibus 
facientes,  terribili  estis  alternam  pacem  iDvicem 
pacto  polliciti,  et  pertimesccntes  tantum  noroen  in 
vanum  accipere,  reddite  Domino  juramenta  vestra. 
Fcedus,  quod  ad  alterutrum  pepigistis,  inviolabili 
manoat  apud  vos  veritate  repostum,  et  immaculati 
vigeat  vestra  sublimitas,  insignia  fidei  cunctis  cir- 
cumquaque  nationibus  reprsesentans.Parcite  gladio, 
et  humanum   fundere  sanguinem    formidoloBios 

C  exhorrescite.  Cesset  ira,  sedentur  odia,  sopiantur 
jurgia,  et  omnis  ex  vobis  simultas  radicitus  exti^ 
petur.Unusquisquc  vestrum  sua  sit  sorte  contentua, 
et  funiculo  baereditatisdivinitussibicollatopacifice 
perfruatur,  aliena  jura  non  invadcns,  non  subtra- 
hens,  non  conturbans.  Liceat  dilectissimo  filio 
nostro,  vestro  autem  nepoti,  a  Deo  conservandum 
imperium  suum,cum  regno  proprii  germani,quieta 
possidere  tranquilitate,et  statui  ejus  summa  secu- 
ritate  consuIere,et  gubernacula  ditione  debita  mo- 
derari  :  ad  salutem  videlicet  ac  defensionem  popaii 
Christiani;et  ad  sanct(D  matris  8U8e,Romans9cilioet 
insignis  Ecclosiae,  libertatem  et  sublimitatcm.  Noa 
autem  in  vobis  gloriss  typhus,non  supercilii  fwtus, 
non  alterius  usurpandi  terminosambitiOjSedjustitit, 

B  charita8,et  concordia  regnet,ac  summum  pax  inter 
vos  teneat  omnino  fastigium.  Sane  cum  pro  con- 
cordia  8cribimus,cum  pacemppaedieamuSjdeeanos 
concordia,  vel  pace,non  opineminiager©,quamsolet 
mundus  diligere,  ac  reprobi  adinvicem  observare. 
Deuique  illi,  ut  liberius  et  audacius  possint  mala 
perpetrare  quae  cupiunt,  ejL  plures  ac  validiores  ad 
quffl  gestiunt  reperire,  unanimitatem  student,  et 

fratris  regnum  sui  juris  esse  contendebat.Hinc  ula 
epistol»  nujus,  Liceat  vestro  nepoti  imperim  «*!j» 
cun  regno  proprii  germani  quieta  possidere  tranquni- 
tate,Qi  alia  in  epistola  sequenti.  Jac.  Sirm. 


913 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


914 


pacem  intc%  se  irpefragabililep,  et  imppacterrnisse  A  rismata  pra}dicate,discordiam  destpuite,unanimita- 


tenere.  Quam  Dominus  sciens,  ct  hanc  a  sua  pace 
secernenSydilectopibus  suis  aiebat :  Pocm, inquiens^ 
relinquo  vobis,  pacem  meam  de  vobis  (Joan,  xiv)  : 
ni^am,iaquit,nou  dilectopum  mundi.Unde  apte  sub- 
didit  :  Non  guomodo  mundus  dat,  ego  do  vobis.  Quod 
qualitep  accipiendum  sit^sanctus  Augustinus  salu- 
bpiter  et  luculenter  exponit.  Gaetepa  vepo,  qus,  ne 
modum  excederemus  epistolarem,huic  pagin®  inse- 
renda  non  duximus,  Arsenio  peverentissimo  et 
sanctissimo  episcopo,  apocrisiapio  et  misso  apo- 
stolicffi  sedis,  et  consiliapio  nostpo,  defscatissime 
prosequenda  non  indecenter,  ut  cpedimus^  scpip- 
iis  et  dictis  injunximus.  Cui  beue  faciet  glopia 
▼estra  in  cunctis  attendens,  et  in  his  quae  sibi,  ex 


tem  a?diGcato,  odia  cxstirpalc,  chapitatcm  plantate, 
rixas  dissipate,  pacem  evangelizate.  Haud  talem, 
quod  absitjUnanimitatem  vel  pacem,quali  Judaeorum 
usaestin  Domini  Salvatoris  nece  conspipans  factiosa 
catepva,  vel  Hcpodes  et  Pilatus  ex  inimicis  eodem 
tempore  adinvicem  pepigcrunt.  Sed  talem,  qualem 
audiepunt  pastores  ccelestem  militiam  in  nativitate 
nostri  Salvatoris  canere,cum  dicepet  :  Gloria  in  ex- 
celsis  DeOyet  in  terra  pax  hominibus  bonx  voluntatis 
(Luc.  ii).  Intonans  enim,  pax  hominibus,  subintulit, 
honx  voluntatiSy  ut  malevolai  voluntatis  homines  a 
pacehujuscemodisequestparet.Nampepversiquique, 
quo  pacatiopes  sunt  invicem,  eo  ppocul  dubio  ad 
agendum  peppepam  validiores  exislunt.Unde  et  Apo- 


postri  apostolatus  auctopitate,  de  pace  sanctae  Ec-  n  stolus,  non  solum  evangelizantium   bona  (Rom.  x) 


clesis  perhibuerit,non  immerito  credula  vel  inam- 
bigua,  fldem  certam  accommodans.  Incolumem 
exceilentiam  vestram  gratia  superna  custodiat,  di- 
lectisBime  fili. 

LXXIX. 

AD  EPISGOPOS  IN  REGNO  CAROU  CONSTITUTOS. 

(Anno  865.) 

Quod  pacis  studio  Arsenium  legatum  mittat;  proinde 
regem  ad  eam  cum  Ludovico  Augusto  nepote  suo  con- 
servandam  hortentur.   , 

NiGOLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,omni- 
bus  reverentissimis  et  sanctissimis  confratpibus 
Bostris,  archiepiscopis  et  episcopis  in  regno  Garoli 
gloriosi  regis  constitutis. 

Studiam  nostrum  semper  fuit,  et  est^  fratres 


speciosos  pedes  admiratur,  sed  et  evangelizantium 
pacem  (Hebr.  xii)  addens^nulla  bona  sine  pace,  nec 
rupsus  pacem  sine  caetepis  bonis  innuit  fore  sequen- 
dam.Et  alias  pacem  cum  omnibus  et  sanctimoniam 
sectandam  praecipit,  sine  qua  ncmo  videbit  Deum. 
Quas  ita  connectens,unam  sine  altepa  minus  osten- 
dit  esse  ppoficuam.  Habentes  ergo,  chapissimi,dile- 
ctionem  in  vobis,pacem  sequimini  cum  omnibus  et 
sanctimoniam  :  non  pacem,qua  etiam  copvi  potiun- 
tup  in  invicem,  sed  quam  simplex,  et  a  laniatu 
ppopsus  extoppis  columbapum  possidet  mipanda 
concordia.  Non  solum  autem  vos  pax  Dei,  qu» 
exsupepat  omnem  sensum,custodiat,sed  etpepvos, 
omnes  qui  sub  vestpo  moderantup  pegiminc,coadu- 
net  et  vinciat.  Ppaecipue  regem  vestpum  quantocius 


dilectissimi,  ut  ppo  asdiflcando  mutus  chapitatis  et  C  infopmapesatagiteadeaquaeilli  scpipsimus,etjuxta 


pacis  bono,  non  solum  his  qui  ppope,sed  et  his  qui 
iongesunt,ofllciino8trivellerousjugem,etimpigrum 
extendere  famulatum,  ad  si  quoque  inter  castera, 
quffi  suggestionibus  vestpis  inter  vos  a  nobis  dispo- 
nenda  crebrius  exegistis,  hortatu  vestro  plurimum 
invitati.Sedinnumeris  undiqueChristi  Domini  nostri 
Ecelesiae,  cujus  principaliter  curam  gerimus,  labo- 
ribus  impedit,  hiec  ut  optabamus  hactenus  agere 
profecto  nequivimus.  At  nunc  postquam  toties,  ut 
ita  dicamus,  ilIevirMacedo,qui  olim  apparuitPau- 
\OfTransi el  adjuva  nos{Act,xyi),  per  pias  [edit.  Rom.f 
propria8)nobis  sanctitatis  vestrae  voces  exclamavit, 
et  nostro  apostolatui  ostium,per  gratas  Deo  vestras, 
ut  credimuSy  orationes^sicut  ipsi  egregio  tunc  apo- 


quod  eum  instruximus  :  exhoptantes  videlicet,  ut 
memop  sit  memopiae  distpicti  judicii,  cujus  nomen 
multis  audientibus  nominans,  jurcjupando  consep- 
vandam  fratpibus  eopumque  libepis  inviolabilem  pa- 
cem  spopondit,et  pertimescens  tam  tpemendum  no- 
men  in  vanum  as8uraepe,peddat  Domino  jupamenta 
sua,cui  solum  vota  uJtpo  Domino  ppomissa  non  red- 
dere  impium  est.  Commonete  itaque  eum,ut  illud 
fcedus,quod  cum  fratribuspepigit,  peppetuaunitate 
consepvetjCt  id  immaculatc  custodiens  cunctis  de  se 
imitabile  prajstet  exempIum.Papcat  bello,et  Chpisti 
sanguine  sanguinem  emptum  fundere  magnopepe 
pcphorrcscat  :  scpiptum  quippe  cst  :  Virumsangui- 
num  et   dolosum    abominalur    Dominus    {Psal.    v). 


8tolo,tandem  apertum  est;  nihildesidiae,nihil  lanto  D  Undc  sua  silHorlc  contentus,ct  funiculo  haereditatis 


volumus  operi  tarditatis  afferre  :  sed  potius  cocptis 
aliis  negotiis  ecclesiasticis  et  pernecessaris  parum- 
per  omissis,rogabimus  quae  ad  paccm  sunt  Jerusalem 
illiuB  scilicet,  quae  partim  in  ccelo  jam  cum  spoiiso 
regnat,partim  adhucin  terris  incolaturet  ppemitup, 
quatenus  concopdiae  ac  dilectionis  fundamentis  in 
aedincattone  ipsius  positis,  fiat  etiam  consequentep 
pax  in  virtute  illius,et  abundantia  in  turribus  cjus. 
Hujus  rei  gratia  ppaesentia  fpatepnitati  vestpae  scpipta 
direximus  :  quibus  admoniti,  sicut  boni  commilito- 
nes,  et  quasi  Dominicae  vineae  cultores,  vilianobis- 
cum  expugnate  (fors.,  expurgate),  vliluLum  cha- 


ccelitus  sibi  dataj  pacifice  perfpuatup,  alienajura 
usuppapenon  tentans,non  ambiens.Gesset  temepapia 
ppaesumptio,  et  avidi  anhelitus  mcdullitus  compri- 
mantup  :  maxime  a  finibus  dilccti  fllii  nostri  excel- 
lentissimi  Augusti,  vel  a  metis  regni  uterini  ejus 
longe  distantis.Permittatup  crgo  praelato  pio  impe- 
patori  (edit.  Rom.,  pra^claro  impepatori)  quietain 
duccrc  vitam  atque  tranquillam,et  palruis  suis  nul- 
lam  praBSumptionem  monstrantibus,machaGpaBU8um 
quem  primum  a  Petri  principis  apostolorum  vicapio 
contrainfidclesaccepit,non  cogaturin  Ghpisti  fideles 
convcrtcrc.   Liceat,  inquam,  ei  pegna  sibi  pcp  hae- 


915 


NICOLAI  PAPiE  L 


916 


reditalum.jusderivata.elapostolicoDscdid  aucloritatc 
firmata,et  summi  poutiricismanucapitisupcrposito 
diademateaugustissime  dccorata,oum  suisfidelibus 
pie  ac  justissime  gubernare.  Sinatur  omnino  a  Deo 
protectum  imperiura  suum,quodcum  benedictione, 
et  sacralissimi  olei  unctione,  sedis  apostolicae  prae- 
suleministrantcpercepit,adexaltationem  et  quietem 
matris  suss  hujus  sanctae  catholic^  et  apostolics 
Ecclesia3,  licenter  ac  rectissime  moderari.Alioquin 
quisquis  contra  hujus  nostraj  salutiferse  commoni- 
tionis  paginamagercforte  pra5sumpscrit,et  idversus 
jamfatum  filium  nostrum  Augustum  rcferre  tantave- 
rit,noverit  sibi  et  Deum  omnipotentem,cujus  impc- 
rium  terminum  nescit,refragalurum,etapostolatum 
nostrum  juxta  competens  sibi  ministerium  procul 
dubio  reluctaturum.Porro  scitotcnostamadglorio- 
sum  regcm  vestrum,  quam  ad  vos^Arsenium  vene- 
rabiiem  virum,  Hortensem  episcopum  {edit,  Rom., 
archiepiscopum),apocrisiarium  et  missum  apostoli- 
cae  sedis  et  dilectum  consiliarium  nostrurr,cujus  a- 
pud  nos  approbataostridep,etcompertadevotio,et  vo- 
bis  quoque  pcrsona  vel  est  forte  non  omnibus  ignota 
prudentia,  destinassc.Quem  tanto  debetis  el  vos,et 
admonitione  vestra  filius  noster  rex,benigne  susci- 
pcrc,  quanto  scitis,  quia  pro  cunctis  laborat,  dum 
procommunibusEcclesiaBnegotiis,quaBomniumma- 
ter  est,  tantum  fastidium  non  recu8avit,assumere  : 
imo  quanto  portando  pacem,Christum,  qui  estpax 
vera  in  se  longe  lateque  gestare  dignoscitur.  Ad 
quem  vestra  etiam  sanctitas  jungi,et  cum  sibi  quo- 
quomodo  adventus  illius  innotuerit,  accelerare  non 
renuat,  quatenus  alterna  visione  ac  colloquio  fruiti 
quae  circa  veram  pacem  sunt,  liquidius  agnoscatis, 
ita  ut  et  vos  legationis  ejus  tenorem,et  ille^quae  per 
tot  curricula  temporum  anhelastis,evidentiuscom-» 
prehendat.Tumque  demum,3i  quae  sunt  quaeperse 
corrigere  possit,auctoritatenostra  corrigat:  reliqua 
vero,  quae  forte  difficiliora  sunt,  apostolatui  nostro 
diffinienda  reservet.  Optamus  fraternitatem  et  san- 
ctitatem  vestram  in  Christo  bene  valere. 

LXXX. 

AD   ARCHIEPISCOPOS   IN   REGNO    LOTHARII    C0NSTITUT08. 

(Anno  865.) 

IJt   Lolharium  libere  arguantj   et  (idulteram  quam 
habet  projicere  compellant, 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimis  et  sanctissimis  confratribus  nostris  ar- 
chiepiscopis  in  rcgno  Lotharii  regis  Ecclesiam  Dei 
gubernantibus. 

Saepe,  fratres  cliarissimi,  apostolatus  nostri  pro 
cauaa  (si  tamen  causa  dicenda  crit)  regis  Lotharii, 
sed  utinani  regis,sollicitudinem  cognovistis.Quippe 
et  frequentia  super  hoc  ncgotio  scripta  nostra  vidi- 
stis,  et  in  fautoribus  ipsius  tantum  flagitium  nos 
jam  vindicasse  manircslissime  nostis.Sed,proh  do- 
lor!  iiobis  irremotis  laboribus  desudantibus,  vos 
licct  scripto  nobiscum  seutire  tenereque  profileami. 


A  utrum  tamon  laboretis,  necne  jam  apj^  virura  fa- 
tum,et  si  labor  vester  aiiquid  penes  iilum  proficiat, 
vel  cujus  culpa  si  non  proficit  impediatur,  nibil 
nobis  omnino  significastis.Quamobremdaturinlel- 
ligi  hujusmodi  taciturnitate  ideo  vos  usos,quoniain 
quidpiam  utilitatis,  quod  intimare  valeati8,penitus 
non  habetis.  Quapropter  obsecro  vos  per  adventum 
Domini  nostri  Jesu  Christi,ante  cujus  conspectum, 
vel  pro  legitimis  certaminibus  coronam,veI  pro  d^ 
sldia,  quod  absit,  poenam  percipietis,  ut  taudem 
aliquando  recogiietis  ministerium  quod  accepistis, 
projiciatis  desidiam,pellatis  a  vobis  servilem  timo- 
rem,  resumatis  episcopalem  libertatem,  corripialij 
speculatorum  et  pastorum  officium,  ct  precaudo, 
obsccrando,  suadendo,  modo  caduca  hujus  mundi 

|.  prospera  exponendo,  modo  in  aeternum  mansura 
gaudia  praedicandojam  nominatum  regem,frequeD- 
tius  adeatis,ct  tam  ex  auctoritate  Dei,  quam  etiam 
ex  nostri  apostolatus  injuncta  vobis  praeceptiune, 
quousquc,  si  non  obedierit  hanc  quam  nunc  habct 
is  adulteram  mulierem  projicicns,finitivam  perman- 
soriamque  demus  super  eam  sententiam,  et  eihor- 
tari  eum,  et  admonere,  omni  torpore  ac  melu 
repulso,  curctis,  et  segnitia  vel  t«dio  deposito, 
quibus  hactenus  eratis  depressi,  hunc  coostanter 
arguere,  et  decenter  corripere  studeatis,  pranun- 
tiantes  pariter  et  quae  illi  ventura  sunt,  imojam 
imminent,  vidclicet  quia  post  nostram,  ac  sanctx 
Ecclesiae  in  ipsum  prolatammanifestam  seDtentiam, 
nullacum  co  eritis  communione  potituri.Nam  nle 
divcrso  colligitur,nostrae  communionis  cumm(£cba 

C  sibi  sociata,  ct  fautoribus  suis,ipse  jam  dudumfa- 
ctus  cst  exors  :  quod  in  epistola  et  commonitorio 
Rhadoaldo  tunc  episeopo,et  Joanni  dederamus  epi* 
scopo,legatione  fungeniibus  in  eumdcm  ipsuniLo- 
tharium,  liquido  poterit  inveniri.  Ergo,  fratres, 
estote  ut  fortissimi  milites^ut  pervigiles  pastores,et 
venientem  lupum  a  longe  inspicite,  ac  perituro  im- 
minentem  gladium  enuntiate.  Eruiie  hunc  virum, 
qui  ducitur  ad  niortem,  qui  trahitur  ad  interitum 
liberare  ne  cessetis.  Clamate,  quasi  tuba  exaitate 
voces  vestras,  et  annuntiate  illi  scelera  sua,  quibus 
peccat,  et  peccare  facit  Israel.  Quod  si  ille  non  au- 
dierit,  ipse  in  inquitate  sua  morietur,  sanguisejus 
super  caput  ejus  erit,  vos  autem  animas  vestras  li- 
berabitis.Tantum  utmemores  semper  illius  senten* 

jj  tiae  sitis,  quam  vobis  ex  Apostolo  memori»  com- 
mendandam  nunc  apostolatus  noster  difUoratam 
annotat  :  Si  quis,  inquit,  non  obedierit  verbo  nosTo 
per  epistolam,  hunc  notate^et  non  commisceaminiM 
eo  [II  Thess,  ii).  Porro  hajc  et  c«tera,  qua  buic 
pnginae  inseruimus,  Arsenio  sanctissimo  episcopo, 
apocrisiario.  et  misso  apostolicae  sedis,  consiliarw 
nostro,  vobiscum  secundum  voluntatem  Dei  cxsc- 
qucnda  commisimus  :  cui  et  benignitatem  vestram 
monstrare,  et  dignam  reverentiam  pro  amore  bcali 
Petri  apostoli,  a  cujus  sede  profectus  est,  exhibere 
satagite.  Optamus  fratcrnitatem  seu  sanctilatem 
vestram  in  Christo  bene  valere. 


i 


M7 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


918 


LXXXI.  A 

AD   ADONEM  YIENNENSEM  ARCHIBPISCOPUM. 

(Anno  865.) 

Cttr  synodus  non  fueril  celebrata,  De  Arsenio  legato 
in  Gallias  et  Germaniam  misso.  Guntharium  et 
Theutgaudum  non  fuisse  pristino  gradui  restitutos, 
Presbyterum  Gerardi  comitis  alteriu^ve  cujuslibet 
laici  non  recte  appetlari, 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NiGOLAus  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentiBsimo  et  sanctissimo  confratri  Adoni  archiepi- 
Bcopo  Viennensi. 

Mfraris,  frater,  cur  synodum  dispositam  non  ce- 
lebraverimus,  cum  in  ea  inter  csetera  quae  nunc  in- 
congruunt  [/".,  ingruunt],  et  longum  est  narrare  de  n 
negotiis  qu«  apud  vos  geruntur  Deo  auctore  praeci- 
pue  ventilare,  ac  una  vobiscum,  tecum  scilicet  et 
csteris  fratribus  nostris  decernere  proposuerimus, 
et  vos  per  quos  res  illarum  regionum,  quse  vobis 
magis  pro  vicinitate  quam  nobis  notse  consistunt, 
liquidius  et  sufGcientius  agnoscere  sperabamus,  et 
rursus  quidquid  Deo  revelante  statuendum  erat, 
illis  arbitrabamur  partibus  innotescendum,defueri- 
tis  ;  prsesertim  cum  vobis  et  omnihus  pene  ultra 
Alpes  existentibus  Ecclesiarum  Dei  praesulibus  ad 
synodum  Homae  celebrandam,  et  ad  hanc  seconvo- 
candos  fuerimus  frequentius  provocati,  et  pro  his 
quae  illicite  perperam  aguntur  potissimum  existam  us 
salubriter  agitati.  Alias  autem  misimus  Arsenium 
venerabilem  episcopum  apocrisiarium  et  missum 
apostolicae  sedis  et  consiliarium  nostrum^GaHiarum  C 
etGermaniffi  partibus  de  negotiis  instantis  temporis 
qusdam  vobiscum  rimaturum  ac  inventurum.  Et 
ideo  non  putavimus  vos  debere  deesse  illis  regioni- 
bus,  quandiu  ipsum  illic  me  demorari  constaret. 
Unde  bene  faciet  beatitudo  tua  si  illi  adhaeserit,  et 
in  his  quae  ex  nostra  delegatione  agenda  sunt,  ejus 
laboribus  fraternc  communicaverit.  Asserit  autem 
sanctitastua  quodfama  ubique  spargaturTheutgau- 
dum  et  Guntharium  dudum  episcopos  per  nos  pri- 
stino  gradui  restitutos  ;  quod  qualiter  agi  poterat 
dum  scelus,  tam  quod  rex  Lotharius  in  repulsione 
Theutbergae  reginae  et  admissione  scorti  commisit, 
quam  quod  Ingeltrudis  apostatrix  etadulteraperpe- 
travit,  adhuc  vigeat,  cujus  fautores  fuere  nescimus 
si  ipse  aliquatenus  animadvertis  :  praccipue  in  Gun-  d 
thario^  qui  contra  sacros  canones  decreta  nostra  post- 
ponens,miDisteriumsibivetitumjuxtapraBcedent«m 
consuetudinem  contingere  ausus  est.Quamvis  ergo 
binc  nihil  usque  adhuc  in  corde  nostro  teneatur, 
tamen  si  de  restituendo  quoquam  eorum  aliquid 
egissemus,  consequenter  sicut  de  casu,  ita  quoque 
omnibus  vobis  de  restitutionc  scribere  curaremus. 
lUud  autem,  frater  charissime,  ridiculose  sonuit, 
quod  apicum  tuorum  gerulum  nobis  commendans, 
hunc  presbyterum  Gerardi  illustris  comitis  esse  per- 
hibueris.  Vere  quod  [pro  quid,  Hard.1  hoc  scribens 
pradentia  tua  dicere  voluerit,velquid  superhujus- 


ccmodi  vorbo  intellexeris,  nos  fatcor  ignoramus. 
Nunquid  Gorarduscomes  illum  prcsbyterum  conee- 
cravit  ?  nunquid  de  ipsius  est  diceceai  ?  Ubi  hoc  le- 
gisti  ?  ubi  hoc  didicisti  ?  Nisi  quia  presbyteri  non 
specialiter  ecclesiae  civitatis,  aut  ecclesiae  possessio- 
nis,  aut  martyrii,  aut  monasterii  secundum  sacras 
regulas  ordinantur,  scd  in  domibus  laicorum  consti- 
tuuntur,  et  cum  saecularibus  adeo  conversantur,  ut 
non  jam  Dei  et  ecclcsiae  cujuslibet,  sed  illius  comitis 
atque  illius  ducis  esse  dicantur?ita  ut  impletumsit 
quod  pcr  prophetam  dicitur  :  Et  erit  sicut  populuSj 
sicsacerdos  (Osc.  iv).  Quod  fortasse  unum  est  eorum 
quae,  cum  in  nomine  Domini  convenerimus  unani- 
miter  in  idipsum,  oportcbit  dccentius  eracndari,et 
tanquam  venenatum  elleborum  amputari.  Optamus 
fraternitatem  vestram  in  Ghristo  bene  valere. 

LXXXII. 

AD  ARDUICUM  ARCHIBPISCOPUM   VKSONTIONENSEM. 

(Anno  865.) 

Respondet  ad  consulta  ejusdem. 

[Apud  Mansi,  ihid.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  sepvorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Arduico 
Bisontionensi  Archiepiscopo. 

Inter  caetera  virtutum  tuarum  insignia,quae  pluri- 
mis  suntgratiarum  actionibus  cumulanda.summam 
obedientiam  tenerete  conspicimus  cum  humilitatis 
fastigio.  Etcum  tantam  in  te  circa  nos  animi  admi- 
rati  cernamus  alacritatem,mentem  tuam  apostolo- 
rum  spiritu  tactam  non  dubitamus.Guidumapri- 
mate  suo,  cujus  nos  licet  meritis  impares  vicesgeri- 
mus,  tantum  verbo  dicerotur,  Vado  piscari,  illico 
responderunt  aientes,  Vejiimus  et  nos  tecum  (Joan, 
XXI,  3) :  ita  quoque  nunc  unanimitatis  tuae  fraterni- 
tas  cum  nos  pro  lucrandis  et  abstrahcndis  e  falsis  et 
amaris  hujus  mundi  gurgitibus  fidciium  animabus 
studii  gressum  ponere  solo  sermone  velle  sentiret, 
protinus  quia  nos  sequi,quia  per  nostra  cupiat  ve- 
stigia  gratanter  incedere,  nullam  dilationem  passa 
suggessit,et  usque  ad  mortem  se  nobiscum  contra 
hostes  dimicaturam,crebra  legatione  missaspopon- 
dit.  Sei  oramus  omnipotentem  Deum  ut  cui  factus 
es  in  hujusmodi  promissione  consimilis,  protegente 
ipsoefficiarisinnegationedissimilis.Quanquam,etsi 
tale  qiiid  uccidissct,  idem  ipse  fucrat  in  recupera- 
tione  forma  penitus  iraitabilis,  bcatus  scilicet  Pe- 
trus  apostolorum  princeps,  qui  Malchi  corporali  ab- 
scissa  gladio  aure  inobedientiara,  et  in  Anania  et 
Saphira  spiritali  verbi  mucrone  mendacium  et  ava- 
ritiam  perculil.  Gujus  dum  sedcm  veneraris  etprae- 
ceptasectaris,credimus  quod  patrociniaquoqueadi- 
piscaris,  et  apud  Deum  intercessionum  suarum  teg- 
mina  consequare.  Jam  vero  ad  consultafraternitatis 
tuac^dequibusper  litterarum  tuarum  portitoremtibi 
voluisti  responderi,  prout  Dominus  dcderit,  a  quo 
esl  omtic  datum  optimum  ct  omne  donum  pcrfcctum 
{Jac.  I,  17),  mentis  oculum   dirigentes,   charitati 


919 


NICOLAI  PAPiE  L 


m 


tuiT  non  sublrahemus  acJ  polius  la!;({u.i!n  ca^liUis 
gralis  accepLuiii  donabirnus. 

CAPUT   PRIMUM. 

Hasigitur  quae  duobus  fratribus  nupserint,vel  qui 
duassorores  uxores  accoporint,  concilium  Neocaesa- 
riense  usqiie  ad  mortem  abjici,  etin  exitu  suo  poeni- 
tentiae  remediura,dissolutis  duntaxat  hujus  conjun- 
ctionis  vinculis,  consequi  jubet.  Hos  autem  vel  has 
qui  vel  quae  post  poenitentiara  nova  conjugia  et  in- 
hibitos  appetivere  concubitus,beatus  papa  Siricius 
a  Dominicae  mensae  convivio  separat,  et  solo  viatico 
cum  ad  Dominum  cceperint  proficisci,  per  commu- 
nionis  gratiam  voluit  talibus  subveniri.  Quo  ergo 
pacto  aliquo  possunt  uti  conjugio,quibusnec  inhi- 
bitos  denuo  repetere  concubitus,  nec  rursus  nova 
conjugia  licet  contrahere,  cum  etiam  dissoiutis  hu- 
jusmodi  conjunctionis  vinculis,nonnisiinexitu  poB- 
nitentiae  remedium  tales  consequi  possint?Non  enim , 
ut  saneto  innuente  praesule  Siricio  supra  memini- 
mus,aut  nova  conjngia,aut  inhibitos  denuo  appetere 
concubitus  hosqui  pcBnitrntiam  reservare  student, 
oportct.  Prajter  haec  autem  quomodo  posset  duabus 
sororibus  vir  quilibot,aut  duobus  fratribus  quaevis 
mulier  copulari,  et  rursus  viventibus  illis  ad  alias 
nuptias  convolare,  cum  licet  non  jure,  in  duabus  ta- 
men  personis,  connubium  contractum  jam  fuerit, 
et  secundum  Evangolium  viventc  uno  ex  matrimo- 
nio,  alter  si  conjugcm  duxerit,  moechatur  ?  Quod  si 
mortuae  jam  sunt  illae  duae  sorores  vel  fratres,  qui- 
busvirvel  mulier  juncta  fuit,  et  ideo  existimatur 
iertias  qucmlibetvol  quamlibet  nuptias  contrahere, 
sciendum  est  quia  nos  non  hoc  a  Salvatore  nostro, 
nonabapo8tolis,non  ab  apostolicis  viris  accepimus, 
sed  nec  aocipiendum  mandabimus. 

CAPUT   II. 

Hos  vcro  qui  de  propria  consanguinitfite  ac  de 
propria  cognatione  uxoros  accipiunt,  vel  nubunt, 
quis  non  reprehendat  etarguat?  cum  etiam  sancti 
praBdeccssorosnostri  apostolicae  scdis  antistitos,Gre- 
gorius  scilicct  et  Zacharias,  hos  anathematis  mu- 
crone  percutiant,  ct  dissolvi  hujusmodi  copulam, 
utpote  bestiarum  more  contractam,  omnino  volue- 
rint.  Jamvero  postquam  dissoluta  copula  fuerit,ab 
invicem  scparati,  si  possint,quod  sciscilaris,ad  me- 
lius  commcarc  conjugium,  nulla  ratio  patet.  Quo- 
niam  cum  hi  poenitentia?  submittendi  sint,  nechos 
inhibitos  sibi  concubitus,  nec  alia  nova  appetere  de- 
bentconjugia.  Denique  si  Thamar  a  fratre,  et  con- 
cubinae  David  a  filio  ejus  violenter  oppressae,  pro- 
pterincestum  coitum  nnllas  nuptias  contraxisso  rc- 
fertur,  et  Adonias  a  Salomono  mortc  punitur  co 
quodpuellam  quae  cumpatropudicctantum  dormie- 
rat,  uxorem  sibi  dari  poposcerit  :  quanto  magis  hi 
qui  sponte  junguntur  et  irrationabiliter  miscentur 
poatquam  scparati  fuerint,  dignec  pojnitentiae  sub- 
missi,  dcbcnt  nullas  nuptias,  sed  castitatem  potius 
appctcrc  dc  caetcro  mentis  et  rorpnris  ?  Sane  ai  qui- 
libetdehacinfaustacommistionepostdissolutionem 


A  copulffi  obicril,  altor  qai  superstes  fuorit.et  in  ado- 
lesccntiae  annis  adhuo  detinetur,  si  ingruentc  ali- 
quo  forte  discrimine  cgit  pGenitudinem,  et  se  non 
posse  continere  coaqueritur,  conjugii  valet  reme- 
dio  subveniri.  Gujus  indulgentiae  formam  volumut 
etiam  circa  feminas  observari.  In  quo  tamen  non 
regulam  constituimus,  sed  cum  eximia  columnaEc- 
clesiae  beato  Leone  papa  quid  sit  tolerabiliusssti- 
mamus. 

CAPUT  III. 

{Cmtc.  Ancyr.t  c.  17.)  Eos  autem  qui  cum  pecndi- 
bus  miscentur,sancta  synodus  non  nuptialia  fcedera 
contrahere,  sed  inter  eos  orare  prascipit  qui  ab  spi- 
ritu  vexantur  immundo.Verumtamen  si  qui  suotju- 
venculi,  qui  tanto   piaculo   constricti^  imminente 

r^  mortis  exitio  vel  captivitatis  oxsulatu,  poenitentiam 
gessorunt,  ac  paventes  post  haec  incontinentic  ca- 
sum.ad  conjugalisconsortii  remediaconfugerint,ne 
in  crimcn  fornicationis  fortassis  inciderent,  consi- 
lium  dignoscuntur  venialcsumpsisse,itaduntaxat, 
si  non  modo  irrationabilis  anin^antis  (proh  nefas!) 
dc  ca^tero  contubernium,  verumtamen  omxtis  om* 
nino  mulieris,  cxcepto  conjugispropriae,consortium 
declinarint.Justum  videlicetLot  imitati,quiutva8ta 
Sodomorum  evadere  poluisset  incendia,Segorpar- 
vam  civilatulam,  ut  vel  in  ea  salvaretur,  elegit. 
Sane  non  in  hoc  regulam,  sicut  superius  diximus, 
promulgamus  ;  sed  ne  deterius  pcccetur,  quod  le- 
vius  arbitramur,  indulgendum  utcunque  prsndi- 
mus.  Denique  juxta  plenam  satisfactionem  oil  eis 
convcnicntius    est,   qui   tam   pernicioso  et  omni 

C  pcena  plectendo  scelerepoenitudinem  gerunt,quam 
pcrsevcrans  caslitas  non  solum  corporis  sed  et 
mentis. 

CAPUT  IV. 

De  episcopo  semel  eleclo. 

Post  mortcra  vero  cpiscopi  qui  semel  in  loco  ejus 

electus  fuerit,  si  in  nullo  a  sacris  canonibus  deviat, 

ct  elcctio  cjus  non  a  sa?cularibus  quibusque,  seda 

clero  Ecclcsiae  cum  consensu   primorum  civitatis 

«  ipsius  fuerit  composita,  et  sanctorum  Patrumineo 
consentiant  promulgaliones,  et  lam  fidei  dogmati-. 
bus  quam  bonis  concordat  moribus,  nulla  debet  ul- 
terius  ratione  removeri.  Alioquin  ut  praevaricatores 
et  tcrgiversatores  qui  hoc  tentaverint,  a  sacris  r^u- 
lis  arguentur.  Et  prajcipucqui  contra  suam  profes- 

£)  sionem  vel  subscriptionem  ierint,  canonicis  legibus 

arctabuntur. 

CAPUT  v. 

Dc  cborepiscopis,  de  quihus  consulis  utrum  prc- 
sbytcrosct  diaconos  valeant  consecrare,sacri  te  ca- 
noncs  satis  poterunt  edocere.Quomodoautemchore- 
piscopos  posse  dicimus  ecclesiaa  consecrare,  quas 
nulli  episcoporum  licet  sinc  nostro  praecepto  sccun- 
dum  sanctas  regulas  dedicare?  Non  ergo  chorcpi- 
scopis  dabimus.  Unde  vos  episcopos,  tanquam  tc^ 
minos  a patiibus positos  transferentes  merito repre- 
hcndimus.  Pra^torca  quis  infantes  debeat  consignare 
sanctus  Innocentius  ostendit,  dicens  :  «  Dc  consi- 


021 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


922 


gnandis  vero  infanlibiis  manifcstum  est  non  ab  alio 
qaam  ab  episcopo  fieri  licere. »  Et  rursus :  «  Hoc 
autein»  inquit,  solis  pontihcibus  deberi  ut  vel  con- 
signent,  vel  Paraclitum  Spiritum  tradant,  non  so- 
lum  consuetudo  ecclesiastica  demonstrat,  verum  illa 
lectio  Actuum  apostolorum  quae  asserit  Petrum  et 
Joannem  esse  directos,  qui  jam  baptizatis  tradant 
Spiritum  sanctum. » 

CAPUT  Yl. 

(S.  Greg.,  Hb.  xii,  indict.  ^,  ep.  25.)  Porro  de  pre- 
8bytero,quod  non  possitrestaurationem  postlapsum 
recipere,  ut  multa  pratereamus,  beatus  papa  decla- 
rat,  Gregorius  ad  Sabinianum  inter  ceetera  scribens 
Jadertinum  episcopum  :«Presbyterum  vero,inquiens 
de  quo  nos  fraternitas  tua  latoris  prssentium  rela- 
tione  consuHt,  nulla  ratione  in  sacro  ordine  post  la- 
psum  aut  permanere,  aut  revocari  posse  cognoscae.» 

Hsec  quidem,  frater  charissime^in  multis  occupati 
vix  ad  tua  consulta  rescripsimus.  Caetera  vero  quae 
communicon3ulantutilitati,cum  Arsenio  venerabili 
episcopo,  apocrisiano  et  misso  apostolicaB  scdis, 
quem  illas  in  partes  direximus,  cum  Deo  duoe  per- 
venerit,  satis  valetis  abundeque  tractare,  cui  et  no- 
stra  credere,  et  tua  nobis  exponenda,  cum  redierit, 
poterrs  sine  ulla  contrectatione  committere.  Opta- 
mus  fratemitatem  tuam  in  Ghristo  nunc  et  semper 
bene  valere. 

CAPDT  VII. 

Si  quis  ex  propria  cognatione  sanguinem  occisio- 
nis  fnderit,  sacri  canones  usque  ad  mortem  abjici, 
et  intcr  rebelles  deputari  sanxerunt. 

LXXXIII. 

AD  LUDOVICUM  GERMANIwE  ET  CAROLUM  CALVUM  REGES. 

(Anno  865.) 

Beprehendit  quod  episcopos  in  Urbem  ad  synodum  non 
miserint.  Ut  Lotharium  de  divortio  commonere  per- 

•  gant,  De  episcopis  in  CoUmiensi  et  Cameracenst  ec- 
desia  consecrandis,  et  de  Rothado  Suessionensi, 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NicoLAUS  episoopus,  servus  servorum  Dei,  dile- 
ctissimis  iiliis  Ludovico  et  Garolo  glorisissimis  re- 
gibus. 

Gredimus  ex  Dei  dono^Hlii  charissimijprocessisse 
qnod  unanimcs  effecti  vos  de  corde  puro  et  con* 
scientia  bona,  et  fide  non  ficta  Junxistis.  Unde  flt, 
ut  nno  animo,  et  uno  ore  per  vos  glorificetur  Deus 
et  Pater  Domini  nostri  .Jesu  Gbristi,  et  ad  sanct» 
cathoHcs  et  apostolicse  Ecclesiffi,  rognique  vestri 
decus  conjunctio  vestra  proflciat  ad  salulem.  De 
epistoiis  autem  nostris,quas  suscipientes  archiepi* 
soopis  et  episcopis,  regnornm  vestrorum,  imo  et 
Lotharii  regni  pariter  arcbiepiscopis  et  episcopis, 
secundum  tenorem  illarum  dedistis,  grates  excel- 
lentiae  vestre  retulimus.Sed  quia  eos  ad  synodum 
nostram,  et  pro  angustia  temporis,  et  pro  injuria 
tranaitus,occurrere  non  valere  dixislis,  merito  dure 
tnlimu8,cum  tanta  temporis  angustia  non  imminc- 
ret,  at  saltem  de  vobiscum  conversantibus  binos 
mittere  nequivissetis,  pneoipue  tu,  fili  mi  Garok 


A  rrx,  qiii  rcgnum  luum  per  maximum  spatium  lon- 
qius  quam  fratris  tui  Lmiovici  dilecti  fllii  nostri 
gloriosi  regis  ab  hac  sancta  sede  in  occidentalibus 
partibus  secus  mareOceanum  disparari  fateris.  Non 
enim  credibile  potest  existere,  ut  adeo  longius  dis- 
paretur  regnum  tuum,  ut,  sicut  supra  meminibus 
(edit,  Rom,  inserit :  saltem  de  vobiscum  conversan- 
tibus,  vel,  etc),  vel  binos  unius,aut  duarum  metro- 
poleon  legatos  omnium  vices  agentes  dirigere  non 
valuisses.  Reprehensibiledeniquevalde  esse  con<3tat, 
quod  subintulisti,  dicendo  majorem  parlem  episco- 
porum  omnium  die  noctuque,  cum  aliis  fidelibus 
tuis,  contra  piratas  maritimos  invigilare,  ob  idque 
episcopi  impediantur  venire  :  cum  militum  Ghristi 
sit  Ghristo  servire,  militum-  vero  SflBCuli,  saeculo;  si- 

P  cut  scriptum  est :  Nemo  militans  Deo  implicat  se  ne- 
gotiis  ssecularibus  [II  Tim,  i\),  Quod  si  s^eculi  mili- 
tes  saeculari  militia;  student,  quid  ad  episcopos  et 
milite^  Ghristi,  nisi  ut  vacent  oralioni?  8perabamu8 
te,  flli  charissime,  in  talia  non  prorumpere,  qui,  Deo 
gratias,  clarus  in  cunotis  haberis.  Aditus  autem  ve- 
nicndi  ad  tantum  negotium  antistitibus  illis  dene- 
gari  non  debuit.  Et  si  forte  denegare  vellent,  quo- 
quomodo,si  monitis  nostris  parere  delegissent,  adi- 
tus  illis  et  transitus  patefieret.  Si  veniseent  collectis 
operariis,  hoc  utique  nefleret/nelius  corrigeremus. 
Quia  illis  indc,  et  nobis  hinc  Deus  in  conventu  no- 
stro  medius  tribuerat,  ut  ot  nostris  et  vestris  dein- 
ceps  aditus  denegari  non  posset.  Nam  nec  de  nostris 
mclius  dicere  possumus,nec  pcjus  de  vestris,  quia 
quid  nobis  impediat  longum  est  enarrare.  Quod  si 

C  intercapedine  tcmporis  ad  Glusas  pro  Deo  aliquid 
tolerassent,  lucrum  pro  tentationibua  et  laboribus  a 
Domino  magnum  reciperent.  Sed  quia  occasione 
transitus  suffugiunt  nos  licet  coacti  adhuc  haec  gra- 
vamina  sustinebimus  :  vos  tamcn  videbitis.  Sed  in* 
telligi  datur  eos  monitis  nostris  non  velie  parere, 
propter  illnd  quod  in  litteris  vestris  subditur.  Dicunt 
enim  post  aliquanta,ut  episcopos  de  regnis  vestris 
ad  synodum  Romam  mittendi  necessitas  non  postu- 
let.  Unde  si  vos  fortasse  aliter  dicitis,  nos  illud  dici- 
mu8,quod  divinitus  revelatur,  quia  cum  novitatum 
mala  multiplicari  videanrus,  si  ex  diversis  provinciis 
fratres  in  invicem  convenissent  juxta  priscum  mo- 
rem,  et  nos  consensu  illorum,  revelante  Domino, 
quae  decernenda  sunt  decernemus,  et  ipsi  necessita- 

0  tes  suas  referentes,  et  nos  nostras  exponentes,  quse 
decreta  fuissent  melius  in  omnium  nctitiam  facerent 
pervenire,qui  semper  synodaiem  conventum  a  nobis 
aggregari  petierant :  sioque  fieret^ut  secundum  qua- 
litatem  morbi  medicina  conficeretur,  et  ad  sananda 
vulneralonge  lateque  effunderetur.  Salomon  quidem 
verbis  nostris  consentit,  cum  dicat :  Salus  ubi  multa 
consilia  (Prov,  xi).  An  ncscitis  nonnullos  ex  nonnu!- 
lis  provinciis  prssules  ita  fecisse?  Quod  facilius 
scirc  potestis,  si  vuUis;  licet  vos,  si  vultis,  minime 
lateat.  Denique  tam  prudentes,  tamque  praecipuos, 
et  praeclaros,  ac  quos  Deus  in  charitate  vera  cunjun- 
xit,  viros  reprehendere  nolumus :  quin  potius  ut  di- 


923 


NIGOLAI  PAPiE  I. 


tf24 


lectissimos  filios  paterno  amorcexcoliniu8,et  ut  in  A 
unitate  fldei  permaneatiSjCunctipotentis  ciementiam 
exoramus.  Quod  si  cui  ex  confratribus  nostris  epi- 
scopis  talia  nobis  misissent,  habueramus  qualiter 
illos  reprehendere  et  redarguere  deberemus,  excepto 
si  regalem  magnitudinem  vestram  sibi  impedire 
dixissent,  in  vobis  hoc  pendere  et  corrigi  debere  vi- 
deretur.  Ecce  episcopis  regnorum  vestrorum  impe- 
dimentum  praeparatur  ne  veniant :  Lotharii  autem 
episcopi,qui  frater  jstius  estquid  obsistit,nisiquia 
de  vestris  sumant  occasionem,  et  sicut  vestri,  ita 
et  illius  iiegligciiles  appareant?  Nam  inter  Cfletera 
plurimum  nunc  in  causa  ejusdem  Lotharii,de  quo 
subinferemus,  profuerat  si  venissent :  quia  auditis 
decretis  et  institutis  lucidius  cuncta  referrent,  itaut 
nubilumaliquid  minimeremaneret.Fortasseetenim  «^ 
haec  illorum  dilatio,  et  absentia  magis  obfuit  in 
ejus  emendatione,  quam  obstinatio,  quia  si  absentia 
et  dilatio  non  esset,  obstinatio  utique  jam  saltem 
coacta  cessaret.  Sed  his  omissis,  ad  vestra  consulta 
styium  nostrum  reflectamus.  DicijLis  enim  vos  prae- 
fatum  commonuisse  Lotliarium.  Sicut  in  commoni- 
torio  nobis  a  vobis  directo  legere  praevaluissemus ; 
et  eumdem  scepe  vobis  mandasse  asseveratis,  quod 
Romam  pergere  velit,  et  per  nostram  dispositionem 
de  causa  sui  conjugii  facere.  Sed  heul  dictis  [a/., 
bis  dictis,HARD.]  opus  non  accommodastis,quia  sbs- 
piusdedirectionecommonitoriimentionefactaidem 
commonitorium  abfuit,  et  nobis  frustratis  nequa- 
quam  comparuit.  Quod  si  habuissemus,  certamen 
vestrum  super  his  cognosceremus :  sed  cum  illud 
defuerit,  nescimus  si  labor  vesler  fructuosus  iuit.  G 
Ipse  quidem  Lotharius  nobis,  ut  vobis,  vicibus  per 
imperiales  iegatos  mandavit,  quod  Romam  vellet 
venire.  Gui  interdiximus,  et  omnino  interdicimus, 
ut  iter  talis  qualis  nunc  est  non  arripiat,  eo  quod 
sancta  Romana  Ecclesia  talem  respuat  et  contem- 
nat,et  in  hoc  perseveret,  quod  late  in  toto  difTusum 
est  orbe.  Nam  verso  diu  lumine  per  apices  vestros, 
anhelando  prasstolabamur  locum  attingere,  qui  nos 
vei  verbo  aliquo  modo  [aL  ahesl  vox^  modo,  Hard.] 
opis  annueret,  quo  possemus  aliquam  laetitiam  prs- 
sumere.Sed  perscrutatis  omnibus,  ac  ad  calcem  us- 
que  relectis,  post  lectionem  ipsa  quse  inerat  laetitia 
abscessit,et  nosdolor  continuus  illico  possedit,quia 
in  cunctis  sumus  frustrati,  et  quod  non  optabamus, 
derelicti.  Verumtamen  quoniam  circa  missam  [hoc  [) 
est  circa  festum,  Haro.]  sancti  Joannis,  de  quo  dixi- 
mus,  Lotharium^dispositum  habetis  denuo  commo- 
nere,  non  moleste  tulimus.  Forsitan  omnipotens 
Deus  cor  ejus  ad  sibi  placita  inclinare  dignabitur,  et 
de  prsevaricatore  tandem  faciet  convertendo  dilec- 
tum.  Si  autem  subdole  Theutbergam,  ut  eam  per- 
dat,veile  rcpetere  dicitur,  si  ipsa  tales  elegerit,  per 
quos  sibi  securitas  certissima  fiat,  ecce  bene.  Sin 
autem,  idem  Lotharius  prsebeat  sacramentum,  quo 
poliiceatur  eam  digno  matrimonio  reciperc,  et  ut 
uxorem  legitimam  decenter  venerari  et  colere,  ac 
deiuceps  incolumen  conservare.  De  poenitentia  au- 


tem  ejus  nostro  judicio  rescrvantes  statuimus,ut  si 
praedicta  Theutbergss  captiose  aliqua  aiia  crimina, 
postquam  eam  a  se  repulit,  objicere  voluerit,  hoc 
expurgetur  sacramento,  si  ita  necessitas  compulerit. 
Quod  si  innupta  manere  decreverit  et  viro  suo  re- 
conciliari  noluerit,  sancimus  ut  ti^gatur  in  amplexus 
uxorios  redire ;  quia  utriusque  se  separandi  non  fuit 
voiuntas.  Nam  si  utrique  in  divortio  consenserint, 
et  Lotharius  jam  omnino  copulam  coucubitus  dod 
repetierit,  hoc  fieri  non  prohibemus :  quia  Domiaus 
de  dimittenda  uxore  causam  tantum  fornicationis 
excepit.  Igitur  si  Lotharius,  quem  hactonus  converti 
prsstolati  sumus,et  vindictam  in  eum,  ne  sBoguis 
efrunderetur,et  ne  belia  excitarentur,  propalaredis- 
tuIimus,cornu  extulerit,  et  nostris  vestrisque  mo- 
nitis  obedire  neglexerit;  de  cstero  talis  habendus 
est,  qualem  illum  per  epistolam  nostram  Rhadoddo 
dudum  episcopo,et  Joanni  episcopo  missamnosba- 
bere  jam  cognovistia.  Sed  filii,  dilectis8imi,etsingu- 
lariter  a  nobis  diligendi,  ecce  Arsenium  venerabilem 
episcopum  ad  hoc  vobiscum  pertractandum,  et  mo- 
nitionibus  corrigendum,  cum  apostoliois  epistolis 
illuc  destinavimus.  Quarum  exemplaria,  ne  autfaeo- 
ticee  istarum,  aut  interceptee,  aut  a  quibus  fortasse 
dehonestatse,  aut  perdits,  aut  etiam  propter  quod 
vobis  dubietas  credendi  generaretur,  pro  libituali- 
ter  habitae  fuissent.  magnitudini  vestrae  per  huDC 
gerulum  transmisimus.  Tunc  si  authenticas  ita  se 
habere  repereritis,  assensus  vester  eidem  Arsenio 
praebeatur.  Sin  autem,  excepto  de  RothadoetAlbui- 
no,  illi  vos  credere  non  oportet.  Et  quidquid  illis 
in  partibus  actum  fuerit,  sub  gestorum  insinuatioDe 
nobis.antequam  illud  per  alios  cognoscamus,optiffle 
munitum,  ut  melius  laborare  possimus,dirigerepe- 
timus,  nequaquam  omittite.  Sunt  et  aliiaquampluri- 
ma,  quae  vobis  nos  mandare  valde  oportuerat :  sed 
quia  tam  clarissimis  et  prudentissimis  pauca  suffi- 
ciunt,et  hic  gerulus  nobis  erat  incognitus,  atquehoc 
eum  latebat,  praeter  haec  scribere  desiimus.  Porro 
de  Ecclesia  Coloniensi,  de  qua  nos  consuluistis,  d^ 
cernimus  ut  ibi  consecretur  antistes.  De  Camera- 
censi  vero,  quod  statutum  habemus,  volumus  obse^ 
vari  :  videlicet  ut  si  tibi  electio  canonica  fuerit, 
Gonsecrari  debeat  in  ea  episcopus.  Ad  extremum, 
quod  silere  non  possumus,  quin  imo  super  dictis 
vestris  obstupescimus,  de  Suessionica  scilicet  Eccle- 
sia,  de  qua,  fili  mi  Carole,  quod  loquimini,  pcr  os 
alterius  loquimini,quam  etiam  per  triginta  eirciter 
annos  ab  infructuosa  flculnea  Rothado  fa/.,  Rothal- 
do,  et  sic  ubique  inferitis,  Hard.]  inutililer  occupa- 
tam,excepto  solo  nomine,  pastorali  dicitisvacasse 
sollicitudine  :  miramur  cur  tantus  rex  suasoriis  ve^ 
bis  cedit,  et  non  magis  non  qualiter  de  Rhotado  obe- 
diat  laetificare  procurat.  Desine  ergo,  fili,  et  deprc- 
catoria  verba  pelle  a  corde,  incipeque  nostris  moni- 
tis  parere,  ut  excelientissima  gloria  vestra  cum  ex- 
sultatione  fructificet,  et  cum  gaudio  manipuios  col- 
ligat.  Tamen  qualiter  de  illo  sublimiUtem  vestram 
oporteat  facere,  aliis  litteris  nostris  liquidius  cogno- 


925 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


926 


scere  valebitis.  Quibus  cognitis,  credimus,ul  quod  A  nihil  addi,  nihil  minui,nihil  immutari,praBter  quod 


pctimus  obtineamus  :  et  quod  decrevimus,  ratum 
coram  oculis  Dei,  et  coram  vobis  esse  videatur. 
Apud  nos  namqueidem  Rothadus  fructuosa  ficulnea 
manet  :  tamen  post  renovatum  ju<hcium  ejus,  si 
fructuosa  est,an  infructuosa.patenter  declarabitur, 
habitis  omnibus  secundum  quod  de  illo  staluimus. 
Hanc  autem  epistolam  ideo  more  solito  scribi  non 
fecimus,  quia  et  legatus  vcster  sustinere  non  pote- 
rat,et  ob  festa  paschalia  scriniarios  nostros,eo  quod 
debitis  vacabant  occupationibus,  habero  ut  debui- 
mus  non  valuimus.  Rogamus  praeterea  et  expresse 
vos  adjuramus,  ut  quae  superius  exarata  sunt,  non 
simplicitate  sermonis,  sed  ex  quanla  mosstitia  ut 
compunctione  processerint,    interiori    oculo,    non 


a  vobis  in  his  inseri  jussum  fuerit,  subdole  queat. 
Unde  quiaquaepostulasse  credimini,pia  sunt,di]ec- 
tioni  vestrffi  super  his  brevi  stylo,  quod  divinitus 
fuerit  inspiratum,reserare  curabimus.Igitur  depre- 
camini  nos  utpalliumfratrietcoepiscopo  nostroFes- 
tiniano^quiecclesiabS.Sanxonispraeessedignoscitur, 
dirigamus.quod  interim  ideononfacimus,quia,sicut 
olim  nos  scripsisse  meminimus^utpro  tantaedigni- 
tatis  gratia  nulla  solemnis  videtur  fuisse  emissa  pe- 
titio,nec  observata  postulatio  ordine  legitimo  conse- 
quenti.  Ergo  et  multa  praetereamus,  acto  jam  tem- 
pore  studeatis,  qui  tanti  apud  nos  meriti  esse  per- 
optat,et  tale  opitulante  Domino  munus  adipisci  desi- 
derat,scripta  iila  quae  ab  apostolica  sede  praedeces- 


exteriori  tantum,  attendatis  :  et  omnes  neccssita-  q  soresejusinacceptionepalIiiperceperunt,transmit- 


tcs  nostras  in  his  consideretis,  dolore  patris  misc- 
rabiliter  moti  ut  filii  charissimi.Divinamajestasad 
cxaltalionem  sanctae  suae  Ecclesiae  vos  conservet  in- 

columes. 

LXXXIV. 

AD   LUDOVICUM   II   IMPERATOREM. 

Fragmentum. — (Anno  865.) 

Non  aliorum,  sed  primatis  sui  judicio  quisque  se 

subjiciat. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 
Deniqne  Sufifredus,  si  talc  in  se  crimen  noverat, 
quo  recte  posset  episcopatu  privari,  vel  infirmitate 
86  sentiebat  forsitan  pra»gravari,  quae  impeditis 
nullis  posset  proximis  sua  praelatione  prodesse,pri- 
matis  sui  debuerat,et  non  aliorum  dioeceseos  anti- 


tere,  quatenus  eisdem  scriptis  quae  a  praedccessori- 
bus  meis  data  sunt,  diligenter  inspectis,  per  eorum 
quoque  et  nos  vestigia  innoffensis  gressibus  inceda- 
mus.Mittat  etiam  et  alia  scripta  pariter,  et  idoneum 
ex  proprio  clero  legatum  :  scripta  siquidem  fidei  ca- 
tholicaedocumenta.etobservandarumB.Petriaposto- 
lorum  principis  cathedrae  decretalium  sanctionum 
promissacireumferentia;legatum  vero,  quijureju- 
rando^posi  ti  s  su  per  sacru  m  Evangeli  um  codicem  ma- 
nibus,affirmot,anti8titem  suum  ita  credere  atque  ita 
deincepsobservaturumessesicutillascriptanobisab 
eo  missa  testari  vel  contincre  noscuntur.  Quoniam 
itaost  apostolicse  sedisauctoritaselsanctae  Romanae, 
cui  Dco  disponente  prsesurTius,  Ecclesiae  irrefraga- 
bilis  observatio.   Is   autem,   qui   fuerit,   ita   pro- 


stitum,  praestolari  judicium.  Quod  si  quaelibet  am-  G  pgpg^  Qj^ni  cx  parte  munitus,  ut  si  necesse  est, 


biguitas,vei  aliqua  fortasse  superejus  examinatione, 
vel  episcopatus  abrenuntiatione  oborta  fuisset  con- 
tentio,  ex  more  ad  sedem  apostolicam  referri  con- 
venerat,et  nostra  in  his  omnibus  debuerunt  cuncti 
decreta  penitus  exspcctare.  Quod  quia  omissum 
hactenus  doiemus,  dilectissimam  mihi  gloriam  ve- 
stram  vehementer  efflagito,ut  jam  dictus  Suffredus 
episcopus  proprio  restituaturepiscopio,etsi  aliquid 
reprebcnsione  dignum  ges8it,postea  vel  correctione. 
vel  digna  animadversione  diffiniatur. 

LXXXV. 

AD   SALOMONEM   BRITANNORUM   REGEM   ET  EJUS 

CONJUGEM. 

(Ahno  865.) 

Recusat  mittere  pallium  Festiniano  Dolensi  episcopOy  D 
donec  authenticis  scriptis  de  illius  jure  convineatur, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 
Salomoni   Britannorum    regi,  ejusque    conjugi 

Gyembret. 

Proposueratquidemapostolatusnoster  per  singu- 

lagloriae  vestrae  suggestionibus  respondere  ;  sed  u- 
Irum  fucrint  suggestiones,quas  quidam  presbyter  et 
alii  Britannicaegentishomines  in  scripto  nobisdetu- 
lerunt,  apertio  ipsius  scripti  et  impressio  sigilli,quae 
paginae  deerat,nos  ambiguos  reddit.Unde  vestra  pru  - 
dentiacuretnecesse  est  jam  posthaec  suascriptapro- 
prio  signonobis  impressa  atque...munita  mittere,ut 


saltem  triginta  hic  valeat  demorari  diebus,  qua- 
tenus  quod  utilitas  et  mos  ecclesissticus  dictat^afTe- 
ctus  rccedendi  non  adimat.Ad  ultimum  sane  monc- 
mus  ut  quotiescunque  nobis  epistolam  vestram 
mittitis,talem  hominem  hanc  deferentem  dirigatis, 
qui  nulla  inquietudine  stimulctur,sed  tandiuapud 
nos  moretur,quousque  de  quibus  consulitis  provida 
consideratione  ac  sufficienti  spatio  rescribere  valea- 
mus.  Datum  vii  Kalcndas  Junii,  indict.  xiii. 

LXXXVL 

AD  MICHAELEM  IMPERATOREM. 

(Anno  865.) 

Reprehendit  imperatorem,  qui  superbia  et  arrogantia 
inflatus  multa  insolentia  scripserat.  Deinde  ostendil 
depositionem  Ignatii  nuUtus  esse  momenti,  quoniam 
a  suspectis,  excomunicatis  et  inferioribus  episcopis 
fuerat  damnatus.  Prdeterea  commemorat  muHa  de 
privilegiis  Romanx  Ecclesice,  jubet  ad  se  venire 
Ignatium  et  Photiumf  aut  eorum  legatos,  si  ipsi 
non  possunt.  Monet  imperatorem,ut  suis  praeceptis 
obtemperet  :  eum  objurgat  quod  Ignatium  in  con- 
cilio  deponi  curaverit,  primusque  illius  depositioni 
subscripserit. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUs  episcopus,  scrvus  servorum  Dei,  piis- 
simo  et  dilectissimo  filio  imperatori  {edit.  Rom  , 
supcratori)gcntium,  atque  tranquillissimo  impera- 
tori  MicHAELi  a  Deo  protecto  semper  Augusto. 


937 


NlCOLAl  PAP^  I. 


Proposueramus  quidem,  antcquam  Michael  glo- 
riosus  protospatheirius  legatus  vesterRomam  venienB 
epistolam  nobis  claritatis  vestrs  detulisset,talia  vo- 
bis  scripta  per  missos  nostros,  quse  jam  et  parata 
erantytransmittere^qualia  gravissimus(gratisBimus) 
filius  a  diligente  patreac  Dci  cultore,imperatores  a 
sedis  apostolic(B  pracsulibus  soliti  erant  suscipere. 
At  vero  praefatu  viro  perveniente,  epistolamque  no- 
bis  vestrae  gloriaB,  quoe  tota  blasphemiis,  tota  erat 
injuriis  plena,porrigente,  mutata  est  in  luctum  ci- 
thara  nostra  {Tkren,  v),  et  organum  nostrum  in  vo- 
cem  flentium  (/a.  v).  QuMniam  exspectavimus 
tanquam  de  bona  vite  uvas,  suscepim^.s  autem  la- 
bruscas  :  ideoque  mutavimus  stylum,  et  ostenso 
vulneri  congrua  prscvidimusadhiberemedicamenta. 
Igitur  ad  potentiam  vestram  inspiranto  Dominoscri- 
pturi,  nostraBque  menti  alTectus  industriaB  vestraQ 
reseraturi,necnon  et  pro  sancta  Ecclesia  catholica 
et  apostolica  (cujus  nos  praeclpue  cura,  et  quoti- 
diana  secundum  Apostolum  sollipitudo  constringit) 
apud  vos  interventuri,et  epistolas  vestrae  assertioni- 
bus  (prout  Dominus  posse  et  nosse  dederit)  respon- 
suri,  nihil  opportunius,nihil  aptius>  nihil  profecto 
sulubrius  arbitramur(licet  vos  a  conviciis  inchoas- 
8etis)quam  prae  omnibus  flagilare  suppliciter  eum, 
per  quem  reges  regnant,  et  legum  conditoresjusta 
dcccrnunt^  et  in  cujus  manu  corda  sunt  regum^  et 
ex  quo  regnat  omnis  qui  pie  regnat;  et  imperat  om. 
nis,qui  eidem  Regi  regum  et  Domino  dominantium 
non  repugnat,  Dominum  videlicet  nostrum  Jesum 
Ghristum,cui  omnis  rationabilis  creaturaministrat: 
nimirum  cui  et  insensibiles  venti,  et  mare  impe* 
ranti  obediunt,  quatenus  et  labia  nostra  ad  annun- 
tiandum  laudem  suam  aperiens,dilatatum  quoque os 
nostrum  pastu  doctrinaB  salutarisadimpleat,etquae 
per  nostri  apostolatus  ofQcium  auribus  vestris  exte- 
rius  dicimus,  per  se  quoque  nutu  suae  aspirationis 
interius  mentibus  vestris  aspiret.  Quia  incassum 
terra  cordis  vomere  nostraQ  linguae  proscinditur,nisi 
coBlestis  roris  aspersione  intrinsecus  infundatur. 
Deus  est  enim,  qui  incrementum  dat  (l  Cor.  jii),  et 
qui  docet  hominem  scientiam  (PsaL  xcxiii). 

Putas,  imperator,  non  bene  facimus?  quod  vos 
ab  injuriis  scribentes  inchoaveritis,  nos  ab  oratio- 
nibus  :  vos  a  conviciis  in  nos,  imo  contra  primam 
et  magistram  Ecclesiarum  omnium  loquentes  exor- 
dium  feceritis;  nos  in  laudibus,  et  in  nomine  Do- 
mini  ad  potentiam  vostram  scrmonem  habituri  os 
aperuerimus?  Videmus  enim  gigantem  allophylum 
contra  puerum  sanctum,  et  citharaedum  nostrum 
David  furore  plenum,  et  blasphemias  eructantem 
primo  impetu  populo  Dei  terrorem  non  modicum 
intulifese  (i  Reg,  xvn).  Sed  exspecta  paululum,  et 
ecce  videbis  illum  in  nomine  Domini  percussum, 
et  jam  a  dicto  hymnidico  et  laudes  et  psalmos,  ac 
orationes  Domini  majestati  humiliter  effundente, 
gladio  suo  prostratum.Et  quirlem  nos  injurias  nobis 
specialiter  irrogatas,  et  maxime  pro  justitia  labo- 
rantibus,  et  a  justitiae  impugnatoribus  ingestas,  li- 


A  benter  ferimus.Discipuli  enim  sumus  illia8,de  quo 
apostolorum  princeps  &it :  Qui  cvm  makdiceretur^ 
non  maledicebal :  ei  cum  pateretur^  non  eomminak- 
tur  (/  Petr,  ii).  De  talibus  enim  Veritas  loquitur : 
Si  patremfamilias  Beelzebuth  vocaverunt :  quanto 
magis  domesticos  ejus?  (Matth,  x.)  Et  rursus  eos, 
qui  propter  nomen  iilius  persecutionem,  et  male- 
dicta  toleraturi  erant,  beatos  esse  pronuntiat,  di- 
cens  :  Beatt  estis  cum  maledixcrint  vobis,  et  persecuU 
vos  fuerint,et  dixerint  omne  malum  adversttsmm:n' 
tientes  propter  me  (Matth,  v).Ubi  ergOftesteconscien- 
tia,  Deus  in  causa  est,  ibi  omnino  beatitudo  &pe- 
randa  :  et  ubi  mendacium  ssBvit,  tbi  convicia  uulla 
timenda.  Sicut  ergo  nos  propter  Deum  etiam  a  non 
vera  dicentibus  injurias  nobis  illatas  «quanimiter 

|v  ferimuB ;  ita  quoque  oportet  pietatem  vestram  sa- 
cerdotibuSy  qualescunque  sint^propter  eum  cui  de- 
serviunt,  reverentiam  potius,  quam  injurias  exbi* 
bere.  Sed  de  his  jam  cum  sanoto  papa  vobis  loquft* 
mur  Gregorio  (Epist.lib.iv^  ep.  31)  :  Nam  in  diviois 
eloquiis  sacerdotes  aliquando  dii,  aliquando  angeli 
vocantur.  Nam  et  per  Moysen  de  eo,  qui  ad  jura- 
mentum  deducendus  est,  dicitur :  Appiica  illum  ad 
deos  (Exod,T!Li\),  videlicet  ad  sacerdotes.  Et  rursum 
scriptum  est :  Diis  non  detrahes  (ibid.)^  scilicet  sa- 
cerdotibus.Et  propheta  ait  :  Labia  sacerdotis  cuito- 
dient  scientiam,  et  legem  requirent  ex  ore  «/w,  quia 
angelus  Domini  exercituum  est  (Malach.  u.) 

Quld  ergo  mirum,8i  illos  imperialis  pietas  hono- 
ret,  quibus  in  suo  eloquio  honorem  tribuens,  eos 
aut  angelos,  aut  deos  ipse  etiam  appellat  Deua? 

G  Ecclesiastica  quoque  testatur  hlstoria  CBulin.  Eisi. 
eccL,  lib.  i,  cap,  2),  quia  cura  pis  memoris  Goa* 
stantino  principi  scripto  oblat«  acousationes  conlrt 
episcopos  fui8sent,libel1o8  quidem  acoepit,  et  eos* 
dem  qui  accusati  fuerant,  episoopos  convocans,  in 
eorum  conapecta  libelloa,  quos  acceperat,  iticeadit 
dicens  :  Vos  dii  estis,  a  vero  Deo  eonstitttti ;  ite, 
et  inter  vos  causas  vestras  deponite,  quia  dignom 
non  ei^t,  ut  nos  judicemus  deos.  In  qua  sententia 
sibi  magis  ex  bumilitate,quam  illis  aliquid  pr^stiiit 
ex  reverentia  impensa.Ante  eum  quippe  pagani  in 
republica  principes  fuerant,  qui  verum  Deum  ne- 
scientes,  deos  ligneos  et  lapideos  colebant,  et  ta- 
men  eorum  saccrdotibus  honorem  maximum  tribue- 
bant.  Quid  igitur  mirum,  si  Ghristianus  imperator 

n  veri  Dei  sacerdotes  honoret,  dum  pagani,  ui  pra- 
diximu8,principes  honorem  impendere  sacerdotibus 
noverunt,  qui  dies  ligneis  et  lapideis  serviebant? 
Haec  ergo  non  tantum  specialiter,  quantum  ge- 
neraliter  pro  omnibus  asserimus  sacerdolibus  : 
quoniam  adhuc  nescimus,  quis  in  terribili  Dei 
judicio  qualis  futurus  sit.  Etenim  Paulus  cgre- 
giu«  praedicator  dicit :  Nolite  judicare  ente  ten^f 
donec  veniat  Dominus,  qui  et  Utuminabit  abseondiyi 
tenebrarum,  et  manifestabit  consiLia  cordium  (l  ^- 
ii).  Hoc  tamen  breviter  dicimus,  quia,  liw^  P^' 
calores  et  indigni,  plus  tamen  de  venturi  Domm» 
misericordia,  quam  de  vestra  pietate  prffisumin^"^' 


\ 


9M 


fePISTOLiE  BT  DECRETA. 


930 


Nam  sunt  mciHa,  qu«  de  judicio  illius  faomines 
ignorant :  quia  fortasse  quse  vos  laudatis,  ille  re- 
prehendet,  et  quee  vos  reprehenditis,  ille  laudabit. 
Non  ergo  quales  sint  sacerdotes  Domini^sed  quid  de 
Domino  loquantur,  cst  vobia  magnopere  praBviden- 
dum.  Neo  in  vicariis  beati  Petri  apostoli  vobis  est 
attendendum,  qui  sint,  sed  quid  pro  correctione 
eeclesiarum,quid  pro  salute  vestra  satagant.Neque 
enim  illos  inferiores  dicetis  Sciibis  et  Pharisffiis  se^ 
deatibus  super  cathedram  Moysi :  de  quibus  Domi- 
nus  prflBcepitdicens :  Quxcunque  dixerint  vohis  facite 
et  ohsermte  :  secundum  opera  vero  eorum  nolite  fa- 
cere  {MatUt.  xxiii).  Ergo,  imperator,  considera,  si 
ilios  dixit  audiendos,  qui  supcr  cathedram  Moysi 
sedebant,  quanto  potius  his,  qui  super  cathedram 
Petri  resident,  esse  existimetis  obaudiendum  ?  Et 
si  illorum  non  opera,  sed  dicta  facere  et  observare 
jubet,  quanto  potius  horum,  quicunque  sint  ipsi, 
dicta  et  monita  eustodienda  sunt,  et  amplectenda  ? 
Quid  autem  nos  mali  volumus  [fortCj  volumus? 
Quid  frustra,  etc.  Hard.],  quia  frustra  indignami- 
ni?  et  contra  Evangeliumy  quod  dicit  :  Qui  dixerit 
fratri  suo,  Patue,  reus  erit  gehennx  ignis  (MatOi.  v), 
nos  levitatis  nomine  lacessendos  opinamini :  vobis 
nibil,nisi  quod  est  salubre  :  nihil  nisi  quod  sit  Deo 
acceptum,  offerre  studentes?  Scimus  tamen  nos  a 
pbreneticis  [ul  in  comment,  Gelas,  ad  Faust, :  Sic 
phrenetici  solent,  etc,  Hard.],  quos  portamus,  et 
sputaperpeti,  et  colaphis  csdi^eteis  quod  ad  salu- 
tem  pertinet  nihilominus  ezhibere.  Nam  et  in  eo- 
rum  loco  per  abandantiam  grati®  Dei  sedemus,qui 
propter  veritatem  laborantes,  a  Gonstantinopolita- 
nis  s«pe  talia  pertulerunt,  qualia  nunc  nos  ferre 
dignoscimur,quae  sufflcienter  (ubi  opportunitas  exe* 
gerit)  ostendemus  in  subditis  :  neque  enim  fas  esse 
jttdicamus,ut  ad  imttationem  inferiorum  [edit,Rom. 
addit.f^c  infirmorum]  tales  nos  sinamus  credi,qua- 
les  a  vobis  cemimus  prsBdicaH.Exemplum  sequen- 
tes  Salvatoris,qui  cum  a  Judaeis,  Dsemonium  habes, 
audiret,  hoc  humiliter  dicens  :  Ego  dsemsnium  non 
habeo  (Joan.  vui),  refutavit.  Ita  quoque  nos,  cum 
de  nobis,  qus  vera  non  sunt,  audimus,  veraci  ac 
rationabili  responsione  a  nobis  illa  removere  sata- 
gimus. 

Verumtamen  qnsBad  EcdesiaeRomanaeinjuriam, 
quae  ad  ipsius  privilegiorum  imminutionem,quaB  ad 
sedis  apostolice  prsesulum  derogationem  scripsistis, 
quanta  possumus  constantia  retundemus,  et  nullis 
terroHbus,nec  ullis  detractionibus  vestris  repressi, 
quanta  posaumus  virtute  destruere,  utpote  veritatis 
inimica,  studebimus.  Dizistis  enim,  quod  nullus 
antccessorum  nostromm  a  sexta  synodo  meruerit  a 
vobis,quod  nos  meraisse  dignoscimur :  quid  tamen 
meroerimusevidenter  nullatenus  indicastis,nisi  for- 
te  litteras  prsdicatorias  hoc  dicto  velitis  intelligi  nos 
a  vobis  nuac  tantum  meruisse  su6cipere,a  sexta  sy- 
nodo  pfopter  altquod  dogma^vel  disciplinam  quam- 
libet  ecclesiastieam.  Et  hoc  dicitis  quasi  nostrum 
fberit  opprobritim,  eo  quod  sedem  apostolicam  in 


A  nullo  quffirere  antecessorcs  vestri  dignati  fuerint, 
cum  magis  eorum  fuerit  dedecus  :  quia  per  tot  an- 
norum  curricula  diversamm  bareseon  morb'F!  lan- 
guentes  medicinale  remedium  non  quaesierintrquin 
potius  medicinam  sponte  a  nobis  sibi  porrectam 
quasi  desperati,vol  quasi  cor  impoenitens  gerentes, 
ab  ipsis  faucibus  projecerint ;  dum  tantae  salutis 
oblatae  ministros  dupHci  modo  interemerint  :  quo- 
niam  aut  participes  illos  sui  erroris  effectos  spirita- 
liter  occiderunt,  sicuttempore  reverendae  memoriaB 
Goncnis  papae  contigit,  qui  post  sextam  synodum 
exstitit :  aut  certe  corporaiiter  illos  non  consen- 
ticntes  sibi  necaverunt,  sicuti  sub  venerabili  papa 
Gregorio  factum  est.qui  post  sextam  synodum  fuit, 
quando  pro  zelo  fidei^et  sanctarum  imaginum  reve- 

n  rentia  religiosi  viri,  ac  Dei  famuli  directi  in  exsi- 
lium  missi  sunt,  et  bona  confessione  h^jus  mundi 
fmierunt  vitam. 

Denique  a  sexta  synodo  imperatoros,aut  haereti- 
ci,aut,  licet  perpauci  catholici  :  fuemnt  et  haeretici 
quidem,  si  mittere  ad  nos  dedignaM  sunt,  non  est 
mirum  :  novcrant  enim  pergratiam  Dei  sc  nosnun- 
quam  penitus  sibi  sociaturos.  Fuit  autem  quando 
nos  sibi  saepe  sociari  tentantes  cum  magno  sunt  de- 
decore  et  opprobrio  repulsi,  et  digna  constantia  a 
nobis,et  non  a  Constantinopolitana  Ecclesia  crebro 
relusi.Quando  vero  catholici  fuerunt,  et  pium  dog- 
ma,vel  ecolesiasticam  correctionem  defendcre  vo- 
luerunt,nostrum  praesidium  quaesierunt^sicut  syno- 
dus  sub  Constantino  et  Irene  facta  indicat  (vii  sy- 
nod.,  act.  2) :  in  cujus  initio,id  est  in  epistola  beatae 

C  memoriae  praesulis  Adrianijquantum  idem  pontifex 
illam  praBSumptionem,qua  ex  laicis  quidam  subite 
tonsurantur,  et  in  episcoporum  numerum  exacerva- 
te  prosiliunt,  damnaverit,  si  diligcnter  inquisierilis, 
profecto  invenietis,si  tamen  non  falsata  Graecorum 
more,  sed  sicut  a  sede  missa  est  apostolica  penes 
Ecclesiam  Constantinopolitanam  hactenus  perseve- 
rat,  et  epistolae  diversae  sanctissimis  pontificibus 
Leoni  scilicet  et  Benedicto  decessoribus  ncstris. 
missae  testantur.Ergo  cum  ita  sint  hajcquae  de  mul- 
tis  partim  coramemoravimus,  non  jam  vemm  est 
illud,  quod  dicitur,  a  sexta  synodo  non  [forte^  nos. 
Hard.]  meruisse  suscipere  quod  nunc  a  vobis  ipsi 
memimus. 
Praeterea  scripsistis  jussisse  vos  quosdam,  qui 

0  sub  nobis  existunt  mitti  ad  vos,  quod  longe  est  a 
piorum  imperatomm  affectu,  quorum  sicut  locum 
tenetis,utinam  ita  et  pietatem  sectemini,quod  lon- 
ge,inquam,est  a  principibus  sedis  apostolicae  reve- 
rentiam  observantibus.Non  quippe  hoc  dixit  Hono- 
rius,qui  reverendo  praesuli  Bonifacio  scribit,dicens 
(Honorius  in  epist.  ad  Bonifacium  I) :  Petimus  uti 
quotidianis  orationibus  apostolatus  tuus,  studium, 
ac  votum  suum  circa  salutem,atque  imperium  no- 
stmm  dignetur  impendere.Non,  inquam,  hoc  dixit 
Valentiniani  et  Marciani  pia  dualitas  ad  beatum 
papam  Leonem  scribens  :  Et  tuam^  inquiens,  san- 
ctitatem  principatum  in  episcopatu  divinas  fldei 


931 


NICOLAl  PAPiE  I. 


932 


pnqgidentem  sacris  litteris  in  principio  justum  cre-  A  miscratis^aut  certe  pcBnituisse  pro  his,  qu»  humi- 


d'dimus  alloquendam>invitantes  atque  rogantes  ut 
pro  firmltate  et  statu  nostri  imperii  aeternam  divini- 
tatem  tua  sanctitas  deprecetur.Non  hoc  dixit  Justi- 
nianus,  qui  dicit  sancto  paps  Joanni,  etiam  pro- 
mulgatis  legibus  id  interserens  (leg.  Nos  reddentes, 
cod.  de  sum,  Trin,).  Petimus  vestrum  patemum 
affectum,  ut  vestris  ad  nos  destinatis  litteris,mani 
festum  nobis  faciatls,  quod  omnes  qui  praedicta 
recte  confitentur,  suscipit  vestra  sanctitas,  et  eos 
qui  Judaice  ausi  sunt  rectam  denegare  ndem,con- 
demnat.Et  rursus  :  Petimus,  inquit,ve8tram  beati- 
tudinem  orare  pro  nobis,et  Dei  nobis  acquirere  pro- 
videntiam.Non  hoc  dicit  Constantinus,qui  Dono  pa- 
pae  scribens  etiam  jurando  benignitatem,  et  hono- 


liter  petiveratis.In  tantam  vero  furorisabuodantiam 
prorupi8tis,ut  linguaB  Latinae  injuriam  irrogaretis, 
hanc  in  epistola  vestra  barbaram  et  Scytbicam  ap^ 
pellantcs  ad  injuriam  ejus  qui  fecit  eam ;  omQis  enim 
operis  derogatio  ad  opiflcis  redundat  injuriam.  0 
furorem !  qui  nec  linguaB  novit  parcere,quam  Deus 
fecit,  et  qus  intcr  caeteras  in  nomine  Domini  hor- 
tante  Apostoio,  Confitetwry  quia  Dominus  nmier  k- 
sus  Chrislus  in  gloria  est  Dei  Patris  {Philipp.  ii).  Et 
quae  cum  Flebraea,  atque  Grasca  in  titulo  Domloi 
a  reliquis  discrsta,  insignem  principatum  tenens 
omnibus  nationibus  predicat  Jesum  Nazarenumre- 
gem  Judaeorum  quem  tituium  multi  Judaeorum  cor- 
rumpcre  voluerunt  (Joan.  xix),  sicut  vos  nunc  bo- 


rem  circa  sedem  exhibet  apostolicam  in  his  verbis  :  n  jus  celeberrimae  linguae  tentatis  insigne  destruere, 

•^  Y^  •  •  '  l  L  1  1       •'  J    •         • A  A  •        1.  *  J^      ■       'l  ' 


Per  Deum,  inquieng,  omnipotcntem,  non  est  apud 
nos  partia  cujuslibet  favor,sed  aequalitatem  utrisque 
partibus  conservabimus,  nullatenus  necessitatem 
facientes  in  quocunque  capitulo  eis,qui  a  vobis  di- 
riguntur  quoquomodo,sed  et  omni  honore  cum  com- 
petenti  munificcntia,  et  susceptione  dignos  eos  ha- 
bebimus  :  et  si  quidem  utrinque  convcnerint,  ecce 
bene  :  sin  autem  minime  convenerint,  iterum  cum 
omni  humanitatc  eos  ad  vos  dirigemus.Et  post  pauca : 
Invitare  enim  et  rogare  possiimus  ad  omnem  emen- 
dationem^et  unitatem  omnium  Christianorum,  ne- 
cessitatem  vero  inferre  nullatenus  volumus.  Non 
hoc  alius  Constantinus,et  Irenc  Augusti  dicunt^qui 
ad  Adrianum  papam  scribentes,  aiunt  :  Rogamus 
vestram  paternam  beatitudinem,magisquidem  Do- 


scd  minime  potuerunt ;  scriptum  quippedivinitusio 
libro  psalmorum  fuerat  (Psa/. lvi,  lvii  et  lvhi)  :  Ne 
corrumpas  tituli  inscriptionem,  vel  quia  ChriBliaoi 
sunt,  quorum  linguam  barbaram,  vel  Scythicam 
appellrtis,  gloriam  vestram,  quare  non  pudeat.ob- 
stupescimus.Cum*enim  barbari  omnes  et  ScythaB,ut 
insensata  animalia  vivant,  Deum  verum  nesciant, 
ligna  autcm  et  lapides  adorent,in  eo  ipso  quo  verum 
Deum  colit  lingua  Latina,  quantum  barbaram,  vel 
Scythicam  linguam  antecedat,agnoscitur.Jara  vero 
si  ideo  linguam  barbaram  dicitis,  quoniam  illam 
non  inteliigitis,  vos  considerate  quia  ridiculum  est 
vos  appellari  Romanorum  imperatores,  et  tamen 
linguam  non  esse  Romanam. 
Ad   extremum  autem,  si  jam  saepe  nominatam 


minus  Deus  rogat,qui  vult  omnes  salvos  fieri,et  in  C  linguam    ideo   barbaram   nuncupatis,  quoniama 


agnitionem  veritatis  venire  (/  Tim.  ii),  ut  det  seip- 
sam,  el  nullam  tarditatem  faciat,  et  asccndat  huc. 
Et  paulo  post :  Si  non  potuerit,inquiunt,  ascendere 
huc.eligat  viros  pretiosissimos,  et  dirigat  una  cum 
syllabiSjCtc.  0  imperator,  saltein  nunc  uon  agnos- 
citis  quam  a  priurum  imperatorum  pietate  in  hac  re 
difTeratis,  et  quara  vos  veslra  ab  eorum  discrepet 
divinitus  inspirata  modestia?llli  quippe  :  Petimus, 
invitamus,ac  rogamus,  ecce  sparsim  ad  sedis  apo- 
stolicsB  praesuleSjSed  pari  pietate  claraant.  Vos  au- 
tem  quasi  non  mansuetudinis  et  reverentiae,  sed 
solius  imperii  eorum  haeredcs  effecti,  et  in  causa 
pictatis  illos  imitari  nolentes  prfficepisse,  jussisse, 
ac  imperasse  vos,ut  quosdam  subjectorum  nostro- 


translatoribus  in  Graecam  dictionem  rautata,barba- 
rismos  generat,non  linguae  LatinaB,sed  culpaest.ut 
opinamur,interpretum,qui  quando  necesse  est  non 
sensum  e  sensu,sed  violenter  verbum  edereconan- 
tur  e  verbo.Ecce  enim  in  principio  epistol»  vestrs 
imperatorem  vos  nuncupastis  Romanorum,ettamen 
Romanam  linguam  barbaram  appellare  non  vere- 
mini.Ecce  quotidie,imo  vero  in  praecipuis  festivita- 
tibus  inter  Graecam  linquam  veluti  quiddam  pretio- 
sum  hanc  quam  barbaram  et  Scythicam  linguam 
appcllatis,miscentes,quasi  minus  decori  vestrofaci- 
tis,  si  hac  etiam  non  bene,  ac  ex  toto  intellectu  m 
vestris  obsequiis,  ac  officiis  non  utamini.  Quiescite 
igitur  vos  nuncupare  Romanos  imperatores ;  quo- 


rum  ad  vos  mitteremus,  asseritis  :  et  hoc  ipsum  j)  niam  secundum  vestram  sententiam  barbari  8uni 

quorum  vos  imperatores  esse  asseritis. 

Romani  quippe  bac  lingua,  quam  barbaramvos 
et  Scythicam  vocatis,utuntur.  Quiescite  jam  utpote 
tantae  detestationis  dictionem  in  vestro  palatio  me- 
morare,et  adhuc  si  pleniter  illam  exsecramini,etiam 
ab  ecclcsiis  vestris  removere  satagite. 

Istius  enim  dictione  linguae  Constantinopolitana 
Ecclesiae  lectionem  apostolicam  et  evangelicam  m 
stationibus  fertur  primitus  recitare :  sicque  demum 
Graeco  sermone  propter  Graeeos  utiqueipsasl«Jtio- 
nes  pronuntiare  :  sed  quia  tantum  h»c  impiet^ 
Eeolesi»  Constantinopolitanae  haotenusdefuiswpu' 


vos  quidem  egisse  nescimus,  cujus  instigationibus 
fascinati,  ct  oblivioni  traditi  dicitis  :  porro  factum 
avpbisnuUa  recordatione  recolimus ;  nusquam  enim 
nobis  tale  quid  jussisse  vos  (ni  fallamur)  hactenus 
reminiscimur,nu8quam  vos  ad  tantam  circa  sedem 
beati  Petri  apostolorum  principis  irreverentiam  de- 
venisse  cognovimus.  Revolventcs  enim  epistolam, 
quam  tunc  per  venerabiles  episcopos  et  Arsam  virum 
gloriosum  spatharium  tniseratis,nil  jussisse  vos  no- 
bis,sed  potius  obsecrasse,atque  rogasse  nos  omnino 
reperimus.  In  quo  datur  intelligi,  cum  nunc  aliter 
perhibeati8,aut  voa  oblitos  eorum  fuis8e,quaB  antea 


933 


EPISTOL^  ET  DECRETA. 


934 


tatur,ut  tota  ibidem  nequitia  suppleatur:  hoc  restat 
a  vobis  solummodo  perflciendum.Verum  de  hoc  nos 
respondisse  sufnciat,non  tam  injuriam  lingus  de- 
fendere  procurantes,  quam  mutatas  mentis  vestraB 
inconstantiam  exaggerantes. 

GaBterum  dioitis  non  ideo  ad  nos  misisse  vos,  ut 
secundum  judicium  Ignatius  sustincre,  ad  quod  ve- 
raciter  respondemus:  ideo  vosmisisse  procul  dubio, 
quia  posterior  hoc  probat  eventus.Nisi  enim  voluis- 
setis,  nec  id  fleri  sineretis.  Tmo  nos,ut  verius  dica- 
tur,  non  ideo  misimus,  ut  interim  quodlibet  fgna- 
lius  frater  etcoepiscopus  nostersubiretjudicium,sed 
ut  causa  illius  diligenter  investigata,et  ad  liquidum 
repertajuxta  illud  beati  Job  dicentis  :  Causam  quam 
neseiebam,  diligenlissime  investigabam  {Job.  xxix,) 
plona  nobis  ac  incunctanti  relatione  patesceret ;  sic- 
que  demum  juxta  sacros  canones  missorum  nostro- 
rum  relationibus  certiGcati,8i  decerneremusmitten- 
doB  esse  qui  prssentes  cum  episcopisjudicarentha- 
bentes  nostram  auctoritatem,  a  quo  destinarentur, 
essetin  nostroarbitrio;sivero  crediderimus  episco- 
po88uflicere,utnegotioterminum  imponerent,  face- 
remus  quod  sapientissimo  judicio  judicaremus?  Si 
autem  Ignatiu8,ut  fertis,jam  judicatuserat,quamo- 
brem  illum  secundo  judicio  [deessevid. iudicsin  Hard.] 
voluistis  contraiilud  quod  scriptum  est ;  yonjudicabit 
his in  id  ipsum^(Nahumi.)  Sed  in  hoc  manifeste datur 
intelligi,nonvo8bonamconscientiamgessisse,quan- 
doiteratoilIumadtribunaliaconcilii[conciIia]pertra- 
xistis  :  8ed  quasi  non  perfecte,  neque  legitime  depo- 
situm  praesentia  [/ar/^,in  prffisentia,^/  mo.r,damna- 
tioni,HARD.]mi88orum  nostrorum,tanquam  majoris 
auctoritetis  existentium  damnatione  subjicere  con- 
tendistis  :  dicentes  vero  quod  synodice  fuerit  con- 
demnatu8,forta8se  quia  non  addidistis  canonice  di- 
vinitus  actum  est.Gongregatioenimmalignantium, 
non  canonjuste  judicantiumillum  damnationi  sube- 
geratyimo  vero  offlictioni  et  tribulationi  subdiderat. 

Etenim  ilii,  qui  tunc  convenerunt  contra  jam 
dietum  venerabilem  virum.aut  suspecti,  et  ab  heri 
et  nudiustertius  inimici  ejus  erant,  aut  excommu- 
nicati,  aut  depositi,  aut  subjecti  ipsius,  aut  certe 
inferioris  dignitatis  exstiterunt.  Quorum  omnium 
nullus  personam  legitimorum  judicum  habere  sine 
dubio  poterat,vel  accusatorum  in  omnibus  duntaxat 
negotiis  :  quaesigillatim  Oeo  docente,ac  summatim 
omnia  ita  se  habere  monstrare  conabimur. 

Igitur  quia  suspecti,  et  inimici  judices  esse  non 
debeant,  et  ipsa  ratio  dictat,  et  plurimis  probatur 
exemplis.  Nam  quid  gratius  et  amabilius  dare  quis 
inimico  potest,quam  si  ei  ad  impetendum  commise- 
rit,quem  lasdere  forte  voluerit?  Quod  provide  Gon- 
stantinopolitana  synodus  canonum  suorum  sexto  di- 
gnoscitur  prohibere  capitulo,quod  tamen  non  apud 
nos  inventum,sed  apud  vos  haberi  pcrhibetur.  Ve- 
rum  novimus  nos  apostolicis  imbuti  documentis, 
etiam  sententiis  uti  paganorum,quanto  magis  Chri- 
stianorum,  atque  catholicorum?  et  contra  ipsos 
quorum  nec  vitam  sequimur,  nec  menlem  erroneam 


A^  imitamur?Denique  apostolus  Paulus  delibrispaga- 
norum  aliqua  in  suis  scriptis  posuit,ut  estilludad 
Titum  :  Cretenses  semper  mendaces,  malx  lcsfide, 
ventres  pigri,  cupidi  (Tit.  i.).  Et  iterum  in  Actibus 
apostolorum  de  Deo  ait :  hi  quo  vivimttSy  movemur, 
etsumus  (Act.  xvii)  :  nunquid  ideoetiam  cuncta  re- 
cipienda  sunt,  quaB  cum  his  pariter  sunt  prolata  ? 
Ait  autem  praedictus  canon  :  Quoniam  raulti  eccle- 
siasticum  ordinem  confundcre  ac  subvertere  volen- 
tes  amore  inimicitiae,et  calumniose  causas  quasdam 
contra  dispensatores  ecclesiarumorlhodoxosepisco- 
pos  confingunt,nihiI  aliud  quam  foedare  sacerdotum 
existimationes,  et  turbationes  peccatorum  populo- 
rumconficersconantes :  propter  quod  placuit  sanctae 
synodo  episcoporum,qui  Gonstantinopolim  concur- 

j.  rerunt,nesine  discussione  admittantur  accusatores, 
nec  omnibus  prajcipiatur  accusationes  facere  con- 
tra  dispensatoresecclesiarum. 

Veniamus  ergo  et  ad  sanctam  Ghalcedonensem 
synodum,et  quid  nobis  de  Athanasio  Parrhenorum 
episcopo  referat(^c/.xiv),audinraus.Isenim  antistes 
tertio  evocatus  ad  synodum,  quia  non  occurrit,  a 
patriarcha  suo  canonice  condemnatus  extilerat :  sed 
solum  quia  cum  vocaretur  ad  synodum,  quod  suus 
inimicusesset  ipse,qui  judicabat,clamavit  :a  sancta 
Ghalcedoncnsi  synodo  ad  causas  iliatas  sibi  exami- 
nandas  reservatur,et  nisi  denuo  convincatur,  reci- 
pere  ecclesiam  propriamjudicatur.Quod  siAthana- 
sius  a  patriarcha  suo  dcpositus,  quia  de  inimicitia 
ipsius  conquestus  est,  iterato  ad  judicium  renovan- 
dumdirigitur,etnisi  manifestasibiofficiant  crimina, 

C  suaereddiecclesisepraecipiturquantomagis  Ignatius, 
qui  nonapatriarcha,sed  ipsepotiusexistenspatriar- 
chaminimedebuitecclesiapropriainimicisetsuspe- 
ctisjudicibus  decernentibusexspoliari?  Quod  quam- 
vis  factum  sit,multo  magis  quam  Athanasius  inimico- 
rum  soluto  judicio,suaoportuerat  abecclesiarecipi. 
Veniat  et  facundissimus  noster  papa  Gelasius  (m 
Commonitorio  ad  Faiw^Mm),  haereticorum  expugnator 
forlissimus,  et  quod  de  Constantinopolitanis  more 
solito  tunc£grotantibusdixit,etiam  nobisedisseral: 
Quaero,  inquit,  tamen  ab  his  judicium,  quo|i  prae- 
tendunt,  ubinam  possit  agitari,  an  apud  ipsos,  ut 
iidem  sint  inimici  testes  et  judices?  Sed  ettali  judi- 
cio  nec  humana  debent  committi  negotia  :  quod  si 
judicio  ubi  iidem  sunt  inimici  qui  judices,  nec  hu- 

n  manadebentcommittijudicia;  quantominusdivina, 
id  est  ecclesiastica?  Qui  sapiens  est  intelligat.Et  re- 
Vera  hinc  Justinianus  imperator  pius  legibus  sui^ 
promulgasse  dignoscitur  (1.  Anertissime,  cod,  de 
Jud.)  diccns  :  Licetei,qui  suspectumjudicem  putat, 
antequam  lis  inchoetur,  eum  recusare,  ut  ad  alium 
recurratur.Namquodammodonaturaleestsuspecto- 
rum  judicum  insidias  declinare,et  inimicorum  judi- 
cium  sempervelle  refugere.Hinc  sanctus  Athanasius 
inimicorum  saepe  declinavit  insidias  :  hinc  sanctua 
Joannes  os  aureumconcilii  contra  se  congregati  re- 
nuit  intrare  collegium.Quinimo  hinc  psalmista  Da- 
vid,et  Elias  eximius  prophetarum  Saulis  vel  Achal) 


935 


NICOLAI  PAPiE  L 


936 


refugiuQt  prorsus  insaDiacn(//i^^.xxii;  lU  Reg,  xix).  A  buerat  ipse  removendum.Item  idem  ad  cleram  Goo- 


Quod  autem  hi  qui  a  jam  fato  fratrc  et  commi- 
nistro  nostro  Ignatio  depositi,  excommunicati,  vel 
anathematizati  fuerant,  nullam  adversus  eum  intor- 
quere  damnationem  potuerint,  ex  prolato  secundse 
universalis  synodi  capitulo  declaratur,cum  dicitur 
(cap,  6) :  Si  vero  ecclesiasticum  fuerit  crimen,quod 
episcopo  illatum  exstitcrit,tuncprobari  oportet  accu- 
santium  personas,  ut  primo  quidem  haereticis  non 
lice^it  accusationes  contra  orthodoxos  episcopos  pro 
ecclesiasticis  negotiis  facere.  Sed  ne  hos  hsreticos 
esse  denegetis,  audite  sequentia.  Hasreticos  autem, 
inquiunt,  dicimus  tam  eos,  qui  olim  ab  Ecclesia 
projecti  sunt  ([uam  qui  post  haec  a  nobis  anathema- 
tizati  sunt.  Porro  si  adhuc  nec  sic  creditis,  audite 


stantinopolitanum  aperte  inquit(tfp.4):  Sedisaostrs 
sanxit  auctoritas,nulIum  sive  epiBcopum,sive  cleri- 
cum,  seu  professione  aliqua  Christianam,  qui  a 
Ncstorio,  vel  ejus  similibus,  ex  quo  talia  prsdicare 
cceperuntfVel  loco  8U0,vcl  commanione  dejecli  sant, 
vel  dejectum,  vel  excommunicatum  videri :  sed  hi 
omnes  in  nostra  communione  et  fuerunt  Gtbucus* 
que  perdurant :  quia  neminem  vel  dejicere,vel  rcmo- 
vere  poterat,qui  priedicans  talia  titubabat. 

Intellexistisne,  imperator,  ex  superius  memoratis 
non  potuisse,utnon  dicamus  pr8elatum8uum,8ft]lem 
quemlibet  removere,  qui  fuerant  olim  ipsi  remoti, 
nec  dejicere  quemquamjamanteproBtratitAdinfi^ 
mandam  quoque  sententiam  damnatorum,  etiam 


quod  subditur  :  Praeter  hos  autem,aiunt,et  eos  qui  ^  illud  valere  credimus,quod  sancta  synodus  adprs* 


fidemquidem  sanam  simulantconfiteri.Schismaticos 
etiam,eteos  qui  seorsum  acommunicantibusnobis 
episcopis  coUectas  faciunt.Deinde  vero,et  si  quidam 
ab  Ecclesia  super  causisquibusdamreprchensifue- 
runt,et  projecti  aut  excommunicati  sivc  ex  clero, 
sive  cx  laicali  ordine,nec  his  licere  accusare  episco- 
pum,antequam  proprio  crimine  primitusexuantur. 

Similiter  autem  et  eos  qui  subaccusationepriori 
consistunt,non  ante  esse  acceptabiles  in  accusatio- 
nemepiscopi,autaliorumcIericorum,quaminnoxios 
semetipsos  illatorum  sibi  ostenderint  criminum. 

Quid  autem  periculi  regulaehujusimmineatcon- 
temptoribus,non  ignoratis.  Prsterea  quis  de  consi- 
dentibus  ibidem  non  de  preedictis  exstitit  haercticis 
atque  schismaticis?  Nonne  Gregorius  Syracusanus 


fatum  papam  (conc,  Ephes.  in  ep.  ad  QBUsUnun\ 
quee  apud  se  gesta  8unt,referen8,pro  Joannis  Antio- 
cheni  amputandaantistitis  exaggerata  prBsumplio- 
ne,  quosdameorum,  quicontrasanctumCyrillumel 
Memnonem  latrabant^sine  civitatibus  vacaatcsau- 
tem,et  ecclesias  non  habentes :  alios  vero  ante  mul- 
tos  annos  pro  acerbis  causis  depositosasuismetro* 
politi8,inter  alios  plurimos  fuisse  suggessiLQuibus 
pcr  omnia  vestrates,  ut  ita  dicamus,  depositores 
Ignatii  comparari  plurima  ex  parte  non  immerito 
possunt :  ibi  namque  et  sine  sedibu8,et  vagi,atque 
pro  suis  acerbis  facinoribus  a  propriis  metropolitis 
inventi  sunt  episcopatu  privati.  Ibi  etiam  commu- 
nione  extorres,ctanathematis  damnationisconsortes 
fuisse  probantur.  Unde  miramur  quomodo  excom- 


miiliescondemnatus?NonneEulampius,Petru8,item  C  municati  adjudicandum  receptisint^cumsecundum 


Petrus,qui  pro  ncfandis  actibus  suis  et  ore  confess^s 
depositionem,  deinde  anathema  inciderunt?  et  alii 
quos  enarrare  longissimum  est.  Ecce  quales  inter 
ceeteros  erant,qui  contra  praefatam  regulam  centum 
quinquagintaPatrum,os  contra  venerandum  patrem 
suum  aperire  non  sunt  reveriti.Et  cum  essent  ligati 
ligare ;  et  cum  essent  niortui,et  in  suis  penetralibus 
jnm  fetidi,  virum  per  totum  mundum  redolentem 
mortiOcare  conati  sunt,et  malae  opinionis  nidoribus 
aspcrgere  tentaverunt. 

Sed  iterum  videte  Romanee  sedis  pontifiuem  a 
vobis  quidem  derogatum,sed  a  totius  Ghristianitatis 
unanimitate  veneratum,etmagnse  synodi  Ephesinae 
prsesulom  Coele8tinum,quid  censeat  de  his,qui  depo- 


apostolicos  canones  sine  commendatitiis  litterij  io 
communione  sola  recipi  prohibeanlur  {conc,  Carth. 
iii,c.  21).  Absurdum  etenim  est  ut  cui  doq  licet 
etiam  cum  minimisjuxta  sacras  regulas  communi- 
care,liceat  penes  vos  etiam  de  majoribus  judicare. 
Sed  jam  de  hoc  plenissime,  Deo  auxiliaote,  dica- 
mus ;  et  quod  a  subjectis  suis  prslatus  nondebeat 
suidi8pendiumperpeti,autcalumniisimpetidemon- 

stremuo.  Quod  quia  Ignatius,  frater  ct  coepiscopus 
noster,iniquepertulit,omnilamenlationepIoraQdu[u 

e&i  :  et  certe  patres  a  filiis  honorari  non  solum  divi- 
nis  (Exod,  xx,)  verum  etiam  humanis  legibus  prasci- 
piuntur.Et  si  hoc  carnaIes,quanto  potius  spiritales 
digna  penitus  a  niiis  debent  veneratione  potiri? 


siti  et  excommunicati  a  Nestorio  fuerant,postquam  j)  Quanto  enim  spiritus  carnem  preecellit^tanto  magis 


depositus  coram  oculis  summi  arbitri  jam  essecre- 
debatur.Et  multo  magis  hoc  de  fratre  et  consacer^ 
dote  nostro  Ignatioesse  censendum  arbitramini,qui 
non  a  pra^lato  quolibet  sicut  isti,  sed  a  se  dejectis 
talia  pertulit.  Ait  enim  episcopis  orientaiibus  scri- 
bcns  (m  ep,  6) :  Si  quis  vero  aut  ab  episcopo  Nesto- 
rio,aut  ab  aliis,  qui  eum  sequuntur,  ex  quo  talia 
prsdicare  CGeperunt,vel  excommunicatus,vel  exutus 
est,seu  antistitis^seu  clerici  dignitate ;  hunc  in  no- 
stra  communione  et  durasse  et  durate  manifestum 
est.Nec  judicamus  eum  remotum  :  quianon  poterat 
quemquam  ejus  rcmoverc  8ententia,qui  se  jam  pr«- 


ea  quee  sunt  spiritualiacarnalibusoportetofflQibQS 
anteponi. 

Verum  si  hoc  Ignatii  subditi  dedignati  suntatteo- 
dere,saltem  scelus  Judaeorum  in  Christumpatratum 
perhorruissent  committere  :  nec  acuerent  lingttt^ 
suasadversus  patremac  magistrum  suum  ipsijsicat 
serpontes,  nec  esset  gladius  in  labiis  eorum,  nec 
fierent  dentes  eorum  arma  et  sagitta,  et  Iingn& 
eorum  macheera  acuta,  formidantes  scilicet  oe 
de  se  Salomon  sapientissimus  dixisse  viderelQr : 
Generafio  qtue  patri  suo  tnaledicii  {Prcv,  xxxj 
Et  rursus   :   Generalio  qux  pro  denUbus  i/^^*^* 


»37 


BPISTOLiE  ET  DBCRETiE. 


938 


habetMcommanditmoiaribussuis  {ibid.);  et  iterum ;  ^  tate  sese  abstinere  vix  po88unt,ut  cxtremo  quffidara 


Oculum,  qui  subsannat  pati'em^  effodiant  eum  corvi 
de  torreniibus,  et  comedant  illum  filii  oquiLe  {Gen. 
ix).Denique  ai  Cbam,  videns  patris  veienda,  risit 
potius  quam  (ut  csteri)  cooporuit,maledictioncm  in 
Olio  percepisse  lcgitur:  quanto  potius  bi  qui  vere- 
cundiam  patris  non  sc>lum,si  quaclibet  fuit,minime 
cooperuerunt,  eed  et  riserunt,et  falso  ad  subsanna- 
tionem  sui  moris  homines  provocaverunt ;  atque, 
quod  est  deterius^patentercontraipsum  de  pharetra 
iniquitatis  suaa  sagittam  judicii  produxerunt  ?  Non 
eic  econtra  filii  sobrii,  non  sic,  sed  aversi  operue- 
runt.Quod  mor^literegregius  doctorpapa  Gregorius 
interpretatus,  ait  (iib.  xv  MoraL  c  22)  :  Aversari 
dicimas  quod  reprobamus.  Quid  est  ergo,quod  fllii 


atqucextcriorama]apr(Bpositorum,sedtameuhumt- 
litcr  loquantur,quasi  oram  chlamydis  silenterinci- 
dunt :  quia  vidclicet  dum  praelat^  dignitati  saltem 
innoxio  et  latenter  derogaut,quasi  regis  superpositi 
vestem  fcBdant ;  sed  tamen  ad  scmetipsos  redcunt, 
seque  vehementissime  vel  de  tenuissima  verbi  lace- 
ratione  reprebendunt.  Unde  bcne  ct  illic  scriptum 
est :  Post  hxc  David  percussit  cor  suum,  eo  quod 
abscidisset  oram  chlamydis  Saul  (/  Beg.  xxiv).  Facta 
quippe  praeposiiorum  oris  gladio  ferienda  nonsunt, 
etiam  cum  recte  reprebendenda  judicantnr.  Siquan- 
do  verocontra  eos,  vcl  in  minimis  lingualabitur,  ne- 
cesse  cst  ut  per  afflictioncm  pconitentiffi  cor  prema- 
tur,  quatenus  ad  semetipsum  rcdeat,et  cum  prspo- 


verenda  patris  superjecto  dorsis  pallio  aversi  ve-  |^  sitae  potestati  deliquerit,  ejus  contra  se  judiciuma 


nientes  operiunt,  nisi  quod  bonis  subditis  sic  prae- 
positorum  suorum  mala  displicent,  ut  tamen  hasc 
ab  aliis  occultent?  Operi  mentum  aversi  deferunt, 
quiadijudicantesfactum,etvenerantesmagisterium, 
nolunt  videri  quod  legunt. 

Sed  hffic  dice::tes,nolite  nos  ffistimare  cujuscunque 
proximorum  nostrorum,  que  sunt  digna  reprehen- 
sione  velle  defendere  ;sed  quod  ita  velim  filios  circa 
spiritalem  patrem,et  discipulos  erga  magistrum  de- 
votos  ac  sobrios  esse  ut  nullapenitustemeritatead 
eorum  vitam,  ut  non  dicamus,  dijudicandam,  sed 
nec  saltem  tenuiterreprebendendam  prosiliant.Quo- 
niam,docente  prsfatopapa  in  libroRegulas  pastora- 
lis  (lib.  III  Pastor,  cap.5) ;  Admonendi  suntsubditi, 
ne  praepositorum  suorum  vitam  temere  judiccnt,si 


quo  sibi  proelata  est,  perhorrescat. 

Nam  cum  pr^epositis  delinquimus,  ejus  ordina- 
tioni,qui  eos  nobispraetulit^obviamus.UndeMoyses 
quoque  cum  contra  se  et  Aaron  conqueri  populun(i 
cognovissct,  ait :  Nos  enim  quid  sumus  ?  nec  contra 
nos  est  murmur  vestrum,  sed  contra  Dominum  (Exod. 
xvi).  ilinc  etiam  praedicator  veritatis  Paulus  aposto- 
lus  subditis  suLS,et  quibus  Christi  Evangelium  prse- 
dicubat  dicit :  Mihi  autempro  minimo  est^  ut  a  vobis 
judicer  (/  Cor.  ix).  Hinc  Sixtus  apostolicffi  sedis  an- 
tistes  Euphomium  episcopum  damnassedescribitur 
(De  exptirgat.  Sixti  papxlll,  c.  8),  nihil  aliud  in  depo- 
sitione  illius  objiciens,nisi  quod  Polychronium  Hie- 
rosolymitanum  episcopum  pontiiicem  suum  accu- 
saverit.  Et  quidem  Polychroniusalegatis  sedis  apo- 


quid  eos  fortas8eagerereprehensibilitervideant,ne  C  stolics,  co  quod  scdem  Hierosolymitanam  primam 


underectemalaredarguunt^indeperelationisimpul* 
sum  in  profundiora  mergantur,Admonendi  sunt,ne 
cum  culpas  praepositorum  considerant^  contra  eo8 
audaciores  flant ;  sed  sic  quae  valde  sunt  eorum 
prava,  apud  8emetipsosdijudicent,ut  tamen  divino 
timore  constricti  ferresubeisjugum  reverentiffi  non 
recusent. 

Quod  melius  08tendimus,si  David  factum  ad  me- 
dium  deducamuB.  Saul  quippe  persecutor  cum  ad 
purgandum  ventrem  speiuncam  fuisset  ingressus, 
illic  cum  viria  suis  David  inerat,qui  jam  tam  longo 
tempore  persecutionis  ejus  mala  tolerabat;cumque 
euoi  viri  sui  ad  feriendum  Saul  incenderent,  fregit 
eos  reprehensionibu8,quia  manum  mittere  in  chri- 


esse  niendacitcr  aftirmabat,et  per  simoniacam  hae- 
resim  ordinationes  fecisse  probatus  est,  ecclesiae 
privatus  est  gubernaculis,  et  urbe  rejectus.  Scd  et 
Euphemius  nihilominus  quia  hunc  prffisumptuose 
(licet  veraciter)  accusaverut,  damnationi  a  synodo 
subjectus  est. 

Et  quoniam  linguam  suam  contra  sibi  praelatum 
erexerat,  anathema  suscepit ;  adeo  ut  Leo  Ecclesis 
Romanae  diaconus  ei  diceret :  Ex  te  enim  damnabe- 
ris,  quoniam  pontiflcem,  qui  te  consecravit  cocpi- 
scopum  condemnabas  et  accusabas.  Qui  cadens  in 
terram  ante  omne  concilium  episcoporum  ibi  confi- 
tebatur  sepeccasse.Abundio  episcopomisso  ab  urbe 
Roma,  dicente  :Non  licet  quemquam  accusarepon- 


stum  Domini  non  deberet.  Qui  tamen  occulte  sur»  j)  tiflccm  suum,  quoniam  judex  non  judicabitur.Quo 


rexit,  et  oram  chlamydis  ejus  abscidit  (/  Heg.  xxi). 
Quid  enim  per  Saul  nisi  m^ili  rectores  ?  Quid  per 
David  nisiboni  subditi  designantur  ?Saul  igiturven- 
trem  purgare,  est  pravos  praepositos  conceptam  in 
corde  malitiam  usque  ad  opera  miseri  odoris  exten- 
dere,  et  cogitata  apud  se  noxia  factis  exterioribus 
exsequendo  monstrare.  Quem  tamen  David  ferire 
metuit :  quia  piae  subditorum  mentes  ab  omnl  se 
pesteobtrectationis  abstinentes  praepositorum  vitam 
nullo  linguaegiadiopercutiunt,etiam  cum  de  imper- 
fectione  rcprehcndunt.Qui  ct  siquando  pro  infirmi- 
(a)  Childeberto.  Est  epistola  undecima  Pclagii  papae. 

Patbol.  CXIX. 


audifo,Valentinianus  Augustus(sicut  apud  nosscri- 
ptum  habetur),cujusvos  in  hoc  imitatores  essede- 
betis,gavisus  est  in  damnatione  episcopi  Euphemii^ 
qui  exstitit  accusator  Polychronii  pontificis  sui. 

Gonsonatautem  huic  necessariaesententiaesanctus 
Silvester,  et  magui  Gonstantini  baptizator  Augusti, 
dicens :  Neque  ab  Augusto,  neque  ab  omni  clero, 
neque  a  regibus,neque  a  popuIo,judexjudicabitur: 
haud  dubium,  quin  ecclesiasticus  Pelagius  quoque 
praesulapostolicus  cuidamregi  Francorumscribens, 
sic  dicit(a)  'Cum  cclsitudini  vestrae  multa  donamise- 


90 


939 


NICOLAI  PAPiG  I. 


940 


ricordia  divina  contulerit,  pro  amore  tamen  quem 
Ecclesise  ejus  sinceriter  exbibetis,  fecit  vos  multis 
regnantibus  clariores  :  quooiam  mter  alias  regni 
vestri  curas  tranquillitate  sancta  EcciesisB  prsci- 
puam  sollicitudinem  vos  certum  est  exbibere. 

Quoe  cum  ita  sint,  miramur  quia  quantum  nobis 
prffisentium  portitorum  suggestio  patefecit,  passi 
estis  subripi  vobis  etSabaudumfratrem  etcoepisco- 
pum  nostrum  Arelatensis  civitatis  anti8titem,cujus 
Ecclesia  in  regionibusGallicanis  primatus  privilegio 
et  sedis  apostolicaevicibusdecoratur^ad  petitionem 
episcopi  ab  ipsoordinatiinjudicium  sequentiscivi- 
tatis  episcopi  quod  nulla  ecclesiastica  lege  vel  ra- 
tione  concediturjudicandum  juberetis  occurrere,ut 
ipso  de  conculcato  loci  sui  prsjudicio  conquerente, 
ille  qui  usurpavit,  necesse  sit  de  illicita  praesum- 
ptione  culpari.  Pro  quibus  Ghristianitatis  vestrae 
confidentia  freti,  paterno  studio  postulamus  ut  si 
quid  tale  factum  est,congrua  satisfactioneceleriter 
amputetur,  nec  ullum  sui  exemplum  in  perturba- 
tione  Ecclesiarum,  quas  vobis  Deus  credidit.relin- 
quere  concedatur ;  et  hujusmodi  causis  soliicitam 
vos  in  reliquo  decetexhiberecautelam^nequidcon- 
tra  ecolesiasticas  regulas  petentibus  concedatis : 
quiaquod  bene  cognitum  est  religios®  menti  vestrae, 
non  aliter  Dco  nostro  recte  potest  regalis  devotio 
famulari»  nisi  providentia  ejus  ecclesiasticorum  or- 
dinum  servetur  integritas. 

Praeterea  suavissimus  Pater  et  papa  noster  Gre- 
gorius,  de  quo  supra  diximus,  clero  Mediolanensis 
Ecclesiffi  pro  eligendo  sibi  episcopo  litteris  prffici- 
piens,  ait  {lib.  ii,  indict,  xi,ep,  29):Pensante8  ergo, 
quffi  cunctis  expediunt,et  quem  vobis  gratiadivina 
prffitulerit,  integerrimam  somper  in  omnibus  obe- 
dientiam  prsebete ;  judicari  namque  a  vobis  ultra 
non  debet  semel  prslatus  ;8ed  tanto  nunc  subtiliter 
judicandus  est,quanto  poslmodum  judicandus  non 
est.  Consecrato  autem  vobis  Deo  auctore  pastori 
tota  vos  mente  commitlile,atqueinilloomnipotenti 
Deo,  qui  vobis  hunc  prffitulil,deservite.  Quibusom- 
nibus  rite  coUectis,  satis  evidenter,  ut  opina- 
mur,  ostensum  est  non  posse  legitime  subjectos 
de  prffilati  sui  vita  judicare ;  nec  prffiter  hffiresim 
cuguscunque  sit  meriti  temere  reprehendere. 

Sed  si  adhuc  placet  aliquid  dc  hoc  nosse  quod 
delectet,antiqui  Patris  et  venerabilis  doctoris.Areo- 
pagitffi  Dionysii  adDemophilumverba  vobis  recitari 
prfficipite  :qui  etiam  in  causa  pietatis  delinquentem 
sacerdotem  nefas  sancit  a  minoribus,vel  ab  inferio- 
ribus  judicari,  ne  fiat  in  Ecclesia  Dei  aliquid  inor- 
dinatum,et  status  ejusinaliquoconfundatur.Verum 
hucusque  quod  a  suis  suffraganeis  atque  subditis 
frater  et  comminister  noster  Ignatius  non  debuerit 
judicari,sed  nec  facile  reprehendi,brevitercomprp- 
bavimus.  Nunc  autem  divina  inspiratione  non  nos 
pigebit,  nec  nobis  impossibile  erit  ostendere  vobis 
(si  tamen  audire  velitis),  non  posse  quemquam  rite 
ab  his  qui  inferioris  dignitatis  vcl  ordinis  sunt,ju- 

[a)  In  concilio  Sinuessanensi. 


A  dicialibus  submittidiflinitionibus.Siquidemtempore 
Dioclotiani  et  Maximiani  Augustorum,  Harcelliaus 
episcopuB  urbis  Romffi,  qui  posteainsignis  martyr 
effectus  est^  adeo  compulsus  est  a  paganis,  nt  in 
templum  eorum  ingressu8,grana  thuris  superpra- 
nas  poneret.Cujus  rei  gratia  coUecto  numerosoram 
concilio  episcoporum,  et  inquisitione  facta,  hoc  se 
idem  pontifex  egiase  confe8suse8t(a).NalIustamen 
eorum  proierre  in  eum  sententiam  ausus  est,  cum 
ei  sffipissime  omnes  perhiberent :  Tuo  ore  judica 
causam  tuam,  non  nostro  Judicio ;  et  iterum  :Noii, 
ainnt,  audiri  in  nostro  Judicio,  sed  collige  in  sina 
tuo  causam  tuam ;  et  rursus :  Quoniam  ex  te,  in- 
quiunt  Justificaberis,aut  ex  oretuo  condemnabeHs; 
et  iterum  dicunt :  Prima  sedes  non  Judicabitura 

|.  quoquam. 

Hinc  etiam  superius  memoratusconfessorChristi 
Silvester  fecit  gradus  in  gremio  8ynodi(^;/nod.i{0m. 
c.  3),  ut  non  presbyter  adversus  episcopum,  non 
diaconus  adversus  presbyterum,  non  subdiaconoa 
adversus  diaconem,non  acolythus  adversus  subdit- 
concm,non  exorcistaadversu8acolythum,non  lector 
adversus  exorcistam,  non  ostiarius  adversus  lectO' 
rem  det  accusationem  aliquam,nequeprssulsum- 
mu8  a  quoquam  judicabitur,quoniam8cnptume9t: 
Non  est  discipulus  supra  magistrum  (Uatth.  x).  Sed 
et  cum  quidam  tempore  quodam  contra  Sixtum  pa* 
pam  tentassen  tquffidam  non  boni  rumoris  objicere, 
et  in  concilio,  cui  et  ValentinianusAugustusinte^ 
erat,  dictum  fuisset  {De  expurgat»  Sixti  papx  IH, 
cap.  5)  non  licere  adversum  pontifleem  dare  sen- 

C  teniiam :  surrexit  idem  protinus  imperator,  et  in 
arbitrio  prffifati  pontiGcis  tribuitjudicare  judicium 
suum.  Etenim  nullus  pontificumminorumvelinfe- 
riorum  urbium  subactus  judiciis  invenitur. 

Unde  Joannes  Antiochenus  tertiffi  videlicei  sedis 
episcopus,  inter  cffitera  legitur  in  Ephesina  synodo 
usqueadcorrcctionemdamnatu8(m  ep.ad  Cfflest.!), 
quia  Cyrillum  Alexandrinum  secundffi  scilicet  sedis 
ep  i  scopum  ,irregulariter  dam  nationi  presuropsit  ad- 
dicere,eadem  venerabilisynodoad  Ccelestinumsum- 
mffi  sedis  prssulem  taliterin  scriptis  postuIante,ac 
dicente  :Indigneturergotuareligiositas  competeDter 
pro  his,  quffi  facta  sunt;  si  enim  data  fueritvolcn- 
tibus  licentia  et  majores  injuriis  sedes  afllcere,  et 
eontra  eas  in  quibus  non  habent  pote8tatem,contra 

n  leges  sic  et  contra  canones  proferre  sentcntias, 
ibunt  ad  ultimam  confusionem  Ecclesis  res. 

Deinde  vero  in  sancta  Ghalccdonensi  synodo  cum 
a  judicibus  Basilio  episcopo  Seleucis  objiceretur, 
quare  in  damnatione  Flaviani  8ubscripserit,et  ipse 
responderit  :Quoniam  injudiciocentum  viginti,sut 
triginta  episcoporum  traditus,  necessitatem  babui 
parere  his,  qu®  ab  illis  ordinabantur,  et  Diosconis 
ad  hffic  diceret  ei :  Erubescens  homines  prevarica- 
tus  es  quod  bonum  est,  et  fidem  sprevisti  ;non  au- 
disti  quod  scriptum  est :  Nan  erubescas  in  ruinm 
/ttam ;  prffifatus  Basilius  episcopus  respondit:Si 


911 


EPISTOLiE  ET  DEGRETA. 


942 


apud  judices  habuissem  martyrium^suBtinuissem.  A 
Etenim  Constantinopoli  ostendi  fiduciam  meam,  a 
patre  autcm,qui  judicatur  justus,non  utitur[HARD. 
legil,  qui  judicatur,  justis  non  utitur]  :  lilius  enim 
patri  etiam  justa  dicens,  moriatur. 

Deniquc  in  Epistola  legimus  ad  Hebraos  quod 
mvwr  a  majore  benedicatur ;  restat  profecto  ut  exi- 
gente  ratione  etiam  maledicatur.Siquidem  haec  uti- 
que  praenoscentes  periculosa  tempora  illi  qui  ante 
nos  fuerunt,  providam  in  Gcclesiis  consuetudinem 
tradiderunt ;  hodieque  in  Ecclesia  Romana,  quo; 
mag^stra  est  omnium  Ecclesiarum,  imprstermisse 
servatur»  ita  ut  nullus  sacerdos,  majore  suo  non 
innuente  consacerdote^cuilibct  rei  benedicere  nita- 
tur  ;  sed  et  anterior  stans  ad  pronuntiandam  ali- 
quam  lectionem,  benedictionem  quidem  postulat,  «^ 
sed  ei  quislibet  inferior  non  audet  penitus  benedi- 
cere  :  cur  hoc?  Nunquid  benedicere  peccatumest? 
absit.  De  malcficis  enim,  non  benedicis,  dicit  Apo- 
stolus  :  Quia  regnum  Dei  non  possidebunt  (/  Cor.yj); 
scd  per  hoc  innuitur  quanUe  censurae  freno  infe- 
riores  quippe  ad  suos  judicandos  praepositos  coer- 
cendi  sunt,  si  hi  nec  etiam  benedicendi  jus  ulium 
penitus  obtineant.Et  revera,ut  superius  ex  Evange- 
lioy  beato  Silvestro  commemorante,  jam  diximus  : 
NoH  est  discipulus  supra  magistrum  {Matth,  x),  si 
ad  benedicendum  non,quanto  minus  ad  malcdiccn- 
dum?In  tantum  autem  hanc  praesumptionem  sancti 
Patres  apud  Ghalcedonem  detestati  sunt,ut  Diosco- 
rum  Alexandrinum  antistitem  inter  caetera  idcirco 
potissimum  sine  ullarestitutionedamnaverint,quia 
incontumaciapermanens,ergaprimae  sedisRomanaB  C 
privilegium,  respiccre  a  suis  superstitionibus,  ut 
servaretur  aprima  sede  apostolica,noluit,et  ponens 
in  coelum  os  suum,  ct  lingua  ejus  transeuntesuper 
terram  {Psal.ixxn),  excommunicationem  insanctum 
Leonem  papam  dictavit;  ita  ut  in  sententia  contra 
ipsum  prolata,  hoc  videantur  memorare  praecipue 
dicentes,quoniam  secundis  excessibus  priorem  ini- 
quitatem  valde  transcendit.Prcesumpsit  enim  etex- 
communicationem  dictare  adversus sanctissimum et 
beatissimum  archiepiscopum  magnae  Romse  Leo- 
nem. 'S\inqmdih\{Actioneiconc,Chalced.)  legitur  in- 
quisitionemfuissefactam,  utrumjuste,  aninjusteip- 
samjamfaGtam  Dioscorum  excommunicationem  dic- 
tasse^  [pro,  jam  fatus  Dioscorus...  dictasset.  Hard.] 
Non  plane,sed  absque  omni  controversiahoc  ineo  ulti  q 
sunt,  quia  cum  esset  inferior,  potiorem  quibuslibet 
conatus  est  lacessere  contumelis ;  teste  Anatolio 
Goustantinopolitano  praesule,qui  dicit^Propterfidem 
non  est  damnatus  Dio8Corus,sed  quia  excommuni- 
cationem  fecit  domino  archiepiscopo  Leoni.  Volue- 
runt  enim  in  domoDei  nihil  fieri  praeproperum,nihil 
confusum,  nihil  inordinatum.  Unde  apte  quoquein 
Africano  concilio  difilnitum  est  capitulo  53  ita  : 
Unusquisque  nostrum  ordinem  sibi  decretnm  aDeo 
cognoscat,  et  posteriores  anterioribus  deferant,  nec 
cis  inconsultis  aliquid  agere  praesumant.  Et  supra 
memoratus  Qela8iuspapa,muitarum  deetructorhaB- 


reseon,  in  decretali  epistola  ad  universos  dicitepi- 
scopo8perDardaniamconstitutos(^/7i5r.  11):  Siccrte 
dedignitate  agiturcivitatumsecundae  sedisettertiae, 
major  est  dignitas  sacerdotum  quam  ejus  civitatis, 
quae  non  solum  inter  sedes  minime  numeratur,sed 
nec  inter  metropolitanorum  jura  censetur.  Et  item 
idem  in  tomo  ad  Orientalesepiscopos:PraBcipue,in- 
quiens,cum  de  secundae  sedis  ageretur  antistite,  nec 
ab  inferiore  qualibet,  sed  a  prima  sede  jure  possit 
absolvi:inferior  quippe  potiorem  absolverenon  po- 
test;8ola  ergo  prior  inferiorem  convenienter  absol- 
vit.  Hinc  liquido  pervidetur  quia  quem  non  potest 
absolvere,nonpotestjudicioinferiorpotioremligare. 

Porro  cum  Theodoricus  hfflreseos  Arianae  faece 
poUutus,  papam  Symmachum  usque  ad  damnatio- 
nem,  multis  hunc  accusantibus,impetere  voluisset 
{Synodus  Romanus sub  Symmacho)jei quotquot  potuit 
ex  Liguria,  iEmiiia,  Valeria.et  ex  diversis  regioni- 
bus,atque  de  Sicilia  insula  hujus  rei  gratia  episco- 
pos  Romam  colligi  pr(Ecepisset;ethis  ad  se  venien- 
tibus  dixi9set:Plura  ad  se  de  papae  Symmachi  acti- 
bus  horrcnda  fuisse  perlala,  et  in  synodi  oportere, 
si  vera  esset  inimicorum  ejus  objectio  indicatione 
coustare ;  mcmorati  pontifices,quibus  allegandiim- 
minebat  occasio,8uggesserunt:lp8um,qui  dicebatur 
impetitus,  debuisse  synodum  convocare  ;  scientes 
quia  ejus  sedi  primum  Petri  apostoli  meritum,  vel 
principatus,deinde  secuta  jussionem  Domini  conci- 
liorum  venerandorum  auctoritas,  ei  singularem  in 
Ecclesiis  tradidit  potcstatem,  nec  ante  dictae  sedis 
antistitem  minorum  subjacuisse  judicio.Et  rursus: 
Causas,inquiunt,Dei  ipsius  essejudiciocommitten- 
das,  qui  valet  corpus  occidere,  et  animam  mittere  in 
geJiennam  {Luc.  xu) ;  qui  dicit  :  Uihi  vindictam  et 
ego  retnbuam  {Deut.  xxxn)  ;apud  quem  conscientia 
nuda  est,cui  non  absconduntur  occulta.  Et  iterum, 
idem  ipsi  dicunt:Quod  dicebaturmajori  judici,ser- 
vabamus  instruentes  eos,quia  pernos  illis  Christus 
innotuit,  non  esse  ovium  lupi  insidias  praevidere, 
sed  pastoris. 

Ad  postremum  vero  isti  ipsivenerabilespraesules 
cum  vidissent^quod  non  sinesuidiscriminepotuis- 
sent  contra  caput  obices  manus  suas  crigere^quid- 
quid  de  praefatiSymmachisanctissimipapaeactibus 
delatum  fuerat,  totum  Dei  judicio  reservarunt;ita, 
ut  singuli  quique  in  subscriptionesua  hocpatenter 
indicent,  cum  dicunt:LaurentiusepiscopusEcclesiae 
Mediolanensis  huic  statuto  nostro,  in  quo  totam 
causam  Dei  judicio  commisimus,  subscripsi.  Simili- 
terPetroepiscopoEcclesiaeRavennatiSjetcaeterisepi- 
scopiseubscribentibus :  nimirumquoniamsicutma- 
gnusChristi  confessor  Ennodius  Ticinensis  episco- 
pus,qui  ab  Hormisda  apostolicae  memoriae  Constanti- 
nopolimmissusinnumerasmiseriasaGraecorumve- 
san  ia,  pro  Christi  fide  et  statu  Ecclesiae  non  semel  per« 
tuli t  (m  indiculo HormisdcB,  anteepist.  ejus  1 1),  ex  pro- 
pheta  de  his  meminit :  Nunquid  gtoriabitur  securis 
contra  eum  qui  secat  in  ea;aut  exaltabitur  serra  con- 
tra  ewn  qui  trahit  eam?  {Isa,  x.)  His  ita  ex  divinc^ 


943 


NIGOLAI  PAPiE  I. 


944 


Scriptura,et  probabilum  Patrun^doctrina  comme-  A 
moratis,  sole  cUrius  exhibuimus,non  posse  quem- 
quam,qui  minoris  auotoritatis  est,eum  qui  majoris 
potestatis  et  judiciis  suis  addicere,  aut  propriis 
difQnitionibus  subjugare.Verum  de  hoc  generaliter 
nos  hucusque  sufficiat. 

Gaeterum,  ut  calamum  ad  Gonstantinopolitanos 
prsBSules  specialiter  extendamus^aut  nunquam  om- 
nino,aut  certe  vix  horum  aliquis  sine  consensu  Ro- 
mani  pontificis  reperitur  ejectus,  qui  tamen  hacte- 
nusinter  depositos  annumeretur^etnon  ab  haereticis, 
vei  tyrannis  pulsus  aut  interemptuscommemoretur. 
Deniquc,  ut  ex  his  paucos  commemoremus,  nonne 
Maximus.postquam  multum  a  Damaso  papa  {sicut 
ejus  ad  diversoscpistolae  miss^B  indicant)  laboratum 
est,  Gonstantinopoli  pulsus  est  ?  Nonne  Nestorius,  n 
nonne  Acacius,  nonne  Anthimus,  Sergius,  Pyrhus, 
PauluSyPetruSjSedis  apostolicse  discurrentibus  con- 
sultationibus,ac  docretis  ejecti  sunt?Gur  ergo,  cum 
ita  sit,  in  solo  Ignatio  Petri  memoriam  despicere  ac 
oblivioni  tradere  studuistis,  nisi  quia pro  voto  cuncta 
facere  voluistis,  constituentes  synodum  EpbcsinsB 
secundae  crudelitate  consimilem  ?  quamvis  ibi 
Alexandrinus  erat,  qui  cum  csBteris  sibi  sociatis 
compatriarchis  adversus  sanctum  Flavianum  agebat. 

Uic  autem,  ut  de  patriarchis  omittamus,  nec 
unius  episcopus  civitatulae,aut  quilibet  ignotae  per- 
sonae  adversus  tantum  pontificemexstititsententiae 
promulgator,  qui  non  de  suffraganeis  et  subjectis 
ejus  fuerit.  Sed  dicitis  fortasse  non  fuisse  in  causa 
Ignatii  sedem  apostolicam  convocare  necesse,  quia 
non  hunc  ullus  haereseos  error  involverat.O  pietatis  G 
intuitum  ita  recte  Deum  coleDtis,  et  magis  suam 
injuriam  quam  sui  Dei  etDominivindicantislNonne 
magis  oportuit  circa  eum  magnanimitatem  osten- 
dere^  et  regularem  vos  observare  censuram  ?  quo- 
niam  a  Deo  nec  per  haeresim,necper  illum  omnino 
schisma  di8cessit,quam  sicunctis  pollensvirtutibus 
omnipotenti  minime  Domino  perorthodoxamfidem 
penitus  adhaesisset?  Gongregastis  consilium  adver- 
sus  eum,  et  ad  imperii  vestri  nutum  cuncti  sunt 
famulati  minores,  et  ad  votum  saBcuIarium,ut  cum 
pace  vestra  dicamus,de  solio  imperiali  descendentes, 
cathedram  praesularem,ut  ita  fateamur,  ascendistis, 
et  pro  desiderio  hostium  ejus  augustalium  obliti 
sceptrorum,  quemdam  regem  Israel  imitantes,  ad- 
versus  illum  sacerdotalis  ministerii  arripuistis  ofli-  n 
cium,'praesertim  cum  imperiumvestrum  suis  publi- 
cae  rei  quotidianis  administrationibus  debeat  esse 
contentum,nec  usurpare  quae  sacerdotibus  Domini 
solum  conveniunt  {II  Par.  xxvi). 

Dicite,  quaesumus,  ubinam  legistis  imperatores 
antecessores  vestros  insynodalibusconventibusin- 
terfuisse?nisi  forsitan  in  quibus  de  flde  tractatum 
est,  quae  universalis  est,  quoe  omnium  communis 
est;  quae  non  solum  ad  clericos,  verum  etiam  ad 
laicos  et  ad  omnes  omnino  pertinet  Ghristianos? 
Vos  autem  non  solum  synodo  in  causa  sacerdotis 
oollectae  interfuistis^verum  etiam  numerosasaccula* 


rium  millia  ad  videndum  qjus  opprobrium  aggre» 
gastis,  cum  magis  debueratis  in  hoc  imitari  Uoos- 
tantinum  pium  Augustum,doquo  scriptumestquod 
dixerit :  Quia  si  vidissem  aliquem  eon]m,qui  reli- 
gioso  circumamicti  sunt  habitu,  turpitudinem  ali- 
quam  operantem,  chlamydem  meam  expUcas&em, 
et  cooperuissem  eum,  ne  videretur  a  quoquam.S6d 
in  viro  hoc  omnia  haec  oblivioni  traduntur :  fit 
plausus  de  Domini  saoerdotescurris  ethistrionibus. 
Heu  quomodo  obscuratum  esl  aurum,  libet  cum  Jen- 
mia  clamare ;  mutatus  est  color  optimus^  dispeni 
sunt  lapides  sanctuarii  in  capite  omnitm  plakarm 
(ThreUy  iv). 

Deinde  vero  contra  ritum  ecclesiasticum,contra- 
que  venerandas  legesproducituraccusatordeimp^ 
rialibus  aedibus,  et  cui  imperari  potest,  ad  falsoD 
dicendum  testimonium  adhibetur.Fiuntsuspecti ju- 
dices  et  mercenarii,et  lupi  custodes  qui  videbantur 
esse  pastores,  non  ascendentes  ex  adverso  potesta- 
tibus  mundi, juxta  Ezechielem :  Nec  opponerUu  n»- 
rum  pro  domo  Domini  {Ezech.  zui),  ud  descendeHta 
in  infemum  viventes  (Psat,  uv),  hoc  esi  scientes. 
Submittitur  minorum^  inferiorum  et  sabjectoniai 
deliberationibuSjCnm  sacris  canonibusprecipienti- 
bus,  et  exemplis  sanctorum  Patrum,semperubie8t 
major  auctoritas  sit  eundum,  et  in  omnibus  coo- 
troversiis  ad  potioris  sedis  judida  dirig&tur.  Quod 
non  solum  a  catholicis,  verum  etiam  ab  ipBis  coq- 
stat  observatum  haereticis.  Alioquin  acephaiam  ti- 
quet  esse  concilium,ubi  de  t&nta  persona  agitur,et 
miyorum  non  exspectatur  Bententia,  cum  nec  in 
causa  clericorum  inferioris  gradus»  solius  episcopi 
sui  judicium  tantummodo  praesto  sit. 

Sed  ne  sine  auctoritate  canonica  quidqnam  prose* 
qui  videamur,  nunc  GhalcedoiienBis  conoilii  sanctio- 
nes  ad  memoriam  reducamus,  qua  ita  decemunt: 
Si  clericus  habet  causam  adveraus  episcopnm  pro- 
prium,  vel  adversus  alterum,  apud  synodum  pro- 
vinciae  judicetur ;  quod  si  adversus  ejusdem  provio- 
ciae  metropolitanum  episcopus,  val  dericus  habet 
querelam,petal  primatem  diceoeseos,  aut  sedein  re- 
giae  urbis  GonstantinopolitansB.In  quohictenorob* 
servandus  est^ut  si  videlicet  cierious,aut  episcopus 
adversus  metropolitanum  habet  querelam,  et  tanta 
urgetur  necessitate,  vel  si  hoc  grave  non  ferat,  obi- 
cunque  sit  positus,  primatem  dioeceseos  petat;  quod 
si  juxta  Gonstantinopolitanam  urbem  quisquaffl 
eorum  constitutus,  et  solius  praesulis  ^us  judicio 
velit  esse  oontentus,  petat  eamdem  regiam  urbein< 
Gum  enim  dixisset:Petat  primatem  dioeceseos^prs- 
ceptum  posuit  eadem  sancta  synodus  regulamque 
constituit.Gum  vero  disjuncliva  conjunctioneaddi- 
disset:Aut  sedem  regiae  urbis  Gonstantinopolitane, 
liquet  profecto  quia  hoc  aecundum  permissionem 
indulsit.  Ergo  saltem  nunc  non  videtis  ad  m^oit 
semper  esse  properandum?6t  quanto  magis  ad  po- 
tioris  auctoritatis  judicium  tenditur  querimonia, 
tanto  adhuc  amplius  migus  culmen  petendum  est, 
quousque  gradatim  perveniatur  ad  eam  8edem,ctt- 


\ 


04» 


EPISTOLiB  ET  DECRBTA. 


946 


jus  causa,auta  80  negotiorum  meritis  exigentibus, 
in  melius  commutatur^autsolius  Dei  sine  quaestione 
reservatur  arbitrio. 

Quem  autemprimatumdiceceseossancta  synodus 
dtxerit,  praeter  apostoli  primi  vicarium,  nullus  pe- 
nitus  intelligitar.  Ipse  est  enim  primas,qlii  et  pri- 
mus  habetur,  et  summus  :  quas  viritimy  si  locus 
exegerityin  subditis  demonstrabimus.  Ne  vero  mo- 
veat  quia  singulari  numero  dioeceseos  diotum  est, 
sciendum  est  quia  tantumdem  valet  dixisse  prima- 
tem  dioeceseos  quantum  si  perhibuisset  dioeceseon: 
plenae  sunt  enim  sanctae  Scripturae  tali  forma  locutio- 
nis.  Denique  scriptum  est :  Fms  ascendebat  e  terra, 
irrigans  universam  superficiem  ierrx  {Gen,  ii).  Qui 
enim  non  ait,Unus  fons  ascendebat  e  terra,  sed  ait, 
Fons  autem  ascendehat  e  lerray  pro  numero  plurali 
posuit8ingu1arem,ut8ic  intelligamus  fontes  multos 
per  universam  terram  locavel  regiones  propriasir- 
rigantes :  sicut  dicitnr  miles,et  multi  intelliguntur ; 
sicut  dicta  estlocustaetranain  plagis  quibus^gy- 
ptii  percnssi  sunt  {Exod.  x),  cum  esset  innumera- 
bilis  locustarum  numerus  et  ranarum,  ita  et  hic 
dioecesim  singulariter  dixit;  sed  hanc  propter  uni- 
tatem  pacis  ot  fldei  pluraliter  intelligi  voluit. 

Illud  autem  ridere  libuit,  quod  quasi  ad  majo- 
rem  flrmitatem,  concilium  adversus  Ignatium  fra- 
trem  et  comministrum  nostrum  congregatum,aequa- 
lis  numeri  cum  sancta  olim  synodo  in  Nicaea  a  san- 
ctis  fratnbus  celebrata  fuisse  perhibetis  :  quod  si 
ideo  est  admittendum,  quia  aequalis  numeri  cum 
sancta  Nicaena  synodo  habetur,  necesse  est  nt  aut 
septimam  autoctavam  hanc  synodum  vocitetis;  ne- 
cesse  est  etiam  ut  tot  instabilitate  illius  synodos  col- 
Iigatts,quot  pro  Nicaenae  synodi  sequendis  decretis 
constat  fuisse  concilia  congregata.Quid  autem  pro- 
fieit  solo  numero  convenientium  personarum  san- 
ctam  synodum  vos  fuisse  secutos,et  moribus  hanc 
esse  crudeliter  persecutos  ?  Utinam  non  essent  tot 
ntrmero,  sed  tamen  existerent  tales  meriti  quales 
er?.nt  quibusChristus  aiebat :  iVohY^  timere,pustllus 
greXf  quia  complacuit  Patri  meo  dare  vobis  regnum 
{Luc,  xiif.)  Non  ergo  totidem  praesuies,  sed  merita 
non  minora  synodum  synodo  Nicaenae  possunt  facere 
parilem,  magisque  itlud  advertendum  est  quia  ibi 
contra  nnius  nnncupati  presbyteri  vesaniam,  non 
solum  multamm  regionum  pontifice8,vcrum  etiam 
et  patriarchae  praesedisse  referuntur.  Hic  autem  in 
patriarchae  negotio  non  solum  ullus  patriarcharum, 
sed  nec  uUus  alterius  diceceseos  inventus  est  quis- 
quam  episcopus,  sicut  jam  significavimus. 

Nnmerus  igitur  pusiilus  neo  obest,  ubi  abundat 
pietas ;  nec  multiplex  prodest,  ubi  regnat  impietas. 
Quinimo  quanto  numerosior  est  congregatio  mali- 
gnorum,  tanto  validior  est  ad  sectandum  suorum 
prava  votorum;  nec  gloriandumestinmultitudine, 
ubi  non  contra  mundi  rectores  tenebrarum  harum 
contra  spiritalia  nequitiae  certamen  assumitur;  sed 
adversus  camem  et  sanguinem,id  est  adversus  ho- 
mines,  totius  belli  pondus  inducitur;  nisi  enim 


A  Psalmistanosset  quamdam  non  bonorum  multitudi- 
ncm,nequaquam  Deo  supplicando  diceret:Z)wp^r(/(j 
illos  invirtute  tua  {Psal,  lviii).  Dispersio  enim  mino- 
rationem  facit,minoratio  vero  abolitionem  generat. 
Nolite  ergo  gloriari  in  multitudine,quia  non  multi- 
tudo  sed  causa  damnationem,  vel  justificationem 
adducit.Neque  enim  Ignatiumjustioremdixerimus 
jam  memorato  David  rego,et  propheta  Domini,  qui 
dicebat  :  Multiplicati  sunt  super  capillos  capitis  mei, 
qui  oderunt  me  gratis  (Psal,  xxxix).  Sed  quid  de  ho- 
mine  dicimus,cum  de  Deo  nimirum,  ex  cujus  per- 
sona  haec  Psalmista  dicebat,  in  passione  ipsius,  si- 
cut  Evangelium  attestatur,  tale  quid  nihilo  minus 
agnoscamus.^ 
Quod  autem  scripsistis  vor  idcirco  quosdam  no- 

«^  strorum  adesse  voluisse,  quoniam  dicebamur  cum 
expugnatoribus  sacrarum  imaginum  concertare, 
nova  profecto  adinventio  cst.Nam  apud  vos  praesen- 
tia  est  missomm  nostrorum  pro  imaginibussacris, 
nec  digne  decertatum  e8t,nec  impugnatores  eamm 
hactenns  errare  desierunt;  sed  sicuti  usque  ad  illud 
tempus  apud  vos  super  hac  causa  strepitus  et  blas- 
phemise  non  cessamnt,  ita  et  nunc  ibidem  profana 
prsdicantur  et  hucusque  sacrilega  pronuntiantur. 
Unde  apparet  legatos  nostros  non  causa  pietatis  a 
vobis,  sed  crudelitatis  argumento  fuisse  qu(esitos. 
Verum  ad  quid  fuerint  petiti,  res  ipsa  declarat,vi- 
deIicet,Bicut  jam  dictum  est,ut  quod  de  Ignatioju- 
dicandum  erat,  et  acceptum  apud  omnes,  et  flxum 
semper  maneret,ut  pote  quod  tantae  auctoritatia  vi- 
carii  judicassent.Nos  enim  necsaltem  tenuis  rumor 

C  aspersit  aliquando  cum  prava  sapientibus  sapere, 
quanto  minus  concertare?  Siquidem  nusquam  frigi- 
dus,nusquamtepidu8laborsanctorumapostolicaese- 
dis  praesulum  circadebitam  sacramm  imaginum  re- 
verentiam  et  competentem  vencrationem  appamit. 
Nec  defuemnt  harum  impugnatoribus  decessomm 
nostromm  certamina,  qui  hoc  egerunt  scriptis,hoc 
diversis  laboribus,  hoc  etiam  suis  increpationibus 
apud  mundi  hujus  principes,  ut  talis  error  eminus 
pelleretur ;  quamvis  dixeritis,non  nostri  eguisse  vos 
ad  expugnandos  haereticos  pro  eo  quod  Jam  fuerit 
hujusmodi  haeresis  in  Nicaea  secundo  convocata  sy- 
nodo,  et  a  magno  Methodio  deinde  subversa,quasi 
non  et  ipsi  secundo  in  Nicaea  collectse  synodo  apos- 
tolica  nostra  sedos  prsesederit,et  prima  contra  mala 

n  sentientes  spiritalem  sagittam  emiserit.Et  rursum, 
quasi  non  et  venerandae  memoria;  Methodius  in  Grae- 
cia  persecutione  fervente,hic  apud  beatum  Petrum, 
et  apud  nos,ubi  olim  Athanasius,  ubi  Paulus^  ubi 
plurimi  cum  illis,et  praeter  illos,  ubi  denique  sem- 
per  catholicis  subvenitur,  consecuti  sint  rcquiem, 
donec  apprehenderetcampum  certaminis  jam  satia- 
tus  lucte  matris  hujus  omniuni  sanctae  videlicet  Ro- 
manae  Ecclesiae  catholicum  dogma  defendere  fuerit 
emditus.Et  quasi  non  hinc  auctoritatem  praedicandi 
8umpserit,nec  his  infulis  sacerdotalibus  ditatus  ex- 
stiterit,  ad  extrcmum  quasi  non  hinc  constantiam 
Petri,et  omnia  Pauli  ad  dcbellandos  Iconomachos 


947 


NIGOLAI  PAPiE  1. 


948 


arma  porlavcrit,  id  esl  loricam  justiticB,  calcenlos  A  cssc  vcrba,  siciit  praediximii?,  quae  tam  perperara 


pedes  in  praBparatione  Evangelii  pacis,scutuai  fldei, 
galeam  salutis,et  gladium  spiritus,quod  est  verbum 
Dei.Non  ergo  dicatis  non  eguisse  vos  in  causa  pie- 
tatis  Romanae  Ecclesiad,  quas  collecta  concilia  sua 
auctoritate  firmat,  sua  moderatione  custodit.  Unde 
quaedam  eorum,quia  consensum  Romani  pontiflcis 
non  habuerunt,  valetudinem  perdiderunt. 

Quomodo  non  egcat  quaelibet  synodus  Romanas 
sedis,quando  in  Epbesiuo  latrocinio  cunctis  praesu- 
libuB,  et  ipsis  quoquc  patriarchis  prolabentibus,  nisi 
magnus  Leo,  imitator  scilicet  illius  leonis,  de  quo 
scriptum  est :  Vicit  leo  de  tribu  Juda  {Apoc.  v),  divi- 
nitus  excitatus,  os  aperiens,  totum  orbem  et  ipsos 
quoque  Augustos  concuteret,et  ad  pietatem  commo- 


sonabant,credidimus ;  ac  per  hoc  his  quas  ia  ambi- 
guum  venerant,Ron  potuimus  tanquam  indubitatis 
responsa,  vel  apologetica  scripta  remittere.Verum- 
tamen  si  vestra  fuerunt  verba  quae  in  despectum 
beati  Petri  apostolorum  principis,  imo  Dei,  cujus 
ordinationi  resistitis,  scripta,  et  quasi  detrahentia 
privilegiis  hujus  sacratissimae  Ecclesiae  missasunt; 
fateor  non  vos  studiose  sacras  regulas,  non  vene- 
randarum  synodorum  actiones,non  piorum  impera- 
torum  lege8,non  veraces  probabiiium  virorum  histo- 
rias  lectitas3e,quas  tam(/orte  verius,  tamen)  conati 
estis  in  derogationem  Ecclesis  tantae  inutiliter  ac 
incompetenter  atque  incongrue  memorare.  Sed  ro- 
gamus  omnipotentem  Deum  ut  qui  suae  cognitionis 


veret,  religio  catholica  pcnitus  corruisset?  Nam  et  t^  vobis  reseravit  mysterium,tribuat  quoque  nosscad 


in  causasacrarumimaginumantesanctissimum  Me- 
thodium,  quinimo  et  ante  synodum  in  Nica^a  sub 
Irene  congregatam.cum  adhuchoc  schisma  noviter 
esset  exortum,etConstantinopolitanos  pene  cunctos 
more  pestilentiae  invasisset,  Romani  praesules,Gre- 
gorius  inter  caeterosetStephanus.convocatisepisco- 
pis  Occidentalium  regionum,invcniuntur  fortiter  di- 
micasse,et  hoc  funditus  condemnasse.Haec  quidem 
primordiis  epistolaB  imperiivestriBespondimus,non 
quantum  poteramus  adhuc,  sed  quantum  sufflcere 
credidimus  ad  convincendam  stoliditatem  eorum  qui 
talia  sapiunt  qualia  in  epistola  vestro  signo  signata 
et  nobis  missa  resonare  videbantur.  Non  enim  nos 
ex  pio  corde,  vel  ore  vestro  tam  profana  tamque 
perversa  processisse  putavimus. 


plenum  suas  dispositiones,  quibus  sancta  Ecclesia 
(sanctae  Ecclesiae),  moderatur  arcanum,et  quaesint, 
vel  quanta,  et  qualia  privilegia  Ecclesiae  Romans, 
et  ex  quo  oeperint  exordium,  et  quis  ejus  sumraap 
auctoritatis  auctor  existat  vobis  clementcr  ape- 
riat. 

Quod  si  a  nobis  quaeritis  scire,ut  pote  a  ministris 
Christi,et  dispensatoribus  mysteriorum  ejus,  vobis 
evidentiusostendemus;  si  vero  nosse  parvipenditis, 
et  solum  contra  privilegia  Ecclesiae  Romanae  nisus 
vestros  erigitis,  cavete  ne  super  vos  convertantur. 
Durum  quippeest  vobis(a)(contraimpetum  fluminis 
reluctari  durumque  est)contrastimulumcalcitrare. 
Porro  si  nos  non  audieritis,restat  ut  sitis  apud  nos 
necessario,  quales  Dominus  noster  Jesus  Christus 


Ad  reliqua  vero,  quae  ex  eadem  epistola  vestra  C  hos  haberi  praecepit,qui  Ecclesiam  Dei  audirecon 


plurima  ex  parte  remanebant,  rescribere  his  pro 
causis  omlsimus,videlicet  quoniam  tanta  nos  Pater 
coelestis  secundum  beneplacitum  suum  aegrotatione 
quasi  filios  suos  corripuit,ut'non  solum  quae  ad  rcs- 
pondendum  propositionibus  vestris  idonca  esse  per- 
8peximus,valeremu8  exponere,  verum  etiam  eadem 
ipsa  qualiter  dictarentur,  nulli,  a^gritudine  nimia 
pressi,  quiverimus  edicere.  Et  quia  legatus  vestcr 
tanta  est  impatientiausus,  ut  antequam  nos  cx  va- 
lidissima  infirmitate  respirarc  aliquantulum  cogno- 
visset,  nullam  moram  passus.mox  et  jam  nobia  in- 
consultis,  Urbe.  quam  vos  quidem  inveteratam,sed 
Honoriuspiusimperatoraeternam  vocat,disces8erit; 
ob  nihil  aliud,nisi  quia  jam  tempus  hiemis  immine- 


tempscrit,praesertim  cum  Ecclesiae  Romanaj  privile- 
gia,  Christi  ore  in  beato  Petro  firmata,  in  Ecclesia 
ipsa  disposita  antiquitus  observata,etasanctisuni- 
versalibus  synodis  cclebrata,atque  a  cuncta  Ecclesia 
jugiter  venerata,  nullatenus  possint  minui.nullate- 
nus  infringi,nullatenus  commutari,quoniam  funda- 
mentum  quodDeus  posuit,  humanus  non  valetarao- 
vere  conatus ;  et  quod  Deus  statuit,  firmum,  vali- 
dumque  consistit.  llleque  potissimum  peccat,  qui 
Dei  ordinationi  resistere  tentat.Privilegia,  inquam, 
istius  sedis  vel  Ecclesiae  perpetua  sunt;  divinitus 
radicata  atque  plantatr  sunt ;  impingi  possunt, 
transferri  non  possunt ;  trahi  possunt.evelli  non  pos- 
sunt.Quas  ante  imperium  vestrum  fuerunt,  et  pei^ 


bat,  et  periculum  sui,  vel  militum  vestrorum,  qui  f)  manent,  Dco  gratias,  hactenus  illibata,  manebunt- 


secum  erant,  vehementissime  formidabat;  apud 
quem  vixobtinerepotuimus  utsaltem  dum  haec  scri- 
berentur(quoniam  ad  Urbem  reverti  nullo  modo  vo- 
luit)  in  Ostia  positus  exspectaret. 

Tertio,quia  cum  eadem  quae  superfuerunt  in  ipsa 
epistola,ad  quae  nihil  respondimus.sed  potiusphilo- 
BOphando  contempsimuB,plena  essent  omni  pravitate 
atque  blasphemia,  et  contra  ipsam  dispositionem 
Dei,  in  qua  Ecclesia;  sedisque  Romanas  privilegia 
cunctarum  Ecclesiarum  privilegiis  sua  ineffabili  pro- 
vidtntia  pr-etulit,  venena  dilfunderent,  non  vestra 

{«)  Ansulis  inclusa  dantur  ex  edit.  Rom. 


que  post  vos,et  quousque  Christianum  nomenprffi- 
dicatum  fuerit,illa  subsistere  non  cessabunt  immu- 
tilata. 

Ista  igitur  privilesgia  huic  sanctffi  Ecclesiaa  Chri- 
sto  donata,  a  syuodis  non  donata,  sed  jam  solum- 
modo  celebrata  et  venerata ;  per  quae  non  tam  ho- 
nor  quam  onus  nobis  incumbit,licet  ipsum  honorem 
non  meritis  nostris,  sed  ordinatione  gratia;  Deiper 
beatum  Petrum  et  in  boato  Petro  simus  adepti,DO» 
cogunt  nosque  compellunt  omnium  haberc  solhci- 
tudinem  Ecclesiarum  Dei;  cui  sancto  scilicet  Petro 


\ 


940 


EPISTOLiE  ET  DBGRETA. 


9S0 


addita  est  societas  beatissimi  Pauli^vasiselectionis,  A  consistit.  Ex  ejus  enim  ecclosiastica  disciplina  pcr 


magistri  veritatis,  cui  jugiter  imminebat  omnium 
Ecolesiarum  soUicitudo  (//  Cor.  xv). 

Hi  ergo,  tanquam  duo  luminaria  magna  cobU  in 
Ecclesia  Romana  divinitus  constituti,  totum  orbem 
splendore  fulgoris  sui  mirabiliter  illustrarunt,  et 
Ocoidens  eorum  praBsentia,veluti  rutilante  sole^tam 
per  se  nitorem  dante  quam  per  discipulos  suos, 
quasi  quosdam  radios  lucis,  micante,  factus  est 
Oriens;  quique  non  postquam  mortui  sunt,  Ro- 
mam  a  principibus  sunt  delati,  ut  Romanse  Eccle- 
siae  migorem  conferrent  privilegiorum  bonorem,  si- 
cut  apud  vos  non  rationabiliter,  sed  potentialiter 
actum  esty  videlicct  ut  Ecclesis  csBters  patronis  suis 
privarentur,  et  sola  ponstantinopolis  spoliis  et  opi- 


omnes  Ecclesias,  religionis  jam  crcscente  cultura, 
fons  emanavit.  NicsenaB  synodi  non  aliud  prsecepta 
testantur;  adeo  ut  non  aliquid  super  eam  auea  sit 
constituere^cum  videret  nihil  supra  meritum  suum 
posse  conferri.  Omnia  denique  huic  noverat  Domini 
sermono  concessa.  Si  omnia,  ergo  defuit  nihil  quod 
non  illi  concesserit. 

Denique  si  instituta  N^caense  synodi  diligenter  in- 
spicianturi  invenietur  profecto  quia  Romanse  Eccle- 
sise  nullum  eadem  synodus  contulit  incrementum  : 
sed  potius  ez  ejus  forma,quod  Alexandrinae  Eccle- 
siae  tribueret  particuIariter,8umpsitexempIum.HffiC 
igitur,  et  his  similia,  nos  pro  cunctis  Ecclesiis,  sol- 
licitos  reddunt;  haec  etiam  de  Gonstantinopolitana 


bus,quas  violenter  abstulit,  ditaretur;  sed  Romam  n  Ecclesia  impigram  curam  arripere  veheilfienter  hor- 


in  came  venienteSyVitae  verbum  evangelizantes,  ab 
ea  erroris  caliginem  amoventes,  veritatis  lumine 
mentes  hominum  illustrantes,  et  in  ea  uno  eodem- 
que  die  martyrium  consummantes,  sanctam  Roma- 
nam  Ecclesiam  roseo  cruore  suo  consecraverunt; 
et  hanc  non  habentes  maculam,  aut  rugam,  aut 
aliquid  hujusmodi  evhibentes,  Deo  Domino  dedica- 
verunt.  Sicque  demum  Alexandrinam  Ecclesiam 
saam  fecerunt,  per  beatum  scilicet  Marcum,  unius 
horum  fllium  ac  discipuIum.Hcreditas  quippe  Rlii 
in  potestate  parentis  existit^  et  gloria  discipuli  ad 
magistrum  sine  cunctatione  refertur. 

Fecerat  autem  beatissimus  Petrus  prsesentia  cor- 
porali  et  Ecclesiam  Antiochenam  jam  suam,  qus, 
sicut  beatus  papa  dicit  Innooentius  (in  epUL  21), 


tantur;  hsc,  inquam,  Ignatium  patriarcham  nulla 
regula  nulloque  ordine  ccclesiastico  dictante  deje- 
ctum,  tanquam  fratrem  adjuvare  compellunt.  Nam 
et  inter  caetera  is  per  quem  nobis  prscipue  ista 
sunt  privilegia  collata :  Tu  aliquando  conversuSf  au- 
divit  a  Domino,  confirma  fralres  tuos  [Luc,  xxii). 

Si  quidem  et  ideo  in  culpam  cecidit  ut  sciret  qua- 
liter  aliorum  infirmitatis  misereri  debuisset.  Haec 
Privilegia  Photium,  vivente  Ignatio,  in  caulas  Domi- 
nicas  non  per  ostium,  sed  aliunde  ascendentem,  et 
pastorem  impellentem,  et  oves  dispergentem  nobis 
et  ab  honore,  quem  irregulariter  usurpavit,  et  a 
communione  Christianorum  amovere  divinitus  in- 
spirata  jusserunt.  Quod  autem  perhibet  excellentia 
vestra  noluisse  vos  ut  a  missis  nostris  Tgnatius  judi- 


urbis  Romae  sedi  non  cederet.  nisi  quod  illa  in  C  caretur,  eoquod  fuerit  jam  judicatus  et  condemna- 


transitu  meruit,  istasusceptumquippe  beatum  Pe- 
trum  apud  se  consummatumque  gauderet.  Per  has 
igitur  tros  praeeipuas  Ecclesias,  omnium  Ecclesia- 
rum  sollicitudo  beatorum  apostolorum  principum 
Petri  ac  Pauli  procul  dubio  moderamen  exspectat. 
Pro  quibus  patribus  nos  divinitus,  incremento  gra- 
tiae  ministrato,  nati  sumus  filii  et  constituti,  licet 
(licet  indigni,  licet,  etc.]  eis  longe  meritis  impares, 
principes  super  omnem  terram,  id  est  super  uni- 
versam  Ecclesiam.  Terra  enim  Ecclesia  dicitur,  si- 
cut  scriptum  est :  Jion  sic  impii,  non  sic  :  sed  tan- 
quam  pulviSf  quem  projicit  ventus  a  facie  terrx 
{PsaL  i).  Quae,  sicut  sanctus  Augustinus  exponit, 
Ecclesia  intelligitur.  Haeredes  quippe  horum  effecti. 


tus;  fatemur  veraciter  quia  nec  illud  ulla  ex  parte 
videtur  fuisse  canonicum,  nec  hoc  ipsorum  judicium 
fieri  praecepimus,  nec  factum  admisimus.  Verum* 
tamen  cui  magis  placuit  evidenter  intelligitur,  cum 
patratum  vosscribendo  roborassetis,quod  nusquam 
aliquando  factum  ab  imperatore  recolitur,et  omnes 
in  eo  scribere  imperassetis.  Nos  autem  non  solum 
factum  minime  recepimus,  verum  etiam  doluimus, 
et  a  nostro  conscnsu  procul  anfbvimus;  quinimo 
auctoritate  et  exemplo  antecessorum  nostrorum  in 
irritum  duximus.  Quod  si  tempns  indulgeret,  quod 
dicimus  facile  probare  ex  monumentis  poteramus 
eeclesiasticis.  Patratores  autem  praesumpti  judicii, 
judicio  in  quo  judicaverunt  judicati  sunt,  secundum 


facultatem  potestatis,  quam  a  Domino  perceperunt,  j)  Evangeliuui;  ct  mensura  in  qua  mensi  fuerunt  di- 


et  onus  sollicitudinis  nihilo  minus  capessere  nos 
oportet. 

Proinde  animadvertendum  est  quia  non  Nieoena, 
non  denique  uUa  synodus,  quodquam  Romanae  con- 
tulit  Ecclesiae  privilegium,quse  in  Petro  noverat, 
eam  totius  jura  potestatis  pleniter  meruisse,  et  cun- 
ctarum  Christi  ovium  regimen  accepisse :  sicut  bea- 
tu8  praesul  Bonifacius  attestatur  (a),  unlversis  episco- 
pis  per  Thessaliam  constitutis  scribens  :  Institutio 
UDiversalis  nascentis  Ecclesiae  de  beati  Petri  sumpsit 
honore  principium,  in  quo  regimen  ejus  et  summa 


mensum  est  eis  {Luc,  vi).  Nos  quippe  illos,  non  ut 
Ignatii  ad  patriarchaiem  sedem  promotionem  vel 
ingressum  inquirerentaut  judicarent  destinavimus, 
sed  ut  circumstantiam  dejectionis  ejus  ediscerent, 
nobisqueveritatem  repertam  repedantes  intimarent, 
direximus.  • 

Quod  nostrae,  Deo  gratias,  liquido  testantur  epi- 
stolae,  quas  ternas  per  Zachariam  et  Petrum  atque 
Leonem,  Deo  amabiles  scriniarios  sanctae  Romanae 
EcclesiflB,  uno  textu  scribi  praecepimus  et  coram 
sancta  Ecclesia,  quae  apud  nos  est,  dispertiti  su- 


(a)  In  epistola  quce  recitatur  in  conciiio  Komano,  quod  Holstenius  edidit  in  Bonifocio  IL  Hard. 


m 


NICOLAl  PAPiE  I. 


mus;  ct  unam  qiiidem  apud  nos  relinuimus  pro  A 
fiitnra  scilicct  caiitfla,  ct  proptcr  qu«Tj^lioncm  qnte 
oriri  poterat  in  posterum.  Quod  ecce  impraBsentia- 
rum,  proh  dolor!  cernimus;  aliam  vero  dilectjpsu- 
blimati  vestrae  direximus.  Porro  tertiam  eisdem 
legatis  nostris  tribuimus,  ut  illam  velut  specuiar 
prffi  oculis  habentes,  in  ea  meditarentur  quid  agere 
debuissent,  afcque  recordarentur  quid  sibi  a  nobis 
constiterat  esse  praeceptum. 

Et  si  fortasse  vestra  magnitudo  dedignaretur  sibi 
missam  epistolam  in  episcoporum  ostendere  coetu, 
jussimuseisut  illam,quam  sibi  speciaiiter  dedera- 
mus,quamquo  unius  form<e  cum  reliquis  duabus 
esse  noverant,  in  eo  conventu,  in  quo  causam  deje- 
ctionis  Ignatii  praeceperamus  inquirereacdiligcnter 
investigare,  impraBtermisse  lcgerent,  et  in  auribus  p 
omnium  recitarent,  licet  ipsi  contrarii  facti  sint 
corum  omnium  quae  sibi  fuerant  imperata.  Qoam- 
obrem  et  nunc,  quia  qu®dam  scripta  dicuntur  apud 
vos  esso,tanquam  ex  nomiae  nostro  missa,  quae  nos 
omnino  non  raisimus,  idcirco  et  hanc,  quam  man- 
suetudini  vestrae  dirigimus,  in  altero  tomo  acribi 
prajcepimus ;  et  hanc  quidem  Petrus,  qui  unius  prae- 
dictarum  trium  scriptor  exstitit;  quam  vcro  penes 
nos  retincmus,  praefatus  Leo,  Deo  aniabiles  scrinia- 
rii  sanctae  Romanae  Ecclosiae,  quorum  fides  nobis 
probata  est,  scripsisse  noscuntur. 

Porro  scripsit  nobis  imperium  vestrum  ut  Theo- 
gnostum,  qui  a  fratre  et  coepiscopo  nostro  Ignatio 
super  quasdam  provincias  exarchatus  pondus  ac- 
cepisse  'dignoscitur,  necnon  et  alios  monaohos  sibi 
tanquam  vestrae  augustialis  injuriatores  excellentiae  C 
destincmus.  In  quo  cum  tamen  ipsi  injuriatores 
vestri  non  fuerint,  quid  aliud  nisi  ut  quanta  pcena 
[quantae  pcenae,  Hard.]  et  quibus  tormentis  subji- 
ciantur  hi  qui  ex  parte  Ignatii  sunt,  et  apud  vos  in 
ditiono  vestra  consistunt,  liquidius  agnoscamus. 
Quando  hi  non  utique  ad  epulas,  non  ad  infulas 
alieujus  honoris  pcrcipiendas  profecto  quajruntur, 
sed  potius  ad  puniendum,  quos  forte  nec  vidistis, 
nec  cujus  moris  stnt  penitus  agnovistis.  Denique 
quidam  eorum  ab  ineunte  aetate  Romae  divinis  ob- 
scquiis  famulati  sunt,  et  non  justum  credimus  bu- 
jusmodi  tormentis  fore  subdendos.  Theognostum 
autem  non  de  vobis  sinistra,  sed  potius  grata  prae- 
dicare  testamur.  Quamobrem  ergo  eum  quaeratis 
ignoramus,  nisi  forte  quia  illiuc  fugatus,  hic  apud  J) 
nos  requiem,quemadmodum  innumeri  Christiani, 
aliquantulam  reperit. 

Siquidem  tanta  millia  hominum  protectioni  ac 
intcroessioni  beati  apostolorum  principis  Petri,  ex 
omnibus  finibus  terraj  properantium,  sese  quotidie 
conferunt,  et  usque  in  finem  vitae  su®  apud  ejus 
limina  seniet  mansura  proponunt,  ut  praeter  iilud 
quo  vas  e  ccelo  submissum,  in  quo  cunctorum  osten- 
sa  sunt  eidem  beato  Petro  horum  omnium  rectori 
animantium  genera,  catholicam  signat  Ecclesiam  : 
otiam  ippasola  Romanorum  urb8,apud  quam  ejus- 
dem  apostoli  corporalis  praesentia  sedule  veneratur 


ipsius  vasis  cunctae  |/.,cuncla8.,  Hahd.]  dignoscatur 
in  sc  continere  univcrsorr.m  aniraalium  (quajhomi- 
nes  inteiliguntur  spiritualiter)  nationes.  Suscepit 
crgo  ac  continet  in  se  Rom  na  Ecclesia.quod  Deos 
universalem  Ecclesiam  suscipere  ae  oontinere  pra^ 
cepit.  Decentissimum  qoippe  est  atque  conveDien- 
tissimum  ut  apud  se  Petrus  quod  sibi  specialiter 
ostenaum  atque  praeceptum  est,  exhibeat;  sicque 
demum  quod  in  generali  Ecclesia  facilius  creden- 
dum  sit,  innuat.  Sane  intuendum  est  quia  et  hoc 
vas,  in  quo  omnia  genera  erant  animantium,  Petro 
specialiter  ostensum  est;  et  ut  ea  mactaret  et  man- 
ducaret,  illi  soli  jussum  est.  Et  post  resurrectionem 
ut  rete  plenum  diversis  piscibus  ad  littus  trabe- 
ret,  a  Domino  ipsi  proprie  soli  prffiec{)tum  e^, 
(Joan.  xxi).  Ipsum  enim,  cujus  nos,  licet  immeriti, 
viccm  suscepimus,  principaliter  ac  specialiter  oni> 
verbalis  Ecclesiae  curam  divinitus  accepisse,eti8m 
nobis  tacenlibus,  credimus  quod  veslra  sapientia 
jam  animadvertat.  Putasne  ergo,  imperator,  jos- 
tum  esse  ut  tradamus  aliquem  eorum,  quos  nune 
commemoravimus,  principibus;  quorum  aula8,di- 
gnitates,  honores  et  beneficia  contempsemDt,  ve) 
quorum  forte  indignationes  aut  persecutiones  sus- 
tinucrunt?  Absit.  Nolumus  enim,  Deo  auctore,  nec 
Judae  proditori  similes  inveniri,  nec  paganorum 
excedere  profecto  nequitiam.  Ipsi  enim  nibil  taie 
agere  penitus  patiuntur.  quale  nos  perpctrarc  co- 
hortamini  vos. 

Denique  cum  quidam  antecessorum  vestromm 
quemdam  venerabilem  virum  ab  Agarenorum  prin- 
cipe,  multis  oblatis  muneribus,  sibi  mitti  poposcerit, 
non  sotum  minime  imp^etravit,  verum  etiam,  ut 
fertur,  ab  eo  quem  quaerebat,  pudorem  conferentia 
scripta  recepit.  Quumvis,  Deo  gratias,  el  per  prin- 
cipalem  beatorum  apostolorum  Petri  ac  Pauli,  <ie 
qua  sura  partim  exposuimus,  potestatem  et  JQS 
habeamus,  non  solum  monachos,verum  etiam  qoos- 
libet  clericos  de  quacunque  dicecesi>  cum  necesse 
fuerit  ad  nos  convocare,  atque  ecclesiasticis  exigen- 
tibus  opportunitatibus  invitare.  Hoc  quidem  no- 
strura ;  vestrum  autcm  ct  piorum  imperatorum  non 
est  ullum  penitus  quwrcndi  monachos  ministerlum, 
nisi  ad  miserendum,  et  orationes  eorum  submisse 
poscendum.  Quod  si  forsitan  opinamini  Theogoo- 
stum  apud  nos  Photio  dotrahere,  Ignatiumque  jugi* 
ter  commendare,  scitote  veraciter  quia  nibil  ipse 
de  utroque  loquitur  nisi  quod  in  propatulo  est  quod 
mundus  dicit,  quod  omnis  Ecclesia  clamat,  quod 
ipsi  per  innumeros  homines  Romam  ab  Alexindr», 
ab  Hierosolymis,  a  Constontinopoli,  a  confimbus 
ejus,ab  Olympo  monte,  atque  a  oaetdris  mundi  pw- 
tibus  adventantes  agnovimus :  ad  extfemum  quoque 
quod  nos  per  missoB  vestros  et  diversa  scripta  pa- 
tenter  intelleximus.  Quid  ergo  quis  pecoat,  si  ea 
dicit  quae  vos  dixisf^e  constat  ?  Boce  enim  scripta 
vestra  missa  ad  antecessorem  nostrumf  q^a  P^^ 
nos  recondita  servantur,  quosdam  partis  Gregoni 
Syracueani,  congregatis  episcopis,  etiam  absente 


\ 


m 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


SSl 


fratre  nostro  Ignatio,  vos  anathematizasse  testan-  A 
ttir.  Quid  crgo  quispiam  delinquit  ?  vel  nos  in  quo, 
pogamus,  offendimus  (licet  vos  versa  vice  quostunc 
laudastis,  nunc  vituperetis^  et  quos  tunc  reos  et 
damnatos  pronuntiastis,  nunc  miris  praeconis  efTe- 
ratis)  si  quod  scripsistis  credidimus,et  quod  dixistia 
nos  quoque  nunc  dicimus?  Postremo,  nisi  correxe- 
rimus  consilium  nostrum,  videlicet  ut  illud  juxta 
consilium  vestrum  dirigamus,vel  si  non  effecti  si- 
miles  vobis,  sicut  ipsi  caput,  ita  quoque  nos  mem- 
bra  tradamus,  interminationibus  crebris  deterrere 
nos,  et  minitari  videmini,  tanquam  sitis  patriiB  et 
urbi  nostrffi  ultimum  exterminium  illaturi.  Quffl  nos 
Christo  propitio  atque  custode  (dequoscriptumest: 
Nisi  Domintis  custodierit  civUatem,  in  vanum  vigilant 
qui  custodiunt  eam  [Psal,  cxxvi] ),  sicut  hactenus  jv 
non  timuimus,ncc  modo  timemus,  credentes  super 
muros  ejus  angelorum  custodiam ;  imo  vero  scientes 
qnod  Salvator  positus  sit  in  ea  murus  et  antemu- 
rale  (fsa,  xxvi),  id  est  apostolorum  munimentum 
intercessionum.  Neque  enim  non  legimus,  aut  obliti 
Biimus  minarum  Sennacherib  regis  Assyriorum,  et 
gervoram  ejus  contra  urbem  Jerusalem  et  populum 
ejus,  quffi  non  minores  nec  pauciores  minis  vestris 
foerunt.  Et  rursus  miserationum  Domini  rccorda- 
mnr,  et  qualiter  centum  octoginta  quinque  millia 
bominum  de  castris  Assyriorum  interierint  {IV  Beg. 
xix),  et  urbs  cum  habitatoribus  suis  evaserit,  in 
mente  reeolimus,  et  gratias  agimus,et  spem  sumi- 
mus,  ac  iiducialiter  de  domo  Domini,  si  virtutem 
ipse  donaverit,  cultum  Baal  amovere  curavimus  : 
quoniam  ipse  est  nunc  qui  tunc  ipse  et  in  sscula  ;  C 
nec  minor  misericordia,  nec  infirmior  omnipoten- 
tia.  Ergo,  ne  velit  minari  pulvis  et  vermis  scriptura 
est :  Quid  superbit  terra  et  cinis  ?  [Eccli.  x.)  Ne  ve- 
lit  ampulla  in  aquis  inflari,  quia  post  pauxillum  et 
ecce  non  est.  Qaid  gloriatur  in  malitiaj  qui  potens 
est  in  iniquitate  ?  {Psal,  xxi.)  Quid  facturus  est :  oc- 
dsuras  est  (ut  verbi  gratia  dicamus)  hominem  ? 
quoniam  amplius  non  habet  quid  faciat  {Luc,  xii*  : 
faoc  et  unus  fungus  faeit  malus.  0  imperator  in  hoc- 
cine  redacta  est  malitia  hominia  in  iniquitate  po- 
tentis^  ut  fungo  mah>  comparetur?  Heu  quam  innti- 
lem  potentem,  heu  supervacue  gloriantem ! 

Porro  vestra  potens  virtus  in  Domino  potius  glo- 
rietnr,  in  bonitate  laudetur^  in  justitia  exaltetnr  : 
non  miiias  nobis,  non  terrores  velit  inentere.  Nesci-  d 
tid  enim  seeundum  Salomonem  quid  superventura 
pariat  dies  (Prov.  xxvii) :  et  juxta  psalmographum  : 
Domirius  dissipai  eonsilia  genfium,  reprobat  autem 
eojgiiaiiifnei  populorum,  etreprobat  consHia  principum 
(P^L  xxiu) ;  prtesertim  cum  inter  nos  et  vos  non 
nioditna  sit  iritei^capedo,  quee  quotidie  populos  non 
ptitixillaB  Tdbis  injurias,  imo  discrimina  inferentes 
prodocit,  et  de  his  vos  conveniat  potius  quam  de 
nobis  uleidci.  Nos  enim  apici  glorice  vestrsB  non 
damria,  non  oonvicia,  non  prorsus  uIIas,quod  absit, 
injurias  irrogavimus.  Veramitamen  quandiu  subsi- 
stemos,  ministerium  nostram  honorif)cabimu8,di- 


spensationem  nobiscreditam  exercebiraus,antece8- 
sorum  vestigia  nostrorum  sectabimur,  ecclesiaram 
cunctarumsollicitudinembajulabimus  in  eo,qui  nos 
confortabit  Domino  nostro  Jesu  Christo.  Quid  s»- 
viunt  homines?  quid  mali  fecimus  nos?Certe  non 
Cretam  invasimus,  non  Siciliam  exterminavimus, 
non  innumeras  Graecifl  subjectas  provincias  obtinui- 
mus  :  postremo  non  ecclesias  sanctoram,  interfectis 
numerosis  hominibus,  ac  suburbana  Gonstantinopo- 
leos,  quffi  et  muris  ejus  pene  contigua  8unt,incen- 
dimus.Et  vere  de  istis  nulla  fit  ultio  qui  pagani  sunt, 
qui  alterius  fidei  sunt,  qui  inimici  Christi  sunt,qui 
veritatis  ministris  jugiter  adversantur ;  et  nobis,qui 
gratia  Dei  Christiani  sumus,qui  ex  parentibus  Chri- 
slianis  existimus,  atque  catholicis,  qui  unius  ejus- 
demque  fidei  dogmata  credimus,  qui  servi  Ghristi 
vocamur,  qui  veritatis  cultores,  quantum  possumus 
esse  desideramus ;  min8epraetenduntur,terrorespro- 
mittuntur,etiam  nonnulls  molestias  irrogantur.Non 
est  iste  ordo  laudabilis,  non  est  ista  commntatio 
imitabilis,ut  qui  innunera  mala  ingerunt,impuniti 
evadant ;  et  qui  nihil  mali  gesserunt,  pro  his  talia 
recipiant ;  et  qui  Gbristum  blasphemant,  dimittan- 
tur ;  et  qui  Christum  celebrant,  hujusmodi  minis 
subjiciantur.Sedbabemusadquemrespiciamusnos, 
habemus  in  quo  consolemur.  Fecerlint  enim  hoc  et 
Judffii,  latronem  dimittentes,  et  Salvatorem  tenen- 
tes ;  occisorem  justificantes,  et  vivificatorem  oon- 
demnantes;  Barabbam  libcrantes,et  Christum  morti 
subdentes  {Mattk,  xvii). 

Sedhis  tandem  omissis  ad  ea,  quse  cnm  universa 
sancta  Ecclesia,  quae  apud  nos  est^  dispensatorie 
coBsideravimus,styIum  jam  dirigemu8,etcum  beato 
Geiasio  nostrae  sedis  antistite  consulte  dieemus  : 
Necessaria  rerum  dispositione  constringimur,  et 
apostolicffi  sedis  moderamine  convenimur  sic  cano- 
mim  paternorumdecretalibrare,  et  retro  pnesulura, 
decessorumque  nostrorum  prscepta  metiriyUtquffi 
prffisentium  necessitas  temporum  restaurandis  eo- 
desiisrelaxandadeposcit.adhibitaconsiderationedi- 
ligenti,  quantum  potestfieri,  temperemus  {epist,-6f 
ad  episc,  per  Lucaniam  et  Brutios),  Et  quoniam  de 
persona  Ignaiii,  atque  Photii  nihil  discretius,  atque 
mitius,  necnon  et  salubrius  arbitramur,  quam  ut 
uterque  Romam  ad  renovandum  examen  veniat, 
hoc  magnopere  volumus,  et  ut  vos  annuatis  salubri- 
ter  admonemus.  Sed  hoc  secundum  indulgentiam 
concedimus,  non  licentiam  id  efficiendi  pro  libito 
cnjuslibet  tribuimus. 

Quoniam  cum  secundum  eanone8,ubi  est  ms(jor 
auctoritas,  judicium  inferiorum  sit  deferendum,  ad 
dissolvendum  scilicet,  vel  ad  roboranduA  :  patet 
profecto  sedis  apostolicffi,  cujus  anctoritate  major 
non  est,  judicium  a  nemine  fore  retractandum,  ne- 
que  cuiquam  de  ejus  liceat  judicare  judicio.  Siqui- 
dem  ad  illam  de  qualibet  mundi  parte  canones  ap- 
pellari  voluerunt,  ab  illa  autem  nemo  sit  appellare 
permissus.  Juxta  quod  et  Bonifacius,atque  Gelasius 
sancti$simiprffi8ule8,non  suis  admventionibusysed 


955 


NICOLAI  PAPiE  I. 


056 


Ecclcdia}  RomanflB  consuetudincm  non  ignorantes  A 
dicunt:  Bonifaclus  quidem  llufo,et  csleris  episcopis 
pcr  Thessaliam,  et  alias  provincias  constitutis  scri- 
bcns  :  Nemo,  ait,  unquam  apostolico  culmini,  de 
cu.jus  judicio  non  licet  rctractare,  manus  obvias  au- 
dacter  intulit.  Nemo  in  hoc  rebellis  exstitit,  nisi 
qui  de  se  voluit  judicari.  Gelasius  autem  in  commo- 
nitorio  Fausto  magistro  fungenti  legatione  Constan- 
tinopolim  dato  :  Nubis,  iaquit,  opponunt  canones 
dum  ncsciunt  quid  loquantur ;  contra  quos  hoc  ipso 
venire  se  produnt,  quod  primae  sedi  sana,  rcctaque 
suadenti  |iarere  fiigiunt.  Ipsi  sunt  canoncs,quiap- 
pellationes  totius  Eccleslas  ad  hujus  sedis  examen 
voluere  deferri.  Ab  ipsa  vero  nusquam  prorsus  ap- 
pellari  debere  sanxerunt,  ac  per  hoc  illam  de  tota 
Ecclesia  judicare,ipsam  ad  nuUius  commcarejudi-  n 
cium.Necdeejus  unquam  prsceperunt  judicio  judi< 
care,  sentcntiamque  illius  constituerunt  non  opor- 
teredissolvi  cujus  potius  sequenda  decreta  manda- 
runt.  Ergo  de  judicio  Romani  praesulis  non  retra> 
ctando,  quia  nec  mos  exigit,  quod  diximus  compro- 
bato:  non  negamus  ejusdem  sodis  sententiam  posse 
in  melius  commutari ;  cum  aut  sibi  subreptum  ali- 
quid  fuerit,  aut  ipsa  pro  consideratione  aetatum  vel 
temporum  seu  gravium  necessitatum  dispensatorie 
quiddam  ordinaFO  decreverit.  Quoniam  et  egregium 
apostolum  Paulum  qusdam  fecisse  dispensatorie  le- 
gimus,qua3  postea  reprobasse  dignoscitur.  Quando 
tamen  illa  Romana  videlicet  Ecclesia  discretissima 
consideratione  fleri  delegerit,non  quando  ipsaquffi 
pene  [bene]  sunt  difflnita  retractare  voluerit.  . 

Porro  ne  dicatis  praeter  EcclesiaB  legem  Ignatium,  ^ 
vel  Photium  Romam  venire  sanxisse ;  scitote  nos 
antiqui  patris  et  praedecessoris  nostri  Julii  in  hoc 
esse  secutos  exemplum,  qui  juxta  quod  in  epistola 
sua  reperitur  {epist,  i),  his,  qui  convenerant  Antio- 
chias,  hoc  praecepisse  digncscitur  :  et  Theodoritus 
historiographusinhishoc  ipsum  verbisostendit(/t6. 
II,  c,  4)  :  Verum,  inquiens,  Eusebius  ejusque  con- 
sortes  calumnias  in  Athanasium  factas  Julio  Ro^ 
mano  pontifici  destinaverunt,  qui  ecclesiasticam 
sequens  legem,  etiam  ipsos  Romam  venire  pra?ce- 
pit,et  venerabilem  Athanasium  ad  judicium  regula- 
riter  evocavit ;  ille  continuo  evocatione  suscepta 
venit. 

Quod  si  ac  hoc  dicitis^  llle  quidem  vocavit,  scd 
ipsi  venire  contempserunt,  Audite  sequentia,  et  J) 
videbitis  utrum  in  laudem,aninvituperium  istasit 
illis  reputatacontemptio.Subjunxit  enim  idem  histo- 
riographus  dicens :  Calumniarum  vero  sarcinatores 
Romam  quidem  profecti  non  sunt^  scientes  facile 
suum  posse  capi  mendacium.  Ne  ergo  dicatis  nos 
pra3ter  Ecclesiae  legem  praefatos  Romam  veniresan- 
xisse :  quoniani  (sicut  ex  historiographo  ecce  audi- 
stis)  beatus  Julius  et  accusatum  et  accusatores  Ro- 
mamvenire  praecepit,  et  venerabilem  Athanasium 
ad  judicium  regulariter  evocavit.  Sed  ille,  qui  bo- 
nam  conscienliam  gerebat,  nihil  reluctans  ^'enit:  illi 
vero,  qui  malam,coutempserunt;  scientcs  profecto. 


sicut  ibi  legitur,  facile  suum  posse  capi  mendacium. 
Quod  nos  quoque  in  Ignatio,  ac  Photio  modo  pro- 
babimus,  quia  conscientia  se  remordente,  qui  pa- 
vet,  nobis  obedire  contemnet.  Si  tamen  Ignatias, 
qui  omni  est  humano  destitutus  praesidio,vestrum 
non  impedimentum  passus,  sed  potius  fuerit  mi- 
sericorditer  vestro  qualiter  venire  possit,  adjutas 
auxilio. 

J^orro,  si  venire  illi  per  se  nequeunt,  primo  qoi- 
dem  ipsi,  cujus  rei  causa  venire  non  valent,  nobis 
per  satisfactorias  suas  litteras  indicent ;  deinde  ve- 
niant  de  his,  qui  cum  Syracusano  Gregorio  Bunt 
quotquot  voluerint,  vices  caeterorum  tenentes,  qui 
ipsius  sunt  partis.  Mittantur  etiam  departe  Ignatii 
archiepiscopi  quidam  Antonius  Gyzici,  Basilius 
Thessalonicae,  Constantinus  Larissae,  Theodorus 
Syracusanorum,  Metrophanes  Smyrnae,  et  Paulus 
episcopus  Ponti  Ueracliae,  Hegumeni  autem  Niceta 
Ghrysopoleos,Nicolaus  Studii,  DositheusOsiidiiat- 
que  Lazarus  presbyter,  etmonachus  qui  diciturCa- 
zaris;  quinisi  fuerint  missi,suspectosvos  reddetis: 
quia  hos  in  quibus  certificari  possimus,  a  nostris 
obtutibus  subtrahere  studiose  curatis.  Et  ideo  ne- 
minem  caeterarum  partium  admittemus,  nisi  forte 
quos  ex  latere  vcstro  destinatos  esse  veraciter  va- 
leamus  agnoscere.  Quibus  ex  utraque  parte  conve' 
nientibus,  et  coram  nostra  praesentia,  ac  fratrum  et 
coepiscoporum  nostrorum  auditis,quid  qusstionis 
inter  utramque  partem  emerserit,  facilius  agnosca- 
mus,  et  canonice  finiamus.  Miitat  nihilominus  et 
Photius  ex  sua  parte  quos  decreverit,  qui  modum 
proraotionis  suae  irreprehensibilem  et  canonicum,8i 
possunt,  edoceant.Necnon  et  imperialis  apex  vester, 
si  libet,  suos  e  latere  mittat  aulicos,  qui  in  prssen- 
tia  positi,  quem  justitia  ct  rectitudo  utrisque  parti- 
bus  fmem  dederit,  patenter  agnoscant,  vestrsque 
pietati  renuntient.  Hi  vero,  qui  ex  latere  vestro  mit- 
tendi  sunt,  tales  sint,  qui  et  Deum  timeant,et  noo 
sint  ecclesiasticarum  inexpcrtes  traditionam>atque 
veritati  obedienter  et  facile  acquiescant. 

Verum  quia  sunt  quidam  ex  his,  quos  Romam  ve- 
nire  praecipimus,  qui  nuUa  sua  habentes  solatia^nisi 
aliorum  freti  subsidiis,  omnino  tantum  iterarripere 
nequeant,  idcirco  quasi  praesentialiter  clementiam 
vestram  exoramu8,ut  quibus  egent  ad  tam  difScile 
atque  prolixum  iter,  pro  dilectione  Dei  misericordi' 
ter  praestare  dignemini.  Gredimus  enim  acceptum 
esse  vobisistud  consilium^nec  moleste  feret  bonor 
regius  vester,  qui  justitiam  diligit,  pro  his  qu»  tali- 
ter  efncienda  decrevimus :  Quoniam  justitia  siepius 
ventilata  clarius  splendescit  in  lucem.  Proinde  ma- 
teriam,  per  quam  veritas  possit  fieri  manife8ta,confi' 
dimus,  quod  pietas  vestra  benigne  cupiat  adljuvare. 
Gum  autem  legati  vestri  venerint,  mittite  quaesumus 
et  epistolas  authenticas,  quaa  per  Rhadoaldum,  et 
Zachariumdudum  episcopos  misimus  vestraescilicet 
eminentiae  atque  synodo,  quae  tunc  pro  sacris  ima- 
ginibuB  esse  colligendaputabatur,quatenaBsitale8 

permaneant  apud  vos,  quales  a  nobis  oonstat  fuiese 


■ 

1 


957 


EPISTOLiE  BT  DECREl^A. 


958 


transmissas,  apud    nos   investigentur  :  sicque   do  A  Igitur  dignetur  credere  pictaa  vestra,  quoniam  nec 


caBtero  falso  dicentium,  alia  nos  scripsisse  prster 
quffi  misimuSjlabia  conticescant.  Si  vero  quaedam 
in  eis  habentur  inserta,  qus  nos  scribi  non  jussi- 
mus,  nec  mitti  voluimus,  diligenter  scrutemur,  et 
cujus  culpa  sit  actum,reperiamus.  Est  enim  apud 
nos  socia  illarum  duarum,  quam  apud  nos  (sicut 
jam  supra  diximus)  retinuimus  pro  futuro  scilicet 
testimonio,  uuo  tenore  cum  ipsis  duabus  exposita, 
et  eisdem  syllabis  contexta  per  omnia. 

Precamur  etiam  dilectionem  vestram,  ut  nobis 
actioDum  authentica,in  quibus  continetur,  qualiter 
Ignatius  primitus  sit  existimatus  depositus,  desti- 
nare  dignemini  :  et  monumenta  gestorum^quae  per 
Leonem  a  secretis  misistis,  qusesumus  ipsa  nobis 


isti  volumus  in  sua  justitia  contraire,  nec  Ignatio, 
non  suffragantibus  canonibus^  et  ecclesiasticis  tra- 
ditionibus,  auxiliari. 

Credimus  autem  in  Domino,qui  dixit  de  tenebris 
lucem  splendcscere,  et  qui  dat  homini  scientiam  : 
quoniam  si  partes,  quas  diximus,.ad  illius  limina 
pervenerint,qui  mentientes  Ananiam  et  Sapphiram 
gladio  sancti  Spiritus  interemit  {AcL  v),8i  qua  sunt 
incerta  et  abdita,  revelabuntur,  et  manifesta  flent : 
quia  nos  semper  boc  in  voto  habemus,et  inhianter 
desideramus,ut  sequalitatem  utrisque  partibus  ser- 
vaiites,nihil  nisi  quod  sacri  canones,nisiquod  aequi- 
tas  dictaverit,adjuvante  Demino,statuamus,nullius 
detrimentum  volentes,quanto  minus  periculum  an- 


authentica  transmittite,tam  illa  videlicet,ubi  de  ty- 1.  helantes?  Quamobrem  ergo  jam  quia  sic  se  veritas 


rannica  exspoliatione  Ignatii  refertur,  quam  illa  in 
quibus  de  imaginibus  est  agitatum,licet  pene  nihil, 
et  a  paucioribus  pr8esulibus,quam  in  Ignatii  putala 
deposilione  fuissent  inventi.  In  quo  daturintelligi, 
quod  msyus  studium  fuerit  arreptum  in  laesione  ho- 
minis,  quam  in  laude  Dei. 

Jam  vero  si  monitis  nostris  obedieritis,et  qus  in- 
timavimus  adimplere  studueritis,  favente  Domino, 
auctoritateque  sanctorum  principum  apostolorum 
potiti,Iicentiam  Christianissimae,ac  mansuetissimce 
sublimitati  vestrae  concedemus,cum  sancta  catholi- 
caetapcstolicaEcclesia,specialiterautemnobiscum, 
et  cum  consacerdote  nostro  Ignatio,  et  cum  parte 
ipsius,  communionis  gratiae  participandi,  excepta 
communione  Gregorii  Syracusani,  et  partis  ejus. 


habet,  contra  partem  Gregorii  Syracusani  simus 
commoti,et  in  flagello  profecti,si  vultis  agnoscerc, 
dignanter  audite  :  Videlicet  quoniam  non  surdi  fui- 
mus  auditores  sanoti  evangelistae,  qui  nobis  refert, 
quod  Redemptor  noster  flagellum  fecerit  de  resti- 
culis,  et  templum  ingressus  omnes  in  eo  diverso 
modo  male  operantes  ex  ipso  projecerit  {Joan,  xxi). 
Quod  cernentes  apostoli,  potuerunt  utique  minus 
adhuc  pcrfccti  mirari,  veluti  forsitan  nunc  vos, 
quomodo  tanta  facilitate  sdcerdotes  etcunctosma- 
los  operarios  foras  e  templo  pepulent.  Sed  postea 
recordati  sunt  quia  scriptum  erat:  Zelus  domus  tuss 
comedit  me  (Psal,  lxviii).  Ncque  itaquo  inimicitise, 
non  humanum  odium,non  uUum  (Deo  gratias)  ma- 
lignum  desiderium  nos  conlra  praefatae  partis  homi- 


atque  consentaneorum  ipsius  communione.  Porro,  C  nes  impulit,sed  zelus  domus  Dei,zelus  palernarum 


si  fortassis  excellcntis  vestra3  non  placet,  quod  su- 
perius  scripsimus  pro  mittendis  ex  utrisque  parti- 
bus  legatis,  scitote  nos  nil  convenientius,  aut  com- 
modius,  quam  hoc  fleri  posse  penitus  invenisse. 

Quamvis  et  ad  hoc  ipsum  pro  vestro  imperiali 
amore,  ne  vobis  existimemur  in  nullo  satisfacere 
velle^condescendamus :  Atque  ne  minus  pacem  Ec- 
clesi»  nos  vcUe  sectari,quam  semper  voluimus,opi- 
nemini.Siquidem  (ut  prsetulimus)  nulla  regula,nul- 
laque  consuetudo  demonstrat,  sedis  apostolicae  se- 
mel  prolatam  8ententiam,ipsa  non  annuente,  ultra 
posse  mutari.  Nibil  praeterea  est,quod  vos  avertere 
debeat,  si  placet,  credite,  quominus  praefatos  viros 
in  nostram  praesentiam  dirigatis  ad  inquirendam 


traditionum,ordo  ecclesiasticus,  antiqua  consuetu- 
do,atquc  soUicitudo,  quam  circumferimus,  cuncla- 
rum  ecclesiarum  Dei  :  necuon  et  privilegia  propriae 
sedis,  quae  in  beato  Pctro  suscepta  divinitus,  et  in 
Ecclesiam  Romanam  derivata,  universalis  celebrat 
et  veneratur  Ecclesia,sicut  praediximus,  nos  acccn- 
dunt,et  silere,  ac  desides  esse  nequaquam  permit- 
tunt. 

Ergo  cum  ita  8it,quoniam,ut  veritatem  dicamus, 
per  omnia  ita  est,et  si  tcmpus  indulgcret,mille  quae 
dicimus  valeremus  testimoniis  demonstrare,  ct  vo- 
bis  ex  probabilium  scriptis  virorum  judiciis  osten- 
dere  multiplicibus  :  nolite  indignari,noIite  adversus 
nos  frustra  causari,  nolite  perversorum  hominum 


scilicet  justitiametveritatem,Testisenimestnobi8  n  verba  libenUT  audire,sed  potius  nos  audite.  Nolite 


omnipotensDeus^quianonest  in  mente  nostra  quae 
libet  intentio  vel  desiderium,nisi  diligenter  investi- 
gandi  et  inveniendi  quid  aequitas  unicuique  parti 
tribuat,  et  quid  Ecclesiae  praesenti  statui  et  futuro 
conveniat.  Non  ergo  putetis  nos  aut  Ignatio  velle 
favere  contra  justitiam,  aut  Photium  impugnare 
eanonibus  sibi  non  resistentibus.Certe  perfectorum 
Christianorum  est,  non  solum  nulli  velle  nocere, 
veruro  etiam  laedenti  se  malun  pro  malo  non  red- 
dere  [Matth,  v ;  Rom,  xii).  In  quo  ergo  coram  Deo 
loco,vel  inter  quos  computaremur,si  nil  nobis  con- 
trarietatis  irroganti  inimicitias  inferre  appeteremus? 


nobis  minas  praetendere,quoniam  nec  iIlas,Domino 
protegente,metuimus,nec  per  has  praecepta  vestra, 
nisi  divinis  fuerint  jussis  ornata,  facicmus.  Parati 
autem  sumus  propterveritatem,sanguinemnostrum 
efrnndere,et  siquidem  plebem  divinitus  nobis  com- 
missam,nec  vobi8,nec  uili  vestrum,  propitio  Chris- 
to,  trademus. 

Vestrum  autem  est  considerare,utrum  quod  me- 
ditamini  valeatis  necne  perficere.Cogitateitaque  dies 
antiquos,et  annos  aeternos  in  mente  habetote  {Psal, 
Lxxvi)  :  et  quid  imperatores,qui  persecuti  sunt  Ec- 
clesiam  Dei,  et  maxime  Ecclesiam  Homanam  :  id 


0S9 


NICOLAI  PAPiE  L 


9oa 


eet  Ncro.  Diocletianus,  Conptantinus,  Anastasius, 
et  offiteri  moris  eoriim  pertulcrunt,et  ubi  modo  sint 
atiendite  diligenter,  et  quantum  sit  in  Ecclesia  Dei 
exsecrabilis  fama  eorum,  et  nomen  detestabile  sa- 
picnter  advertite.  Quanta  autem  Dei  cultorum  Au- 
gustorum,  qui  Ecclesiarum  Dei  exaltaverunt  et  prae- 
oipue  Homanam.Gonstantini  videlicet  et  Gonstantis, 
Theodosii  quoque  majoris  et  Valentiniani,  et  caete- 
rorum  laus  in  uhiversali  Ecclesia  polleat.et  eorum 
prsconia  ubique  personent,  et  nomen  eorum  intor 
sacra  mysteria  imprffltermisse  commemorctur,  at- 
tentius  et  sedule  rocordamini  :  sicque  nos  audire 
illos  imitantes  satagite  :  Patres  enim  vestri  per  gra- 
tiam  Christi  sumus,  et  vos  tanquam  charissimos 
diligimus  fllios  :  nec  possumus  vobis  nisi  viam  ve- 
ritatis  ostendere :  terrenam  gloriam  vestram  augeri 
divinitus  exoptamus.Sed  quid  peccamus,  si  ca>le8- 
tem,  ac  aeternam  vos  capessere  nihilominus  exo- 
ramus? 

Quapropter  attendat  clementia  vestra,  quantus 
fberat  erga  sedis  apostolics  reverentiam  anteces- 
Borum  vestrorum  piorum  duntaxat  imperatorum,et 
praBcipue  quos  longe  superiue  memoravimus,amor 
et  sludium  :  qualiter  eam  diversis  privilegiis  extu- 
lerint,  donis  ditaverint,  beneficiis  ampliaverint : 
qualiter  illam  litteris  suis  honoraverint  (ejus  votis 
annuerint^  instituta  perficienda  mandaverint),  ora- 
tiones  petiverint.fidem  sectandam  decreverint :  qua- 
liter  etiam  legibus  suis  pro  adunandis  ei  ecclesiis 
promulgaverint,  pro  coUigendia  conciliis,  ac  profe- 
rendis  sententiis  non  imperaverint :  sed  precati  et 
hortati  solum  exstiterint,  et  qum  illi  decreverunt, 
ipsi  consenserint,  et  quas  illi  damnaverunt,  ipsi 
respuerint.  6ic  ergo,  fili  charissime,  sic  et  tua  su- 
blimitaa  non  ex  parie  ingratorum  et  inobedientium 
flliorum  existens,  quod  absit,sed  hos  inter  ceeteros 
Dei  oultores  Augustos  imitata,  quac  decrevimus  de 
Gonstantinopolitana  Ecclesia,  obedienter  attendat. 
Ista  quffisumus  suadentibus  sspius  nobis  pietas  ve- 
stra  nos  minime  spernat^prte  oculis  habitis  Domioi 
verbis,  dicentis  :  Qui  atidit  vo^y  me  auditt  et  qui  vos 
spemit,  me  spemit,  et  qui  me  spemit  [Luc,  x),  etc. 
Denique  et  concordans  Apostolus  Domino  nostro  : 
Quapropter,  ibquit,  qui  hssc  spemit,  rwn  hominem 
spemit,  sed  Deumf  qui  dedit  Spiritum  suum  sanctum 
in  nobis  (I  Thess,  iv).  Verum  si  vos  nos  spernendos 
esse  duo!tis,nos  tamen  non  possumus  ea,  quae  Dei 
sunt,spernere  et  negligere,  quo  minus  et  saluti  ve- 
strse  consulamus^et  dc  acceptione  talenti  crediti  no- 
strum  periculum  d^clinemus,  dispensatione  nobis 
ccelestis  seminis  injuncta  :  Vas  si  non  sparserimus  \ 
vae  si  tacuerimus!  (/  Cor.  ix). 

Quod  cum  electionis  vas  formldet  et  clamet, 
quanto  magis  cuilibet  exiguo  metuendum  est?  Pro- 
inde,sicut  non  leve  discrimen  incumbit  pontificibus 
siluisse  pro  divinitatis  cultu  et  EccIesisB  correctione 
quod  congruit,  ita  his,  quod  absit,  non  mediocre 
periculum  est,qui  cum  debeant  parere,  despiciunt. 
Bt  si   uQctis  gen^raliter  sacerdotibus  divina  tra* 


A  ctantibus  fidelium  convenit  corda  submitti ;  quanto 
potius  scdis  illius  pontifici  consensus  est  adhiben- 
dus,  quem  cunctae  Eoclesiasgeneralisjugfterpietai 
celebravit?  Ubi  clementia  vestra  evidenter  adveriit, 
nunquam  quovis  penitus  humano  consilio  elevare 
se  quemquam  posse  oontra  illius  privilegiQm,  vel 
confessionem,  quem  Christi  vox  prastalit  univereis, 
quem  Ecelesia  veneranda  confessa  semper  est,  ei 
habet  devota  primatem  :  impelli  non  valent  humib 
nis  praesumptionibus  qnae  divino  sunt  judicio  con- 
stituta.  Desinant  ergo  rogamus,  temporibus  veetris 
quidam  per  occasionem  perturbationem  eeolesiaati- 
cam  pradcipitanter  appetere,  *et  quae  non  lioeat 
ambire  :  alioquin  et  quod  male  a^petiverint,  non 
perfruontur,  et  ipsam  quoque  CbristianitateiD,  nisi 

l^  resipuerint,  prorsus  amittent,  Vos  autem,  qosBu- 
mus,noIite  praejudicium  Dei  Ecclesiie  irrogare :  illa 
quippe  nullum  imperio  vestro  praejudicium  inrert, 
cum  magis  pro  stabilitate  ipsius  aatemam  divinita- 
tem  exoret,  et  pro  incolumitate  vestra  et  perpetua 
salute  jngi  devotione  preeetur.NoIite  quas  lua  sant 
usurpare  :  nolite  quae  ipsi  soli  commiesasantvelle 
surripere  :  scientes,  quia  tanto  nimirum  a  sacris 
debet  omnis  mundanarum  rerum  administratoresse 
remotus,quanto  quemlibet  ex  catalogo  clericorum, 
et  militantium  Deo  nullis  eoQvenit  negotiis  sscula- 
ribus  implicari.Denique  hi,quibas  tantnm  bumania 
rebus  et  non  divinis  praseBse  permissum  est,  quo- 
modo  de  his,per  quos  divina  ftiini8trantnr,ja4icare 
praesumant,  penitus  ignoramus. 
Fuerunt  haec  ante  adventum  Christi,  ut  quidaa 

C  typice  reges  simul  et  sacerdotes  existerent :  quod 
sanctum  Melchisedech  fuisse  sacra  prodit  historia : 
quodque  in  membris  suis  diabolus  imitatas,Qtpote 
qui  semper  quae  divino  cultui  convenlunt,  sibimet 
tyrannico  spiritu  vindicare  oontendit,ut  pagani  im- 
peratores  iidem  et  maximi  pdntifices  dfcerentur. 
Sed  cum  ad  verum  [nempe,  Ghristum,  HAHD.lven- 
tum  est,  eumdem  regem  atqii^  pontifloem,  ultni 
sibi  nec  imperator  jura  pontificatus  arripnit,  neo 
pontifex  nomen  imperatorium  u^rpavif.  Ouoniam 
idem  mediator  Dei  et  hominum  faomo  Ghristiis  J^ 
siis  sic  actibus  propriis,  et  dignitatibus  dlstiAttis, 
officia  potestatis  utriusque  disorevf t,propria  volens 
medicinali  humilitate  sursum  efferri,  non  hutnana 
SQperbia  rursus  in  inlbrna  demergi,  ut  et  Ghrisitia- 

Q  ni  imperatores  pro  aetema  vita  pontiflcibus  indige- 
rent,  et  pontifices  pro  cursu  temporaliiim  tantum- 
modo  rerum  imperialibus  legibus  literentnr :  qu»- 
tenus  spiritalls  actio  camalibdK  distftret  ineursibus. 
Et  ideo  militans  Deo  minime  ae  negofiis  saBCOlari- 
bus  implicaret  (f/  Tim.  ii),  ci(9  viclssim  non  ille  rc- 
bus  divinis  praesidere  videretor,  qui  esset  rieg<)tira 
saecularibus  implicatus,  ut  et  modesfia  otriusqtie 
ordinis  curaretur,ne  extolteretur  utroquc  sulfrftus, 
et  competens  qualitatibus  actionum  spedaliter  pro- 
fessio  aptaretur.  Quibus  omnibus  rite  collectis,  aa- 
tis  evidenter  ostenditur  a  saeculari  potestatenecH- 
gari  prorsus^c  solvi  poflse  pontificem,^em  cod- 


Mi 


EPISTOUB  HT  DBGRETA. 


tiata  pio  prindpe  OonstaaUnOi  quod  longe  supe» 
rius  memoravimus,  Deum  appellatum,  nec  posse 
Deum  ab  hominibua  judicari,  manifestum  est.  Sed 
et  TheodoBius  rainor  sancts  synodo  scribens  Epbe- 
sine  primffi,  dicit :  DeputatuB  est  igitur  Candidia- 
nu8  magnificentiseimus  comes  strenuorum  domesti- 
fiorum  transire  usque  ad  Banctissimam  synodum 
vestram,  et  in  nuUo  quidem  que  faeiendffi  sunt  de 
piis  dogmatibuB  qufi8tiones,aeu  potius  expositiones 
oommunicare.  lUicitum  namque  est  eum,  qui  noo 
sit  exordine  ssnctissimorum  episcoporum,ecclesia- 
sticis  intermisceri  tractatibus. 

Quid  prsterea  hinc  Homani  prssules  sentiant^ 
quidLatini,  Graeciquo  doctores  hinc  exponant,  quid 
denique  Maximus  venerabilis  monachus^  et  in  illo 
tempore  apud  vos  pene  solus  catholicus  in  discepta- 
tione  sua  perhibeat.  quoniam  longum  est  acribere, 
interrogate  seniores,  qui  tamen  moribus  seniores 
sunt,  et  dicent  vobis.  His  itaque  manifeste  repertis, 
apparet  oomministrum  nostrum  Ignatium  per  impe- 
rialem  tantummodosententiam  nullo  modo  potuisse 
prorsus  expelli.  In  cujus  damnatione,quia  praesulum 
quoque  assensus  est  subsecutus,  apparet  id  causa 
fuisse  patratum  adulationis,  non  legitim®  sanctio- 
ni9.  Siquidem  in  tantum  vestra  sententia  prasulum 
pra^cessit  8ententiam,ut  non  solum  vestro  sit  jussu 
a  credita  sibi  ante  omnem  interrogationem  idem 
antistes  pulsus  ecclesia^verum  etiam  postea  in  dam- 
natione  ipsius  (sicut  gesta  illius  latrocinalis  synodi, 
quae  nobis  per  Leonem  illustrem  a  secretis  misis- 
tis,  indicant)  quod  nunquam,  ni  fallimur,  aliquando 
fuit  actum,  primi  et  ante  omnes  scripseritis  episco- 
pum.  His  ita  praslibatis  sub  conspectu  Dei,  pure, 
sinoereque  pietatem  veatram  deprecamur,  obtesta- 
muf,  e^ortamur,  ut  petitionem  nostram  non  indi- 
gnanter  accipiatis. 

Rogamus  deaique,ut  nos  in  hao  vita  potius  audia- 
tiB  deprecantes^  quam,  quod  absit,in  divinojudicio 
sientiatis  acouBantes.  Et  ideo  nolite,precamur,irasoi 
si  voB  tantum  diligimus,  ut  regnuro,  quod  tempora- 
liter  aBseeati  estis,  velimus  vos  habere  perenne :  et 
qui  imperatis  saBCulo,  positis  regnare  cum  Ghristo. 
Nam  qua  fiducia,rogamu8,illicDei  pramia  petituri 
jestis^cuJAiB  hic  Eccleaige  detrimenta  non  prohibetis? 
Mon  sint  gravia,  quaesumuB  vo8,  quae  pro  vestriB 
Balutis  sternitate  dicuntur.  Scriptum  legitis  :  Ue- 
liora  fwt  vulnera  amidf  quam  fraudulettta  oscula  mi- 
mici  (Prov.  Xisvu).  Deus  omnipotens  cor  imperii  ve- 
stri  ad  intelligenda  quffi  dicimuB,olementer  aperiat, 
et  nobis  obedir^e  in  bis  de  quibus  scribimus,  impe- 
trare  nutu  intim»  inspirationis  bus  dignetur,Chri- 
BtianiBsime  et  dilectissime  illi. 

QuisquiB  autem  hanc  epistolam  nostramConstan- 
tinopoU  legeht  et  augustissimo  filio  nostro  impera- 
tori  Michaeli  quidquam  ex  bis,  qus  in  ea  scripta 
Buat  opPttlt»yj8rit,Bi  locum  apud  illum  potest  inve- 
oire  BA(Koientem,.anathema  ait  {efdsL  iO).  Quisquis 
etiam  i,otefpretatu8  eam  fuerit  et  ex  ea  quidquaiQ 
mutaverit,  vel  subtraxerit,  aut  Buperaddiderit^praB- 


A.  ter  illttd  quod  idioma  GrffiCflB  dietionis  exigit^  vel 
interpretantis  scientia  [lege  ui  w  epist,  40 :  interpre- 
tanti  scientiam,  etc.  Haro.]  intelligendi  non  tribuit, 
anathema  eit. 

Hffic  quidem,quffi  hucusque  per  periochas  novem 
sunt  seripta,  prius  acta,  et  a  nobis  per  quosdam 
fraternffi  generalitati  vestrffi  intimanda  snnt  missa, 
prffiter  epistolam  illam  apostolatus  nostid,  quam 
Michaeli  excellentiasimo  imperatori  per  quemdam 
ipsius  legatum,qui  sc  protospatharium  appellabat, 
nomine  Michaelem^transmisimus.Postea  verocum 
cognovissemus,  quia  penes  hos,  qui  nolunt  sanis 
aoquiescere  monitis,  nihil  solum  soribendo  proficie- 
bamus,  ratum  duximus,per  legatos  nostros,  et  ite- 
rataa  litteras  ea  rureus  que  videbantur  Ecclesis 

P  profutura  mandare,  hujus  rei  gratia  direximus  Gon- 
stantinopolimDonatum  sanctissimum  episcopum,et 
Leonem  venerabilem  presbyterum,atque  filium  no- 
strum  Marinum  diaconum  :  quatenushi,qui  litteris 
admoniti  parere  refugiunt,  veritati,  saltem  verbis 
salutaribus  eonventi,discant  tandem  divinis  institu- 
tionibus  minime  resultare.  Quibus  in  scriptis  dedi- 
mus,  quffi  habentur  in  subditis,  quffique  per  tres 
periochas  distinguenda  fore  decrevimus.  Prima  uti- 
que  harum  est,  quffi  et  decima  hujus  est  pcriocha 
voluminis,  continens  epistolam  ad  jam  memoratum 
Augustum  transmissam,et  alteram  ad  episcopos  ac 
cffiteros  ordinesGonstantinopoli  subjectos.  Secunda 
vero  periocba  est,  quae  hi^jus  corporis  undecimum 
complet  locum,  habens  in  se  duas  epistolas  :  unam 
Photio,  et  alteram  Bardffi  fautori  ejus  descriptam. 

C  Porro  tertia  est,quffi  etduodecimaistiusestcodicis 
periocha,  circumferens  in  se  fratri  et  coepiscopo 
nostro  Ignatio,  et  matri  imperatoris,  atque  uxori 
•€|ju8  singulas  missas  epistolas :  necnon  et  epistolam 
uniformem,  quam  quibusdam  claris  urbis  Constan- 
tinopolitanffi  senatoribus  singillatim  scribendam, 
atque  mittendam  fore  prffividimus. 

LXXXVII. 

AD    aEMBERTPM    ARCRIEPISGOPUM    HAtfMABUROENSEAl« 

(Anno  865.) 
Pallii  usum  concediL 

[Apud  Lappemberg,  Hamburgisches  Urkutidenburchf 
Hamburgi  1842,  p.  29  seqq,] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
n  rentissimo  et  sanctissimo  confratrinostroRiMRERTO, 
archiepiscopo  Hammaburgensi. 

Si  pastores  ovium  solem  geluque  pro  gregis  sui 
custodia  die  ac  nocte  ferre  contenti  sunt,  et  ut  ne 
qua  ex  eis  aut  errando  pereat,  aut  ferinis  laniata 
morsibus  rapiatur,  oculis  semper  vigilantlbus  cir- 
cumspectant :  quanto  sudore,  quantaque  cura  de- 
bemus  esse  pervigiles,  nos,  qui  pastores  animarum 
dicimur,attendamu8  et  susceptumofiicium  exhibere 
erga  custodiam  Dominicarimi  ovium  non  cessemus, 
ne  in  die  divini  examinis  pro  nostra  desidiu  ante 
summum  pastorem  negligentiffi  reatus  excruciet. 
Unde  modo  honoris  reverentia  sublimioris  intep  ©»• 


963 


NICOLAI  PAPiE  I. 


964 


tcros  judicamur.  Pallium  autem  fraternitati  tuae  ad 
mlssarum  solemnia  celebranda  concedimusy  quod 
tibi  non  aliter,  Ecclesis  tuse  privilegiis  in  suo  statu 
mancntibus,  uti  largimur,  nisi  solummodo  in  die 
sanct®  ac  veneranda)  resurrectionis  Domini  nostri 
Jesu  Ghristi,  seu  in  natalitiis  sanctorum  apostolo- 
rum,  atque  beati  Baptista;  Joannis,  necnon  in  as- 
sumpti«ne  beatae  Dci  genitricis  MaridB,simulque  in 
Dominicae  Domini  Dei  nostri  nativitatis  die,  pariter- 
que  in  solemnitatis  Ecclesias  tua;  die,  verum  etiam 
et  in  ordinationis  tuoe  natalitio  concedimus  die,  si- 
cuti  a  beatissimo  praedecessore  nostro  domino  Gre- 
gorio,hujus  almae  sedis  prae8uli,sancitum  est.  In  se- 
cretario  vero  induere  tua  fraternitas  pallium  debeat, 
et  ita  ad  missarum  solemnia  proficisci,  etnihil  sibi 
ampliusausu  temerariae  praesumptionis  arrogare,ne 
dum  in  exteriori  habitu  inordinate  aliquid  arripia- 
tur,  ordinate  etiam,qu8e  licere  poterant,  amittantur. 
Cujus  quoniam  indumenti  honor  modesta  actuum 
vivacitate  servandus  est,  hortamur  ut  et  cuncta  or- 
namenta  conveniant,  quatenus  auctore  Deo  recte 
utrobique  possis  esse  conspicuus.  Itaque  vitatuafi- 
liis  tuis  sit  regula;  in  ipsa,si  qua  fortitudo  iilis  in- 
jecta  est,dirigatur,  in  ea^quod  imitentur,  aspiciant; 
in  ipsa  se  semper  considerando  proficiant,uttuum, 
post  Dominum,  videatur  esse,  bcne  quod  [/*.,  esse 
bonum  quo]  vixerint.Cor  ergo  neque  prosperaquse 
temporaliter  blandiuntur,  extollant,  neque  adversa 
deficiant, sed  quidquid  illud  fuerit,  virtute  patientiae 
devincatur.  Nullum  apud  te  locum  odia,  nuUum  fa- 
vor  indiscretus  inveniant;  dislrictum  mali  cogno- 
scant;  insontem  apud  teculpabilem  suggcstio  mala 
non  faciat,  nocentem  gratia  non  excuset;remis5um 
te  delinquentibus  non  oslendas,  ne  quod  ultus  non 
fueris,  perpetrari  perraittas.  Sit  in  te  et  boni  pasto- 
ris  dulcedo,  sit  et  judicis  severa  dlstrictio,  unum 
scilicct  quod  innocenter  viventes  foveat,aiiud  quod 
inquietos  feriendos  a  pravitatecompescat.Sed  quo- 
niam  nonnunquam  prffipositorum  zelus,  dum  di- 
strictus  malorum  vult  vindex  existere,  transiit  in 
crudelitatem  correptio,iram  judicio  refrena  et  cen- 
sura  disciplinae  sic  utere,  ut  et  culpas  ferias,  et  a 
dilectione  personarum,  quas  corrigis,  non  recedas. 
Misericordem  te,  prout  virtus  patitur,  pauperibus 
exhibe,  oppressis  defensio  tua  subveniat,  opprimen- 
tibus  modesta  correctio  contradicat,  nullius  faciem 
contra  justitiam  aspicias,  nullum  querentem  justa 
despicias.  Custodia  in  te  aequitatis  excellat,  ut  nec 
divitem  potentia  sua  aliquid  apud  vos  extra  viam 
suadeat  rationis  audere,  ncc  pauperem  de  re  sua 
faciat  humilitas  desperare.  Quatenus  Deo  miserante 
talis  possis  existere,qualem  sacra.lectio  praecipitdi- 
cens  :  Oporlet  episcopum  irreprehensibilem  esse.  Sed 
his  omnibus  uti  salubriter  poterls,  si  magistram 
charitatem  habueris,  quam  qui  secutus  fuerit  a 
reoto  aliquando  tramite  non  recedit.  Ecce,  frater 
charis8ime,inter  multa  alia  ista  sunt  sacerdotii,  ista 
sunt  pallii,  quae  si  studiose  servaveris,  quod  foris 
accepisse  ostenderis,  intus  habebis.  Fidem  autcm 


B 


A  tuam,quam  intus  epistolis  breviter  aacripsisti  licet 
latius  explanare  debueras,  Redemptori  tamen  no- 
Btro  gratiam  agimus,quod  eam  in  ipsa jam  brevitate 
rectam  esse  cognovimus.  Sancta  Trinitas  fraterni- 
tutem  vestram  gratiae  suae  protectione  circumdet, 
atque  ita  ia  Umoris  sui  via  nos  diri^t,ut  poslvitae 
hujus  amaritudines  ad  aeternam  simui  pen^eaire 
dulcedinem  mereamur, 

Scriptum  per  manum  Zachariae,  scriniarii  saacts 
Romanae  Ecclesiae,  in  mense  Decembre,  indiciio- 
ne  XIV. 

Lxxxviir. 

'  AD    BERNARDIM    ILLUSTREM   VIRUM    FiLIUM   BERNAROI 
QUONDAM  BARCINONENSIS  COMITIS* 

Fragmentum.   —    (Anno    865.) 

lllum  ob  deprasdcUiones  multas  corripiL 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

Gurae  quam  pro  cunclis  Dei  Ecclesiis  circumdo- 
cimus  officium  nos  cogit  pro  universorum  Cbristia* 
norum  salute  fore  sollicitos.  Quamobrem  et  de  te 
quoque  providentiam  agentes,  audimus,  quod  Don 
optabamus,  ita  te  contra  Deum  efTerri  ut  Christia- 
num  pupulum  depraedans  in  regno  filii  nostriglorio- 
si  regis  Caroli  numerosa  mala  exerceas,  adeo... 

LXXXIX. 

AD   HINCMARUM   ARCHIEPISCOPUM   RHEMENSEU. 

(Anno  866.) 

p  Synodurn  pro  causa  Wlfadi,  et  sociorum  cjus^  iipud 

Suessionem  convocari  jubet, 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissirno  et  sanctissimo  confratri  nostro  Hingmaro 
archiepiscopo  Rhemensi. 

Multorum  a  partibus  Galliarum  ad  liminavM 
sedem  conQuentium  apostolicam  relatione  didici- 
mus,  sanctitatem  tuam  quosdam  clericos,  qui  de 
consecratione  fuerant  Ebbonis  quondam  Rhemensis 
antistis,  propriis  gradibus  pepulisse.Quorumdeje- 
ctionem  audientes,  quia  etiamsl  nuilo  speciali  privi- 
legio  ad  hanc  curandam  principaliter  incitaremur, 
oppressis  tamen  subvenire,et  ad-exemplnm  Domini- 
cum  elisos  erigere  et  compeditos  solvere  nos  opo^ 
iti(Psat,  cxLv),  operae  pretium  duximus  in  archi^s 
jj  sanctae  Romanae,  cui  Deo  auctore  deservimus,  Ec- 
clesiae  studiosius  quaBrere,et  si  scripto  forte  memo- 
ria  quaelibet  apud  nos,  sive  de  illis,  sive  de  ordina- 
tore  ipsorum  esset  recondita,  diligenter  investigare, 
quod  et  fecimus.  Siquidem  ex  his  quibusdam  Deo 
revelante  reperti8,nihilominus  etiam  conciliiqno^ 
nobis  ipse  misisti,videlicet  in  quo  praesignati clerici 
degradati  sunt,  acta  relegimus.  Sed  his  omnibus.id 
est  tam  iliis  monumentis,quaB  penes  nos  habentur, 
quam  his  quae  sanctitas  tua  nobis  deslinavit,  nte 
ooIIectis,enucIeanterque  recensitis^nondum  liquido 
patet  eosdem  clericos  regulariter  gradu  propno  ca- 
ruisse.  Verura  nos  nec  ho8  interim  justificamu8,Defi 


\ 


96S 


BPISTOLiE  ET  DECRETA. 


966 


pro  hoc  quemlibet  condemnamus.nec  facile  vocem  A 
istorum  spernimus,  nec  reverentiam  tuam  impro- 
vide  rcprehendimus.Illud  quidem,  ne  obturare  au- 
res  ad  clamores  pauperum^id  est  humilium,digno- 
scamur  :  hoc  vero,  ne  de  incognitis  immaturejudi- 
care  quippiam  videamur.Proinde  necessario  presen- 
tisepistolae  salubribus  fratemitatemtuam  hortamur 
affatibus,  ubi  commemoratos  viros,  Wlfadum  scili- 
cet,  collegasque  ip8ius,clementi  anno  et  tranquilla 
studeat  ad  se  magnamitate  vocare,  depositaque 
omni  funditus  animositate.de  restitutione  ipsorum 
secum  fraterne  tractare,  atque  misericorditer  con- 
summare  contendat.  Laudabilius  quippe  judicavi- 
mus,  ac  coram  Deo  acceptius  esse  credidimus,  si 
respectu  divinitatis  interrogata  conscientia  solus  il- 
lorum  restaurationem  sine  quavisipserefragatione  |^ 
admiseris,  quam  si  prius  renitens,  detecta  tamen 
justitia  cum  multis  hanc  postea  fueris  amplexatus. 
Jam  vero  si  flecti  ad  hoc  te  mundaconscientianon 
permittit,  precipimus  fratres  nostros,  Remigium 
Lugdunensem,  Adonem  Viennensem,  Wenilonem 
Rothomagensem,  una  cum  caeteris  archiepiscopis 
et  episcopis  Galliarum  et  Neustris,  quibus  tamen 
possibiiitas  est,  in  idipsum  cum  beatitudine  tua,et 
suCfraganeorum  tuorum,  apud  Suessionem  urbem 
diceceseos  tuae  parfter  convenire.  Ad  quorum  vene- 
randum  conventum  Wlfadum  quoque,  cum  jam 
praesignatis  paribus  ejus,vos  accersire  proculdubio 
volumus.  Siquidem  omnibus,  videlicet  tam  archi- 
episcopis  et  episcopis,  quam  ipsi  Wlfado  et  sociis 
ejus,  nostras  hoc  jubentes  litteras  destinavimus. 
Ubi  canonice  per  ordinem  cuncta,qn»  in  eis  gesta  C 
sunt,  examinantes  et  subtilius  investigantes,  si  de 
illorum  reformatione  justum  quid  vel  pium  senseri- 
ti8,8ine  contradictione  perficite,  et  eos  in  suis  ordi- 
nibus  restituite.  Prsterea  si  di8ceptantibus,vel  for- 
tassis  alia  atque  alia  decernentibus  vobis,  prasfati 
dejecti  sedem  appellaverint  apostolicam,  et  ejus 
speciali  se  judicio  damnari  vel  absolvi  petierint, 
praecipimus  ut  si  sanctitas  tua,  vel  si  Wlfadus,  aut 
socii  ejus,  ad  nos  venire  per  se  non  possunt,  vica- 
rios  vestros  ad  hoc  negotiumventilandumetfinien- 
dum,mox  post  consummatum  concilium  xv  Kalen- 
das  Septembres  prssentis  xiv  indictionis  auctori- 
tate  nostra  coUectum,  vestras  prffisentaturos  perso- 
Tias,  nullam  penitus  excusationem  prntendentes, 
utrique  ad  sedem  B.  Petri  emittatis.  In  quo  ne  jj 
forte  sinistra  cogitatio  subrepat,  dicens  eosdem 
remotos  clericos  nullam  jam  vocemproclamationis 
habere,pro  eo  quod  anni  metas  tempus  dejectionis 
eorum  excesserit :  sciendum  e8t,nihil  tale  in  cano- 
nibus,ubi  de  appellationibus  ad  Romanum  praesu- 
lem  legitur,  penitus  reperiri  :  alias  autem  et  istos 
forsitan  intra  annum  provocasse  clarebit.  Denique, 
sicut  epistola  penes  nos  inventa  sancte  memorias 
quarti  paps  Leonis  innuit,  sedem  apostolicam  eos 
appellasse  jam  non  incunctanter  agnovimus.Quam- 
vis  longe  inter  se  diversa  sit  omnimoda  depo8itio,de 
qua  nunc  agitur,et  suspensa  excommunicatio,ouju3 


vocem  proterve  utique  clamantem,  non  humiliter 
pctentem,po8t  annum  non  audiendam  qusdam  re- 
gula  statuit.  Quia  vero  nonnulli,  Pharaonem  mini- 
strosque  ipsius  imitantes,  SdQpe  cum  senserint  op- 
pressos  quosque  atque  dcjectos,  de  suis  nocessita- 
tibus,  sicutolim  Israel  filios,  vociferari,  iniquis  eos 
operibusopprimunt,ct  oneribus  exquisitis  arfligunt: 
idcirco  coramDeo  sanctitatemtuamadmonemus,ut 
cum  fortassis  nostris  apicibus  animati,crebro  dicti 
viri  dejectionis  sus  causam  venire  ad  examen 
obtinuerint,  nullam  ex  his  quilibet  indignationem 
tuam  sustineat,  nullum  ad  cocpta  peragenda  per 
suggestionem  reverentiae  tuao  patiturincommodum. 
Sed  dicturus  es,  sedis  apostolicae  te  privilegia  con- 
flrmantia  quae  de  ipsis  statuta  sunt  viris  habere. 
Bene,  argute.  Sed  si  pencs  te,  sicut  exemplaria  quaa 
apud  nos  rejaccnt,  fideliter  reservantur,  et  ea  dili- 
genter  relegeris,  profecto  reperies  quia  summa  fir- 
mitasque  ipsorum  in  apostolicae  sedis  reservata  sit 
arbitrio  potestatis.Nimirum  quae  sic  aliena jura  cu- 
stodit,ut  sua  non  minuat:sichonoremdcbitumdat« 
ut  suum  non  tribuat  alienis  :  sicque  dilectionem 
tuam  rexit  ab  hoste,utip8a  se  flagitantium  exhiberi 
nequeat  hostis.  Unde  sicut  nos  contra  cunctos  ad- 
versantes  tibi,  Deo  juvante,  clypeum  protectionis 
nostrae  parati  sumus  opponere  :  ita  fraternitas  tua 
studeat  his  qui  apostolorum  suffragia  postuIant,be- 
nigno  semper  favoresuccurrere,etarmaquaecontu- 
limus  sic  pro  te  sint  valida.ut  totius  pro  nobis,ubi 
necesse  est,  non  contra  nos,  roboris  flrmitatem  ob- 
tineant.  Agat  igitur  in  his  fraternitas  taa,ut  praeter 
debitam  obedientiae  reverentiam,  quantus  sit  in 
mente  tua  circa  nos  amor,qui  auro  et  lapidibus  pre- 
tiosis  potior  est,  luce  clarius  innotescat,  et  per  ho- 
rum  exhibitionem  det  speciale  suae  charitatis  indi- 
cium:et  quae  intus  nonnunquam  solummodo  flagrat, 
in  his  propriae  nunc  radios  suae  claritatis  foras 
emittat.  Porro  scito  nos  fratri  et  coepiscopo  nostro 
RemigioLugdunensiantistitipraecepisse,  utte  prius 
adiens  nostras  dilectioni  tuaeIittBrasporrigat:etsic 
demum,si  restitutionipraefatorumconsentire  solius 
tuae  auctoritatis  ausu  vereris,ad  convocandum  sta- 
tutum  sententia  nostra  jam  designatum  conciiium 
epistolas  nostrassibidclatas  quibus  a  nobis  destina- 
tae  sunt  mittere  satagat.  Quidquid  vero  in  concilio 
fuerit  a  vobis  examinatum  atque  repertum,  sub 
gestorum  serie  discretioni  nostrae^  sicut  veneranda 
decreta  statuunt,  mittere,  et  nostrae  auctoritati 
quae  salubria  videbuntur  roboranda,pIena  fldelique 
relatione  dirigere.  Ad  extremum  vero  provide,  ne 
uUo  pacto  quod  de  praefatis  remotis  clericis  sanximus 
aestimes  negligendum  cum  a  nobisincunctanter  nos- 
sepoteris,sicontemptumfuerit,omnimodisuIciscen- 
dum,  quippe  quos  nec  charitas  fraternitatis,  nec 
dispensatio  loci,  cui  Deo  auctore  praisidemus,quo- 
usque  regularem  flnem  opitulante  ipso  capiajt,  a 
nobis  patitur  omittendum.  Optamus  sanclitatem 
seu  fraternitatem  tuam  in  Ghristo  bene  valer6,Da- 
ta  in  Nonas  Aprilis,  indictione  xiv, 


967 


mCO|.AI  PAPjE  i. 


xc. 


AD   BERARDUM    ARCUIEPISGOPUM    TURONENSEM. 

(Anno  866.) 

Prxeipii  ut  nisi  Hincmarus  Wlfadum  et  socios  suis 
graaibus  ultro  restituat,  concilium  Suessione  ad 
XV  Kalend.  Septembres  convocetur,  ifi  eoque  resti- 
tuatur. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NiGOLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Herardo 
Turonensi  archiepi8copo,seu  omnibus  venerabilibus 
episcopis  diceceseos  tuas. 

Multorum  a  partibus  Galliarum  ad  limina  vel  se- 
dem  confluentLum  apostolicamrelationedidicimus, 
fratrem  nostrum  Hincmarum  Rhemensem  archie- 


A.  idipsum,  cum  prsdicto  fratre  et  CQepiscopo  nosiro 
Hincmaro  et  sufPraganeis  ejus,  apud  Sues8onicam 
urbem  pariter  convenire.  Ad  quorum  venerandum 
conventum  Wlfadum  quoque  cum  jam  praesignatis 
paribus  ejus  vos  accessere  procul  dubio  volumiw. 
Siquidem  omnibus,  videlicet  tam  ipsi  crebro  nomi- 
nato  antistiti,ac  reliquis  arcbiepiscopisetepiscopis, 
quam  Wlfado  et  sociis  ejus,  nostras  hoc  jubentes 
litteras  destinavimus.  Ubi  canonice  per  ordinem 
cuncta  quaB  in  eis  gesta  sunt  examinantes,et  subti- 
lius  investigantes,si  de  illorum  reformationejustum 
quid  vel  pium  sensQritis^sine  contradictioneperficite, 
et  eos  in  suis  ordinibus  restituite.  Prsterea  si  disce- 
ptantibus,vel  fortassis  alia  atque  alia  deceroentibus 
Yobis,  pr»fatL  dejecti  sedem  appellaverint  apostoli' 


piscopum  quosdam  clericos^  qui  de  consccratione  p  cam,  etejusspecialisejudiciodamnarivelabsolvipe 


fuerant  Ebbonis  prscessoris  sui,  propriisgradibus 
pepulisse.  Quorum  dejectionem  audicntes,  quia 
eliamsi  nullo  speciali  privilegio  ad  hanc  curandam 
principaliter  incitaremur,  oppressistamen  subveni- 
re,etad  exemplum  Dominicum  elisoserigere,etcom- 
pedilos  solvere  nos  oportet  {Psal,  cxlv)  .  operaB  pre- 
tium  duximus  in  archivis  sanctffl  RomanaQ,cuiDeo 
auctore  deservimus,Ecclesi89  studiosius  quderere,et 
si  scripto  forte  memoria  quselibet  apud  nos,sive  de 
ilii8,sive  de  ordinatore  [ordinatione]  ipsorum,esset 
recondita,  diligenter  investigare,  quod  et  fecimus. 
Siquidem  ex  his  quibusdam  Deo  revelante  repertis, 
nihilominus  etiam  concilii,  quod  nobis  ipse  misit 
frater  et  coepiscopus  noster  Hincmarus^vidclicetin 
quo  praesignati  clerici  degradati  sunt,  acla  relegi- 


tierint,  praecipimus,  si  sspedictus  frater  et  coepisco- 
pusnoster  Hincmarus,  velWlfadusaut  socii^us,  ad 
nos  venire  per  se  non  possunt,  vicarios  suos  ad  hoc  ne- 
gotiumventilandum  etflniendum.mox  postconsum' 
matum  concilium  xv  Kalendas  Septembris  prssentis 
XIV  indictionis  auctoritate  nostra  collectum,  eorum 
prssentaturos  nobis  personas^nullam  penitusexcu- 
sationem  praetcndentes,  utrique  ad  sedem  beati  Pe- 
tri  transmittant.  In  quo  ne  forte  sioistra  cogitatio 
subrepat,  dicens  eosdem  remotos  clericos  nuliam 
jam  vocem  proclamationis  babere,pro  eo  quod  anai 
metas  tempus  dejectionis  eorum  excesserit,  scien- 
dum  est  nil  taleincanonibus,ubideappellBtionibQS 
ad  Romanum  praesulem  legitur,  penitus  inveniri. 
Alias  autemet  istos  forsitam  anteannumprovocas- 


mus.  Sed  his  omnibus,id  esttam  illis  monumentis  C  se  cIarebit.Denique,sicutepistoIapenesnosinveDta 


quffi  penes  noshabentur,quamiisquas  idemantistes 
nobis  destinavit,rite  coliectis,enucleanterque[enu- 
cleate]  recensitis,nondum  liquidopatet  eosdemcle- 
ricos  regulariter  gradu  proprio  caruisse.  Verum  nos 
nec  hos  interim  justificamus,nec  pro  boc  quemlibet 
condemnamus:nec  faciie  vocemistorum  spernimus, 
nec  reverentiam  jam  dicti  fratris  improvide  repre- 
hendimus.  Ulud  quidem,  ne  obturare  aures  ad  cla- 
mores  pauperum,  id  est  humilium,  dignoscamur : 
hoc  veroy  ne  de  incognitis  immature  judicare  quid- 
piam  videamur.  Proinde  necessario  epistolffi  nostrse 
salubribus  eumdem  communem  fratrem  nostrum 
hortati  sumus  affatibus,  uti  commemoratos  viros, 
Yulfadum  scilicet  coUegasque  ipsius,clementi  animo 


sanctsa  memoriae  quarti  papse  Leonis  innuit.sedem 
apostolicam  eos  appellasse  jam  nos  incunctanter 
agnovimus.  Quamvis  longe  inter  se  diversa  sini 
omnimoda  depositio,  de  qua  nunc  agitur,  et  sus- 
pensa  excommunicatio,  cujus  vocem,  proterve  uti- 
que  clamantem,non  humiliterpetentem^postannum 
non  audiendam  qusdam  regula  statuit.Scdad  hcc 
crebro  dictus  antistes  dicturus  est,sedis  apostolics 
se  privilegia,conrirmantia  quae  deipsisstatutasunt 
viris,  habere.  Bene  et  argute.  Sed  si  penes  ilium 
sunt  exemplaria.sicut  jactnt,quae  apud  nos  fideliter 
reservantur,  et  ea  diligenter  relegerit,  profecto  re- 
periet,quia  summa  iirmitasque  ipsorum  in  aposto- 
licse  sedis  reservata  sit  arbitriopotestatis^Nimirum 


et  tranquilla  studeret  ad  se  magnanimitate  vocare»  n  ques  sic  aliena  jura  custodit,  ut  sua  non  minuat: 
depositaque  omni  funditus  animositate,et  de  resti-      sic  honorem' debitum  dat^utsuam  non  tribuat  aiie- 


tutione  ipsorum  secum  fraterne  tractare,atque  mi- 
sericorditer  consummare  contenderet.  Laudabilius 
quippe  judicavimus,  ao  coram  Deo  acceptius  esse 
credidimus,  si  respectu  divinitatis  interrogata  con- 
scientia,  solus  iilorum  restaurationem  sine  quavis 
ipserefragatione  benignus  admitteret,quam  si  prius 
renitens,  detecta  tamen  justitia,  cum  multis  hanc 
postea  sequeretur.  Jam  vero,  si  huuc  fleti  ad  hoc 
munda  conscientia  non  permittit,  prscipimus  vos, 
una  cum  caeteris  archiepiscopis  etepiscopis  Gallia- 
rum  etNeusiri®^  quibus  tamen  possibilitas  est,in 


nis  :  sicque  dilectionem  ejus  texit  ab  hoste^utipse 
hanc  ilagilantium  exhiberi  nequeat  hostis.  Nam  et 
arma  illi  a  nobis  collata  itavolumusproeosintva- 
lida,ut  potius  pro  nobis,  ubi  nccesse  est,non  contra 
nos  Ormitatem  obtineant.  Siquidem  etiam  abeopri- 
vilegiorum  apostolic£e  sedis  decreto  non  babito,qu£ 
sanctitas  ejus  statuit,  nos  violanda  non  ducimus^ 
nisi  forsan  sacrislegibusinvenianturadveraa.Porro 
scitote  nos  fratri  et  coepiscopo  nostro  Remigio  Lu- 
gdunensi  antistiti  prfficepisse,  ut  si  restituendi  praj- 
fatorem  frater  episcopus  nostcr  flincmarus  w?n- 


k 


969 


EPISTOLiE  ET  DEC«ETA. 


970 


sentire  solias  soffi  auctoritatis  ausu  veretur^ad  con- 
vocandum  statutum  sententia  nostra  jam  designa- 
tum  concilium,  epistolas  aoslras  sibi  delatas  vobis, 
quibus  a  aobis  destinats  sunt.mittere  satagat.  Quid- 
quid  vero  in  concilio  fuerit  a  vobis  examinatum  at- 
que  repertum,  sub  gestorum  serie  discretioni  nos- 
tr®,  sicut  veneranda  decreta  statuunt,  mittite,  et 
nostraa  auctoritati  quae  salubria  videbuntur  robo- 
randa  plena  fidelique  relatione  dirigite.  Optamus 
fraternitatem  vestram  in  Christo  nunc  et  semper 
bene  valere.  Data  iii  Nonas  Apriles,  indiotione  xrv. 
Et  koc  tenore  constantes  missas  sunt  aliis  episcopis 
diversarum  provinciarum* 

XCI. 

AD  FESTINIANUM  8PISC0PUM  DOLENSEM. 

(Anno  866.) 

Redarguit  eum  quod  sibi  cum  debita  reverentia  non 
seripserit,  mandatqve  ut  Turonensem  Ecdesiain 
jnetropolitanam  agnoseat,  nisi  cmitrarium  scriptis 
autheniicis  probet. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 
Dileetionis  vestras,  quanquam  sine  impressione 
signaculi  nomiois  aiicujus,  susoeptis  apicibus,mul- 
to  aliter  quam  apostolatus  nostri  monueramus  lit- 
terisy  in  eis  vos  scripsisse,  imo  egisse  cognovimus. 
Nam  in  fronte  pagina  vestrsB  vestrum  apostolico 
nomini  non  veriti  estis  praBponereytemeritate  potius 
quam  simplicitate  prorsus  utentes.  Sed  cum  jam 
pro  hoc  ipso  factum  vestrum  reprehenderimu6,val- 
de  miramur  cur  non  resipiscitis,  modum  vestrum 
miaime  transcendentes^et  quo  non  congruit^gressus 
ducentes :  pro  quibus  sine  congrua  invectione»  non 
jam  evaderiti8,nisi  nos  utrum  a  vobis,an  non  iidem 
apices  destinati  essent,  qui  signo  vestro  carere  vi- 
debantur,  intentio  dubios  redderet^  et  apostolica 
mansuetudo  oorreclionis  adhuc  tempus  more  so- 
lito  protelaret;  quod  tamen  evidenter,  quantum 
correctioni  ecolesiastieae  pro  tam  pr«sumptiva  fa- 
ctione  subjacero  pavescitis.  Monueramus  siquidem 
yos,  qui  pallii  usum  qusritis  Dolensi  Ecclesi»  des- 
tinari,  ut  scripta  illa  que  ab  apostolica  nostra  sede 
praedecessores  vestri  in  susceptione  pailii  percepe- 
rant,  nobis  direxissetis ;  quatenusnos,  eisdemdili- 
genter  inspectis,  per  decessorum  nostrorum  vesti^ 
gia  gauderemus,  subjungentes,ut  epistoke,  quate- 
nus  inagis  creduli  redderemur,  cum  episcopali  et 
regia  bulla  signatffi,  et  missus  vester  idoneus  sori- 
pta  ipsa  subsequerentur ;  sed  vos  fare  id  distulistis. 
Postremo  contentione  apud  Britannos,  quis  fuerit 
metropolitanus,  oborta,  statuimus,  ut  ad  Turoni- 
cam  sedem,  quam  metropolim  vestram  esse  plu- 
rium  judicia  demonstrant,  recurretis,  aut  ad  apos- 
tolatum  nostrum  destinare  contenderetis^quatenus 
quas  fusrit  apud  vos  metropolitana  Ecclesia  appa- 
reret.  Sed  neutrum  horum  perficere  voluistis.Qua- 
propter  quia  Turonensis  Ecclesia,  quantum  com- 
perimus,  metropolis  vestra  est,  restat,  necesse  est 
ut  ipsam  vestri  sequantur  episoopi,  ipsamque  in 
Buis  negotiis  adeant,  et  ipsius  judicium  exquirere 

PATROt.  CXIX. 


A  oon  detrectent,  sicut  se  habent  monumenta  deces- 
sorum  nostrorum  pontificum  et  priorum  exempla 
evidenter  ostendunt.  Quia  vos,  qui  tantum  septem 
episcopos  habetis^quae  causa  ecclesiasticffi  tradilio- 
nis  vos  sinat  habere  metropolim,ignoramu8 ;  praci- 
pue  cum  episcopus  non  a  septem,  sed  a  duodecim 
audiri  prscipiatur;  et  cum  alicigus  negotii  inter 
vos  causa  ventilanda  emerserit,  qus  duodenario 
numero  episcoporum  debeat  audiri,  cum  ob  divi- 
sionem  regni  vicini  non  possint  vocari  antistites ; 
unde  fit  ut  damna  Ecclesias  pro  talibus  generentur, 
quemadmodum  factum  in  illis  de  episcoporum 
dejectione  reminiscimur  regionibus.  Vos  tamen  ne 
vocemini  metropolitanus,  quousque  scripta  deces- 
sorum  vestrorum   prssulum,  qu»  in   acoeptione 

n  pallii  vestriperceperuntpnedecessoresnobismitta- 
tis  :  quia  si  pallii  munus  ab  hac  sancta  sede  vestra 
promeruit  Ecclesia,  sine  scriptione  aliqua,  quam 
in  archivis  vestris  recondere  debulstis,  tant®  digni- 
tatis  donum  concessum  minime  vobis  fuit.  Scri- 
p^stis  pr«terea  nobis  ut  hujus  Homane  sanct» 
EcclesiiB  prffisul  SeverinusRestoaldum  decessorem 
vestrum,  sicut  in  nostris  legitur  gestis,  in  archie- 
piscopum  consecrasset,  et  Adrianus  cuidam  Juthi- 
naleo  pallium  dedisset.Sed  nos  ulrorumque  gestxs 
revolutis  nihil  in  eis  super  his  penitus  valuimus 
reperire.  Tamen  ut  anceps  intentio  e  medio  aufe- 
ratur,  si  adeo  contentiosius  agere  vultis,  ut  Turo- 
nensem  sedem  vestram  metropolim  non  esse  dicar 
tis;  sancimus,  ut  diximus,  mandantes  fratri  et 
coepiscopo  nostro  Heraldo,  qui  ei  prsesidet,  ut  ad 

C  nostrum  pontificium  legatum  suum  transmittat; 
cum  eo  strenuos  vestros  dirigatis  legatos,  pariter- 
que  scripta,qua3  protulimus,  destinantes,  quatenus 
utjiusque  partibus  coram  nobis  auditis,ffiqua  lance 
causa  librata,  qun  sit  apud  vos  metropolitana  Eo- 
clesia  luce  clarius  agnoscatur.  Datufn  xvi  Kalendas 
JuniaSj  indict.  xiv. 

XCII. 

AO  SALOMONEM   REGEM   BRITANNORUM. 

(Anno  866.) 

Recusat  mittere  pallium  Festiniano  Dolensi  episcopo, 
donec  authenticis  scriptis  de  illius  jure  convin- 
catur. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 
Lectis  gloriffi  vestrffi  litteris,  quas  nostro  prffisu- 
Q  latui  sine  impressione  signaculi  alicujus  dirigere 
visi  estis,  reperimus  in  eis  vos  nobis  mandasse, 
quod  et  ante  vos  sffipe  mandastis,scilicet  ut  pallium 
Festiniano  venerabili  Dolensi  antistiti  ab  apostolica 
sede,  cui  divinitus  prffisumus,  mitteremus.  Sed 
antequam  ad  hsc  consulta  aliqua  rescriberemus^ 
convenerat  nobis  pro  hoc  quod  nomen  vestrum 
apostolico  nomini  scribendo  prffiposuistis  vos  mode- 
sta  increpatione  corrigere.  Tamen  quia  apostolica 
mansuetudoneminem  repentina  unquam  invectione 
redarguit,  et  per  negligentiam  forte  scriptoris  hoc 
evcnisse  utcunque  cognovit,  distulit  vos  modo  pro 
meritis  coerceroyquod  tantum  volumus  emendetiSj 

31 


971 


NIGOLAI  VAVM  I. 


972 


quantum  corrcctioni  cccloiUJisticx  pro  tam  pracsum-  A.  pro  tanto  scclcre  sentontiam  in  eam  justs  punitio- 


ptiva  factione  subjacere  formidatis.  De  pallii  vero 
directione,  quam  dicitis,  simulque  Turonensi  me- 
tropoli,  saepius  vobis  ea  quae  rationis  sunt  scripsi- 
mus;  sed  sicut  in  litteris  vestris  relcgimus,ad  scri- 
pta  nostra  auris  non  cordis  inclinastis  intuitum. 
Restat  ergo  ut  tandem  quaj  sit  apud  vos  antiquitus 
metropolis  intueamini.  Metropolis  cnim  vestra  est, 
sicut  dudum  vobis  signiiicavimus,  Turonensis  Ec- 
olesia,  ut  sese  habent  munita  prasdocessorum  nos- 
trorum,  ct  priorum  exempla  ostendunt,  ad  quam 
vestraj  regionis  episcopos  oportet  recurrere,  ct  cjus 
judicii  scntentiam,  rei^crvata  scdis  apostolicffi  pote- 
state,  exquirere  niodis  omnibus,  non  detrectare. 
Quoniam  reprehensibilc  csse  videtur  ut  ob  divisio- 


nis  proferre,  nisi  obstinato  animo  perenniter  m 
mcDchiffi  volutabro  permanere  proposuisset,  etnul- 
lis  sacris  monitis,nullis  nostris  seu  vestris  tam  cre- 
bris  exhortationibus  se  paratam  exhibere.  (a)  Quia 
tamen  non  sua  voluntate  factum  sit,  Deo,  qui  cor 
considerat,  et  fidelibus  ejus  per  emnia  manet  certis- 
simum  :  cum  sua  sponte  hactenus,si  potuisset,  imo 
perpetuo  in  tanto  flagitio  permansissct,  nisi  nostra 
super  hoc  abolendo  fuisset  cum  virtute  summi  opifi- 
cis  incessabilis  diligentia,  et  socii  ejus,  proh  nefas ! 
sciiicct  secum  adniittendis  quomodocunque  inclina- 
tior  exstitisset  obedientia.  Patet  profecto  ita  esse 
quae  dicimus,  cum  hactenus  culpam  suam  necdum 
cognoverit,  nec  confessa  sit,  juxta  quod  scriptum 


nem  regniquis  sibi  talia,quia  intervos  audiuntur,  ^  6st :  Dic   tu   iniquitates   tuas  primus,  ut  justificeris 


vindicare  nitatur.  Quaproptcr,  lili  mi,  ne  praebeatis 
ista  volcntibus  assensum,  scd  et  alios  ad  verba 
vestra  per  exemplum  obedinntiaB  accendatis ;  et 
sicut  ait  Apostolus,  humiliamini  sub  potenli  manu 
Dei,  tU  vos  exaltel  in  tcmporc  tribulationis  (/  Petr.v, 
6).  Quia  si  monitis  nostris  obedicntcs  exstiteritis^ 
omnibus  bonis  replebimini,et  post  finem  hujus  sse- 
culi  regnum  quod  vivit  in  acternum,  orantibus  san- 
ctis  apostolis,capictis.Porrosi  aliquas  auctoritates 
habetis  quae  apud  Britannos  metropolim  fuisse 
declarent,  aut  deccssorum  nostrorum  pontificum 
quflecunque  scripta  id  ostcndcntia  rotinetis,  ad  nos 
ea  dirigite.  Mittat  etiam  et  Turoncnsis  Ecclesia  nobis 
similiter,  si  habet,  auctoritatcs,  quae  illam  suffra- 
ganeam  suam  exstitisse  testentur,  quatenus  utris- 


(Isa,  xLviii,  sec.  Sept.)  :  nec  missa  nobis,  qui  cau* 
sam  ipsius  exsequendam  ccepimus,  lamentationum 
legatione,  veniam  postulaverit,  praemissoque  poBni- 
tentiaj  rcmedio  congruam  mcruerit  indulgenliam, 
Salomone  dicente  :  Qui  celat  delicfa,  non  dirigetur; 
qui  autem  confessus  fuerit,  et  dimiserit  ea,  misericor- 
diam  consequetur  (ProiK  xvii).  Postremo  cum  recto 
itinere  nos  illi  fuerat  adeundam,et  sedis  beati  Petri 
sufTragia  requirenda,quatenus  juxta  quod  statutum 
fuerat,  nos  de  ejus  negotio  Deo  placita  considera- 
tione  definiremus  :  postea  retro  est  conversa  post 
satanam,  et  in  provinciam  ut  principareiur  in  ea 
iter  refloxit :  licet  industria  legati  nostri  ad  Italiam 
deuuo  revocata  sit»  et  quasi  nihil  fuerit  operata, 
unde  inChristisitEcclesia  non  modicum  scandalum 


que  partibus  auditis,  inter  utramque  quao  sit  me-  C  generatum,  gloriam  mundi  sectatur,reique  public» 

dominatur,ac  quod  est  gravius,  etiam  piis  locisat- 
que  religiosis  personis  praeesse  dignoscitur ;  et  a 
Theutbergae  rcginaj  ccepta  intcritus  meditalione, 
sicat  nonnulli  testantur,  minime  cessat,  dum  ea  ni- 
mirum  loca  repetere  affectatjin  quibus  facilis  ipsius 
ad  regem  Lotharium,et  ejusdem  regis  ad  eampossit 
esse  accessus.  Et  ut  breviter  cuncta  comp1ectar,de 
die  in  diem,  qualiter  ad  pristinas  voluptatcs  redeat, 
variis  argumentis  exquirit.  Verumtamen  ut  cum 
egregio  Apostolo  summatim  dicamus  quod  contra 
eam  contraque  ejus  similes  sajpius  replicandura  est, 
quia  secundum  duritiam  suam  et  cor  impcenitens 
thesaurizat  sibi  iram  in  die  irae  (Rom.  ii) :  idcirco 


tropolis  cognoscamus.  Quia  sicut  vos  clamatis,  et 
illa  clamat,  metropolitanatus  jura  apud  Britannos 
regni  istius  tenuisse  atque  tenore.  Aut  si  forte  sae- 
pedicta  Ecclcsia  auctoritates,aut  vestra  quas  habuit 
perdidit,  amissionis  illius  modum  rescrare,  aut 
ex.utriusque  partibus  idoneos  praecipuosque  lega- 
tos,  qui  sciant  plenam  de  omnibus  reddere  nobis 
rationis  integritatem,  nobis  transmittite,  ut,  sicut 
praediximus,  inter  ,vo3,  adjwvante  Domino,  fmem 
ponamus. 

XCIIL 

AD   UNIVERSOS  EPISCOPOS. 

(Anno  860.) 


nos  eam,  quousque  de  factis  suis  Ecclesiae  Christi, 
Iterum    adtnonct    dc    sententia    excommunicationiSy  j>  nobisque  praecipue,  qui  ejus  principalitcr  curam 
quam  adversus  Waldradam  ejusque  complices  pro-  ^  gerimus,  quique  causam  ipsius  exsequi  ac  investi- 


mulgarat. 

[Apud  Mansi,  ihid,] 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimis  confratribus  nostris  archiepiscopis  et 
episcopis  per  Italiam,  Germaniam,  Neustriam  et 
Gallias  consliliUis. 

Decreveramus  quidem  circa  Wuldradam  mas- 
cham,  et  pertinaciter  in  iuipcnitentia  permanentem, 
vindictae  modum  minus  districte  quam  misericor- 
diter  temperare,  et  juxta  quod  mercbatur,  non  ita 

(a)  Locus  corruptus. 


genmus,  quique  causam  ipsms  exsequi 
gare  ccepimus,  satisfecerit,  doncc  etiam  omnem  a 
se  sinistram  suspicionem  concilium  nostrum  susci- 
piens  adimat,a  pretiosicorporis  etsanguinisDomi- 
ni  perccptione,atque  ab  omnimodo  sanctae  Ecclesi» 
consortio  sanctiSpiritus,beatorumque  apostolorum 
Petri  et  Pauli  judicio,et  nostraemediocritatisaucto- 
ritate,  fecimus  cum  universis  complicibus  et  com- 
municatoribus  fautoribusque  suis  prorsus  extcr- 
rem.  Haec  autem  sententiam  iv  Nonas  Februarias  a 
nobis  promulgatam  meminimus,  eamque  scripto 


973 


EPISTOL/E  ET  DECRETA. 


974 


vobis  destinavimus.  Sed  quia  ignoramus  ulrum  ad  ^  voluisse  laudamus  :  scd  rursus  ad  haec  portanda 


vestram  notitiam  pervenerit,idcirco  revcpcntiae  ve- 
8tr«  iterato  illam  pandere  procuravimus,Nam  dum 
adhuc  negotium  pendet,  et  cceptum  bonum  peiTe- 
ctionem  non  habet  limodumdiversis  indiciisdatur 
intelligi,quod  anhelitus  pravorum  ad  prioranequi- 
ti®  sempor  intendat,  procurare  magnopere  necesse 
est,  ne  novissimus  error  nobis  torpentibus  pejor 
priore  succedat.  Siquidem  et  frustra  speculatores 
dicimur,8i  venicntem  lupum  a  longe  non  cernimus. 
Frustra  enim  episcopi,  id  est^superinspectores  vo- 
camur,  si  futurum  exitum  per  antecedentia  signa 
niinime  contemplamur ;  praecipue  cum  jam  quod  vi- 
demus  experti  simus,  et  futurarum  ccrtitudinem 
prffiteritarum  gignat  exhibitio  rcrum.  Undc  saltem 


humeros  mentis  obedienter  incurvassenihilominus 
approbamus.  Impletum  est  enim  in  te  duoruni  Ta- 
ctum,  Jcremiffi  scilicet  et  Isaiai  illustrium  prophe- 
tarum.  Quorum  unus  ad  priedicationcm  populi  vo- 
lente  Domino  mittere,  de  infirmitate  sua  pavescens 
refugit  :  /1,  a,  a,inquiens,  Domine  Detts  nescio  lo- 
qui,  quia  puer  ego  sum  {Jer.  i).  Alter  vero  de  Dei 
misericordia  pra?sumcn3,quaerenti  quem  essct  niis- 
surus,re3pondit  dicens  :  Ecce  ego.mitte  me  {Isa.  vi.) 
Quod  ergo  veniro  ad  lanti  culminis  onus  renisus 
es,  humilitatis  quidem  solum  fuit  indicium  :  quia 
vcro  porvcnire  consensisti,ejusdem  exstitit  humili- 
tatis  ejus  et  comitis  obedicntia;  plcnitudo.  Quae  res 
una  cum  sanctitatis  tuae  praeconio  pontiflcium  no- 


de  Theutbergffi   reginae  illatis  quotidianis  insidiis  -^  8trum,licet  difficultor,ut  tamen  ad  confirmationem 


vostra  charitas  dolcat,  et  cximio  Dominici  corporis 
membro  totius  mentis  afTectu  compatiatur  :  et  ne 
labor  noster  inanis  constituatur,  spiritualia  nobis- 
cum  vestra  fraternitas  adversusjam  falam  moeeham 
et  communicatores  ejus,arma  sustollat,  et  in  paro- 
cbia  sua,ubi  plebem  Dominicam  gubernat,  vel  ubi 
eam  fore  contigerit,  excommunicatam  hanc  fauto- 
resque  suos  viva  voce  subsistere,  donec  noslro  spe- 
ciuli  judicio  dignae  se  pocnitentice  submittat,publicc 
ac  audacter  asseveret.Porrosi  cujusquam  fortassis 
adinventionis  intentionisque  fuerit  dicerc,quod  non 
solum  illa  mulier,sed  et  Lotharius  rex  in  hoc  deli- 
quisset,  ideoque  simili  pocnitentia  deberet  arctari, 
utram  instruendo  se,  an  exprobrando  nobis,  talia 
loquatur,  licot  nulli  jactanter  haec  proferenti  nobis 


tui  pallium  mitterem,  inclinavit.  Perhibos  enim  te 
non  dc  Scnonensi  ecclesia  exstitis8ft,sed  de  quodam 
monasterio  ad  episcopatum  ejusdcm  ecclesiae  per- 
venisse.  Quod  nos  ubicunque  fiat,cum  fit,  malefice 
ferimus«et  graviter  omnimodis  ducimus,  pro  con- 
culcatione  scilicet  sacrorum  canonum,  et  asperna- 
tione  clericorum,  qui  crcecentes  in  sua  ecclesia,  et 
virtutibus  operam,et  bonis  moribus  honestatem  ac 
sapientiae  studiis  diiigentiam  iujpendissepcr  singu- 
larum  actatum  incrementa  probantur.  Quid  autem 
sufTragatur  consonsus  episcoporum,  ubi  non  pro 
regulis  paternis,sod  contra  rcgulas  adunatur.  Tum 
quippe  alter  de  altera  eligendus  est  ecclesia,  cum 
de  civitutis  ipsius  clericis,  cui  est  episcopus  ordi- 
nandus,nulJus  dignus  potuerit  inveniri.  Quod  eve- 


necesse  sit  respondere ;  congruit  tamen^ut  a  cujus  C  nire  in  tam  ampla  dioecesi  nec  nos  credimus,  nec 


auctoritate  sanctio  ista  digreditur,in  ejus  pri-eroga- 
tivas  afQuentia,  quisquis  ille  est,  hujus  rei  solutio- 
nem  quaerat^eo  quod  auctoritas  apostoIica,ad  quam 
universarum  cura  coofluit  ecclesiarum,idonea,qui- 
bus  omnibus  consulat,  moderamina  satis  habeat  : 
per  qu»  et  indoctos  quosque  disciplina  salutis  in- 
8truat,et  exprnbratoribus  dispensatorie  modum  di- 
gus  discretionis  imponat.  Interim  voro,  quisquis 
vcstrum  hujus  sanetionis  epistolam  susceperit,  ad 
episcopos  metropolitanos  destinare  summoqere  stu- 
deat,et  exemplaria  ejus  per  vicinas  regiones  disper- 
gat,et  talem  se  in  omnibus  his  exhibeat,ut  alterius 
zelo  Phinees  iram  Domini  mitigantis,non  in  defen- 
sione  scorti^sed  in  ultione  stupri  se  fervcre  cunctis 


praedecessores  nostros  apostolicaesedispraesules  cre- 
didissereperimus.Cujuscunqueitaquesitsanctilatis 
dono  quilibet  piaeditus,  alienos  non  debet  labores 
prasriperc  :  quippe  cui  jubetur  nihil  eorum  quaj 
proximi  sunt  aliquo  modo  concupiscere.  Eo  enim 
ipso  quo  quisque  alteri  pertinentia  jura  subripit, 
sanctitatis  gratiam  perdit.Nam  quae  sanctitas  vindi- 
cat  mercedcm  alteri  dcbitam?  quae  sanctitas  alte- 
rins  sibimet  fructus  usurpat?  Unde  etiam,  quia 
supcr  hac  parte  ad  sacras  regulas  Patrum  minus 
quam  oportuit  est  respectum,saltem  adevangelicas 
fuisset  paginas  properatum,  in  quibus  legitur,quia 
cum  militesquid  facturi  essent  Joannem  Baptistam 
interrogarent  {Luc.  v),protinus  ab  eo  inter  alia,  ut 


ostendat.Optamus  fraternitatem  vestram  in  Christo  n  contenli  esscnt  stipendiis  suis  audiere  praeceptum. 


nunc  et  semper  bene  valere.  Uata  Idibus  Juniis 
indictione  xiv. 

XCIV. 

AD   EGILONEM   ARCHIEPISCOPUM   SENONENSEM. 

(Anno  866.) 

Patiium  novo  archiepiscopo  conccdit,  tametsi  non 
probare  se  dicat  quod  ex  atiena  ecclesia  et  nn- 
nasterio  assumptus  sit. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus,servus  servorum  Dei,  Egiloni 
Senonensi  episcopo. 
PastoraliscuraB  pondera  te  bumiiiter  subterfugere 


Ubi  considerandum  est,  si  militibus  saeculi,ut  suis 
sint  stipendiis  contenti  aJoanne  plusquam  prophela 
jubetur,quanta  pcena  puniendi  sunt  milites  Ghristi, 
qui  quoquomodo  in  stipendia  obrepunt  aliena.  Ve- 
rum  quid  opus  est  nos  hsec  aCTatim  exaggerare,qu8e 
sanctitas  tua  nos  cogit  interim  dissimulare?  Porro 
cuiil  ad  te  tuosque  compatriotas  et  consacerdotcs  in 
rogionibus  illis  constitutos,  ubi  peculiarius  habetur 
ista  temeritas,  litteras  apostolatus  nostri  patrios 
vobis  canones  rememorantes,  et  hinc  vos  commu- 
niter  admonentes,  Deo  duce  destinaverimus,  opor- 
tebit  utique  a  vobis,  vel  a  quoquam;  nihil  tale  de 


975 


NICOLAI  PAP^  L 


OT6 


caetero  fieri  :  alioquln  praesumptorem,  et  circa 
sancta  decreta  coatumacem  eorumdem  involvi  de- 
cretorum  jure  sententiis.  Tuum  praeterea,  frater 
charissime)  propositum  observa  :  et  qui  diu  in  mo- 
nasterio  moratus  es,  a  pristino  voto  divertere  noli. 
Quod  enim  diuin  humilihabitucustodisistiyprofecto 
indecens  est  si  nunc  in  potiori  positus  dimiseris 
ordine,  hoc  ipsum  sancta  quoque  Scriptura,  vene- 
randisque  decretis  pleniter  edocentibus.  Optamus 
sanctitatem  tuam  in  Ghristo  bene  valere. 

xcv. 

AD  CAROLUM  GALVUM  REGEM. 

(Anno  866.) 

Non  probat  abusum  gui  invalueratj  ut  episcopi  ex 
alienis  Ecclesiis  assumerentur :  Egiloni  tamen  ad 
Senonensem  Ecclesiam  postutato  paliium  mittit. 

[Apud  Mansiy  idid.] 

NiGOLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilec- 
tissimo  filio  Garolo  regi. 

Cum  accept®  dilectionis  vestrae  legeremus  epistolee 
textum  et  per  eum  in  Senonensi  metropoli  delega- 
tum  antistitem  miris  vos  prsferre  laudibus  com- 
perissemus  ;  non  solum  de  illo,verum  etiam  et  de 
vobis  ingenti  sumus  exsultatione  referti.De  illo  qui- 
dem,  quoniam  talem  hunc  fama  praedicat,  qualem 
debere  [forte fdebere  esse,  Hard.J  episcopum  Apos- 
tolus  indicat,qui  scribens  illum  oportere  testimo- 
nium  habere  bonum,  et  ab  his  qui  foris  sunt  pras- 
dicat  (i  Tim.  iii).  De  vobis  autem,  quoniam,  Deo 
gratias,  semper  ea  quae  meliora  sunt  diligitis  ; 
semper  quae  pretiosiora  sunt.  Domino  Deo  a  cunctis 
ofTerri  desideratis.  Sed  quamvis  haec  nos  valde  Is- 
tificdnty  multum  tamen  contristant,quia  idem  vene- 
rabilis  vir  non  de  ipsa  ecclesia,  sed  (a)  de  quodam 
monasterio  fuisse  perhibetur.  Denique  cum  erga 
monachos  eadem  profecto  regula,qu8e  circa  clericos 
qui  provehendi  sunt,  conversanda  sit ;  indecorum 
tamen,  quin  potius  illicitum  est,in  aliena  stipendia 
quemquam  obrepere,  et  ex  transverso  venientem  in 
castra,  inter  quae  non  militavit,  ducatum  arripere  ; 
beatissimo  apostolicae  sedis  praesule  Gaelestino  prae- 
cipiente,  atque  dicente  (decrel.  18) :  <c  Tunc  alter  de 
altera  eligatur  ecdesia^sidccivitatisipsiusclericis, 
cui  episcopus  est  ordinandus,  nullus  dignus,  quod 
evenire  non  credimus,  potuerit  inveniri.  Primum 
enim  illi  reprobandi  sunt,ut  aliquide  alienis  eccle- 
siis  merito  praeferantur.  Habeat  unusquisque  suae 
fructum  militiae  in  ecclesia^in  qua  suamperomnia 
transegit  aetatem,  in  aliena  stipendia  minime  alter 
obrepat ;  nec  aliis  debitam  alter  audeat  vindicare 
mercedem.  » Inquibusverbisperspicacitasdilectio- 
nis  vestrae  prudenter  attendat,  quoniam  aut  de  ec- 
clesiae  Senonensis  clericis,  qui  ordinaretur  nullus 
dignus  inventus  est,  quod  evenisse  non  credimus, 
maxime  cum  sit  metropoIis,et  clericerum  numero. 
sitate  non  careat :  aut  certe  his  j  ure  minime  repro- 

(fl)  De  quodam  monasterio,  Flaviniaco,  dioecesis 
Augustodunensis.Chronicummanuscriptum  :  /4nno 
S^translatum  est  corpus  sanctx  Regimr,  virginis  et 


A  batis,  aliunde  qui  eis  irregulariter  praepotieretur 
electus  est,  et  qui  aliorum  fructum  laborum  come-> 
deretadinventus.Nimirum  cumreverendae  mernoHc 
decessor  hujus  tantis  a  vobis  praeconiis  eflrer&tur, 
ut  nullum  in  eadem  ecclesia,  cui  non  modioo  tem- 
pore  *  praefuit,  qui  ei  caHonice  subrogari  posset, 
relinqueret,  prorsus  incredibilejudicatur.Gumerge 
familiarius  in  regionibus  vestris  sit  haec  temeritaa, 
et  sacrorum  super  hoc  canonum  violatio  dilatata, 
necesse  est  nostram  solUcitudinem  pro  hac  ampu- 
tanda  specialibus  impendere  diligentiam.  Quaprop- 
ter  dileciionem  vestram,  cujus  opera  non  partim» 
sed  ex  toto,  placere  summo  arbitro  oupimus»  obBiu 
deposcimus,  ut  sio  zelum  justitia3  habeat^  ut  hunc 
secundum  scientiam  teneat :  sic  oculos  ez  uaa  parte 

P  vigilanter  aperiat,  ut  ex  altera  parte  nihilominua 
videat.  Hli  vero  pui  in  sacrarium  provebuntur,  sic 
de  collatis  sibi  donis  coelitus  graiias  referant,  ut 
non  sicut  Pharisaeusin  alterius  derogationemtemere 
linguas  exacuant :  periculosum  est  enim»  taltter 
omnes  Ecclesiae  ministros  spemere,  et  eie  improvi- 
8um,et  non  optatum  praeponere.  Quod  quia  crebro 
praesumptum  esse  nonnullis  querimoniis  es  hocge- 
mentium  didicimus,  vos  merito  diligentes»  ut  ad 
tantam  transgressionem  neminem  impellatis  expo- 
scimus.Alioquin  nos  sanotarum  minime  regularum 
immemores,  nee  segnes  exsecutores  admodum  exi- 
stentes,  adversus  temerariossuccinctislumbisillafl 
defendere  procurabimus,  et  anxiliante  GhriBto  no- 
bis,  et  ecclesiae  consulentes  ipsiuSyde  cetero  «eqna- 
nimiter  violatores  earum  nuUo  modo  suBtinebimus. 

C  Usquequo  tamen  eamdem  praevaricationem  incipia- 
mus  generalis  decreti  nostri  ligone  de  regionibus 
vestris  radicitus  exstirpare,  parcendum  huic  fratri 
jam  et  coepiscopo  nostro  praevidimus.  Unde  et  pal- 
lium  juxta  consuetudinem  antecessorum  suonun 
utendum  ei  secundum  postulationenx  vestram  di- 
reximus.  Sed  petimus,  ut  sicut  nos  vos  audlentes 
id  ei  concessimus,  ita  pietas  vestra  pro  eo  quod 
poscimus  ipsi  largiri  munifica  dapsilitate  digneiur : 
res  videlicet,et  quaeque  ab  ecclesia  Senonensiabbata 
quoquomodo  dignoscuntur,quaienus8icutidem  per 
nos  concesso  tanto  munere  exterius  decoraiur,  ita 
quoque  de  redditis  ecclesiae  sibi  commisB»  per  cle- 
mentiam  vestram  inieriusgratuletur.Quod  pietatis 
opus  vobis  Buadere  cupimus  eiiam  ciroa  reiiquas 

Q  regni  vesiri  ecclesias  exeroendum.  Soilicet  ul  nec 
hoc  innumeris  mirificisque  aciionibus  vesiris  deesse 
bonum  pacto  quolibei  agnoscatur.  Nam  quantum 
sit  detestandum,  res  a  piis  regibus  et  devoiis  homi- 
nibus  Deo  donatas,  permissu  vestro  subirahi,  et 
mundialibus  usibus  deputare,quia  epistolaris  locu- 
tionis  modum  excessimus,  vestrae  sapieniiae  subti- 
liter  considerandum  relinquimus. 


martyris  apud  Flaviniacumy  prmsidente  loco  Egilo 
abbate,  postmodum  Senmensi  arehiepiseopo.  Jag. 

SlRM. 


977 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


978 


xcvr. 

AD   GAROLUM  REOEK. 

(Anno  866.) 

Ut  de  Wlfado  et  sociis  ejusantesynodi  definitionem 

nihil  tnnovetur. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NiGOiADS  episcopuB,  servus  servorum  Dei,dilecto 
filio  Carolo  glorioso  regi. 

Excellentiffi  vestroB  litteras,  qusB  pro  verbis  mella 
stillabant,  perlegentes,  denuo  fidei,  qua  circa  san- 
ctam  Romanam  flagratis  Ecolesiam,  comperimus 
patenterin8ignia:denuo  humiiitatiset  promptissims 
devotionisvestrsereperimusergasedem  apostolicam 
difficulterezponendavirtutumfastigia.Verumtamen 
aihil  inUlis  verbis  vestra  charitas  asserit^nisiquod 
nostrajamdudumexperimento  solertia  didicit :  nihil 
aeriptis  ostenderenititur.nisi  quod  nos  pene  quotidie 
factia  aapicimus.Quod  enim  potest  esse  manifestius 
samma  devotionis  vestrae,  ac  laudabilis  affectus  in- 
dicium,  quam  id  quod  in  cauaa  venerabilis  abbatis 
Wlfadi,  vel  sociorum  ejus,  vestra  studet  exhibere 
benignitas  7  Denique  nos  quidem  ad  eorum  auxi- 
lium  V08  primitus  incitavimus  :8ad  tanta  nunc  pie- 
taa  vestra  sollicitudine,  reverentiam  circa  primos 
apostolorum  servando,  quorum  prssidium  petunt, 
pro  illis  urgeiur,  ut  plusquam  nos  postulasse  visi 
aumus,  modo  vestra  pia  noscatur  ex  hac  anhelare 
prorsus  industria.  Siquidem  nos  tanquam  clemen- 
tisBimum  principem,et  geminam  charitatem  haben- 
tem,vo8  ad  Justam  dejectorum  revelationem  invita- 
vimDS,  iion  ad  immaturam  erectionem  eorum  im- 
provide  provocavimus.  Verum  qualiter  vos  hinc 
8imu8  hortati,  prima  vobis  ex  hoc  epistola  negotio 
missa  loce  elarius  indicat.Sic  ergo  vestra,quemad- 
modum  iUa  dictat  nos  a  vobia  postulasse,  pro  eis 
exsequatur  providentia,et  vestra  sine  culpamanebit 
apud  Deum  8Bquis8ima,sicut  credimus,  excellentia. 
P^sterea  nos  alacrem  vestram  olimnobis  praBCogni- 
tam,et  innumeris  probatam  experimenti8,ceudevo- 
lissimi  filii  obedientiam  recolentes,  et  ut  in  hac 
quoque  causa  circa  reverentiam  principum  apostolo- 
rum  hanc  ostenderetisaffectantes.scripsimus  vobis, 
ut  pote  charissimo  filio,  quatenus  eos,quorum  cla- 
mor  ad  sedem  ipsorum  pervenerat,  benigno  in  sua 
justitia  juvantes  affectu,vobis  quoque  nihilominus 
per  intercessiones  eoram  acquirere  satageretis  au- 
xilium  :  non  ut  super  Dei  reprehensionis  inducere- 
tis  ecclesiam  seminarium.  Talem  quippe  nos  Eccle- 
aiam  Dei»  qui  ei  per  abundantiam  superns  gratifiB 
prflBsumusJuxta  modum  accepts  distributionis  ex- 
iiibere  debemus,  qualem  hanc  auctor  ejus  proprio 
MLnguine  purgans  exhibuit :  id  est,  non  habentem 
maeulam,  aut  rugam,  aut  aliquid  hujusmodi.Quo- 
modo  autem  nunc  irreprehensibiliter  agi  potest, 
quando  penes  nos  tam  de  ordinationeipsius,diversa 
ecripta  rejacent,  quaedam  hos  accusaalia,  quaedam 
etiam  defendentia  ?pro  quibus  examinandis  et  dis- 
cernendis  synodufn,  aicut  nostis,  isto  in  tempore 


A.  reverentissimorum  episcoporum  inregnovestrojua* 
aimus  celebrari.Quorum  relatione  sub  gestorum  ae- 
rie,qufiB  in  eaderepulsioneprfiBsignatorum  virorum 
reperta  flierint,  nobis  volumus,quemadmodum  de- 
oretalia  constituta  praBcipiunt,  reserati,  sicque  de- 
mum  decementibus  nobisquod  Deo  placetordinari. 
Nam  nos,  qui  cunctorum  hominum,  sed  prfiBcipue 
sacerdotum,  maturam  cupimus  fore  sententiam, 
quomodo  deflnitivum  de  minus  cognitis  judicium 
proferamus  penitus  ignoramus,  antequam  per  me- 
moratos  antistites  cuncta  qusB  ventilanda  esse  abeis 
decrevimus,pleniter  per  ordinem  agnoscamus.Jam 
vero,  si  priusquam  quid  de  illis  inventum  fuerit  no- 
bis  ab  episcopis  intimetur,  dejectorum  clericorum 
aliquem  restituamus,et  examen  abeissynodicepa- 

P  trandum  judicio  nostro  preBvenimus,  ut  quid  eos 
frustra  vexari,  ut  quid  supervacue  tanto  itinere  fa- 
tigari  volumus  ?aut  quid  opus  fuit  eis  tantam  inju- 
riam  vel  confusionem  ingerere?  Itaque  si  vultis  ut 
JustitifiBacpietatis  negotium,quod  coepimu8,Ghristo 
duceadcalcem  usquesicut  dignumestperducamus; 
qufiBque  in  synodo  saepedicta  de  prsenotatts  ejectis 
clericis  reperta  fuerint,  agite  quo  nobis  omnium 
episcoporum  qui  conveniunt  relatu  pandantur:  et 
ita  dein  quod  Dominus  revelaverit  a  nobis  difQnien- 
dum  procul  dubio  prfiestolsimini,quoniam  si  sapien- 
tia  est  sicut  thesaurus  effodiendus,  restat  ut  etiam 
qusB  sapienter  agenda  suntomni  scrutinio  8int,velut 
obryza,  peuitus  inquirenda,  Optamus  gloriam  ve- 
stram  nunc  et  semper  in  Christo  bene  valere,  dile- 
ctissime  fiii.  Data  iv  Kalendarum   Septembr.  in- 

C  dict.  XIV. 

XCVII. 

RBSPONSA  NIGOLAI  AD   C0N8ULTA  RULGARORUM. 

(Anno  866.) 
[Apud  Mansi,  ibid.] 

Ad  consulta  vestra  non  multarespondendasunt, 
nec  duximus  per  singula  diutius  immorari,quiDeo 
auctore  non  solum  libros  divinfie  legi8,verum  etiam 
et  missos  nostros  idoneos,  qui  vos,prout  tempus  et 
ratio  dictaverit,  de  singulis  instruant,  ad  patriam 
vestram,  et  ad  gloriosum  regem  vestrum  dilectum 
filium  nostrum  destinavimus,quibu8  et  libros  quos 
prfiBvidimuB  necessarios  illis  [forte,  illic,  Hard.] 
nunc  essc  commisimus. 

I.  Igitur  optime  ac  laudabiliterinprimaqufiBstio- 
n  num  vestrarum  fronte  regem  vestrum  legem  Chri- 
stianam  petere  perhibetis :  quoe  si  latius  explicari 
tentatur,  innumeri  scribendi  sunt  libri  ;sed  utcom- 
pendio,  in  quibus  prfiBcipue  constet,  ostendatur, 
sciendum  est,  quia  in  fide  et  bonis  operibus  lex 
Ghristianorum  subsistit.  Nam  Odes  prima  est  om- 
nium  virtutum  inconversationecredentium.Unde  et 
primo  die  lux  esse  dicitur^cum  a  Deo  Fiat  lux  dictum 
fuisse  describitur  (Gen.  i),  id  est  illuminatiocredu- 
litatis  appareat.  Siquidem  et  propter  hancChristus 
in  terram  descendit,opu8autembonum  nihilominus 
a  Chrisliano  exigitur,quemadmoduminlegenostra 
scriptum  est :  Sine  fide  impossibile  est  placere  Deo 


979 


NICOLAI  PAPiE  I. 


980 


(Hc6r.xi).Sic  etiam  scriplum  est:  Sicut  corpussine  ti 
spiritu  mortuum  cst^  ita et  fides sine operibus moriua 
eat^Jac.  ii).  Haec  est  lex  Christiana,  ha3c  est,  quam 
quisque  legitime  custodiens  omnino  salvabitur. 

II.  Ita  diligere  debethomoeum  qui  sesuscipitex 
sacro  fonte  sicut  patrcm  ;quinimo  quanto  prffistan- 
tior  est  spirituscarne,quodilkid  spiritaleestpatro- 
cinium,  ct  sccundum  Deum  adoptio,  tanto  ma*?is 
spiritalis  pator  in  oninibus  est  a  spiritali  filio  diii- 
gendus.Marcus  enim  evangolista  Petri  di9cipulu8,et 
exsacro  fuit  ejusbaptisraalefilius;quemnisidilexis- 
set  ut  patrem,ei  non  in  omnibusobedisset  ut  filius: 
nuUa  vero  inter  eos  et  filios  corum  consanguinitas 
est,quoniam  spiritus  ea  quaesanguinissunt  nescit: 
Caro  envn,80cuiidumAposio\\imfConcu})iscit  adver- 
sHs  spiritum  :et  spiritusadversxiscarnem  ;hopcenim  r% 
invicem  adversantur  [Gal.  v).  Est  tamen  alia  inter 
eos  gratuita  et  sancta  communio,  quae  non  est  di- 
cenda  consanguinitas,sed  potius  habendaspiritalis 
proximitas.  Unde  inter  cos  non  arbitramur  esse 
quodlibet  posso  conjugale  connubium  ;quando  qui- 
dem  nec  inter  eos  qui  natura,  et  eos  qui  adoptione 
filii  sunt,  venerandsB  Romanaj  legcs  matrimonium 
contrahipermittunt.SiquidemprimusTnstitutionum 
liber,  cum  dc  nuptiis  loqueretur,inter  caBtera(in.<f. 
rfe  nup.,  §  Ergo  non) :  Intcr  eas,  inquit,  personas, 
qua3  parentum  liberorumvelocuminterscobtinent, 
nuptiffi  contrahi  non  possunt,veluti  inlerpatrem  et 
flliam,  vel  avum  et  neptem,  vel  matrem  et  filium 
vel  aviam  etnepotcm,  et  usquc  ad  infinitum  :  et  si 
tales  pcrsonae  inter  sc  coierint,nefarias  atque  ince- 
stas  nuptiascontraxisse  dicanfur  :et  h.'cc  adeo  sunt,  '• 
ut  quamvis  per  adoptlonem  parentum  liberorumve 
loco  sibi  cssc  cocpcrint,non  possint  intcr  sc  matri- 
monio  jungi.Itaquc  eam  qua9  mihi  per  adoptionem 
filia,  aut  neptis  esse  cocperit,  non  polero  uxorem 
ducere  ;  et  infra  :Si  quisperadoptionem  sororesse 
ca?perit,quandiu  quidem  constatadoptio,sane  inter 
me  et  eam  nuptiae  consistcre  non  possunt.  Si  ergo 
intereos  non  contrahitur  matrimonium,  quos  ado- 
ptiojungit,  quanto  potius  a  carnali  oportet  inter  se 
contubernio  ceSvSare,quos  per  ccclpste  sacramentum 
regeneratio  sanctiSpiritusvincit?Longeigitur  con- 
gruentius  filius  patris  mei,  vel  frater  meus  appel- 
latur  is,  quem  gratia  divina,  quam  quem  humana 
volunta<5,  ut  filius  ejus,vcl  frater  meus  esset,elcgit: 
prudentiusque  ab  alterna  corporis  commistione  se-  n 
cernimur:  quoniam  Spiritussanctus  suanos  chari- 
tate  coadunavit,  quam  si  vel  carnalis  neceseitudo, 
vel  invicem  nns  mntabilo  cujusdam  corruptibilis 
hominis  arbitrium  copulasset. 

III.  Consuetudinem  quam  Graecos  in  nuptialibus 
contuberniis  habere  diciti.s,  commemorare,prolixi- 
tatem  styli  vitantes,  carptim  morem,  quem  sancta 
Romana  suscepit  antiquitus,  et  hactenus  in  hujus- 
niodi  conjunitionibus  tcnetEcclesia,vobis  monstrare 
studebimus.  Nostrates  siquidem  tam  mares,  quam 
feminae,  non  ligaturam  auream,vel  argenteam,aut 
ex  quolibet  metallo  compositam,  quando  nuptilia 


fffidera  contrahunt  in  capitibus  deferunt :  sed  post 
sponsalia,qu8e  futurarum  sunt  nuptiarumpromissa 
foedera,  qujpque  conaensu  eorum  qui  haBC  contra- 
hunt,  et  eorum  in  quorum  polestate  sunt,celebran- 
tur,  et  postquam  arrhis  sponsam  sibi  sponsQS  per 
digitum  fidei  a  se  annulo  insignitum  desponderit, 
dotemque  utrique  placitam  sponsus  ei  cum  scripto 
pactum  hoc  continente  corani  invitatis  ab  utraqne 
parte  tradiderit,  aut  mox  autaptotempore,nevide- 
licet  ante  tempus  lege  definitum  tale  quid  fieripra- 
sumatur,  ambo  ad  nuptilia  foedera  perducuntur.Et 
primum  quidem  inecclesiaDominicumoblationibu? 
quas  ofTerre  debent  Deo  per  sacerdotis  manum  sta- 
tuuntur,  sicque  demum  benedictionem,et  velamen 
coDleste  8uscipiunt,ad  exemplumvidelicetquodDo- 
minus  primos  homines  in  paradiso  collocansbcne- 
dixit  eis  dicens  \Crescite  ct  multiplieamini{Gen.]\ 
etc.Siquidem  et  Tobias  antequam  conjugem  conve- 
nisset,oratione  cum  ea  Dominum  orasse  describilar 
(Tob.  viii).Verumtamen  velamen  illudnon  Buscipit, 
qui  ad  secundas  nuptias  migrat.PosthsBcautemde 
ecclesia  cgressi  coronas  in  capitibus  geslant.  qu» 
semper  in  ecclesia  ipsa  sunt  solita  reservari.Et  ita 
festis  nuptialibus  celebratis,  ad  ducendam  indivi- 
duam  vitam  Domino  disponente  de  ca>tero  dirigan- 
tur.  Haec  sunt  jura  nuptiarum^haBcsuntpraeteralia 
qu8B  nunc  ad  memoriam  non  occurrunt  [forU.  nobis 
occurrunt,  HARo.jpactaconjugiorum  solemnia:pe^ 
catum  autem  esse,si  hajc  cuncta  in  nuptiali  fcpdere 
non  inten^eniant.non  dicimus,quemadmodmnGr?- 
cos  vos  astruere  dicitis,pra3sertim  cum  tanta.^ol^at 
arctare  quosdam  rerum  inopia,  ut  ad  hscc  prypa- 
randa  nullum  his  suffragetur  auxilinm  ;ac  perhoc 
sufficiat  secundum  leges  solus  eoruni  consensus.de 
quorum  conjunctionibus  agitur.  Qui  conscnsussi 
solus  in  nuptiis  forte  defuerit,  caitera  omniaetiam 
cum  ipso  coitu  celebrata  frustrantur.  Joanne  Chrj' 
sostomo  magno  doctore  testante,  qui  ait  {hom.  32 
in  Matth.) :  Matrimonium  non  facit  coitus,  sed  vo- 

■ 

luntas.  Jam  vero  tJciscitamini,  si  muliere  propi^* 
defuncta.possit  viralteram  ducere,scitote  pcr  omnia 
posHC,  Paulo  egregio  pra^dicatore  consilium  dante, 
qui  dicit  f/  Cor.  vii) :  Dico  autem  non  nui^is,  tt 
viduiSybonum  cst  illis  si  sic  waneani,  sicut  ct  ego' 
quod  si  se  non  continent ^nubant  ;et  iterum  :.Vk^^» 
inquit,«  Itigata  est  tegiquanto  tempore  virejusrirH; 
guod  sidormieritvir  ejus.tiberata  est;cuiviiltnul>{tt: 

tantum  in  Domino.Quod  enim  de  muliere  sanxit/» 
de  viro  intelligendumest,quia  econtra  sspesancU 
Scriptura  de  viro  loquitur:sedetdemulierenibilo- 
minus  dicere  subintelligitur.  Ecce  enim  diciniu?  • 
Beatus  vir  gui  non  abiit  in  consilio  impiorutii  (/'*"• 
i),  etc. ;  et  iterum  :  Beatus  vir  quitimet  Domitiv» 
(Psal.  cxi,  ubi  non  solum  virum,  sed  etfeminai^' 
^uae  non  abiit  in  consilio  irapiorum,  et  qu«  tirnet 
Dominum  beatam  esse  non  immerito  credimus. 

IV.  Quot  temporibus  vel  diebus  incircuitu  sitanni 
a  carnibus  abstinendum,nunc  vobis  qui  rudesesUs, 
et  in  fide  quodammodo  parvuH,  fiuperflue  ducimus 


981 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


982 


expoDendum :  verum  interim  in  diebus  jejuniorum,  A  Dominus  testatur  in  Evangelio  dicens  :  Muliercwn 


in  quibus  per  absiinentiam  etlamentum  poenitontiae 
praecipue  Domino  supplicandum  est,modis  omnibus 
est  a  carnibus  abstinendum.Quoniam  licet  omnibus 
orare  et  abstinere  conveniatjejuniorum  tamen  tem- 
poribus  amplius  abstinentiae  inservire  oportet,vide- 
licet^ut  qui  se  sciverit  ilHcita  perpetrasse  secundum 
sacra  decretalia  in  his  etiam  a  licitis  se  quibusdam 
abstineat,  quadragesimali  videlicet  tempore,  quod 
est  ante  Pascha;  jejunio  post  Pentecostem,  jejunio 
ante  solemnitatem  Assumptionis  sancta  Dei  gcni- 
tricis,  et  semper  virginis  domins  nostre  Mariae ; 
necnon  jejania  ante  natalis  Domini  nostri  Jesu 
Christi  festivitatem  \  quae  jejunia  sancta  Romana 
suscepit  antiquitus  et  tenet  Ecclesia.  In  sexta  vero 


parit  tristitiam  hahet;  cum  autein  peperit  puerum, 
jam  nm  meminit  pressurse,  propter  gaudium^  quia 
natus  est  homo  in  mundum  (Joan.  xvi)  :  mulierem 
dicit  sanctam  Eeclesiam.Sicut  enim  mulier  nato  in 
hunc  mundum  homine  lajtatur,  ita  Ecclesia  in  vitam 
futuram  fidelium  populo  migrante  digna  exsulta- 
tione  repletur ;  pro  qua  cjus  nativitate  multum  labo- 
rans  et  gemens  in  praesenti  quasi  parturiens  dolet : 
nec  novum  debet  cuiquam  videri,  si  natus  dicitur 
qui  ex  hac  vitamigraverit;  quomodo  enim  usitato 
more  dicitur  nasci,  quando  quis  ex  utero  materno 
procedensinhanclucem  exit;  sic  quoque  jurenatus 
appellari  potcstquilibciabhujus  sseculi  tenebris  ad 
lumen  pertingeus  viventium  :  pro  qua  ergo  re  apte 


feria  omnis  hebdomadffi^  et  in  cunctis  vigiliis  insi-  n  consuetudinetenetur  ecclcsiasiica,ut  solemnesbea- 
gnium  festivitatum  a  carnium  esucessandumetje-      torum  martyrum,vel  confessorum  Christi  die8,qui- 


juniisincumbendum,utveracitercumpsalmographo 
dici  valeat :  Ad  vesperum  demorabitur  fletus,  et  ad 
jnatutinum  Ixtitia  (P5a/.xxix).Si  quis  verovestrum 
aliis  voluertt  forte  diebus  a  carnibus  abstinere,non 
sunt  prohibendi :  quoniam  quanto  quis  hic  in  lacry- 
mismagisseminaverit,eants  amplius  in  gaudio  mes- 
sunis  est  in  vita  eterna.Nos  tamen  vobis,  qui,  ut 
prastulimus,  adhuc  rudes  estis,  et  lacte  tanquam 
parvuli  nutriendi,nongrave  potuimusjugum  donec 
ad  solidum  cibum  veniatis  imponere.  Verum  sicut 
hoc  interim  cavemus,  ita  ut  prohibita  non  contin- 
gatis  modis  omnibus  admonemus  :protopIasti  quippe 
solum  pomum  gusiando  vetitum  de  paradisi  amoi- 
nitate  propulsi  sunt. 


bus  de  hoc  mundo  ad  regionem  migravcre  vivorum, 
nuncupentur  natales,  sed  et  eorum  solemnia  non 
funebria  tanquam  morientium,  sed  ut  pote  invera 
vita  nascentium  natalitia  vociteniur.  Ergo  si  tunc 
nati  sunt  utique  Deo,  cui  omnia  vivunt,  in  cujus 
manu  justorumanimae  positae  suni,quando  visi  sunt 
oculis  insipientium  mori,  mulier  sancta  jam  non 
meminit  prsessurae  propler  gaudium,quianatuae8t 
homo  in  mundum,id  est  in  lucem  aeternam :  quod  si 
de  ejus  nativitaie  laDiaiiir,  non  jejuniis,  non  absti- 
neniiis,non  denique  ullis  dcbet  ipso  vacaredie  mos- 
roribus.  Quamvis  in  hac  valle  lacrymarum  semper 
lugendum  sit,  et  donec  perveniatur  ad  illam  ange- 
lorum  fesiivilatem,sempermcEroribusinsistendum: 


V.Quarta  feria  quamvis  e  caeteri»  diebus  prfflter  C  quoniam  etsi  hic  soIcranilasagitur,nontamencon- 


scxtam  feriam  sit  amplius  moeroribus  operandum, 
pro  eo  quod  Dominus  ipso  jam  die  in  corde  terrae, 
id  est  Judae  traditoris,  quodammodo  sepulius  erat, 
dum  hunc  ipse  morti  iradere  meditabatur:tamen  si 
vestrum  quis  eodem  die  vuIt,potest  omnino  carnes 
comedere,nisi  forte  sibi  aut  a  sacerdote  esset  inter- 
dictum,  quoniam  scriptum  est  :  Melius  obedientia, 
quam  sacrificium{l  Reg,x\') ;  aut  ipsam  feriam  inter 
dies  jejuniorum  evenire  contigerit :  quoniam  Jona- 
thas  indictum  a  patre  jejunium  modicum  meliis 
gustando  vioIans,ad  occidendum  ab  ipso  paire  quae- 
situs  est:aut  certe  ipse  se  voto  ipso  die  carnesnon 
comesturum  constrinxerit,  quoniam  scripium  est : 
Vovete,  et  reddite  Domino  Deo  vestro  (Psal.  lxxv). 


tinua,scd  momenianea  cbi,  quae  vix  aliquando  sine 
dolore  perficiiur. 

VI.  Porro  dicilis,  quod  affirmeni  Graeci  dicentes, 
quod  nulio  modo  in  quaria  et  scxta  feria  balneari 
debeatis,  de  quo  id  nos  e  conira  consulentibus  re- 
spondemus,  quod  beatus  papa  Gregorius,et  Anglo- 
rum  gentis  aposiolus  llomanis  de  Dominico  die 
sermone  quodam  habiio  preudicasse  legitur  (Epist. 
lib.  II,  epist.S)  :  Etenim  ad  me  pcrlatum  est,vobis  a 
perversis  hominibus  csse  pra;dicatiim,  ut  Dominico 
die  nullus  debeat  lavari,  et  quidem  si  pro  luxu 
aninii,  atque  voluptate  quis  lavari  appetit,  hoc  fieri 
neo  reliqno  ([iiolibei  dic  concedimus  :  si  autem  pro 
neccs.siiaic  corporis,  hoc  ncc  Dominico  die  prohi- 


Sexta  vero  feria  passionem  Dominicam,  et  aposto-  n  bemus;  scriptum  quippe  est  :  ISemo  camem  suam 


lorum  mcestitiam  recolentes,  ab  omnium  carnium 
epulis,  et  pinguedine  gustus  noster  arcendus  cst, 
praster  si  nativitas  Dominietepiphaniorum  ejus,aut 
festivitas  beataB  Matris  Domini  et  intcmerata;  Vir- 
ginis  Mariae,  seu  apostolorum  principum  Petri  et 
Pauli,  atque  saneti  Joannis  Baptistae,  ceu  beati 
Joannis  evangelistae,  necnon  ei  clavigeri  coeli  ger- 
mani,  Andreae  scilicet  aposteIi,quin  etiam  et  beati 
Stephaniprotomartyrisipso  diefortassiscvenirc  con- 
tigerit.Nam  quod  sancia  Ecclesia,  ui  lidolis  uniriKi 
in  festivitate  eorum  jejunia,  vel  abstincniias  quae 
non  sunt  perpetuo  voto  propositae,  solvere  debcai. 


odio  habuity  sed  nutrit  et  fovet  cam  {Ephes.  vin)  : 
et  rursum  scriptum  :  Caniis  curam  ne  feceritis 
in  cancupiscentiis  [liom.  xui).  Qui  igitur  carnis 
curam  in  concupisccntiis  Heriprohibct,  prolecto  in 
neccssitatibus  concedit.Nam  si  Dominicodiecorpus 
lavare  peccatum  esi,  lavari  ergo  dic  eodem  nec  fa- 
cics  debet.Si  auiem  hoc  in  corporis  parte  concedi- 
tur,  cur  hoc  exigente  nccessitaie  toia  corpori  ncge- 
tiH-?  Itaquc  quod  hic  prDesuIeximius,et  suavissimus 
doclor  in  Douiinico  die,qui  ca?leris  tlicbus  venera- 
bilior  est,concessit  :  nos  quoque  in  quaria  etsexta 
feria  non  negamus,hanc  videlicet  discretionem  ser- 


087 


NICOLAI  PAPiE  I. 


988 


pervenit  illibatum ;  quia  vox  illa  quae  sonuit  per  A 
columbam,  omnem  maculam  humans  poUutionis 
excludit,  qua  declaratur,  ac  dicitur  :  Hic  est  qui  ba- 
jti^^t  [Joan.  1.)  Si  igitur  quamvis  baptismum  ab 
adultero,  vel  fure  datum  fuerit,  ad  percipientem  ta- 
men  munus  pervenit  illibatum;  quam  ob  rem  non 
illibatum,  et  sine  ulla  itcratione  subsistat,  quod 
quilibet  mundanus  homo  tribuit,  et  nescimus  qua 
intentione  se  presbyterum  fingens?  et  certc  Acacius 
Constantinopolitanusquondam  episcopus,  se  sacer- 
dotem  (ingebut,  cum  fuerit  a  Felice  papa  Romano 
damnatus  :  sed  quid  jam  dictus  de  eo  prsesul  Ana- 
stasius  dicat,audiamus;  aitenim  inter  alia  {Ihid.) : 
Cum  sibi  sacerdotis  nomen  Acacius  videlicet  vindi- 
caverit  conderonatus,  in  ipsius  vertice  superbiae  tu- 
morinflictus  est,  quia  non  populus,  qui  ministeriis  |^ 
donum  ipsius  sitiebat,  exclusus  est :  sed  anima  sola, 
quae  peccaverat,  justo  judicio  proprie  eratobnoxia  : 
quod  itapue  numerosa  Scripturarum  testatur  in- 
structio,  et  revera  quia  secundum  famosissimum 
Apostolum  neque  qui  plantat,  id  est  catechizat;  ne- 
que  qui  irrigat,  id  est  baptizat,  est  aliquid;  sed  qui 
incremenfum  dat  Deus  (/  Cor.  iii).  Et  ideo  malus 
bona  ministrando  non  aliis,  sed  sibi  detrimenti  cu- 
mulum  ingcrit,  ac  per  hoc  certum  est,  quia  quos  ilU 
Graecus  baptizavit,  nulla  portio  laesionis  attingit, 
propter  illud  :  Hic  est  qui  baptixat,  id  est  Christus, 
et  iterum  :  Deus  incrementum  dat,  subauditur,  et 
uon  homo. 

XVI.  Vos  qui  sic  pcrsonam  illam  judicastis,  in- 
vc3tigatis,si  debeatis  hinc  pcDnitentiam  agcre:  uti- 
que  denique  omne  peccatum  pcDnitenlia,  quaj  non  C 
nisi,  Dei  gratia  comitante,  proficit,  diluitur.  Nam 
Dominus  primum  Petrum  respcxit,  et  tunc  l^etrus 
ad  lacrymas  sese  CQuvertit.  Peccatnm  autem  vos  in 
illum  hominem  perpetrasse  manifestum  est.  Primo 
quidem,quoniam  quantum  nos  comprehendere  pos- 
sumus, nondum  clare  patuit  eumdem  hominem  non 
esse  presbyterum,  et  scriptum  est  :  Nolite  judtcare 
ante  tempus  (/  Cor.  iv).  Secundo;  quoniam  etsi  se 
linxit  esse  quort  non  erat,  non  tamen  fecit  quod  fa- 
ctum  Deo  vel  fidelibus  ejus  non  placeat :  praecipue 
cum  in  ea  gente,  in  qua  usque  ad  illud  tempus  nulla 
recta  fidcs,  nulla  vera  religio  colebatur,  sibinret 
ostium  multos  lucrandi  divinitus  videret  apertum,et 
ille  forsitan  anhelaret  plurimos  ad  tantum  donum 
perducere,  in  quo  se  Deum  senserat  misericorditer  j) 
adjuvare.  Denique  si  David  esse  se  furiosum  finxit 
(/  Reg.  xxi),  ut  suam  tantum  salutem  operari  po- 
tui8set,quam  noxam  contraxit,  qui  tot  hominum 
multitudinem  quoquomodo  de  potestate  diaboli,  et 
aeternaB  perditionis  abstraxit?  maxime  cum  se  sacer- 
dotem  simulaverit,  non  tamen  in  baptizando  egit 
quod  praeter  sacerdotem  in  tam  evidenti  necessi- 
tate  agere  nullum  oportet :  presbyterum  vero,  ut  opi- 
namur,  idcirco  se  finxit  esse;  quoniam  jam  sense- 
rat  vobis  fuisse  suasum,  quod  baptizandi  ministe- 
rium  non  nisi  presbyteris  tantum  esset  indultum. 
Tertio,  quoniam  etsi  in  ista  simulatione  valde  fuit 


culpabilis,  in  tot  hominibus  conversis  satis  ezstitit 
laudabilis.  Ouarto,quia  etsi  pcena  dignus  erat,  non 
tamen  debuisset  modum  ultionis  excedere,  nec  in 
unum  iiominem  tot,  et  tam  crudelia  detrimcnta 
congerere  :  cum  dimissis  ei  naribus^et  auribus  pro- 
priis,  sufficeret  ad  posnam  illi  repulsio  a  patria  ve- 
stra,  quam  cum  detruncatione  membrorum  judi- 
cantibu?  vobis  expertus  est. 

XVII.  Igitur  referentes,  qualiter  divina  clementia 
Christianam  religionem  perceperitis,  qualiterque 
populum  vestrum  baptizari  omnem  feceritis :  qua- 
liter  aiitem  illi  postquam  baptizati  fuere,  insurrexe- 
rint  unanimiter  cum  magna  ferocitate  contra  vos, 
dicentes,  non  bonam  vos  eis  legem  tradidisse,  vo- 
lentes  etiam  vos  oecidere,  et  regem  alium  consti- 
tuere,  et  qualiter  vos,  divina  cooperante  polentia, 
adversus  eos  preparati,  a  maximo  usque  ad  modi- 
eum  superaveritis,  et  manibus  vestris  detentos  ha- 
bueritis,  qualiterqtie  omnes  primates  eorum,  atque 
majores  cum  omni  prole  sua  gladio  fuerint  int«r- 
empti;  mediocres  vero,  seu  minores  nihil  mali  per- 
tulerint,  de  his   nosse   desideratis  qui  vita   privati 
sunt,  utrum  ex  illis  peccatum  habeatis,  quod  utique 
sine  peccato  evasum  non  est;  nec  sine  culpavestra 
fieri  potuit,  ut  proles,  quae  in  consilio   parentum 
non  fuit,  nec  adversus  vos  arma  sustulisse  proba- 
tur,  innocens  cum  nocentibus  trucidaretur.  Nam 
hinc  psalmista,  postquam  dixerat :  Non  sedi  in  con- 
silio  vanitatiSf  et  cum  iniqua  gerentibus  non  introibo : 
odivi  congregationes  malignorumy  et  cum  impiis  noH 
sedebo;  paulo  post   deprecans  Dominum   ait  :  Se 
perdas  cum  impiis  animam  tneam,  et  cum  viris  san- 
guinum   vitam  meam   [Psat.  xxv).    Hinc    Dominus 
per  Ezechielem    prophetam   perhibet  dicens  {cap. 
xviii) :  Ut  anima  patris^  ita  et  anima  filii  mea  est : 
anima  qux  peccaverit,  ipsa  morietur,  Et  post  pauca 
de  patre  dicit :  Quod  si  genuerit  /t/ium,  qui  videns 
omnia  peccata  patris  sui  qux  fecit,  timuerit,  et  non 
fecerit  simile  eis,  super  montem  non  comederitf  et 
oculos  suos  non  levaverit  ad  idola  domus  IsraeU  ^t 
uxorem  proximi  sui  non  violaverit,  et  virum  non  con- 
tristaveritj  pignus  non  retiuuerit^  et  rapinam  non  ra- 
pueritj  panem  suum  esurienti  dederU,  et  nudum  ope- 
ruerit  vestimento,  a  pauperis  injuria  averterit  manum 
suam,  usuram  et  superabundantiam  non  acceperit, 
judicia  mea  fecerit,  tn  prxceptis  meis  ambulaverit, 
hic  non  morietur  in  iniquitote  pa^  suif  sed  vita  vi- 
vet :  pater  ejus  quia  calumniatus  est,  et  vim  fecit  fra- 
tri,  et  malum  operatus  est  in  medio  populi  sui,  ecce 
mortuus  est  in  iniquitaie  sua,  et  dicitis  :  Quare  non 
portavit  filius  iniquitatem  patrisf  Videlicet  quia  fiUus 
et  judicium  et  justitiam  operatus  est,  omnia  prseceptA 
mea  custodivit,  et  fecit  ilta,  vita  vivet.  Anima  qus 
peccaverit  ipsa  morietur  :  filius  non  portabit  vuqni- 
tatem  patris,  et  pater  non  portabit  iniquitatem  /S/u. 
Quamvis  et  de  parentibus  qui  comprebensi  suni, 
mitius  agere  debueritis,  scilicet  ut  pro  Dei  amore, 
qui  eos  in  manus  vestras   tradidcrat^  vitam  iilis    ^ 
reservaretis,  quatenus  in  oratione  Dominica  Deo 


989 


EPISTOLiE  ET  DECHETA. 


990 


prompte  dicere  valeretis  :  DimiUe  nobis  debita  no-  A  modi ;  quomodo  rationem  redderent  de  imperio  buo 


stra,  sictU  et  nos  dimittimus  dehitoribus  nostris 
(Matth,  vi).  Sed  etsi  illos  reservarc  potuistis,  qui 
bellando  interiere,et  minime  vivore  permisistis,  nec 
salvare  voluistis,  non  consulteprorsusegistis;8cri- 
ptum  quippe  est :  Judicium  erit  sine  misericordia  illi 
qui  non  fecerit  misericordiam  (Juc,  n).  Et  per  supra 
nominatum  prophetam  Dominus  :  Nunquid,  ait, 
voluntatis  meae  est  mors  impii,  dicit  Dominus  Deus, 
et  non  ut  convertatur  a  viis  suis,  et  vivat  ?  (Ezech. 
win.)  Verum  quia  zelo  Christianae  religionis,  ct 
ignorantia  potius  quam  alio  vilio  deliquistis,  pceni- 
tentiasubsequenteperChristigratiamindulgcntiara 
de  his  et  misericordiam  consequimini. 

XVIIi.  Scirevosvello  significatisjquid  dohlsqui 


Deo?quippe  cum  pertineat  hoc  ad  reges  saBCuli 
Christianos,  ut  temporibus  suis  pacatam  et  sine 
din\inutione  velint  servari  matrem  suani  Ecclesiam, 
unde  spiritaliter  n&ti  sunt.  Siquidem  Nabuchodo- 
nosor  rex,  qui  statuam  suam  erexerat,  et  ad  eam 
adoranilam  omnes  coegerat,  laudibus  trium  puero- 
rum  de  igne  liberatorum  commotus  dixisse  iegitur: 
Et  ego  ponam  decretum  omnibus  tribubus  et  linguis 
in  omni  terra  :  et  quicunque  dixerit  blasphemiam  in 
Deum  Sidrachy  Misach,  et  Abdenago,  in  interiium 
erunty  et  domus  eorum  in  perditionem  (Dan,  iii). 
Si  ergo  sic  saevlt  rex  barbarus,  ne  blasphemetur 
Deus  Israel,  quia  potuit  tres  pueros  de  igne  tempo- 
rali  liberare ;  quanto  potius  saevire   debent  reges 


legem  Christianam  respuunt  agere  debeatis  :  inquo  «  Ghristiani,  quia  Christus  abnegatur  et  irridetur,  a 

,«  ,  •  «^  »,  •  M3  .  "1.1  Jl.L*X^         ^A^aaMM 


notandum  est,  quoniam  omnis  homo  sicut  pcr  altc- 
rius  culpam,  id  est  Adae,  contraxit  unde  purgatione 
per  aquam  baptismatis  egeat;  ita  cum  ad  fldempro- 
nnittendamadregenerationis  occurrit  undam,alium 
eligit  quodammodo  palrem,spiritualem  videlicct.a 
quosusceptus  instruatur,et  omni  custod  ia  muniatur, 
et  tanquara  depositura  quoddam  lectori  ecclesieB  rc- 
praesentetur.  Praetereaqui  fidem  respuit  quam  pro- 
misi4,  ab  illo  a  quo  susceptus  est,  et  qui  fidei  ejus 
intcrvcntor  exstitit,  debet  per  omnia  rovocari.  Jam 
verosi  non  audierit  eum  quem  ipse  pro  se  dederat 
vadem,  dicendum  est  Ecclesis,  a  qua  majori  studio 
ad  ovile  proprium  ovem  reduci  convenit  quae  erra- 
vit ;  et  ut  ad  viam  veritatis,  quae  Christus  est,  rc- 
deat,  modis  omnibus  revocari;  siquidem  abeatan- 


quo  non  tres  pueri  tantum,  sed  et  orbis  terrarum 
cum  ipsis  rogibus  a  perpetuis  ignibus  liberatur? 
Nam  qui  illis  mentiri,vel  esse  infideles  convincun- 
tur,  aut  vix  aut  nunquam  ab  eis  vivere  profecto 
sinuntur  :  et  quomodo  non  indignentur,etsaBviant, 
quando  vident  Christum,  qui  est  Rex  regum,  et 
Dominus  dominantium,  ab  hominibus  abnegari, 
illudi,  etei  fidem  promissam  non  custodiri?  Zelen- 
tur  itaque  zelo  Dei,  quia  seipsos  per  Christum  re- 
colunt  liberatos  agehenna  magis  quam  ille  qui  at- 
tendit  tres  pueros  ereptos  a  flamma. 

XIX.  Quid  jnre  de  his  faciendum  sit,  qui  ad  occi- 
dendum  regem  insurrexerint,  venerandae  leges, 
quas  scripto  mittemus,  vos  affatim  edocebunt.  Ve- 
rumtamen  hoc  in  arbitrio  regis  manet,  qui  non  se- 


quam  amatre,  tanquam  a  magistrasuadendum  est  C  mol  tantum,  sed  et  septuagies  septies  debetpecca- 


illi  quatenus  videat:  quoniam  apostatam  spiritum 
imitatus  esl,  de  quo  scriptum  cst,  quod  in  veritate 
non  steterit  (Joan.  vin).  Consideret  etiam  quod 
Petrus  princeps  apostolorum  clamat  :  Si  enim  re- 
fugientes,  inquiens,  coinquinationes  mundi  in  cogni- 
tione  Domini  nostri,  et  salvatoris  Jesu  Christi,  his 
rursus  implicati  superantur ;  facta  sunt  eis  posteriora 
deteriora  prioribus  :  melius  enim  erat  illis  non  cogno- 
scere  viam  justitise,  quam  post  agnitionem  retrorsum 
converti  ab  eo,  quod  illis  traditum  est,  sancto  man- 
dato.  Contigit  enimeis  ittud  proverbii:  Canis  reversus 
ad  vomitum  suumf  et  sus  lota  in  volutabro  luti  (II 
Petr.  II ;  Prov.  xxvi ;  Matth.  xviii).  Porro  si  ncc 
EcclesiamaudieritjSitomnibusreverasicutethnicus, 


tum  dimittere,  juxta  quod  Dominus  in  Evangelio 
sancto  Pctro  mandavit  :  Nam  cui  ptus  dimittitur, 
plus  diligit;  et  quemadmodum  Evangelium  docet, 
rex  decem  millia  talenta,  id  est  multa  et  imniania 
peccata  servo  non  dimitteret,  si  ipse  conservo  suo 
centum  donarios,id  est  minora  dimittere  noluisset 
(Matth.  XVIII ;  Lue,  vii). 

XX.  Quid  de  homine  libero  judicandum  sit,  qui 
de  patria  SHa  fuga  lapsus  fuerit,  si  comprehendatur? 
nihil  utique,  nisi  quod  leges  decernunt.  Verumta- 
men  multos  sanctorum  de  patria  sua  exisse,  et  in 
alia  celebrius  veneratos  fuisse,  sacrae  produnt  histo- 
riae  ;  sed  aliis  non  existentibus  causis  ob  solum 
exitum  nunquam  culpabiles  judicatos  exstitisse^ni 


id  est  gentilis,  ac  per  hoc  jam  merito  pcr  potestates  [)  fallor,  inveni,  prajsertim  cum  AbrahaB  patri  nostro 


exteras  tanquam  extraneus  opprimatur.  Denique 
certum  est,  quoniam  sajpe  Deus  concitat  potestates 
adversus  abnegatores  Christi,  adversus  desertores 
baptismi :  et  idcirco  nemo  miretur,  quia  Deus  con- 
citat,  ut  ponant  cervices,  et  humiliati  redeant  ad 
Ecclesiam :  quia  et  Agar  cum  discessisset  a  domina 
sua  occurrit  ei  angelus,  et  dixit  ei  :  Quid  est,  ^gar 
ancilta  Saras?  Revertere  ad  dominam  tuam  {Gen. 
xvi).  Ad  hoc  ergo  qui  hujusmodi  est  affligitur,  ut 
revertatur,  atque  utinam  revertatur,  quia  cum  fra- 
tribus  haereditatem  promissam  recipiet  :  nam  nisi 
moverentur  potestates  Christianae  adversus  hujus- 


divina  voce  dicatur :  Egredere  de  terra,  et  de  cogna- 
tione  tua  (Gen.  xii) :  et  nonnuUi  Patrum  nostrorum 
exsules  per  plurimos  annos  in  terra  non  suahabita- 
verint;alioquin  libcr  non  est,  si  de  patria  sua  quis 
non  audet  egredi.Porro  si  liber  est,et  jure  nrllius 
conditionis  nexibus  tenetur  obstrictus,  non  fugit, 
sed  exit  de  patria  sua,  quemadmodum  et  Abrahai, 
non  Fugo,  sed  Exi  de  terra  tua  dicitur ;  quod  quia 
fecit  obediens,  nemine  judicante.poenam  quamlibet 
protulit  [forte,  pertulit,  IIard.]. 

XXI.  Bi  servus  a  domino  fugiens  recesserit,  si 
comprehensLS  fuerit,  ignoscendum  est  ei :  aliaa  au- 


891 


NICOI.AI  PAPiE  I. 


992 


tam  legum  soita  non  transoendantur  in  eo.Verumta-  A  trucidaverint,  venerandie  legea  proprium  robnr 


men  semper  illud  apostoli  Paulipr»  oculis  habeatur 
salubris  admonitionis  dicentis:  Domini  quod  justum 
eMt  et  xquum  servis  prasstate,  scientes  qu^nam  et  vos 
Dominum  habetis  in  caslo  (Coloss,  iv) ;  et  alibi,  cum 
aervisutobedlrentdominis  carnalibus  praBcepisset, 
adjunxit  :  Scientec,  inquiens,  quod  unusquisque  ve^ 
Hrum  quodcunque  feceril  bonum,  hoc  consequetur 
a  Domino,  sive  servus^  sive  liber ;  et  vos  domini 
eadem  pwite  ad  illos  remittentes  nUnas,  scientes  quia 
el  vester  et  eorum  Dominus  in  co^lis  est,  et  persona-* 
rum  acceptio  non  est  apud  Dominum  (Ephes,  vi). 

XXII.  Giroa  hos  qui,  quando  ad  pugnam  contra 
hostes  proceditia,  fugam  arripiunt,  si  non  misericor- 
diterprnveniat  compassio,  saltem  legum  temperetur 
severitas. 

XXIII.  De  his  quihus  jussum  est  contra  hostes 
progredi,  et  jussioni  parerecontemnunt^  eadem  sua- 
demus. 

XXIV.  Quid  parricida,  id  est  qui  patrem  vel  ma- 
trem  oocidit,  vel  etiam  qui  fratrem,  aut  sororem 
interficit,  pati  debeat^  leges  indicant ;  porro  si  ad 
eoolesiam  confugerity  id  quod  episcopus  loci  vel  sa- 
cerdos,  qui  ab  illo  constitutus  est^  providerit,agen- 
dum  decernimas. 

XXV.  Gonsuetudinis  esee  patri®  vestrs  perhibe- 
tis,  semper  custodes  inter  patriam  vestram,eta1io- 
rum  juxta  terminos  invigilare  :  etsi  servus,  aut 
liberpereamdem  custodiam  quocunque  modo  fuge- 
rit,  sine  omni  intermissione  custodes  pro  ea  interi- 
muntur,  deindepercontamini,quid  nosinde  judice- 


B 


obtineant.  Sed  si  ad  ecclesiam  convolaverint,  mor- 
tis  quidem  legibus  eruantur  :  pcsnitentiae  vero, 
quam  antistes  loci,  vel  presbyter  oonsideraverit, 
absque  dubio  submittantur :  Nolo,  inquit  Dominas, 
mortem  peccatoris,sed  ut  convertatur,et  vivat  [Eieck, 

XVIIl). 

XXVII.  De  his  qui  socium  suum  morti  tradlde- 
rint,  id  ipsum  quod  supra  decernimus. 

XXVIII.  De  eo  qui  ad  uxorem  alterius  compre- 
hensus  fuerit,  quid  judicandum  sit,  lectis  legibus 
reperietis.  Jam  vero  si  ad  eccleBiam  adulter  confu- 
gerit,  judicandum  ab  episcopo  fore  decemimiis, 
quod  sacros  constat  diflinisse  canones,  vel  sancios 
apostolicffi  sedis  presules  clarum  est  statuisse. 

XXIX.  Similiter  et  de  eo  censemus,  qui  ad  pro- 
ximam  sanguinis  sui  ingreditur ;  verum  h^j^^  tanti 
piaouli  lepram  melius  ad  sacerdotia  constderatio- 
nem,  et  judicium  profecto  dirigimus. 

XXX.  De  eo  qui  nolens  hominem  interfecerit,  id 
statuimus  quod  sacrae  reguls  statuant,  quas  episco- 
pum  vestrum  apud  se  penes  vos  positum  pre  mani- 
bus  oportet  semper  habere. 

XXXI.  Girca  fures  animalium  si  non  misericor- 
dia,  saltem  legum  edicta  serventur. 

XXXII.  Simiiiter  de  his  qui  virum  aut  feminam 
rapuerint,  permittimus. 

XXXIII.  Quando  pr»Iium  inire  soliti  eratis,  indi- 
catis  vos  hactenus  in  signo  militari  caudam  eqm 
portasse^et  sciscitamini  quid  nuno  vice  iliios  por- 
tare  debeatis ;  quid  aiiud  utique,  niai  signum  sancUs 


mu8;etde  hoc  in  legibus  est  requirendum.Verum-  G  crucis?Ip8um  est  enim  quo  Moyses  mare  divi8it,et 


tamen  absit  a  mentibus  vestris,  ut  tam  impie  jam  ju- 
dicetis,  qui  tam  pium  Denm  et  Dominum  agnovistis: 
pra^sertim  cum  magis  oporteat,  ut  sicut  hactenus 
ad  mortem  facile  quosque  pertraxistis,  ita  deinceps 
non  ad  mortem,  sed  ad  vitam  quos  potestis  nihilo- 
minus  perducatis.Ita  ut  quemadmodum  beatusapo- 
stolus  Paulus  prius  persecutor,  et  contumeliosus,  et 
spirans  minarum  etcedis  in  discipulos  Domini(i4£^ 
ix),  posteaquam  misericordiam  consecutus  est,  di- 
vina  revelatione  conversus,  non  solum  minime  cui- 
libet  mortis  pcenam  intulit,verumetiam  anathema 
esse  optabat  pro  fratribus  (Rom.  i\),  et  libentissime 
impendere,  et  superimpendi  paratus  erat  pro  ani- 
mabus  fidelium  (//  Cor.  xii)  :  ita  et  vos  postquam 


Amalec  interfecit  {Exod.  iv),  quo  Gedeon  Madianitas 
superavit  [Judic.  vii) ;  et  Ghristus  Dominus  noeter 
diabolum,  qui  habebat  mortis  imperium,  oon  aolum 
superavit,  sed  et  prostravit ;  ipsum  est  signum  quod 
portamus  in  frontibus  nostris  :  ipso  a  ouACtis  de- 
fendimur  ho8tibus,etab  omnibuB  munimur  inctt^ 
sionibus.  Hoo  est  signum  Odei,  et  ingeofl  horror 
diaboii,  quo  Ghristiani  principes  in  necessitatibtts 
Buis  semper  utuntur«  et  reges  veram  religionem 
sectantes  sspe  celebres  Ghristo  propitio  triumpbos 
de  hostibus  operantur.  Sed  ut  maBifestias  aciatis, 
quid  pro  illa  equina  cauda  in  signum  debeatis  mi- 
litare  convenientius,  cum  in  apparatum  belU  proce- 
ditis,  portare ;  pauca  de  Gonstantini  actibus  memo- 


electioneDei vocati^etlumine  ipsius  illuminati  estis,  n  randa  ducimus,  qui  piisBimus  Romanorum  exetitit 

_  __    i  _I^__l.  __•  i*l_  •      l_ ;  _J  t  •  11    /-n        •     1«  »1      1»        i»  •         •  ._>_C«m 


non  Jam  sicut  prius  mortibus  inhiare,  sed  omnes  ad 
vitam  tam  oorporis,  quam  anim»  debetis  omni  oc- 
oasione  inventa  procul  dubio  revocare,  et  sicut  vos 
Ghristus  de  morte  perenni,  qua  detinebamini,  ad 
vilam  eeternam  reduxit,  ita  ipsi  non  solum  innoxios 
x|U08que,  verum  etiam  et  noxios  a  mortis  exitio 
^atagite  cunotos  eruere,  secundum  illud  sapientis- 
aimi  Salomottis  :  Erue  eos  qui  ducuntur  ad  mo^tem; 
et  qui  brahuntur  ad  interitum,  liberare  ne  cesses 
{Prov,  xiv). 

XXVI.  De  his  qui  proximum,  id  est  consangui- 
aettm  Buum,  ut  eat  frater,  conBobrinus,  aut  nepoa. 


imperator,et  GhriBtianitatis  famo&issimua  omnmm 
propagator.  llle  quippe  cum  adveraus  Maxentittffl 
urbis  Romffi  tyrannum  exercitum  duceret,  erat  qui- 
dem  jamtunoGbristianflB  religionis  fautor,  nondum 
tamen,  ut  est  solemne  nostris  initiari,  signum  Do- 
minicae  passionis  acoeperat.Gum  igitur  multaieoaffl 
de  instantis  preelii  necessitate  pervolveas  iter  age- 
ret,  utique  ad  coelttm  saepius  elevaret  Iforte  M 
oculos],  et  inde  sibi  divinum  precaretur  aaziiium, 
vidit  per  soporem  ad  ori^tia  partem  in  ccelo  signnm 
crucia  igneo  fulgore  rutilare ;  oumque  taato  visa 
fuisset  exierritus,  ac  novo  parturbaret«r  «flpacttt^ 


993 


EPISTOLiB  BT  DECRETA. 


994 


astare  slbi  vidtt  angelos  dioeDtes  :  GoDstantine,  in  A  ^um  vetere  homine  et  actibiis  ejoa  quaiido  Qovum 
hoc  vince  :  tum  vero  lastas  redditus,  et  de  victoria     induistis,  omnino  deposuiBtig. 


jam  securus»  signum  crucis;  quod  in  cgbIo  viderat, 
in  8ua  fronte  designat,  et  hoc  in  militaria  vexilla 
transforxnat,  ac  labarum,  quem  dicunt,  in  speciem 
Dominica  crocis  ezaptat ;  et  ita  armis  et  veullis 
religtonie  instructus  adversus  impiorumarmaproll- 
ci3citur,ct  sine  cruore  Romani  popuIiyUt  ipse  Deum 
precabatur.]ifazentio  in  flumen  demerso,de  tyranno 
mirifloe  triumphavit. 

XXXIV.  Praeterea  consulitis,  sl  debeatis,  quando 
nuntius  venerit  ut  ad  pr«liandum  pergatur,  •  mox 
profisci  :  an  sit  aliqua  dies,in''  qua  non  oporteat  ad 
prsliandum  exire?in  quo  respondemus :  Non  est ulla 
dies  in  quibuscunque  negotiis  incipiendi8,vel  exer- 


XXXVI.  8i  die  Dominico  vel  cffiteris  festis  diebus, 
quando  necessitas  urget,  Hceat  ambulare,  vel  ad 
bellandum  procedere?ex  trigesimo  quarto  capitulo 
harum  responsionum  nostrarum  potestis  advertere. 

XXXVII.  Libros  quos  vobis  ad  pnesens  necessa* 
rios  esse  consideramus,  sicut  poscitis,  animo  gra- 
tanti  concedimus  et  plures,  Deo  largienteipraratare 
desideramus. 

XXXVIII.  Dicitis  quod  quando  in  caatris  estii^ 
orationem  perfectam,etoongruam  facere  nequeatis, 
ac  per  hoc  exponi  cupitis  quid  agere  debeatis:  unde 
nos  contrasuademuSyUtquanto  piushostesscviunt, 
et  necessitas  veltribulatio  incumbit,  tanto  instantine 


^.^r«/i;<,  »A»:f.,o  «K-^.«.««J-  *     /•     •'   •  *j  orationioperamdetis.NampatresnostripIusorando 

cendis  penitus  obsei*vanda,  praeter  (si  nimia  non  B  j.x        *  ... 


urgeat  necessitas)  supra  memoratos  dies  celeberri- 
mos^etomnibusvenerabilesChristianis ;  non  quovel 
in  his  tale  quid  lieri  prohibeatur,  cum  non  sit  in 
diebus  spes  nostra  ponenda,  nec  a  diebus,sed  a  Deo 
solo  vivo  et  vero  salns  omnis  penitus  exspectanda : 
sed  quo,  si  inevitabilis  necessitas  non  est,  vacan- 
dum  est  in  his  solito  studiosius  orationi,  et  tantiB 
festivitatismysteriafrequentanda  ;  nam  cum  Hebraei 
quondam  Sabbatum  observantes  noluissent  contra 
hostes  suos  die  sabbatorum  arma  sustollere,  et 
Deus  omnipotens  quod  in  se  tantum,  etnon  in  ob- 
servantia  dierum  spes  esset  et  fortitudo  locanda, 
voluisset  ostendere  ;  occisi  sunt  ex  iis  mille  viri,ita 
ut  superstites  pcenitentia  ducti  invicem  dicerent : 


quam  pugnando  victores  fuere,et  voti  compotee  plus 
precibus,quam  prsliis  exstiterunt.  Denique  Moyses 
orabat,  et  Josue  pugnabat,  sed  plus  ille  vincebat 
orando,quam  iste  pugnando :  aptius  ergo  ab  armis, 
quam  ab  oratione  vacandum  est. 

XXXIX.  De  consanguinitate  generationum  exquiri- 
tis,ut  quibus  utique  feminis  jungi  debeatis,  liquide 
cognoscatis  ;  verum  quod  leges  hinc  sanciunt  jam 
meminimus,  et  denuo  memorare>ummatim  oper« 
pretium  ducimus,  aiunt  enim  :  Ergo  non  omnes 
nobis  uxores  ducerelicet :  nam  quarumdam  nuptiis 
abstinere  debemus,  inter  eas  enim  personas  qu« 
parentum,  liberorumve  locum  inter  se  obtinent, 
nuptiffi  contrahi  non  possunt,veluti  inter  patremet 


...  .,       .         f    ,,    s  ..1.  filiam,  vel  avumetneptem,matremetfilium,aviam 

Si  amnes  fecertmus  sicui  fraires  nostrt  fecere^tt  non  r    *  i        *  j  •  o  •*       •  * 

nM/>M^ni>t.i'>*>«#*  Wm^*««*  ^.^f^.  ^^^  ^•..•^>,i.-.-  -^.  ^  ^^  nepotem,et  usque  ad  mfinitum,inter  eas  quoque 

personas  qu»  ex  transverso  gradu  cognationis  jun- 


pugnaverimus  adoersus  gentes  pro  animabue  nos- 
tris,et  fuxtificationibus  nostris,  citius  disperdent  nos 
a  terra  (/  Macli.  ii). 

XXXV.  Refertis  quod  soliti  fueritis,  quando  in 
praslium  progrediebamini,  dies  et  horas  observare, 
et  incantationes,  et  joca,  et  carmina,  et  nonnuDa 
auguria  exercere  ;  et  instrui  desideratis,  quid  nunc 
vobia  agendum  sit :  de  quo  nos  necessario  vos  in- 
strueremur,  nisi  super  hoc  vos  divinitus  instructos 
contueremur :  super  divinum  enim  fundamentum 
no9  «diOcarequidquam  non  possumus.Igitur  cum  in 
praelium  proflcisci  disponitis,  quod  ipsi  commemo- 
rastis,  agere  in  Dei  nomine  non  omittere,  id  est  ad 
ecclesias  ire,  orationes  peragere,  peocantibus  in- 


guntur.est  qu«dam  similisobservatio^sed  non  tanta. 
Sacri  vero  canones,  et  precipue  Zachari»  summi 
priBBuHs  decreta  quid  hinc  promulgent,  episoopo 
vestro  vobis  explorandum  relinquimus. 

XL.  Gonsuetudinem  patris  vestrs  perhibetis 
inesse,  ut  priusquam  ad  pugnam  progrediamini, 
mittatur  a  dominatione  vestra  fldclissimus  et  pru- 
dentissimus  vir,qui  cuncta  arma  et  caballo8,et  qus 
necessaria  pugne  existunt^consideret  ;etapudquem 
inutiliter  pneparata  inventa  fuerint,capite  punitnr : 
nunc  autem  nosse  cupiti8,quid  nos  hino  iieri  decer- 
namus.Sed  hsc  nos  cuncta  vobis  ad  spiritalisappa- 
ratus  armaturam  convertere  suademus,  et  tant«a 
dulgeret  missarum  solemniis  interesse,  oblationes  n  severitatis  rigorem  ad  pietatis  exercitium  inclinare 


ofTerrey  oonfessionem  delictorum  sacerdotibus  fa- 
cere,reconciIiationem  et  communionem  percipere, 
carceres  aperire,  vincula  dissolvercy  et  servos  et 
prscipue  confractos  et  debiles,atque  captivos  liber- 
tati  donare,  ac  indigentibus  eleemosynas  erogare ; 
quatenus  impleatur  quod  Apostolusadmonet  dioens : 
Omne  ptodcunque  facitis  in  verbo,  aut  in  opere^om» 
nia  in  namisie  DomifU  Je$u  (Col,  iii).Nom  illa,  que 
commemorastis,  id  est  diei  et  hors  observationes, 
ineantatienes,  joca,  et  iniqua  carmina,  atque  augu- 
ria,  pomptt  ac  operatienes  diaboli  sunt,quibu8,Deo 
gratias,  Jam  in  baptismate  abrenontiaatiSy  et  htto 


monemus ;  ita  ut  sicut  baotenus  illa  preparatio  ar- 
merum  et  equorum  diligenter  inquirebatur,  utrum 
bene  apta  esset  contra  visibiles  hostes ;  ita  nuno 
studiose  investigetur,ut  arma  8piritalia,id  est,  bona 
opera  singuli  prsparata  possideant  adversus  princi- 
pes  et  potestatos  adversus  mundi  rectores  tenebra- 
rum  harum,  contraspiritalia  nequitis  in  ccBlestibus 
{Ephes.  vi) :  porro  equus  animus  intelligitur,  quia 
nimirum  sicut  homo  portatur  equo,  sio  et  regitur 
animo,  optime  ergo,qui  arma  contra  hostes  prepa- 
rata  non  habet,perit ;  quia,  ut  scriptum  est,  Maie- 
dielus  vlr  qui  faeU  opusDeinegiigenier  {Jer,xuyuu) 


995 


NIGOLAl  PAPifi  I. 


9% 


Dc  equo  vero,  qui  imparatus  cbI  aiilino,  bene  per  A  i^uain  sectM.m,  quam  nostram  cxistimet  religionem. 


Psalraistam  dicitur  :  Fatsus  equus  ad  salutem,  in 
abunUantia  autemvirtutisejusnon  erit  su!vus(Psai. 
xxxiii).  Nisi  enim  falsus  es8et,imparatus  non  esset ; 
equo  contrade  preeparato  dicitur :  Equus  jyaratur  ad 
diem  belii,  Dominus  auteui  saluiem  tribuit  {Prov, 
xxi).  Sic  itaque  quod  hactenus  carnaliter  obser- 
vastis,et  arma  quae  forsitan  ab  inopibus  h«c  prae- 
parare  non  valentibuscrudeliterexegistis,jam  nuno 
spiritaliter  veneramini ;  et  hajc  magnos  et  parvos 
prseparare  pie  et  indesinenter  hortamini. 

XLI.  De  iis  autem  qui  Ghristianitatis  bonum  su- 
scipere  renuunt,et  idolis  immolant,  vel  genua  cur- 
vant,  nihil  aliud  scribere  possumus  vobis,  nisi  ut 
eos  ad  fidem  rectam  monitis,  exhortationibus,  et 


Propter  conscientiam  ergo  magnopere  idola  colen- 
tim  cavenda  est  omnino  communio :  nam  qui  ido- 
lolatris  communicat,ipsis  idolis,imo  ddBmoniis  com- 
ra  u n  i c are  vi  det  ur :  Omnes  enim  dii  gentium  dxmmia 
{PsaL  xcv.) ;  et  Apostolus  dicens  :  Qum  ifnmolimt 
gcnteSjdtpmoniis  immolantjet  non  Deo,adjecit:M, 
inquit,w5  socios  fieri  daemoniorum  (/  Cor.  x). 

XLII.  Asseritis  quod  rcx  vester  cum  ad  mandu- 
candum  in  sedili,sicut  mos  est,fld  mensam  sederit, 
ncmo  ad  convescendum  etiam,neque  uxorejuscum 
eo  discumbat,  vobisprocul  in  sellis  residenlibus.el 
in  terra  manducantibus  ;  et  idcirco  quid  vobishinc 
pra}cipiamu3,nosse  desiderelis.  Unde  nos  quia  noo 
contra  fidem  quodagitur  est ;  Hcet  bonos  moressatis 


ratione   illos   potius  quam  vi,  quod  vane  sapiant  ^  impugnet,  non  tam  praecipientes,  quam  auadentes 


convincatis  :  opera  manuum  suarum,et  insensibilia 
elementa,  cum  sint  homines  intellectu  habiles,ado- 
rantes,  imo  damoniis  suam  ccrvicem  flcctentes  et 
immolantes.Nam,  ut  Apostolus  docet :  Scimus  guo- 
niam  nihil  cst  idoium^sed  quximmoiant  gentes^dx- 
moniis  immoiant  {I  Cor,  viii).  Jam  vcro  si  vos  non 
audierint.  cum  eis  nec  cibum  sumerc,  iiec  ullam 
penitus  communionem  habcre  :  scd  eos  tanqnam 
alienos,atque  pollutos  a  vestris  obscquiis  et  familia- 
ritate  removere  debetis,ut  tali  forte  confusitne  com- 
puncti  convertantur,  inspirante  Deo,  ad  ipsum  qui 
est  ver»J8  et  non  falsus  Deus,Greator  et  non  creatus, 
non  factus,  sed  factor  omnium  :  nam,  utDominus 
praecipit  {Matth,  x),  de  domo  illius  qui  non  crcdit, 
non  solum  cibum,  verum  etiam  nec  pulvercm  in 
pedibus  debet  educcre  Christianus,  in  tantum  ut  C 
discipuli  nescientesquodacciderat,molestetulerint, 
quod  Petrus  princeps  eorum  ad  Cornelium  ingrcs- 
sus  fucrat,quem  ipse,  Deo  praecipiente,  primum  ex 
gentibus  fecerat  Ghristianum  (Act,  x) :  nuUa  igitur 
cum  hisquinoncrcduntjidolaque  adorant,miscenda 
communio  est.Porro  iliis  violentia,ut  credant,  nul- 
latenus  inferenda  cst.Nam  omne  quod  ex  voto  non 
est,bonum  esse  non  potest ;  scriptum  est  enim  :  ro- 
iuntarie  sacrificabo  tiOi{Psal,uii) ;  et  rursus :  Fo/un- 
raria,inquit,om  mei  beneplacita  fac,Domine  {Psai. 
cxviii ;  et  iterum:  Et  ex  voluntate  meaconfitebor  illi 
'{Psai.TXvn) ;  ultronea  quippeDeus  obsequia,et  exhi- 
beritantumab  ultroneispraecipit:  namsivim  inferre 
voluisset,  nuUus  omnipotentiaB  illius  resistere  po- 


hortamur,ut  ad  Christianae  religionis  cultores  prin- 
cipes  attendatis,et  humilitatis  eorum  consideranles 
fastigium,  deponatis  ex  vobis  omne  ad  nibil  utile 
supcrcilium  :  lcgcrunt  enim  illi  in  Evangelio,  di- 
centc  Domino  :  Discile  a  me  quia  mitis  sum,elhU' 
milis  corde.ct  invenictis  requiem  animabus  mlrii 
{Malth.  xi).  Nam  antiqui  regos,  quorum  multi  m- 
ctorum  consortiuin  meruere,ac  ideo  veraciter  reges 
dicti  sunt,quoniam  sancti  repertisunt,cumamicis, 
quinimo  cum  servis  suis  convivati  fuisse  memoran- 
tur;  quin  potius  ipse  Rexregum,etDominusdoaii- 
nantium,Redemptor  nostcr,  non  solum  cuin  scnis 
et  amicis  suis,  apostolicis  scilicet  recubuisse,verum 
etiam  cum  publicanis  etpeccatoribus  et  rccubuissc, 
et  raanducasse  dcscribitur. 

XLIII.  Qua3  animalia,  seu  volatilia  liceat  mandu- 
care,quantum  existimo  Dominusevidentcrostondit, 
cum  post  diluvium  animalia  cuncta  Noe  tribuit  et 
filiis  ejusedenda,dicens  :  Omnes  piscesmarismanui 
veslrx  tradili  sunt,ctomnequod  movetur  et  vivilierit 
vobis  incibum  quasioiera  viventia  {Gen.  ix)  :etde- 
monstratis  coelitus  beato  Petro  in  illo  disco,  quani- 
vis  hoc  altius  intelligendum  sit,  cunctis  aniroanti- 
bus,  dicitur  :  Maclay  et  manduca  {Act.  x) ;  Itaque 
omne  animal,  cujus  cibus  minime  corpori  nocivua 
esse  probatur,et  societas  hoc  incibumadmiltitbu- 
mana,  comedi  non  prohibetur  :  nam  ideo,  utsan- 
ctus  et  facundissimus  doctor  scribit  Auguslinus, 
morticinum  ad  escam  usus  hominum  non  admisit, 
eo  quod  non  occisorum  sed  mortuorum  animaliuai 


tuisset.  Jam  vero  si  quaeritis,  quid  de  hujusmodi  j)  morbida  caro  est,  nec  apta  ad  salutem  corporis,cu- 


perfidis  judicandum  sit,  apostolum  Paulum  audite, 
qui  cum  Gorinthiis  scriberet,ait :  Quid  enim  mihi  de 
his  quiforissuntjudicarefnonnede  hisquiintussunt 
vos  judicatis?  nam eos  qui  foris  sunt,Deusjudicabit. 
Auferte  maium  ex  vobis  ipsis  {II  Cor.  \)  ;  ac  si  dice- 
ret  :  De  his  qui  extra  religionem  nostram  suntnihil 
ego  judico,sed  eos  Dci  judicio  reser\'o,  qui  judica- 
turus  est  omnem  carnem.Verumtamenauferte  ma- 
lum  exvobis  ipsis,ne  videlicet  vobiscum  morans  ut 
cancer  serpat :  aut  certe  dum  afidelibus  sibi  cdfn- 
municari  conspicit,  suae  quoque  vanitati  communi- 
cari  putet ;  ao  per  boo  veraciorem  et  sanctiorem 


jus  causasumimus  alimontum.Porroeorumopmio- 
nem,  qui  quippiam  in  cibis  immundum  esse  perlu- 
bent,per  se  Dominus  destruit  dicens  :  Nontfuod»- 
trat  in  os  coinquinat  hominem^sed  quodpraceditex 
oreMc  coinquinat  hominem  (A/a/^/i.xv) ;  et  apostolo 
Petro  divinitus  dicena  :  Quod  Deussanctifieavi^^^^ 
commune  {vel  immundum)  ne  dixeris(Act.  x;etco- 
apostolus  ejus  Paulus  scribens:  Offin/fl,  inQ'^'|' 
munda  mundis,coinquitanisautem  etinfidelibusmfo^ 
est  mundum  (Tit.  i).  Verumtamen  ne  forte  quilibet 
ex  Veterivobis  Testamento  quaedam  prohibitavelint 
animalia  demonstrare,  atque  ab  eorum  voa  eduho 


I 


997 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


998 


coercere ;  notandum  est,  inter  illa  quae  prohibita  A  nisi  reproborum  venationos  exercuisse  sacra  deai- 
sunt^etiam  porcum  connumerari;  de  qua  re  prajfa-      gnot  historia. 


tus  sanctus  Augustinus  de  csteris  interim  taccns, 
scribens  etiam  hujus  animalis  raeminit  dicens  :  Te- 
stamento  VeterijUbi  quidamcibicarnium  prohiben- 
tur,  cur  non  sit  contraria  ista  sententia,  qua  dicit 
Apostolus  :  Omnia  tnunda  mundis,  et  omnis  crcatura 
Dei  bona  est  (I  Tim.  iv),  si  possunt,  intelligant  hoc 
Apostolumdeipsis  dixisse  naturis;illis  autem  litte- 
ras  propter  quasdam  prnfigurationes  tempori  con- 
grucntes  animalia  quedam  non  natura,  sed  signifl- 
catione  immunda  dixisse.  Itaque  verbi  gratia,  si  de 
porco  et  agno  requiratur,  utrumquc  natura  mundum 
est ;  quia  omnis,creatura  Dei  bona  est  [ibid,^ :  quadam 
vero  significatione  agnus  mundus,  porcus  immun- 


XLV.  A  nobis  scire  cupitis  si  in  quadragesimali 
tempore  judicia  sint  exercenda,  et  ad  mortem  ali- 
quis  addicendus,  in  quo  nos  novcriLis  eadcra  de 
quadragesimali  tempore  super  hacrcsponderecon- 
sultatione,  qux  diebus  festis  nos  duodocirao  harum 
responsionum  nostrorum  capitulo  jam  rcspondisse 
dignoscimur. 

XLVI.  Jam  vero  si  quadragesimali  tempore  liceat, 
81  necessitas  exigit,  vel  si  non  exigit  ulla  necessitas, 
ad  bella  procedere,  non  vobis  est  necessarium  cxpo- 
nendum,cum  ex  priorum  propositionum  solutioni- 
bus  quid  vos  convcniat  agere,etiam  nobis  tacentibus 
jara  ipsi  colligitis.  Beliorum  quippe  ac  pr^eliorum 


dus  est;  tanquam  si  stultum  et  sapientem  diceres  :  b  «^ertamina,  nccnon  omnium  jurgiorum  initia  diabo- 


utrumque  hoc  verbum  naturavocis,  et  litterarnm,et 
syllabarum  quibus  constat,  utique  mundum  est;  si- 
gnificatione  autom  unum  horum  vcrbum,quod  dici- 
tur8tultum,immundum  dici  potest,non  naturasui, 
sedquoniamquiddamimraundum  significat:  et  for- 
tasse  quod  cst  in  rerum  figuris  porcus,  hoc  est  in  re- 
rum  genere  stultus;  et  tam  illud  animal,  quara  ist^e 
dus  syllabae,  quod  dicitur  stuitum,quiddam  unura 
idemquesignificat:imraundura  quippe  illud  aniraal 
in  lege  positura  est,eo  quod  non  rurainet ;  non  autem 
hoc  ejusvitium,sed  naturaest.Suntauterahoraines, 
qni  per  hoc  auiraal  significantur,  iraraundi  proprio 
vitio,  non  natura;  qui  cura  llbenter  oudiant  verba 
sapientiae,  postea  de  his  oranino  non  cogitant :  quod 


lice  fraude  sunt  artis  profecto  reperta,  et  dilatand 
rcgni  cupidus,  vel  irae,  vel  invidia»,  vel  alius  cujus- 
piam  vitii  dilcctor  tantura  his  intendere,  seu  dele- 
ctiri  couvincitur.  Et  ideo,si  nullaurgeat  necessitas, 
non  solura  quadragesiraali  terapore,  sed  omni  est 
praeliis  abstinendura.  Si  autera  inevitabilis  urgct  op- 
portunitas,  nec  quadragesiraali  est  tcmpore  pro  de- 
fensione  tam  sua,  quam  patriae,  seu  legura  paterna- 
rura,  bellorum  procul  dubio  praeparationi  parcen- 
dum ;  ne  videlicet  Deura  videatur  homo  tentare,  si 
habet  quod  fuciat,et  suae  ac  aliorum  saluti  consulere 
non  procurat,  et  sanctaB  religionis  detriraenta  non 
praccavct.  Porro  muri  Jericho  filiis  Isracl,  qui  Sabba- 
tnm  jam  observandura  susceperant,etiam  Sabbato 
urbcra  circumeuntibus  et  tubis  clangentibus  ad  ter- 


enim  utile  audieris,  velut  intestino  memoria3  tan- p  .      ..      ^*  ,r^       > 

..    '     .  j     j-j   I     j-  li  rara  protracti  sunt  (/05.  vi). 


quam  ad  os  cogitationis,  recordandi  dulcedine  vol- 
vere;  quid  est  aliud,  quam  spiritaliter  quodammodo 
ruminarePquod  qui  nonfaciunt,iIIorum  aniraalium 
genere  figurantur.  Unde  et  ipsa  a  talibus  carnibus 
abstinentia,  tale  vitiura  nos  cavere  praemonuit.Gum 
enim  de  hac  munditia  rurainandi  alio  loco  ita  scri- 
ptum  est :  Tfiesaurus  desiderabilis  requiescit  in  ore 
sapientiSf  vir  autem  stultus  glutit  illum  (Prov,  xxvii). 
Has  autera  similitudincs  rerum  in  locutionibus  et 
observationibus  figuratis  propter  quaerendi  et  com- 
parandi  exercitationem  rationales  mentes  utiliter  et 
suaviter  noverit :  sed  priori  populo  multa  talia  non 
tantum  audienda,  verum  etiam  observanda  praBce- 
pta  sunt.Tempus  enim  erat,  quo  non  tantum  dictis, 


XLVIL  Consulitis  si  liceat  in  quadragesimali  tem- 
pore  jocis  vacare;  quod  non  solum  in  quadragcsi- 
mali,  verum  etiam  in  nullo  tempore  licitum  est 
Ghristianis;  sed  quia  vobis,qui  in  montem  nondum 
asccnderetanquam  infirmi  potestis,utindesubIimia 
mandataDei  percipiatis,  scd  in  campestribu8,quem- 
admodum  filii  quondam  Israel,  positi  estis,utsal- 
tem  ibi  plana  et  rainora  quaeque  praecepta  suraatis, 
necdum  possumus  snadere,  ut  omni  tempore  jocis 
abstineatis,  et  quadragesima,  ac  jejunii  tempore, 
quando  peramplius  et  instantius  orationi  et  abstinen- 
tiae^  et  omnimodae  poenitentiae  sicut  longe  superius 
expo8uimus,vacare  debetis,  non  solum  jocis,  verum 
etiam  ab  omni  vaniIoquio,et  scurrilitate,quae  ad  rem 


sed    etiam    factis  prophetari   oporteret,  et  ea  quae      ^^^  p^rtinent,  atque  ab   ipso  otioso   verbo,  ut  in 
postenori  tempore  fuerant  revelanda,quibus   per  ^  Evangelio  Dominusdicit :  Quod  locuti  fuerint  homi-- 

neSy  reddent  de  eo  raUonem  [Matth,  xii) :  si  de  otioso 


Christum^  atque  in  Christo  rcvclatis,  fidci  gentium 
onera  observationum  non  sunt  imposita,  prophetiae 
iamen  auctoritas  commendata. 

XLIV.  Nulla  ratio  sit  in  quadragesimali  terapore 
vcnationibus  uti :  venantes  enim  nihil  praeter  carnes 
captant,  ut  ergo  nihil  carnale  sectari  videamini^  de- 
center  a  carnibus  captandis  in  quadragesiraali  prae- 
cipue  tempore  vobis  est  abstinendum  ;  quanto  enira 
jejunii  tempore  arctius  est  divinis  cultibus  insisten- 
dum,tantoe8t  in  cunctis  mundi  nocivis  oblectamen- 
tis  longius  recedendum ;  praesertim  cum  neminem 


quanto  magis  de  noxio  et  crirainoso?  nulla  ergo  vos 
voluptatum,  etjocorum,  et  maxime  in  tempore  jeju- 
niorum,  vanitas  seducere  valeat;  non  enim  lamenta 
cum  jocisconveniunt,  et  fallax,  ac  deceptrix  laetitia, 
veraccs  lacrymas  producere  nescit  in  proximo :  proe- 
terea  est  judex,  qui  dixit :  Vx  vobis  qui  rideti^  nunc, 
quia  lugebitiSy  et  flebitis  [Luc.  vi) ;  hinc  Saloraon  ait : 
hisus  dolore  miscebitur,  et  extrema  gaudii  luctus  occur 
pat  (Prov.xiv);  hinc  iterum  dicit :  Risum  reputavi 
erroremj  et  gaudio  dixi :  Quid  frustra  deciperis  ? 


m 


NICOLAI  PAPiE  L 


iwo 


[Eccle»  II.)  Htne  rursus  ait  :  Cor  sapienUum,  ubi  tri-  A  perit.  Ut  eap.  78  comideravU.  Hard.],  ooxBpdktor 


stitia  est;  et  cor  slultorum^  ubi  Isetitia  (ibid.)\  gra- 
tum  namque  Deo  sacriflcium  est  affliclio  contra 
peccatum,  Psalmista  testante,  qui  ait :  Sacrificium 
Deo  spiritus  contribulatus  (Psal,  l). 

XLVIIL  Unde  nec  uxorem  ducere,  nec  convivia 
facere  in  quadragesimali  tempore  convenire  posse 
nullatenuB  arbitramur.  Iterum  quid  hino  sacri  cano- 
nes  dicant  episcopo  vestro  docente  scietis. 

XLIX.  PrflQterea  eciscitamini,  si  licet  exhibere 
vobis  quemadmodum  prius  in  dotem  conjugibus  ve- 
etris  aurum,  argentum , boves,equos,  etc,  quod  quia 
nuilum  peccatum  est  et  leges  hoc  connivent,  et  nos 
ut  fiat  minime  prohibemus ;  et  non  solum  hoc^verum 
etiam  quidquid  anle  baptismum  egistis,  et  nunc  quo- 


Buscipere.  Denique  hoc  tam  immaiie  scelas  est,  ut 
bomicidii  quidem  peccatum,  qnod  Gain  in  Abei  In- 
trem  suum  commisit  {Gen.  iv},  septimageneratiooe 
cataclysmo  vindioatum  fuerit  (Gen,  vti);  adulterii 
autem  flagitium,  quod  Lamech  omnium  primus  io 
duabus  uxoribus  perpetravit  {Gen»  tv),  nonnisi  san* 
guine  Christi  abolitura  exstiterit,qui  septima  et  se- 
ptuagesima  generatione  secundum  Evangeliomiuxe* 
rit  in  mundum. 

LIL  Si  nosse  deaideratis  quid  de  his  qui  quemlibet 
eunuchizant  judicandum  sit,  paginas  legum  revol- 
vite. 

LIII.  Gonsulitis  si  licet  super  mensam,  in  quasa- 
cerdos,  aut  diaconus  deest,  vezillum  sanct»  cnicis 


que  vobis  agere  profecto  eonceditur  (S.  Greg.  hom.  p  imprimere  et  comedere  :  quod  procul  dubio  lloet, 

•«.    .  %     ».T _i A_ T*_A «r.i.j.1 mj ii...^   j_i ^_A    „1  _i ^_:_  ___&__  L...  .: 


24  in  evang.),  Nam  piscatorem  Petrum^  Matthaeum 
vero  telonarium  scimus^et  post  conversionem  suam 
Petrus  ad  piscationem  rediit,  Matthaeus  vero  ad  te- 
lonii  negotium  non  resedit,  quia  et  aliud  est  victum 
per  pi;5catioaem  quaerere,  aliud  telonii  hicris  pecu- 
nias  augere.  Sunt  enim  pleraque  negotia,  quac  sine 
peccato  exhiberi  aut  vix,  aut  nullatenus  possunt,ad 
illa  ergo  tantum,  quas  ad.peccatum  implicant,  ne- 
cesse  eet  ut  post  cenversionem  animus  non  recurrat : 
quod  vero  quisque  ante  conversionem  sine  peccato 
exercuit,  hoc  eum  post  conversionem  repetere  non 
est  culpa. 

L.Quid  de  eo,qui  de  quadragesimalitempore  cum 
uxore  sua  coierit,9it  judicandum,  episcopi  vestri,  et 
sacerdotis  qui  ab  eo  constituetur,  arbitrio  conside- 


nam  omnibus  datum  est,  ut  at  omnia  nostra  boc  si- 
gno  debeamus  ab  insidiis  munire  diaboli,  et  ab  ejos 
omnibus  impugnationibus  inChristi  nomise  Irium- 
phare  :  superest  tantum,  ut  cum  potior  adestjnfe- 
rior  hoc  sibi  nisi  jussus  non  audeat  arrogare :  quo- 
niam,  Non  est  discipulus  super  magistrum{MaUh.i\ 
et  iterum  praecipit  Apostolus  dicens :  Uonore  vnvicm 
prssvenientes  (Rom.  xii). 

LIV.  Dioitis  quod  Grsci  fateantur  quod  iu  Eccle- 
sia  qui  non  constrictis  ad  pectus  manibus  steterit, 
maximum  habeat  peccatum :  hoc  utiieret  prsceptum 
fuisse  nusquam,  ni  faliimur,  invenitur,  ae  perhoc, 
nisi  fiat,  peccatum  non  est:  nam  quidem  faciunthoc, 
quidam  illud,  nunc  isti  hoc  genus  humilitatis,  nunc 
iilud  ostentant :  nisi  forte  qui  pertinaciter recusetfa- 


randum,ac  diffiniendum  committimus,qui  singulo-  C  cere,  quod  omnes  viderit  facientes.  Verumethoc.et 


rum  mores  agnoscere  poterunt;  et  uniuscujusque 
vestrum  causas  libratis  personis,  ac  temporibus  dis- 
cemere,  seu  moderari  debebunt.  Porro  cum  ea  eo- 
dem  tempore  sine  aliqua  contaminatione  dormire 
omnino  liceret,  si  ignis,et  palea  sine  laesione  commu- 
nionem  aliquam  babuissent,  vei  si  diabolicse  fraudis 
astutise  nescirenturnam  ubi  masculus  cum  femina 
pariter  conversantur,difl[iciie  est  insidias  hostis  anti- 
qui  dee8se,qufle  nimirum  non  defuere,  ubi  solitaria 
firatris  et  sororis^  Amnonis  scilicet  et  Thamar,  ex- 
stitit  parvissimo  spatio  commoratio  (/  Reg,  xiii). 

LI.  Si  liceat  uno  tempore  habere  duas  uxores  ex- 
quiritis,  quod  si  non  licet,  scire  cupitis,  apud  quem 
inventum  fuerit,quid  exinde  facere  debeatis.  Duas 


muita  in  diversis  locis  alia  humilitatis  indicio  fiuDt, 
et  boc>  cum  sit,  nonnisi  humilitatis  gratia  flt,  et  re- 
vera  scriptum  est :  Oratio  humiliantium  se  nubes  pe- 
netrabit  {Eccle.  xxxv),  proinde  sive  hoc,  sivc  aliud 
quid  humilitatis  excogitare  potest  homo,  non  est  re- 
prehendendus,  quia  secundum  Evangelium,  qui  ^ 
humiliat  exaltabitur  (Luc.  xviii).  Si  enim  quis  ante 
principem  mortalem  veniens  cum  omni  reverenliaet 
timore  stat,  loquitur,  et  incedit,  quanto  potiuseam 
qui  ante  Deum,  qui  est  stemus,  terribilis,  et  exoel- 
sus,  accesserit,  cum  omni  pavore  ac  ti^more  non  so- 
lum  stare  convenit^sed  et  quasi  servum  semetipsum 
in  conspectu  ejus  humiliter  prsB8entare,etquiaquo* 
rumdam  in  Evangelio  reproborum  ligari  maDUS,et 


tempore  uno  habere  uxores,  nec  ipsa  origo  humana  |^  pedes   preecipiuntur  {Matth.  xxii),  quid  alLud 

conditionis  admittit,  nec  lex  Christianomm  ulla  per-  '      *  trv      .     i.      .  _.-_: 

mittit.  Nam  Deus,  qui  fecit  hominem,  ab  initio  ma- 

sculum  unum  fecit  et  unam  feminani  tantum  (Gen, 

l),cui  potuit  utique  si  vellet  duas  uxores  tribuere, 

sed  noluit;  scriptum  quippe  est :  Propter  hoc  relin* 

quet  homo  patrem  et  matrem,  et  odhaerebit  uxori  suse 

{Gen,  li),  non  dixit,  uxoribus;  et  iterum  :  Erunt  duo 

in  came  una  {ibid.)y  masculus  scilicet  et  femina  in 

carne  una,  et  non  tres  aut  plures.  Itaque  apud  quem 

uno  tempgre  du»  uxores  inveniuntur,  interim  priorl 

retenta  posteriorem  cogatur  amittere  :  insuper  et 

pCDuitentiam  quam  loei  saoerdos  preeviderit  [prace- 


isti 
agunt  qui  manus  suas  coram  Domino  ligant,  nisi  Deo 
quodammodo  dicunt,  Domine,  ne  manus  meas  ligari 
praecipiaSjUt  mittar  in  tenebras  exteriores:quoniam 
jam  ego  eas  ligavi,  et  ecce  ad  flagella  paratussum» 
Hinc  etiam  pectus  percutimus  signantes  videlicet, 
quod  nequiter  egimus,  displicere  nobis,  acideoafl- 
tequaim  Deus  feriat,  id  nos  in  nobis  ipsis  ferire.  et 
antequam  ultio  extrema  veniat,  commissum  poeni- 
tehtia  digna  punire. 

LV.  Jam  vero  quod  asseritis,  6r»co8  vos  probi- 
bere  communionem  suscipere  sine  ciDguIiB^qoibas 
sacrs  Scripturae  tesUmoQiis  faoo  proii&)ere|Qnpro* 


1001 


EPISTOLiB  ET  DBCRETA. 


iOOS 


bentur»  noa  pemiua  igQoramus,  nisi  forte  illo  quo  \ 
Dominus  prscipit  dicens :  Sint  lumbi  vesiri  prxcincU 
(Lu^.  xxii).  Yerum  boe  sancti  Evangelii  testimonium 
non  per  litteram,  sed  per  spiritum  oportet  impleri. 
Nam  si  ad  hoc  istud  prteceptum  est  ut  laliter  serva- 
retur,cur  non  Hu  nt  pariter  qu  se  sequuntu  r,  ut  luc^emee 
ardmUst {Exod,xy\i\)  et  sicut  agnum  comedentibus 
jubetur,  ut  baculum  in  manibus  teneant  ?  habent 
8uum  ista  mysterium,  et  intelligentibus  ita  ciara 
sunt,  ut  ea  magis,  qua  decet,  sigiiiGcatione  serven- 
tur.  Nam  in  lumborum  praecinctione  castitas,  in  ba- 
culo  regimen  pastorale,  in  lucernis  ardentibua  bono- 
rum  splendor  operum,  de  quibus  dicitnr :  Sic  opera 
vestra  luceani  {Matth,  v),  indicatur.  Rudes  ergo  fide* 
lium  mentes,  ut  ssnctus  et  egregius  propugnator  Ec- 
clesia  papa  CGelestinus  scribit  {epist.  1}  cujus  hac  ^ 
summatim  verba  mutuati  sumus,  ad  talia  non  debe- 
mus  inducere,  docendi  enim  sunt  potius  quam  illu- 
dendi,  nec  imponenda  eorum  oculis,  sed  mentibus 
infundenda  precepta  sunt. 

LVI.  Nosse  vos  velle  asseveratis,si  liceat  omnibus 
vestris  prtecipue  tempore  siccitatis,  ad  pluviam  po- 
stulandam  jejunium  et  oratioBemfacere,vobifqui- 
dem  hoc  agere  licet :  quoniam  jejunium  et  oratio 
magns  virtutes  [farte,  virtutis,  HARD.]sunt,et  ad  has 
jugiter  faciendas  vestra  muitum  valet  hortatio ;  sed 
congruentius  est  si  haec  per  episcoporum  dispositio- 
nem  fiant:  ipsi  namque8untquiligandi,solvendique 
potestatem  accipiunt,  ad  horum  vocem  popuii  Dei 
castra  movcntur,  et  requiescunt :  sine  his  tanquam 
sine  capite  fore  videmini,  et  quasi  oves  errantes,  et 
non  habentes  pastorem  inceditis.  Siquidem  in  tali-  C 
bus  prisco  tempore,  quod  nunc  quoque  sancta  tenet 
Ecclesia,  sacerdotum  prsecedebatinBtitutio,etomnis 
penitus  ordinatio,et  tunc  reliqu»  plcbis  subseque- 
batur  assensus,  ac  per  hoc  ordine  debito  custodito, 
et  unanimitate  servata,  Deo  largiente,  votipraestaba« 
tur  eCTectus. 

LVII.  Graecos  vetare  perhibetis  eunuchos  anima- 

lia  vestra  mactare,  ita  ut  eum  qui  ex  animalibus  ab 

illis  occisis  comederit,  grave  commisisse  peccatum 

aiflrment.  Sed  nobis  valde  absonum  est,  et  adhuc 

frivolum  sonat,  quod  dicitur.  Porro  quia  ratiocina- 

tionem  ista  dicentium  non  audimus,  nihil  interim 

de  assertione  ipsorum  nondum  plenecognitadecer- 

nere  diffinitive  valemus.  Unum  tamen  scimus,quo- 

niam  si  eunuchi  prsecepta  Det  custodierint,  ad  re-  n 

gnum  cceleste  percipiendum  nihii  eis  obesse  mem- 

brorum  poterit  detruncatio,cum  secundum  Aposto- 

lum  in  resurrectione  omnes  occurramus  in  virum 

perfectum  {Ephes.  iw),  et  per  prophetam  Dominus, 

si  ejus  mandata  observaverint,  eunuchis  nonnulla 

laeta  promittat  {Isa,  lvi),  Siquidem  et  ille  eunuchus 

^thiops  a  sancto  Luca  evangelista  pro  virtute  et 

integritate  vir  appellatur  dum  dicit  :  Et  ecce  vir 

jEChiops  eunuchus  patens  Candacis  reginae  (Act,  viii). 

LVIIl.  Utrum  velato  an  nudato  capite  mulier  in 

ecclesia  stare  debeat,  Apostoius  docet  (/  Cor.  xi) : 

Mulier  orans^  aut  prophetans  non  velato  capite,  detur- 

Patrol.  CXIX. 


pat  capui  suum ;  unum  esl  enim  ac  si  decalvetur,nam 
si  ncn  velatur  mulier,  tondeatur ;  si  vero  turpe  esi 
mulieri  tonderi  aut  decalvarit  velet  caput  suum ;  et 
iterum  :  Idea^  inquit,  dehet  mulier  velamen  habere 
super  caput  propter  angelos,  id  est,  sacerdotes ;  et 
rursus  ait :  Vos  ipsi  judicate,  decet  mulierem  non  ve- 
latam  orare  Dominum  ?  nec  ipsa  natura  docet  vos^ 
qmd  vir  quidem  si  camam  nutriat,  ignominia  est  tlli: 
mulier  vero  si comam  nutriat,  gloria  esl  illi?quoniam 
capilli  pro  velamine  ei  dati  sunt. 

LIX.  Quod  de  femoralibus  soiscitamini,  superva» 
cuum  esse  putamus ;  nop  enim  non  exteriorem  eul- 
tum  vestium  vcstrarum,  sed  interioris  hominis  mo- 
ree  in  vobis  mutari  desideramus,  nec  quid  induaiis 
prseter  Ghristum,  quotquot  enim  in  Christo  baptizati 
estis,  Christum  induisUs  (Gal.  iii) ;  sed  quomodo  in 
fide,  ae  bonis  operlbus  proficiatis  ioquirimus.Verum 
quia  simpliciter  de  his  interrogatis,  verentes  vide- 
licet  ne  vobis  in  peccatum  imputctur,  si  prffiter  alio* 
rum  consuetudinem  quid  saitem  in  minimis  agitis 
Ghristianorum,  ne  quid  desiderio  vestro  subtrahere 
videamur,  dicimus,  quoniam  in  libris  nostris  juasa 
sunt  femoralia  fieri,  non  ut  his  mulieres  uterentur, 
sed  viri  :  nunc  autem,  ut  quemadmodum  a  veteri 
ad  novum  transistis  hominem^itade  priori  consue* 
tudine  ad  morem  nostrum  per  omnia  transeatis  fa- 
cite  ;  sin  autem,  quod  placet  agite.  Nam  aive  vos, 
sive  feminae  vestrae,  sive  deponatis,  sive  induatis  fe* 
moralia,  nee  saluti  offlcit,  nec  ad  virtutum  vestra« 
rum  proficit  incrementum.  Sane  quoniam  diximua 
Jussa  fuisse  femoralia  fieri,  notandum  est,  quianos 
spiritualiter  induimur  femoralibus,  cum  carnis  libi- 
dinem  perabstinentiam  coarctamus :  nam  illa  loca 
femoralibus  constringuntur,  in  quibus  luxuriae  se- 
des  esse  noscuntur,  quamobrem  fortasse  primi  ho- 
mines  post  peccatum  in  membris  suis  illicitos  sen- 
tientes  motus  ad  arboris  ficulneoe  folia  concurrentes 
eibi  perizomata  texuerunt  {Gen.  iii) ;  sed  hsc  spiri- 
tualia  sunt,  quae  hactenus  portare  non  poteratis,  sed 
necdum,  ut  cum  Apostolo  dicam,  potestis ;  adhuc 
enim  estis  camales  {I  Cor.iu) ;  et  ideo  hinc  perpauca 
diximus,  cum  plura  Deo  donante  dicere  valeremus. 

LX.  Gonsulentibus  vobis  si  liceat  absque  jejunio- 
rum  tempore  quantuiumcunque  valde  mane  come- 
dere,  respondemus,  quoniam  neminem  patrum  no« 
strorum  ante  horam  diei  tertiam  manducasse,  nec 
sancta  Ecclesia  ante  horam  hanc  traditionem  su- 
mendi  cibum  accepisse  recolimus,vel  monumentis 
quibuscunque  reperimus  :  e  contrario  vero  quoa- 
dam  eorum  usque  ad  vesperum,  alios  autem  usque 
ad  nonam  horam  diei :  porro  alios  usque  ad  sextam 
invenimu8jeiunasse:nullumautem  mane  cibiquan- 
tuIumcunquesumpsissecomperimuSyCumpotiusKa? 
dictum  qui  mane  comedunt  fuisse  legerimus  {Isa, 
V).  Quamobrem  ab  isto  maledicto  vos  alienos  esse 
desiderantes  hortamur,  ut  ante  horam  diei  tertiam 
nullum  omnino  corporalem  cibum  etiam  in  ipsis  in- 
signibus  solemnitatibus  omnino  sumatis :  nam  qu89 
solemnitas  potest  esee  Pentecoste  8ublimior»inqttflv 

9% 


1003 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1604 


Spiritus  sanctus  super  apostolos  descendit^  ac  per  A  ^^  honorificatum^  et  ipsi  tanquam  lapides  vivi  super- 


hoc  hominee  merucrunt  in  se  suscipere  Dominum? 
In  ista  nempe  festivitate  sancti  apostoli  cum  aliis 
nonnuUis  hora  diei  tertia  reporiuntur  fuisse  jejuni, 
cum  repletos  Spiritu  sancto,  et  loquentes  omnium 
gentium  linguis  quibusdam  incredulis  audientibus, 
etobstupescentibus,et  quod  musto  essent  repletiii, 
qui  simul  aderant  falso  dicentibus :  Petrus  apostq- 
lorum  princeps  responderit,  dicens :  Non  enim,sicut 
vos  aeslimatiSy  ebrii  sunt  istij  cum  sit  hora  diei  tertia 
(Act,  ii),  ubi  notandum  quod  non  solum  apostoli, 
sed  et  omnes  qui  cum  ipsis  erant,  id  est  centum  vi- 
ginti  viri,super  quos  Spiritus  sanctus  cecidit,hora 
diei  tertia  jejuni  reperiantur.  Simuletiamnotandum 


xdificamini  in  domum  spiritalem  [I  Petr.  \\). 

LXIII.  Gonsulitis  prsterea  si  liceat  viro  Dominlco 
nocturno  vel  diurno  tempore  cum  uxore  sua  con- 
jungi  aut  dormire,quibus  respondemus  :  quoniam 
siDominico  die  ab  opere  mundano  cessandum  est, 
sicut  supra  ddcuimus,  quanto  potius  a  voluptate 
carnali  et  omnimodo  corporis  poIIutioQe  caven- 
dum  ?  prassertim  cum  Dominici  diei  nomen,  quod 
nihileodem  dieprster  quas  Domini  sunt  CbristiaDas 
agere  debeat,  liquido  manifestet.  Porro  idipsumest 
de  nocturno  ipsius  diei  quod  de  diurnotcmporesen- 
tiendum.  Unusest  enim  dies,  qui  tam  diuroo,  quam 
nocturno  spatio  constat,  viginti  (^uatuor  horas  ha' 
bens.  Nam  nisi  tam  absentia  quam  pnBseutia  aolis 


quod  non  dixerit  beatus  Petrus  simpiiciter  :  iVon,«tc- 
u^  vos  xstimatiSy  hi  ebrii  sunt,  sed  addiderit  :  cum  ^  unus  existeret  dies,  nequaquam  Scriptura  diceret: 
sit  hora  diei  tertia ;  ac  si  patenter   diceret  :  Ipsi  li-      Factum  est  vespere  et  mane  dies  unus  (Gen.  i) :  jam 

vero  si  dormiendum  simpliciter  eodem  sit  tempore 


quido  nostis,  quod  non  sit  istis  consuctudini  ante 
horam  diei  tertiam  jejunium  solvere,  quamobrem 
frustra  illos  ebrios  esse  putatis.  Imitamini  itaque 
hos,  ut  Spiritus  sanctus,  et  si  non  tardius,  saltcm 
hora  tertia  diei  vos  jejunos  inveniens,  sicut  istos, 
vos  quoque  inspiratione  suse  gratias  repleat. 

LXI.  De  caetero  scire  vos  velle  significatis,  quot 
vicibus  laicalis  persona  per  unumquemque  dicm  ora- 
tionem  facere  debeat,  in  quo  scire  vos  convenit, 
neminem.  exceptum  esse  ab  eo,  quod  Dominus  in 
Evangelio  dicit  :  Oportet  semper  orare,  et  non  defi' 
cere  Uoan.  xviii) ;  et  Apostdus  :  Sine  intermissione 
orate  (/  Thess.  v) ;  quod  sanissime  prsfato  sancto 
Augustino  docente,  sic  accipitur,ut  nullo  die  inter- 


cum  uxore  propria,quinquagesimo  harum  respon- 
sionum  nostrarum  capituio  quod  sensimus,cursim 
jam  intimavimus.  Porro,  ut  verbis  utar  Apostoli,A«; 
ad  utilitatem  vestram  dico,  non  ut  laqueum  vobis  inji- 
ciam,  sed  ad  id  quod  honestum  estf  et  quod  faailta- 
lem  prxbeat  sine  impedimento  Dominum  olsecmdi 
(I  Cor.  vii). 

LXIY.  Quot  diebus  viro,  postquam  mulierfllium 
genuerit,  ab  ea  sit  abstinendum,  non  adiQventioni- 
bus  nostris,  sed  verbis  beats  memoris  Gregorii 
Romani  pontificis,  et  Anglorum  gentis  apostolide- 
claratur,  qui  Augustino  episcopo,  quem  in  S^o- 
niam  ipse  direxerat^  scribens   inter  caetera  diiit 


mittantur  certa  tempora  orandi ;  quse  autem  sint  C  (Epist.  lib.  xii,  epist.  31) :  Ad  ejus  vero  (id  est  ma- 


hdBC  certa  tempora  orandi,  quss  nullo  die  prfeter- 
mitti  debeant^  quaerite  et  invenietis. 

LXII.  Refertis  quod  lapis  inventus  sit  apud  vos 
antequam  Ghristianitatem  suscepissetis,  de  quo  si 
quisquam  ob  aliquam  infirmitatem  quid  accipit,so- 
leat  aliquoties  remedium  corpori  suo  prabere :  ali- 
quoties  vero  sine  profectu  remanere  ;  quod  utique 
etiam  de  illo  Iapide,qui  nunquam  sumentibus  quo- 
tidie  certum  est  evenire  videlicet,  ut  alii  quidem  ab 
ffigri  tudine  sua  remedium  sanitatis  recipiant,alii  vero 
infirmitate  tabescant.  Quamobrem  nos  tanquamer- 
roris(ajvobisconsulentibusutrumdec8eterositagen- 
dum  an  respuendum,respondemus,ctdecernimus, 
quatenus  omnis  ejusdem  lapidis  sumptus  penitus 


lieris)  concubitum  vir  suus  accedere  non  debet, 
quoadusque  proles  qu»  gignitur,  ablactetur.Prava 
autem  in  conjugatorum  moribus  consuetudo  su^ 
rexit,  ut  mulieres  filios  quos  gignunt  nutrire  con- 
temnant,eosque  aliis  mulieribus  nutriendos  tradant; 
quod  videlicet  sola  causa  incontinentis  videturin* 
ventum,  qui  dum  se  continere  nolunt,  despiciunl 
lactare  quos  gignunt. 

LXV.  Tunc  recte  non  licet  cuilibet  communionem 
Christi  percipere,  quando  gulfls  deditus  non  inveni- 
tur  jejunus,  adeo  ut  mysticam  mensam  parvipen- 
dens  prius  cibi  laici  sumptu  jejunium  solvissevi- 
deatur,  Christiquevenerandum  corpusacpretiosum 
sanguinem  a  caeteris  non  discernens  alimentis  non 


prohibeatur,  et  omnimodis  refutetur,  et  in  solo  illo  n  praeposuisse  omni  humanae  refeclioni,  sed  postpo- 
'     • '    '^  ,     ^i    .  .  ,  fluisse  noscatur.  Remedium  quippe  salutiferum  est 

corpus  Christi  contra  peccatum,  et  qui  hoc  ante 
omnem  escam  veneranter  non  sumit  (b).  Etcerte 
quotidie  medicos  vacuis  visceribus  sua  cernimus 
pocula  propinare  :  et  si  hoc  pro  sanitate  corpons 
agitur,  quanto  potius  est  pro  animae  salute  patran- 
dum  ?  Caeterum  quamobrem  non  debeat  is,  cui  san- 
guis  ex  ore  vel  naribus  profluxerit,  corpus  acsan- 
guinem  Christi  percipere,  regula  nuUa  docetNam 


lapide  Domino  nostro  Jesu  Christo,  quem  reproba- 
vere  aedificantes,  bic  factus  est  in  caput  anguli 
(Matlh.  xxi),  spes  totius  salutis  humanae  ponatur, 
et  tanquam  a  fortissimo  recuperandae  fortitudinis 
nostras  rcmedium  exspectetur,  ad  quem  vos  acce- 
dcre,  et  in  eo  fiduciam  omnem  locare  beatissimus 
primus  apostolorum  Petrus  per  epistolam  suam  hor- 
tatur,  dicens  :  Ad  quem  accedentcs  lapidem  vivum  ab 
hominibus  quidem  reprobatum,  a  Deo  autem  electum 


(a)  Vox  illa,  erroris,  aut  est  corrupta,  aut  super- 
fiun.  Hard. 


(6)  Hujus  loci  pars  altera  deest. 


4005 


EPISTOLiG  ET  DECRBTA. 


1006 


-quod  invitus  quis  patitur,  in  culpam  ei  non  debet  A 
imputari,  ac  per  hoc  nec  a  participatione  tanti  re- 
medii  coerceri  :  novimus  namque  quia  mulier  qu» 
fluxum  patiebatur  sanguinis,  post  tergum  Domini 
humiliter  veniens  vestimenti  ejus  fimbriam  tetigit, 
atque  ab  ea  statim  infirmitas  recessit.Si  itaque  mu- 
lier  haec  in  fluxu  sanguinispositavestimenti  Domi- 
nici  tactu  non  judicatur  indigna,  imo  ipsius  Do- 
mini,nam  ipsi  dixit  :  Tetigit  me  aliquis  [Malth,  ix) ; 
cur  ei  qui  sanguinis  ex  ore  vel  naribus  fluorem  su- 
stinetyuon  liceat  salutifera  Ghristi  sacramenta  per- 
cipere  ? 

LXVI,  Graecos  prohibere  vos  asseritis  cum  liga- 
tura  lintei  quam  in  capite  gestatis,ecclesiam  intra- 
re ;  quos  [forte^  quod,  Baro.]  nos  quoque  similiter 
Don  abs  re  forsitan  inhibemus  :  nam  sspe  memo-  *» 
ratus  ac  semper  meraorandus  apostolus  Pauius  ait : 
Omnis  vir  orans  aut  prophetans  velato  eapito^  deturpal 
caput  suum.  Et  iterum  :  Yir  quidem  non  debet  velare 
caput,  quoniam  imago  et  gloria  est  Dei  (/  Cor.  xi) ; 
quod  enim  de  velamine  dici,  etiam  de  ligaturffivo- 
lumine  debet,  credimus,  observari. 

LXVII.  Perhibetis  vos  consuetudinem  habuisse, 
quotiescunque  aliquem  jurejurando  pro  qualibet  re 
disponebatis  obiigare,  spatham  in  medium  afTerre, 
et  per  eam  juramentum  agebatur  :  nunc  autem  per 
quos  jurare  debeatis  a  nobis  Juberi  deposcitis.  Sed 
no8  ante  omnia  non  sum  per  spalham,verum  etiam 
per  aliam  omnino  conditam  speciem  jurari  judica- 
mus  indignum.  Per  quem  enimquisjuratyprofecto 
et  diligit  et  veneratur,  sed  et  fiduciam  suam  ei  flr- 
ma  stabilitate  commendat :  quamobrem  per  Deum  C 
jtirandum  e8t,qui  ab  hominibus  diligendus  et  vene- 
randus^et  in  quo  omnis  spes  et  flducia  est  locanda, 
et  a  quo  pr<e  cunctis  creaturis  est  semper  auxilium 
exspectandum,nam  cum  a  Dominoper  coelum^ter- 
ram,  caput  et  Jerusalem  non  jurare  jubetur,nil  nisi 
ut  per  creaturam  juretur,  procul  dubio  inhibetur. 
Quod  antem  per  Dei  nomen  jurarepr2ecipiamur,ip- 
80  jubente^  didicimus.Sane  possumus  per  eas  dun- 
taxat  creaturas  jurare,  que  divinis  sunt  cultibus 
deputat«,ut  est  templum  et  altare^  in  quibus  qui 
jurat,  jurat  in  ipsis,  et  qui  habitat  in  ipsis,  et  si 
qus  sunt  talia.Quapropter  jure  perEvangeliumju- 
randum  est,  in  quo  quidquid  continetur,  nihil  nisi 
Dei,qui  in  eo  scribitur  et  legitur  esse,  prffifecto  di- 
gnoscitur  :  ipsum  est  enim  lex  nostra,ipsum  testa-  ]) 
mentum  nostrum,quod  legiter  et  testator  Dominus 
et  Redemptor  noster  electis  suis  disposuit,et  si  hoc 
amamua  per  ipsum  etiam  juramus ;  etenim  omnia 
vera  qui  dicit,per  eum  jurat  quem  amat ;  nos  ergo 
si  per  Evangelium  juramus,et  te8tatorem,et  ipsum 
testamentum  diligerecomprobamur,etab  ejus  man- 
datis  nos  nolle  recedere  procul  dubio  signiflcamus. 

LXVIII.  Requisi^tis  post  quot  dies  mulier  possit 
ecclesiam  intrare  postquam  genuerit :  in  quo  nos 
pnedecesoris  nostri  beati  Gregorii  papse  vestigia 
sequentes,  eadem  quie  ipse  decemimus,  qui  pro 
Dova  gente  sicut  nos  modo  instruouda  scribensyin- 


ter  alia  dixit  (Epist.  lib.  xii,  epist.  31)  :  Si  mulier 
hora  eadem  qua  genuerit,  actura  gratias  intret  ec- 
clesiam,  nullo  peccati  pondere  gravatur  :  voluptas 
enim  carnis,  non  dolor  in  culpa  est,  in  carnis  au- 
tem  commistione  voluptas  est ;  nam  in  prolis  pro- 
latione  gemitus,  unde  et  ipsi  prims  omnium  matri 
dicitur  :  In  doloribus  paries  (Gen.  lu)  :  si  ergo  eni- 
xam  mulierem  intrare  ecclesiamprohibemus,ipsam 
ei  pcenam  in  culpam  deputamus. 

LXIX.  Quot  vicibus  per  totum  annum  baptismata 
celebrari  debeant,  vel  si  eodem  die  licitum  sit  car- 
nes  comedi,  vel  quot  in  consequentibus  ab  his  sit 
abstinendum,  requiritis.  Insignia  igitur  anni  sive 
solemnia  tempora,  quibus  baptismata  celebrantur, 
secundum  canones,  duo  sunt,  PischaB  scilicet  et 
Pentecostes.  Verum  circa  vos  nulla  sunt  in  bapti- 
zando  tempora  penitus  observanda ;  quemadmodum 
nec  erga  eos  qui  mortis  vicinae  periculum  metuen- 
tes  tanto  lavacro  purgari  desiderant :  a  carnibus  au- 
tem  ipso  die  iis  qui  Sabbato  sancto,vel  sabbato  Pen- 
tecostes  baplizati  fuerint,  abstinere  procul  dubio 
convenit :  consequentibus  vero  septem  diebus,qui  a 
veteribus  dies  azymorum  diccbantur,et  diei  resur- 
rectionis  Dominicae  convincti'[conjuncti]  rite  cele- 
brantur,si  quisquam  quandocunque  carnibus  vesci 
afl^ectat,  multo  magis  edere  carnes  oportet. 

LXX.  Consulendum  decernitis  utrum  presbyte- 
rum  uxorem  habentum  debcatis  sustentare  et  ho- 
norare,  an  a  vobis  projicere :  quo  respondemus,  quo- 
niam  licet  ipsis  valde  reprehensibiles  sint,  vos  ta- 
men  Dominum  imitari  convenit,  qui  solem  5uum,ut 
Evangelium  testatur,  oriri  facit  super  bonos  et  ma- 
los,  et  pluit  super  justos  et  injustos  {Matth.  v).  Deji- 
cere  vero  eum  a  vobis  ideo  non  bebetis,  quoniam 
nec  Judam  Dominus^cum  esset  mendax  discipulus, 
de  numero  apostolorum  dcjecit.  Verum  de  presby- 
teris  qualescunque  sint,  vobis,  qui  laici  estis,  nec 
judicandum  est,  nec  de  vita  ipsorum  quidpiam  in- 
vestigandum,sed  episcoporum  judicio  quidquid  est, 
per  omnia  reservandum. 

LXXI.  Sciscitautibus  vobis,  si  a  sacerdote,  qui 
sive  comprehensus  est  in  adulterio,  sive  de  hoo 
fama  sola  respersus  est,  debeatis  communionem 
suscipere,  necne,  respondemus:Non  potest  aiiquis 
quantumcunque  pollutus  sit,8acramcnta  divina  pol- 
Iuere,qu8B  purgatoria  cunctarum  remedia  contagio- 
num  existunt.  Nec  potest  solis  radius  per  cloacas 
et  latrinas  transiens  aliquid  exinde  contaminationis 
attrahere  :  proinde  qualiscunque  sacerdos  sit,  qusa 
sancta  sunt  coinquinare  noc  potest;  idcirco  ab  eo 
usquequo  episcoporum  judicio  reprobetur,commu- 
nio  percipienda  est :  quoniam  mali  bona  ministrando 
se  tantummodo  Isdunt :  et  cerea  fax  accensa  sibi 
quidem  detrimentum  praestat,  aliis  vero  lumen  in 
tenebris  administrat,  et  unde  aliis  commodum  ex« 
hibet,  inde  sibi  dispendium  prebet.  Sumite  igitur 
intrepide  ab  omni  sacerdote  Christi  mysteria,  quo- 
niam  omnia  in  flde  purgantur.Fides  est  enlm,qu83 
vincit  buDC  mundumy  et  quia  non  dantis^sed  acci^ 


1007 


NIGOIAI  PAPifi  I. 


im 


pientis  Bity  docente  sancto  Hieronymo,  ad  creden-  A 
dum  in  omni  anima  baptismum  esse  perfectum^etin 
omni  sacerdote  corpus  Christi  esse  perfectum,  qui 
rursus  sacrss  Scripturs  concordans  ait :  Priusquam 
audias,ne  jndicaveris  quemquam,atque  ante  proba- 
tionem  accusationis  illata^neminem  a  tua  commu- 
nione  suspendas,  quisc  non  statim  qui  accusatur, 
reus  est ;  sed  qui  convincitur,  criminosus. 

LXXII.  Requisistis  si  liceat  in  vobis  patriarcham 
ordinari,  sed  de  hoc  hihil  diffinitive  respondere 
possumusy  priusquam  legati  nostri,  quos  vobiscum 
mittimus,  rcversi  fuerint,  ct  nobis,  quaa  inter  vos 
multitudo  sitet  unanimitas  Ghristianorum,renun- 
tient.  Nam  interim  episcopum  habetote,et  cum  in- 
cremento  divinse  gratiae  Christianitas  ibi  fuerit  di- 
latata,  et  episcopi  per  singulas  ecclesias  ordinati,  *> 
tunc  eligendus  est  inter  eos  unus,qui  si  non  patriar- 
cha,  certe  archiepiscopus  appellandus  sit ;  ad  quem 
omnes  concurrant,et  cujus  consilium  in  causis  ma- 
joribus  prsBstolentur ;  idipsum  etiam  apostolicis  re- 
gulis  praecipientibus  ac  dicentibus  (Can,  apost.Si) : 
Episcopos  gentium  singularum  scire  convenit^quis 
inter  eas  primus  habeatur,quem  velut  caput  existi- 
ment  et  nihil  amplius  prster  cjus  conscientiam  ge- 
rant,  etc. 

LXXIIT.  A  quo  autem  sit  patriarcha  ordinandus 
interrogatis,  et  idcirco  scitote  quia  in  loco  ubi 
nunquam  patriarcha  vel  archiepiscopus  constitutus 
est,  a  majori  est  primitus  instituendus  :  quoniam 
secundum  Apostoium  minus  a  majori  benedicitur 
{Hebr,  vii),  deinde  vero  accepta  licentia,  et  pallii 
usu  ordinat  ipse  sibi  deinceps  episcopos.qui  succea-  C 
sorem  suum  valeant  ordinare.  Vos  tamen  sive  pa- 
triarcham,8ive  archiepiscopum,  sive  episcopum  vo- 
bis  ordinari  postuletis,  a  nemine  nunc  velle  con- 
gruentius,  quam  a  pontifice  sedis  beati  Petri,a  quo 
et  episcopatus  et  apostolatus  sumpsit  initium,hunc 
ordinari  valetis,in  quo  hic  est  ordo  servandus,  ut 
videlicet  a  sedis  apostolicae  prsesule  sit  nunc  vobis 
episcopus  consecrandus,  qui,  si  Ghristi  plebs,  ipso 
prsstante,  erescit,  archiepiscopatus  privilegia  per 
nos  accipiat ;  et  ita  demum  episcopos  sibi  constituat, 
qui  ei  decedenti  successorem  eligant  :  et  propter 
longitudinem  itineris  non  jam  huc  consecrandus  qui 
electus  est  veniat :  sed  hunc  episcopi,qui  ab  obeunte 
archiepiscopo  consecrati  sunt,simui  congregati  con- 
stituant  :  sane  interim  in  throno  non  sedentem,  et  n 
prffiter  corpus  Ghristi  non  consecrantem^priusquam 
paliium  a  sede  Romana  percipiat,  sicuti  Galliarum 
omnes,  et  Germanis,  et  aliarum  regionum  archie- 
piscopi  agere  comprobantur. 

LXXIV.  Sciscitamini  si,  cccpta  oratione,  nuntiua 
venerit  dc  hostibus,  ac  idco  ipsam  orationem  con- 
summare  nequiveritis,quid  vobis  agendum  sit?  Quid 
aliud  utique,nisi  ut  bonum,quod  coBpistis,quocun- 
que  vos  perrexisse  contigerit,  perflciatis  ?  nam  non 
est  Christianis  unus  locus  orationis,  sicut  Judaeis 
erat  Hierosolymis ;  et  veiui  Samaritanis  in  monte 
(Jrarizim,  sed  in  omnibus  lociS;  quemadmodum  et 


Apostolus  ait :  Volo  ergo  viros  Qmre  in  omni  loco  U- 
varUes  puras  manus  (/  Tim,  viii).  Praterea  qui  in 
bono  opere  perseveraverit  in  nneai,bic  salvus  erii; 
prscipue  eo  tempore,  quando  contra  iaimicorum 
itur  incursus ;  et  oratione,8icut  jam  supra  diximaSj 
magis  quam  armis  exspectari  debet  ab  hoste  trium- 
phus. 

LXXV.  Judicium  pcenitentiiD,  quod  postulatis 
episcopi  nostri  quos  in  patriam  VAsiraqi  misimus, 
in  scriptis  secum  utique  deferent ;  aut  certe  episoe* 
pus,  qui  in  vobis  ordinabitur,  hoc  cum  opartueril, 
exhibebit ;  nam  saeculares  tale  quid  habere  qoii  gob- 
venit,nimirum  quibus  per  id  qu^mquam  judicandi 
ministerium  nullum  tribuitur. 

LXXVI.  Similiter  et  de  codice  ad  fapieadas  mia- 
sas  asserimus. 

LXXVII.  Refertis  quod  Gracorum  quibusdam  eo- 
dicem  accipientibus  in  manibua  clausuin,  uaus  ex 
eis  accipiens  parvissimam  particulam  ligai^hanc  in- 
tra  ipsum  codicem  condat,et  si  undeouaque  aliqua 
vertitur  ambiguitas :  per  hoc  afiirment  8cire  se  po^ee 
quod  cupiunt.  Vos  vero  cpnBuIitis  si  sit  hoo  teneii- 
dum  an  respuendum^utique  regpuendum ;  scriptiim 
est  enim  :  Bealus  vir  cujus  est  nofnen  Damini  ^tes 
ejus  :  et  non  respexit  in  vanitates  et  imanias  falsos 
(PsaL  xxxix). 

LXXVIII.  Enarratis  quod  populus  iUe  qui  propt^ 
Christianam  religionem  ad  occidendum  vos  iaaurra- 
xere,  pcenitentiam  agere  voIuerit,et  sacerdotes  illi, 
qui  inter  vos  advenn  sunt,hanc  recipere  recusaiiii^ : 
nunc  autem  requiritisLquid  deeis  ageadum  sit.  Si 
quemadmodum  a8seritis,sponte  pGenitentiam  agere 
volunt,  non  sunt  prohibendi,  sed  per  omaia  poeni- 
tentiae  submittendi,  quam  episcopus,  vel  preabyter 
ordinatus  ab  iilo  consideraverit :  nam  noa  eus- 
cipere  pcenitentes,  non  est  cathoUcorum,  sed  Nova- 
tianorum. 

LXXIX.  Perhibentes  quod  moris  sit  apud  vos  in« 
firmis  ligaturam  quamdam  ob  sanitatem  reoipien- 
dam  ferre  pendentem  sub  guttur6,requiriii8,si  hoo 
agi  nos  de  cstero  jubeamus ;  quod  non'  solum  agi 
non  jubemus,verum  etian;i  ne  (iat,  modia  omnibus 
inhibemus :  hujusmodi  quippe  Iigature,phylacteria 
daemonicis  snnt  inventa  versutiis,etaumarumhonu- 
num  esse  vincula  comprobantur,  ac  ideo  hia  uten^ 
tes  anathemate  apostoiica  deoreta  perculsos  abEc- 
clesia  pelli  praecipiunt. 

LXXX.  Gum  generatione,  que  pacem  vobiscam 
habere  quaerit,  quomodo  ad  alterutrum  pacem  fir» 
mare  et  custodire  debeatis,  inquiritis.  Qua^cuaque 
gens  vobis  pacem  oiferre  voIuerit,vos  nolite  reauere, 
scriptum  quippe  est :  Pacem  sequimini  cum  ommibus 
{Hehr,  xii).  Et  rursus  :  Cum  omnibus  hominibus  pa^ 
cem  habentes  (Rom,  xii) :  ubi  omHibus  sonat,nemo  a 
mutua  pace  prorsus  excipitur.  Quomodo  vero  ipaa 
sit  pax  cum  higusmodi  firmanda,  vel  custodienday 
nisi  gentis,  cum  qua  pax  ineunda  est,  mores  ei 
verba  prxnoscantur  faoile  diflinire  aon  possumoa. 

Vcrumtamen  quia  est  laudabilispaXfesietpemi-i 


im 


EPlStOLifi  El!  DECftETA. 


loiO 


ciosa,  provtdendum  est,  utin  omni  pacto  Christus  A  quam  peccatur,  profecto  et  judicatur.  S<?tmi«  enim, 


pra»ponalur,ita  ut  lege  ipsius,et  praecipue  fide  illajsa 
persistente  JcBdus,quod  invicem  pangitur,permaneat 
incorruptum  :  quam  autem  pacem  sectari  debeatis, 
Dominus  manifestat,  cum  dicit :  Pacem  meam  do 
vohU  (Joan.  xiv),  cum  eo  igitur  qui  pacem  Christi 
non  habet,  nec  nos  communionis  habere  pacem  de- 
bemus;  sed  nec  cum  illo  qui  pacem  idcirco  postu- 
lat,  ut  liberius  nociva  committat. 

LXXXI.  Percontati  estis,  si  cum  generatione, 
qus  Christiana  est,  fcBdus  interposito  ex  utraque 
partejurejurando  feceritis,  et  posthsc  illi  pactum 
dirumpere,  et  super  vos  insurgere  voluerint;  utrum 
et  vos  adire  contra  eos  audeatis,  an  aliud  quid 
agere  debeatis.  Verum  omnis  est  necessitas  tole- 


ut  secundum  Apostolum  dicamus,  guiajmio  lex  non 
esl  posita,  sed  injustis,  et  non  subditis^  et  impiis,  et 
peccatoribuSf  sceleratis,  patricidis,  et  matricidiSf  hO' 
micidiSf  fomicariis,  masculorum  concubitoribus,  pla- 
giariiSf  mendacibus,  perjuris,  et  si  quid  aliud  sanae 
doctrinx  adversatur,  quse  est  secundum  Evangelium 
gloriss  beati  Dei  (/  Tim.  i)  :  non  autem  vobis  licet 
clericos  Judicare^cum  vos  magis  ab  ipsis  conveniat 
judicari. 

LXXXIV.  Requirendum  a  nobis  ducitis  quid  de 
eo  judicandum  sit,  qui  quemlibet  falso  criminatus 
fuerit,  et  postmodum  accusator  fallax  apparuerit. 
De  hoc  quamvis  venerandaD  leges  abunde  quod  ju- 
stum  estinnuant;  nostamen  potius  cum  Apostoio 


randa,  magis  quam  a  nobis  quaelibet  iniquitas  per-  n  vos  ad  misericordisB  viscera  quam  se  Oeus  snper  sa- 
petranda  :  proinde  fcedus  quod  pangitis,  nulla  est      crificium  velle  testatur,  semper  convenit  exhortari ; 


occasione  violandum,  nisi  forte  in  conflrmandi  fce- 
deris  ipsius  articulo  interpositum  est,  quatenus  sic 
una  pars  id  foret  observatura,  si  pars  hoc  altera 
nulla  tergiversatione  violasset;  siquidem  a  Chri- 
stiano  genus  omne  mendacii  summopere  declinan- 
dum  est  propter  illud,  quod  a  Deo  dicitur  :  Perdes 
amnes  qui  loquuntur  mendacium  [Psal.  v).  Et  ite- 
mm  :  Os  quod  mentitur,  occidit  animam  {§ap,  i).  Et 
Apostolus  :  Nolite,  ait,  mentiri  invicem  (CoL  iii). 
Jam  vero  si  iili  postposito  juramento,  diruptoque 
fcEdere  contra  vos  insurrexerint,  quid  vos  oporteat 
agere,episcopu8  vester  a  vobis  inquisitus  respondeat^ 
^i  juxta  positus  et  circumstantiam  rerum,et  tem- 
porum  qualitatem,  et  mores  personarum,  et  justi- 


siquidem  ipse  cum  gentes,  quarum  magister  erat, 
doceret,  non  ad  austeritatem  legis,  sed  potius  eas 
ad  misericordiaD  viscera  provocabat  dicens  :  /n* 
duite  vos  ergo  sicut  elecli  Dei  sancti  et  dilecti  viscera 
misericordise  benignitatem,  humilitatem,  modestiamf 
patientiam,  supportantes  invicem,  et  donantes  vobis  - 
metipsis,  si  quis  adversus  aliquem  habet  querelam, 
sicut  et  Dominus  donavit  vobis,  ita  et  vos  (CoL 
lii). 

LXXXV.  Ergo  similiter  et  circa  eum,  de  quo  Bci- 
scitamini,  qui  mortiferum  quid  homini  dederit  ad 
bibendum,  vos  ad  misericordiam  exhortamur,8icut 
et  Dominus  jubet,  dicens  :  DimiUite  et  dimiUetur 
vobis  (Luc.  vi). 


tiam  partium  clare  cognoscens,  quod  congruentius  C      LXXXVI.  Si  fur  vel  latro  deprehensns  fuerit,  et 


et  salubrius  esse  perspexerit,  tunc  facilius  poterit 
indicare^  et  quid  agi  conveniat  cuncta  prsnoscens 
Tobis  pleniter  intimare.  Verum  nos  interim  rebus 
incognitis  satius  admonemus,  ut  semper  rogetis  ea 
quae  pacis  sunt. 

LXXXlI.  Cum  paganis  autem  quod  sit  Christiano 
pactum  faciendum,  Apostolus  indicat,  qui  nuliam 
eommunionem  luci  ad  tenebras,  Christi  ad  Belial 
(/  Cor,  vi),  fideli  cum  infideli  dat  intelligi  debere 
prorsus  existere.  Verum  si  eo  fidelis  animo  pactum 
cum  infideli  constituit,  ut  eum  ad  cuitum  veri  Dei 
possit  attrahere,non  est  prohibendum  :  quandoqui- 
dem  Apostolus  etiam  matrimonium,  quod  ex  fideli 
constat  et  infideli,non  inhibet  permanendum^/Cor. 


negaverit  quod  ei  impingitur;  asseritis  apud  vos, 
quod  judex  caput  ejus  vcrberibus  tundat,  et  aliis 
stimulis  ferreis,  donec  veritatem  depromat,  ipsius 
latera  pungat;  quam  rem  nec  divina  lex,  nec  hu- 
mana  prorsus  admittit,cum  non  invita,sed  sponta- 
nea  debeat  esse  confessio^nec  sitviolenter  elicienda, 
sed  voluntarie  proferenda :  denique,si  contigeritvos 
etiam  illis  poenis  illatis,  nihil  de  his,  quffi  passo  in 
crimen  objiciuntur,  penitus  invenire, nonne  saltem 
tunc  erubescitis,et  quam  impie  judicetis  agnoscitis? 
Similiterautem  si  homo  criminatus  taliapassussus' 
tinere  non  valens,  direxit  se  perpetrasse  quod  non 
perpetravit;  ad  quem,  rogo,  tantie  impietatis  ma- 
gnitudo  revoIvitur,nisi  ad  eum  qui  hunc  talia  cogit 


Vfi);  et  Moyses  cognatum  suum  adDei  veri  notitiam  D  mendaciter  confiteri  ?  quamvis  non  confiteri  nosca- 


trahere  volens,  ejus  societatem  non  aspernatur^sed 
comitatui  suo  ducem  fore  summopere  deprecatur. 
Inveniuntur  autem  nonnulli  sanctorum  et  fidelium 
cum  alienigenis  et  infidelibus  paota  et  amicitis  foe- 
dera  contraxrsse  diversa  :  sed  eos  non  tanquam  in- 
fidelitatem  eorum,  ct  superstitionem  approbantes 
coluisse,  sed  tanquam  in  angarias  diversis  usibus 
implicasse  et  prascipue  in  terrenis  eos  questibus 
et  servilibus  occupasse. 

LXXXIII.  Si  liceat  vobis  de  criminalibus  peccatis 
aliquem  judicare  consulitis ;  sed  si  nemo  voluisset 
peccare,  nemo  debuisset  aliquem  judicare;  at  post- 


tur,  sed  Ioqui,qui  hoc  ore  profert,quod  corde  non 
tenet.  Relinquite  itaque  talia,  et  qu8B  hactenua  in- 
sipientes  exercuistis,  meduUitus  ex8eoramini,quem 
enim  fructum  habuistis  tunc  in  iliis,in  quibus  nunc 
erubescitis  ?Porro  cum  liber  homo  crimine  fueritap^ 
petitus,  nisi  jam  pridem  repertus  est  alicujus  scele- 
ris  reus,aut  tribus  testibus  convictus  pOBuse  suocum- 
bit,aut  si  convinci  non  potuerit,ad  Evangelium  sa- 
crum,quod  sibiobjici{ur,minime commisisse jurans 
absolvitur ;  et  deinceps  huic  negotio  flnis  imponitur, 
quemadmodum  crebro  dictus  Apostolus  doctor 
gentium  attestatur  :  Omnis,  inquiens,  cmtroversix 


1011 


NIGOLAI  PAPiE  I. 


m 


eorum    finis    ad    confirmationem   est  juramenlum  A 
{Hebr.  vi). 

LXXXVIL.  Utrum  si  mulierem  viduam  nolentem 
vitam  monasticam  8UBcipere,quiamonacham  fecerit, 
peccatumcommittatfinquiritis :  sed  inboc  sciendum 
est^quoniam  aliae  sunt  virtutes^sine  quibus  ad  vitam 
ingredi  non  possumus,  aliaB  vero  sunt,  qusB  nonnisi 
ab  sponsore  requiruntur;  sine  humilitate  quippe, 
castitate  et  elecmosynis,  et  orationibus,  nuUus  ad 
vitam  ingredi  valet,  etista  sunt  cum  his  similibus, 
quffi  requiruntur  ab  homine.  Monachicum  autem 
habitum  induere  ac  vitam  remotam  ducere,nonnisi 
a  spondente  divinitus  exiguntur.  Unde  quisquis  vim 
intulerit  alicui,  ut  monasticum  habitum,  et  vitam 
remotiorem,  quam  non  optavit,nec  elegit^assumat; 
hic  tanquam  violentus  peccatum  evadere  non  valet :  ^ 
et  quoniam  quod  agitur  ex  accipientis  voto  aon 
venit,  nec  accipiens  religiosum  habitum  inde  mer- 
oedem  habet,  nec  inferens  crudelitatis  susb  judicio 
carebit. 

LXXXVIIL  Pro  parentibus  vestris,de  quibus  con- 
sulitis,  qui  infideles  mortui  sunt,propter  peccatum 
incredulitatis  orare  non  Iicet,secundum  illud  Joan- 
nis  apostoli  dicentis  :  Est  peccalum  ad  mortem,  non 
dico  ut  oretur  pro  eo  (/  /oan.  v),peceatum  quippe  ad 
mortem  est  in  eodem  peccato  morientibus. 

LXXXIX.  Fruges  novas  et  rerum  offerre  primitias 
eiiam  veteribus  moriserat,quod  pene  in  ipso  initio 
mundi  Abel  et  Gain  egisse  legimus. 

XG.  Animalia  sive  volatilia,  si  sine  ferro  miclen- 
tur,  et  solo  ictu  hominis  percussa  moriantur,  si 
liceatcomedi  sciscitamini.De  hocsanctus  Augusti-  G 
nus  contra  Faustum  Manichffium  pleniter  scripsit, 
de  cujua  vcrbis  nos  modicum  quid  nunc  propter 
prolixitatem  tangimus :  Ubi,inquit,ecclesia  gentium 
talis  effecta  est,  ut  in  ea  nullus  Israelita  carnalis 
appareat  :  quis  jam  hoc  Christianus  obscrvat,  ut 
turdos,  vel  minutiores  aviculas,  non  attingat,  nisi 
quarum  sanguis  effusus  est,  aut  leporem  non  edat, 
si  manu  a  cervice  pcrcussus  nullo  cruento  vulncre 
occisus  est;  et  qui  forte  pauci  adhuc  tangere  ista 
formidant,  a  cffiteris  irridentur,  ita  omnium  animos 
in  hac  retinuit  illa  sententia  Veritatis  :  Non  quod 
intrat  in  os  vestrum  vos  coinquinatf  sed  quod  exit 
(Matth.  XV.) 

XGI.  Neque  quod  Ghristianus  persequitur,  et  a 
pagano  percutitur  et  occiditur  animal,  neque  quod  n 
paganus  persfequitur,  Ghristianus  occidit,  a  (Uiri- 
stiano  comedendum  est ;  no  videlicet  fldelis  cura 
infideli  saltem  in  modico  communicasse  videatur : 
qwe  enim  pars  fideli  cum  infideli?  (I!  Cor.yi)  et  rur- 
su8  propter  conscientlam  non  fidelis  utique,  sed 
infldelis  gloriantis  scilicet  se,quod  sibi  a  Ghristiano 
fuerit  communicatum,  ac  per  hoc  autumantis,  eo 
quod  non  fuerit  a  fideli  spretu8,quod  vanitaserro- 
ris  sui  a  Ghristiano  exstiterit  approbata. 

XGIL  Desideratis  oossequot  sint  veraciter  patriar- 
chae.  Veraciter  illi  habendi  sunt  patriarchae,  qui 
sedes  apostolicas  per  successiones  pontificum  obti  • 


nent,id  est,qui  illis  prssunt  ecclesiis,quas  apostoli 
instituisse  probantur,Romanam  videlicet,et  Alexan- 
drinam,  etAntiochenam.  Romanam,  quam  sancto- 
rum  principes  apostolorum  Petrus  ac  Paulus  el  pre- 
dicatione  sua  instituerunt,  et  pro  Christi  amoce 
fuso  proprio  sanguine  sacraverunt.  Alexandrinam,' 
quam  evangelista  Marcus  discipulus  et  de  baptis- 
mate  Petri  filius  a  Petro  missusinstituitetDomino 
Ghristo  cruoredicavit.Antiochenam,in  quaconventa 
magno  sanctorum  facto,  primum  fideles  dicti  sunt 
Ghristiani,  et  quam  beatus  Petrus  priusquam  Ro- 
mam  veniret^  per  annos  aliquot  gubernavit.  Gons- 
tantinopolitanus  autem  et  Jerosolymitanus  antisti- 
tes,  licet  dicantur  patriarchs,  non  tants  tamenau- 
ctoritatis,  quants  superiores  existunt.,Nam  Gons- 
tantinopolitanam  ecclesiam  nec  apostolorum  quis- 
quam  instituit,  nec  Nicsna  synodus,  quae  cunctis 
syaodis  celebrior  et  venerabiIiorest,ejus  mentionem 
aliquam  fecit  :  sed  solum,  quia  Gonstantinopolis 
nova  Roma  dicta  est,  favore  principum  potius  quam 
ratione,patriarcha  ejus  pontifex  appellatus  est.Hie- 
rosolymitanus  autem  prffisul,lieet  et  ipse  patriarcba 
dicatur,  et  secundum  antiquam  consuetudincm  ac 
Nicsnam  synodum  honorandus  sit,  salva  tamen 
metropoli  propria  dignitate :  sed  et  in  eadem  sancta 
et  magna  synodo  nequaquam  JerosoIymitanus,8ed 
iGliae  episcopus  dicitur.  Nam  vera  Jerusalem  tantum 
in  CGBlis  est^quae  est  mater  nostra;  illa  vero  Jerusa- 
lem  terrestris,  secundum  quod  Dominus  prsediiit, 
adeo  funditus  ab  iEIioAdriano  imperatore  Romano 
destructa  est,  ut  in  ea  nec  lapis  super  lapidem  sit 
derelictus,et  ab  eodemiGIioAdrianoin  alioestioco 
constructa;  ita  ut  locus  Dominicas  crucis  extrapo^ 
tam,nunc  intra  cernatur,et  a  praedicto  iElio  Adriano 
urbs  illa  i£lia  vocitetur. 

XCIII.  Porro  quis  patriarcharum  sccundus  sit  a 
Romano  consulitis;  sed  juxta  quod  sanctaRomana 
tenet  Ecclesia,  et  Nicaeni  canones  innuunt,etsancti 
pra59ules  Romanorum  defendun-t^et  ipsa  ratio  docct, 
Alexandrinus  patriarcharum  a  Romano  papa  secun- 
dus  est. 

XGIV.  Grfficos  dicere  perhibetis,  quod  in  illorum 
patria  chrisma  oriatur,  et  ab  Illis  per  totum  mun- 
dum  tribuatur  :  et  ideo  nosse  dcsideratis,8i  verum 
8it :  sed  jam  credimus  quod  vestra  solertia  quam 
verum  non  sit  animadvertit. 

XGV.  Quid  de  his  agendum  decernimus,  qui  pro 
quibuscunque  culpis  ad  ecclesiam  fugiunt,requin- 
tis  :  sed  quamvis  ea  sacri  canones,qu«B  legesmun- 
danae  sanciunt,  custodienda  flagitent,  et  leges  circa 
quosdam  immisericordes  appareant :  nos  tamen 
qui  non  spiritum  hujua  mundi  su8cepimu8,8i  quis- 
piam  ad  ecclesiam  fugerit,  non  illum  nisi  sua  vo- 
luerit  sponte,  ab  ea  dicimus  educendum.  Denique 
se  quondam  latrones  diversorum  criminum  rei  ad 
asylum  templum  Romuli  fugientes  indemnitatem 
consequebantur,  quanto  potius  hi  qui  ad  tcmplum 
Ghristi  confugium  facium.deliclorum  remissionem 
suorum  adipisci  debent,et  Jam  sibi  a  suspecto  jura- 


1013 


EPISTOLiE  ET  DECRBTA. 


1014 


mento  prsstito  omni  prtstinfie  securitati  restitui.  A 

XGVI.  Quidquid  mulier  tua  eontra  te  cogitaverit, 
aut  fecerit,  vel  si  te  aCcusaverit,  non  est,  excepta 
causa  fornicationis,  rejicienda  (MaUh.  v),  vel  odio 
prorsus  habenda ;  qua;  est,  Apostolo  praecipientc, 
sicut  a  Christo  Ecclesia,diligenda(E;)Ae5.v);  quanto 
autem  haireticorum  ore  Ghristus  et  accusatur,et  in 
gentibus  blasphematur,  sed  hos  interim  perversa 
praedicantes  toierat,  et  respiscentes  a  misericordias 
gremio  non  repellit. 

XCVII.  Similiter  et  de  servo,  qui  dominum  suum 
apud  principes  accusat,custodiejidum  est,cui  secun. 
dum  Apostolum  a  domino  suo  etiam  minae  sunt 
remittendae  (Ephes.  vi).  Sed  quid  de  servo  dicimus, 
quado  Dominus  generaliter  omnibus  et  de  omnibus, 
prscipit  :  Dimtite^  inquiens,  et  dimiUetur  vobis  ?  n 
{Luc.  vi)  et  Apostolus  :  Videte  ne  quis  malum  pro 
modo  alicui  reddat  (11  Thess,  v).  Ubi  enim  alicui 
interposuit,etiam  servum  comprehendit.Jam  si  non 
omnes  comprehendisse  dicis,  audi  quod  sequitur  : 
sed  semper  quod  bonum  est  sectamini  invicem  in  omnes, 

XCVIII.  Si  sit  sepeliendus  qui  seipsum  occidit, 
yel  si  sit  pro  eo  sacrificium  offerendum,  requiritis. 
Sepeliendus  est  quidemyUe  viventium  odoratui  mo- 
lestiam  ingerat:  non  tamen  est,  ut  aliis  pavor  incu- 
tiatur,  solito  cum  obsequiis  more  ad  sepulcra 
ferendus :  sed  et  si  qui  sunt  quiejus  sepulturse  stu- 
dio  humanitatis  obsequuntur,  sibi,  non  illi  qui  sui 
exstititi  homicida,  praestare  videntur.  Sacrificium 
vero  pro  eo  non  est  ofTerendum,  qui  non  solum  ad 
mortem  usque  peccavit,8ed  et  mortis  sibimet  inte- 
ritum  propinavit.  Quis  enim  magis  peccatum  ad  C 
mortem  facit,  pro  quo  Joannes  apostolus  dicit  non 
orandum  (/  Joan,  v),  quam  is  qui  Judam  imitatus 
Bui  ipsius  homicida  fuisse  magistro  diabolo  com- 
probatur. 

XCIX.Si  est  Christianus  intra  ecclesiam  sepelien^ 
du8  inquiritis.Hancsanctus  papaGregorius  quaestio- 
nem  absolvit,  dicens  (lib,  iv  Dialog.f  c.  50)  :  Gum 
gravia  peccata  non  deprimunt,boc  prodest  mortuis, 
siin  ecclesiis  sepeliantur;  quod  eorumproximi,quo- 
ties  ad  eadem  sacraioca  conveniunt,suorum,quorum 
sepulcra  aspiciunt,  recordantur,  ct  pro  eis  Domino 
precesfundnnt.Namquospeccatagraviadeprimunt, 
non  ad  absolutionempotius,quamadmeyoremdam- 
nationis  cumulum  eorum  corpora  in  ecclesiis  po- 
nuntur*  Q 

•  C.  Qui  in  praelio  defunctus  fuerit,  utrum  repor- 
tandus  ad  propria  sit,si  parentes  ejus  aut  socii  ejus 
volu^rint,ex  praecedente  capitulo  potestis  coUigere. 
Siquidem  idcirco,si  voluerint  propinqui,ad  proprio 
reportandus  est  mortuus,  ut  ejus  tumulum  intuen- 
tes  proximi  recordentur  ipsius,  et  pro  eo  Domino 
preces  fundant.Nam  et  sanctum  Joseph  tale  qnid 
de  ossibus  suis  obiturum  mandasse  sacra  prodit 
histona  (Exod,  xiii). 

GI.  Quibus  eleemosyna  eroganda,  investigatis : 
quod  Dominus  in  Evangelio  manifeste  demonstrat 
dicens  :  Omni  petenti  te  da;  et  iterum  Patrcm  me- 


morans  ait  :  Qut  solcm  suum  oriri  facit  sxiper  bonos 
et  malos.et  pluit  super  justos  et  injustos  (Matth.  v) ; 
et  Apostolus :  Dum,\nqmiytempus  habemus^opereinur 
bonum  ad  omnes,  maxime  autem  ad  domesticos  fidei 
(Gal,  vi),  id  est  Ghristianos,  Verumtamen  est  in 
eleemosynafadienda  quidamordo  discretionisobser- 
vandus,  quem  nos  pleniter  exponere  studio  nunc 
brevitatis  omiltimus.  Sed  quidnam  hoc  nomen 
signet,  primitus  indicemus  :  eleemosyna  quippe 
GraBce,Latine  misericordia  dicitur,et  certe  scriptum 
est :  Miserere  animx  tux  placens  Deo  (Eccli.xxx).  Ergo 
primum  sibi  debet  homo  prae  caeteris  eleemosynam 
facere  :  siquidem  omnem  regulam  bene  agendi  a  se 
debet  homo  incipere,placens  scilicet  Deo  permun- 
ditiam  mentis  et  corporis,  ac  pcr  hoc  sibi  tribuens 
illum  panem  vivum,  qui  de  coelo  descendit.  Deinde 
vero  eleemosynaexhibendaestpropinquis  egestatem 
patientibus,  sicut  scriptum  est :  Camem  tuxim  ne 
despexeris  (Isa.  lvhi)  :  nam  et  ipsa  natura  docet 
nos  de  hoc  :  et  quod  ipse  propinquo  meo  non  exhi- 
buero,  quando  extraneus  exhibebit;  deinde  autem 
his  maxime  misericordia  prsestanda  est,  qui  petere 
confunduntur.  Sane  notandum  est;  quia  suntnon- 
nulli  quibusnil  conferri  debet,sicut  scriptum  est  : 
Da  bono,  et  ne  receperis  peccatomm  (Eccli.  xii) ;  et 
rursum  :  Ne  dederis  impio  (ibid.) ;  et  iterum  : 
Panem  tuum  et  vinum  super  sepulturam  justi  consti- 
tue,  et  noli  ex  eo  menducare  et  bibere  cum  peccatori^ 
bus  (Tob.  iv).  Panem  enim  et  vinum  suum  peccato- 
ribus  praBbet,qui  iniquissubsidia,proeoquodiniqui 
sunt,  impendit :  qui  vero  indigenti  etiam  peccatori 
panem  suum,non  quia  peccator,sed  quia  homo  est, 
tribuit ;  nimirum  nonpeccatorumsed  justum  nutrit, 
qui  in  illo  non  culpam,  sed  naturam  diligit:  unde  et 
nonnulli  hujus  mundi  divites,cum  fame  crucientur 
Ghristi  pauperes^effusislargitatibus  nutriunt  histrio- 
nes. 

GII.  Non  esse  inferendam  pagano  violentiam  ut 
Ghristianus  fiat,  supra  docuimus. 

GIII.  De  libris  profanis,  quos  a  Saracenis  vos 
abstulisse,  ac  apud  vos  habere  perhibetis,  quid 
faciendum  sit,  inquiritis  :  qui  nimirum  non  sunt 
reservandi;  Corrumpsunt  enim,  sicut  scriptum  est, 
mores  bonos  colloquia  mala  (I  Cor.  xv) ;  sed  ut  pote 
noxii  et  blasphemi  igni  tradendi. 

GIV.  (Dist.  4,  a,  A.  quodam.)  A  quodam  Judaeo, 
nescitis  utrum  Ghristiano,  an  pagano,  multos  in 
patria  vestra  baptizatos  asseritis,  et  quid  de  his  sit 
agendum  consulitis.Hiprofecto  si  in  nomine  sanctae 
Trinitatis,  vel  tantum  in  nomine  Ghristi,  sicut  in 
Actibus  apostolorum  legimus(i4cMie/xix),baptizati 
8unt(unum  quippe  idemque  est,  ut  sanctus  exponlt 
Ambrosius  (lib.  i  dc  Spir.  sanct.  c.  3)^  constat 
eos  non  esse  denuo  baptizandos :  sed  primum  utrum 
Gbristianus,  an  paganus  ipse  Judaeus  exstiterit^  vel 
si  postmodum  factus  fuerit  Ghristianus,inyestigan- 
dum  est,quamvis  non  praetereundumesse  credamus, 
quid  beatus  de  baptismo  dicat  Augustinus  :  Jam 
satis,  inquit,  ostendimus  ad  baptismum,qui  verbis 


lOffi 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1016 


evangelicisconsecratar^nonpertinere  cujnsquam  vel  A 
dantis  vel  accipientis  errorem,8ive  dc  Patre.sive  dc 
FiliOy  sive  de  Spiritu  sanoto  aliter  sentiat,  quam 
doctrina  coelestis  insinuat ;  et  iterum  :  Sunt  etiam 
quidam  ex  eo  numero,  qui  adhuc  nequiter  vivant, 
aut  etiam  in  haeresibusi  vel  in  gentilium  supersti- 
tionibus  jaoeant,et  tamen  etiam  illie  novit  Dominus 
qui  sunt  ejus.  Namque  in  illa  inefTabili  praBScientia 
multi  qui  foris  videntur  intus  sunt.  Et  alio  loco  : 
Et  jam  corde  tardiores,  quantum  existimo,  intelli- 
gunt  baptismum  Chrisli  nulla  perversitate  hominis 
aive  dantia  sive  accipientis  posse  violari ;  et  rursus: 
Poteat  tamen,  ait,  tradere  separatus,  sicut  potest 
habere  separatus^sed  quam  pemiciose  tradere ;  ille 
autem  oui  tradit,  potest  salubriter  accipere,  si  ipse 
non  separatus  aoeipiat.  H 

GV.  Gonsulentibus  et  instrui  poscentibus  vobis, 
quid  de  eo  faciendum  8it,qui  super  preBcepta  aposto- 
lica  se  eiTerens  praedicare  tentaverit,  unus  ex  eis, 
id  est^  Paulus  respondet,  et  instruit  dicenjB  :  Sed 
licet  noSf  aut  angelus  de  easlo  evangelizetvolns  prxter 
quod  evangelizavimus  vobiSf  anathema  sit  (fial,  i). 
Verumtamen  cum  hoc  ftt,noD  est  passimneca  vo* 
bia  qui  laici  estis,  temere  Judtcandum;  in  multis 
enim  offendimus  omnes  {Jac.  ni). 

GVI.Postremo  deprecamini  nos  supplioiter,  ut  vo- 
bis  quemadmodum  cffiteris  gentibus  veram  et  per- 
fectam  Ghristianitatem  non  habentem  macnlam  aut 
rugam  largiamur,  asserentes  qnod  in  patriam  ve- 
stram  multi  ex  diversis  locis  Ghristiani  advenerint, 
qui  prout  voluntas  eorum  exstit^nuiia  et  varia  lo- 
quuntur,  id  est  Grsci,  Armeni^  et  ex  csteris  locis  :  C 
quapropter  juberi  posoitis  ntrum  omnibas  his  se- 
cundum  varios  sensus  eorum  obedire^an  quid  faeere 
debeatia:Verum  nos  in  his  non  sumus  sufKicientes» 
sed  sufficientia  nostra  ex  Deo  est;  et  beatus  Petrns, 
qui  in  sede  sua  vivit  et  prsesidet,  dat  quaerentibus 
Qdei  veritatem.  Nam  et  sancta  Romana  Eccleeia 
semper  sine  macula  fuit  et  sine  ruga,nimiram  quia 
ille  hane  instituit,  oujus  fidei  confesssio  divinitus 
exBtitit  approbata;  adquamvidelicetGhrieiiAnitatis 
fidemjicet  ejua  mysteria  conaammate  nuUus  intel- 
ligere  valeat,  vobis  insinuandam,  inspirante  Deo, 
ecoe  seripta  noatra,et  missoa  ao  diversos  codioes  in 
patriam  vestram  deetinavimus;  et  quousque  radJiees 
roboria  consequamini^  vos  rigare  nuHo  modo  desi- 
Btemua ;  et  quousque  ad  solidum  perfectionis  cibum  n 
perveniaiie»vo8  saltem  lacte  poiare  nunquam  peni- 
tue  oaiitteiQus  (/  Cor.  lu)^  nam  gaudlum  meum,et 
corona  mea  vos  estis  ia  Domino  {Philip, ly).  De  hi» 
autem  quos  in  patriam  vestram  diversis  locis  ad- 
Yenisse  perhibetisi  varia  et  diversa  docentes,  multa 
vobis  jam  acripsFmu8,et  nunc  scribere  aIiqua,doGto- 
ris  geutium  sufrragantibus  sanctis  eioquii8,procura- 
mu8»  qui  inter  Gorinthioe  tales  eeee  formidans,aie- 
bat :  Timeo  enimne  forte  cum  venera,non  quaks  volo 
inueniam  vos,  elego  inveniar  a  vobis  qualemnonvul- 
tiSf  ne  foris  coHtentiones,  smulationes,  anitnositates^ 
dissensiones,  de^actiones,  susurraHonee,  infiationes, 


seditiones  in  vobis  sint  (II  Cor,  xii).  Vcrumtamcn 
quantum  ad  fidem  rectam  pcrtinet  non  curamus  qui 
pr^edicent,  sed  quem  praedicent;  ipse  quippe  scri* 
psit :  Quidam^  inquiens^  quidem  et  propter  invidiam 
et  contentionem^quidam  autem  et  propter  bonam  vo^ 
tuntatem  Christum  prsedicant,  quidam  ex  eharitate, 
scientes  quoniam  in  defentionem  Ivangetii  positus 
sum,  Quidam  autem  ex  cofttentione  Christum  anmm'' 
tiant  non  sincere,existimantes  pressuram  se  suscitare 
vincutis  meis,  Quid  euim  mihi  estJ  dum  omni  mode 
siveper  oecasionemf  sive  per  veritatem  CkriUus  an" 
nuntietur,  et  in  hoc  gaudeo  et  gaudebo  (Philtpp,  i). 
Sed  et  qui  haec  dixit,audite  quid  alibi  dicat :  pro/bita 
auiem  et  inanitoquia  devita ;  multa  enim  profieittnt  ai 
impietatem,  et  sermo  eorum  ut  cancer  serpit  (U  Thn, 
ii).Verumtamen  in  his  omnibus  adent  miserioordia 
Dei  missis  nostris  et  futuro  episcopo  ve8tro,qur  vos 
instniant,  et  quid  agere  debeatis  abnndanter  em- 
dlant:8ed  et  illi  sive  nunc,8xve  post  bsosemperin 
rebus  dubiis  et  negotiis  m^joribus  sedem  toticrs  Ee> 
olesis  more  consulent  apostolicam,  et  ab  illa  in* 
atructi  in  quibus  oportet,instituent,et  qu»  Dei  sunt 
sedula  pnedioatione  docebunt. 

Hffic  quidetti  suggestionilHis  sive  quaestioiiibas  ve- 
stris,  prout  Dominus  dedit,respondtmus,non  quan- 
tum  potuimus,8ed  quantum  suflicere  posse  prasTidi- 
mus.  Gum  aotem  episcopum,  Deo  concedente,  per 
pnssulatus  nostri  ministerium  habueritis,  ille  vos 
docebit  omnia  quae  ad  officium  tuum  pertineiit,et  si 
quo  sunt  qunnon  capiet,ab  apostoHcas  sedis  aueto- 
ritale  suscipiet.  Deus  autem  qui  in  vobis  ealotem 
maxiroam  operatus  est,  hanc  perficiat,consolldet  et 
usqoe  in  finem  stabiliat  et  eorroboret.  Amen. 

XGVIII. 

AU   MICHAELEM  IMPBRATOREM. 

(Anno  866.) 

Bortatur  imperatorem  ad  legatos  begnigne  audiendos^ 
repetit  quae  m  superioribus  eptstolis  de  tgnafio, 
Photio^  Rhadoaldo  et  Zacharia  dicta  wma^  docet 
epistolam  a  se  missam  corruptam  fuisse^  resti^ 
tuitque  loca  depravata^  demonstrat  PhotiipromO' 
tionem  vel  ea  de  causa  rejiciendam^quia  a  Gregorio 
Syracusano  damnato  fuerat  eonsecratus,  et  tmpera" 
terem^  qui  ewm  defendebat,  arguit.  Fetxs  ui  epsstJO' 
Um  contumeliarum  plenami  qu/om  ipse  impermtor 
miserat,  jubeat  comburi  :  sin  minuStiietatores  ejus^ 
dispositoreSt  atque  praeceplores  minatur  se  excom' 
municaturum^  et  ut  epietola  ad  iiHus  dedeeus  in 
episcoporum  concilio  coram  omnibus  com6«ni<ftr, 
prxeepturum ;  tandem  osiendit  ptwimum  emdu- 
cere  causse  Ignatii  et  Photiii  ut  ut^que  Homank  ve- 
niat, 

lApud  Mansi,  ibid,J 

Nicouue  epsscopus,  servus  servorum  Dei,  piistt- 
me  et  glorioMmmo  dileeto  filio  MrCffAXLi  magno 
imperatori. 

Qvanto  majora  sunt  beneficia  Dei,  qaae  g;ratmta 
misericordia  sua  vestr«  colhita  sunt  pietatf,  tanfa 
procul  dubio  virtutum  vestrarum  debent  insfg^ia 
f^cundiusabundare :  et  quantodonorpsius  imperhrm 
vestrum  gloriosius  esse  dignoscitur  exaJtatmn,  el 
super  omnia  regnomm  oulmina  snblimatom,taiito 


mt 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


1018 


iDflrmitate  propria  considerata  oportet  sub  potenti  A 
manu  ejus  solo  tenus  humiliari,  et  prona  mcnto, 
quod  omnia  ex  illo  quidquid  boni  habet,  quidquid 
sibi  arridet,  sine  dubio  possideat,  submisse,  sedu- 
leque  pensare^scriptum  quippe  est  iQuanto  magnus 
es,  httmilia  fe  in  omnibus  (Eccli  iii);  et  rursus: 
Bectorem  te  posuerunt,noU  extolli^ed  esfo  in  illis 
guasi  unus  ex  illis{Eccli,  xxxii)  ;et  ad  Saul  dicitur: 
Nanne  cumpdrvulusesses  in  oculis  fuU,caput  fecon- 
stitui  in  fribulus  Israel  ?  (/  A«^.xv.)Nihil  quippe  a 
sublimibus  personis  ofTertur  Deo  gratius  humilitate. 
Nihil  autem  humilitati  principum  magis  congruit, 
qnam  libenter  audire  queritantiam  voces,praedican- 
tiam  exhortationes,  et  imminentes,  seu  futuras  a 
speculatoribus  Dominipraenuntiatascavere  calami- 
tates.  Denique^cum  non  omnes  prophetiae  spiritum  n 
accepimuSyUndescire  possumus^quse  circasubjectos 
nostros,  vel  circa  eos  qui  ejusdem  fldei  sunt  no- 
biscum,  aguntur,  si  prssentium  verba,  vel  absen- 
tium  scripta  abauditnnostro  velvisuprorsusexclu- 
dimns?  Epistols  namque  stylus  tanquam  quidam 
adventantium,  seu  gestorum  negotiorum  ostiarius 
est.Quid  ergo  nosse  poteritomniumcuram  habens 
8ubditorum,et  precipue  religionis  providentiavestra, 
si  adempto  janitoris  offlcio  intus  nuntiari  nonper- 
mittitur,quod  adiversissuggerere  clementiae  vestras 
auribus  foris  deposcitur.  Debetis  ergo  cunctorum 
suggestiones  absque  ulla  prorsus  retractatione  pio 
semper  auditu  percipere,referentiumque  voces  ho- 
nestatis,  imo  reperiendaejustitiaB,ac  aequitatis  avidf 
absque  qualibet  dispectione  dignanter  admittere ; 
Bicque  demnm  magistra  ratione,  quas  semperpri-  C 
vatae  voluntati  non  postponi,  sed  anteponi  debetur, 
a  fadsis  vera,  et  a  noxiis  salubria  sequestrare,  et 
falsa  quidem,  seu  noxia  summo  libramine  reperta, 
znerito  repellere  ;qus  autem  vera,sive  proficua  esse 
probantur,  Jure  consequenter  admittere  :nam  ama- 
toria  justitiaindicium  est  quoslibet,et  quomodolibet 
hanc  velle  penitus  invenire. Justitia  nempe  pretiosa 
inargaHta  est,  quae  non  solum  in  thesauris  regiis, 
veram  etiam  in  sterquiliniis  est  quserenda.  Quanto 
poHus  a  sede  Petri,cui  Deus  Pater  pretiosissimum 
margaritum,  id  est  Filium  suum,revelavit»  est  gine 
omni  ctmotatione  speranda  et  exspectandarnecnon 
et  oblata  totis  praecordionrm  ulnis  ardentissime 
Buscipienda.  Nolite  igitm",  fSIi  charissime,  scripta 
iiostra,  vel  missos  a  visitatione  vestra  secludere :  ]} 
nonte  a  beatt  Petri  legationetranquillfssimasaures 
vesCraa  avertere.  Infidelium  est  enim,imo  de  salute 
sna  deiperantittai,aures  a  voce  praedfcantium  clau- 
d!ei^,  sieue  aspidis  surdse  et  abfurantis  aures  suas, 
qsuB  fum  exautHmt  vocemincanicmtium  (Fsal.txy), 
itf  est  praidicantium. 

Ontertna  vos,qui  pii,Deo  gratias,suadibiles  estfs, 
tanto  anres  adaudiendos  clamores  pauperum,id  est 
bttnilimn.et  pro  EccYesfaDeivociferantium  aperire 
debeffs  liAnioque  ad  audiendam  legem  dirigere  ve- 
atram  intentionem  oportet,quanto  ipsi  penes  Deum 
Imberi  ofatronem  vestram  acceptam  desideratis', 


quantoque  cumin  opportunitatibusclamati8,etexaU' 
diri  medullltus  exoptatis.  Siquidem  virgines  illae 
fatuae,  quae  foris  positae  incassum, Z)omtne,Do?ntne. 
aperi  nobis  {Maffh,  xxv),  clamarunt,  idcirco  aper- 
tam  januam  non  invenerunt  :quoniam  aurium  sua- 
rum  januam  salutiferis  vocibus  non  aperuerunt. 
Sicut  enim  misericordiam  facientes,misericordiam 
consequentur,  quod  de  unaquaque  virtute  sentien- 
dum  est  :ita  voces,  quae  pro  causa  Dei  proferuntur, 
qui  audierit,voces  quoque  suas  constituet  exaudibi- 
les^  sicut  e  contra  qui  non  audierit,  non  audietur, 
quemadmodum  scriptum  est  iQuiobtural  aures  suos 
ne  audiat  legem,oratis  ejus  erit  exsecvahilis{Prov. 
xxyiii).Porro,  cum  quaedam  mulier  typum  Ecclesiae 
gestans,  Domino  :  Beafus  venfer.qui  te  portavit^  et 
uberoy  qux  suxisti  (Luc,  xi),  clamaret,  confestim 
audivit,quod  magis  beatisint,  qui  audiunt  verbum 
Dei  et  custodiunt  (i6/£f.).Itaque  audite,serenissime 
imperator,  voces  legatorum  nostrorum,  vel  voces 
litterarum  nostrarum  audite  patienter,  auditefran- 
quille;qaas  confidimusin  Domino,non  invenietisa 
divinis  praeceptis  in  aliquo  dissentire,vel  a  paternis 
difOnitionibus  studio  discrepare.  Nam  si  antequam 
has  audiatis,  repelliti3,et  a  vocibus  [forte  meliuSydi 
vobis,  Hard.]  antequam  de  his,quae  fortassisin  eis 
in  dubium  veniunt,  interrogaveritis,excluditis  con- 
f ra  divinum  praeceptum  :  de  incognitis  judicare,  et 
non  probata  damnare,  procul  dubio  dignoscemini. 
Itaque8apientissimumSaIoaionem,qui  filium  quem 
instruit  ad  auditionem  suam  potissimum  invitatse- 
quentesyhaec  vobis  scripto  tanquain  charissimo  filio 
praemisisse  surficiat  [Prov,  iv). 

Gaeterum  et  si  nonvobis,  saltem  nobis  consulen- 
tes,  quae  mittenda  operae  pretium  duximu8,scribere 
non  omittimus.et  causas  Ecclesiae  ipsius,velnostras, 
etsi  non  auribus  tuis,ccrte  tanquam  coram  praesen- 
tia  Dei  fidenter  exponimus.Igitur  quae  penes  Eccle- 
siam  Gonstantinopolitanam  diebus  tuis,  o  exccllen- 
tissime  imperator,  acta  sunt,  hactenus  quaeruntur, 
sapientia  quidem  tua  liquido  novit.  Sed  qualiter 
zelo  zelati  pro  domo  Dei  sollicitudinem  scilicet  om- 
nium  eccJcsiarum  secundum  Apostolum(// Cor.xi), 
more  praedecessorum  meorum  circumferentes,  nos 
de  his  egerimos,  vel  disposuerimus,  non  tam  brev! 
quam  veraci  stylo  ,pietati  tuae  signiflcamus :  et  ne 
aliter  sincerde  mentl  tuae  suaderi  tentetor,veI  aliter 
quod  egimus,  tibi  subripiatur  intelligi,praesentibus 
tesyllabisedocemns  :quodprudentiam  tuamdudum 
jam  non  lateret,  si  vel  hostes  Ghristi,  qui  vere  est 
veritas :  non  in  mendacium  veritatem  converterent, 
vel  nosaifectu  voluissepaterno,tanquam  charissimo 
f)Ho  hanc  tfbf  reserare,  studuissent  asserere:vel  si 
quodilectionisardore  circa  salutem  tuam  flagremus, 
falsitatis  fuco  noluissent  contegere.Igitur  postquam 
audivimus  quod  quidam  qui  invidiae  facibus  ac- 
censi,  etsuperbiae  fastu  arroganter  eJati,  moreJu- 
daeorum,  contra  pastorem  et  magistrum  suum  fra- 
trem  videlicet,et  eomministrum  nostrum  Ignatium 
ecclesiaei  praefatae  sanctissimum  patriarcham  indur- 


1(M9 


NICOLAI  PAPiG  L 


1030 


rexissent :  quidam  vero  instar  viperarum  ac  parri- 
cidarum  parentem  proprium^eumdem  scilicct  bca- 
tissimum  virum  ferinis  dentibus  impetissent,  et  ab 
ecclesia  ipsa,  cui  jure  prssidebat  tyrannidis  su» 
cornu  penitusremovissent  :acerrirai3  doloribusau- 
gustiati,  atque  moBroribus  vehementibus  cruciati, 
coepimus  qualiter  erga  eum  viscera  benignitatis, 
utpote  circa  fratrem  ostenderemus,sedula  medita- 
tionc  tractare.Scriptumquippeest  :Qiii  videritfra- 
irem  suumnecessUatem  habere^et  clauserit  viscera 
sna  ab  eo,quomodo  charitas  Deimanct  in  eof{Joan. 
Hi.)  Maxime  cum  scandalum  et  schisma  in  jam 
dictaurbe,etin  adjacentibus  sibi  civitatibus  propter 
quemdam  Photium  ex  foro,  ac  saBCulari  militia  et 
habitu,atque  a  palatinis  aBdibus  eductum.ac  subito 
tonsuratum,  et  in  eadem  ecclesia  contra  sacros  ca- 
nonespromotum,nonmodicumaudiremu8obortum. 
Aliis  videlicet  Photii  promotionem  defendentibus, 
aliis  autem  hanc  tanquam  inconvicto,  et  superstite 
Ignatio  factam  merito  detestantibus.Sed  dum  quid 
hinc  a  nobis  lieri  deberet,  vel  qualitcr  tantas  pesti- 
lentiss  mederi  possemus,  nobiscum  incessanter  et 
anxie  cogitaremus  ;ecce  repente  legati  sublimitatis 
tusB  ad  sedem  apostolicam  cum  epistola  regia  per- 
venerunt^accusationes  quasdam  adversusjamfatum 
consacerdotem  nostrum  Ignatium  deferentes,  et  ut 
a  sede  apostolica  missos  daremus,qui  scandalailla 
8edarent,et  schismata  dis&iparent,magnopere  postu- 
lantes.  Quibus  benigne  receptis,et  legationis  injun- 
ctssibiyseuscriptorum  delatorum  tenore  perspecto, 
moestitiam  quam  priusrumorsolusin  cordenostro 
pepererat,  casuum  evidenter  ostensorum  certior 
confestim  relatio  multiplicavit. 

Quapro|^ter,qaia  sicut  imperii  tui  divinitus  inspi- 
rata  sapientia  nobis  qui  cunctarum  Christi  ovium 
cura  constringimur,  cum  vices  illius  per  abundan- 
tiam  coelestis  gratiffi  egerimus,cui  specialiter  a  Deo 
dicitur :  Vasce  oves  mers  {Joan,  xvii) ;  et  rursus  : 
Et  tu  aliquando  conversus  confirma  fratres  tuos 
(Luc.  xxiii) :  non  potuimus  dissimulare,  non  potui- 
musnegIigere,quominus  visitaremus  oves  dispersas 
et  dissipatas  :  vel  quominus  conflrmaremus  in  fide 
et  bonis  moribus  fratres  nostros  et  proximos.  Et 
quiainter  caetera,  qus  de  schismatejam  fataeCon- 
stantinopolitans  EccIesiaB,  hi  qui  missi  fuerant, 
testabantur,  maxime  eamdem  Ecclesiam  ad  Icono- 
machis  recidivam  contentionem  excitantibus  assere- 
bant  vexari,  Christumque  per  singula  conventicula 
blasphemari :  idcirco  duos  episcopo8,qui  nobiscum 
erant,  quique  ad  hoc  tantum  perflciendum  opus 
idonei  nobis  esse  videbantur,  Rhadoaldum  scilicet 
et  Zachariam  una  cum  ecclesia,  quse  apud  nos  est, 
datis  litteris,  qusB  [forte  redundat  vox  illa,  quae, 
Hard.)  ConstantinopoIim,idem  nimirum  piaculum 
exsecrantes,  e  latere  nostro  direximus,  nihil  eis 
penitus  injungentes,  nisi  ut  tantummodo  causam 
Ignatii  patriarch8e,qui  ante  deecclesiapulsu8,quam 
ab  aliquo  accusatus  exstiterat,diligenter  investiga- 
rent,  et  sedi  apostolicae,  et  voracibus  plenius  refer- 


A  rcnt  indiciis  ;  quemadmodum  Job  beatissimus  edo* 
cet  Xausamf  inqu\ifquamnesciebam,diligentissime 
investigabam  [Job  xxix).  Photii  vero  consecratio- 
nem  non  solum  mine  interim  admittendam  esse 
crQ6\mMs[edit.Rom,  credidimus],verum  etiam  ipsis 
legatis  nostris,ne  cum  illo^nisi  cum  laico[/i?r/^,nisi 
ut  cumlaico,  Hard.]  usque  ad  notitiam  nostram 
communicarent,  frequenti  ac  eommoda  jussione 
praeeepimus.Quoniam  sicut  magniloquus  Leo  papa 
acribens  ad  sanctum  Flavianum  dicit  antistitem 
{epist,  10):Nos  qui  sacerdotum  Domini  matura  volu- 
mus  esse  judicia,nihil  possumus  incognitis  rebus  cu- 
jusquam  partis  in  praejudicium  dif£inire,priu8quam 
universa  qus  gesta  sunt,  veraciter  audiamus.Tan- 
tum  eis  de  venerabilibusDomini  nostri  Jesu  Ghristi, 

n  ejusquegenitricis  semper  Virginis  Mariae,ac  sancto- 
rum  ipsius  imaginibus  quidquid  quaestio  alTerret, 
juste,  ac  pie  diffinire  licentiam  dantes.  Qu»  cuncla 
ita  esse,  ut  dicimus,  litterae  nostrae,  quae  Augustae 
mansuetudini  tuae,  necnon  et  Photio  per  eosdem 
missos  nostros  destinaveramus,si  ita  sunt  apud  vos, 
qnemadmodum  a  nobis  fuere  transmissae,  patenter 
poterunt  indicare.  Verum  de  hoc  in  subditis  late 
dicturi,  ad  propositum  redeamus.  Pervenientesigi- 
tur  iidem  missi  nostri  Conatantinopolim  minis  im- 
perii  tui,(8icut  ipsi  postea  nonnunquam  fatebantur) 
deterriti^  et  horrendis  terroribus  impulsi,  spretis 
monitis  nostris,  contemptis  et  epistolis  sibi  anobis 
coram  tota  Ecclesia  nostra  datis,  imo  postposito 
timore  Dei  (sicuti  postea  claruit)  in  contrarium 
verterunt  omnia  quae  sibi  fuerant  imperata. 

C  Verum  de  his  a  nobis  coilecto  bis  sanctorum  epi- 
scoporum  occidentalium  regionum  concilio,  juxta 
quod  Dominus  ait :  In  quo  judicio  judicaveruntj  ju- 
dicatum  est;et  in  qua  mensura  mensi  sunt,remensum, 
est  eis  (Malth.  vii) :  contigit  enim  illis,  quemadmo- 
dum  Vitali  quondam  et  Miseno  episcopis,  qui  sicut 
istiConstantinopoIim  missi,eorum,pro  quibus  desti- 
nati  sunt,  adversae  parti  communicando,  non  exse- 
cutores,  sed  impugnatores  inventi  sunt:  de  quibus 
beatusFelixapostolicae  sedis  antistes,et  Alexandrini 
Petri,8euConstantinopoIitani  Acacii  praesulum  dam- 
nator  imperatori  Zenoni  scribens  {epist,  10),  inter 
caetera  Vitalem,ait,  atque  Misenum  cur  vel  impulsi 
ad  ista  consenserint,  faonore  simul  et  communione 
apostolica  censura  privavit. 

{)  Quoniam  factum  est^  sicut  ipse  Cyrillo  abbati 
Acriuitensi  [Acoemetensi]  scribit,  ut  eorum  prieva- 
ricatione  deciperetur  populus  Ghristianus  :qai  nir- 
sus  de  eis  mentionem  faciens,ad  jam  fatum  princi- 
pem  de  eorum  transgressione  dicit :  Plebi  suasum 
est  Christianae  nos  talibus  praebuisse  consensum, 
quos  mox  ut  regressi  8unt,prfflvaricatio  impune  non 
habuit.  Nam  eos  apud  beatum  Petrum  apostolam 
sancta  mecum  synodus  residens  dum  convicti  plura 
mentirentur,  ordine  et  communione  nadavit:ne  eo- 
rum  incorrepta  perfidiasecuritatem  praeberet  inimi- 
cis.  Jam  vero  si  vos  praedictis  legatis  nostris  vim 
(quemadmodum  ipsi  fatebantur)  intulistis,  licet  eos 


1021 


EPISTOLiE  ET  DEGRETA. 


1022 


exemplo  memoratorum  oportuerit  antistitum  deter- 
reriy  imo  ne  vel  impuldi  ad  talia  laberentur,  Domini, 
Nolite  limere  eos  qui  corpus  occidunt  (Malth.  x), 
dicentis,  debuerint  praeceptis  arceri,  contra  divi- 
nam  tamen  reverentiam  a  te,  o  catholice  princeps, 
probatur  admissum,  ut  beati  apostoli  Petri  directa 
legatio,  imo  hsc  in  illo  proferentis  Christi,qui  di- 
cit :  Qui  vos  spemit,  me  spemit  {Luc.  x)  :  tanquam 
in  captivilatem  redacta  teneretur  {Ex  epist.  9  Fe- 
lids  iii). 

Verum  quia  res  et  personffi  utrarumque  partium 
istius  temporis  cum  illo  pene  in  cunctis  conveniunt, 
memorabilis  viri  jam  nominati  Felicis  sedis  aposto- 
licae  prssulis  apud  vos  etiam  clcmentissime  verbis 
alloqui  procuravimus,  qui  ad  superscriptum  Au- 
gustum  scribens  inter  alia  [ibii.) :  Cum,  inquit, 
apud  barbaras  etiam  nationes,  atque  ipsius  Deitatia 
ignaros,  pro  exsequendis  negotiis  vel  bumanisjure 
gentium  semper  legationiscujualibethabeatursacro- 
sancta  libertas,  notum  est  omnibus :  quanto  magis 
ab  imperatore  Romano,  et  Christiano  principe  in 
rebus  prsesertim  divinis  oportuerit  intemeratam  ser- 
vari?Sed  quia  superiusde  falsatss  epistois  per  jam 
dictos  tunc  Rhadoaldumyet  Zachariam  episcopos  ad 
te  directae  scriptura  memoriam  fccimus,  restat  ut 
partim  loca,  in  quibus  falsata  est,quantum  inspectis 
exemplaribus  Grfficis,qun  nobis  per  Leonem  a  se- 
cretis  misisti,  nosse  tribuitur^  aperiamus. 

Asserentes  primitus,quomodo  non  ordo  iegitimuSy 
nec  a  sanctis  Patribus  usitatus,  in  lectione  ipslus 
epistols  fuerit  observatus  :  quandoquidem  eadem 
epistola  non  solum  de  sacris  imaginibus,  verum 
etiam  de  audiendo  fratre  et  coepiscopo  nostro  Igna- 
tio  sententiam  sedis  apostolicae  continebat.  Et  vos 
eam  in  causa  quidem  Ignatii  consacerdotis  nostri, 
quae  prius  ventilata  est,  nescimus,  cujas  usi^conci- 
liOySiientio  contezistis,  solum  hanc  postea,  quando 
pro  veneratione  sanctarum  imaginum  synodus  col- 
lecta  est,  demonstrantes  :  quamvis  in  his,  quae  ibi- 
dem  ex  ea  lecta  sunt,  nonnulla  addita,  multa  mu- 
tata,  plura  subtracta  reperiantur,  et  per  omnia  taiis 
a  vobis  eifecta  sit,  ut  aut  nihil  aut  parum  aliquid 
nos  per  eam  de  crebro  dicti  comministri  nostri  Igna- 
tii  disposuisse  causa  videamur :  sed  vere  non  sic  in 
synodis  prisco  tempore  collectis,  non  sic  actum 
fuisse  nonnullorum  gesta  conciliorum  demonstrant. 
In  illis  enim  apostolicae  sedis  scripta  non  sub  occul- 
tationis  modio  tegebantur,  sed  utomnibus,qui  erant 
in  domo  Dei  lucerent,  in  propatulo  ponebantur,  et 
ut  si  qua  turpitudo  vel  macula  in  fidei  pulchritudine 
a  quolibet  tentaretur  induci,  facile  patesceret,  ac  si 
specula  in  omnibus  habebantur,  et  quasi  qusedam 
rectitudinis  formula  qua  imprimi  ceteri  possent 
potita^  colebantur. 

Quod  ut  manifestius  pateat  ex  his  huic  epistolae 
pauca  duzimus  inserenda.Primo  etenim  loco  sancta 
synodus  apud  Epheeum  congregata,sanctffi  memoriae 
Gcelestini  papse  prius  epistolam  legit,  et  ita  demum 
ad  alia  exsequenda  vacavit,  ita  ut  jubente  sancto 


ACyriJIo,qui  idcirco  in  praefata  synodo  ante  omnes 
sedit,quia  et  ipse  locum  Jam  memorati  papae  ibidem 
(sicut  gesta  ejusdem  synodi  testantur)  obtinuit :  ipsa 
epistolacum  competenti  honoreLatineprimitu8,et 
postea  inGr.i  cam  dictionem  sine  uUo  fuco  falsitatis 
jam  translata  sit  coram  synodo  lecta:  In  tantum,ut 
ex  ejus  propemodum  specialis  judicii  tenore  sit  per- 
fiduB  Nestorius  Constantinopoleos  antistes  expulsus, 
dum  eadem  synodus  in  sententia  contra  eum  prolata 
tali  modo  prosequitur :  Necessario,  inquiens,  coacti 
tam  ez  canonibus,quam  ex  epistola  sanctissimi  Pa- 
tris  nostrietcomministriCoelestiniepiscopi  Romano- 
rum  Ecclesiaejacrymantes  sspius  ad  hanc  moerore 
plenam  contra  eum  venimus  sententiam.  Et  ad  eum- 
dem  papam  postea  scribens,  praefatum  Nestorium 

•n  per  epistolam  ab  ipso  tanctissimo  prsesule  scriptamy 
rationabiliter  asseverat  fuisse  damnatum.  Epistola 
quoque  sancti  Leonis  papae  adeo  apud  omnes  orien- 
tales  episcopos  exstitit  venerabilis,  ut  hanc  colum- 
nam  orthodoxiae  vocarent ;  et  omnes  in  ea  prtesules 
Constantinopoleos  Anatolio  praecedente  subscribe- 
rent :  ita  ut  Chalcedonensis  magna  synodus  nil  difli- 
nisse,  nil  respuisse,  nil  suscepisse,nisi  quod  vel  illa, 
vel  vices  apostolics  sedis  ibi  reservanlcsdifflnierunt, 
projecerunt,  vel  admiserunt,  penitus  agnoscatur,  et 
(sicut  in  relatione  sua,  quam  ad  pis  recordationis 
snae  Marcianum  Augustum  habuit,  invenitur)  prima 
ruina  Dioscori,  qui  epistolam  sanci  Leonis  recitari 
prohibuit,  exstitit,  dum  sic  aiunt :  Nos  igitur  consi- 
derantes  et  universa  orbe  factas  tempestates,  et 
causam  inquirentes  hujus  rci  auctorem  comperimus 

C  Dioscorum  quondam  Aiezandrinorum  episcopum^ 
primum  quidem,  quia  epistolam  a  sanctissimo  ar- 
chiepiscopo  senioris  Romae  Leonedirectam  adsanctae 
memorioe  Flavianum  quondam  Constantinopolitana 
urbis  episcopum  recitari  prohibuit.  Sed  quid  per 
singularum  eoncilia  synodorum  immoremur,  cum 
in  omnibus  illis  semper  ab  apostolica  sede  scriptum 
prolatum,  et  ordine  prdeponatur,et  auctoritate  scri- 
pturis  cseteris  antecellat?  Quod  si  sublimitatis  tuse 
non  iatuit  sapientiam,  oportebat  ut  etiam  ipsa  die- 
bus  suis  talium  sequeretur  exemplorum  vestigia. 

Sed  tandcm  aliquando  ad  ostendendum  partim 
sata  in  epistola  nostra  loca,  opitulante  Domino,  ei- 
cut  praemisimus,  accedamus  :  partim  vero  dicimus, 
quoniam  prolixitatem  vitantes,  eadem  commemo- 

n  rare  per  singula  recusamuSy  quandoquidem  nec  in 
his,  quffi  de  vdnerandis  imaginibus  per  eamdem 
locuti  sumus  epistolam,  tenor  styli  nostri,  vel  in- 
tentionis  exstiterit  observatus.  Siquidem  cum  nos 
inter  alia  commemorassemus,  quod  multoties  con- 
ventus  factus  fuerit  sanctorum  Patrum,  a  quibus  et 
deliberatum,  ac  observatum  exstiterit^qualiterabs- 
que  Romanse  sedis,  Romanique  pontificis  consensu 
nullius  insurgentis  deliberationis  terminus  daretur. 
Hoc  videlicet  de  majoribus  duntaxat  Ecclesis  ne-i 
gotiis  nos  innuentes,quod  et  veraces  historiffi^et  sy- 
nodalia  gesta  saepe  diflinitum,  sspe  et  factum  fuisse 
testantur  :  Vos  erasistis  absque^  et  interposuistis 


im 


NICOLAl  PAPiE  I. 


im 


eum,  signiflcare  scilicet  attonlantes  :  Deliberatum  A  talia  vel  impulsi  dilapsi  sunt;  quanto  potins  istl 


fucrat  a  sanctis  Patribus,  ut  cum  sedis  apostolics, 
dt  ecclesiffi  vestr®  consensu  omnis  rei  flnis  debeat 
omnino  proferri :  cum  hoc  fleri  semper  nulla  ratione 
valeat,  nullo  prorsus  exemplo  gestum  patescat, 
praesertim  cum  hsc  apostolica  semper  sedes  in  sana 
doctrina  perstiterit. 

Vestra  vero  ecclesia  (quantum  ad  praesulatum 
pertinet)  inflrmante  capite  saepe  languerit :  ac  per 
hoc  ista  nequiverit  ascire  quovis  raodo  consen- 
sum,  cujus  pessimum  exsecrabatur  non  immerito 
densum.  Drinde  cam  nos  exprobrantis  afTectu  per 
eam  causari  videamur,pro  eo  quod  coetut  conveniens 
Gonstantinopolim  sine  Romani  consultu  pontiflcis 
Ignatium  proprio  privasset  honore,  quod  nusquam 
nimirumdeConstantinopoIitano  praesule  nisi  fortas-  j.  missorum  nostrorum  et  perquirendoIgnatio.Qutm- 
sis  ab  hdsreticis  absque  Romano  papa  factum  fuisse      obrem  traditam  sibi  plebem,et  constituta  decesso- 


pari  debent  ultioni  succumbere,qui  parem  quidem 
prffivarication6m,  sed  non  pares,  imo  nullas  poenas 
sicut  illi  quondam  perpessi  sunt.  Post  hec  aulem 
quidquid  de  jam  fati  fratris  et  comministri  nostri 
Ignatii  tyrannica  rcpulsione,  quidquid  de  incoDsi- 
derata  et  invidi®  plena  in  eum  prolata  seDtentia, 
quidquid  de  violatis  patemis  diflinitionibus,quid- 
quid  de  Photii  scripseramus  irregulari  promotione, 
saltu  quodam  astutisB  transcendentes,  etiam  sancto- 
rum  Patrum  instituta,  qus  tancti  Spiritus  affiatu 
sunt  edita,  ne  ad  concilii  pervenirent  notitiam  con- 
texistis,  et  veluti  in  quodam  silentii  sudario  ligata,  in 
terra  dum  divinitus  attributa  talenta  fnerint,ab8Con« 
distis,  licet  continuatim  deveniendo  in  condpecta 


recolitur :  Vos  hoc  commutastis  dicentes,quod  in  nos 
prius  a  vobis  fleri  non  debuisse  non  scripsissemus, 
tanquam  vel  nos  postea  id  fleri  censuissemus :  aut 
tanquam  nos  legatos  nostros  non  ad  audiendam  so- 
lummodo  et  nobis  referendam  Ignatii  causam,  sed 
ad  difllniendam  Gonstantinopolim  miserimus,  cum 
nonnullis  in  eadcm  epistola  interpositis  inveniri 
queat,quod  depositionis  ejusdem  consacerdotis  nos- 
tri  censuram  non  terminari,sed  tantum  perquiri,ct 
aobis  signifioari  ad  deffiniendam  aucloritatem  apo- 
gtolicam  [forte,  auctoritate  apostolica,  HARD.]Iuce  cla- 
rius  decreverimus.  Nam  si  nos  pro  defflnienda  con- 
troversia  fratris  nostri  Ignatii  tunc  legatis  nostris 
quidquam  pra3cepimus,  vel  eum  damnationi  subjici 


nim  meorum  spreverit,  qus  nos  post  mtilta  sciipsi- 
mus,  dictis  superioribus  conglu^naveritis.  Non  ta- 
Blien  quffi  nos  confestim  subintulimus,  passi  estisad 
cognitionem  Ecclesiaa  Gonstantinopolitanas,  rel  ad 
synodi  auditionem  perferri. 

Subintulimus  quippe  nos  post  illa  verba  ita  con- 
tinuo  prosequentes  :  Et  in  hoc  agendum  dubtili 
examine  a  nostrs  jussionis  legatis  depositionii  (yas 
eensura  perquiratur :  quatenns  Inqnirentes  invenira 
queant,  utrum  canonicus  tenor  in  eadem  obsemtus 
fuerit,  vel  non  manifestnm  eiistat;  acdeindecuffl 
ROstro  prffisulatui  signiflcatum  fuerit,  quid  de  eo 
agendum  sit,  apostolica  sanctione  diflittiainus,  ut 
vestra  ecclesia,  qusB  tantit  quotidie  qaatitur  aniie- 


decrevimus,  ut  quid  ne  sententiam  difflnitivam  sus-  C  tatibus,  inviolabilis  deincepd  et  inconcutea  per- 


cipere  t/brte,  susciperet,  Hard.],  licet  non  digne  nec 
legitime  decertaverint,  attamen  quantumcunque  et 
quomodocunque  contradixisse,  ac  ne  dcponeretur, 
restitisse  prObantur.Siquidem  (ut  cstera  nunc  com- 
memorare  differamus)  in  epistala  vestra  ex  ore  ves- 
tro  didicimus,quomodo  illi  non  solum  contensum 
noluerunt  ipsius  prsBberedamnationi,verum  etiam 
qUatiter,  ne  tantum  piaculum  a  vobis  in  eum  com- 
mitteretur,  interdixerint :  qusB  profecto  et  ipsi  mi- 
nime  contradicerent,  si  ut  depositioni  ejus  interes- 
sent,  nos  sibi  mandatum  tribuisse  recolerent,  et  vos 
postea  nisi  illos  prieter  jussionem  nostram  fecisse 
clare  sciretis,  eos  et  vobis  commendare,  et  super 
hujusmodi  noxa  transgressionis  excusare  nulio 
modo  studeretis. 

Jam  vero  si  dictis,  quam  ob  rem  illos  deposue- 
rimus,  cum  eos  in  damnatione  sspe  fati  patriar- 
ch^  consentire  noluisse  tam  manifeste  sciamus^ 
respondemus,  quia  nihil  illis  bonum  profuit  in- 
choasse,  et  in  bonitate  minime  perdurasse,  Quoniam 
qui  perseveraverit  usque  infinem,  hic  salvus  erit(Matth, 
xj,  Quid  enim  proderit  alicui  pro  veritate  primum 
quldem  impetum  dare^  et  post  paululum  aut  sua- 
Bionihus,  aut  terroribus,  aut  alio  quolibet  vitio  a  ve- 
ritatis  tramite  declinare?  Porro  si  Vitalis  et  Mise- 
nus,de  quibus  supra  diximus,  a  beato  Felice  papa 
honore  pafiter  et  coimnunione  privati  sunt,  qui  ad 


maneat :  sed  vos  haec,  ut  praetulimus,  occultanies, 
apiorum,  qui  fortassis  ilHe  habebantur,  notitia 
subdutistis. 

Ad  nihil  plane  aliud  intendentei),  nlsi  ut  non  te^ 
nebrarum'  opera  itaanife&rlatione  lucis  argoerentur, 
et  ut  nos  his  qu^  illic  irrationabiliter  acta  faeranf, 
dlim  nostra  scripta  tacentur,  conSensnm  prsbuisM 
reputaremur.  Probathoc  praecipue  pbst  multautilia, 
qu»  ibi  non  utiliter  corrupta,  vel  defraudata  lunt, 
novissimus  ejtisdem  epistolfle  locus.inquonosqai' 
dem  legatos  nostros  commendantes,  ampIitndiDem 
tnm  depreeati  fueramus  de  ipsis  inter  ftlia  dicenl«s : 
Et  cum  in  coaventu  Eccle^i«  sederibt  pro  eceicsia 
sticis  difflnitionibus,  nihil  a  vabis,  tel  ab  diis  ali- 
jj  cujus  contrarietatis  impetttA  sentiant :  Vob  vero 
protinus  subintulistis,  quasi  nos  his  continuatim 
subjanxissemus  perhibent6s  :  A  liiobis  e&ito  qu^ 
hujusmodi  sunt  dispositlonis  et  ^t^ttutdb  sunt  et  dif- 
finita. 

Hoc  praeceptovestra  utinatn  pliceirtD^o  Wgacitw 
innuere  volens  qua^cmque  a  legatis  tfestris  itttuto 
fuerunt  et  diffinita,  nos  statuisse,  VIbI  diffimM^P^ 
omnia  dignoscamttr;  qui  taiheit  scrfpttis  tersicttlMi 
nec  a  nobi»  prodiit,  nee  ei^  (pr«t«*  q«od  ad  wcras 
magines  pertinet,  et  id  qtroqoe  irrepreheHStlHfifer) 
diffimendum  sive  scripto,  sive  terbo  fertainw* 
quidquam,  vel  ddtbeitoe  prttoe^imus. fteesse^» 


im 


epistom;  et  dbgreta. 


im 


dipn^ui  Buperius  a  nphi^  anixoUtiB  sententiis,  te«  A 
atificantibus  e^eoiplaribus  ejusdem  epiatolasnostrae 
ubi  noBdepravatarejaoent  aiTatimedocentibus.Nam 
fii  noa  ideo  miasos  nostros  destinassemus,  ut  vice 
aoatra  Ignatiiessent  negotii  judices.quemadmodum 
V08  pretenditis,  qui  latrocinale  illud  concilium,  in 
quo  Ignatins  deponi  putatps  est  Judicium  nostrum 
scribentes  asseriUs.  ^nte  totius  litis  motionem,  at- 
que  ant^  omnis  initium  controversiffi  sedem  ei  pro- 
priam  restitui  procul  dubio  censviissemus,  ut  legi- 
time  nimirum  r^iperet  qupd  nulla  lege  dictante 
perdiderat,  atque  per  ecclesiasticuip  canonem  re- 
aumeret  quod  illi  potentia  sscularis  ademerat : 
quatenus  sic  deinde  propria  sede,  necnon  et  om- 
iiibus  suis  ante  recepti?,  viribusque  resumptis 
restitutus  jam  et  armatus,  cum  accusatoribus  suis  ^ 
certaminis  campum^  et  litigii  conflictum  potest 
arripere.  Quod  cum  m  mundanis  negotiis  legibus 
tuis  fieri  censeas,  imperator  multo  magis  ut  in 
ecclesiasticis  atque  divinis  observaretur  pietas  tua 
debuit  ppsvidere. 

Sed  haec  nos  ex  innumeris  studio  veritatis  defaU 
sats  memorata  crebrius  epistol®  nostrae  diiectio- 
nihus  summatim  tetigisse  sufflciat.  Caetero  vero 
(qus  supersunt)  per  legatos  nostros,  quos  ad  di» 
vinitus  protectum  imperium  tuum  ecce  direximus, 
inspectis  immutilatis  exemplaribus,  que  iilis  tran^ 
quillitati  tuc^e  demonstrandatradidimusyfacilepotes 
agnoseere.  Quamobrem  et  nos  quoque  dilectionem 
tuam  paterno  salutantes  aflectu  deprecamur,et  per 
Deum,  in  cujus  manu  corda  sunt  regum,  enixius 
obsecramus,  ut  eamdem  ipsam  epistolam,  quam  C 
glori^  tus  per  longe  superius  memoratos  Rhadoal- 
dum  #t  Zachariam  misimus,his  prssentibus  missis 
nostria  monstare,atque  ad  collationem  cum  exem- 
plaribus,  qu93  eis  dedimus,  faciendam  mora  sufQ^ 
ciente  accommodare  digneris  :  quatenus  per  hoo 
scire  valeant,utrum  sic  eadem  epistolainsuapenes 
vos  integritate  maneat,  quemadmodum  exstiterat 
a  nobis  tujB  sublimitati  directa  :  an  a  quoquam 
fuerit  postmodum  ad  superius  annotatas  deprava- 
tiones  perducta. 

£t  siquidem  per  vestratum  aliquemtantumnefas 
patratum  est:quoniam  apudGrfficos(sicutnonnuIIa 
diversi  temporis  scripta  testantur)  familiaris  est 
ista  temeritas  :  miramur,  et  modis  omnibus  obstu- 
pescimus,  si  regius  excellenti»  tus  honor,  qui  ju-  n 
dicium  diligit,ad  tantum  potuerit  dedecus  incurvari, 
cum  ad  hoc  magis  divinitus  ordinatus  sit,utdepra- 
vata  corrigatf  et  falsata  pristins  veritatis  honestati 
restituat;  aut  enim  justa  fuerunt  quae  missimus, 
sicque  consequenter  oportuitea  servari,aut8ijusta 
putata  non  sunt,in  quo  justa  non  fuerint,  per  aliud 
saltem  scriptum  exponi  vel  nobis  referri,  et  summa 
ratione  debuerunt  patenter  ostendi.  In  nullo  tamen 
horum  oportuit  ea  vel  ecclesis  quse  apud  vos  est, 
oognitipne  privari,vei  aliqua  falsitatis  depravatione 
fraudari. 

Porro  si  tu«  mansuetudinispostposita  notitiahoc 


immane  aacrilegium  gcslum  est»  nihilominus  im- 
mensa  admiratione  ducimur,  et  quia  tantum  impe- 
rium  illud  potuit,  et  tantam  fraudem  perferre  jur^ 
dolemus.  Denique  sacrilegium  nun  immerito  comi- 
misisse  dicendus  est,  qui  scripta  pietatis  fidelium, 
atque  pii  principis  notioni  vel  subducit,  vel  a  sui 
veritatesubmovens  velamento  prffistigiorum  suorum 
obnubilat.  Verumtamen  nos  quomodocunque  falsi" 
tati,  vel  depravationi  eadem  sit  epistola  submissa^ 
grates  innumeras  agimus  Deo,c^jus  inspiratione  et 
fidelia  ^us  exemplaria  penes  nos  retinuimus,  et 
cujus  permissu  qui  hsc  vel  authenticam  ipsam 
scripsere  superesse  noscuntur. 

Nos  autem  Ignatii  fratris  et  coopiscopi  nostri 
privationi  quocunque  discriminei  priusquam  a  noi> 
bis  specialiter  ad  iterationem  ejus  perducatur  ne* 
gotium,  quia  neo  hactenus  cousensimus  aliquan-r 
do,  Deo  nos  conflrmante,  nulio  modo  conaentie-» 
mus. 

Verum  non  ita  justiflcamus  cum,  ut  nihii  huno 
repreheosione  dignum  admisisse  dicamus,  pro  quo 
fortasse  merito  poterat,  legitima  discussione  facta, 
quodlibet  canonic»  jaculum  pati  sententia  :  cuii^ 
soriptum  in  aposlolicis  litteris  conflteamur,dicentes; 
In  muUis  offendimus  omnes  (Jac,  in) ;  et  rursus  :  Si 
dixerimus  quia  peccalum  non  habemus,  nos  ipsos 
uducimus,  et  veriias  in  nobis  non  est  (I  Joan.  i) ;  sod 
ita  voIumus,et  itadecemimusistinsmodi  pontifioem 
digna  pro  factis  recipere,  ut  sacerdotale  decus  pe-* 
nitus  non  vilescat,  nec  tam  facile  pontificalis  apeiq 
terra  tenus  incurvetur.  Ita,  inquam,voIumus.et  ita 
decernimus  hunc,imo  quemcunquepontificem  justa 
subdi  sententiffi,ut  nonaswcularibusquibusounqua 
judicetur,  non  tyrannice  propellatur,  non  ante  au- 
dientiam  ecclesia  sua  privetur,  non  ab  inferioribus, 
sed  a  msyoris  auctoritatis  personis  recticalculisen- 
tentiam  consequatur.  Ita  denique  volumus,  et  itst 
decernimus  istius,  imo  vero  cunctorum  saeerdo-^ 
tum  ci^usas  examinare,  culpam  suam  punire  ut 
paternos  terminos  non  transgrediamur^  saoros  ca« 
nones  non  conculcemus,  nec  decretalia  sedis  apo- 
stolicffi  constituta,  quibua  Ecolesia  tota  fulcitur, 
atque  munitur,  quoquomodo  violemus. 

Ad  extremum  ita  volumus,  et  ita  decernimus» 
pontificem  qualiscunque  sit,  judicari :  ut  ecclesi», 
cui  prffiest,  jura  nulla  temeritate,  nulla  pr»aum- 
ptione  frangantur.  NuIIum  quippe  poterit  Eoclesio 
jus  dignum  servari,  si  prffisul  ejus  a  quibusUbet, 
vel  quandolibet^aut  quomodolibetimpetratur,etpro 
libito  cujuscunque  tanta  facilitate  pellatur.  Quod 
cum  ita  8it,non  possumus  interim  fVatrem  nostrum 
Ignatium,  qualiscunque  sit,non  inter  sanctissimos 
et  bcatissimos  patriarchas  connumerare.  Qui  licet 
apud  vos  sit  tot  opprobriis,  tot  persecutionibus  fsr 
tigatus,a  nobistamen  nonnisi  qualisadecessoribus 
-meis  habetur,  creditur  et  veneratur ;  nullo  quippe 
nostro  examine  alicujus  criminis  reus,  nuUo  est^ 
uostro  speciali  judioio  repertus  obnoxiua  :  ao  per 
boo  (cuai  fiulla  est)  nuUa  seatentia  condelanandU9 


10» 


NIGOLAI  PAPiG  I. 


1028 


aiiianostriEQclesiffiquenostra&communionecollegii  A  vidoamus  quorum  judicio  vel  quorum  auctoritate 


fl3questrandu8,aut  aliquibuB,  nisi  honorabilibus  vo- 
cabulis  appellandus.  Sed  nec  in  Pbotii  sacerdotali 
provectu,  prsest&ndo  fkvore  in  vota  condescensionis 
nostrs  modo  quolibetinclinabimu8.(«)  Ergo  tranquil- 
Htas  tua  litterarum  saltem  nuno  tenere  cognoscat 
sedem  beati  Petri  apostoli  in  neophyto  et  moechOy 
et  Constontinopolitanorum  EcclesisB  invasore  Pho- 
tio,olim  justeque  damnato,ac  nihilominus  pradsen- 
tia  synodali  nuper  eliso,  communionis  nunquam» 
nisi  a  prsvaricatione  cessaverit,  prsebituram  esse 
consensum. 

Qui,  ut  cffitcra  nunc  omittamus,  a  Gregorio  Sy- 
racusano  vel  ceeteris  schismatis  institutus,  imo 
destructus,  contra  omne  fas  alterius  praesidere  non 


Grcgorius  post  depositionem  et  anathema,honorem 
episcopatus  pr«sit[praesump8it],vel  ofiicium  pristi- 
num  recepit.  Omnes  enim  illum  et  depositum  no- 
runt  et  anathematis  vinculis  obligatum  ac  per  hoc 
totius  Ecclesiae  communione  privatum.  Jam  vero 
si  dixeritis  quia  ipse  sibi  Gregorius  et  honorem  re- 
sumpsit,  et  pristinum  oilficium  recepit,  audite  quid 
Apostolus  dicat  :  Nec  quisquam  sunuUsibi  hanarem, 
sed  qui  vocatur  a  Deo  tanquam  Aaron  :  sed  et  Ckri- 
stus  non  semetipsum  clarificavitf  ut  pontifex  fUret 
{Hebr.  v).  Sed  et  venerabiles  Antiocheni  canones 
prflecipiunt :  Si  quis  episcopus  damnatus  a  synodo, 
vel  presbyter,  aut  diaconus  a  suo  episcopo,  ausi 
fuerint  aliquod  de  sacro  ministerio  juxta  praece- 


potest  Ecclesis.  Nam  merito  destructus  esse  cre-  ^  dentem  consuetudiaem  contingere,  sive  episcopus 


ditur,  qui  a  destructo  aediflcari  sperans,  etiam  si 
qua  alia  bona  fortassis  habuit,  nimiae  praesum- 
ptionis  ejus  tcmeritati  communicans,perdidit.Nam 
Gregorius  quomodo  quemquam  aedificare  poterat, 
qui  multipliciter  jam  noscebatur  elisus?Quomodo 
quemquam  in  aliquo  ecclesiastico  poterat  ordine 
stabilire,  qui  Ecclesiae  unitatem  scindens,  ipse  jam 
videbatur  omnino  dejectus?  Sicut  enim  ligatus  li- 
gare,  et  dejectus  dejicere  non  potuit,  sic  dcstru- 
ctus  construere,  et  elisus  quemquam  ordinare  ne- 
quivit.  In  summo  quippe  status  sui  oportet  eum 
vigore  consistere,  et  firmis  imiti  per  omnia  basi- 
bus,  qui  alterum  vel  prosterne  vel  conatur  sta- 
tuere. 
Gregorius  ergo,  qui  canonice  ac  synodice  depo- 


sit,  sive  presbyter  aut  diaconus,  nullo  modo  liceat 
ei  nec  in  alia  synodo  restitutfonis  spem  aut  locum 
haberesatisffictionis:sedetexcommunicantesomnes 
abjici  de  Ecclesia,  et  maxime  si  posteaquam  didi- 
cerint  adversus  memoratos  prolatam  fuisse  sen- 
tentiam,  eisdem  communicare  praesump8eriiit.Car- 
thaginenses  quoque  regulae  excommunicatum  qui 
ante  audientiam  communicare  tentaverit,  ipsum  ia 
se  damnationem  protulisse  manifeste  denuntiant. 
Si  ergo  secundum  Apostolum  nemo  sibi  honorem 
accipit,  ct  Ghristus  non  se  clarificavit  ut  pontifex 
fieret,  qui  omnes  cum  Patre  ct  Spiritu  sancto  glo- 
riOcantes  se  gloriHcat,  et  ipsc  est  pontifex,  de  quo 
rursus  idem  dicit  Apostolus  :  Talis  decebat  ut  nobis 
esset  pontifex  sanctus,  innocens,  impollutus,  segre- 


8itusetanathematizatuserat,quemadmodumpo88et  C  gatus  a  peccatoribus,  etc.  {Hebr,  vii). 


quemquam  provehere  vel  benedicere,  ratio  nulla 
docet.  Igitur  nihil  Photius  a  Gregorio  percepit,nisi 
quantum  Gregorius  habuit ;  nihil  autem  habuit, 
nihil  dedit.  Per  eorum  quippe,  ut  legitur,  manus 
impositionem  et  invocationem  dabatur  Spiritus 
sanctus,qui  noverant  mundas  ad  Dominum  manus 
laevare.Caeterum  Gregorius,  qui  transgressor  factus 
est  legis,  ad  iracundiam  sui  magis  quam  ad  conse- 
crationem  alicujus  Spiritum  sanctum  per  imposi- 
tionem  suae  manus  sine  dubio  provocavit,etiamsi  is 
qui  ordinandus  erat,  nullas  alias  haberet  sibi  re- 
gulas  obviantes.  Hinc  enim  scriptum  est :  Qui  ob- 
turat  aures  sitas  ne  audial  legem^  oratio  ejus  erit 
exsecrabilis  {Prov,  xxviii).  Si  exsecrabilis,  utique  et 


Et  si  episcopus,  qui  damnatus  a  synodo  est, 
juxta  sacros  canones,  si  ausus  fuerit  aliquid  de  sa- 
cro  ministerio  juxta  praecedentem  consuetudinem 
contingere,  et  ante  audicntiam  communicare,  ipse 
in  sc  damnationem  protulit ;  ita  ut  nullo  modo  li- 
ceat  ei  nec  in  alia  synodo  restitutionis  spem,  aut 
locum  habere  satisfactionis,sed  et  cQmmunicantes 
omnes  abjici  de  Ecclesia;  quanta  putas  Gregorius 
poena  mulctandus  est,  qui  post  damnationem  sui  et 
anathema,  in  haec  omnia  commisisse  probatur,  id 
est,  et  super  Christum  se  extulit,  et  quod  ipse  non 
fecit,  iste  et  honorem  sibi  resump8it,et  utpontifex 
esset,  se  arrogantissime  clarificavit,  et  ante  audien- 
tiam  excommunicatus  communicare  et  velita  usur- 


non  audibilis  ;  si  non  audibilis,  erdo  inefHcax ;  si  j)  pare  praesumpsit,  et  damnatus  de  sacro  ministerio 


inefGcax,  profecto  Photio  nihil  praestans:  nimirum 
qui  vulneratum  caputperillam  manusimpositionem 
potius  habere  dignoscitur.Porro  si  praetenditinjuste 
ab  Ignatio  se  fuissedepositum,quid  de  omnibus  qui 
in  synodo  illo  tempore  convenerunt,  sententiamque 
ineum  protuIerunt,perhibebit?Quod  sietillosinjuste 
fecisse  dicere  praesumit^  quare  cum  eis  nunc  com- 
munioat,  et  quosdam  eorum  sacerdotio  dignosexi- 
stimat?  Quos  tamen  recte  prius  non  judicasse  re- 
prehendit,  et  sententiae  quam  protulerunt,  eos  se- 
cundum  se  debere  succumbere  non  nescit?  Sed 


(•)  Hic  ingens  lacinia  est  ex  ep.  10  ejusdem  Nicolai. 


non  solum  aliquid,  verum  etiam  multa  juxta  prio- 
rem  consuetudinem  tetigit  ?  Quod  certe  Gregorius 
agere  omnino  non  debuit,  etiamsi  nulla  commissa 
existerent^  pro  quibus  damnari  potuisset,  quoniam 
praelati  judicium  semper  inferioribus  formidan- 
dum  est,  ne  si  ei  non  obedierint,  licet  ab  eo  for- 
tassis  injuste  ligentur^  ipsam  obligationis  suae  sen- 
tentiam  ex  alia  culpa,  id  est  inobedientia,  me- 
reantur. 

Igitur  praelatos  damnare  indifTerenter,  oportet 
horrescere.  Quicunque  vero  minoris  auotoritatis 


102d 


EPISTOLiE  Et  DECRETA. 


1030 


sunt,  damnara  sollicite  caveanty  ne  msgorum  suo-  A 
rum  sententiam  transgrediantur :  alioquin  licet  in- 
juste  nonnunquam  damnati  sunt^ex  ipsa  temeraria 
praevaricatione,  culpa,  quse  nondum  forte  perpe- 
trata  fuerat,  et  ultio,  quam  culpa  necdum  mere- 
batur,  procul  dubio  subsequuntur.  Nihil  quippe  li- 
gnum  vetitum  in  se  mortiferum  habuit ;  sed  qui 
inobedienter  ex  eo  comedit,mortem  sibi  et  posteris 
propinavit :  non  quia  lignum  malignum  ;  cum  quod 
Deus  fecitytotum  fecerit  bonum  :  sed  quod  mala  sit 
transgressio,  et  nolenti  subjici,  per  eam  merito  sit 
orta  damnatio.  Porro  si  dicitls,  Gregorium  ab  im- 
perio  vestro,  et  ab  antistibus  fuisse  receptum,per- 
contari  libet,  o  sapientissime  imperator^quibus  hoc 
documentis,  quibus  canonibus  jubentibus  agi  rite 
potest,  ut  hi  qui  abjiciuntur,  ab  aliis  recipiantur?  ^ 
id  etiam  veneranda  et  universali  synodo  Nicaena 
de  utraque  professione  luce  clarius  inhibente.Nam 
a  ssculari  potestate  nec  ligari,  neo  solvi  sacerdo- 
tem  posse,  manifestum  est :  et  idcirco  afTatim  ap- 
probatur  Syracusanum  Gregorium  per  imperialem 
tantummodo  sententiam  nullo  modo  valuisse  re- 
conciliari  (a). 

Ubi  si  pontiflcum  quoque  sociatur  assen8us,quae- 
rimus  utrum  prscesserit  an  fuerit  subsecutus?  Si 
subsecutus  est^  nihilominus  ad  id  reditur,  ut  ab- 
Bolutioasfficulari  potestate  perprsceptavalerenon 
possit,pontiiicumque  secutus  assensus,  adulationis 
vel  terroris  fuerit  potius  quam  iegitims  sanctionis; 
81  praecessit,  doceatur  a  quibus,  et  ubi  ille  sit  ges- 
tus ;  si  secundum  Ecclesiae  regulam  celebratus,si  a 
paterna  traditione  profectus,si  mcgorum  more  pro-  C 
latus,  si  competenti  examinatione  depromptus,  si 
ad  m&goris  auctoritatis  sedem  quam  illa  est  a  qua 
Gregorius  damnatione  tenebatur  obstrictus,  secun- 
dum  Ecclesiae  regulas  est  relatum,  si  ipse  praesul 
qui  ligavit,  absolvit.  Si  haec  gesta  non  sunt,  quo 
more,  quo  ritu  Syracusanus  Gregorius  se  gloriatur 
absolutum,  cum  nec  a  pontificibus  ordine  debito, 
nec  ecclesiasticis  legibus  fuerit  expetitus,  nec  a 
inundana  potestate  potuerit  praeter  Ecclesiae  trami- 
tem  prorsus  absolvi  ?  Jam  voro  si  dicatis :  Non  ego 
absolvi,  sed  a  pontificibus  ut  solveretur  postulavi  : 
e  contra  illi  multo  magis  a  vobis  postulare  debue- 
runt^  ut  si  eum  velletis  absolvi,  legitima  ecclesia- 
stici  tenoris  absolutio  praeveniret;  et  haec  omnia 
quae  superius  dicta  sunt,secundum  Ecclesiae  trami-  jj 
tem  servarentur,praecipue  cum  non  ab  inferiori  vel 
pari,  sed  a  majori  persona^  et,  sicut  ex  apostolicis 
canonibus  edocemur,  solum  ab  eo  qui  eum  seques- 
travit,aut  certe  a  prima  sede  jurepossitabsolvi.In- 
ferior  quippe  vel  compar  antelatum  vel  comparera, 
non  annuente  majori,  absolvere  non  potest.  Sola 
igitur  potior  inferiorem  convenienter  absolvit.  Pro- 
inde  inferioris  loci  pontifices  eos  quos  potior  suus 
obligaverat,  sine  prima  sede  absolvere  non  potue- 
mnt. 

(a)  Haec  totidem  legas  in  tomo  Gelasii  de  anathe- 
jnatis  vinculo. 


Verumtamen  licet  contra  Nicaenenses  sacros  ca- 
nones  praefatum  Gregorium,  qui  abjectus  fuerat, 
receperint,  nunquam  tamen  eum  a  vinculodamna- 
lionis  et  anathematis  exuerunt,  quem  absolutione 
praevaricatoria  potius  nexuerunt,et  hunc,dum  sol- 
vere  nixi  sunt,  nodis  majoribus  dediderunt.  Quin 
imo  dum  sententiam  majoris  contemnentes  trans- 
gressi  sunt,  vel  etiam  suam  tergiversatorio  consilio 
lenique  sensu  sibimet  facti  contrarii  destruere  sunt 
moliti,  pari  praevaricatione  habentur  innexi,  et  si- 
mili  poena  secundum  apostolicos  et  nonnullus  alios 
canones  tenentur  obstricti :  ita  ut  communicantes 
expelli  de  Ecclesia  jubeantur,ac  per  hoc,reos  reum 
justificare  constat  minime  potuisse,  nec  ligatos  li- 
gatum  solvero  modo  quolibet  valuisse.  Ecce  a  qui- 
bus,  0  Ghristianissime  princeps,  Photius  est  insti- 
tutus.  Ecce  qualis  est  Gregorius,  qui  Dormitantius 
convenientius  poterat  dici.  Quamobrem  cogita,  fili 
charissinie,tracta  et  tecum  sedula  meditatione  per- 
quire  si  stare  Photius  possit,  etiamsi  miris  virtu- 
tibus  polleat,etiam8i  omni  scientia  fulgeat,  quando 
qui  hunc  statuisse  tentavit,  dudum  jam  cecidit ;  et 
volens  erigi  cum  conantibus  se  erigere,  nunquam 
recuperaturus  denuo  ruit. 

Consideret  ergo  divinitus  vestes  inspiratus  apex 
quomodo  Photius,  etiamsi  nihil  aliud  sibi  jure  va- 
leat  impedire,queat  in  sacerdotali  gradu  persistere  : 
quandoquidem  institutor  suus,cum  hic  ordinaretur, 
non  solum  sacerdotio,  verum  etiam  ipso  carebat 
Christiano  vocabulo ;  et  sicut  jam  exposuimus,  nec 
damnatus  justificare,  nec  depositus  erigere,  nec 
ligatus  potest  quemquam  per  impositionem  manus 
provehere  :  impossibile  est  enim  horum  aliquid 
fieri.(6)  Judicate  ergo,man8uetissime  imperator.cui 
potius  obediendum  est,  Deo,  an  hominibus;  judi- 
cate  cui  potius  resistendum  sit,  potestati  quam  in 
Petro  Deus  omnipotens  ordinavit,  quamque  super 
cunctam  Ecclesiam  extulit,  an  ordinationi  Gregorii 
Syracusani,  cui  dicendum  est :  Vae  homini  illi,per 
quem  in  Ecclesiam  Christi  tot  scandala  venerunt 
{Matth.  xxv)  :  quique  olim,  sicut  ipsi  acitis,  a  fratre 
et  comministro  nostro  Ignatio  et  a  synodo  quae  sub 
eo  erat,  depositus  e8t,et  ut  apostolica  sedes  in  ejus 
damnatione  consentiret,ab  ipso  consacerdote  nostrQ 
postulata  est.  Sed  decessores  mei  beatae  memoriae 
Leo  ac  Benedictus,  sedis  apostolicae  moderamina 
servantes,  noluerunt  sic  unam  partem  audire,  ut 
aliae  parti  nihil  penitus  reservarent :  Unius  quippe 
mediator  non  est.  Quamobrem  interim  depositio 
ipsius  a  sede  apostolica  non  suscepta^remansit  in- 
firma.  Cumque  idem  Gregorius  per  legatum  suae 
partis,  Zachariam  nomine,  sedem  agnovisset  apos- 
tolicam  in  sua  depositione  nuUatenus  consensisse, 
non  gratias  egit,  non  a  cceptis  in  jam  dictum  fra- 
trem  nostrum  saevientibus  contumeliis  conquievit ; 
sed  benignitate  Dei  et  patientia  sedis  apostolicas  in 
superbia  abutens,  in  ipsum  videlicet  Ignatium  pa- 

(b)  Hic  ingens  rursus  lacinia  ex  ep.  10  ejusdem 
Nicolai. 


1031 


mOOJM  ?KPM  h 


1033 


triarcham  suum  r6diviva  Jacula  impietaiis  irreve-  A.  sententiam  in  eos  prolatam  noa  interim  auctori- 


renter  exacuit ;  et  eo  superstite,  neophytum  in  Gon- 
stantinopolitanam  Ecclesiam  consecravit ;  quin  po- 
tius  ei  adversus  sedis  istius  decreta  contumax  esse 
non  destitit,  qui  pro  se,  non  contra  se  ipsius  ab  ea 
decreta  paulo  antea  data,  tanquam  ingratus  non 
recolit,  et  veluti  tergiversator  arma  prsparat  ad* 
versus  arma  sibi  tutelam  salutis  non  modice  con- 
ferentia,  et  murum  destruere  nititur,  qui  ne  ipse 
destrueretur  fortissime  custodivit.  Et  agit  nunc^ 
quantum  in  se  est^ut  ea  ktatuta  prorsus  habeantur 
invalida,  qus  cum  ipse  his  egeret^supplex  petebat^ 
et  ut  fortiora  essent  adamante,  submissus  optabat, 
atque  ut  sibi  auxiliarentur,  humiliter  implorabat ; 
necnon  et  contra  ea  repugnantur  forsitan  tyrannos 


tatc  scdis  apostolicse  roboraverint,  sed  usqne  in 
praesentiam  ejusdem  apostolics  sedis  difTerri  decre- 
verint. 

Quamobrem,  charissime  Gli  et  laudabilis  Auguste, 
quia  quasi  per  hos  inventa  est  Ignatii  dejectionis 
materia,  idcirco  prster  id  quod  frater  adjuvari 
debet  a  fratre,  preter  id  etiam  quod  Petro  c^jua 
in  terris,  licet  indigni,  vicem  gerimus,  Christi  ora- 
culo  pcculiariter  dicitur  :  Bt  confirma  fralres  tuoi 
{Luc.  xxii),  etiam  hoc  specialiter  dicitur  eum  non 
solum  adjuvare  et  confirmare,  verum  etiam  sicuti 
ipsi  potestis  advertere,  totis  nos  pro  ilb  viribus 
oportet  per  omnia  disceptare ;  ut  videlicet  totum  in 
illo  funditus  aboleatur,  quod  per  nos  Isdendi  fo- 


et  sacrilegos  judicabat.  Nisi  enim  sedes  apostolica  «>  mitem  adversariis  ^us  reperientibus,  el  violentiam 


ei  parceret,  ille  quomodo  correverendissimum  Ig- 
natium  posset  destruere,  brachium  non  haberet. 
At  ille  usus  est  sedis  apostolicas  bonitate  in  mali- 
gnitate,  et  beneficium  in  patris  sui  convertit  exi- 
tium. 

Dicite  igitur,  imperator,  obsecro,  cum  ita  sit, 
quomodo  non  debeamus  nos  Ignatium  non  adju- 
vare?  aut  usque  ad  audientiam,  quantum  in  nobis 
est,  indemnem  non  pcniLusconservare^vel  quomo- 
do  non  possimus  Gregorium,  et  hos  qui  ex  parte 
ipsius  sunt^  merito  condemnare?QuandoIgnatius, 
nisi  a  nobis  esset  impeditus,  sic  illos  canonice  for- 
sitan  sterneret,  ut  et  eum  nullo  conamine  potuis- 
sent  impellere  :  isti  qui  non  nobis  haeserunt,  quos 
in  adjutorium  suum  habere  promptissimos  merue- 


inferri  monstratur;  totumque  recipiat,Ghristo  pro- 
pitio,  quod,  dum  nos  moderate  ac  regulariter  ge- 
rimus,  ipse  prsejudicialiter  amisisse  dignoscitur, 
Quoniam  et  prsfati  decessores  nostri,  Leo  scilicet 
et  Benedictus,  beat®  recordationis  pontifices^si  tale 
quid  diebus  eorum  Gregorius  vel  complices  ^ua 
patra8sent,videlicet  ut  abusi  tanto  compassionis  et 
patientiae  sedis  apostolics  circa  se  beneficio  in 
Ignatium  manus  suas  injecis8ent,ut  adversus  eum, 
ipsis  sanctis  praesulibus  inconsultis,  linguas  suas 
taliter  exacuissent ;  profecto  eos  tanquam  ministros 
inquietudinis,  et  ipsos  se  sole  clarius  obnoxios  oa- 
tendentes,  sine  quavis  retardatione  protinus  con- 
demnassent,  et  tantum  piaculum  impietatis  eorum 
dcstruere  ardentissime  studuissent.  Sed  quia  illi 


runt,  nec  a  nobis  consilium  acceperunt,  ut  hi  cum  C  divina  vocatione  ab  hac  convalle  lacrymarum  sub* 


patriarcha  suo  vel  canonice  judicari  potuissent,sed 
vires  suas  a  nobis  ne  frangeretur  servantes.eas  ad- 
versus  eum  protinus  praspararunt.Undique  perpen- 
dite  quantum  nos  nunc  Ignatio  debitores  sumus, 
qui  sibi  obstaculum  et  inimicis  ejus  facti  sumus  de- 
fensionis  umbraculum ;  quamvis  nos  non  ideo  judi- 
cium  istorum  distulerimus,  ut  ei  nocendi  jacula 
prsepararent,  sed  ut  sic  sententia  in  hos  prolata 
valetudinem  haberet,ut  a  nobis  examinatio  prasce- 
deret ;  et  rursus  sic  ab  istis  in  eum  objecta  penitus 
coram  nobis  admitterentur,  ut  partis  Ignatii  per- 
sona  vocata  vel  convicta  nostrae  prsesentise  non 
deesset. 
Qutimobrem  dilato  parumper  judicio,et  infirmata 


ducti  sunt,  hanc  tyrannidem  nondum  intucntes, 
nos  debemus  in  eorum  labore  succedere,  qui  suo* 
cessimus  in  honore,  in  cujusque  tempore  crudeH- 
tas,  qun  diebus  ipsorum  ccepit  radices  mitter«, 
consummata  perpatuit.  Proinde  nos,  primo  quia 
sedis  apostolicae  de  tota  Ecclesia  fas  habentis  judi- 
care,moderamina  retinemu ;  secundo  quoniam  fra- 
tribut  injuriam  passis  subvenire  debemus ;  postre- 
mo  quia,  sicut  jam  diximus,  oportet  nos  in  eorum 
labore  succedere,in  quorum  successimus  poutifica- 
tus  honore  :  quemadmodum  ipsi  deccssonim  suo- 
rum  exempla  secuti  sunt,  et  operis  eorum  strenui 
cultores  inventi  sunt ;  quod  ipsi  profecto  agerent 
acUuvante  Domino,  habentes,  quemadmodum  illi. 


sententia,  missum  est  utrique  parti,  sedis  aposto-  j)  ejusdemzelumjustititids,seuprivilegiumdignitatia, 


lic«  prffisulis  praesentandum  obtutibus,ac  etiam,ut 
par  estjSubjiciendum  diffinitionibus  :  sed  dum  pars 
Ignatii  properando  disponit  iter,  ab  hostibus  ejus 
viribus  resumptis,  non  jam  fidem  apostolicam  pe- 
tentibus,  non  Petri  memoriam  facere  dignantibua, 
Ignatius  trahitur,impellitur  et  innumeris  malis  af- 
fectus  ab  Ecclesiae  regimine  sequcstratur.  Et  hoc 
totum  factum  est  eo  quod  prsdicti  pontifices  utri- 
que  parti  sequitatem  servantes^  et  utriusque  lateris 
audientiam  postulantcs,  Ignatii  non  firmando  sen- 
tentiam,imo  vero  interim  infirmando,inimicis  c^jus 
quodammodo  manum  porrexerint,  dum  nimirum 


nos  studiose  perficere  procuravimus,nimirum  quod 
omittere  procul  dubio,sicut  nosse  cunctis  clare  tri- 
buitur^  non  valemus. 

Sed  dicis,  o  imperator,etiam  sine  consensu  nos- 
tro  Photium  et  ecclesiam  relenturum,et  communio- 
nem  Ecclesiae  habiturum,  Ignatium  vero  nibil  per 
nos  meliorationis  penitus  adepturum.  At  nos  e  di- 
verso  credimus  quod  Ecclesia  Christi  sacros  ca- 
nones  et  praecipue  Nicaenos  non  tradat  oblivioni, 
praecipientes  videlicet  ut  hi  qui  abjicuntur,  ab  aliis 
non  recipiantur.  Credimus  etiam  quod  diu  mem- 
brum  incolume  non  subsistat  bcDrens  membris  ca- 


10^3 


EPISTOLifi  BT  DBCRETA. 


1034 


piti  non  haerentibus*  Postremo  credimus  quod  cae-  A 
tera  membra^  si  tamen  afTectant  vivere,  caput 
quandoque  sequantur.  Verum  in  omnibus  his,  se- 
eundum  Apostolum,  non  volentis,  neque  currentis^ 
sed  miserenHs  est  Dei  (flom.  ix) ;  ct  ideo  pro  labore 
pietatis  moras  ullas,  roborante  nos  Deo,  minime 
fastidimus,  quia  etsi  nostrum  est  currero,  divin» 
tamen  est  potestatis,  quando  ci  placuerit  ad  pal- 
mam  perducere. 

Quod  autem  facere  apostoUcam  sedem  decuit, 
sicut  ad  omnes  orthodoxos  Ecclesias  catholicds 
scripsimus,  strenue  fecit :  Dei  vero  est  cospta  per- 
ficere.  Nam  nos  vomere  quidem  linguas  terram 
proscindimus  mentium  et  in  ea  verborum  semina 
spargimus,  Deus  autem  potens  est  ilii  et  sui  rore 
1/".,  rorem]  Spiritus  infundere,  et  augmento  grati«  « 
fecundare,  atque  eorum  quanta  et  qualia  vult,  et 
quomodo  vult,  ad  uberem  et  multiplicem  fructum 
perducere  :  quoniam  nos,  etsi  agri  Dominici  cul- 
tores  sumus,  attamen  neque  qui  plantat  est  aliguidf 
neque  gui  rigat,  sed  gui  incrementum  dat,  Deus  (I 
Cor,  iii). 

Verum  his  ita  seincunctanterhabentibus,constat 
eos  qui  semel  asedis  apostolic®  prssulibus  pcrculsi 
sunt,  sententia  illius  hodieque  constringi,itautco- 
rum  nonnullot  quidem  prolata  contra  se  judicii  tela 
principum  tegmine  raunitos  non  statim  sauciave- 
rint,  quandoque  tamen  meduUitus  penetraverint, 
nonnullus  autem  etiam  piet  mortem  susceptam  cun- 
ctis  exsecrabiles  omnino  reddlderint.  Quotquot  au- 
tem  in  ipsacommunionesedesapostolicatcnuit^aut 
dum  viverint  ab  Ecclesia  sunt  universali  recepti,aut  C 
postmodum  ab  ea  summa  celebritate  rotenti.  Prse- 
terea  illos  in  quorum  damnatione  non  consensit 
singulari  prsrogativa  dissolvit.Qus  ut  manifestius 
prudentia  tua  cognoscat,  ex  his  pauca  commemo- 
rare  studebimus.  Primo  quidem  claviger  ccdH  Pe- 
trus  et  primus  sessor  sedis  istias.Simonem  Magum 
non  ferri  sed  linguae  mucrone  prostravit.  Sed  ille 
principum  utens  virtute  non  solum  in  nequitia  sua 
permansit,  sed  et  male  moriens,  sui  causa^in  ejus- 
dem  damnatoris  sui  mortem  principcs  inflammavit. 
Deinde  cum  Asiani  omnes  inter  caeteros.cvangelista 
Joanne  auctore,quartadecima  luna  cum  Judaais  pu- 
tarent  Pascha  celebrandum  (a),  hos  praesul  meritis 
et  nomine  Victor  a  communione  collegii  separavit. 
At  illi  omnes  cum  nonnullis  Ecclesiarum  praesulibus  J) 
non  Bolum  huic  manus  minime  praebuerunt,verum 
etiam  pertinaciae  redarguerunt.  Felix  quoque  papa 
Gonstantinopolitanum  Acacium  non  solum  deposuit, 
verum  et  insolubilibus  anathematis  vinculis  inno- 
davit(6).Sed  adeo  est  contemptus,utidem  Acacius, 
mundi  dilectorum  tuitione  protectus,  etiam  non- 
nullis  Romanis  pontificibus  dccedentibus,et  offlcio 
sacerdotali  juxta  prfficedentem  consuetudinem  fun- 

(a)  Eusebius  lib.  v  Hist.,  c.  24. 
(6)  Felix  III  in  epist.  3,  et  Libcratus,  de    causa 
Ncstorii  et  Eut^chetis,  cap.  48. 
(c)  Agapetus  in  ep.  4  et  6,  et  Liberat.  o.  21.Pon- 

PatrOL.  CXIX, 


gcretur,  et  exceptis  paucis,  omnium  Orientalium 
communione  frueretur.  Porro  Agapelus  apostolicaB 
sedis  praesul  Anthimum  Gonstantinopolitanum  si- 
militer  antistitem  condemnavit  (c),  et  in  loco  ejus 
ordinavit  Mennam,pro  quo  videlicet  Anthimo  Silve- 
rlu3  et  Vigilius  Romani  pontiflces  ab  Augusta  Theo- 
dora  multa  incommoda,  sed  et  discrimina  sunt 
perpcssi  :  sed  ad  restitutioncm  ejus  nullatcnus  in- 
clinati. 

His  ergo  de  pluribus  sedis  apostolicas  magnis  et 
praeclaris  rectoribus  carptim  commemoratis,  quid 
mirura  si  nos  pro  Photio  contemnimur,  cum  vi- 
deamus  apostolorum  principem  pro  veritate  con- 
tra  Simonem  defensa  etiam  mortem  snbire?quan- 
doquidem,  licet  sero,  licet  post  multos  sudores, 
quandocunque  tamen  mundus  totus  ea  defendit 
quae  Petrus  contra  Simonem  defendisse  dignosci- 
tur,  ea  damnat  qua*  illum  damnasso  describi- 
tur. 

Quid  autem  mirum  si  nobis  pro  ecclesiastica  cor- 
rectione  laborantibus  manum  non  datis,  sed  etdu- 
ritiis  redarguitis?  cum  videnmus  Victorem  papam 
et  martyrem,  qui  ideo  vcre  victor  est,  quia  martyr 
pro  ecclesiastica  traditionc,  pcena  a  totius  Ecclcsiffi 
praesulibus  pcrtinaciae  redargulum  :  quandoquidem 
Ecclesia  tota  nunc  ^um  illo  sapit,  et  quod  fecit 
laude  proedicat  dignum.  In  quo  animadvcrtendum 
quia  si  tunc  ille  pro  justilia  tanta  severitatc  non 
uteretur,  sicuti  nonnuUi  hortabantur  episcopi,  ha- 
ctenus  fortassis  error  ipsemansisset,praBcipuecum 
etiam  eo  tanto  zelo  succenso,  usque  ad  Epbesinam 
priorem  in  aliquibus  perdurasse  syaodum  legeri- 
mus.Quid  praeterea  mirum  si  sedes  apostolica  die- 
bus  tuis  parvipenditur,  nec  ab  imperio  tuo  tibique 
8ubjecti^^auditur?cumvideamus  sanctum  Felicem 
adco  ab  imperatoribus  prasdecessoribus  tuis  con- 
temptum,  ut  ab  eo  anathematizatum  Acacium  ita 
sua  protectione  munirent,ut  et  sede  Constantinopo- 
litana  dum  vixit  abuteretur,et  in  perfldia  soa  mala 
moreretur.  Verumtamen  propitio  Ghri8to,sedis  apo- 
stoiicaB  pontiflcibus  indefesse  certantibus,  a  catho- 
licia  jugi  fatigatione  remota,  tandem  aliquando  a 
saepe  fati  beati  Felicis  sententia,id  est  Ecclosia  [/l, 
sententia  est  Ecclesia,  Hard.]  tota  conversa.Et  quia 
praedictus  Acacius  non  est  inventus  superstes,  cJtn- 
sequenter  nomen  ejus  in  Ecclesia  taceri  sancitum 
est  (d).Sed  et  tu,imperator  orthodoxe,de  ipso  nunc 
cum  sede  apostolica  sapis,qui  si  illo  tempore  fuis- 
ses  repertus,  pro  eo  contra  eam  et  in  hac  causa 
fieres  fortassis  acccnsus. 

Ad  extremum,  quid  mirum  si  pro  dejectione 
Photii  nobis  minaris,quando  anteccssores  tui  prih- 
cipes  pro  Anthimo  jam  dicto  pracdecessores  meos 
usque  ad  confessionem  persequendo  perduxerint? 
Verumtamen,  licet  diutissimc  laboraverint,  saevie- 

tifical.  in  Silverio  et  Vigilio, 

(d)  Gelas.  in  epistola  11  :  Ahaolutioncm  quam  su- 
perstes  nee  quxsivit  omnino  mc  meruil,  mortuus  jam 
non  potesi  impetrare»  Hard. 

33 


1035 


NIGOLAI  PAPiB  I. 


im 


rint,  et  tot  diras  adversus  eos  afflictiones  commo- 
verint,  sententiam  tamen  eorum  mutare  vel  Anthi- 
mum  revocare  ad  pnstinum  statum  nuUo  modo 
potueruut :  qui  licet  tarde,  quandoque  tamen  et 
ipsum  Anthimum^et  sensus  ejus  cum  sede  aposto- 
lica  sapientes  detestati  sunt^et  Mennam  virum  san- 
ctumi  ab  ipsa  promotum,  non  siout  vestrates  falso 
autumantysed  oum  ea  hunc  digne  recipientes  vene- 
ranter  amplexi  sunt.Quis  vero  tunc  videns  Petrum 
vel  successores  ejus,  Simonem  prefatosque  preva- 
ricatores  tam  fortitcr  debellarey  non  poterat  indi- 
gnari,  et  eos  tanquam  insensatos  efferri  penitus 
arbitrari,  prssertim  cum  pro  eisdem  perfldis  totus 
prseter  pauclssimos  adversus  illos  cum  principibus 
suis  pugnaverit  orbis  ?  Sed  quia  veritas  tegi  fundi- 
tus  humanis  non  potest  conatibus,et  prsefati,  quin 
et  alii  sancti  summique  pontiOces  spe  freti,  quae 
non  confundit  {Rom,  \),  tot  labores  arripuerunt, 
idcirco  sol  justiti®  radios  suos  fortasse  mittens  et 
nebulam  dissipavit  erroris,et  veritatis  paulatim  lu- 
men  ostendit :  sicque  demum  quantum  illi  defen- 
sores  Ecclesis  recte  sapuerint,et  isti  nequiter  ober- 
raverint,  tandem  evidenter  innotuit.  Ita  quoque  et 
noS|  ut  verbis  egregii  loquamur  Apostoli :  HabenUs 
eumdem  spiritum  fidei  quem  el  patres  nostri,  sicut 
scriptum  est :  Credidi  propter  quod  locutus  sum  {II 
Cor.  rv ;  Psal»  cxxv),  et  nos  oredidimus,  propterea 
quodetloquimur;  et  conlidimus,quoniam  qui  Abra- 
ham  contra  spem  dedit  filium,  potens  est  nobis  pro 
Ecclesia  sua  laborantibus  et  incrementa  spiritalium 
frugum  donare,  et  earumdem  frugum  uberem  fru- 
ctum  multiplicare. 

Unde  dicito,  qussumus,  o  imperator  piissime, 
cujus  prolixitatis  inobedientia,veI  cujus  multitudi- 
nis  insolentiai  aut  cujus  potestatis  excellentiai  nos 
ab  hac  fide  vel  spe  debeat  aut  valeat  saltem  parum- 
per  avertere?  Prfiesertim  cum  beatissimus  jam  de- 
signatus  exciamet  Apostolus  :  Est,  inquiens,  fides 
sperandarum  substantia  rerum,  argumentum  uon  ap^ 
parentium  (Hebr.  xi) ;  et  rursus  :  Spes,  ait|  qu3S  vi- 
detur  non  est  spes ;  nam  quod  videt  quis,  quii  speratf 
si  autem  quod  non  videmus  speramus,  per  patientiam 
exspectamus  (Rom,  viii). 

Hac  igitur  fidei  suae  spe  certificatii  fili  charissi- 
me,  nos  quidem  de  percipienda  mercede  laborum 
(etiam  si  vos  nobis  nunquam  obedieritis,  etiamsi 
quantum  potestis  apostolics  sedis  reniti  contende- 
ritis)  nullatenus  dubitamus.  De  te  tameui  tanquam 
de  dilectissimo  filio^  vehementer  ingemiscimus 
et  tristamur,  quoniam  non  priorum  vestigia,  sed 
pra'.  orum  principum  exempla  sectatus  apostolicffi 
et  primsB  in  toto  orbe  terrarum  sedis  edictai  per- 
versorum  hominum  suasionibus  illectusi  atque  de- 
creta  postponisi  et  anathematis  obligamentai  qui- 
bus  persecutores  Ignatii  comministri  nostrii  Pho- 
tium  videliceti  qui  post  depositionem  nimis  multa 
de  ministerio  sacro  contingere  juxta  prsecedentem 
oonsuetudinem  ausus  est,  et  fautores  ejus  regula- 


A  riter  irretivit^  contemnis,  et  quasi  minos  Christia- 
nus  temere  parvipendis. 

Quod  quantum  sit  a  pio  iatellecta  removendami 
et  a  fidelium  cordibus  exsecrandum,eximiu8  prssiii 
nostrs  sedis  moribus  et  nomine  Grsgorius  ostenditi 
cum  de  hoc  scriberet,  dicens  (lib,  ix,  epist.  49) : 
Si  sunt  qui  certissime  talia  sentiunt  vel  teneDt, 
quia  Ghristiani  non  sunti  dubium  non  est  eos,  qnc 
et  ego  et  omnes  catholioi  episcopii  atque  univerea 
Bcclesia  anathematizamuSiquia  veritati  contra  sen- 
tiunt,  contra  loquuntur.  Et  rursus  :  Ipsi,  inquit, 
sibi  testes  8unt,quia  Ghristiani  non  suntiquialiga- 
menta  sancts  Ecclesie  vanissime  estimant  cona- 
tibus  soIver6|  ac  per  hoc  nec  absolutionem  sancti 
EccIesiaBi  quam  praestat  fidelibus,  veram  putant,8i 

l^  ligaturas  ejus  valere  non  aestimant.  Gontra  quos 
diutius  disputandum  non  est,  quia  despiciendi  per 
omnia  et  anathematicandi  sunt,  ut  unde  veritatem 
fallere  se  credunt,  inde  in  peccatis  suis  veraciter 
figentur. 

Sed  si  forte  dicis  npn  debuisae  nos  tam  concite 
audita  dicta  credere^nec  tam  ad  proferendam  sen- 
tentiam  esse  proclives,  noveris,  o  imperator,  hoc 
rationabiliter  posse  dici,  si  culpa  cum  clamore, 
quemadmodum  Sodomorum  et  Gomorrhsorum,non 
esset :  si  que  de  Gregorio  gesta  superius  intima- 
vimus,tam  in  propatulo  non  exstitissent :  si  scripta 
vestra,  quae  apud  Gonstanttnopolim  contra  conaa- 
cerdotem  nostrum  Ignati4^m,vel  oirca  Photiumiimo 
vero  per  Photium^  gesta  sunt  evidenter,  nullatenus 
indicassent :  vel  si  legatos  nostros  et  epistolas  pietas 

C  tua  benigne  suscepisset,  vel  si  susceptas  ausu  te- 
merario  nemo  fallacia  depravasset^et  illa  ab  earum 
veritatis  tenore  nuUateuus  amovisset.  At  ubi  pia- 
culum  non  solum  cum  voce,  sed  et  cum  clamore 
commissum  est,  et  sanguis  insontis  fratris,  sicut 
hactenus,  clamabat  ad  Deum  de  terraiCt  vostrates, 
juxta  quod  per  prophetam  de  reprobis  exprobrantis 
effcctu  [affectu]  perhibenturi  peccatum  suum  qwui 
Sodoma  prssdicaveruntf  nec  absconderunt  (/la.  ni); 
postquam  scripta  quoque  vestra,  id  est  peccatum 
[/*.,  ipsum  peccatum,  Hard.]  consummatumiliquido 
-  demonstrarunti  postquam  etiam  missos  nostros 
aversatos  acolloquio  fid6lium,etju8sis  npstrisaver 
S0S|  et  epistolas  nostras  occultatas  atque  falsatas 
agnovimus;  quid  potuimus  consultius  vel  cautios 

Q  agere,  quam,  ne  ut  magis  ac  magis  scelus  ut  can- 
cer  serperety  id  funditus  exstirparemus ;  et,  ne  ut 
[f.f  ut  ne^  id.]  desides  et  negligentes  judicaremur, 
pro  domo  Dei  celerem  fervidumque  zelum  ostend^ 
remus?  Preeter  heec  autem,quia  falso  divulgati  fue- 
ramus  nos  vel  Ignatii  depositioni  vei  Photii  promo- 
tioni  consensisse^  idcirco  veloci  studendum  esse 
satisfactione,et  Ghristi  Ecclesiam  de  boc  certificare 
jure  preevidimus. 

Verumiquemadmodum  audita  orimina  non  facii« 
credii  sed  cognita  sine  tarditate  puniri  debeant, 
sanctus  jam  nominatus  papa  Gregorius  et  magister 
egrogius,  sapienter  edocet  dicens  (Expos.inpi' 


1087 


BPISTOLiE  BT  DBGRETA. 


1038 


panit.)  :  Peccaium  cum  voce,  culpa  est  in  actione ; 
peccatum  vero  etiam  cum  clamore,  est  culpa  cum 
libertate.  Sed  quid  hoc  exemplo  nisi  nos  admone- 
mur  ne  ad  proferendam  sententiam  unquam  prsci- 
pites  esse  debeamus,  ne  temere  indiscussa  Judice- 
mu8»ne  qualibet  mala  audita  nos  moveant,  ne  pas- 
sim  dicta  sine  probatione  credamus,  quod  profecto 
perpetrare  pertimescimusy  si  auctoris  nostri  subti- 
lius  facta  pensamus.  Ipse  quippe  ut  nos  a  pracipi- 
tata  sententi»  prolatione  compesceret,  cum  omnia 
nuda  et  aperta  sint  oculis  ejus,  mala  tamen  Sodom» 
noluit  audita  judicare,  qui  ait :  Descendam  et  videbo 
utrum  damorem  qui  venil  ad  me^opere  compleverint, 
m  non  est  ita,  ut  sciam  (Gen.  xviii).  Omnipotens 
itaque  Dominus,  et  omnia  sciens,  cur  ante  provoca- 
tionem  quasi  dimittit,  nisi  ut  gravitatis  nobis  exem- 
plumproponatyne  mala  hominura  ante  prssumamus 
credere  quam  probare? 

Ecce  per  angelos  ad  cognoscenda  mala  descendit, 
moxque  facinorosos  percutit,  atque  ille  patiens,  ille 
mitis,  ille  de  quo  scriptum  est :  Tu  autem,Domine, 
cum  tranquillitate  judicas  (Sap.xn);  ilie  de  quo  rur- 
sum  scriptum  est  :  Dominus  patiens  est  redditor 
{Eccti,  y),  in  tanto  crimine  involutos  inveniens, 
quaai  patientiam  prfitermisit,  et  diem  extremi  judi- 
cii  exspectare  ad  vindictam  noluit,  sed  eos  igne  ju- 
dicii  ante  judicii  diem  prsevenit :  et  ecce  maium  et 
quasi  cum  diflicultate  credidit,  cum  audivit,  et  ta- 
xnen  sine  tarditate  percussit,  cum  verum  cogno- 
scendo  reperit ;  ut  nobis  videlicet  daret  exemplum 
quod  miyora  crimina  et  tarde  credenda  sunt  cum 
audiuntur,  et  citius  punienda  cum  veraciter  agno- 
scuntur. 

Nos  igitur  quomodo  ad  puniendum  audita  mala 
proclives  aut  prscipites  fuimus,  quando,  sicut  longe 
aaperius  diximus,  antequam  legati  vestri,  Arsa  vir 
videlieet  illustris  spatharius  ac  cfiteri  Romam  ve- 
nissent»  qun  apud  Gonstantinopolim  postea  gesta 
fuissent  veraciter  agnovimus,  nos  jam  audita  neo 
tamen  credita  penitus  habebamus?  Postquam  vero 
iidem  missi  vestri  ad  sedem  apostolicam  pervene- 
runt,  quffi  auditu  eolo  primitus  didiceramus,  pate- 
fieri  coram  nobis,  et  tota  Ecclesia  que  apud  nos 
est,  manifeste  coeperunt :  nec  tamen  nos  interim  ad 
8ui  damnationem  quo  modo  pertraxerunt. 

Postquam  vero  missi  nostri,  quos  isthuc  ad  haec 
per  ordinem  ac  subtiliter  investiganda  et  pleniter 
invenienda,  seu  vestre  notitiffi  veraciter  referenda 
destinaveramus,  una  cum  Leone  a  secrelis  impe- 
riali  legato  regressi  sunt,  et  tam  epistolam  tuani 
quam  cstera  scripta  de  his  qu»  Gonstantinopoli  ge- 
ata  sunt,  ab  illo  suscepimus  et  diligenter  investiga- 
vimus,eo3dem  missosnostros  unacum  sanctasynodo 
regulariter  examinavimus,  cuncta  qu®  gesta  sunt, 
euucleanter  didicimus,  omne  quoque  dubietatis  nu- 
bilum  ex  corde  pepulimus,  ac  per  hoc,  docente  ma- 
gnisona  Ghristi  tuba,pr«fato  scilicet  papa  Gregorio 
(lib.  VI,  epist.  14),  quod  supra  meminimus,  sicut  au- 

(a)  Loous  obscurus. 


A  dita  mala  tarde  credidimus,  ita  tot  probfitionibus 
cognita,  citius  punire  necessario  precuravimus  ;  et 
hoc  rite :  nam  ad  cognoscendam  et  condemnandam 
impietatem  Nesiorii  sancta  Ephesina  synodus  solam 
epistolam  ejus,  quam  ad  beatum  Cyrilium  scripse- 
rat,  recitatam  sufQcere  credidit.  Quinta  preterea 
synodus  etiam  jam  mortuos  Origenem  atque  Theo- 
dorum  per  eorum  damnanda  scripta  non  recte  sa- 
puisse  repertos,  anathemate  percutit.  Sanctus  quo- 
que  papa  Gelasius  de  damnatione  Acacii  vestrffi 
quondam  urbis  episcopi  ad  Dardanos  scribit,  di- 
cens  (epist.  11)  :  Hic,  si  examinatio  qusritur,  jam 
judicio  non  erat  opus,  postquam  litteris  suis  ipse 
confessus  est.  Ghristi  prnterea  confessor  papa  Mar- 
tinus  Gyrum  Alexandrinum,  Sergium,  Pyrrhum  et 

•n  Paulum  Gonstantinopolitanos,  solis  eorum  in  sua 
sacra  synodo  scriptis  recensitis,  damnationi  contra- 
didit  (conc,  Laleran.).  Hsc  ergo  et  tot  prffidecesso- 
^  rum  meorum  exempla  sequentes  solemniter  nos 
Photium  et  complices  ejus  damnasse  manifestum  est, 
prffisertim  cum  ex  vobis  audierimus  in  scriptis 
Ignatium,  qui  merito  christus  Domini  dioendus  est, 
•a  subjectis  et  inferioribus  suis  sententiffi  gladio 
transverberatum  fuisse,  ac  detrimentum  dignitatis 
propriffi  pertulisse,  quod  apte  secundum  David  in 
Saule,  quem  dicit  christum  Dei,  nuncupaturi^a^!  abje- 
ctus  tamen  a  Dominojam  dignoscebatur  exhorruisse, 
Regum  prodit  historia,  qui  dum  ex  ore  pueri  Ama- 
lecitffi,  etiam  mendaciter  dicentis,  audisset  quod 
occiderit  Saulem,  non  alia  certitudine  requisivit, 
sed  protinus  hunc  percussit,  dicens  :  Sanguis  tuua 

C  super  caput  tuum,  os  enim  tuum  locutum  est  ad- 
versus  te,  dicens  :  Ego  interfeci  christum  Domini 
(II  Reg.  I). 

Verumtamen  quid  opus  est  hinc  multa  prosequi, 
cum  hodieque  penes  Ecclesiam  Gonstantinopolita- 
nam  impietasipsavigeat,  prffivaricatio  regnet,  schi- 
smatamultiplicentur?  Porro  si  sententiam  nostram 
exhorrescitis,et  hanc  aliciyus  valetudinis  esse  puta- 
tis,  ne  illam  formidetis  tantum^  quia  in  prffivarica- 
tores  et  contaminantes  prolata  ost,  quantum  quia 
perpetuo  constringit  inobedientes,  et  nisi  resipi- 
scentes  nunquam  omnino  resolvit :  Quapropter,  flli 
charissime  et  Christianissime  princeps,  quem  cum 
omnibus  imperio  tuo  subjectis  alFoquimur,  auferte 
malum  de  medio  vestrum,  tollite  adulterum,tollite 

Q  tyrannum  et  pervasorem  Ecclesiffi  ;  reddito  fratri  et 
coepiscopo  nostro  Ignatio  Ecclesiam  sibi  divinitus 
creditam,dequavos  illum  ante  omnem  audientiam 
canonicam  expulistis  :  reddite  quod  tulistis,  et^ 
emendate  pro  Deo  quod  contra  Deum  egistis ;  relin- 
quite  malum,  convertimini  ad  nos  et  corrigemini  : 
et  liberati  a  malo,  a  nobis  nullatenus  dividemini, 
quoniam  nos  non  in  Photium  ideo  sententiam  tuii- 
mus  quia  homo  est,  quia  Photius  dicitur,  sed  quia 
est  persona  prsvaricatrix,  et  quia  viventis  antistitis, 
et  ea  nulla  ex  parte  legitime  carentis,  usurpavit 
Ecolesiam.  Itaque  malefactum  quod  in  ea  est  et  iu 


1039 


NIGOLAt  PAPiG  I. 


m 


fautoribus  ejus  punitur  irrogatione  sententis :  qua  A     Denique  opinati   sumus,  et  adhuc  nihilom^^nus 


prsBvaricatio,  quod  maleOcium  si  recedat,  jam  non 
erit  illa  persona,  in  quam  sententia  prolata  est.  Re- 
manebit  enim  homo,  et  Photius,  quem  non  damnat^ 
inquantum  homo  ett  et  hominis  nomen  censetur, 
sed  inquantum  prnevaricator  et  malefactor  est.  Si 
ergo  desinat  esse  prsBvaricator,  sententia  nostra  in 
60  iocum  penitus  non  habebit:  alter  enim  erit  quam 
ille,  cui  illata  sententia  est,  dum  incipiet  esse  quod 
non  fuit,  vel  non  esse  in  quem  prolata  sententia  est : 
nam  quandiu  in  hoc  manet,  cui  illata  sententia  est, 
vere  insolubilis  est  illa  sententia.  Et  quantumlibet 
floret  ille,  cui  irrogata  est  [erogata],  quantislfbet 
affluat  honoribu3,tantisIibet  miris  laudibus  effera- 
tur,  illa  sententia   perpetuo    confringetur.  Bt  nisi 


opinamur,  quod  pietas  vestra  tandem  aliquandore- 
sipiscatet  de  Eoclesis  Gonstantinopolitans  resUu- 
rando  statu  nobis  salubria  suadentibus  acquiescat. 
Sicque  demum  omnia  scripta,  qus  male  sint  eompi- 
lata,  non  solum  adversum  nos  et  hanc  sanetani 
Ecclesiam,  verum  etiam  contra  fratrem  nostrumet 
comministrum  Ignatium,  coram  universa  imperii 
sui  multitudine  igni  tradenda  decernat.  Alioquia 
jam  cunctis  Ecclesiae  ndelibus,  qus  foret  apostolieae 
sedis  auotoritas,  vel  qu®  fabricatoribus  mendacii 
seu  inventoribus  perversorumdogmatumimmineFei 
ultio,  profecto  patesoeret. 

Impossibile  estenim,  quanquam  nostras  nosspe- 
ciales  injurias  curare  floccipendamus,  ut  tantonim 


resipiscat,  si  non  modo,  certe  vel  post  paucos,  aut  n  ac  talium   sanctorum   Patrum  et  propugnatorum 


etiam  post  multos  annos,  aut  certe  quandoquc,etsi 
non  vita  sua  carebit  Ecclesia  quam  tyrannice  possi- 
det,  carebit  tamen  post  mortem  Ghristianitatis  pro- 
cul  dubio  nomine,  cujus  professionem  inverecunde 
conculcat. 

Jam  vero  si  sententia  nostra  se  ac  fautores  suos 
judicat  obligato^,  et  idem  cum  eis  posse  absolvi  : 
hoc  enim  significare  videmini,  cum  epistola  nobis 
directa  nos  mutare  voluntatem,  consilium  ac  sen- 
tentiam  seepius  exhortamini ;  utique  non  praetendit 
injustitiam,  et  esse  alicujus  momenti  profecto  non 
dubitat,  quse  tum  potuit  obligare,  et  a  qua  se  cum 
fautoribus  suis  possit  absolvi,  quia  non  posset  obli- 
gare  nisi  justa.  Gum  autem  justa  sit,  nonnisi  dam- 
nato  errore  juste  resolvitur. 


Ecclesise  [catholicae  Ecolesiae],  ac  destructorum  di- 
versarum  haereseon  atque  defensorum  orthodois 
fldei  blasphemias  aequanimiter  sustineamua,  vel 
etiam  tantae  sedis,  sive  tam  excellentis  EcclesitB 
Romanae,  cui  Deo  deservimus  auctore,contumeIias 
perferamus. 

Verum,quamvis  et  de  nobishumiliter  sentiamus, 
non  tamen,  conscientia  dictante,  vera  essequsTOS 
de  nobis  perhibetis,  asseveramus  ;  sed  ut  diximus, 
ea  postponentes,  illa  potius  quae  Jesu  Ghristi  snnt 
investigamus.  Etsi  male  congesta  adversas  ejus  fa- 
mulos,  adversusejus  ordinationes^adversusejusdis- 
positiones  [pro  dispositione,  Hard.]  stabilita  privi- 
legia  reperiuntur,  nulla  patientia  toleramus:  etnon 
solumhaec  destruere  totis  viribus  anheiamus,venim 


Ergo  fateatur  errorem  Photius  cum  fautoribus  C  etiam  conflatoribus  tantae  perversitatis  dignam  vi- 


Buis,  deponant  praevaricationem  omnes  quos  ligatos 
tenet  justa  sententia  :  scd  tu  multo  magis,  fili  cha- 
issime,qui  tantum  justitia  et  pietate  cunctos  debes 
superare,  quatenus  dissoluta  pragvaricatione  dissol- 
vatur  quisque  consequenter  et  sententiae  prolatae 
censura;quia  etNathan  propheta  palam  publiceque 
in  facic  regis  David  et  commissum  pronuntiavit 
«rrorenj,  et  quia  hoc  ipse  commiserit,  omnino  non 
tacuit,  sed  confessione  correctum  consequenter  ab- 
solvit.  Praeterea  non  omittendum  esse  credidimus 
nos  commemorare  pra^terito  anno  per  indictionem 
videlicet  tertiam  decimam  epistolam  sub  nomine 
vestro  conscriptam,perMichaelem  protospatharium 
suscepisse ;  quae  tantis  erat  verbis  contumeliosis, 


cisgitudinem  reddere  necessario  meditarour.Nimi- 
rum  ne  hos  quis  impunitos  intuens,  aut  nunc  aut 
futuro  tempore  deinceps  talia  praesumat  praestigia 
falsitatis  componere,  vel  commenta  blasphemiaram 
hujusmodi  figmentis  contradicere.  Quapropter,  im- 
perator  sublimissime,  diligenter  propter  Dominum 
inquirentes  atque  scrutantes,  si  vestra  illam  non 
fuisse  praeceptione  tam  ccenosam  invenerilis  confe- 
ctam,  imo  toxicatis  syllabis  infectam  epistolamiOt 
interim  de  tot  prasstigia  texentium  poena  taoeamns, 
quam  illi  vobis  zelo  veritatis  flagrantibus  involvere, 
(a)  convenit  saltem  hujus  socia  accepta,  et  palam 
cunctis  igne  succensa  per  augustales  vestros  tam 
nobis  quara  omnibus  ad  quorum  notitiam  pervenit, 


imo  blasphemiis  respersa,  ut  scriptor  cjus  nonnisi  rj  destinatos   apices  competenti   satisfactione  atam 

perverso  sensu  ettamprofanis  adinventionibus,quod 

asensu  vestro  non  fuerint  commentis  tradita,  vos 
cxhibcre  prorsus  immunes.  Jam  verosivobisinmul* 
tis  hujus  mundi  sollicitudinibus  occupatis  subrcp- 
tumest,uttalia  scribere  mandaretis,ne  pigeatclem- 
entiam  vestramhoc  etiam  ipsum  humiliterconfilcn, 
etlegibusvestrisuthujusmodi  scripta  nuIHushabe- 
anturmomenti,  decemere :  itautpenes  quem  repcrta 
fuerint,  impunito  non  evadente,  ipsius  quoquesrpe 
memoratae  ac  semper  exsecrandae  epistolae  vel  excm- 
plarisejusapices  tntemeratis  pro  reverentia  manen- 


in  gutture  colubri  calamum  tinxisse  putetur,  etdi- 
ctatoris  labia  pro  dictionibus  venena  fudisse  videan- 
tur  ;  adeo,  ut  si  cujuspiam  simpliciorum  cor  pene- 
trent,non  enim  haec  aures  prudentium  suscipiunt, 
hunc  continuo  necent,  nimirum  tanto  miserabilius, 
quanto  mors  animae  magis  quam  corporis  per  illum 
virulentum  haustum  admittitur.  De  cujus  immani- 
tate  piaculi,  licet  vobis  jam  nos  scripsisse  recola- 
mus,eadem  tamen  scribere  vestroe  sapientiae  nuno, 
mihi  quidem  non  pigrum,  vobis  aulem  et  multis  ne- 
cessarium. 
(a)  Deesse  hio  quiddam  videtur. 


1041 


EPISTOLiE  BT  DECRBTA. 


1049 


tibus  sacris  dictTonibus,  flatnmeo  dedantur  igni  vo-  \  studiis  quibus  possumus  insistemu6,ut  inter  exani- 


randa,  ut  cl  sinislrae  opinionis  naevo,  quod  ex  bla- 
sphemiis  Bcriptis  inourreretis,  carere  valeatis.  Et 
ingrati  filiicircamatrem  vestram^ex  qua  imperaudi 
fastigium  vos  et  patres  vestri  ordine  ccelitus  dispo- 
sito  percepistis,  nullatenus  appareatis. 

Sin  autem,  scitote  quoniam  postquam  in  hao  vos 
pertinacia  persistere  finetenusvellecompererimus, 
primum  quidem  congregatis  cunctarum  Occidenta* 
lium  regionum  venerabilibus  sacerdotibus,dictato- 
res  et  dispositores,  atque  praeceptores  tants  falla- 
ciflB,  aeu  crudelissime  derogationis  sanctarum,  vel 
patemarum  traditionum,  ab  omni  Ghristiana  com- 
pcLge  remotus,  apostolica  freti  auctoritate,  diris 
anathematis  vinculis  innodabiraus.  Necnon  et  Pa- 


mcs  computentur  quianctoritatem  Petri  non  sense- 
rint,  imo  Dei  hanc  ordinantis  in  Pctro  non  intelle- 
xerint ;  ita  ut  nec  ista  qu»  perniciose  compilata 
sunt  defendere,  sed  nec  his  similia,  ut  non  dicam 
scripto  tradere,vel  in  mentem  volvere,qui8  ulterius 
audeat.  Non  enim  figmenta  quae  ordinationi  Dei  re- 
sistunt,  qusB  evangelicis  vocibus  contradicunt,quffi 
sanctorum  Patrum  difOnitionibus  obviant,  quss  sy- 
nodicis  constitutionibus  adversantur,qu8e  si  sic  di- 
mittantur,  innumera  possuhtfidelibusauxiliaPetri 
quarentibus  inferre  dispendia,  incolumia  sine  dis- 
crimine  nostro  valemus  deserere,  et  existimationi 
nostrs  velnunc  vel  post  decessum  nostrum  tantum, 
quod  absit,  nedum  {pro  nsevum,  ut  in  epist.  104]ad 


trum  ao  prfledeceasorum   meorum  secuti  vestigia,  |>  destructionem  simpliciorum,et  mutilationem  sedis 


qui  soliti  sunt  etiam  numerosorumconcilia  nequiter 
celebrata  cassare  pontificum,8i  qua  socia  sunt  cre- 
bro  dietae,  vel  exemplaria  fortassis  epistolffi,  quin 
potius  non  soium  hsc,sed  et  omnia  scripta  quae  vel 
adversusfratremetcoepiscopum  nostrum  Ignatium 
inique  confecta,  vel  adversus  nos  oausam  illius  ca- 
nonice  prosequentes,  furiose  •  deprompta  sunt,  pe- 
renni  damnationi  mandabimus. 

Dainde  vero  decementibus  nobiscum,  et  simul 
considerftntibus  eisdem  sanctissimis  fratribus  et 
ooepiscopis  nostris,  ipsam  epistolam  in  stipite  vi- 
dentibus  ounctissuspensam  vasto  supposito  foco,ad 
Tituperium  vestrum  coram  omnibusnationibus,quffl 
penes  memoriam  sancti  Petri  multipliecs  inveniun- 
tur,  extreme  perditioni  donabimus.  Quatenus  his 


apostolicffi  priviiegiorum  relinquere. 

Itaque,rili  desiderabilissimeetAugusteclementis- 
sime,tanquam  sapientissimus  flllus  laetifica  patrem 
tuum,  et  tandem  aliquando  moestitiam  de  pcctore 
matris  tuae  veluti  gratissimus  natus  repelle,  remo- 
vendo  videlicet  mcechum  et  ei  reddendo  legitimum. 
Destrue,  quaesumus,  opus  diaboli,  et  omnes  sup- 
plantationes  ejus  subverte.  Opus  est  enim  diaboli, 
et  ejuB  subversutiis  actum  est,  mihi  credite,ut  pa- 
triarcha  pelleretur  Ignatius,  et  sibi  Ecclesiam  cre- 
ditam  Photius  adulter  invaderet :  ipse  quippe  calli- 
dus  et  vetemosus  inimicus,  volens  inferioris  digni- 
tatis  sacerdotibusimponeresempiternum  sileutium, 
eum  quem  sublimioris  auctoritatis  esse  conspexit, 
impetendum  primitus  existimavit ;  et  ad  hunc  pro- 


rtte  patratisdiscat  piusquodamet,et  crudelisquod  C  sternendum  quotquot  potuit,  vires  armavit,  atque 


timeat  ;nam  tot  et  talia  blasphemiamm  commenta, 
quin  potius  veracium  iitterarum  depravationes  au- 
disse  et  tacuisBe«(a)  cohibuisse  est.Quamobrem,ve- 
nerabilis  imperator,  vaide  mihi,sicut  ipse  compre- 
hendere  poteris,  cavendum  est  ne,  si  nos  prsesti- 
giorum  figmentis  minus  celeriter  obviaverimus, 
tanquam  vera  recognita,veI  comprobata  haec  admi- 
sisse  fallaciter  apud  stolidos  destimetur[pro  estime- 
mur,  Hard.].  Nec  possumus  in  Ecclesia  Dei  dissi- 
mulando  tam  spurca  relinquere  germina,  quas  an- 
tecessomm  nostromm  beatissimorum  pontificum 
tempore,  aut  nunquam  exorta,  aut  certe  si  uude- 
cunque  vel  quodoounque  exorta  sunt,  eorum  ju- 
dicii  ligone,  antequam  proflcerent^radicitus  exstir- 
pata  Bunt. 

Destraite  ergo  vos  et  dis8ipateilla,alioquin  ano- 
his  fore  destruenda,  seu  funditus  dissipanda  modo 
quem  praediximus,  antenoscite,  quamvis  antequam 
noB  ista  vobis  scriberemu8,qu8enuncsublimitatem 
vestram  hortamur,  hoc  vos  sponte  facturos  esse 
putaremus  :8ed  quia  quod  putatum  e6t,nullum  efPe- 
ctnm  haotenus  habuit,idcirco  nos  salutem  vestram 
illssam  manere  volentes,ut  hoc  nunc  saltem  agatis, 
aCFeotu  paterno  monemus.  Alioquin,ut  jam  praefati 
Bumus,  sic,  Deo  favente,  de  caetero  vigilabimus,  et 


totius  invidiae  facibus  etiam  mundi  principes  in- 
fiammavit. 

Cur  hoc,  nisi  ut  dum  ili  eum  qui  super  se  esset, 
elisum  cernerent,  ipsi  (utpote  minoris  auctoritatis) 
pro  veritate  loqui  penitus   non  auderent,  et  tanto 
jam  sublimioribus  personis  prave  agentibus,minu8 
audenter  ex  adverso  se  opponerent,  et  tanto  minus 
pro  domo  Domini  murum  licenter  conscenderent, 
quanto  in  potiorem  suum  talia  perpetrari  conspice- 
rent.  Sed  tu,  imperator,  qui  plus   religione  quam 
brachio  camis  hostes  Ecclesiae  vincis,  vince  versu- 
tias  ejus  et  omnia  molimina  ipsius  subverte:  ex- 
audi  nos,  si  libet ;  sin  autem  vel  protectorem  tuum 
exaudi,  et  verba  quae  ad  Jeremiam  locutus  est,  ad 
n  te  delata  cognosce.  Ait  enim  :  Ecce  consUtui  le  hodie 
super  gentesy  et  regna,  ut  evellas.  et  destruas,  et  dis- 
perdaSy  et  dissipes,  et  ssdi/ices,  et  plantes  {Jer,  i). 
Evellas  videlicet,  et  destruas,  et  disperdas,et  dissi- 
pes,  juxtacompetens  imperia  vestro  ministerium, 
omnes  argumentationes  diabolicas,et  omniamem- 
brorum  ejus  machinamenta,  et  praecipue  illa  quae 
per  Photium  orta  sunt,  male  pullulentiagermina: 
aediiices  autem  et  plantes  cunctarum  virtutum  moe- 
nia,  et  honestorum  odoriflua  morum  aromata:imo 
qusecunque  per  vos  de  fratris  et   coepiscopi  nostri 


(a)  Pro  conntvisse,  ut  in   epistola  104.  Cohibendi  verbo  pro  connivendi  saepe  abutuntur  veteres  libri' 

HilRP. 


1043 


NICOLAI  PAPiE  I. 


lOU 


Ignatii  sunt  dignitate  destructa,  et  de  his  quae  ad  A 
ofQcium  patriarchale  pertinent,  a  persona  qaalibet 
irreverenter  evulsa. 

Jam  vero  si  vel  peccatis  impedientibusi  vel  per- 
versis  hominibussuadentibu8,missis  imminentibus 
nostris,  quod  suadere  vobis  etiam  ad  imperiivestri 
felicitatem  nitimur,  non  ducitis,quod  gementesdi- 
cimus,  adimplendum,  et  diiationibus,  profa  dolorl 
solum  decernitis  fore  studendum ;  s«ire  volumus 
excellentiam  v«stram  quoniam  de  persona  Ignatii 
atque  Photii,  de  quorum  agitur  controversia,  nihil 
discretius  atque  mitiuSi  necnon  et  salubrius  arbi- 
tramur  quam  ut  uterqueadEomamad  renovandum 
exameni  quod  tamen  secundum  indulgentiam  pro- 
mittimusi  tenore  ac  ordine  quo  Jam  vobis  per  Mi- 
chaelem  protospatharium  significavimuSiVestro  fa-  -n 
vore  veniati  ita  ut  IgnatiuSi  qui  omni  est  humano 
destitutus  auxilioi  quemadmodum  venirevaleatve- 
stro  pro  Ghristi  amore  collato  sibi  fulciat  juvamine. 
Jam  vero  si  epistols  per  eumdem  legatum  vestrumi 
a  quo  vobis  modo  delata  non  est|  tenorem  vel  ordi- 
nem  quo  diximus  prsnominatas  personas  Romam 
fore  venturas  scire  cupitisi  a  presentibus  missit 
nostris  exigite,et  hunc  nosse  plene  valebitis.Siqui- 
dem  illis  exemplaria  epistolarum  quas  magnitudini 
vestrs^  necnon  Photio  per  Rhadoaldum  et  Zacha- 
riam  tunc  episcopos  direximuSi  scripta  pro  colla- 
tione  cum  authenticis  facienda  tradidimus :  cum 
quibus  etiam  exemplariaepistolarumiquasvobiset 
Photio  per  Leonem  a  secretis  misimusi  et  hvgus, 
quam  per  Michaelem  protospatharium  nos  desti* 
uasse  prsediximuSi  seoum  nihilominus  deferendum  ^ 
contulimus. 

Juxta  ergo  tenorem  etordinem  quoprsfatasper- 
Bonos  ad  iterandum  judicium  huc  venire  decrevi* 
mus,  latius  sagax  industria  vestra  reperieti  quem 
nos  in  hac  fastidium  prolixitatis  declinanteSirepIi- 
care  refugimus.  His  igiluri  inspirante  DeO|  ita  ve- 
strae  serenitatis  auribus  intimatis,  sciat  a  Oomino 
redimitum  imperium  vestrum  missos  tibi  aprffisu- 
iatu  nostro,  Deo  auctore  destinatoSyDonatum  vide- 
licet  reverendissimum  et  tanctissimum  sanctie  Ec- 
clesis  Ostiensis  episcopum,  et  religiosos  ac  vene- 
rabiles  sancta  Romans  Ecclesis  Leonem  tituli  san- 
cti  Ghristi  martyris  Laurentiii  qui  appellatur  Da« 
masi,  presbyterumi  atque  Marinum  apostolics  no- 
strsB  sedis  diaconem,quo8  benigne  clementia  vestra  D 
suscipienSi  utpote  GhristianaB  religionis  cultrix,  in 
omnibue  pie  traetet,  et  intactos  quandiu  vos  penes 
remoranturiCt  indemnes  prorsus  maneredecernat: 
quin  et  aditum  simulque  locum  quae  injuncta  sunt 
8ibi,vobi8  licenter  exponendi  congruum  eis  ac  safii- 
cientem  impartiri  dignetur.  Sicque  demum  in  qui- 
bus  Deus  annueriti  et  cordi  vestro  impetraverit,or- 
dinatiSi  illssos  ad  nos  protinus  eos  et  absque  qua- 
libet  impediente  molestia  redire  sinat. 

Sed  quoniam  in  Dei  omnipotentis  servitio  diri- 
gunturi  per  ipsius  terribile  nomeaj  quod  Trinitas 
est  inseparabilis ;  et  per  horrendum  divinum  Judi* 


ciumi  in  quo  ante  pavendum  Christi  Dei  nostri  tri- 
bunal  omnes  astabimusiet  districtam  redditurisa- 
mns  pro  meritis  raUonemi  vos  adjuramus,  et  totb 
praecordiis  obsecramue,  ut  eisdem  missiiB  nostris 
apud  V08  positis  nullam  iMsionemi  vel  cum  reverti 
inde  voluerint,  obstaoulum  inferatis,  neque  inferre 
alium  quemlibet  permittatis  rquin  potius  a  cunctis 
insidiatorum  molitionibus  eos  intrepidos  et  seeuros 
reddatis.  Quatenus  illis  ad  nos,  etsi  vestram  vobis 
salutem  suadere  possunt,  efficaoibas  redeantibns, 
ounctis  gentibus  pateat  quantumDeum  coronatorem 
vestrum,  pro  cigus  Ecdesin  paoe  atque  correetione 
legatione  perfuncti  sunt,  honoretis  :et  quantam  re- 
verentiam  principum  apostolorum,  a  quonim  sede 
profecti  sunti  pre  oculis  habeatis.  Siquidem  nos, 
0  tranquillissime  imperator,  illos  non  ad  synodum 
celebrandam  destinavimas,  non  ad  lites  et  contcn- 
tiones  excitandas  direximus.  Scimus  enimqaod 
docente  Apostolo,  servum  Domini  tum  oparteat  liU- 
gare  {II  Tim,  ii) ;  sed  hoc  totum  est  pro  quo  miii- 
muS|  videlicet  ut,  servata  apostolicee  sedis  auctori- 
tatis  reverentia,  restaurationem  Ecclesia  Gonettnti- 
nopolitana  status  recipiat,  et  pax  et  unanimitu 
sanctis  Ecclesiis  et  imperio  vestro  reddatur,  atqoe 
perpetuis,  Deo  propitia,  temporibus  oustodiator; 
necnon  et  nomen  vestrum  diutinis  ac  prosperis 
crescat  successibus.Et  quemadmodum  piorum  pr«- 
cedentium  Augustorummirishio  post  funus  prsco- 
niis  attoliatur,  et  in  ccelis  eetemi  regni  beatitudine 
perfruatur.  Alioquin  secundum  ApostolumiV^Mm 
Dei  non  ett  alligalum  (11  Tim,  ii) ;  qui  rursus  ait: 
Vivu$  enim  est  Dei  sermo  et  efficax^  et  penetrabilior 
omni  gladio  ancipUi,etpertingensusque  ad  divisumm 
animx  ac  spiritus ;  compagum  quoque  ac  msduUarum, 
et  discretor  cogitationum  et  intentionum  cordis  {Bebr, 
iv);quo  usi  nec  inobedientes,nec  adversantesEccIeeie 
Dei,  nec  molestiam  inferentes  famulis  ejusdimit- 
tere  quoquo  modo  poterimus  impunitos.  Qui  habet 
aures  audiendi  audiat  (Matth,  xi).  Qun  nos  omnia, 
iicet  strictim^idcirco  dicimus  et  satagimuSiDecnoB 
et  diligenter  exsequimur,ut  plurima  commemorare 
pretermittamus.  Primo,  ut  jne  nos  de  talenti  aece- 
ptione,  quam  in  privilegiorum  quantitate  percepi- 
mu8  districtam,  si  pigri  reperiamur,coram  summo 
Judice  cogamur,  reddere  rationem.  Secundo,  ne  in 
irregulari  dejectione  Ignatii,  oonsaoerdotis  nostri 
et  fratris,  vel  in  promotione  Photii  quoquo  modo 
consensisse  putemur.  Tertio,  ne  sacerdotalii  ordo 
tam  ignominiose  vilescat,  ut  Domini  nostrl  et  sa* 
crumcorpusejustractanteSiatque  Sanoti  sanctorum 
ejus  velamina  penetrantesietpreecipue  summumin 
dioBcesi  sua  iocum  retinentes,  tam  facile  de  cetero 
iropellanturiet  a  vulgaribus  quibusque  ac  inferiori- 
bus  suisinecnon  et  laicis  prosternantur,  et  abeqae 
ullo  examine  autcomprobatocriminegraduproprio 
et  Ecolesia  sua  priventur.  QuartOiquoniam  manife- 
stum  est  qualiteri  sede  apostolica  in  Gregorii  Sy- 
racusani  et  sooiorum  ejus  damnatione  non  consen- 
tiente,  ipsi  modo  quem  preediximus  ad  hse  ezci- 


104B 


BPISTOLifi  BT  DBGRETA. 


10« 


tanda  sarrexerini  :  et  nunc  nisi  nos  haec  corrigamus  A 
vel  puniamuSyVeremur  ne  nobis  deputetur  in  cul- 
pam.  Nimirum  qui  successores  sumus  eorum  quo« 
rum  ipsi  benignitate  abusi,  licet  nobis  inconsultis, 
ad  ista  prolapsi  sunt.  Quinto,  ne  ipsum  quoque  im« 
perium  vestrum,  vel  successorum  vestrorum  tam 
leviter  adversus  Ecclesias  Dei  vel  praesules  eorum 
perverse  suggestionis  flatibus  commoveantur. 

Unde  pietatem  vestram  obsecramus,  et  coram 
Deo  etsanotis  angelis  ejuscontestamur^ut  obediatia 
nobis,  et  nos  in  hac  vita  potius  audire  curetis  hor- 
tantes  atque  rogantes,  quam  beatum  Petrum  ccBles- 
tis  regni  clavigerum  in  futuro  sentiatis  accusantem, 
atque  damnantem.  Nam  si  nobis  non  obedieritis, 
ipse  contemnitur,  cigus  vices  gestamus  et  auctori. 
tate  clamamus.  Porrosiiilum  contemnitisyipsijam  n 
considerate  qui  de  vobis  erit,  vel  quam  in  terribili 
Judicio  Dei  rationem  dabiti8,qui  in  tanta  sublimi- 
tate  positl,  per  exemplum  vestrum  cunctis  subjectis 
vestris  ultimi  exitus  prscipitium  demonstretis :  non 
solum  autem  in  praesenti  tempore.  verum  etiam  in 
futuro,  imperatoribus  videlicet  et  cunctis  mundi 
principibus,  necnon  tt  omnibus  omnino  fldelibus. 

Exhorrescite  igitur  tot  hominum  exemplo  vestro 
pietatem  destruere;  formidate  tantarum  animarum 
operari  periculum;  pertimescite  fldelibus,  id  salu- 
tem  forte  tendentibus,  tantam  pemiciem  praeparare, 
et  pro   his   oranibus  coram  districto  judice  sine 
quibuslibet  excusationis  ambagibus  de  omnibus  ra- 
tionem  omuimodam  dare.  Quoniam  quot  exemplo 
vestro  ad  talia  fuerint  devoluti,  de  tot  animarum 
dispandio  eritis  prorsus  obnoxii ;  et  tot  procul  du-  G 
bio,  quod  non  optamus,  poenas  luetis,  quot  noxi® 
actionis  vestrs  forma  in  inobedientis  ohaos  demer- 
gitis.  Que  omnia,  pietate  vestra  nobis  obediente, 
avertat  Dpminus,  nam  ista  nos  pro  salute  vestra 
proaequimur  et  exigimus.  {Ex  ep.  Gelasii  papae  ad 
Anasi.  imp,)  Unde  ne  irascaris  si  te  tantum  dili. 
g^mus  ut  temporale  regnum  quod  assccutus  es,  te 
velimus  habere  perenne ;  et  qui  imperas  nunc  ho. 
minibus,  regnes  cum  Ghristo ;  et  qui  cras  moritu- 
rus  es,  vitam  gercipias  et  ploriam  ffitemam  [cod. 
Yatic,,  sempiteraam].  Data  Idibus  Novembris,  in- 
dictione  xv. 

XCIX. 

AD  PHOnUM. 

(Anno  866.)  ^ 

Exprobrat  Photio  multa  crimina,  qux  in  occupanda 
Ignatii  sede  commisit;  prohat  illum  et  divinum  et 
humanum  jus  violasse;  nuntiat  ipsum  depositum 
fuisse,  ei  st  non  paret  sententijSf  minatur  uli  per- 
petuam  usque  aaobitum  excommunicationem, 

NiGOLAUS  episcopus  servus  servorum  Dei,  viro 
Photio.  "" 

Innumerabilium  reperiris  prevaricationum  obno- 
ziu8,etvenerandorum  canonum,  atque  paternamm 
difHnitionum,  quinimo  et  divinorum  mandatorum 
contumeliiis  multipliciter  ac  impudenter  elatus :  si- 
qiiidem  at  ex  sohismaticorum ;  sed  et  cum  venera- 


bilis  frater  et  coepiscopus  nosterlgnatiusConstanti- 
nopolitanam  regeretEccIesiam,  a  sanctas  communio- 
nis  participatione  contra  regulas  avertentium  parte 
fliisse  dignosceris,  et  ex  saecuiari  administratione 
atque  militia,  et  ex  foro  subito  tonsuratu8,a  Grego- 
rio  Syracusano  dudum  episcopo  a  synodo  damnato 
et  ab  apostolica  sede  convicto  episcopus  ordinari  et 
nuncupari  passus,  etiam  vivente  ac  superstite  Igna- 
tio  patriarcha  sedem  ipsius  invasisti ;  et  sponsam, 
quam  aChristo  sponso  immaculatam  custodiendam, 
veluti  amicus  sponsi  perceperat,  non  per  ostium, 
quod  Ghristurest,  sed  aliunde  ex  adverso  in  ovile 
Dominicum  more  furis,  vel  latronis  irrumpens,  ac 
violentus,  rapax  et  scelestus  adulter  subripuisti.Et 
praeter,  imo  adversus  apostolicos  canones,  sasculari- 
bus  potestatibus  usus,  ecclesiam  per  eos  obtinuisti. 
Deinde  cum  damnatis  et  anathematizatis ;  atque  cum 
his,  qui  ne  sacerdotale  offlcium  ante  audientiam 
prffisumerent,  et  a  decessore  meo  sanctsB  recorda- 
tionis  Benedicto  papa  fuerant  obligati,  quotidie  ao 
indiiferenter  communicans,  et  conversans  contra  fl- 
dem  promissam,contraque  tuam  professionem,qua 
pollicitus  es,  te  adversus  jam  fatum  patriarcham 
nullum  sinistmm  consilium  esse  facturum,  congre- 
gasti  concilium,  et cum  sequentibus  tuis  depositis  et 
damnatiset  excommunicatis,etanathematizatis,  et 
aliis  sine  EccIesiiSy  atque  cum  his,  a  quibus  vel  tu 
irregulariter  ac  illicite  provectus  fueras,  vel  quos 
ipse  temere  ac  indebite  promoveras  contra  eumdem 
fratrem  et  comministrum  nostrum  depositionem  fa- 
cere,et  anathema  dicere  ausus  es.  Deinde  apostolicse 
sedis  missos,  quos  pro  causa  sacrarum  imaginum, 
et  pro  inquirenda,  et  nobis  renuntianda  jam  fati 
patriarchffi  dejectione,  et  ob  inveniendum  modum 
promotionis  tuae  destinaveramus  :  quibus  potuisti 
argumentis  a  nostris  mandatis  avertere,  more  Aca- 
cii  quondam  Gonstantinopolitani  haeretici  patriar- 
chae,  praBSumpsisti,  et  ad  processionem,  qu»  tibi 
cum  comparibus  tuis  habebatur  .«'sicuti  eorum  pro- 
fessione  patefactum  est,  et  sancto  Spiritu  revelante 
venerands  synodo,  qus  a  nobis  collecta  est,  cla- 
ruit,  ad  damnatorum  ct  schismaticorum,  tuamque 
confusionem  contemptaIegatione,qu8e  vel  gentilium 
more  servari  debuit,  pertransisti  [pro  pertraxisti. 
Habd.],  et  in  illusionem  beati  Petri  aspstoli,  cigus  a 
sede  profecti  fuemnt,  non  solum  ineflicaces  redtre 
fecisti,  sed  etiam  impugnatores  omnium,  quse  sibi 
fuerant  impcrata,  monstrasti.  Postremo  episcopos, 
qui  tibi  tanquam  adultero,  et  pervasori  coromuni- 
care  noIuerunt,exsiIio  relegasti,  et  ipsis  jubentibus 
contra  canones  tui  sceleris  complices  in  eorum  sub- 
rogare  locis  non  timuisti.  Et  usque  in  praesens  Ec- 
clesiam  Dei  diversis  persecutionibus  impugnare  non 
desinis.  Ita  ut  fratrem  etcoepiscopum  nostrum  Igna- 
tium  sanctissimum  patriarcham  inauditis  poenis  et 
horribilibus  tormentis  afficere  non  quiescis :  sed  et 
omnes  quotquot  pro  veritate,  et  fide  commode  per- 
sistere  deprehendis,  quibus  praevales  modis  perdere 
imprsetermisse  moliris. 


1047 


NIGOLAI  PAPifi  I. 


m 


Quamobrem  in  his  et  hujiiscomoili  t3  cognosccn-  A. 
tes  contra  evangolica?,  apo.^l.ilicas,ct  prophiHica^i, 
alque  canonicas  institutiones  eiferrc  dolemus,  et 
nimiis  maeroribus  affecti,  necessario  te  praesentibus 
apicibus  admonemus,  hortamur  et  obsecramus,  ut 
in  tantagloria  non  decipiaris,etaeterna  bona  pro  his 
brevibus  non  amittas.  Pensaquam  pauoasunt  om- 
nia,  quai  hic  mulctent  [mulcent],  quamlibet  multa 
esse  videantur.  Perpende,  quaeso,  quam  multiplex 
sit,  et  quam  prolixa  pocna  gehennaB,et  hanc  incidere 
pertimesce,  hanc  tibi  acquirere  medullitus  exhor- 
resce.  Nam,  secundum  Evangelium,  Quid  prodest 
homini  si  lucretur  totum  mundum^  animce  vero  suss 
detrimentum  patiatnr?  (Marc,  viii.)  Scimus  quoniam 
sapientia  preedilus,  et  scientia  ditatus  haberis. 
Sed  audi  quid  propheta  de  quibusdam  sapientibus  ^ 
dicat  :  Sapientes,  inquit,  sunt^  ut  faciant  mala,  bene 
autem  facere  nesciunt  (Jer,  iv).  Porro  de  scientia 
ogregius  Apostolus  ait :  Scientia  viflat,  charitas  vero 
wdificat  (I  Cor.  viii),  Ergo  quantum  non  prosit,  imo 
quantum  obsit.  non  ad  bona  sed  ad  mala  facienda 
habentibus  sapicntiam  animadverte  :  et  noli  glo- 
riari  si  habes  scientiam  sine  charitate,  quoniam, 
teste  Apostolo,  illa  inflat,  ista  agdificat,  (/  Cor.  iv). 
Et  certe  absurdum  ac  indecens  est,  ut  eam,  qusc 
inflat,  virtutem  babeas,  illa  vero  quse  asdificat,  ca- 
reas.  Quam  autem  habuisti  charitatem,quando  vi- 
debas  fratrcm  et  comministrum  nostrum  Ignatium 
ab  ecclesia  sua  pelli,  impeti,  et  adversus  eum  con- 
jurationes  et  conspirationes  praeparari?  Et  non  so- 
lum  minime  illum,  cum  posses,  utpote  ad  saeculum 
clarus  et  honorabilis  adjuvisti,  verum  etiam  cum  C 
factiosis  concurristi,et  cum  machinantibus  adver- 
Bus  eum,  ct  varias  mah^gnitatis  argumentationes  cx- 
citantibus  concertasti.  Quin  potius  horum  omnium 
peccatum,quod  generat  mortem,  in  te  proprie  con- 
summatum  est,  nimirum  qui  cunctarum  prsevarica- 
tionum  in  illum  commissarum  tu  auctor  factus  es. 
Nam  et  si  te  homicidam  dicimus,  non  mentimur. 
Joanne  apostolo  clamante,  qui  ait  :  Omnis  qui  odit 
fratrem  suum,  homicida  est  [l  Joan.  ii)  :  si  ergo  qui 
odit  fratrem  homicida  est,  quanto  potius  is,  qui 
patrem  non  solum  odit,  sed  et  quantum  in  se  est, 
mactat?insuper6tiam  si,  ut  Achab,  quae  illius  sunt 
rapit,et  possidet,  homicida  diccndus  est,  et  non  so- 

fm  qualiscunque  homicida,  verum  etiam  et  parri- 
da?  Pater  enim  tuus  erat  Ignatius,  et  tu   filius  Q 
us,  qui  tantum  a  te  pree  naturali  patre  debuerat 
(yenerari,quantum  spiritus,  quorelativa  hffic  nomi- 
na  mutuo  possidetis,  praeferendus  est  carni. 

Porro  si  te  viperam  appellamus,  non  fallimur, 
siquitudcm  tu,  nonnisi  parento  perempto,  proficere 
credidisti.  Jam  vero  si  te  tam  [leg.  Cham  :  qtu)d 
et  sequentia  plus  nimio  confirment]  similem  asseri- 
mus,  nec  sic  erramus  :  ipse  quippe  adeo  in  irrisio- 
nem  et  contumeliam  patris  prorupisti,  utde  cathe- 
dra  sacerdotali  eum  projicercs,  et  ad  illudendum 
raimis,  et  scenicis  inverecunde  proderes.  Extremo, 
si  te  Judaiis  comparamus,  fortasse  non  modicum 


quidem  a  vero  discedimus  :  nam  ipsa  non  solttm 
supor  ma^^lBtrum  tuum  contra  EvangeUum  faclus 
es,vcrumetiam  ordinationi  Dei  reslstens  adversus 
eum  dentes  tui,  arma  et  sagittae,  et  iingua  tua  ma- 
chaera  acuta  effecta  est.  Quandoquidem  non,  sicut 
sanctus  David,  mittere  manum  in  christum  Domini 
formidastij  sed  sicut  principes  iatronum  non  ha- 
bentes  bona  regem  suum  trucidantea,  insurgere 
contra  rectorem  tuum  versutis  insidiis  magnopere 
procurasti.  Quos  idem  sanctus  David,sicut  etillum 
qui  se  ohristum  Domini  (Saulem  videlicet  peremisse 
nuntiaverat,tanquam  homines  impios,etprincipem 
suum  trucidantes,  tradere  morti  laudabiliter  jussit 
(//  Reg.  i).  Quanquam  etiam  si  nihil  in  his  repre- 
hensionis  admitteres,  cum  pridie  laicus  fueris  et 
saeculo  militaveris,  nequaquam  tam  repente  debue- 
ras  ad  summi  sacerdotii  pervenire  fastigium :  quan- 
doquidem  nec  monachorum  poteras  subito  secun- 
duiu  probabilium  Patrum  traditionem^perfectionem 
consequi,  Gelasio,  Gregorio  et  Adriano  magnis, 
et  vere  sanctis  sedis  Eomanee  praesulibus  id  ipsum, 
quod  serenissimo  Augusto,  atque  tibi  jam  scripsi- 
mus,  multipliciter  inhibentibus.  Sanesi  horumtan- 
quam  ignotorum,  sanctitatis  insignia  non  agnosce- 
bas(licetcujus  fidei,  cujusstudii  fuerint,pereorum 
nosse  scripta  sufficeret)  saltem  Coelestini,  atque  Leo- 
nis,  ejusdemque  scdis  pontificum  reverentiam  prs 
oculis  habuisses  :  quorum  sententia  tota  per  mun- 
dum  diffusa  inclinatur  Ecclesia :  quorumque  doctri- 
nam  (sicut  in  sacratissimis  tertia  et  quarta  syuodis 
videre  est)  Christiana  veneratur  apprime  religio. 
Quinimo  et  quorum  virtutum  dccus,  et  eloquentis 
nitcrcm,  necnon  et  morum  probitatem  ac  exhorta* 
tionum  suavitatem  non  solum  fideles  reges,  verum 
etiam  infideles  ac  tyranni,  barbarique  principes, 
reverentia, vel  pavore  non  modiro  mansuefacti  vehe- 
menter  amplexati  sunt  et  sectati.  Quod  si  magnos 
sanctosque  fuisse  non  negas  (quia  nec  vales  :  alio- 
quin  pugnabit  pro  eis  orbis  terraj  contra  insensatosj 
oportet  ut  in  cunctis  Ecclesiae  dogmatibus,  et  disci- 
plinis  eos  solerter  attendas,  et  veneranter  admittas. 
Neir  si  in  caeteris  nostrae  religionis  negotiis  eonim 
assertionibus  cesscris,  et  in  his  eos,  in  quibus  tus 
promotioni  contradicunt,  contempleris,  apparette 
minus  saluti  communi,  quaro  sorti  privat®  inten- 
dere,  ac  pcr  hoc,  non  quae  Jesu  Christi,  sed  quatua 
sunt,  quarere.  Aut  illae  bonae  arbores  fucrunt,  et 
bonos  fructus  fecerunt,  aut  malae  (qued  absit)  et 
fructus  eorum  mali  i  et  si  quidem  boni  fuerunt  et 
fructus  eorum  boni,oportuit  eos  tanquam  bonoss^- 
qui :  Non  enim  potest  (Evangelio  testante)  bona(ff' 
bor  malos  fructus  facere  {Mattii.  Yii).  Porro  si  de  ei»- 
dem  non  cum  tota  Christi  Ecclesia  sapis,  necesBe 
est  qualiter  vel  ipsi,  vel  fructuseorum  mali  fuerint, 
plurimis  adhibitis  ex  omni  Ecclesia  testibuscompro- 
bes  et  affirmes  :  quoniam  tibi  soli  super  hoc  negotio 
contraria  suadenti  non  oreditur. 

Jam  vero   si   dixeris,  Bona  et  grata  sunt,  atque 
salubria,  quae  praedicavenint»  vel  statuerunt,  sed 


1041 


EPISTOLAS  BT  DEGHBTA. 


lOBO 


non  omnia,  nam  horum  qusBdam  dulcia,  qusedam  A 
amara  fuere,  Jacobus  tibi  pro  ois  rospondet  aposto- 
Iu8,  dicenB,  Nunffuid  fon$  de  eodem  foramine  ema- 
nat  dukein  et  amaram  aguam?  (Jac.  iii.j  quoniam 
sicut  idem  iterum  ait :  Nfque  salsa  dulcem  polest 
facereaquam  {ibid.)  iSpiritus  enim  sanctus  quorum 
VEBa  isti  fuerunt,  non  potest  nisi  dulcia  per  hos, 
quos  repleverit,eructare.  Prieterea  ai  profiteris  om- 
nia  eorum  decreta  salutifera  quidem  fore,  sed  hsc 
vos  bactenns  ignorasse.nec  sic  profccto  excusabiles 
eritis.Nisi  enim  ignorantiae  peccata  essent,  nequa- 
quam  Psalmista  pro  bis  Dominum  precaretur,  di- 
cens  :  Delieiajuventutiset  ignorantix  meane  memi- 
neris  (Psal.  xxiv) :  qui  rursus  denique  dicit  :  Noluit 
inteiligere^ut  bene  ageret^  iniquitalem  meditatus  est 
in  cubili  suo  {Psai,  xxiv).  Qui  enim  non  ait,  Non  n 
inteUexit,8ed  Noluit  intelligere.ut  beue  agerety  pro- 
fecto  monstravit,  quia  sspe  proposito  voluntatis 
ignorantia  procuratur.Idciroo  de  ignorantia  cuncta 
ad  securitatem  auferes,8i  apostoii  formidolosa  ver- 
ba  oonsideraveris^quibus  ait:SJ^u  autem  ignorat^ 
ignaraintur  (/  Cor»  xiv)  :  quia  profecto,  docente 
sancto  Gregorio  papa,  qui  ea  qus  sunt  Domini  ne- 
sciunt,a  Domino  nesciuntur.Sed  dicis  :  Haec  non  in 
lega  8uscipimus,et  prevaricatoros,qui  signifieantius 
Gneoe  icaipdvo|Mi  dicuntur,  non  sunt,  nisi  qui  preter 
legem  acceptam  aliquid  pravitatis  committunt,sicut 
Apoatolus  ait :  Vbi  non  cst  lex^  nec  praevaricatio 
[f<4nn.  fv).  Sod  audi,et  expavctce  quod  rursusidem 
dicit  Apostolus  :  Quicunque  enim  sine  lege  peccave* 
nmlf  sine  lege  peribunt  (Ronu  ii).  Alioquin  genteSy 
qus  legem  non  acceperunt,  excusabiles  fateberis.  C 
Verum  ego  universos  qui  inique  agunt  transgres- 
Bores  dixerim,  psalmographi  babens  auctoritatem, 
qui  canit  :  Prsevaricantes^nq\iienB,reputaviomnes 
peccatores  terrx  (Psal,  cxviii.)  Dicena  ergo,  prgeva' 
ricantes  repulavi  amnes  peceafores  rei*ne,etiam  gen- 
tes»  quas  legem  non  acceperunt,comprebendit.Quo- 
niam  etai  legem  per  Moysen  datam  non  acceperunt, 
acceperunt  tamen  legem  natur«,quaenisi  corrupta 
fuissetylex  Mosaioa  data  non  esset :  quam  videlicet 
legem  naturalem  nunc  a  te  noninconvenienterexi- 
gimu8,quigloriaris  aanctorum  tantorum  pontiGcum 
edicta  nuUatenus  accepisse. 

Deoique  hanc  sibi  datam,  si  volamen  cordis  tui 
consoientia  scrutata  fuerit,  procul  dubio  non  nega- 
bit.Ibi  quippe  scriptum  reperiesj  lege  natur»  di-  j) 
cente,a  nemine  velle  lfledi,a  nemine  velle  tua  pror* 
8us  auferri.  Quapropter  apte  preeoipitur  :  Quod  titn 
non  vis  fterif  aliis  ne  feceris  (Luc,  iii),  et  Domino 
dicente  :  Quxcunque  vuUis  ui  fadiani  vobis  homines, 
et  V04  facite  ilUs  {Matth.  vii).  Ideoque  non  poteris 
hano  te  legem  non  aecepisse  negare,cum  eamctiam 
ipaa  natura  dooeatiOt  propria  uniuscujusque  volub* 
taa  edere  [forte,e9L  de  re.  Haro.]  jugiterinnotesoat. 
Quod  si  hanc  datam  tibi  fUisse  denega8,profecto  se- 
dis  apostolice  prosulum  decreta  te  accepisse  de- 
monstras.  Quid  enim  ilia  nisi  quod  tibi  non  vis 
fieri^aliis  ne  feoeris,  diount,  quando  prscipiunt  ne 


subilo  factus  clericus  clericis  dominetur,  qui  per 
singula  stipcndia  militavcrunt,et  omnem  in  Domi« 
nicis  castris  letatem  egerunt.  Quid,  inquam,  illa, 
nisi  omnia  qus  vultis  ut  faoiant  vobis  homines,  et 
V08  eadem  facite  illis,  jubent,  quando  praecipiunt, 
ne  prioris  ordinissui  quislibet  saltu  prspropero  in 
alienum  honorem  ambiat  immoderata  cupiditate 
transcendere,  vel  pro  suo  libitujurastudeat  aiiena 
pervadcre.  Et  certe  si  tu  per  singula  stipendia  in 
Eoclesia  Gonstantinopolitana  militasses,  et  omnem 
in  Dominiois  castris  statem  egis8e8,et  quilibetprio- 
ris  professionis  saltu  preepropero  in  honorem  tuum 
ambiret,6t  immoderata  cupiditate  transc6nderet,et 
pro  libitu  studeret  tua  pervadere,  mox  in  vocem 
prorumpere8,et  adversus  hunc  querelas  exponeres. 
Et  quia  praeceptum  est :  Non  concupisces  rem  proxi' 
mi  tui,  neque  omnia  qux  iiiius  suni  {Exod,  x) ;  et 
rursus  :  Quod  tibi  non  vis  fieri,  aliis  ne  feceris  (Lmc. 
iii),  suflicientibus  scriptis  palam  ounctis  ostenderes, 
et  quod  Joannes  Baptista  militibuSyUt  neminem  oon 
cuterenty  neque  calumniam  facerent,  et  contenti 
essent  stipendiis  suis,  praecepit,  inttotissime  com- 
memorans,  et  ait  :  Noli  me  concutere«noii  mihi  oa*- 
lumniam  facere  :  sed  esto  tu,  qui  miles  sfieculi 
bacteous  fuisti,  stipendiis  tuis  contentus,  quia  sic 
tibi  prscursor  Domini  dicit,  et  excelsis  vocibus  ex- 
clamares,  et  fieres  forte  singultiens  :  Ea  stipientia, 
eorum  fructus  laborum  noli  concupiscere  ;  noli  sub- 
ripere,  noli  de  me,vel  de  meis  commilitonibus  male 
sentire  :  noli  modo  vincere  nos  omnes  tot  curriculis 
temporum  diversis  proeliis  Domini  jam  fessos,  tot 
Budoribus  et  vigiliis  pro  civitate  ipsius  Jam  tabefa- 
ctos  velle  saltu  quodam  ambitionis  transcendere,et 
in  nobis  ex  militia  nostra  non  electus,vei  profectua 
noli  ducatum  arripere.  Igitur  cum  ea,  que  sedis 
apostolicffl  prsesules  instituerunt,  in  litteris  sacria 
invenias,  imo  vero  in  temetipso  jugi  perseverantia 
relegas  :  noli,  quia  decreta  ipsorum  non  susceperis 
amplius  asseverare  :  cum  ipsi  nihil.nisi  quod  natu* 
ralis,  quod  Mosaica,  necnon  et  gratiae  lex  jussit,in- 
stituant ;  et  quidquid  in  Sardicensi  sancti  Patres 
concilio  statuerunt,  custodiendum  prorsus  definie- 
runt.Inter  quos  Osius  ille  famosus,  et  magnua  in- 
ventus  est  Atbanasius,  quamvis  timescimus  quid 
somnians  dicas  ejusdem  conoilii  canones  apud  vos 
non  haberiy  quod  procul  a  vero  multis  esse  proba- 
tur  indioiis. 

Primum  quidem,quoniam  quando  Zacharias,qui 
se  praetendebat  episoopum,  ex  parte  Syracusani 
Gregorii,  et  coilegarum,  ^us  apostolicam  sedem 
adiit,  eorum  deposcens  renovari  judioium  :  hos  se 
in  appellatione  canodes,  et  eos»  a  quibus  missus 
exstiterat,fui88e  seoutos  aiebat.  Deinde  nos  diligen- 
tiasime  requirentes  reperimus  ipsoa  canones  eo 
sensu,  et  numero  non  solum  in  novi8,verum  etiam 
in  veteribus,  atque  authenticis  codicibus,  qui  vera- 
ciores  soliti  sunt  inveniri,  Grsce  oonsoriptos,  quo 
caeteris  Latinis  canonibus  inserti  esse  cemuntur, 
nimirum  qui  et  a  praesulibus  provinciarum  pene  to- 


1051 


NICOLAI  PAPiE  I. 


lOM 


tius  orbis  definiti  sunt,  et  illis  omnibus  eatis  pla*  A  bus  maQifestas,  eU.^vel  expiatis  cunetis  praviB  mo- 


ouisse  per  eadem  exemplaria  GriBca  monstrantur. 
Quomodo  autem  non  esse  penes  vos  Sardicenses  ca- 
nones  tu  soius  astruere  poteris,  quando  non  solum 
a  Latins,  verum  etiam  cum  aliis  a  Graecae  linguas 
hominibus  statuti  sunt  et  promulgati  ?  Qua  de  re 
oredibile  non  est,  quod  illic  definitum  est,  unum- 
quemqueipsorumminimeiinguspropriaetradidisse. 
Aut  quomodo  non  sunt  penes  vos  (a)  canones  Sardi- 
censesy  quando  inter  quinquaginta  titulos,  quibus 
concordia  canonum  apud  vos  texitur,  ipsi  quoque 
reperiuntur?  Jam  vero  [fortCf  si  et  canones  cum, 
HARoJsi  et  habitus  tum  prsfatorum  insignium  Ro- 
manorum  pontificumdecretaiibus  institutiSyde  iaicis 
ad  ecclesiasticos  gradus  non  temere  provehendis 


ribus,  etc,,]  expiatis  cunctis  probis  moribus  et 
virtutibus,manifestu8  ad  pralationis  fastigium  pro- 
vehendus.Igitur  nos  quidem  de  indebitapromotione 
tua  summatlm  heec  scripisse  tibi  cognosce. 

Tu  autem  qui  etiam  cogitationum  tuarum  testis 
es,quam  illicite  sis  provectus,  scire  faciiius  poterii. 
Qua  de  re  alienum  cessa  de  caetero  pervasum  locom 
tenere^nec  fias  domui  Israei  in  offendiculum  iniqui- 
tatis,  et  nec  amplius  cscis  ducatum  prsstes  erroris. 
An  non  (ut  multa  omittamus)  ofTendiculiim  domoi 
Israel  faotus  eSyqui  tantam  Domini  plebem  Ignatium 
deserendo  contra  suam  subscriptionem, vel  profes- 
sionem  agere  oompulisti?  An  non  ei  ducatnm  erro- 
ris  pnetitistiyquando  iili  pastorem  suum  infideliter 


emissiSyContemnendos  esseputasti,saltemdoctorem  t%  deserere,  et  te,  cui  non  pertinebat  aliquid  deovi- 


gentium  Paulum  apostolum  audire  consensissesy  et 
quam  sancti  patres  in  Sardicensi  conoilio  conve- 
nientes  in  hoo  cum  eo  cOncordaverint,  attendisses. 
Nam  et  audenter  dicimus,  et  veraciter  profitemur, 
quoniam  qui  Sardicense  concilium  non  recepit,neo 
Paulum  apostolum  recepit.  Quid  enim  (ut  ceetera 
praetermittamus)  Sardioense  conciliumstatuit,quan- 
do  dicit  :  Si  forte  aut  dives,aut  scholasticus  de  foro, 
aut  ex  administratione  sseculari  episcopus  fuerit 
postulatus»  non  prius  ordineturynisi  ante  et  lectoris 
munere,  et  officio  diaconi,aut  presbyteri  fuerit  per- 
funotus  :  et  ita  per  singulos  gradus^si  dignus  fuerit, 
ascendat  ad  culmen  episcopatus?  Potest  enim  per 
has  promotioneSy  quee  habebunt  utique  per  proli* 
xum  tempus,  probari  qua  fide  sit,  qua  modestia, 


bus,  sequi  callide  suasisti?  Verum  tanti  reatos 
pondere  jam  fungeresysi  veritatis  sententiam  soUi- 
cita  cordis  aure  pensaresyquee  ait :  Qui  teandalm- 
verit  unum  de  pusiUis  iMtis,qui  in  me  eredunt^xpe' 
dit  ei  ut  suspendatur  mola  asinaria  in  coUo  ejm,e( 
demergatur  in  profundum  maris  (Matth.  xviu).  Per 
molam  quippe  asini^am  seecularis  vitc  circoitufl, 
ac  labor  exprimitur^  et  per  profundum  mariSi  ex- 
trema  damnatio  figuratur.  Melius  ergo  tibi  fuerit, 
ut  8ub  exteriori  faabitu  te  ad  mortem  seeculi  actt 
constringerent,quam  saora  officia  amb}endo,etDOQ 
solum  unum,8ed  etiam  cum  magislro  patre,ac  pa- 
store  tuo  piurimos  eorum,  qui  in  Oomino  credunt 
scandalizando,  in  culpa  te  caeteris  imitabilam  de- 
monstrares  :  quia  nimirum  sisolus  cadere8,utcun- 


qua  gravitate  et  verecundia,et  si  dignus  fueritpro-  ^  que  te  tolerabilior  infemi  pcsna  cruciaret.Fuge  ita 


batuSydivino  sacerdotio  illustretur ;  quia  conveniens 
non  est,  nec  ratio,  vel  disciplina  patitur,ut  temere 
et  leviter  ordinetur  aut  episcopusj  aut  presbyter» 
aut  diaconus,  qui  neophytus  est,  maxime  cum  et 
magister  gentium  beatus  apostolus  ne  hoc  fieret, 
denuntiasse,  et  prohibuisse  videatur  :  sed  hi,  quo- 
rum  per  longum  tempus  examinata  sit  vita,  et  me- 
rita  fuerint  comprobata ;  nisi  quod  Apostolus  praeci. 
pit  dilecto  discipuio,  dicens  :  Manum  ciio  nemini 
imposueris,  neque  communicaveris  peccatis  atienis 
(/  7'im.  v.)  Et  de  diaconibus  :  Hi  autem  proben- 
tur^et  sic  ministrent  (/  Tim.  iii).  Quis  autem  migo- 
rem  conoordiam  quam  in  his  verbis  Apostoli,  et 
memorati  concilii  poterit  invenire  ?  Quid  vero  est, 


que  principatum  nequiter  usurpatum  :  declina 
praeesse,  qui  innumeris  dignosceris  indedneDter 
obes8e.Scriptum  iegisti  quia  Jesus  (qui  utique  rex 
verus  est)  cum  eognovisset  guia  venturi  essent  tit 
raperent  etim,  et  facerent  eum  regem,  fugit  (Joan. 
vi)  :  quis  enim  principari  omnibus  tam  sine  culpa 
potuisset,  quaun  is,  qui  hos  nimirum  regeret,  quoa 
ipse  oreaverat?  Sed  quia  idcirco  in  carne  apparoit, 
ut  non  solum  noa  per  passionem  redimeret,yerum 
etiam  per  conversationem  doceret,  exemplum  se 
sequentibus  praebens,  rex  fieri  noluit.  Ad  oracis  ve- 
ro  patibulum  sponte  cum  venit,  obiatam  gloriam 
culminis  fugit,  pcenam  probrosae  mortis  appetiit,ot 
videlicet  membra  C|ju8  discerent  favores  muodi  fu- 


iiio,  nisi  ante  maturitatem  aetatis,ante  tempusexa-  ])  gere  terrores  minime  timere,  pro  veritate  advena 


miniSy  ante  meritum  laboris,  ante  experientiam  di~ 
8ciplinae,imo  ante  exhibitionem  subjectionis  potius, 
quam  celsitudo  praelationis  ?  Jam  vero  siApostolus 
(ut  intermisse  praedicti  concilii  mentio  differatur) 
diaconos  probari  praecepit,  et  sic  ministrare,quanto 
igne  doetus  episcopus  diutinisesttemporum  spatiis 
pcr  on^nium  exercitia  virtutum  probandus,  et  tan- 
quam  aurum  in  fornace  diversarum  tentationum 
examinandus?  Sicque  demum  purgatus  jam,  et 
Ifortef  exceptis  cunctis  probris,  moribus  et  virtuti- 


diligere,  prospera  formidando  deolinare. 

Igitur  tandem  aliquando  audi  nos,quo8  si  aodie- 
ris,  non  senties  erga  te  penitus  inflexibiles,  nec  ad 
misericordiam  duriores  :  quia,ut  Leo  Magnua  ^ 
stolicae  sedis  antistes  beato  Flaviano  scribit  [ejpitt. 
xn,  ad  fin.) :  Dominus  nosterverus  et  bonuaptstor, 
qui  animam  suam  posuit  pro  ovihus  suis,et  qtU  venU 
animas  hominum  salvare,  non  perdere  (Joan.  t)i 
imitatores  non  vult  esse  pietatis^  ut  peccantea  qui- 
dem  justitia  coerceat,converso8  autem  misericordia 


(a)  Golleotio  canonum  est  Joannis  Antiocheni,  quae  quinquaginta  titulis  constat.  Hanc  Jnstellus  edidit« 
Haro. 


1053 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1054 


noQ  repellat.  Siquidem  nunc  pro  omntbus,  quae  A 
sparsim  per  hujus  epiitols  textum  te  contra  omnia 
jnssa  divina  perpetrasse  commemoravimus»Dei  om- 
nipotentis  et  beatorum  apostolorum  prinoipumPetri 
ac  Pauli,  ac  omnium  simul  sanctorumyatque  vene- 
randorum  sezuniversalium  conciliorumauctoritate, 
necnon  et  Spiritus  sancti  per  nos  judicio  cuncto  sa- 
cerdotali  honore,ac  nomine(quod  gementesdicimus) 
aliemis,et  omni  clericatus  ex  ofQcio  prorsus  exutus : 
ita  ut  si  post  notitiam  higus  ganetionis,quam  divina 
inspiratione  depromptam  esse  credimus,  dum  una- 
nimitate  et  concordia  sanct»  synodi  sit  procul  dubio 
promulgata,  tentasti  in  Gonstantinopolitano  throno 
prssidere,  ac  sspe  fato  venerabili  coepiscopo  nostro 
Ig^atio,  quominus  ecclesiam  sibi  commissam  sine 
quavis  inquietudine  regere  posset  impedisti :  vel  si  n 
de  ministeriosacro  ulteriusaususfuisti  aliquid  more 
lacerdotis  contingere  Juxta  praecedentem  consuetu- 
dinem  (quod  contra  canones  est]  nuUo  modo  liceat 
tibi  communionis  spem,  aut  locum  habere  salisfa- 
ctioniSySed  anathematis  vinculis  innodatus  una  cum 
communicatonbua  tuis^  atque  fautoribus  perpetuo 
Dei  judicio,  ac  sententia  per  mediocritatem  nostram 
existens,  sacrum  corpus  et  sanguinem  Domini  Jetu 
Christi  nonnisi  vicino  mortis  periculo  percepturus. 
Quatenus  hsc  unusquisqne  dicens  :  nequaquam  de 
cetero  temeraria  prsBsumptione  ex  laicis  subito  in 
dominicis  castris  insperato  quodammodo  impetu 
irrepere  audeat,  et  principatus  amore  ante  dux  esse 
velit,  quam  tironis  consummet  ofQcium,  et  ante 
tentet  docere,  quam  discere,  sicut  in  eadem  Gon- 
stantinopalitana  Ecclesia  sepe  praesumptum  essei  C 
comperimus.  Et  rursus  ne  contemptis  clericis  (quo- 
rum  ntpote  in  tam  magna  urbe  copiosa  multitudo 
esi)  quisque  ab  ipsis  (ut  ita  dixerimus)  cunabulis, 
imprstermisso  labore  inEcclesiaChristidcsudant; 
et  indesinentia  Domino  exhibent  servitutisobsequia, 
is  qui  deforis  est,  alterius  ovilis  Ghristi  repente 
principatum  arripiat,et  nitatur  quos  esse  suosnon 
recog^oscit,  discerpere,  et  grex  Dominicus  incipiat 
eum  utpote  extraneum,et  improvisum  omnino  con- 
temnere,pr»8ertim  cum  perspiciat  nihii  sibi  stipen* 
dia  profecisse  meritorum,et  alienum  suorum  cemat 
oonsumere  fructus  laborum.  Data  IdibusNovembris, 
indictione  xt. 

c 

An  BAROAM  GjESAREM.  D 

(Anno  866.) 

DoUt  se  depulsum  (uisse  de  spe,  guam  ob  muUa  qux 
a  principio  ds  ejus  pietate  audieral,  in  ipso  collO" 
caveral;  hortatur  eum  u/  resipiscat,et  causam  Ignatii 
apud  imperatorem  agat,  ipstsgue  legatis  sedis  apos- 
tolicae  faveat. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NiGOLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  in 
Ghristo  diligendo  filio  Baroje  inclyto  Gssari. 

Postquam  Dei  omnipotentis  in  te  ccBperunt  dona 
miris  suocesubus  abundare,eorumque  donorum  in- 
signia  longe  lateque  gtorio8i88imecoru8care,necnon 


et  apud  aurium  nostrarum  auditur  odorifera  cre« 
brescente  fama  laudabiliter  frequentare,C€Bpimu8  et 
nos  exinde  immensas  cidem  omnium  donarum  lar- 
gitori  Domino  gratias  agere  :  et  ut  hsc  in  te  cre- 
scere  faceret,  enixius  implorare,  qui  pro  magnn 
pietatis  suaB,ac  inefTabilis  misericordis  multitudine 
tanto  apicem  excellentis  tu®  post  subiimius  extulit, 
quanto  per  te  oppressos  erigi,  et  opprimentes  com- 
primi,  et  exaltantes  Ecclesiam  suam  exaltari,  et 
humiliantes  hanc  voluit  humiliari.Posuitquippete 
in  Ecclesia  sua  sicut  cedrum,ut  sub  umbra  tua  re- 
frigerium  cruciati,  et  protectionem  inveniant  deso- 
lati,  ac  diversis  fatigationibus  lacerati.  Post  hcc 
autem  audivimus  in  Gonstantinopolitana  urbe  dis* 
sensiones,  contentiones,  clamores,  coiy*uratione8, 
conspirationes,  factiones,  animositates,  simultates, 
et  csetera  incommoda,  seu  discrimina,  ita  ut  Jam 
imminere  credamus  illa  tempora,  qus  ab  apostolo 
novissimis  diebus  instatura  fore  praedicta  sunt,  et 
urgere  putarentur  omnia  signa,  quaa  Redemptor 
noster  finem  mundi  prsventura  esse  pronuntiavit. 
Quid  autem  nequius,  imo  periculosius,  quam  ante 
Ju8tam,canonicamque  audientiam  sola  saeculari  po- 
tentia  prsesulem  a  sua  sede  propelli,atque  ecclesia 
sibi  divinitus  commissa^consensuque  ao  subcriptio- 
ne  provincialium  sacerdotum,etcompatriarcharum 
communione  roborata  privari?  et  eum  qui  inter 
Deum  et  hominem  interpres,ab  intercessione  popu- 
lorum,nulia  monstrata  noxa,  solo  prolibitu  unius- 
cujusque  removeri?  Quid,  inquara,nequius,autpc- 
riculosius,  quam  ut  discipuli  manu  in  magistrum 
injiciant?  fllii  viperas  imitantes  parentem  propriam 
(quantum  in  ipsis  est)  interficiant?  eique  maledicere, 
a  quo  benedicti  sunt?  eum  projicere,  a  quo  ad  sin- 
gulorumgraduum  honorem  profecti  sunt?Quidvero 
prssumptuosius,  quam  si  pulsus  aliquem  pellere, 
aut  remotu8removere,aut  ligatus  ligare  tentet?Quid 
prsterea  ihconvenientius,  vel  inordinatius,  atque 
confusius  agi  potest,  quam  tanta  numerositate  Con- 
stantinopolitanorum  clericorum,  tanquam  tota  vel 
fidei  violatione  polluta,vel  inscitis  insipientia  ener- 
vata,  vel  diversis  criminibus  irreta,  spreta  penitus, 
ac  reprobata,  laicum  super  hanc  erigere,  et  extra- 
neum  super  eam  inducere,  et  in  ea  contra  sacros 
oanones,  imo  vero  adversus  apostolum  neophytum 
ordinare?  Jam  vero  si  neophytum  nonnisi  novi- 
ter  in  fide  plantatum  dicitis  :  respondemus,  non 
hoo  illud  nobis  nomen  significare  :  siquidem 
in  illo  nomine,  quod  eet  neophytus,  nihil  de  flde 

sonat. 

Sed  dicitis  :  Ita  hoc  sancti  Patres  nostri  inter- 
pretantur,  videlicet  ut  neophytus  noviter  in  fide 
plantatus  intelligatur?  At  nos  respondemus^  quod 
postquam  in  compositione  nominis  hujus  nil  de  fide 
sonare  8cit,non  solum  in  fide,  verum  etiam  in  cle- 
ricali  militia  noviter  insertus  neophytus  valeat  ap- 
pelIari,quemadmodum  et  sanctus  papaGregorius^et 
Anglorum  gentis  apostolus  intercessor  vester  apud 
Deum^quietvim  nominis  istius  perspicacitarintel- 


im 


NICOLAI  PAPiB  I. 


1086 


lexit,  et  patres  illos  forsan,  quos  dicitis,  subtiliter 
investigttvit,  inter  caetcra  ecribit,  dicens  :  Siciit 
autem  tunc  neophytus  dicebatur,  qui  initio  in  san- 
ct®  iidei  crat  oonversatione  plantatus :  sic  modo 
neophytus  habendus  est,  qui  repente  in  religionis 
habitu  plantatus  ad  ambiendos  honores  sacros  ir- 
repserit,  Quid  rursus  perniciosius  est,  quam  cui- 
quam  ex  schismaticis  intra  septa  Dominica  princi- 
patum  tribuere,  et  per  damnatos  sanctificare,et  per 
depositos  ad  sacerdotium  sublimare,  et  viventis 
locum  subripere,  et  alteri  Ghristi  sponsam  com- 
missam  temerarc,  et  in  apostasiam  multos  demer- 
gere,  et  in  infidclitatem  impellere,et  a  professione, 
vei  subscriptione  sua  non  paucos  avertere,et  eccle- 
siam  per  exteras  potestates  accipere,  ac  per  hoc  in 
ovile  Dominicum,  non  per  ostium,  sed  ex  adverso, 
ac  aliunde  conscendere,  et  in  id  more  furis  atque 
iatronis,  seu  lupi  rapacis  irrepere,  et  primum  qui- 
dem  pastorem  necare,deinde  vero  ovium  aliasqui- 
dem  trucidare,  alias  autem  dispergere,  conterere, 
nudare,  lacerare,  ac  diversis  modis  et  machinatio- 
nibus  disperdere?  Quid  postremo,  qusesumus,  hor- 
ribiiibus,  et  exsecrabilius,  quam  Dominica,seu  san- 
ctorum  Patrum,  necnon  et  apostolics  sedis  scripta 
pro  religione,  pro  disciplina,  pro  correctione  missa 
violare,  et  qusdam  quidem  eorum  fidelibus  occul- 
tare,  quasdam  vero  defraudare,  et  subtractione,  ac 
commatatione,necnon  et  additione  quaedam  callide 
depravare?  Missos  quoque  beati  Petri  apostolorum 
principis  variis  argumentis  a  sibi  commissis  aver- 
tereyetad  praecessionem  [a/.,processionem],  qusa 
Bchi8maticis,exc:mmunicatis  et  damnatis  agebatur, 
pertrahcre,  illosque  contempta  legatione,  quae  vel 
gentilium  more  tractari  debuit,nonnullis  incommo- 
dis  8ubdere,et  ad  extremum  in  illusionem  beatissi- 
mi  Petri,  a  ci\jus  sede  profecti  fuorant,  non  solum 
inefficaccs  redire  facere,verum  etiam  impugnatores 
omnium,  qus  mandata  fuerant,  demon8trare?Qus 
et  his  similia,  necnon  et  his  pluriora  in  Gonstanti- 
nopolitana  urbe,vel  in  adjacentibus  sibi  civitatibus 
patrari  audientes,  immenso  sumus  mcerore  repleti, 
et  anxietate  nimia  perturbati.  Sed  quiahorumom- 
nlum  auctor  tu  existere  fama  divuigante  diceris, 
intolerabili  oruciatu  mentis  aflicimnr,  et  doloribus 
undique  coaugustamur.  Unde  videlicet  cum  Jeremia 
in  vocem  prorumpere,  ac  libet  lamentabiliter  moe- 
stitiflB  operam  dare,  ilebiliterque  exclamare  :  Quis 
dabil  capUi  meo  aqtuimf  aut  oculis  meis  fontem  lacry- 
marum  {Jer.  ix),  ut  plangam,  et  lugeam  tantam  et 
talem  perniciem,  tantum  et  tale  dispendium?  Fru- 
trata  est  enim  spes  nostra  :  conlldentia  nostra  de- 
cepit  nos.O  damnum  incomparabiie,o  exitium  non- 
nisi  per  te,  Domine  Jesu,  quoquo  modo  destruen- 
duml  Versasunt  dona  Dei,  quae  olim  fuerant  tibi 
coUata,  in  armaturam  adversus  Ecclesiam  ejus,  et 
quae  ille  pro  salute  plurimorum  tribuit,in  perniciem 
evidentem  sunt  commutata  multorum.  Sed  rever- 
tere^  fili  mi,  revertere,  piissime  Gaesar,  revertere : 
quiaDominus  noster  misehcors  est,et  te  reverten- 


A  tcm  extonsis  benignitatis  brachiis  dementer  ample 
ctclur.  El  nou  tantum  indignatus  est  pro  Issiooo, 
quam  Ecclesiae  iliius  operatus  es,  quantum  Istabi- 
tur,  si  quem  laesisti  adversus  Ecclesiam,  adjuvare 
contenderis.  Porrigat  igitur  pietas  tua  GonstanliDo- 
politanae  Ecclesiae  manum,  nec  patiatur  hanc  am- 
plius  suo  jam  destitutam  rectore  subsistere :  etmcB- 
rentem  ac  lugentem  incedere.  Virtutum  charismata, 
quaetibiDominusnoster  JeausGhristuscontulitjQOQ 
contra  se,  sed  pro  se,  proque  sancta  Ecclesia  sua 
praeparata  semper  inveniat :  teque  de  beneficiis  sula 
esse  melioratum  gaudeat,et  gratias  agere  coDtiQuii 
horis,  atque  momentis  reperiat. 

Legatos  praeterea  (Donatum  videlicet  reverendis- 
simum,  et  sanctissimum  sanctae  Ecclesiaa  OstiensiB 

l^  episcopum,  et  religiosos,  ac  venerabiles  sanctsRo- 
manae  Ecciesiae  Leonem  tituli  sancti  martyris  Ghri- 
sti  Laurentii,  qui  appellatur  Damasi,presbyten]m, 
atque  Marinum  apostolicae  nostrae  sedis  diacoDem) 
quos  Gonstantinopolim  in  nomine  Domini  destinaTi- 
mu8,ita  libenter,ita  benigne  8uscipite,atquetracta- 
te,  quemadmodum  orthodoxi  principes  beaii  Petri 
apostoli  missos  suscipere,  necnon  tractare  soliti 
fuisse  multis  apicibus  referuntur.  Nam  et  impieta- 
tem  paganorum  transcendere  comprobantur,  qui- 
cunque  legatos  ecclesiarum  quibuslibet  putaveriDt 
contumeliis  impetendos.  Apud  ipeoscnim  etiiDoa 
habetur  legatio  fortassis  accepta,  persona  tamen 
legati  semper  judicatur  immunis^  priBsertim  cum 
legatio  praefatorum  nihil  nisi  qua  pacis  sunt,Batagat 
et  tantum  quae  justitia  diligit,  ipsa  verecuode  sua- 

G  dere  contendat.  Scilicet  ut  ablato  mcacho  Eccleii* 
GonstantinopolitanaB,proprio  reddatur  epi8copo:et 
si  quid  huic  restituto  jam  fortassis  ol\jicitur,9ervato 
ordine  audiatur,et  judicetur;  videlicet  ut  inferiora 
potiori  judicetur,  et  non  minonim  (quod  coatra 
omne  fas  est)  sententiae  subjiciatur.  Quampreterea 
fortitudinem  ostendetis,  si  totus  indignatiooii  ves- 
trae  pondus  super  dua8,vel  trea  personas  inflectitis; 
et  pedes  evangelizantium  pacem,  evangeliEaDtium 
bona  solum  calcandos  vel  conterendos  existimatis! 
Sed  videte  (quia  ejus  capitis  pedes  calcantur,quod 
olim,  ut  quid  sibi  persecutio  ingerebatur,pro  ipsis 
e  ccelo  clamavit)ne  verbum  alligetis.neque  occulte- 
tis  legationem  nostram :  quoniam,dicente  Apostolo: 
Nec  verbum  Dei  esi  alligalwn,  nec  veritas  ullo  pacto 

0  poterit  occultari  (/  Tim.  ii) ;  quae  etiam  dicit :  NHii^ 
opertum  quod  non  reveletur,  et  occultum,  qued  non 
sciatur  (Luc.  xii).  Si  autem  talentum  acceptum  in 
terra  abscondere  extremee  damnationiB  6st,  quanta 
pcena  mulctandus  e8t,qui  alterius  talentum  voleotii 
hoc  ad  lucrum  Domini  sui  multiplicais,  tollit,  tt 
abscondit,  vel  etiam  fraudare  non  pavesoit?  Porro 
de  talenti  acceptione  nullam  poteris  omnino  ezcu- 
satiouem  praetendere.Accepistiquippenon  mmtDnS^ 
talenti  donum,  etiam  et  antequam  ad  Gasareas  io- 
fulas  pervenires,  familiaritatis  scilicet  looum  &pQ<i 
Augustum,  et  impetrandi  quod  volebaB,faoillimam 
gratiam,  Si  ergo  nihil  ei  pro  acolesi®  propno  rectoM 


lotrr 


EPIST(HiiB  Wr  DEGRETA. 


lOtW 


desolate  detrimentis  locutus  es,  nihil  pro  his,  qui  A 
pro  fratre  et  pro  coepiscopo  nostro  Tgnatio  palriar- 
cha  abjeoti,  vel  ezsiliati,  aut  oppressi  sunt,pie  sua- 
dere  curasti,  pro  talenti  retentione  profecto  positu- 
rus  es  rationem.  Habens  igitur  magniiicentia  tua 
obtinendi  penes  Augustum  talentum  ea,qus  postu- 
lant  damnationem,  pro  retento  talento  timeat,  si 
[forU,  nisi,  Hard.]  cum  yaletapud  eum  proreddendo 
priori  Ecclesia^  Constantinopolitanee  praesule,  velpro 
perdendis  nimis  oppressis  instanterintervenit.PraQ- 
cipue  cum  donante  divina  gratia  sublimas  vcstra 
non  solum  impetrandi  quod  vult  apud  Augustum 
munus  assecuta  sit,verum  etiam  per  Gssaream  ex- 
celientiam,  quam  adepta  est,  ipse  valeat  concedere 
quod  rogat,  et  largiri  quod  sibi  ad  lucrum  proficiat 
sempitemum.  Tantum  quippe  ab  unoquoque  nos-  ^ 
trum  venturusjudexexiget»  quantum  dedit.  Quam- 
obremvaldenobis,charissime,metuendumest,etom- 
nibusmodisformidandum,  quod  Sapientia  terribili- 
termundi  principes  admonen8:/>uci/^,  inqmijudices 
finium  terrXi  prxhete  aures  voSf  qui  conHnetis  multi» 
tudineSf  et  placetis  vobis  in  turbis  nationum.-guoniam 
daia  estpotestas  a  Bomino  vobiSy  et  virlus  ab  Altissi- 
mOf  qui  interrogabit  opera  vestra,  et  cogitationes 
scrutabitur:quoniam  eum  essetis  ministri  regni  illius, 
nm  rectejudicastis,  neque  custodistis  legem  jttstitiWy 
neque  ucundum  voluntatem  Dei  ambulastis:horrende, 
et  cito  apparebit  vobis,quoniamfjudicium  durissimum 
hisy  qui  proBsunt,  fiet.  Exiguo  enim  conceditur  miseri- 
cordia  :  potentes  autem  potenter  tormenta  patientur 
{Sap.  vi).  Quas  voces  sedulo  tractans  et  mente  re- 
volvens  pietas  tua  paveat,o  Gaesar:  quoniam  secun-  C 
dum  Apostolum,  Borrendum  est  incidere  in  manus 
Dei  viventis  (Hebr,v);  et  idcirco  consilium  nostrum 
audi,  et  quae  contra  fratrem  et  comministrum  no- 
strum  Ignatium,  vel  adversus  complices  ejus,  vci 
communicatores  egisse  te  recolis,celeri  stude  satis- 
factione  corrigere,  et  que  per  te  destructa  sunt, 
indifferenti  cura  pristino  statui  reddere:  qus  cun- 
cta,  Domino  auxiliante,  facile  (sicut  credimus)  ad- 
implebis,  si  tranquillitas  tua  in  susceptione  et  au- 
ditione  missorum  sancti  Petri  debitum  honoris  of- 
fieium  exhibuerit.  Testis  autem  mihi  est  Deus,  quo- 
modo  vos  cupiam  in  visceribus  Christi  (Philipp,  i),  et 
hoc  ipsum  idcirco  magnopere  postulem,  ut  et  mi- 
nisterium  meum  adimpleam,  et  Ecclesis  status,et 
ordo  reformetur,  et  gloria  magnificentiee  vestrae,  n 
prsestante  Domino,  de  corruptibili  felicitate  ad  in- 
corruptam,  a  mortali  vita  ad  immortalem,etacul- 
mine  terreno  ad  cceleste  fastigium,  et  a  temporali 
atque  cito  defluenti  claritate  ad  perennem  et  sem- 
per  manentem  beatitudinem  perducatar,  et  divina 
visione  cum  sanctis  omnibus  et  electis  angelis  pcr- 
fruatur.  Data  Idibus  Novembris,  indictione  decima 
quinta. 


CI. 


AD    IGNATIUM    PATRIARCHAM    CONSTANTINOPOLTTANOM. 

(Anno  866). 

Certiorem  Ignatium  facit  de  omnibus  quse  in  efus 
causa  a  reditu  legalorum  Zacharix  et  Rhadoaldi 
acta  fuerunt,  et  aualiter  Photius  fuerit  in  concilio 
depositus  et  anathematizatus  cum  suis  sectatoribus: 
ipse  vero  una  cum  suis  restitutus, 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NicoLAUs  episcopus,  6er\'U8  servorum  Dei,  reve- 
rendissimo  ac  sanctissimo  fratri  et  comministro 
nostro  Ignatio  patriarcha  Constantinopolitano, 

Dici  Don  potest,  frater  charlssime,  quantis  moe- 
roribus,  vel  quantis  anxietatibus  ob  immensitatem 
tribulationum,  et  persecutionum  in  vos  illatarum 
afTiciamur,  quantisque  nos  laboribu8,et  certamini- 
bus  fratema  dilectione  provocati,  jugiter  ac  indesi- 
nenter  immisceamur.  Nimirum  qui  et  causam  ve- 
stram  reputamus,  et  onera  totius  Ecclesiae  bajula- 
mus.  Etenim  considerato  ministerio  nostro,  quod 
divinitusperbeatumPetrumapostolumad  nos  usque 
derivatum  suscepimus,non  est  pro  fratribus  nostris 
silendi  facultas,quibus  major  et  honor  et  onus  cun- 
ctis  ChristianaB  pietatis,et  ecclesiarura  correctionis 
inesse  debere  sollicitudo  dignoscitur.  Sustinemus 
quippe  cunctorum  qui  premuntur  gravamina,  quin 
potius  sustinet  in  nobis  haec  sanctus  Petrus  apo- 
stolus,  qui  in  omnibus  (ut  confidiinus)  administra- 
tionis  Buse  protegit  ac  tuetur  haeredes.  Quse  vero 
de  vobis  sedis  apostolicae  auctoritatem  habentes,  ac 
privilegia  ipsius  vindicantes  decrevimus,  dilectioni 
vestrse  his  intimamus  affatibus:  quoniam  apud  nos 
hoc  semper  fuistis,  quod  ex  omnipotentis  Dei  mu- 
nere  accepistis  esse  :  non  quod  ex  voluntate  homi- 
num  putamini  non  esse.  Igitur,  postquam  legati 
nostri  (Rhadorfldus  scilicet  etZachariasdudumepi- 
scopi)  quosConstantinopolimprO'inquirendasolum- 
modocausa  remotionis  vestrae  asede  Constantinopo- 
litana,inter  illa,quaB  jussu  nostro  pro  sacrisimagi- 
nibus  erant  agenda,  miseramus,  reversi  sunt  :  et 
tam  eorum  reiatione,  quam  scriptis  pcr  Leonem 
imperialem  a  secretis  nobis  delatis,comperto,quod 
ipsi  etiam  sententiam  contra  vos  dederint,  tanta 
sumus  mGestitia,  tantoque  cruciatu  mentis  attriti^ 
quanto  contraria  gesserunt  omnibus,  quae  sibi  fue- 
rant  imperata  :  quantoque  per  eos  visa  sunt  stabi- 
liri,  quae  credebamus  penitus  exinaniri  :  quantum 
etiam  subreptum  est,atquepersuasum  omnibus,nos 
in  talibus  praestitisse  consensum.  Quapropter  dum 
apud  nos  imperatoris  missus  (id  est  Leo)  adesset, 
convocata  tota,  quae  apud  nos  Ecclesia  est,proressi 
sumus  coram  ipso,  sicut  et  proGtemur,  pro  deje- 
Gtione  vestra  et  confirmatione  Photii  nunquammi- 
sisse,  nunquam  missuros  esse ;  et  in  depositione 
vestra,vel  promotione  Photii  nunquam  consensisse, 
nunquara  consensuros  esse.  Et  haec  sapius  dicta^ 
et  palam  annuntiata,  atque  in  apostolatus  nostri 
epistolis  taliter  inserta,  tam  oxc^lentissimo  irnpe- 


1059 


NICOLAI  PAPiE  L 


iO60 


ratori  Michaeli»  quam  Photio  destinatii  prsfato  A  ftpo^tolice  oonsensu  protali8set:8\  quidemclericus 


Leoni  a  eecretis  decretis  deferenda  tradidimus. 

Deinde  vero  qualiter  ah  Ecclesia  Ghristi,  cui  di- 
vina  ordinatione  prssumus^non  habente  macuiam, 
aut  rugam«  aut  aliquid  hujusmodiyhanc  sinistram 
procul  faceremua  suspicionem  (ne  videlicet  in  hac 
saltem  tenuis  subsannandi  orireturoccasio)  cogitare 
ccepimui,  et  mente  revolvere.  Tunc  convocato  mul- 
tarum  provinciarum  occidentalium  regionum  sanc- 
tissimorum  episcoporum  costu^et  eoUecta  sancta  sy- 
nodo  in  Ecclesia  Dei,in  qua  beatus  Peirua  rejacet : 
primum  quidem  (deoernente  nobiscum  aaoota  sy- 
nodo)  Zacharias  depositionis  et  excommunicationia 
sententiam  pertulit :  Rhadoaldi  comparis  videlicei 
sui  judicio  propter  abeentiam  protelato,  (a)  quod  ta* 


esset^ab  omni  clericatus  officio  coram  Deo  et  homi- 
nibus  foret  alienus^si  vero  laicus  ezstitisset  ille,qai 
(quisquis  esset)  constitutioni  nostrae  contraire  ten- 
tasset^et  voa  sedem  et  omnempri:itinamdignitatem 
recipere  non  permitfissetyVel  si  post  receptamdenuo 
vos  impellere  tentasset,  vel  per  sermonem  vestrum 
[leg»  vobis]  aliquam  molestiam  irroga88et,omni  be- 
nedictione  paterna  privaretur,  et  malediotione  Gha- 
nam  fliii  Ghamy  qui  verecundiam  patria  non  coope- 
ruity  sed  irrisit,  mulctaretur,  et  cum  parricidii 
aetema  pcBna  (Domino  Judicante)  percelleretar,  et 
nexibus  anathematis  nonnisi  resipiscens  peoitus 
erueretur.  Eos  autem  episcopos,  seu  ciyuslibet  or- 
dinis  clericos,  qui  post  nec  dicendam  depositionem 


men  se  similiterdeponens,et  communione  privatus,  p  veetram  in  exsilio  relegati,vel  ministerio,aut  gradu 


et  ipse  non  in  finem  evasit.  Preeterea  deposuimus 
Photiumy  imo  Deusdeposuiteum,tanquam  neophy- 
tum  et  pervasoremyatqueadulterum,etomnisacer- 
dotali  honore,  seu  clericatus  officio^  necnon  et  pa- 
triarchatus  nomine  prorsus  exuimus  :  et  si  post 
notitiam  hujus  nostras  sanctionisinGonstantinopo- 
litano  throno  praesedit,  aut  vobis  ad  recipiendam 
Ecclesiam  impedivit,vel  si  ausus  fuit  de  ministerio 
sacro  quidquam  more  sacerdotis  contingerCy  com- 
munione  et  loco  satisfactionis  omnino  privavimus, 
et  una  cum  communicatoribus  et  fautoribus  suis 
anathematizavimus  pariter  et  Gregorium,qui  Syra- 
ousanae  Ecclesis,  Deo  contempto,  preeest,  eo  quod 
a  vestra  se  communione  sequestraverit,et  Photium 
irregulariter  ordinaverit,  et  post  dispositionem  sa- 


cessati»  ac  privati  sunt,  8tatuimus,ut  ezsilio  disso- 
luto  proprias  ecclesias,  atque  gradus  rccipiant:  ita 
ut,  si  quisquam  huic  decreto  nostro  contraire  pra»- 
sumpsit.et  ut  eccle8ia8,vei  gradus  re8umant,impe- 
divit,  vel  impedierit,  quousque  obtemperet,  ana- 
thema  sit.  De  his  autem,  qoi  ex  horum  catalogo 
forte  ab  aliis  criminarentur,  docrevimus  eos  an- 
tea  quidem  proprias  ecclesias,  et.gradum  reci- 
pere  :  non  autem  nisi  ab  apostolicae  aedis  Romano 
pontifice  judicari.Sed  si  quapraeter  regulam^psae 
forte  dicerentur,  nostro  eos  decreto  Judicaodoe  r^ 
servari  statuimusjuxta  quodsacripreecipiuntcano- 
nes.  Hae  sunt,  frater  charissime,  quae  in  superius 
memorata  veneranda  synodo  una  cum  fratribus  et 
consacerdotibus  nostris  diversarum  provinciarum 


crum  ministerium  tetigerit,  sancivimus,  atque  sta-  C  occidentalium,secuti  antecessorum  nostrorum  auo- 


tuimus  omni  sacerdotali  gradu  fore  privatum  :  ita 
ut  si  pqstea  praeBumpsit  in  sacroofflcio  more  sacer- 
dotis  ministrare,  anathema  sit.  Et  ei  contra  vos 
turbas  excitavit  (vel  excitaverit),  vel  a  vestra  com- 
munione  fideles  averterit,  anathema  sit  :  et  omnes 
communicantes  ei  ab  Ecclesia  abjiciantur  :  sed  et 
ipsi  anathema  sint.Eos  vero,  quos  Photias  ordina- 
vit.quoniam  manifestum  est  eos  in  omnibus  conse- 
cratori  suo  communicasse,  omni  clericatus  ofllcio 
dispoliavimus.Vos  autem  auctoritate  summi  Judicis 
Domini  nostri  Jesu  Ghristi  promulgavimus  nunquam 
fuisse,  nec  esse  depositum,  vel  anathematizatum, 
tanquam  qui  ab  imperiali  potentia  sis  absque  ulla 
canonica  auctoritatetua  pulsus  Ecclesia,ettanquam 


toritatem  egimus,et  statuimus.Quae  idcirco  beatitu- 
dini  vestrae  nota  facere  curavimus,  ut  scire  valeat, 
quae  nostra  sit  super  negotio  vestrae  fraternitatis 
intentio,  et  nemo  possit  aliter  vobis  de  his  suadere 
quae  gesta  sunt. 

Nunc  autem  hortamur,  ut  spe,  quae  in  Deo  est, 
erectijue  deficiatis  in  tribulationibus,  scientes  ftto- 
niam  tribulatio  patientiam  operaiur,  patientia  vero 
probationem,  probatio  vero  spem  spes  autem  nm  ccn- 
fundit  [Rom.  v).  Nam  et  nos  licet  longe  positi,  ubi 
pravitatem  persequentium  vos  agnovimus,  fratema 
Bollicitudine  nos  urente  non  modico  flagramus  incffl- 
dio,  licet  inter  Ecclesias  Dei,  quae  in  unum  Gbristi 
thalamum  undique  referuntur,  nihil  longe  8it,nihil 


qui  ab  obligatis  nullo  possishaberi  vinculo  coliiga-  j)  habeatur  extraneum.  Unde,  frater  charissime,con- 


tus  :  et  ab  eis^qui  nuUam  tejudicandi  potestatem, 
vel  ab  apostolica  sede  auctoritatem  habuerint,nul- 
lum  tui  honoris  discrimen  pati  debueris.Itaque  vos 
omni  vinculo  anathematis  pcr  potestatem  divina  voce 
beatissimo  Petro  collatam,  et  per  auctoritatem  sa- 
crorum  canonum  remoto,  pristinae  dignitati,  sedi, 
gradui,  patriarchio,ac  pristinis  et  pontificalibus  in- 
fulis,  atque  officiis  restituimus,  et  confirmavimus  : 
Ita  ut  quicunque  in  omnibus  huic  decreto  non  obe- 
disset,  vel  se  a  vestra  eommunione  separasset,  vel 
ulterius  contra  vos  aliquod  Judicium  absque  sedis 
(a)  Locua  corruptus. 


solatio  vestra  ex  Deo  sit,  qui  dat  semper  virtutem 
confidentibus  in  eum.  Habetis  exempla  sanctorum, 
qui  olim  seminantes  in  iacrymis^n  gaudio  messuri 
sunt  in  futuro.  Non  amat  Dominus  noster  servum 
nisi  expeiimentis  probatum ;  Ghristianas  animas 
rerum  palaestra  semper  exercet.  Nostri  nobis  bella 
moverunt  (si  tamen  nostri  dicendi  sunt),  quos  ad 
inimicum  transivisse  fcedere  rupto  senUmus.Nolia 
est  tribulatio  temporalis,si  sit  ante  oculos  prsmiQQ^ 
sempiternum,  cui  nihil  convenit  anteponi.  Clamat 
noster  hymnidicus:Si  adversus  seoastraoonsistaDt, 


1061 


EPI8T0L£  ET  DEGRBTA. 


1063 


spe  illuminatlonis  ejus  sibi  penitus  non  timendum  A. 
(Psal.  xxTi).Rogamu8  ergo  quidquid  inimicus  intu- 
lity  ferre  patienter.  Indixit  ii^jurias,  indixit  contu- 
melias,  indixit  exsilia ;  ille  in  suis  hoo  passus  est, 
qui  pertulisse  pro  nobis  sputa,  flageila,mortemque 
dignoscitur.Patientiffi  vobi8,atque  constantiffi  forma 
StephanuB  primus  Christi  martyr  existat.  Sed  lon- 
gum  est  ire  per  singulos,  qui  vitam  vel  moriendo, 
vel  confitendo  mercati  sunt.  Habetis  tamen  vos,qui 
Ecdesia  estis  expulsi,beat«  recordationis  Athana- 
sii  Alexandrine  Ecclesia  prudentissimi  sacerdotis 
exemplum  :  cui  non  eonsolationis  sit  illius  toleran- 
tia,cui  non  spem  faciat  cyus  exspectata[inex8pectata] 
reversio  ?  Ejicitur  Ario  persequente,  sed  revocatur 
Domino  prosequente.  Passus  est  carcerem,  passus 
est  angustias;  nec  mirum,si  vir  apostolicus  ea  pas-  n 
sus  est,  quibus  Apostolus  se  gloriatur  exercitum  : 
fugatus  illinc  in  nostris  partibus  roboratus  est,  et 
in  se  hac  sede  requiem  communionis  invenit^a  qua 
semper  catholicis  subvenitur.  Verumtamen  sensit 
in  tribulationibus  lassitudinem^qui  factus  est  in  per. 
secutione  confessor :  undc  non  debetis  temporalem 
vobia  illatam  dejectionem  dolere,  quia  sicut  credi- 
mu8)Deo  non  cecidistis.Photium  ergo  ne  timeamus, 
ne  a  regione  [/brt^,regno]vivorum  dejiciamur :  illud 
est  nostrum,  illud  eternum.Nostrum  enim  non  est 
unde  transitur;  sed  illa  vere  nostra  sunt  qu»  spes 
certissima  pollicetur.Sunt  autem,  dicente  Apostolo, 
guas  aeulos  non  vidil,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor 
hominis  ascenderunt,  qux  praeparavit  Deus  diligen' 
iibus  u  (/  Cor.ii).  Data  Idibus  Novembris,  indictio- 
ne  XV.  C 

CU. 

AU  THBODORAM  AUOU8TAM. 

CAnno  866.) 

UorUUur  Augustam^  quam  muUis  laudibus  omat,  ad 
palienHam^  et  ad  collocandum  in  Deo  spem  suam. 
Ostenfit  se  in  Ignatii  restitutione  omnem  suam  po^ 
nere  operam, 

[Apud  Mansi,  ihid.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilec- 
tissime  filis  Theodora,  imperatori  quondam  ter- 
reno,  nunc  autem  spiritualiter  coelesti  conjuncte. 

Virtutes  vestras,  quibus  predite  antecedentium 
vos  Augustarum  nuUi  diebus  istis  apparuistis  se- 
cunds,  quibus  etiam,et  precipuein  causa  pietatis, 
earum  nemini  estis  inferiores  inventc,  subtiliter  j) 
atque  sollicite  recolentes,  Deo  cunctipotenti,  cujus 
munere  has  percepistis,  grates  immensas  referre,et 
ejus  sancto  nomini  benedicere  non  ces8amus,atque 
piorum  studiorum  vestrorum  preconia  pro  imita- 
tione  audientium  inter  Odelium  colloquia  jugiter 
enarramus.  Tu  quippe  etiam  principe  marito  tuo 
contra  leges  Bcclesie  sentiente  8uperstite,8ana  sa- 
pereetrectadefendere  non  formida8ti.Tu,inquam,in 
orthodoxa  religione  per8everans,unicum  fllium  non 
terreni  patri8,sed  supercoelestis  iter  aggredi  docuisti. 
Quis  autem  morum  insignia^quis  correctionum  tua- 
rum  faota  fortia  narrare  sufQciat?  Gum  enim  sola 


principabaris,  Domino  cooperante,  non  solum  ab 
hoste  visibili,  verum  etiam  nullo  mare  infirmior 
Ecclesiam  Domini  ab  hoste  invisibiii  (hoc  est  ab 
errore)texisti :  et  perversorum  dogmatum  nebulam^ 
tanquam  solis  radius  ab  Eoclesiffi  facie  depulisti. 
Senserunt  in  te  hsretici  virile  pectus,et  mirantes 
insuperabile  robur,  quod  femina  fueris  ambiguum 
habuerunt.  Gur  hoc,nisi  quia  sedis  apostolicae  do- 
gmata  sequebaris,  et  Gonstantinopolitani  monita 
pontificis,cui  Romana  Ecclesia  communicabat,  am- 
plectebaris?  Sic  enim  devoti  filii  paternum  vene- 
rantur  afTectum  :  et  in  nullo  prorsus  ingrati*  circa 
parentessuosconsentiuntinveniri ;  sed  inimjci  quid 
agunt?  apprehendnnt,  ejiciunt,et  quid  plura?  omni 
dehonestati  subjiciunt.  Sed  exempiapatientiffi,qul- 
bus  ista  contemnere  :  et  illa,  qua  sunt  eterni  im- 
perii,  docearis  appetere,  o  Christianissima  filia, 
satis  abundant.  Nam  legifer  Moyses  et  Aaron  san- 
ctus  Domini  murmur  et  duras  contumelias,  atque 
seditionem  patiuntur  ab  iis,quo8  velut  filios  in  sinu 
portabat,  et  adeo  diligebat,  ut  Domino  volenti  eos 
perdere,et  facere  eum  in  gentem  magnam,diceret : 
Aut  dimitte  eis  hanc  noxam^  aut  dele  me  de  libro 
quem  scripsisti  (Exod.  xxxii).  Sic  beatus  Samuel  ab 
his  quibuo  multa  prestiterat  beneficia,deprincipatu 
propellitur;sic  propheta  Zacharias  ab  eo,  oui  pa- 
ter  suus  regnum  vindicaverat,  et  ipse  viam  salutis 
ostendebat,Iapidibu8  impetitur.Sed  quid  per  homi- 
num  genus  diutius  immoremur?  quando  ipse  me- 
diator  Dei  et  hominum  Dominus  noster  Jesus  Ghri- 
stus  ab  his,quibus  cecos  illuminavit,languido8  plu- 
rimos  pristine  sanitati  restituit,  mortuos  exoitavit, 
probra,  sputa,  flagella  et  mortem  cruois  sustinuit? 
Devenimus  quippe,heu !  in  ea  que  beatus  apostolus 
predixit  periculosa  temporaPauIus,cum  scriberet: 
Et  in  novissimis  temporibus  instabunt  tempora  pericur 
losaj  et  erunt  homines  seipsos  amantes^  cupidi  {II 
Tim.  iii) ;  ubi  et  interposuit :  Parentibus  non  obC" 
dienteSf  ingrati,  scelestif  sine  affectione^  sine  pacc. 
Imo  devenimusin  eos  lugendos  et  deplorandos  dies, 
in  quibus  proh  dolorl  juxta  quod  et  Dominus  In 
Evangelio  dicit :  Tradet  frater  fratrem  in  mortem^ 
et  insurgent'  fUii  in  parentes  {Marc.  xiii).  Sed  hec 
facientes  et  sevientes  hostes  quid  agunt?  dum  cu- 
piunt  abesse,  prosunt,  et  cum  ledere  moliuntur, 
plurimum  prestant;  privant  tyrrannice  rcgnotem- 
porali,  sed  donant  (licet  nolendo)  imperium  sempi- 
temum;  auferunt  terrenam  gloriam,8ed  conferunt 
ccelestem  beatitudinem.  Gommulatur  enim  eorum 
argumentum  iniquitatis  in  artificium  equitatis :  et 
arma  perniciei  seu  tyrannidis  versa  sunt  in  instru- 
meota  salutis  *et  pietatis.  Quoniam  quantumlibet 
seviant  emuli,  quantumlibet  hostes  insaniant,(2t7»- 
gentibus  tamen  Deum  omnia  cooperantur  in  bonum 
{Rom.  viii)  :  nimirum  quia  non  est  sapientiaf  non 
est  scienHa,non  est  consilium  contra  Dominum  {Prov. 
xxi).Ergo,charis8ima  filia,confortamini  in  Domino, 
et  in  potentia  virtutis  ejus,et  in  adversitatibus  uni* 
cum  Domini  solum  adite  refugium^statuentes  etiaqi 


1M3 


mooLAi  PAP.e  I. 


4064 


pedes  vestros  in  petra,8uper  quam  Dcminus  prlnci-  A  ^t  elisoe  erigatis,  pulsos  et  exsiliatoa  revocetis,  et 


paliter  suara  construere  delegit  Bccleaiam  :  et  ab 
ejus  communionis  8oliditate,sicut  nee  hactenus,  ita 
quoque  usque  in  flnem  nullis  procelle  alienamini 
flatibus.  Nos  vero,qui  ejusdem  immeriti  sumus  vi- 
carii,  tam  circa  statum  Ecclesi»  Gonstantinopoli- 
tanae,quamque  circa  recuperationem  fratris  ct  coe- 
piscopi  nostri  Ignatii,  juxta  ministerium  nobis  cre- 
ditum,  segnes  inveniri  vel  desides  nullo  pacto  con- 
fidite.  Quomodo  autem  erga  vos,  vel  erga  dilectas 
filias  vestras  agatur,  vel  si  forte  qui  cordi  est,  per 
presentes  missos  nostros,  quibus  sufTragari  vos  in 
opportunitatibus  petimus,fida  mente  nobi8,et  indu- 
bitabili  conscientia,  quaesumus  intimate.  Data  Idi- 
bus  Novembris,  indictione  xv. 

GII. 

AD  EUDOXIAM   AUGUSTAM. 

(Anno  865> 
Rogat  ut  agat  partes  Ignatii  apud  imperatorem. 

NicoLADS  episcopus,  servus  servorum  Dei,dilect«B 
filiae  EuDoxiiB  glorios»  (m  cod.Vatic,  deest  glorios»] 
Augustae. 

Nihil  in  regia  sublimitate  justitis  dilcctione  de- 
centius,  nihil  in  infirmitate  muliebri  fortudine 
mentis  honestius.  Quid  autem  laudabilius  vel  ro- 
bustius,  quam  si  femina  virile  pectus  ioduat^et  ad- 
buc  in  causa  pietatis  virorum  studia  superet?  Qua 
de  re  principio  litteris  alloquentes,hortamur,et  ve- 
hementissime  deprecamur,  ut  Deum  omnipoientem 


cunctadepravata,confusa,inordinata,atquedestruG- 
ta,  vigori  pristino  reformetis  :  verum  etiam,  ut 
tanquam  foKis  virago  et insignis  adj utrix  viro  vestro 
ad  multa  intendenti,etinnumera  disponenti,  adju- 
torium  impendatie  :  et  ne  inter  tot  varietates  a 
Justitiae  ouimine  decidat,  manum  solatii  quodam* 
modo  porrigatis.Sic  Dominus  in  principio  coDditio- 
nis  humanae  protoplasto  mulieris  adjutorium  sibi 
simile  tribuit  (Gen.  i),  ne  videlicet  vir  solitariuaal- 
terius  forte  consilio  destitutu8,fa6ilius  ad  imadeci- 
deret,  difTiciliusque  post  casum  resurgeret,  juxta 
quod  scriptum  est  :  Vsssolif  quia  cum  cecideritytm 
habet  sublevantem  (Eccle,  iv)  :  quamvis  ipsi  dispeO' 
sationem  divinam  in  contranura  verterint,et  con- 
P  cessa  liberi  arbitrii  dignitate,8eu  ditissima  potestate 
petulanter  abusi  sintPorro  si  vos  nunc  cooperanti 
collegs  vestro  prospera  vel  amica  Ecclesis  sugge- 
riti8:si,ut  moechum  repellat,et  legitimum  Ecclesis 
Gonstantinopolitanss  reddat,8uadeti8,8i  penes  eum, 
ut  ea,quaB  in  plurimis  occupatus  pariter,et  iutentuB 
minus  recte  patravit,  in  priorem  ordinem  reducat 
obtinetis  :  quid  vos,  nisi  salutiferum  ejus  dicemus 
adjutorium,  et  laudabile  vcstrum  prffldicabimus 
contubernium?  Nam  (nobis  credite)  non  minushis 
temporibus  venerabilis  Ignatii  repulsio.seu  temera- 
toris  Photii  promotio  imperio  vestro,  qutm  Ev« 
suggestio  nocuit.  At  vero  si  econtra,salubri  vestro 
nomine  [forte,  molimine],  seu  certamine,  quae  cal- 
lide  sunt  8uasa,vel  charisBimo  filio  nostro  suggesta, 
dissolvantur,  et  quae  nos  pro  salute  communi  de- 
aiFeclu,  quo  decet,et  cultu  quo  convenit,  diligatis  :  C  crevimus,  adimpleantur,  profecto  in  impcrii  vestri 


et  praBcipuasoliicitudine  circa  statum  Ecclesiaa  ipsius 
invigiietis :  ita  ut  apud dilectissimum  fili um  nostrum 
a  Deo  protectum  Michaeiem  tranquillissimum  irape- 
ratorem  conjugem  vestrum  summainstantiaimpe- 
trare  procuretis,et  feminese  infirmitatis  oblitae  viri- 
liter  agere  Btudeatis :  quatenus  invasore  Constanti- 
nopolitanse  Ecclesiae,  seu  mcecho,  alque  neophyto 
Photio  remoto,  fratri  et  coepiscopo  nostro  Ignatio 
eadem  ecclesia  permissione  ipsiu8,atque  favore  red- 
datur ;  quoniam  contra  omnem  regulam,  et  praster 
omnem  ordinem,tlla  praefatus  reverendus  antistes 
dispoliatus,  atque  privatus  est.  Verum  adeo  impe- 
rium  vestrum  pro  hac  eadem  re  noverit,  prajfato  a 
Deo  conservando  Augusto  desiderabilissimo  filio  no- 


orbe  quasi  per  alteram  Evam(id  est  per  obedientem) 
cuncta  quae  destructa  sunt,  restaurabuntur.  Ille 
namque  priscus  serpens  et  antiquus  adversarius 
non  cessat  Ecclesiam  Domini,quac  de  utroque  sexu 
componitur,  diversis  versare  machinameotis.  Unde 
et  Apostolusnesensus  quorumdam(a)corrump€ren- 
tur  a  castitate  Chrisli,momor  scductiouis  Ev«  valide 
formidabat.  Quamobrem  necesse  est  ut  cum  forte 
calcaneo  vestro  (id  est  perfectioni  bon«  operalionis 
vestrae),  per  vasa  sua,  id  est  per  malos  operarioa 
tentaverit  insidiari,  caput  ejus  protinus  conteratis, 
id  est  in  ipso  mox  initio  prava  suggesfionia  depre- 
hensas  serpentis,  et  ministrorum  ejus  venenosas 
suasiones  quasi  conculcantes,ad  nihilum  redigatis. 


Btro  misso8,et  litteras  apostolatus  nostri  competibi-  o  In  calcanco  namque  finis  est  corporis,  quo 
I,..  .«  ._  '  I  t  ••  «•*  — I i.1 


non  itt' 


les  destinasse;  quibus  vestram  quoque  pietatem 
Bociantes  petimu8,ut  tantum  legationem  eorum  ad- 
juvetis,  et  eis  in  omnibus  sufPragemini,  quantum 
beatum  Petrum  apostolum  et  coeiestis  regni  davi- 
gerum  culmini  vestro  semper  adesse  benignum  me- 
dullitus  exoptatis.  Non  enim  frustra  nobilitatem 
vestram  Christus  Deus  nosterimperiiconjugisvestri 
feoit  consortem,  nec  posuit  vos  nisi  ut  Ecclesiam 
^us  a^juvetisy  erga  statum  ejus  vigiietis,  famulis 
ipslns  auxiliemini,mxrentes  consolemini,oppre8so8 


convenienter  consummata  virtus  exprimitur.  Bas 
quippeinimicitias  posuit  Deus  inter  serpentemet 
mulierem,  videlicet  ut  ipse  coluber  ab  ea,quani  de- 
cepcrat,  non  spatio  quolibet  interposito,  sed  confe 
stim  in  ipso  virulentas  suggestionis  articulo  conte^ 
ratur :  nec  ei  diutinus  yenena  sua  spargendi  aditas 
concedatur  :  quae  velut  cancer  serpant,  cl  ad  cor 
usque  penetrando  perveniant.Quae  autem  sint,  qu« 
dicimus,praeBtantissima  sapientia  vestra  (credimMl 
jara  advertit.Nolumus  enim  vosaquoquam  dccipi: 


•    (a)  Id  est,  corruerent.  Sed  suspicio  est  deesse  aliquid  :  quod  palam  flet  ex  secunda)  ad  Gorinthios  ca- 
pite  undeoimo  :  quem  locum  vide. 


i€65 


EPIBTOLA  BT  DOGBETA. 


4066 


nolumus  vos  a  oharitat6  Chrisii  quibuslibetsubyerti  A  veiint,ex  epiBtola  Gal)»  Placidi(B,^uam  TheodoBio 


varsutiis :  nolumus  quorumvis  vipereisadversusEc- 
clesiamDei  commoveri  auasi  onibus,qui  magis  volu- 
mus  et  optamus,  et  pium  fastigium  vestrum  enizius 
imploramuSy  ut  vos  in  integritate  fidei,  et  in  tramite 
rectitudinis  populo  Dei,  qui  est  Ecclesia,  more 
sanctffi  illius  Estber  regins  perseverantes,  virum 
qaoquevestrum  circaDei  timorem,  amoremquesuc- 
cendatis  :  et  erga  sancts  Ecclesiae  Constantinopoli- 
tane  recuperationem,  prudenter  inilammetis :  qua- 
tenus  a  Photii  mcechi,  ncophyti,  ac  invasoris,  ac  per 
hoc  damnati,  et  anathematizati,communionesemu- 
niens,  quidquid  in  fratrem  et  coepiscopum  nostrum 
Ignatium  molestie  intulit,  et  sibi  commissam  regere 
permittens  Eccleaiam  corrigat :  salutique  suffi,atque 


Augusto  scripsit,  potestis  agnoscere :  quam  idcirco 
solam  commemoramus,  quoniam  epistolarem  exce- 
dere  locutionem  vitamus.  Ait  ergo  :  Non  modicum 
detrimentum  est  ex  his  quaB  gesta  sunt,  ut  fides, 
quffi  tantis  temporibus  regulariter  custodita  est,  a 
sacratissimo  patre  nostro  Constantino,  qui  primus 
in  imperio  [leg,  splenduit  Ghristianus  nuper,  ete, 
Hard.J  splenduit,  Christianitas  nuper  turbata  sit.Ad 
arbitrium  unius  hominis  eS|  quiin  eynodo  Ephesine 
civitatis  odium  et  contentiones  potius  exercuisse 
narratur,  militum  praesentia»  et  metu  appetensCon- 
stantinopolitanaD  civitatis  episcopum  Fiavianum:  eo 
quod  libellum  ad  apostolicam  sedem  emiserit,  et  ad 
omnes  episcopos  harum  partium  pereos,  qui  directi 


impcrii   sui   consulat,  et  Dominum  sibi,  suisque  p  fuerantinconcilioa  reverendissimoepiscopoRoma, 


omnibus  propitium  faciat.  Quod  vos  cum  virtute 
summi  regis,  in  cujus  manu  corda  regum  sunt,ob- 
tinerepoaseprocul  dubio  credimus :  et  excusationem 
de  impossibilitate  nullam  habere(8i  voluntas  afliie- 
rit)  omnimodis  arbitramur.  Siqnidem  per  mulierem 
fidelem^  secundum  Apostolum,e/tamtn/ide/uvtrja/- 
vahitur  (l  Cor,  vii).  Quando  Photius  [leg,  Quando 
poiiu8te(c.  dignoscitur?]  per  fidelissimam  feminam 
vir  potuerit  salv^ri,  qni,  Deo  gratias,  non  solum  in- 
fideiis  non  est,  absit,  verum  etiam  Ghristianissimus 
et  religiosissimus  esse  dignoscitur. 

Deponiteergo  cunctam  muliebrem  inOrmitatemy 
et  ergo  eum,  ea,  qus  pia  sunt,  quae  sanctae  Eccle- 
siae  congruunt,  impetrare  satagite  :  nec  deficiatis, 
neque  tardetis,  ut  nostris  obediat  precibu8,nostras 


qui  secundum  diffinitioncs  Nioaani  concilii  consueti 
sunt  interesse,  domine  sacratissime  fili  venerabilis 
imperator.Hac  itaqua  gratia,  tua  mansuetudotantis 
turbis  resistens,veritatem  immaculatam  fideicatho- 
licae  religionis  salvari  praBcipiat,  ut  secundum  for- 
mam  et  diflinitionem  apostolicas  sedis,  quam  etiam 
nos  tanquam  praecelientem  similiter  veneramur,  in 
statu  sacerdotii  ille,  remanente  per  omnia  Flaviano, 
ad  concilii  et  apostolicffi  sedis  judicium  transuiitta- 
tur ;  in  qua  primus  ille,  qui  coelestes  claves  dignus 
fuit  accipere,  principatum  episcopatus  ordinavit : 
quando  scilicet  decet  nos  huic  maxim®  civitati,  qu» 
domina  omnium  est,  tuam  in  omnibus  reverentiam 
conservare.  Diligentius  autem  etiam  in  hoc  provi- 
dete,  ne  quod  priscis  temporibus  nostra  generatio 


ezaudiat  tanquam  spiritalis  patris  sui  peiitioncs,in-*C  custodivit,  sub  nobis  imminui  videatur,  et  per  prfle- 


desinentibus  apudeum  suggestionibus,atquesuppIi- 
caUonihus  agere;  necnon  et  quasi  viriii  fortitudine 
circumcinctae  inconstantiacontinua  decertare.Quo- 
niam  (ut  praetulimus)  non  vos  Domiuus  frustra  im- 
perii  conjugis  vestri  fecit  esse  consortem,et  nisi  pro 
populo  ejus  legitime  laboraveritis,in  districto  divino 
judicio  diatrictam  prpcul  dubio  dabitis  rationem. 
A^redimini  ergo,  et  induimini  fortitudine,  et  pro 
Btatu,  ac  ordine  Ecciesiae  Dei  et  erectione  afQicto- 
rum,et  oppressorum  certamen  assumite,imitant68 
videlicet  superius  memoratam  beatara  reginam 
Estber,  quae  pro  populo  Dei  etiam  in  mortem  dedit 
animam  suam,  et  quousque  hunc  liberavit  [/orte,  li- 
beravit  a  ruina.  Hard.],  anima   ferias   nullas   suo 


sens  exemplum  similia  gerantur  [schismata  gene- 
rentur]  in  episcopos,  ac  sanctas  ecclesiaB.  Videle 
igitur,  charissima  filia,  qualiter  haec  Dei  cultrix 
Augusta,  ut  priscam  fidem  servet,  satagat:  et  quod 
Gonstantinopolitanus  episcopus  aaeoularium  metu 
fuerit  appetitus,  doleat  :  quaiiter  eum  libellum  ad 
sedem  apostolicam  misisse  commemoret ;  qualiter 
sedem  apostolicam,  tanquam  praecellcntem  venere- 
tur  :  qualiter  secundum  formam  et  diffinitionem 
ejus  Fiavianus  submitti  ad  judicium  sedis  ipsius 
(quemadmodum  et  nos  de  Ignatio  et  Photio  statui- 
mus)  hortetur :  qualiter  in  sede  Romana  iilum  pri- 
mum  qui  ccelestes  claves  dignus  fuit  accipere,prin- 
cipatum  episcopatus   ordinasse  recolat :  qualiter 


certamini  tribuit :  cui  Mardochaeus  ille  laudabilis.n  etiam  diligenter  providendum  esse  censeat,  ne  quod 


patruus  ejos^lquemadmodum  nos  nunc  vobis}inter 
caBtera  ita  suggesserat  :  Ne  putes,  inquiens,  quod 
animam  tuam  tantum  liberes,  quia  in  domo  regis  es 
prse  cunctis  Judxis:  Si  enim  nunc  silueris^per  aliam 
.occasionem  iiherakuntur  Judasi,  et  tu  et  domuspatris 
tui  peribitis,  Et  quis  novit,  utrum  idcirco  ad  regnum 
veneris,  ut  in  tempore  tali  pararerisl  {Esth,  iv.) 
Quantum  autem  piaa  imperatrices,  quarum  vos  imi- 
.tatrices  esse  volumus,  sedi  beati  principis  apostolo- 
rum  Petri  devotae  fuerint  :  et  hanc  prae  cunctis  se- 
dibus  honoraverint,  qualiterquesublimissimos  prin- 
cipes  circa  revcrentiamRomanipoDtificisinOamma- 

Patrol.  GXIX. 


priscis  temporibus  custoditum  fuerat,  imminui  vi- 
deatur,  et  por  pra3sens  exemplum  similia  gerantur 
in  episcopos,  ac  sanctas  Ecclesias.  Quae  cuncta,  filia 
charissima,  diligenter  attendentes,  et  per  hi\jus  pia 
Augustae  vcstigia  gradientes,  hujusmodi  reveren- 
tiam^hujusmodi  cultum  circasedem  beati  Petri^etex- 
hibete,  et  exhiberi  a  Ghristianissimo  conjuge  vestro 
strenue  suadete.  Quatenus  imperium,quod  tempo- 
raliter  assecutae  estis,  cum  illis  Dei  cultricibu8,.et 
honorem  sancti  Petri  sedi  exhibentibus  imperatrici- 
bus,  percipiatis  aeternum,  et  gloriam  incorruptibi- 
lem  eodem  iDtercedeoteapostol9rumeximiO|Cuivo9 

34 


1067 


NIGOLAI  PAPiE  I. 


1068 


in  legatis,  ct  in  legatione  ipsius  reverentiam  per 
obedicntiam  impendere  cohortamur,  in  ccclesti  pa- 
latio  incorruptibilem  et  immarcessibilem  largiente 
rege  regum  Domino  consequamini.Data  IdibusNo- 
vembris,  indlctione  xv. 

CIV. 

AD   CLERUM   CONSTANTINOPOLITANUM. 

(Anno  8G0.) 
Percenset  omnia  ause  a  die  quo  ComUintinopolim  missi 
sunt  Pthadoalaus  et  ZachariaSy  fuerunt  acta.  Item 
commemorat  concilii  Bomani  decreta^  repetitque 
omnia  qux  in  superiori  epistola  dicta  sunt  de  pro- 
motione  Photii,  et  de  Gregorio  Syracusano,  qui 
Photium  consecravitf  et  de  epistola  imperatoris^ 
quam  comburi  juhet. 

[Apud  Mansi,  ihid.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rendissimis  et  sanctissimis  confratribus  nostris  ar- 
chiepiscopis  metropolitanis,  et  episcopis  Constanti- 
nopolitanas  sedi  subjacontibus,  atque  universo  vene- 
rabili  clero  Constantinopolitanorum  Ecolcsi». 

Ea  quae  nuper  apud  Constantinopolim  gesta  sunt 
hactenusque  geruntur,8anctitatem  vestram  noncre- 
dimus  ignorare  ;  sed  qualiter  zelo  zelati  pro  domo 
Domini,  qus  est  Ecclesia  Dei  vivi,  columna  et  (ir- 
mamentum  veritatis,  more  decessorum  meorum  sol- 
licitudincm  omnium  Ecciesiarum  Dei  circumferen- 
tes,nos  dehisegerimus  vel  disposuerimus,  vobis  non 
tam  brevitcr  quam  vcraciter  intimamus.  Igitur  post- 
quam  audivimus  quod  quidam  vestrum  invidise  fa- 
cibus  accensi,  et  supcrbisQ  fastu  arroganter  elati, 
more  Judsorum  contra  pastorcm  ct  magistrum 
suum,  fratrem  videlicet  comministrum  nostrum 
Ignatium,  Ecclesicc  prsrats  sanctissimum  patriar- 
cham,  insurrexerint :  quidam  vero  instarviperarum 
ac  parricidarum  parentem  proprium,  eumdem  sci- 
licet  beatissimum  virum,  ferinis  dentibus  impetie- 
rint,  et  ab  Ecclesia  ipsa,  cui  jure  praGsidebat,  tyran- 
nidis  suse  cornu  penitus  removcrint,  acerrimis 
doloribusangustiatiatquemGeroribusvehemcntibus 
cruciati,  coBpimus  qual  iter  erga  eum  visccra  bcnigni- 
tatis,  utpote  circa  fratrem,  ostenderemus,  sedula 
meditatione  tractare.  Scriptum  quip{)e  est :  Qui  vi- 
derit  fratrem  necessitatem  haberey  et  ctauserit  viscera 
sua  ab  eOt  quomodo  charitas  Dei  manct  in  eo  ? 
{IJoan.  III.)  Maxime  cum  schisma  in  jam  dicta 
urbe,  et  in  adjaccntibus  sibi  civitatibus,  propter 
qucmdam  Photium,  ex  foro  et  saeculari  militia  et 
habitu  atque  a  palatinis  sdibus  eductum,  ac  subito 
tonsuratum,  et  in  eadem  ecclesia  contra  sacros  ca- 
nonespromotum,non  modicum  audiremusobortum. 
Aliis  videlicet  Photii  promotionem  defendentibus, 
aliis  autom  hanc,tanquam  inconvicto  et  superstite 
Ignatio  factam,  mcrito  detcstantibus. 

Sed  dum  quod  hinc  a  nobis  fieri  deberet,  vel  qua- 
liter  tanti  rumoris  certitudinem  nosse  possemus, 
incessanter  et  anxie  cogitareraus,  ecce  repcntecum 
epistola  regia  quidam  episcoporunj,  quorum  unus 
erat  Gangrensium  metropolitanus,  cum  Arsa,  viro 
glorioso  spathario,  Augustalem  fercntcslcgatioaeiii, 

(a)  Hio  higens  lacinia  ex  ep.  1  Nicolai, 


A  &d  sedem  apostolicam  pervenerunt,  accusationns 
quasdam  in  scriptis  adversus  jam  fatum  consaccr- 
dotem  nostrum  lgnatium,et  inverbis  cxcusationes 
pro  Photio  deferentes,  et  ut  a  sede  apostolica  missos 
daremus,  qui  scandala  illa  sedarent  et  scbismata 
dissiparent,  magnopere  postulantes.  Quibus  rite 
susceptis,etlegationibusinjunctas  sibi  seu  epistols 
delatae  impcrialis  inspecto  tenore,  mcestitiam  quam 
prius  rumorsolus  in  coide  nostro  pepererat.casuum 
evidcnter  ostensorum  certior  confcstim  relatio  mul- 
tiplicavit.  (a)  Quaproptcr  quia,  sicut  divinitus  iuspi- 
rata  sapientia  vestra  novit.cunctarum  Ghristiovium 
cura  constringimur,  cum  vices  illius  per  abundan- 
tiam  CGBlestis  gratix  geramus,  cui  specialiter  a  Dco 
dicitur  :  Pasce  oves  meas  {Joan.  xxi)  y  et  rursus : 

n  Et  tu  aliquando  conversus  confirma  fratres  tuos  (Luc. 
xxii),non  potuimus  dissimulare  aut  negligere quo- 
minus  visitarcmus  oves  dispersas  ct  dissipatas,vel 
quominus  conflrmaremus  in  flde  et  moribus  bonis 
fratres  nostros  et  proximos. 

Et  quia  inter  cstcra  quas  do  schismate  jam  fate 
Constantinopolitans  Eccle8i9e,hi  qui  missi  fuerant 
testabantur,  maxime  eamdem  Ecclesiam  ab  Icooo- 
machis,  recidivam  contemptionem  excitantibus, 
asscrcbant  vexari,  Christumque  per  singula  con- 
venticula  blasphemari  :  idcirco  duos  episcoposqui 
nobiscumerant,quiquead  hoc  tantum  perncieadum 
opus  idonei  nobis  essc  videbantur,  Rhadoaldum 
Bcilicct  et  Zachariam,  una  cum  Ecclesia  qus  apud 
nos  cst,  datis  litteris  tam  ad  Augustum  quam  ad 
Photium  scripti8,Constantinopolim,idem  nimirum 

C  piaculum  exsecrantes,  e  latere  nostro  direximus, 
nihil  eis  penitus  injungentes  nisi  ut  tantummodo 
causas  Ignatii  patriarchs,  qui  antea  de  Ecclesia 
pulsus  quam  ab  aliquo  accusatus  exstiterat,diligen- 
ter  investigarent,  et  sedi  apostolicae  plenis  etvcra- 
cibus  referrent  indiciis^  quemadmodum  Job  beatis* 
simus  edocens  :  Causam,  inquit,  quam  nesciebam, 
diligcntissime  investigabam  (Job  xxix)  :  Photii  vero 
consecrationem  non  solum  minime  interim  admit- 
tendam  esse  credidimus,verum  etiam  ipsis  legatis 
nostris,  ne  cum  illo  nisi  qu»  cum  laico  usque  ad 
notitiam  nostram  communicarcnt,  frequenti  ac  om- 
nimoda  jussionepraecepimus.  Quoniam  sicut  magni- 
loquus  Leo  papa  scribens  ad  sanctum  Flavianum 
dicit  antistitem  (epist,  10) :  Nos  qui  sacerdotum  Do- 

j)  minimatura  volumus  esse  judicia,nihil  possumus 
incognitis  rebus  in  cujusquam  partis  prffijudicium 
diffinire,  priusquam  universa  quae  gesta  sunt  vcra- 
citer  audiamus.Tantum  eisdevenerabilibus  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  ejusdemque  genitricis  semper 
virginis  Marise,  ac  sanctorum  ipsius  imoginibus, 
quidquidquaestio  afTerret,  justeac  pie  difTinirelicei- 
tiam  dantes,  quae  cuncta  ita  esse  ut  dicimuslittcrs 
nostrae,  quas  Augustae  mansuetudini  necnon  et 
Photio  per  eosdcm  missos  nostros  destinaveramus, 
si  ita  sunt  apud  vos  quemadmodum  a  nobis  fucre 
transmissaD,  patenter  poteruntindicare.Namsi  nos 


1069 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


1070 


pro  diflinienda  controversia  fratris  nostri  Ignatii  A  ^^^  P^o  Augusto  eis  dedimus  offercndum.  Porro 


tunc  legatis  nostris  quidquam  pr8ecepimns,vel  eum 
damnalioni  subjici  decrevimus,  ut  quid  nec  senten- 
tiam  diOinitivam  suscipere,  licet  non  digne  nec  le- 
gitime  decertaverint,  attamen  quantumcunque  et 
quomodocunque  contradixisse,  ac  ne  deponeretur 
rcstilisse,probantur ;  siquidem,ut  csEtera  nunccom- 
memorarc  differamus,  in  epistola  imperiali  didici- 
mus  quomodo  ilii  non  solum  consensum  noluerunt 
ipsius  prsberedamnationi,verum  etiam  qualiterne 
tantum  piaculum  commitleretur  interdixerunt :  cui 
profecto  et  ipsi  minime  contradicerent,  si  ut  depo- 
sitioni  ejus  interessent,nos  sibi  mandatum  tribuisse 
recolerent;  et  charissimus  filius  noster  pius  Augu- 
slus,nisi  illos  praeter  jussionemnostram  egissecla- 


tertium  eisdem  legatis  nostris  praebuimus,  injun- 
gentes  ut  boc  sibi  ad  instructionem  suam  tanquam 
speculum  prae  oculisjugiterhabitumreservaront^et 
cum  Constautinopoli  conventus  fieret  sacerdotum, 
in  quo  a  legatis  nostris  comminister  noster  Ignatius 
fucrataudicnduSySipraefatus  Augustus  nollet  ibidcm 
sibi  missum  rccitari  epistolaB  nostrae  volumen,  ipsi 
hoc  quod  illisapud  seretinendumdcderamus,quod- 
que  unius  formac  per  omnia  cum  caQteris  duobus 
quorum  jam  mentionem  fecimus,erat,  in  ipso  con- 
ventu  legerent  et  ad  notitiam  omnium  vestrum  quo- 
modocunque  perlerrent.  At  illi  pervenientes  Cons- 
tantinopolim,minisimperatoriaepoiestatis,sicutipsi 
postea  falebantur,  deterriti,spretis  monitis  nostris, 


resceret,eos  et  nobis  commendare  ct  super  hujusce-  j.  ac  epistolis  sibi  a  nobiscoram  totaEcclesia  nostra 


modi  noxa  transgressionis  excusare  nuUo  modo  stu- 
deret.  Jam  vero  si  dicitis  quamobrem  illos  deposue- 
rimus,  cum  eos  in  damnatione  saepe  fati  patriarchae 
consentire  noluisse  tam  sciatis  manifcstc,responde- 
mus  quia  nihil  iliis  bonum  profuit  inchoasse  et  in 
bonitate  minime  perdurasse,  quoniam  qui persevera- 
verit  usque  in  finemy  hic  salvus  erit  (HSatlh,  x).  Quid 
enim  proderit  alicui  pro  verilate  primum  quidem 
impetum  dare,  et  post  paululum  aut  suasionibus, 
aut  terroribus,  aut  aliquolibct  vitio  a  veritatis  tra- 
mite  declinare?  Porro  si  Vitalis  et  Misenus  a  beato 
Felice  papa  honore  pariter  et  communione  privati 
Bunt,  qui  olim  ad  talia,  quemadmodum  isti  nunc, 
vel  ioapulsi  vel  dilapsi  sunt;  quanto  potius  isti  pari 
debent  ultioni  succumbere,qui  parem  quidem  prae-, 


datis,  imo  postposito  timore  Dei,  sicuti  postea  cla- 
ruit,  in  contrarium  verterc  omnia  quas  sibi  fuerant 
imperata.Denique  et  cum  Photio  adultero,  Ecclesias 
invasore  atque  neophji,o,  quod  sibi  multipliciter 
prohibitum  fuerat,inter  sacrosancta  mysteriacom- 
muDicaverunt,  et  Ignatium  virum  scnem  et  sanc- 
tum,  ac  per  duodecim  annos  innocenter  Ecclesiam 
Dei  regentem,et  nobiscum  et  vobiscum  atquecum 
universali  et  orthodoxa  Ecclesia  communicantem, 
Constantinopolitanorum  factioni  perniciosissime 
concinentes,  damnaverunt,  et  sacerdotalibus  infulis 
exspoliatum  ab  Ecclesiae  regimine  modis  omnibus 
expulerunt.  Quem  non  ita  justificamus,  ut  nihil 
hunc  reprehensione  dignum  admisisse  dicamus,pro 
quo  fortasse  merito  poterat,  legitima  discussione 


varicationem,  sed  non  pares,  imo  Gonstantinopoli  C  facta,  quodlibet  canonicae  jaculum  pati  sententiae, 


nullas  poenas,  sicut  illi  quondam  perpessi  sunt? 
Porrosi  nos  ideo  missos  nostros  destinassemus,  ut 
^ice  nostra  Ignatii  essent  negotii  judices,  quemad- 
modum  imperatoria  perhibebat  epistola  per  Leonem 
a  secretis  missa,  quae  latrocinale  illud  conciIium,in 
quo  Ignatius  deponi  putatus  estjudicium  nostrum 
fuisse  non  veraciter  asserebat :  profccto  ante  totius 
litis  motionem  atque  omnis  initium  controversiae, 
sedem  ei  propriam  restitui  procul  dubio  censuisse. 
mus,  ut  legitime  nimirum  rcciperet  quod  nullalege 
dictanteperdiderat;atqueper  ecclesiasticum  cano- 
nem  resumeret  quodilli  potentia  saecularis  ademe- 
rat,  quatenus  sic  deindc  scde  propria  necnon  et  om- 
nibus  suis  ante  receptis,  viribusque  resumptis,ves- 
titus  jam  et  armatus,cum  accusatoribus  suis  certa-  j) 
miniscampum  et  litigii  conflictum  posset  arripere. 
Quod  cum  in  mundanis  negotiis  Icgibus  fieri  censea- 
tur,  multo  magis  ut  in  ecclesiasticis  atquc  divinis 
observaretur  debuit  praevideri. 

Praeterea  quando  praefatos  missos  a  nobis  direxi- 
mus,epistolam  quam  eis  mansuetissimo  imperatori, 
sicut  praetulimus,dandam  tribuimus,  in  tribus  vo- 
luminibus,uno  eodemque  tenoreac  eisdem  syllabis 
scribi  praecepimus.  Et  unum  quidcm  cx  bic  apud 
nos  pro  futuro  testimonio  retinuimus,suspccti  vide- 
licct  jam  de  fraudanda  cpistola,  (juod  pojflea  pro- 
bavimus.  Aliud  vero,ut  prapmissum  e6t,jam  memo- 


cum  scriptum  in  apostolicis  litteris  confiteamur,  di- 

centes  :  /n  muUis  olfendimus  omnes  {Jac.m)\  et  rur- 

sus  :  Si  dixerimus  quia  peccalum  non  hahemus,  nos^ 

ipsos  seducimus  el  veritas  in  nobis  non  est  (IJoan,  i). 

Sed  ita  volumuset  ita  decernimus  istiusmodi  ponti- 

ficem  dignapro  factisrecipere,ut  sacerdotale  decus 

penitus  non  vilescat,nec  tam  facile  pontificalis  apex 

terra  tenue  incurvetur.  Ita,  inquam,volumus,  etita 

decernimus  hunc,  imo  quemcunque  pontificem,ju- 

stae  subdi  scntentiae,  ut  non  a  saecularibus  quibus- 

cunque  judicetur,  non  tyrannice  propellatur,  non 

ante  audientiam  Ecclesiasua  privetur,non  ab  infe- 

rioribus   sed  a  majoris  auctoritatis  persona  recti 

calculi  sententiam  consequatur. 

Ita  denique  volumus  et  ita  deccrnimus  istius,imo 
vero  cunctorum  sacerdotum  causas  examinare  cul- 
pasve  punire,  ut  paternos  terminos  non  transgre- 
diamur,  sacros  canones  non  conculcemus,  nec  de- 
crotalia  sedis  apostolicae  constituta,  quibus  Ecclesia 
tota  fulcitur  atque  munitur,quoquomodoviolemus. 
Ad  extremum  itavolumus  et  ita  decernimus  pon- 
tificem,  qualiscunque  sit,  judicari,  ut  Ecclesiae  cui 
pncest  jura  nulla  temeritate,  nulla  praesumptione 
frangantur.  Nullum  quippe  poterit  Ecclesiae  jus 
dignum  servari,  si  prsesul^ejus  a  quibuslibot  vel 
quandolibet,  et  quomodolibet  impelatur,  ct  pro  li- 
bito  cujusque  tantafacilitatcpcllatur.Quo.Icumit^ 


1071 


NICOLAI  PAP-£  L 


i(K3i2 


Bit,  non  possumuB  interim  fratrem  nostrum  Igna-  A  imperialis  legatus  augustales  litteras,  deprecant^ 


tium,  qualiscunque  sit,  non  inter  sanctissimos  et 
beatissimospatriarchasconnumerare ;  qui  licet  apud 
vos  si  tot  opprobriis,tot  persecutionibus  fatigatus, 
attomen  non  nisi  qualis  a  decessoribus  meis  est  ba- 
bitus,  creditus  et  veneratus,  habetur,  creditur  et 
veneratur,nullo  quippe  nostro  examine  alicujus  cri- 
minls  reus,  nullo  est  nostro  speciali  judicio  repertus 
obnoxius^ac  per  hoc  nulla  est  nostra  sententia  con- 
demnandus,  aut  a  nostris  Ecclesiaeque  nostrsecom- 
munione  collegii  sequestrandus,  aut  aliquibus  nisi 
honorabilibus  vocabulis  appellandus;  sed  ad  nar- 
rationis  ordinem  redeamus.  Missi  praetcrea  nostri, 
tandem  reversi,  nihil  aliud  renuntiavcre  nisi  depo- 
situm  Ignatium  et  Photium  in  sede  Gonstantinopo- 


quatenus  et  in  depositione  Ignatii  et  in  confirmatioDe 
Photii  consensum  praeberemus  et  subscriberemus. 
At  nos,  divina  docente  gratia,  dum  idem  adesset 
missus,  convocata  tota  quae  apud  nos  est  Ecclesia, 
decrevimus,  et  statuimus,  atque  professi  sumus 
coram  ipso  et  coram  eadem  sancta  Ecclesiay  sicuti 
et  [edit.  ilom.,  est]  nunc  per  eamdem  ac  per  vos  pro- 
fltemur  coram  universali  sancta  Ghristi  Ecclesia, 
pro  dejectione  Ignatii  vel  consecratione  Pbotii  nun- 
quam  misisse,  nunquam  missuros  esae,  et  in  depo- 
sitione  Ignatii  et  promotione  Photii  nunquam  coa- 
sensisse,  nunquam  consensuros  esse.Ex  hissxpius 
dictis  et  palam  annuntiatis,  atque  in  apostolatus 
nostri  epistoiis  taliter  insertis,  et  eidem  Leoni  a 


litana  firmatum.Post  duos  vero  diei  legatus  a  nobis  •.  secretis  tam  imperatori  quam  Photio  ad  defenden- 


imperialis  nomine  Leo  a  secretis  susceptusy  duo 
voluminaobtulit,quorum  unum  depositionis  Ignatii 
gesta  continebat,alterum  autem  de  sanctis  habebat 
imaginibus  acta;  per  quae  videlicet  cognovimus 
quia  nec  imperator  epistolam  nostram,qua  fratrem 
et  coepiscopum  nostrum  ad  solam  audientiam  ante 
conspectum  n  issorum  aostrorum  accersiri  decreve- 
ramus,  in  depositione  ipsius  consacerdotis  nostri, 
quse  prius,  sicut  putatur,  facta  est,  ostendit  :  nec 
iidem  missi  nostri  parilem,ejus  ac  per  omnia  con- 
simil6m,quam  eis  in  episcoporum  conventu  recitare 
jusseramus,demonstrare  curaverunt.  Sed  nec,quan- 
tumin  eisdem  voluminibus  in  Latinum  sermonem 
ez  Grasco  translatis  reperitur,  ordo  legitimus,  et  a 
sanctis  Patribus  usitatusinlectioneipsius  epistolae 


dum  datis,  hunc  a  nobis  remisimus. 

Igitur  cum  hsec  gerebantur,nondumRhadoaldiis 
et  Zacharias  episcopi,quos,  ut  praemissum  est,Gon- 
stantinopolim  miseramus,  confessione  propria  vel 
synodali  examine  convicti  erant,aut  patenterostena 
quod  ipsi  deposuissent  Ignatium,vei  communicas- 
BentadulteroMotio:quamvishocetillaconcilia,qu« 
imminentibusilIisGonstantinopolicelebratasunt,?i- 
delicet  tam  id  quod  adversus  patriarcham  Ignatium, 
quam  id  quod  pro  sacris  imaginibus  collectum  est, 
patenter  innuerint,  et  imperiaiis  epistola  clare  de« 
nuntiaverit,atquepraefatus  Leo  a  secretis  regius,his 
negantibus,in  facie  saepissime  atque  constantissime 
coram  nobis  et  primoribus  Ecclesiae  nostrae  jam 
dixerit.  Sed  proccdente  tempore,murmur  multomm 


exstitit  observatus.  Quamvis  et  in  his  qua  in  con-  C  ab  aliis  [illisj  partibus  Romam  venientium,quinimo 


ventu  qui  posterius  pro  sacris  imaginibus  collectus 
est,ex  ea  lecta  8unt,nonnuIla  addita,multa  mutata, 
plura  subtracta  reperiantur,  et  per  omnia  talis  ef- 
fecta  sit  ut  aut  nihil  aut  parum  aliquid  nos  per  eam 
de  crebro  dicti  comministri  nostri  Ignatii  disposuisse 
causa  videremur.  Quidquid  enim  de  ipsius  rccessu 
vel  praejudicio,quidquid  desententia  non  a  Romano 
pontifice  secundum  morem  ineum  prolata,quidquid 
deviolatispaternisdifnnitionibus,quidquiddePhotii 
Bcripseramus  irregulari  promotione,  saltu  quodam 
calliditatistrancendentibus[/.transcendentes],etiam 
sanctorum  Patrum  instituta,  quae  sancti  Spiritus 
afQatu  sunt  edita,  ne  ad  concilii  pervenirent  noti- 
tiam,  more  suo  falsidici  transcenderunt,  et  cum  di- 


persecutiones  a  fautoribus  Photii  commotas  fugien- 
tium,  sensim  eosdem  ccspit  episcopos  muneribus 
fuisse  corruptos  diffamare^et  quod  communicassent 
Photio,  et  deposuissent  Ignatium,  divulgare.  Quo 
audito,  nimio  mcerore  repleti,  qualiter  ab  Ecclesia 
Ghristi,  cui  divina  dignatione  praesumus,  non  ba- 
bente  maculam,aut  rugam,aut  aliquid  hujusmodi, 
sinislram  procul  faceremus  suspicionem,  videlicet 
ne  in  hanc  saltem  tenuis  subsannandi  oriretur  oc- 
casio,  cogitare  coepimus  et  mente  revolvere.  Tunc 
convocato  multarum  provinciarum  Occidentalium 
regionum  sanctissimorum  episcoporum  ccctUyet  col- 
lecta  sancta  synodo  in  Ecclesia  Dei  in  qua  beatus 
Petrus  apostolorum  princeps  corpore  redolet  et  vir- 


vinitus  attributa  talenta  fuerint,  velut  in  quodam  j^  tutibus  emicat,deinde  propter  frigidiorem  locum  in 


silentii  sudario  ligata  sub  terra  penitus  absconde- 
runt,  Quo  comperto,  moleste  tulimus,  et  quid  sine 
missis  nostris  actum  fuerit  confestim  intelleximus, 
qui  talia[^,  qui  qualia]  cum  missis  nostris  perpe* 
trata  fuissent,  patenter  agnovimus.  Aut  enim  justa 
fuerunt  quae  misimus,  sicque  consequenter  oportuit 
ea  servari^aut  si  justa  putata  non  sunt,in  quo  justa 
non  fuerint  per  aliud  saltem  scriptum  exponi,  et 
nobis  referri,  et  summa  ratione  debucrunt  patenter 
ostendi. In  nullo  tamen  oportuit  ea  vcl  Ecclesiae  quae 
apud  vos  est  cognitioncprivari,vcl  aliqua  falsitatis 
depravatione  fraudari.  Detulit  praeterea  idem  Leo 


ecclesia  Salvatoris  quse  ab  auctore  appellatur  Con- 
stantiniana  et  quae  prima  in  toto  terrarum  orbe 
constructa  cst;  ibique  recitatis  omnibus  scripturis 
de  Graeco  sermone  in  Latinum  conversis,tam  vide- 
licet  nefanda  synodo  quae  per  jam  fatum  Leonem  a 
secretis  apostolicse  sedi  delata  est,  quam  etiam  im- 
periali  epistola  :  in  quibus  omnibus  existimata  de- 
positio  Ignatii  continebatur,et  deductus  in  medium 
Zacharias  tunc  episcopus,quia  Rhadoaldus  propter 
absentiam  haberi  ad  praesens  non  poterat,  et  dlBCUS- 
sus  et  diligenter  examinatus,  inventus  est  in  depo- 
sitione  Ignatii  et  communione  Photii  omnino  culpa- 


iona 


EPISTOLiE  KT  DEGHVTA. 


1074 


bilis,inquo  idem  ZachariaB  se  obnoxium  recoguos- 
cens^propriooreacproprioscriptoseConstantinopo- 
lim  a  sede  apostolicadirectum  iisse^et  qusB  sibi  a  nobis 
agenda  fuerant  injuncta  neglexissei  ac  qu»  sibi  fue- 
rant  prohibita  peregisse  confessus  est :  Ignatium 
scilicet  sine  jussione  apostolicae  sedis  deponendo,et 
Pfaotio  contra  nostri  apostolatus  praeceptionem  com- 
mnnicando.  Tuno  decernente  sancta  nobiscum  sy- 
nodo,  depositionis  et  excommunicationis  susb  sen- 
tentiam  prsfatus  Zacharias  accipiens^foveam  quam 
aliis  praeparavit  incidit. 

Alterius,  id  est  Rbadoaldi,  examinatione  propter 
absentiam  usque  ad  aliam  synodum  protelata,  ad 
quam  canonice  sape  invitatu8,qui  occurrit  deposi- 
tionis  et  excommunicationis  8ententiam,quam  com- 
plex  ejus  promeruit :  insuper,et  anathematis,si  cum 
Photio  de  cetero  communicasset,  obligamentum 
merito  non  evasit.  Dignum  quippe  fuit  ut  par  iniqui- 
tas  par  gigneretutriquejudicium,etsqualitasesset 
in  retributione  quibus  parilitas  exstititin  transgres- 
sione.Nam  quia  idem  Rhadoaldusobjectanon  diluit, 
vera  esse  quas  de  iilo  dicebantur,  etiamsi  alia  nulla 
constarent  indicia,  examen  subterfugienp  omnino 
Ormavit.  Et  idcirco  jure  illi  non  profuit  absentia, 
quam  ipse  non  casu  accedente,sed  voluntate  propria 
ministrante,quemadmodum  Nestorius  quondam,et 
Dioscorus,  sibi  procurasse  probatum  est.  Nam,  ut 
sanctus  papa  Bonitacius  in  decretali  sua  docet 
(epist.  1,  ad  episeopos  GaUias);  manifestum  est  con- 
fiteri  eum  de  crimine,qui,  indulto  et  totiea  delegato 
jndicio^purgandi  se  occasione  non  utitur.Nihil  enim 
interest  utrum  in  praBsenti  examineomnia  quaadicta 
Bunt  comprobentur,cum  ipsam  quoque  pro  confes- 
tione  procuratam  toties  constet  absentiam. 

Hincetiam  egregiussedisapostolicae  praesul  etma- 
gnusEccIe8iaepropugnator8cribitHormisda(epMl.2, 
adepiscaposGalUge):Sal\  ,inquiens«declinant  examen 
conscientiae,  quaBJussasuntnontenentes.  Sedutquid 
multa  pro8equamur,cum  juxta  quod  Dominusdicit ; 
Judieio,  quojudicavcrunt,  jupicatumsileis\  et  in  qua 
mensura  mensi  sunt,  remensum  sit  eis  {Matth.  ii). 
Contigitenim  illisquemadmodum  Vitaliquondamet 
Miseno  episcopis,  qui  sicut  isti  Gonstantinopolim 
missi,  eorum  pro  quibus  destinati  sunt,  adversaB 
parti  communicando,non  exsecutoreSySed  impugna- 
tores  inventi  sunt.De  quibus  beatus  Felix  apostolicae 
sedis  antistes,  et  Alexandrini  Petri  seu  Constantino- 
poHtani  Acacii  praesulum  damnator,imperatori  Ze- 
noni  scribens,  inter  caetera  (tn  ep.  9,  ad  Zenonem 
imp,) :  Vitalem,ait,  atque  Misenum^  curvel  impulsi 
ad  ista  consenserint,  honore  simul  et  communione 
apostolica  censura  privavit^  quoniam  factum  est, 
sicui  ipseCyrilloabbati Acymetensi [a/.,Acrinctensi, 
forie  Accemetensi]  scribit,ut  eorum  praevaricatione 
deciperetur  populus  Christianus  :  qui  rursus  de  eis 
mentionem  faciens.ad  jam  fatum  principem  de  eorum 
transgressione  dicit  :  Plebi  suasum  est  Cbristianae 
nos  talibus  praebuisse  consensum.  Quos  mox  [F. 
quos  mox  ubi,  Hard.]  regressi  sunt,  pr^varicaiio 


A  impune  non  habuit.Nam  eos  apud  beatum  Petrum 
apostolum  sancta  mecum  synodus  residens,  dum 
convicti  plura  mentirentur,  ordine  et  oommunione 
nudavit,ne  eorum  incorrecta  perOdia  securitas  pro- 
veniret  inimicis.  Porro  quae  in  superius  memorata 
venerabili  etsanctasynodo  unanimiterac  consonan- 
ter  de  Photio  usurpatore  ac  invasore  Constantinopo- 
litanorum  Eccleslae,  atque  fautoribus  ejus,  seu  de 
fratre  ac  consacerdole  nostro  Ignatio  patriarcha^  vel 
de  his  qui  ex  parte  ipsius  sunt,necnon  et  de  sacris 
imaginibus  canonice^rationabiliter  catholiceque  sta- 
tuerimus  et  promulgaverimu8,subter  annexis  capi- 
tulis  declaratur. 

I. 
Photii  damnaiio, 

j.  Photius  qui  ex  schismaticorum  et  se  a  sanctaa 
communionis  participatione  avertentium  parte  esse 
dignoscitur,et  ex  saeculari  ministratione  atque  militia 
et  ex  foro  subito  tonsuratus,a  Gregorio  Syracusano 
dudum  episcopo^a  synodo  damnato  et  ab  apostolica 
sede  convicto,  episcopus  ordinatus  est,et  vivente  ac 
superstite  consacerdote  nostro  IgnatiOySanctas  Eccle- 
siaeConstantinopolitanae  patriarcha,sedem  ipsius  in- 
vasit^et  in  sponsam  quam  a  Christo  sponso  imma- 
culatamcustodiendam  veluti  amicus  sponsi  percepe- 
rat,non  per  ostium,  quod  Christus  est,  sed  aiiunde 
ex  adverso  in  ovile  Dominicum  more  furis  atque  la- 
tronis  ingrediens,ac  si  violentu8,rapax  et  scelestus 
adulter,irrupit.Deinde  cum  damnatiset  anathema- 
tizatis,atquecum  hisqul  ne  sacerdotaleofficium  ante 
audientiam  praesumerent,  a  decessore  meo  sanctaB 

C  memoriae  Benedicto  papa  fuerant  obligati,  quotidie 
ao  indifferenter  communicans  eteonversans  contra 
fidem  promissam^contraque  suam  professionem,qua 
poliicitus  est  se  adversus  jam  fatum  patriarcham 
nullum  sinistrum  consilium  esse  facturum,congre- 
gavit  concilium,et  una  cum  sequacibus  suis  depo- 
sitiset  damnatis^excommunicatis  et  anathematizatis, 
et  aliis  sine  sedibus.atque  cum  hisa  quibusvel  ille 
irregulariter  et  illiciteprovectusfuerat^vel  quosipse 
temere  ac  indebite  provexerat^  contra  eumdem  fra- 
trem  et  comministrum  nostrum  Ignaiium  depositio- 
nem  facere  et  anathema  dicere  ausus  est.  Deinde 
apostolicae  sedis  n.issos,  quos,  pro  causa  sacrarum 
imaginum,  et  pro  inquirenda  et  nobis  renuntianda 
jam  fati  patriarchae  dejectione,  et  ob  inveniendum 

T)  modum  promoiionishujusneophytidestinaveramus, 
quibus  poiuit  argumentis  a  nostris  mandatis  avertere 
more  Acacii  quondam  Constaniinopolitani  baeretici 
patriarchae  [Ut  in  ep,  6  Fclicis  P, ,  ad  Acacium  C  P.), 
praesumpsit,et  ad  proccssionem  quae  et  cum  compa- 
Hbus  suis  habebatur,sicuti  eorum  professione  pate- 
factum  esty  et  sancto  Spiriiu  revelante  venerandae 
synodo  qua)  a  nobis  colleciaesi ;  claruit,ad  damna- 
torum  et  schismaiicorum  communionemcontempta 
legaiione,  quae  vel  gentilium  more  servari  debuit. 
periraxit,et  in  illusionem  [m  ep.  FeliciSj  laesionem] 
bcaii  Peiri  apostoli,  a  cujus  seie  profecti  fuerant, 
non  solum  inefQcaces  redire  fecit,  sed  etiam  impu- 


1076 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1076 


gnatoresomnium  quiC  fucraut  mandata  monstravit. 
Poslremo  episcopos  qui  ci  tanquam  arlullcroct  pcr- 
vasori  communicare  noluerunt,  exsilio  rclegavil,et 
sulsceleriscomplicesineorumsubrogorelocisnon  ti- 
muit.EtusquehodieEcclcsiam  Dei  diversis  persecu- 
tionibusimpugnarenondesinit,  itaut  fratrem  et  coe- 
piscopum  nostrum  Ignatium  sanctissimumpatriar- 
cham  inauditis  pocnis  et  horribilibus  tormentis  afT)- 
cere  non  quiescat.  Sed  et  omnes  quotquot  pro  veritate 
et  fide  cum  eodempersistere  comprehenderit  quibus 
prajvalet  modis  pcrdere  impriBtcrmisse  moliatur. 

Haec  f/*.,  Per  haec,  Hatd.]  et  his  similia  contra 
evangelica,  apostolica,  prophetica  atque  canonica 
instituta  se  cfferens,sit  Dei  omnipotentis,et  beato- 
rum  apostolorum  principum  Petri  et  Pauli,ac  om- 
nium  simulsanctorumatque  venerandorum  sex  uni- 
versalium  conciliorum  auctoritate,  necnon  et  Spi- 
ritus  sancti  per  nos  judicio,omni  sacerdotali  honore 
et  nomine  alienus,et  omni  clericatus  ofncio  prorsus 
exutus ;  ita  ut  si  post  notitiam  hujus  sanctionis, 
quamdivinainspirationedepromptamessecredimus 
cumunanimitate  et  concordiasanctae  synodi  sit  pro- 
cul  dubio  promulgata,tentaveritinConstantinopoli- 
tano  throno  pr(Rsidcre,aut  saepe  fatum  vcnerabilem 
coepi8CopumnostrumIgnatium,quominusEcclesiam 
sibi  commissam  sine  quavis  inquietudine  regere  pos- 
sit,impedierit,  vol  si  ulterius  ausus  fuerit  aliquid  de 
sacro  ministerio  more  sacerdotis  contingore;  juxta 
praecedentem  consuetudinem,  nullo  modo  liceat  ei 
communionis  spem  autlocum  habere  salisfactionis, 
sed  anathematis  vinculis  innodatus,una  cum  com- 
municatoribus  suis  atque  fautoribus  suis  perpctuo 
Dei  per  nostram  mediocritatem  judicio  acsententia 
sacrum  corpus  et  sanguinem  Domini  nostri  Jesu 
Christi,non  nisi  vicino  mortis  periculo,omnino  per- 
cipiat  :  ut  haec  unusquisque  diccns,nequaquam  de 
caetero  temeraria  prajsumptione  ex  laicis  subito  in 
Dominicis  castrisinsperato  quodammodo  impetu  ir- 
repere  audeat,  et  principatus  amore  ante  ducatum 
praeetare  velit,quam  tironis  consummet  officium,et 
ante  tentet  docere  quam  discerc,  sicut  in  eadem 
Gonstantinopolitana  Ecclesiasaepepraesumptum  esse 
compcrimus.  Et  rursus  ne  contemptis  clcricis,  quo- 
rum  utpote  in  tam  magna  urbe  copiosa  multitudo 
est,  quippe  ab  ipsis,  ut  ita  dixerimus,  incunabulis 
impraetermisso  labore  in  Ecclesia  Christi  desudant, 
etindesinentia  Dominoexhibentservitutis  obsequia, 
is  quide  foris  est,alterius  ovilis  Christi  repente  prin- 
cipatum  arripiat,et  nitatur  quos  esse  suos  non  rec- 
gno8cit,discerpcre  ;  et  grex  Dominicus  incipiateum, 
utpote  extraneum  et  improvisum,  omnino  contem- 
nere,prffiserlimcum  pcrspiciatnilsibistipcndiapro- 
fuisse  meritonnn,et  alienum  suorum  cernatconsu- 
mero  fructus  laborum. 

H. 

Gregorii  episcopi  Syracusani  iterata  damnatio. 

Gregorium  sane,qui  SyracusanacEcclesiaeirrogu- 
lariler  atque  Deo  contempto  praeest,eo  quod  et  ipse 
ox  parte  schismaticorum  sit,et  postquam  a  synodo 


A  episcopatus  olflcio  privatus,  et  a  decessore  meo 
sanctic  niomoriae  papa  Benedicto  obligatus  c<t,  ct 
PhotiumlaicumsubitoconsecrareinepiscopumnoD 
formidavit,  et  de  sacro  ministerio  ausus  est  multa 
contingere :  juxta  praecedentem  consuetudinem  san- 
cimi.s,etjuxta  canonicamdeliberationem  apostolica 
auctoritatediffinimusatquestatuimusomnisacerdo- 
tali  carere  atque  privatum  fore  ministerio,  ita  ut 
nullo  modoliceatei  in  qualibet  synodo  restitulioQis 
spem  aut  locum  babere  satisfactionis.Quod  sidere- 
liquo  praesumpserit  in  sacro  officio  more sacerdolis 
quovis  tempore  ministrare,  anathema  sit.  Sedetsi 
contrafratrem  etcoepiscopum  nostrum  Ignatiumtu^ 
bas  excitaverit,vel  ab  ejuscommunione  fideles  aver- 
terit,anathema  sit,  et  omnes  communicantes  ei  ab 

n  Ecclesia  abjiciantur  ;  sed  et  ipsi  anathema  sint. 

ni. 

Eorum  prioalio  quos  Photius  ordinaverat. 

Eos  vero  quos  Photius  neopbytus  et  Constantino- 
politanae  sedis  invasor  in  quolibet  ecclesiastico  or- 
dineprovexit,  quoniam  manifestum  esteosinomni. 
busconsccratorissui  pravitatibus  consensi8se,atque 
ei  postinvasionemcommunicas»e,omniclericaliofr>- 
cio  privamus,et  apostolica  atque  canonica  auctori- 
tate  et  synodali  decreto  eos  penitus  sequestramus. 

IV. 
Rcstitutio  Ignaiii 

Reverentissimum  et  sanctissimum  fratrem  etcoe- 
piscopum  nostruni  Ignatium^sanctae  Constantinopo- 
iitanae  Ecclesiae  patriarcham,qui  primo  quidem  im- 
C  periali  violentia  ac  terrore  proprio  throno  privalus 
est,  et  postca  a  Photio  adultero  prsvaricatore  ac 
pervasore  sedis  Constantinopolitanae,et  ab  ejuscom- 
plicibus  excommunicatis  videlicetet  anathematizatis 
atque  damnatis,  et  sine  cpiscopalibussedibus,eta 
decessorc  moo  sanctae  recordationis  Benedicto  papa 
obligatishominibusanathematizatusest:etpo9trcmo 

ab  apostolicas  sedis  missis  contra  nostram  precep- 
tionem,ut  sanctae  synodo  Spiritus  sanctus  revelavit, 
et  Zacharias  dudum  episcopus,  qui  unusdeeisdem 
duobus  legatis  cxFtitit,propria  confessione  manife- 
8tavit,infulis  est  sarerdotalibus  despoliatus:auclo- 
ritate  summijudicis  Domini  nostri  Jesu  Christipro- 
mulgamus,sancimus  atque  decemimusunquainnec 
fuisse  ncc  esse  depositum^vel  anatfaemalizatum,tan- 
j)  quam  qui  ab  imperiali  potentia  sit  absque  uUa  ca- 
nonica  auctoritate  pulsus  Ecclesia,  et  tanquam  qui 
ab  obligatis  nullo  possit  haberi  vinculo  coIligatus,et 
ab  eis  qui  nullam  eum  judicandi  poteslatem,velab 
apostolica  sede  auctoritatem  habuerint,  nuilum  sm 
honoris  discrimen  pati  dcbuerit.  Et  ideo  illum,  id 
est  eumdem  fratrem  et  consacerdotcm  noslnim 
Ignatium  patriarcham,omnivinculo  anathematisab 
eo  remoto,  per  potestatem  divina  voce  beatissimo 
Petro  coIlatam,et  per  auctoritatem  sacrorum  cano- 
numet  docrctalium  constitutionem  more  sanctorum 
Patrum  prolatorum,pristino  honori,pri8tin»  digni- 
tati  et  sedi  pristinaj,  gradui  ac  patriarchio,  ac  pn- 


1077 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


1078 


slinispontificalibusinfulisatqueofTiciis  restituimus,  A 
slatnimusac  confirmamus;  ita  ut  quicunque  post 
notitiam  hujus  apostolicx  atque  synodicnc  sanctionis, 
quominus  omnia  quae  prsemisimus  insignia  pontifi- 
catus  recipiat,  eum  impedierit,  et  non  in  omnibus 
huic  decreto  obedicrit,  vel  se  ab  ejus  communione 
separaverit,vel  ulteriuscontraeumaliquod  judicium 
proferretentaverit,absque  sedis  duntaxat  apostolicaB 
praemisso  consensu  ;  si  quidem  clericus  fuerit,  ab 
omni  clericatus  officio  coram  Deo  et  hominibus  sit 
alienus,  atque  perenni  pocna,  tanquam  qui  magi- 
strum  prodit,  cum  Juda  traditore  constringatur,et 
nisi  a  prava  intentione  recesserit,perpetuo  anathe- 
maie  maneat  condemnatus  :si  vero  iaicusexstiterit, 
ille  quisquis  e8t,huic  nostrae  constitutioni  contraire 
tentans,et  eumsedemetomnem  pristinamduntaxat  *. 
dignitatem  recipere  non  permiserit ;  vel  si  post  re- 
ceptam  priorem  sedem,  denuo  illum  impellere  et  a 
patriarchio  expcllere  tentavcrit,  vel  personae  ipsius 
seu  sacerdotali  honori  aliquam  molestiara  sine 
prims  hujus  sedis  consensu  intulerit,  omni  be- 
nedictione  paterna  privetur,etmaIedictioneGhanaan 
filii  Gham,  qui  verecundiam  patris  videns  non  coo- 
peruit,sed  irrisit,muIctotur,et  cum  parricidis  aster- 
na  poena,  Domino  judicante,percellatur,et  nexibus 
anathematis,  non  nisi  resipiens,  penitus  eruatur. 

V. 

ResUtuuntur  episcopi  a  Photio  relegati. 

Eos  autem  epi8Copos,seu  cujuslibet  ordinis  cleri- 
cos,  qui  post  injustam  dejectioncm  fratrisi  et  co- 
episcopi  nostri  Ignatii,  vel  in  exsilio  relegati,  vel  q 
ministerio,  aut  gradu  invidiose  privati  5unt,statui- 
mus,ut  exsiliodissoluto  propriassedesatquegradus 
recipiant.  Quod  si  quisquam  huic  decreto  no^tro 
contraire  praesumpserit,  et  ut  sedes  vel  gradus  re- 
sumant,  impedierit,  quousque  obtemperaverit,ana- 
thema  sit.  Sane  si  qui  ex  eis  ab  aliis  criminantur, 
decemimus  eos  antea  sedes  quidem  et  proprios 
gradus  recipere;judicari  autem  nisi  a  sede  Romana 
non  patimur  :sed  si  quaprsterregulam  forteegisse 
dicuntur,  nostro  eos  decreto  judicandos  reservari 
statuimus  :juxta  quod  et  sacri  praecipiunt  canones. 

VI. 
De  sacris  imaginihiis, 

Quoniam  oportet  nos  majorum  nostrorum  sta- 
tuta,  immoto  mentis  intuitu  conscrvare,et  in  omni-  Q 
bus  sanctorum  Patrum  semper  dogmata  venerari ; 
diffinimusde  sacris  etreverendis  imaginibusDomini 
nostri  Jesu  Ghri8ti,ejusque  semper  Virginis  genitri- 
cis  MariaB,  et  omnium  sanctorum,  qui  Deo  ab  Abtil 
justo  placuis3e  creduntur,  quae  Ecclesia  sancta  in 
universo  orbe  diffusa  antiquitus  accepit,  quaeque 
sedis  apostolicae  prffisules  pro  eis  dccreverunt,  ac 
statuerunt  illibata  persisterc,  atque  intemerata  ma- 
nere.Quapropter  Joannem  quondam  Constantinopo- 
litanum  antistitem,et  sequaces  ipsius,qui  eas  fran- 
gendas  atque  calcandas  essc  ore  polluto  assevcrant, 

(a)ingenshic  lacinia,  qualisin  ep.  cjusdcm  Nicolai 


quam  diu  de  his  nobiscum  non  senscrint,  et  juxta 
sanctorum  pontificum  Romanorum  dccrcta,et  alio- 
rum  catholicorum  Patrum  instituta  non  sapuerint, 
sancimus  eos  a  Ghristo,  et  ab  Ecclesia  eatholica 
atque  apostolica  esse  anathema.  Haec  sunt,qud3  de 
his  sedes  apostolica  statuit  ihaec  sunt,quaB  synodice 
regulariterque  decrevit :  haec  sunt,  quae  vos  tanto 
studiosius  oportet  amplecti,  tanto  sollicitius  obser- 
vare,quanto  satius  nostis,quae  ab  ea  statuta  fuerint, 
haec  universalem  semper  Ecclesiam  tenuisse,iia  ut 
contra  singulos  errores  in  Ecclesia  exortos  prior 
haec  secundum  primatus  sui  auctoritatem  sententia 
terminumdcderit.EtitademumuniversalisEccIesia, 
licet  aliquando  per  aliquantulum  temporis  in  qui- 
busdam  reluctata  sit,quaB  illa  tamcn  probavit,quan- 
doque  probaverit,  et  quae  illa  refutavit,ipsa  refuta- 
verit.  Verum  vos  quomodocunque  obedieritis,  vel 
non  obedieritis  divinis  institutis,  vel  paternis  ca- 
nonibus  ;  nos  tamen  in  Ignatii  iratris  et  coepiscopi 
nostri  quocunque  discrimine,  priusquam  a  nobis 
specialiter  ad  i  tcrationem  e  j  us  perd  ucatur  negotium , 
quia  nec  hactenus  consensimus,  aliquando.  Deo 
nos  confirmante,nuIIo  modo  consentiemus.  Sed  nec 
in  Photii  sacerdotali  provectui  praestando  favore, 
vota  condescensionis  nostrae  modo  quolibet  inclina- 
bimus,sed  omnibusviribus  nostris,atque  conatibus 
pro  coactae  justitiae  provectione,  pro  restaurando 
videlicet  legitimo  et  repellendo  mcocho  (quandiu 
vivam)  occurrere  ;  et  quod  nostrum  est  agere,nul- 
latenus  actore  Deo  cessabimus,et  nunc  obsecrando, 
nunc  hortando,  nunc  increpando,nunc  etiam  regu- 
lariteradmonendo  linsuper  ct  auctoritateapostolica 
eos,  qui  contumaccs  sunt,  feriendo,  nunc  verbis, 
nunc  litteris,  quod  rectum  et  justum,atque  inchoa- 
tum  est,dieacnoctecum  virtutesummiopificiscon- 
summare  studebimus  (a)Ergo  fraternitas  vestralit- 
terarum  saltem  nunc  tenorc  cognoscat,sedem  beati 
Petri  apostoli,  neophyto,  et  ma3cho,et  Gonstantino- 
politanorum  EcclcsiaB  invasori  Photio  olim,  juste- 
que  damnato,  ac  nihilominus  praesentia  synodali 
nuper  eIiso,veI  fautoribus  ejus.nisi  a  praevaricatione 
cessaverint,  communionis  nunquam  praebituram 
esse  consensum.  Qui  (ut  caetera  nunc  omittamus)a 
Gregorio  Syracusano,veI  caeteris  schismaticisinstru- 
ctus,  imo  dostructus,  contra  omne  fas  nulli  praesi- 
dere  potcst  Ecclesiae.  Nam  merito  dcstructus  esse 
crcditur,  qui  a  destructo  aedificari  8perans,etiam  si 
qua  alia  bona  fortassis  habuit,nimiaB  praesumptionis 
ejus  temcritati  communicans  perdidit.  Nam  Grego- 
rius  quomodo  quemquam  aedificare  poterat,qui  mul- 
tiplicitcrjam  nosccbatur  eIisus?quomodo  qucmquam 
in  aliquo  ccclesiastico  poterat  ordino  stabilire,  qui 
Ecclesiae  unitatem  scindens,  ipse  jam  videbatur 
omnino  dejectus  ?  Sicut  enim  ligatus  ligare,  et  de- 
jcctus  dejicere  non  potuit,sitdestructusconstruere 
et  elisus  quemquam  ordinare  nequivit.  In  summo 
quippe  status  sui  oportet  eum  vigore  consistere,  et 
firmis  inniti  per  omnia   basibus  qui  alterum,  vel 


love 


mceiiAi  PAPiE  I. 


m 


prostcrnere,  vel  conatur  staluere.  Grcgorius  ergo,  A.     Et  si  ppiscopus  qui  damnatus  a  synodoestjuxta 


qui  canonice,  ac  synodice  depositus,  et  anathema- 
tizatus  erat^quemadmodum  posset  quemquam  pro- 
vehere,vel  benedicere,ratio  nulla  docet. Igitnrnihil 
Photius  ex  Gregorio  percepit,  nisi  quantum  Grego- 
rius  habuit :  nihil  autem  habuit,  nihil  dedit :  per 
eorum  quippe,  ut  leqitur,  manus  impositionem  et 
invocationem  dabatur  Spiritus  sanctus,  qui  nove- 
rant  mundas  ad  Dominum  levare  manus.  Gsterum 
Gregorius,  qui  transgressor  factus  est  legis,ad  ira- 
cundiam  sui  magis,quam  ad  consecrationem  alicujus 
Spiritum  sanctum  per  impositionem  suae  manus 
sine  dubio  provocavit,  etiamsi  is,  qui  ordinandus 
erat,nulla8  alias  haberetsibi  regulas  obviantes.Hinc 
enim  scriptum  cst :  Qui  ohturat  aures  sua£  ne  au- 


sacros  canones,  ausus  fuerit  aliquid  de  sacro  mi- 
nisterio  juxta  praecedentem  consuetudinem  contin^ 
gere,  et  ante  audientiam  communicare,  ipse  in  se 
damnationem  protulit,itautnullo  modo  liceateinec 
in  aiia  synodo  restiiutionis  spem,  aut  locum  ha- 
bere  satisfactionis  ;sed  et  communicaoteseiomnes 
abjici  de  Ecclesia  :  quanta  putas  Gregorius  pGena 
mulctundus  est,  qui  post  damnationem  sive  ana- 
thema,  hasc  omnia  commisisse  probatur^  id  est  et 
super  Ghristum  se  extulit,  et  quod  ipse  non  fecit, 
iste  et  honorem  sibi  resumpsit  :ut  et  pontifex  esset, 
se  arrogantissime  clarificavit,  et  ante  audientiam 
excommunicatus  communioare  et  vetita  usurpare 
prsesumpsit,  et  damnatus  de  sacro  ministerio,  non 


diat  legem,  oratio  ejus  erit  exsecrabilis  {Prov.  xxi) :  d  solum  aliquid»  verum  etiam  mulla,  juxta  prioreffl 

B  1*1"  *■  J*l_"1*  •  _!•         ^^  A        J  *  A.      1.  •        •  A  J  1.  ^^  • 


si  exsecrabilis,  utique  non  audibilis  :  si  non  audi- 
bilis^  ergo  inefficax  :  si  inefOcax,  profecto  Photio 
nihii  praeistans :  nimirum  qui  vulneralum  caput  per 
lUammanusimpositionempotiushabcredignoscitur. 
Porro  si  prffitendit  injuste  ab  Ignatio  fuisse  depo- 
8itum,quid  de  omnibus,qui  in  synodoillo  tempore 
convenerunt,  sententiamque  in  eum  protulerunt, 
perhibebit?  Quod  si  et  illos  injuste  fecisse  dicere 
praesumit,  quare  cum  eis  nunc  communicat,  et 
quosdam  eorum  sacerdotio  dignosexistimat?  quos 
tamen  recte  prius  non  judimsse  rcprehendit,  et 
sententis,  quam  protulerunt,  eos  secundum  sede- 
bere  succumbere,  non  nescit  ?  Sed  videamus  quo- 
rum  judicio,vel  quorum  auctoritate  Gregorius  post 
depositionem  et  anathema,  honorem  episcopatus 


consuetudinem  tetigit:  quod  certe  Gregorius  agere 
omnino  non  debuit,  etiamsi  nuUacommissaexisie- 
rent,  pro  quibus  damnari  potuissent.  Quia  prslaii 
judicium  semperinferioribusformidandum  est,siei 
non  obedierint,licet  abeo  fortassis  injusteligentur, 
ipsam  obligationis  suas  sententiam  ex  aiia  culpa, 
id  est  inobedieutia,  mereantur.  Igitur  prslatos 
damnare  indifTerenter  oportet  horrescere.  Quicun- 
que  vero  minores  sunt,  damnari  soUicite  caveant, 
nec  majorum  suorum  sententiam  transgrediantur: 
Alioquin  licet  injuste  nonnunquam  damnati  sunt, 
ex  ipsa  temeraria  praevaricatione,  culpa  quc  non- 
dum  forte  perpetrata  fuerat,  et  ultio  quam  culpa' 
necdum  merebatur.proculdubio  subsequentur.Nibil 
quippe  lignum  vetitum  in  se  mortiferum  babuit; 


resumpsit,  vel  officium  pristinum  rccepit.  Omnes  ^  sedqui  inobedienter  ex  eo  comedit,  mortem  sibiet 


enim  illuin  et  depositum  norunt,  et  analhematis 
vinculis  obligatum,ac  per  hoc  totius  Ecclesiae  com- 
munione  privatum.  Jam  vero  si  dixeritis  quia  ipse 
sibi  Gregorius  et  honorem  resumpsit,et  pristinum 
offlcium  recepit;  audite  quid  Apostolus  dicat:  Nec 
quisquam  sumit  sibi  honorem,  sed  qui  vocatur  a  Deo 
tanquam  Aaron  :  sic  et  Christus  non  semetipsum  cla- 
rificavitf  ut  pontifcx  fieret  (Hebr,  v).  Scd  et  venera- 
biles  Antiocheni  canones  praecipiunt  [cap.  4) :  Si 
quis  eqiscopus  damnatus  a  synodo,  vel  presbyter, 
aut  diaconus  a  suo  episcopo,  ausi  fuerint  de  sacro 
ministerio  contingere,  sive  episcopus  juxta  praece- 
dentem  consuetudinem,  sive  presbyter  autdiaconus, 
nullo  niodo  liceat  ei,  nec  in  alia  synodo  restitutio- 


posteris  propinavit  :non  quia  lignum  malam,  cum 
Deus,qDod  fecit,totum  fecerit  bonum  ;sed  quodmala 
sit  transgressio,  et  nolentis  subjici,per  eam  merito 
sit  orta  damnatio.  Porro  si  dicitis  Gregorium  ab 
imperatore,  et  ab  antistitibus  fuisse  receptum,pe^ 
contari  libet,  o  sapientissimi  fratres,  quibus  boc 
documentis,  quibus  canonibus  jubentibus  agirite 
potest,  ut  hi  qui  abjiciuntur,  ab  aliis  recipiantur. 
Id  etiam  veneranda  universali  synodo  Nicaena  de 
utraque  professiono  luce  clarius  inhibente  (cap.  S). 
Nam  a  sasculari  potestaie  ncc  ligari,nee  solvi  saeer- 
dotem  posse  manifestum  est  :et  idcirco  afTatim  ap- 
probatur  Syracusanum  Gregorium  per  imperiaJem 
tantummodo  sententiam  nullo  modo  valuisse  recon- 


nis  spem,  aut  locum  haber^  satisfactionis :  sed  et  j)  ciiiari  :ubi  si  pontiflcum  quoque  sociatur  assensus, 


communicantesomnesabjici  de  Ecclesia,et  maxime 
si  postquam  didicerint  adversus  memoratos  prola- 
tam  fuisse  8ententiam,ei8dem  communicare  tenta- 
verint.  Garthaginenses  quoque  regulae  excommuni- 
catum,  qui  anle  audientiam  communicare  prae- 
sumpseril,  ipsum  in  se  damnationem  protulisse 
manifestedenuntiant.Siergo,8ecundumApostolum, 
nemo  sibi  honoren}  accipitj  et  Christus  non  se.^clarifi- 
cavit  ut  pontifex  /l^r^/,qui  omnes  cum  PatreetSpiritu 
sancto  glorificantei  se  glorincat.et  ipse  est  pontifex, 
de  quo  rursus  idem  dicit  Apostolus  iTalem  deccbatf 
ut  nobis  esset  pontifex,  sanctus,  etc.  (Hebr.  vii.) 


quaerimus  utrum  praecesserit,  an  fuerit  subsecutus: 
si  subsccutus  est,  nihilominus  ad  id  reditur,ut  ab- 
solutio  a  saeculari  potestate  percepta  valere  non  pos- 
sit;  pontiflcumquesecutusassensus  adulationis,vel 
terroris  fuerit  potius,  quam  legitimae  sanctionis  ;8i 
praBcessit,doceatur  a  quibus  et  ubi  ille  sit  gestus,si 
secundum  Ecclesiae  regulam  celebratusysi  pateraa 
traditione  profectus,  si  majorum  more  prolatus.si 
competenti  examinatione  deprompius,8i  ad  m^'ori9 
auctoritatis  sedem,  quam  illa  est,  a  qua  Gregoriua 
damnalione  tenebatur  obstrictus,  secundum  Eccle- 
siae  regulam  est  relatum,si  ipse  pr898ul,qui  ligavil» 


•« 


1084 


EPISTOLiB  ET  DEGRBTA. 


1682 


absolvit.  Si  h«c  gesta  Qoa  sunt,  quo  more,  quo  A 
ritu  Syracusanus  Gregorius  se  gloriatur  absolutum, 
cam  nec  a  poQtificibus  ordine  debito,  nec  eccle- 
siaeticis  legibus  fuerit  expeditus,  nec  a  mundana 
potestate  potuerit  prster  Ecolesi(e  tramitem  pror- 
BU8  absolvi  ?  Jam  vero  si  dicitis  :  Non  imperator 
absolvity  sed  a  pontiflcibus  ut  tolveretur  postulavit. 
Econtra,  iili  multo  magis  ab  Augusto  postulare 
debuerunt,  ut  si  eum  vellet  absolvi,  legitima  eccle- 
siastici  tenoris  absolutio  proveniret,  et  haec  omnia, 
qus  superiufl  dicta  sunt,secundum  Ecclesiffi  trami- 
tem  servarenlur,prfficipue  cum  non  ab  inferiori,vel 
pari,aed  a  majori  persona,et  sicut  ex  apostolicis  ca- 
nonibus  edocemur,8olum  ab  eo,qui  eum  sequestra- 
vit,  aut  certe  a  prima  sede,  jure  possit  absolvi.In- 
ferior  quippe,vel  compar  antelatum,vel  comparemy  d 
n(Hi  anauente  mcgori,  absolvere  non  potest  :  sola 
igitur  potior  inferiorcm  convenienter  absolvit.Pro- 
inde  inferioris  loci  pontiflces  eos,  quos  potior  suus 
obligaverat,  sine  prima  sede  absolvere  non  potue- 
runt.  Verumtamen  licet  contra  Nicffinos  sacros  ca- 
nones  prsfatum  Gregorium,  qui  abjectus  fuerat, 
receperint  :  nunquam  tamen  eum  a  vinculo  damna- 
tionis  et  anathematis  exuerunt.  Quem  absolutione 
praevaricatoria  potius  noxuerunt,  et  dum  hunc  sol- 
vere  nisi  sunt,  nodis  ms^oribus  dediderunt.  Quin-* 
imo  dum  sententiam  mejoris  contemnentes  trans- 
gressi  sunt,  vel  etiam  suam  tergiversatori  consilio, 
lenique  sensu  sibimet  facti  contrarii  destruere  sunt 
moliti  pari  prffivaricatione  habentur  innexi^etsimili 
poena,  secundum  apostolicos  et  nonnullos  alios  ca- 
nonea  tenentur  obstricti  :  ita  ut  communicantes  ei,  C 
pelli  de  ecolesia  jubeantur.  Ac  per  hoc  reus  reum 
justificare  constat  minime  potuisse,nec  ligatos  liga- 
tum  solvere  modo  quolibet  valuisse.Ecce  a  quibus, 
0  beatissimi  Ghristi  ministri,  Photius  est  institu- 
tus  :  ecce  qualis  est  Gregorius  qui  Dormitantius 
convenientius  poterat  dici. 

Quamobrem  cogitate,fratres  charissimi,tractate, 
et  vobiscum  sedula  meditatione  perquirite,  si  stare 
Photius  possit,  etiamsi  miris  virtulibus  poUeat, 
etiamsi  omni  scientia  fulgeat,quando  qui  hunc  sta- 
tuiase  tentavit,  dudum  jam  cecidit,  et  volens  erigi 
cum  conantibus  se  erigere  nunquam  recuperaturus 
denuo  ruit.  Gonsideret  ergo  vestra  divinitus  inspi- 
rata  prudentia  quomodo  Photius,etiamsi  nihil  aliud 
sibi  jure  valeat  impedire,queat  in  sacerdotaii  gradu  j) 
persistere  :  quandoquidem  institutor  suus  cum  hic 
ordinaretur,  non  solum  sacerdotio,  verum  et  ipso 
carebat  Christiano  vocabulo.  Et  sicut  etiam  expo- 
Buimus,  nec  damnatus  justificare,  nec  depositus 
erigere,nec  ligatus  potest  quemquam  per  impositio- 
nem  manus  provehere.Impossibile  est  enim  horum 
aliquid  fieri.Quapropter  attendite,  charissimc,  non 
solum  hffic,verum  etiam  patemos  oanones  et  prffici- 
pue  apostolorum,  Antiochenos,  atque  Carthaginen- 
ses,  et  quid  de  damnatis  et  excommunicatis,atque 
de  his  prscipiant,qui  merito  facinorum  suorum  ab 
ecclesia  pulsi  aunt,  diligentissime  considerate^  ac 


studiose  rccolile  :  nam  nos  quod  decrevimu.^,quod 
statuimus  de  his,  quos  recepimus  et  ereximus,  vel 
de  his,quos  abjecimus  et  a  sacerdotio  vel,oommu« 
nione  pepulimus,  vestr»  in  Ghristo  fratemitati  no- 
tum  facere  canonice  procuravimus  ;  juxta  quod  et 
magni  venerandique  Nicffini  concilii  regulis  admo- 
netur  (cap.  40),  quatenus  de  his,  qui  communione 
quandoque  privantur,  seu  ex  clero,  seu  ex  laico 
ordine  episcopis,  per  unamquamque  provinciam 
sententia  regularis  obtineat,  ut  hi  qui  abjiciuntur 
ab  aliis  non  recipiantur.  Ergo  nos  quod  debuimus 
feciraus;  ea  videlicet  vos  scire  volentes,  qus,  Deo 
tcste,  non  nisi  zelo  rectitudinis  egimus,  et  aifectu 
conservands  paterns  constitutionis  exsecuti  su- 
mus :  vestrum  autem  est  obedire :  alioquin  eamdem 
cum  eis  sententiam  jure  meritoque  subire,  Antio- 
chenis  canonibus  secundo  capitulo  prfficipientibus 
ta  :  Si  quis  de  episcopi8,aQt  pre8byteris,aut  diaco- 
nis  seu  quilibct  ex  ciero  deprehensus  fuerit  cum  ex- 
communicatis  communicare,etiam  istecommuuione 
privetur,  tanquam  qui  regulam  confundat  Ecclesis. 
Et  rursus  capitulo  quarto,quod  etiam  superius  com- 
memoravimus:  quid  idem  dicatantiquitusacceptum, 
concilium,8tudiose  recoIite.Cavete  ergo,dilectis8imi 
ne  cum  his  commisceamini,qui  sanctis  fuerunt  in- 
obedientes  institutionibu8,ne  par  sententia  involvat, 
quos  uno  communionis  glutino  invenerint  irretitos. 
Videte  prsterea  quia  de  ignorantia  nullum  jam 
potestis  excusationis  habere  prssidium,  qui  et  ca- 
nonum,  Deo  inspirante,  mcmores,  et  nostris  edocti 
jam  nunc  estis  epistolis.Nolite  communicare  itaqtie 
peccatis  alienis,  nolite  nobis  inobedientes  esse, 
quoniam  inobedientia  protoplastum  de  paradiso 
expulit.lnobedientia,idololatria  merito  nuncupatur, 
sicut  sanctus  Samuel  ad  Saulem  loqtiitur,  dioens  : 
Quasi  peccatum  hariolandi  cst  rejmgnare,  et  quasi 
scelus  idololatrids  nolle  acquiescere  (/  lleg.  xv).  Pcr- 
pendite  ergo  quantum  sit  exsecrabile  repugnare, 
quantum  detestandum  acquiescere  nolle  quod  ha- 
riolandi  peccato,scelerique  idololatriffi  comparatur, 
Clamat  apostolorum  princeps  :  Obedire  oportet  Deo 
magis  quam  hominibus  (Act.  iv)  :  et  coapostolus  ejua 
Paulus  :  Qui  resistit,  inquit,  potestati  Dei  ordinatio^ 
ni  resistit  {Rom.  xiii).  Judicate  ergo  cui  potius  obe- 
diendum  sit,  Deo  an  hominibus  :  Judicate  cui  po- 
tius  resistendum  sit,  potestati,quam  in  Petro  Deus 
omnipotens  ordinavit,  quamque  super  cuncta  Ec- 
clesia  extulit,  an  ordinationi  Gregorii  Syracusani, 
cui  merito  malitiffi  sus  dioendum  est :  Vffi  homini, 
videlicet  per  quem  in  Ecclesia  Christi  tot  scandala 
venerunt ;  quique  olim,  sicut  ipsi  scitis,  et  nos 
Bupra  retulimus,  a  fratre  et  comministro  Ignatio  et 
a  synodo,  quffi  sub  eo  erat,  depositus  est,  et  ut 
apostolica  sedes  in  ejus  damnatione  consentiret,ab 
ipso  consacerdote  nostro  postulata  est.  Sed  deces- 
sores  mei  beatffi  memoriffi  Leo  et  Benedictus  sedis 
apostolicffi  moderamina  servantes,  noluerunt  sic 
unam  partem  audire,  ut  aliffi  parti  nihil  penitus 
reservarent :  unius  quippe  mediator  non  est.Quam- 


1083 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1064 


obrem  intcrim  depositio  ipsiusasede  apostolica  non  A 
suscepta  remansit  inrirma.Guinquc  iclem  Gregorius 
per  legatum  susb  partis  Zachariam  nomine  sedem 
agnovisset  apostolicam  in  sua  depositione  nullate- 
nus  consensisse,non  gratias  egit,nonacocptisin  jam 
dictum  fratrem  nostrum  sajvientibus  contumeliis 
conquievit,  sed  benignitate  Dci,  et  patientia  sedis 
apostolicae  in  superbiam  abutens,in  ipsum  videlicct 
Ignatium  patriarcham  suum  rediviva  jacula  impie- 
tatis  irrcverenter  exacuil,  et  co  supcrstite  ncophy- 
tum  in  Constantinopolitana  Ecclesia  consecravit  : 
quin  potius  ct  a'iversus  sedis  istius  dccreta  contu- 
max  ebbe  non  deslitit,  qui  pro  se,  non  contra  se, 
ipsius  ab  ea  decrcta  paulo  ante  data  tanquam  ingra- 
tus  non  recolit,etveluttergiversatorarmapra)parat 
adversus  arma  sibi  tutclam  salutis  non  modice confe-  t^ 
rentiaetmurumdestruerenititur,quineipscdestruc- 
retur,fortissime  custodivit.Et  agit  nunc  quantum  in 
se  est,ut  ca  statuta  prorsus  habeantur  in  valida :  qua3, 
cum  his  ipse  egeret,supplex  petebat :  et  ut  fortiora 
essent  adamante  submissus  optabat,  atque  ut  sibi 
auxiliarentur  humiliter  implorabat,necnon  et  con- 
tra  ea  repugnantes,  forsitan  tyrannos  et  sacrilegos 
judicabat :  nisi  enim  sedes  apostolicaeiparcerct,ille 
quomodo  contra  reverendissimum  Ignatium  posset 
exercere  brachium,non  haberet.  At  ille  usus  est  se- 
dis  apostoIicsB  bonitate  in  malignitatem  [a/.,maligni- 
tate],et  beneGciuni  in  patris  sui  convertit  exitium. 
Dicite  igitur,obsecro,fratres,cum  ita  sit,quomodo 
non  debeamus  nos  Ignatium  adjuvare,aut  usque  ad 
audientiam  (quantum  in  nobis  est)  indemnem.  non 
penitus    conservare?  vel  quomodo  non  possimus  C 
Gregorium,  et  hos  qui  ex  parte  ipsius  sunt,merito 
condomnare?  quando  Ignatius,  nisi  a  nobis  esset 
impeditus,  sic  illos  canonice  forsitan  slerneret,  ut 
eum  nullo  conamine  potuissent  impellere.  Isti  qui 
non  nobis  haesere,  quos  in  ajutorium  suum  habcro 
prorAptissimos  meruerunt,  nec  a  nobis   consilium 
acceperunt,  uti  cum  patriarcha  suo  vel  pacificari, 
vel  canonice  judicari  potuissent  :  sed  vires  suas  a 
nobis  ne  frangerentur  servatas,  adversus  eum  pro- 
tinus  prajpararunt.  Unde,  quajso,  perpendite,quan- 
tum  nos  nunc  Ignatio  debitores  simus,qui  sibi  ob- 
staculum,  et  inimicis  ejus  facti  sumus  defensionis 
umbraculum,  Quamvis  non  ideo  judicium  istorum 
distulerimus,ut  ei  nocendi  jacula  praepararent,  sed 
ut  sic  sententia  in  hos  prolata,valetudinem  habcrct,  n 
ut  a  nobis  examinatio  praecederet.  Et  rursus  sic 
ab  istis  in  cCim  objecta  penitus  coram  nobisadmit- 
terentur,ut  partis  Ignatii  persona  vocata,  nec  con- 
victa  [a/.,  vel  convicta,  IIard.]  nostra}    praBsentiie 
non  deesset.  Quamobrem  dilato  parumper  judicio, 
et  interim  infirmata  sententia,  missum  est  utrique 
parti  sedis  aposlolicaj  prajsulis  praesentandum  obtu- 
tibus,ac  ejus  (ut  par  est)  subjiciendum  diffmitioni- 
bus.Sed  dum  pars  Ignatii  properandi  diteponit  iter, 
hostibus  ejus  viribus  resumptis,  non  jam  sedem 
apostolicam  petentibus,non  Petrl  memoriam  facere 
dignantibus,Ignatiu8  trahitur,  impellitur,  et  innu- 


meris  malis  afTectus  ab  Ecclesiae  regimine  sequestra- 

tur.Ethoctotum  faclum  cst,co  quod  praedicli  ponti- 

fices  utrique  parti  asquitatem  ser%'antes,et utriusque 

partis  audientiam  praestoIantes,lgnatii  non  nrmando 

sententiam  imovcro  interiminfirmando,inimicis^ 

jusquodammodomanum  porrexerint,dum  nimirum 

scntentiam  in  eos  prolatam  non  interimauctoritate 

sedis  apostolicae  revocaverint,sed  usque  In  praesen- 

tiam  ejusdem  apostolicae  sedis  deferri  decreverint. 

Quamobrem,  charissimi,  quia  quasi  per  nos  in- 

venta  est  Ignatii  dejectioni  matcria,  idcirco  prajter 

id  quod   frater  adjuvari  debet  a  fratre,  praeter  id 

etiam  quod  Petro,  cujus  in  terris  licet  indigni  vi- 

cem  gerimus,  Christi  oraculo  peculiariter  dicitur : 

Confirma  fratres  tuos,eiisim  pro  hoc  specialiter  eum 

non  solum  adjuvarc  et  confirmare,  verum  etiam 

(sicut  ipsi  potestis  advertere)  totis  nos  pro  illo  viri- 

bus  oportet  per  omnia  decertare,ut  videlicet  totum 

in  illo  funditus  aboleatur,  quod  per  nos  laidendi 

fomitem  adversariis  ejus  reperientibus  ei  violcntiam 

inferre  monstratur,  totumque  recipiat,Christo  pro- 

pitio,  quod  dum  nos  moderale,  ac  rcgulariter  egi- 

mus,   ipse   praejudicialiter   amisisse    dignoscilur. 

Quoniam  et  praefali  decessores  nostri  (Leo  scilicet 

et  Benedictus  beatae  r^cordationis  pontifices)  si  tale 

quid  diebus  eorum  Gregorius  vel  comptices  ejus 

patrassent,videlicet  ut  abusi  tanto  compaBsionis,et 

patientiae  sedis  apostolicae  circa  se  beneficio  in  Igna- 

tium  manus  suas  iiyecissent  :  aut  adversus  eum 

ipsis  sanctis  praesulibus  inconsuUis  linguas  suasta- 

liter  exacuissent  profecto  eos  tanquam  magistros 

inquiettidinis,  et  ipsos  se  sole  clarius  obnoxios  os- 

tendentes,  sine  quavis  retractatione  protinus  con- 

demnassent  :  ct  tantum  piaculum  impietatis  eo- 

rum  destruere  ardentissime  studuissent.  Sed  quia 

illa  divina  vocatione  ab  hac  convalle  lacrymarum 

subducti  sunt  hanc  tyrannidemnondumintuentes, 

nos  debemus  in  eorum  labore  snccedere,  qui  suc- 

cessimus  in  honore,  in  cujus  tempore  crudelitas, 

quae  diebus  ipsorum  coepit  radices  emittere,  con- 

summata  perparuit.  Proinde  nos  primo,  quia  sedis 

apostolicae  de  tota  Ecclesia  fas  habentis  judicare 

moderandna  retinemus  :  secundo  quoniam  fratri- 

bus  injuriam  passis  subvenire  debemus :  postremo, 

quoniam  (sicut  jam  diximus)  oportetnosin  eorum 

labore  succedere,in  quorum  successimuspontiGca- 

tus  honore ;  quemadmodum  ipsi  deceesorum  suorum 

exempla  secuti  sunt,et  operis  eorum  strenui  culto- 

res  inventi  sunt,  quod  ipsi  profecto  agerent,  adju- 

vantc  Domino,habente8  quemadmodum  illieumdem 

zelum  justitiae,  seu  privilegium  dignitatis  studiose 

perficere  procuravimus.  Nimirum   quod  omilterfi 

procul  dubio  (sicut  nos8ecuncti8claretribuilur)non 

valemus  sane  quia  Gregorium  neophytum  consc- 

crasse   diximus,  ne  Photium  quidem  neopbytum 

quando  quasi  in  sacerdotem  consecratus  est,  ne- 

gent ;  sancti  papae  Grcgorii,  et  Anglorum  ampliss»- 

mae,ac  fidelissimae  gcntis  apostoli  (nam  signaculum 

apostolatus  ejus  ipsi  sunt  in  Domino)  verbacomm^ 


1085 


EPISTOLiG  ET  DECRETA. 


1086 


moremus,  qui  ail :  Sicut  aulem  tunc  neophytusdi- 
cebatur,  qui  initio  in  sanct.'E  fidei  crat  convcrs}\- 
tione  plantatuB,  sic  modo  neophytus  habendus  est, 
qui  repente  in  religionis  habitu  plantatus  et  am- 
biendos  honores  sacros  irrepserit. 

Praeterea  non  omittendum  esse  crcdimus,  nos 
commemorare  praeterito  anno  per  indictioncm  vi- 
dolicet  tertiam  decimam,  epistolam  sub  nomine 
principis  conscriptam,  per  Michaelem  imperialem 
protospatharium  suscepisse,  qu®  tantiserat  verbis 
contumeliosis,  imo  blasphemiis  rcspersa,  ut  scri- 
ptor  ejus  non  nisi  in  gutture  colubri  calamum 
tinxisse  putetur,  et  dictatoris  iabia  pro  dictionibus 
venena  fudisse  videantur,adeo  ut  si  cujuspiam  sim- 
plicium  cor  penetrent  Cnon  enim  haec  aures  pruden- 
tium  suscipiuntyl  et  hos  continuo  necent ;  nimirum 
tanto  miserabilius,  quanto  mors  animae  magis, 
quam  corporis  per  illum  virulentum  haustum  admit- 
titur.De  cujus  immanitate  piaculi  licet  Augusto  per 
jam  fatum  legatum  jam  nos  scripsisse  recolamus, 
eademtamen  nunc  scriberevestraebeatitudiniratum 
duximus.  Denique  opinati  sumus,  et  adhuc  nihilo- 
minusopinamur^quod  pictasejus  tandem  aliquando 
resipiscat,  et  de  Ecclesis  Gonstantinopolitan»  re- 
staurando  statu  nobis  salubria  sudentibus  acqui- 
escat :  sicque  demum  omnia  scripta^qusB  male  sunt 
compilata^non  solum  adversus  nos  et  hanc  sanctam 
Ecclcsiam,  verum  etiam  contra  fratrem  nostrum  et 
comministrum  Ignatium,  coram  universa  imperii 
sui  multitudine  igni  tradenda  decernat.  Alioquin 
jam  cunctis  Ecclesiae  fldelibus  quas  foret  apostolicae 
sedis  auctoritas,  vel  quse  fabricatoribus  mendacii, 
seu  inventoribusperversorumdogmatum  immineret 
ultio,profecto  patesceret.Impossibileest  enim  (quan- 
quam  nostras  nosspeciales  injuriascurare  floccipen- 
damus)uttantorum  ac  taliumsanctorumPatrum  et 
propugnatorum  cathoIic£EccIesifie,ac  destructorum 
diverssrum  hsreseon  atque  defensorum  orthodoxs 
fideiblasphemiasaequanimitersustineamusveletiam 
taDt<fisedis,8ivetam  excellentis  EccIesiaeRoman(B,cui 
Deodeservimusauctore,  contumelias  perferamus. 

Verum,  quamvis  et  de  nobis  humiliter  sentia- 
mus,  non  tamen,  conscientia  dictante,  vera  esse 
quae  de  nobis  perhibuit,  asseveramus  :  sed  ("ut  di- 
ximus)  ea  po8tponente8,illa  potius  quaeJesuGhristi 
sunt,  investigamus,  et  si  qua  male  congesta  advcr- 
8US  ejus  famulos,adversusejus  ordinationes,adver- 
susejusdisposilionesBtabilita  privilegiarcperiuntur 
nulla  patientia  toleramus,  et  non  solum  haec  de- 
struere  totis  viribusanheIamus,vcrumetiamconfla- 
toribus  tantae  perversitatis  dignam  vicissitudinem 
reddere  necessario  meditamur.Nimirum  nehos  qui 
impunitos  intuens,  aut  nunc^  aut  futuro  tempore- 
dcinceps  talia  praesumatpraesligia  falsitatis  compo- 
nere,  vel  commenta  blasphemiarum  hujuscemodi 
figmentis  contrahere. 

Quapropter  eidem  imperatori  sublimissimo  per 
epistolam  praesulatus  nostri  cohortando  direximus, 
in  qua  etiam  vos  ad  votum  nostrum  laborare  sum- 


A  mopercconvenit:  quatenus  diligenterinquirat  atque 
scrulans  si  sua  illam  non  fuisse  pi^jeccptione  tam 
ccenosam  iuvenerit  confectam,imo  toxicatis  syllabis 
infectam  epistolam,  ut  interim  de  tot  praestigia 
texentium  pcena  taceamus,quae  illos  se  zelo  verita- 
tis  flagrantes  involvcre  convenit ;  saltem  hujussocia 
accepta  et  palam  cunctis  igne  succcnsa  per  Augu- 
stales  suos  tam  nobis  quam  omnibus,  ad  quorum 
notitiam  pervenit,  destinatos  apices  competenti 
salisfactione  a  tam  perverso  8ensu,et  tam  profanis 
adinventionibus,  qucd  a  sensu  suo  non  fuerit  com- 
mentis  tradita,se  cxhibeat  prorsus  immunem,  Jam 
vero  si  sibi  in  multis  hujusmodi  soUicitudinibus 
occupato  subrepttim  est,uttaliascribere  mandaret, 
ne  pigeat  clementiam  cjus  etiam  hoc  ipsum  humili- 

j^  ter  confiteri,  et  legibus  suis,  ut  hujusmodi  scripta 
nullius  habeantur  momenti,decernere  :  ita  ut  penes 
quem  reperta  fuerint,  impunito  non  evadenle, 
ipsius  quoque  saepe  mcmoratae,  ac  semper  exse- 
crandae  epistolae  vel  exemplaris  ejus  apices,inteme- 
ratis  pro  reverentia  manentibus  sacris  dictionibus, 
flammeo  dedantur  igni  voranda.Et  ut  sinistrae  opi- 
nionis  naBvo,quod  exblasphemisscriptisincurreret, 
carere  vaIeat,eL  ingratus  filius  circa  matrem  suam, 
ex  qua  imperandi  fastigium  ipse  et  patres  sui  or- 
dine  coelitusdispositiopercepit^nullatenus  appareat. 
Sin  autem,  scitote,  quoniam  postquam  in  hac  eum 
pertinacia  persistere  Gne  tenus  velle  comperimus  : 
primum  quidem  congregatis  cunctarum  occidenta- 
lium  regionum  veneraLilibus  sacerdotibus  dictaiores 
et  dispositores,  atque  praeceptores  tanlae  fallaciae, 

C  seu  crudelissimae  derogalionis  sanctarum,  vel  pa- 
ternarum  traditionum  ab  omni  Ghristiana  compage 
remotos,  apostolica  freti  auctoritate,  duris  anathe- 
matis  vinculis  innodabimus  :  necnon  et  Patrum, 
ac  praedecessorum  meorum  secuti  vestigia,  qui 
soliti  suntetiam  numerosorumconcilia  nequiter  ce- 
lebrata  cassare  pontincum,si  qua  socia  sunt  crebro 
dictae  vel  exemplaria  fortassis  epistolae:  quin  potius 
non  solum  haec,  sed  et  omnia  scripta,  quae  vel  ad- 
versus  fratrem  et  coepiscopum  nostrum  Ignatium 
inique  confecta,veI  adversus  non  causam  illius  ca- 
nonice  prosequentes,  furiose  depromota  sunt,  pe- 
renni  damnationi  mandabimus. 

Deinde  vero  decernentibus  nobiscum,  et  simul 
considerantibus  eisdem  sanctissimis  fratribus  et 

n  coepiscopis  noslris,ipsamepistoIaminstipiteviden- 
tibus  cunctis  suspensam,  vasto  supposito  foco,  ad 
vituperium  imperialisapiciscoramomnibusnationi- 
bus,  qua;  penes  memoriam  sancti  Petri  multiplices 
inveniuntur,  extremae  perditioni  donabimus  :  qua- 
tenus  his  rite  paratis,  discat  pius  quod  amet,  et 
crudclis  quod  timeat.  Nam  tot  et  talia  blasphemia- 
rum  commenta,quin  potiusveraciumlitterarumde- 
pravationcs,audisse  et  tacuisse,connivisse  est. 

Quamobrem,  venerabiles  fratres,  valde  mihi 
(sicut  ipsi  comprehendere  poteritis)  cavendum  est 
ne,8i  nos  praestigiorum  figmentis  minus  celcriter 
obviaverimus,  tanquam  vera  recognita  vel  compro* 


mi 


NICOLAl  PAPiE  I. 


ms 


bata,  hxc  admisisse  fallaciter  apud  stolidos  existi-  A  valeant  liceater  committere,   et  pro  his  a  nullo 


memur.Nec  possumus  iu  Ecclesia  Dei  dissimuiando 
tam  spuria  relinquere  germina,  quae  antecessorum 
nostrorum  beatissimorum  pontificum  tempore  aut 
nunquam  exorta^aut  certe^si  undecumque  vel  quo- 
modocumque  exorta  sunt,eorum  judiciiIigone,ante- 
quam  proficerent^radicitus  extirpata  sunt.  Destruat 
ergo  etiam  vobis  hortantibus  ipse  et  dissipet  illa  : 
alioquin  a  nobis  fore  destruenda.seu  funditus  dissi- 
panda,modo  quem  pra3diximus,antenosoite:  quam- 
vis  antequam  nos  istavobis  scriberemus^proquibus 
nunc  sublimitatcm  ejus  hortamur,hoc  ipsum  sponte 
facturum  esse  putaremus.  Sed  quia  quod  putatum 
est,  nullum  effectum  hactenus  habuit :  idcirco  nos 
salutem  ipsius  illassam  manere  volentesyuthoc  nunc 


pontificum.qui  ex  clero  promotus  hec  summa  po- 
terat  auctoritate  compeseere,  libere  redarguantar. 
Nec  de  clericorum  catalogo  permittunt  ad  sacros 
ordines  provehi,  qui  vitam  eorum  tanto  andacius, 
quanto  diutius,  ac  familiarius  sub  Ghristo  duce 
forti  militantes  fortius  comprimere  possent  :  ped  ex 
seipsis  eligunt,  qui  facta  eorum  tanto  minus  prs- 
sumant  arguere,  quanto  se  paulo  ante  de  horum 
coBtu,  favore  ipsorum  promotos  meminerint :  quod 
illis  partibus  tanto  familiariua  agitur  (ista  prssam* 
ptio  videlicet,  ut  ex  laicis  subito  tondeantar,  et  in 
episcopos  consecrentur)  quanto  ex  consuetudine 
hao  inolevisse  testantar,  quam  nos  econtra  tanto 
studiosius  ex  Ecclesia  Dei  eradicare  volumu8,quanto 


saltem  agat,  afTectu  paterno  monuimus  :  alioquin  |>  nimium  nox»  jam  esse  clericis,et  omni  religiose 


(ut  jam  praefati  sumus)  sic  Deo  favente,  de  cstero 
vigilabimus,et  studiis  quibus  possumus  insistemus, 
ut  inter  exanimes  computentur,  qui  auctoritatom 
Petri  non  consenserint,  imo  Dei  hanc  ordinantis 
in  Petro  non  intellexcrint :  ita  ut  nec  ista,quse  per- 
niciose  compilata  sunt,  defendere,  nec  his  similia, 
ut  non  dicam  scripto  tradere,  vel  in  mente  volvere 
qui  ulterius  audeat.  Non  enim  figmenta,  qus  ordi- 
nationi  Dei  resistunt,quffi  evangelicis  vocibuscontra- 
dicunt  quffi  sanctorum  Patrum  diffinitionibus  obviant 
que  synodicis  constitutionibus  adver8antur,quffi  (si 
Bic  dimittantur)  innumera  possunt  fldelibus  auiiilia 
Petri  quffirentibus  inferre  dispendia,incolumiasine 
discrimine  nostro  valemusdeserere :  et  existimationi 
nostrffi,  vel  nnnc,vet  post  discessum  nostrum,  tan- 


plebi  supra  docuimus  :  quantoque  scimus  ex  sacris 
canonibus,quod  non  minus  consuetudo  [mala  con- 
suetudo],  quam  perniciosa  eorruptela  vitanda  sit  : 
etscimusquod  paulatim  crescens.jam  suffipestifers 
nequitiae  gramine  multos  invaserit,  adeo  ut  teme* 
ritas  hffic  tantum  excreverit,ut  jam  minime  clerieis 
egeant,dum  contra  sacros  canones  ex  seipsis  subtto 
tonsuratum,  quem  voluerint,  eligant,  et  ad  labores 
clericorum  mentis  oculos  non  inflectant.Acperboc 
fit,  ut  alienus  comedat  ipsorum  fructus  laborum  ; 
et  stipendia  meritorom  extraneus  hostisinspcratuB 
subripiat,  ita  ut  nihil  proficiat  clericis  in  castris 
Dominicis  milita8se,vel  gradatim  per  singulos  eocle- 
siasticos  ordines  ascendisse,  dum  alter  saltu  hos 
omnes  transcendit,et  repente  principatur  in  ei8,qui 


tum,  quod  absit,  nffivum  ad  destructionem  simpli-  C  inter  eos  nec  contra  spiritales  hostes  arma  sastu- 


cium,  et  mutilationem  sedis  apostolicffi  privilegio- 
rum,  relinquere. 

Gffiterum  ut  charitas  unanimitatis  veslrc  de  fra- 
tris  et  comministri  nostri  Ignatii  sanctissimi  pa- 
triarchffi  dejectione  nobiscum  doIeat,quffi  prffivalent 
ei  solamina  nobiscum  exhibeat.  Nam  si  juxta  Apo- 
stolum  quod  patitur  unum  memhrum,  compatiuntur 
omnia  membra  (I  Cor,  xii) ;  quanto  potius  compa- 
tiendum  est  illi,quod  inter  Cffitera  membra  prffici« 
puum  tenuisselocum  dignoscilur?Unde  si  non  pro 
unius  et  specialie  personffi  prffilali  fratris  nostri  re- 
pulsione,  vel  certe  pro  summi  sacerdotis  conculca- 
tione  dolere,  gemere,  flere,  currere,  ac  decertare 
debetis.Nam  si  licitum  fuerit  sfficulari  potestati  de 


lit,  nec  diversis  Ecclesiffi  adversariis  pro  veritate 
prffilians  aliquando  restitit. 

Quantum  autem  ne  de  laicis  temere  qaislibet 
ad  episcopatum  eligatur,  sacri  canones,  cum  aliis 
prohibeant,  Sardicenses  ostendunt,  Osio  eplscopo 
capite  decimo  tertio  dicente  :  Et  hoc  necessarium 
arbitror,  ut  diligentissime  tractetis,  si  forte  aat  di- 
ves,aut  scholasticus  de  fori  administratione  epiBeo- 
pus  fuerit  postulatus,  ut  non  prius  ordinetur,  nisi 
ante  et  lectoris  munere,  ot  officio  diaooni,  ant  pre- 
sbyteri  fuerit  perfunctus^et  ita  per  singulos  gradns, 
si  dignus  fuerit,  ascendat  ad  culmen  episcopatas. 
Potest  enim  per  has  promotiones,  quffi  habebunt 
utique  prolixum  tempus,  probari  qua  fide  sit,  qua 


Ecclesiffi  Domini  prssulibus  taliter  judicare,  vel  si  q  modestia,  qua  gravitate  et  verecundia^  et  si  dignus 


rursus  fas  exstiterit  inferioribus  de  prffilatis  sibi 
jam  temere  ista  patrare,  perpendite,  ne  ad  perni- 
ciem  vestram,  imo  totius  Ecclesiffi  nunc  et  futuris 
temporibus  prssumptio  talis  prffivaleat  :  quod  si 
attenditis,  ecce  jam  cernitis.  Nam  impietas  tan- 
tum  caput  extulit,  ut  ecclesiarum  prffisulibus  post- 
positis,  et  ordine  canonico  conculcato,  laici  nunc 
ecclesiastica  moderamina  teneant,  et  pro  libitu 
proprio  modo  istos  rsmoveant,modo  illos  in  iocum 
eorum  promoveant,et  rursus  quos  nunc  approbant, 
post  modicum  mentis  victi  levitate  repellant.  Ut 
enim  sfficulares,  ac  laici  homines  quslibet  scelera 


fuerit  probatus,  divino  sacerdotio  illustretur  :  qaia 
cooveniens  non  est^aec  ratio,vel  disciplina  patitur, 
ut  temere  et  leviter  ordinetur,  aut  episcopos,  aut 
presbyter,aat  diaconus,qui  neophytus  est :  maxime 
cum  et  magister  gentium  beatus  Apostolas,  ne  hoc 
fieret,denuntiasse,et  prohibuisse  videatur  (/  Ttm.v) : 
sed  hi,  quorum  per  longum  tempus  examinata  sit 
vita,et  merita  fuerintcomprobata.Gontueinini  ergo, 
et  futura,ime  urgentia  mala  conspicite:  mediciestis, 
imminentes  morbos  per  prffioedentia  signa  prsvt- 
dete  :  episcopi  estis,  exsurgens  in  Ecclesia  Ghristi 
horrendum  exitium  prospicite  :  speculatoreB  estis. 


10139 


EPISTOLifi  ET  DBORETA. 


1090 


in  altam  mentis  arcem  conscendite,  et  in  gregem^X  elesis  compati,etejusperturbationem,atque  detri- 


Dominicum  feram  pessimam  irruere  cupientem  a 
longe  contemplamini.  Quasi  tuba  ezaltaU  vocem  ve- 
stram,  et  annuntiate  papulo  Dei  scelera  eorum  :  super 
montem  excelsumj  id  est  altitudinem  virtulum,  (U- 
cendite.  Qui  evangelizatis  Sionj  state  in  fortitudinef 
poiestatibus  hujus  sxculi  ex  adverso  ascendite,  et  mu- 
rumpro  domo  Dei  opponite^a4^  quibuslibet  potesta- 
tibus  inique  agentibus  contraite  (Isa.  lii)  :  aicque 
fiet,  ut  nec  siout  oanes  muti  de  tacitumitate  argui 
valeatis,  nec  de  talenti  occultatione  districtam  Do- 
mino  ralionem  reddere  compellamini,  vosque  epi- 
scopoa  et  oonsacerdotes  nostros,  imo  Ecclesiam 
Christi  illis  in  partibus  constitutam  ab  ingenti  per- 
nlcie,  ac  noxia  Jabe  ipso  juvante  laudabiliter  erua- 
tis,  mirabiliterque  regatis. 


mentum  moiestissime  ferre :  ita  ut  fratri  et  co^pi- 
scopo  nostro  Ignatio  ejusdem  Ecclesiae  patriarchffi, 
ejusque  dejectionis  condoieas  et  congemiscas :  licet 
(siout  oportebat)  libere  pene  nulium  ei  auxiiium 
praBstes.  Nam  perfectorum  virorum  est,  non  solum 
justitiam  et  veritatem  qua  Christus  cst,  coram 
cunctis  mundi  principibus  conflteri,verum  etiam, 
si  neccsse  sit,  usque  ad  mortem  tota  virtute  defen- 
dere.  Quis  enim  filiorum,  nisi  ingratus,  nisi  impius, 
non  doleaty  non  usque  ad  mortem  satagat  pro  spi- 
ritali  patre  suo  tam  furiose  dejecto,et  a  commissa 
sibi  diviiiituscurapastorali  tam  temeresequestrato, 
et  in  locum  ejus  adultero  subrogato?  Quis,  inquam, 
filiorum,  nisi  ingratus,  nisi  impius,  non  doleat,  nom 
usque  ad  mortem  satagat  pro  sancta  Ecclesia  matre 


Verum  nos  de  ipsis  haec  vobis  scripsisse  surficiat  ^  sua,  quam  tantis  viderit  quotidie  perturbationibqs 


Pax  autem  Dei,  quas  exsuperat  omnem  sensum  (Philip* 
iv),  prjBCordiorum  vestrorum.  intima  penetrct :  e; 
quam  de  salute  omnium  vestrum  solliciti  simus,  vo. 
bis  Deus  omnipotens  elementer  aperiat ;  et  quomodo 
vos  cupiamus  in  visceribus  Christi,  et  in  EcclesiiB 
gremio  continere,  quae  diffusa  in  toto  orbe  terrarum, 
quasi  ujiius  Christi  thalamus  est,  atque  in  sancta 
communione  unavobiscum  persistere,  ut  unumsa- 
piamus  omnes^et  non  sint  in  nobis  schismata(/Cor.i)y 
illuminationis  suae  gratia  revelare  dignetur  :  ita  ut 
de  corruptione  Odelium  congaudentes,  et  congratu 
lantes,uno  animo,et  uno  ore  glorificemus  et  oollau 
demus  Deum  Patrem  videlicet,  et  Filium,  et  Spiri 
tnm  sanctum  per  infinita  saecula  saeculorum.  Amen. 


agitari,  et  tam  irregulariter  suo  rectore  privari,  et 
invasori  ac  neopbyto  pro  libitu  uniuscujusque  con- 
tradi?  Curre  igitur,  dilectissime,  et  si  est  perfectus 
in  te  Domini  timor,  nuUi  potestati  veritatem  ab- 
sconde,  Rcdemptorem  audiens  dicentem  :  Nolite 
timere  eos  qui  corpus  occidunt,  animamautem  nonpos- 
sunt  occidere  :  sed  potius  eum  timete,  qui,  postquqm 
occiderit,  habet  potestatem  mittere  in  gehennam 
Matth,  xj.Porro  si  tanta  libertas  in  te  spiritus  non 
esl,nec  te  tantum  amor  Christi  succendit,  ut  mundi 
potestatibus,  quod  prave  fecerunt,  non  corrigenti- 
bus  libere  contradicas  :  saltem  a  fratris,  et  coepi* 
scopi  nostri  Ignatii,et  communicatorum  ejus  (quod 
tamen  secundum  indulgentiam  dicimus)  te  quacqp- 


Quisquis  autem  hanc  epistolam  nostram  Constan  .€  que  laesione  coerce  :  et  a  communione  invasoris, 


tinopoli  legerit,et  eorum  notioni  [Cod,  Ka/u;., notitio 
nibus,  qui],quibus  missam  intellexerit,quidquam  ex 
his,quaB  in  ea  sunt  occultaverit,  si  locum  potest  in- 
vanire  suflicientem,  anathema  sit.Quisquis  etiam  in- 
tcrpretatus  eam  fuerit,et  ex  ea  quidquam  mutaverit, 
vel  subtraxent,aut  superaddiderit  praeter  iilud,quod 
idioma  Graecae  dictionis  exigit,  vel  interpretanti 
scientiaun  intelligendi  non  tribuit,  anathema  sit. 

CV. 

(a)  AD  SENATORES  CONSTANTINOPOUTANOS. 

(Anno  866.) 

Ut  faveant  causx  Ignatiif  et  abstineant  a  communione 

Photii. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 


neophyti,ac  adulteri  Photii  omnino  suspende ;  scienji 
quia  nos  apostolica,  canonica,  necnon  et  rationabili 
censura  juste  hunc,  et  synodice,  atque  secunduio 
privilegiorum  apostolicae  sedis  auctoritatem  jure  de- 
posuimus,et  pro  tot  praavaricationibus  et  praesum- 
ptionibus  suis  una  cum  multarum  provinciarum  oo- 
cidentalium  regionum  antistitibus,eum  consonanter 
anathematizavimus.  Proinde  provideat,  et  precaveat 
prudentia  tua,  charissime,  ne  communicet  peccatis 
alienis,ac  per  hoc  alterius  irretiatur  nexibus  vincu- 
lorum :  quin  potius  si  potest  Ecclesiae  Dei  subveniens 
pro  repellendo  moecho  et  revocando  legitimo  dans 
operam,  bene :  sin  autem  vel  salvans  salvet  animaqi 
suam,  et  secundum  illud  propheticum  :  Exite  de 


NicoLAjJSepiscopus,servusservorumDei,singulis  |\  m^dto  eorum,  et  pollutum  nolite  tangere  (Isa.  uil 


quibusdam  senatoribusConstantinopoIeos  a  paribus. 
Fidelium  relatione,  qui  ad  sanctorum  apostolo- 
rum  limina  orationis  gratia  veniunt,  agnovimus  glo- 
riam  tuam  in  Dei  esse  timore  pariter  et  amore  sem- 
per  intentam,  et  in  ejus  famulatu  summa,  jugique 
devotionesoUicitam.Quapropter  Deo  gratias  agimus: 
et  ut  bono  studio  quod  ccepisti,  perseverantiam  det, 
atque  in  futuro  dlgnam  vicissitudinem  tribuat,  ejus 
misericordiam  suppliciter  exoramus :  praecipue  quo- 
niam  diceris  miseria  Constantinopolitanorum  Ec- 


Legatos  practerea,  quos  Constantinopolim  misiraus, 
pro  ejus  amore,  a  cujus  sede  profecti  sunt,  in  quo 
se  occasio  praebuerit,  benigne  subsequi  charitas  tua 
contendat :  videlicet  ut  propitio  Christo  et  legatio 
eorum  efficax  habeatur,et  ipsi  sine  laesione  qualibet 
ad  nos  revertantur. 

Deus  omnipotens  et  pietatcm,atque  dilectionem, 
quam  te  circa  sanctae  Ecclesiae  statum  fama  frcquens 
habere  testatur,  in  praecordiis  tuis  per  amplius,  et 
perfectius  augeat :  ette,quae  diximus,  sollicite  pro- 


(a).Cila.tur  in  concilio  vui|  sed  GraBce  non  exstat,  Inscripta  ibi  dicitur  icp6<  tou^  aup^T^Tixou^-  HarD| 


i09l 


NICOLAI  PAPyE  I. 


1093 


seqiientom  hic  diu  praesentis  felicitatis.  munere  pcr-  A  persas  el  dissipatas,  vel  quominus  confirmaremus 


fiui  faciat,  et  futuras  beatitudinis  praemia  sine  fine 
concedat. 

CVI. 

AD   UNIVERSOS  CATHOLICOS. 

(Anno  866.) 

Acta  («)  Jgnalii  et  Pothii  demonstrat,  et  ordinem  lem- 
porum  epistolarum  prescribit, 

[Apud  Mansi,  ihid.] 

NicoLAUS  opiscopus  sanctae  catholicae  ct  apostolic» 
Romanaj  Ecclesiae,  onmibus  verae  religionis  mini- 
slris,  ac  univerais  orthodoxis  fidei  cultoribus,  san- 
ctissifnis  videlicet  et  reverendissimis  patriarchis, 
metropolitis,-et  reliquis  episcopis,  atque  cunctis  ?\- 
delibus  catholicam  duntaxat  cum  sede  beati  Petri 


in  fide  et  bonis  moribus  fratres  nostros  et  proximos. 
Et  quia  inter  caBtera,  quaB  de  schismate  jam  facto 
Constantinopolitanae  Ecclesiae,  hi  qui  missi  fuerant 
testabantur,  mazime  eamdem  Ecclesiam  ab  Icono- 
nmchis  redivivam  contentionem  excitantibus  assere- 
bant  vexari,  Christumque  per  singula  conventicula 
blasphemari :  duos  episcoporum  qui  nobiscum  erant, 
quique  ad  hoc  tantum  faciendum  opus  idonei  Dobis 
esse  videbantur  (Rodoaldum  scilicet  et  Zachariam) 
u&a  cum  Ecclesia,  quae  apud  nos  est,  datis  Iitl«ris 
Constantinopolim,  tantum  nimirum  piaculum  ese- 
crantes,  e  latere  nostro  direximus  :  nihil  eis  injun- 
gentcs,  nisi  ut  tantummodo  causas  Ignatii,  qui 
ante  de  Ecclesia  pulsus,  quam  ab  aliquo  accusatus 


pietatem  sectantibus,  sanamque  doctrinam  nobi-  j.  exstiterat,  diligenterinvestigar^nt :  etsediapostoli 


Bcum  defendentibus,  per  Asiam  scilicet  et  Libyam 
constitutis. 

Quai  apud  Constantinopolitanam  urbcm  paulo 
ante  gesta  sint,vel  etiam  nunc  gerantur,  sanctita- 
^:em,  scii  religionem  vestram,non  credimus  ignora- 
re;  scd  qualiterzelo  zelati  pro  domo  Dei  sollicitudi- 
nem  omnium  Ecclesiarum  secundum  Apostolum 
circumferentes  (//  Cor.  xi),  nos  de  his  disposuera- 
mua,  brcviter  charitati  vestra;  his  nostri  apostolatus 
litteris  intimamug.  Et  ne  aliter  sincerae  vcstrae 
menti  suaderi  tentetur,  vel  aliter  quod  egimus  vo- 
bis  suggeratur,  veraci  relatione  et  pra^sentibus  vos 
littcris  edocemus.  Igitur  postquam  quidam  invidiae 
facibus  accensi,  ct  superbiae  fastu  arroganter  elati,. 
more  Judaeorum  contra  pastorem  proprium  insur- 


cae  plena  et  veraci  relatione  referrent.  Photii  vero 
consccrationem  non  solum  minime  admittendam 
essedecrevimus,vcrum  etiam  ipsis  legatis  Dostris, 
nc  cum  illo,  nisi  quasi  cum  laico,  usque  ad  notitiam 
nostram  communicarent  frequenli  acomnimoda jus- 
sione  praecipimus :  solum  scilicet  eisdem  venerabili- 
bus  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ejusque  genitricis 
somper  virginis  Mariae,  ac  sanctorum  ipsius  imagi- 
nibus  quidquid  quaestio  afferret,  juste  ac  pie  difiinire 
licentiam  dantes.  At  illi  cuntes,  sprefis  monitisno- 
stris,  contemptis  epistolis  sibi  a  nobis  coram  tota 
Ecclesia  nostra  datis,  imo  postposito  timore  Dei, 
sicuti  postea  claruit,in  contrarium  vcrteruntomnia, 
quae  sibi  fuerant  impcrata.  Denique  et  cum  Photio 
adultero,ac  Ecclesiae  invasore,  atqueDeophyto,quod 


rexerunt,et  patriarcham  suum(commiuistrum  vide-  C  sjbi  multipliciter  prohibitum  fuerat,  in  sacrosancta 


licet  nostrum  Ignatium  sanctissima?  praefatse  urbis 
anlistitem)  ab  ecclesia  ipsa,  cui  jure  praesidebat  ty- 
rannice  projecerunt :  ac  Photium  quemdam  ex  foro, 
ac  sajculari  militia,  et  habitu,  atque  a  palatinis  aedi- 
bus  eductum  ac  subito  tonsuratum  eidem  contra 
sacros  canones  Ecclesise  pracfccerunt.  Tunc  ccepit 
scandalum  et  schisma  in  jam  dicta  urbe,  et  in  ad- 
jaccntibus  sibi  civitatibus,  non  modicum  oboriri  : 
aliis  quidemPhotii  promotionemdefendentibus,aIiis 
autemhanctanquaminconvictoetsuperstitelgnatio 
factam  merito  detestantibus.  Tunc  inito  consilio 
imperator  Michael,  qui  et  ipse  Bordae  patricii  ver- 
sutiis  suasus  Photii  parti  favebat,  ad  apostolatum 
nostrum  legatis  cum  epistolis  destinatis,  accusa- 


mysteria  communicaverunt,  et  Ignatium  virum  se- 
nem,  et  sanctum,  ac  per  duodecim  annos  innocenter 
Ecclesiam  Dei  regentem,et  nobiscum  et  vobiscum, 
atquc  cum  universaii  et  orthodoxa  Ecclesia  commu- 
nicantem,GraECorum  factioni  perniciosissira»  con- 
cinnantes  damnaverunt,  et  sacerdotalibus  infulis 
exspoliatum  ab  Ecclesiae  regimine  modis  omnibus 
expulcrunt.  Quae  sanctae  vestrae  in  Christo  fralerni- 
tati,et  pia;  generalitati,quia  contra  nostram  fuerinl 
gcsta  dispositionem  jamdudum  significavimus.Por- 
ro  praefali  missi  nostri  tandem  revcrsi,  nil  aliud  re- 
nuntiavere,  nisi  depositum  Ignatium  et  PhoUum  in 
sede  Constantinopolitana  firmatum.  Post  duos  vero 
dics  legatus  a  nobis  imperialis,  nomine  Leo,  a  se- 


tiones  quasdam  adversus   Ignatium  dcferentibus,  ])  cretis   susceptus,  duo  volumina   obtulit :  quorum 


petiit  ut  a  sedc  apostolica  missos  daremus,  qui  scan- 
dala  illa  sedarcnt,  et  schismata  dissiparent.  Quo  au- 
dito,  quoniam  (sicut  a  Dco  inspirata  vestra  novit 
prudentia)  cunctarum  Christi  ovium  cura  constrin- 
gimur,cum  vices  ipsius  gerimus,  qui  specialiter  di- 
vinitusMicitur :  Pasce  oves  meas  {Joan.  xxi).  Et  ite- 
rum  :  TUf  inquit,  aliquando  conversus  confirtna  fratres 
tuos  [Luc.  xxii) :  non  potuimus  dissimulare,  non  po- 
tuimus  negligere,quominus  visitaremus  oves,  dis- 

(a)  IlffiC  epistola  insertis  litterarnm  aliarum 
excmplis  disjuncta  esL  in  tres  parlcs;  quarum 
prim^  hajc  est  in  ordine  nostro  CVI  cdila;  secunda 
quae  Michaeli  imperatori  perperam  inscripta  est, 
aLVII  legitur  in  nostra  edUione  et  incipit  nis  ver- 


unum  dcpositionis  Ignatii  gestacontinebat,alterum 
autem  de  sanctis  habebat  imaginibus  acta.  Detulil 
praiterea  idem  Leo  imperiales  litteras  deprecanle^, 
quatenus  et  in  depositione  Ignatii,  et  in  confirma- 
tione  Photii,  consensum  praBberemus  et  subscribe- 
remus.  At  nos  divina  docente  gratia,  dum  idem 
adesset  legatus,  convocata  tota  quae  apud  nos  est 
Ecclesia,  decrevimus  et  statuimus,  atque  professi 
sumus  coram  ipso,  et  coram  Ecclesia  Dei,  sicut  et 

bis  :  Uis  ita  se  habentibus;  tertla  invenitur  sub  fine 
LXXXVil  ad  haec  verba  :  hwc  quidem,  usque  ad 
illa,  fore  prxvidimus.  Ou®  sunt  ultima  hiyus  epi- 
stolae.  Edit.  Post  Jaff^  in  Regestis  Pimtificum  Rofna- 
norum. 


1093 


EPISTOLiE  BT  DECRETA. 


10d4 


profitemur  non  pro  dejectione  Ignatii,vel  consecra-  A  quippe  onera  omnium  qui  gravantur,  quinimo  haec 


tione  Piiotii,  nunquam  misisse,  nunquam  missuros 
esse  :  et  in*depositione  Ignalii,et  promotione  Photii 
nunquam  consensisse,nunquam  consensuros  esse. 
Et  his  saepius  dictis,  et  palam  annuntiatis,atque  in 
apostolatus  nostri  epistolis  taliter  insertis,eteidem 
Leoni  a  secretis  imperaturi  Michaeli,  vel  Photio  ad 
deferendum  datis,  hunc  a  nobis  absolvimus.  His  ita 
vestras  sineercB  religioni  ostensis,  qu®  scripta  per 
singula  tempora  pro  hac  re  miserimus,  singiilatim 
huic  scripto  inferius  annexa  demonstrantur.  Primo 
etenim  ioco  nostri  apostolatus  habentur  epistolx  ad 
Micbaelem  piissimum  imperatorem,  et  ad  Pholium 
Ecclesis  Conslantinopoleos  invasorem  per  Rodoal- 
dum  et  Zachariam  transmissae.Sccundo  loco  conti* 


portat  in  nobis  beatus  apostolus  Petrus,qui  nosin 
omnibus,ut  confidimus^administrationissuaB  prole- 
git  ac  tuetur  haeredes.  Verum  cum  nonnulla  scripta 
sedi  apostolicaa  diversis  temporibus  delata,vel  etiam 
ab  ea  data,ob  hujus  reperiendara  rei  cerlitudinem 
diligenter  investigaremus  :  accidit  ut  etiam,Deore- 
velante,act4a  concilii,quod  auctore  fratre  et  coepis- 
copo  nostro  Hincmaro  praefatos  viros  segregasse 
dignoscilur,ab  codem  venerabili  antistite  nobis  du- 
dum  transmissa,  cum  actionibus  pro  Rothado  vcne- 
rabili  episcopo  venirent  ad  manus.  In  quibus  quanta 
reprehcnsionum  inveniatur  congerics,si  voluerimus 
exhibcre  per  singula,  facilius  cbartsB  quam  vcrba 
deficient.  Ibi  namque  fulsltas  in  ipso  moxactionum 


netur  satisfactio  nostra,cujus  textum  vestrae  aDeo  ^  invenitur  principio.  An  non  falsitaSjCum  sponte  per 


conservandae  generalitati  dudum  transmisimus.  Scd 
ignorantes  utrum  ad  vos  usque  fuerit  delata,idcirco 
hanc  vobis  denuo  mittendam  existimavimus;  qua 
nosse  valeatis  quai  fuerit  super  hoc  negotio  nostra 
voluntas.  Tertio  loco  posita  est  epistola,  quam  por 
Leonem  a  secretis  imperialem  videlicetlegatum,de 
quo  superius  dlximus,  post  reversionem  missorum 
nostrorom  saepcfato  Michaeli  Augusto  direximus,et 
ad  Photium  alteram.  Praeterea  qut-e  subsequuntur, 
eo  sunt  ordine  huic  inserta  volumini,quo  per  singula 
tempora  gesta  vel  missa  fuissenoscuntur. 

CVII. 

AD   EPISCOPOS   SYNODI   SUESSIOXICiE. 

(Anno  866.) 


venisse  dejecti  illi  ad  ecclcsite  januas  pro  sua  neces- 
sitate  scribuntur,qui  venisse  probantur  inviti?  Prae- 
cipue  cum  Wlfadus  ibidcm  non  fuerit,cujus  nomen 
inter  petentium  nomina  fallaciter  exstitit  recitatum? 
Ibi  ante  tempus  examiuis,jam  judicatum,et  ante  le- 
gitimumjudicium,condemnatum  fuissedignoscitur. 
Ibi  ante  audientiam,et  ante  certum  liumerum  colle- 
ctorum  episcoporura,  presbyteri  diaconiquQ  priva- 
tioni  ministcriorum  suorum  subduntur.  Ibi  metropo- 
litanus  antistes  modo  sua  jura  deponit,modo  resu- 
mit :  modo  subest  synodo^modopraeest,  modo  quasi 
accusatus,  modo  accusator,  modo  judex  accedit :  et 
pro  libitu  propria  vicibus  alternantibus  cuncta  dispo- 
nens,more  cujusdam  animantis,non  semperunius 


Iliucmarum  graviler  perstringiL  quod  in  causa  cleri'      ^-     j  i     •  *  tu--  i     i 

comm  dejectorum  callide  ac  dLsimulanter  egerit,  ^  cjusdemquecolorisapparet.lbimquamnolentespro- 

qualque  Bencdicli  vapx  litUras  mutilui  et  corruptas  ^  clamare,proclamarecoguntur,ettanquamacou8ato- 

m  •  .  J\  »  a.  '•  1*l_ll  1  !*■  «  11i 


profcrre  ausus  sit.  Quare  episcopos  iierum  covcnircy 
et  clericorum  historiam  accurate  rerscribere,clericos 
vero  interim  suis  gradibus  restitui  juhet.  Son  probat 
autem  quod  Wlfadum  ante  plenam  restitutionem  ad 
episcopatum  promoverint. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus,servusscrvorum  Dei,reveren- 
tissimisetsanctissimiscoufratribusnostrisarchiepi- 
scopis  et  episcopis,  qui  per  gratiam  Dei  etdecretum 
Dostrum  apud  Suessonicam  urbem  convenerunt. 

Reverentissimumfratremetcoepiscopumnostrum 
Egiloncm  de  vestro  sacro  coUegio  ad  apostolicam 
pervenientem  sedem,magna  cum  exsultationesuscc- 
pimus,  et  de  agnita  per  eum  omnium  vestrum  status 
incolumitate  laetiores  efTecti^auctori  grates  immen- 


res  libellum  proclamationis  porrigere  compelluntur : 
licettenorem  libelli  juxta  morem  gestis  fraternostcr 
Hincmarusnon  inseruerit,cum  eisdem  nonnuUami- 
nus  etiam  neccssaria probetur  inseruisse.  Ibi  absens, 
et  ut  illic  habetur,  aegrotus  addicitur,  etdolorsuper 
doloremapponitur^dumabsensWlfaduslibelloquasi 
praesens  ascribitur,  et  in  lecto  jacens,  nunquamque 
rcclamans.societatem  habere  cum  praesentibus  recla- 
matoribus  falsopraetenditur.  In  quoconsiderandum 
est  quia  si  leges  sacculi  etiam  de  rebus  pecuniariis, 
qu.'eextranos  sunt,aDgrotum  respondere  non  cogunt, 
quanto  minus  a  Domini  saccrdotibus  infirmus  qui- 
libet  compelli  ad  querimoniam  debuit  de  negotio, 
quod  in  eumdem  ipsum  conflari  dignoscebatur,  et 


sasrependimus.Iilud  prascipuebonum  atquejucun-  n  quod  hunc  ad  depositionis  casum  impellere  proba- 


dum  arbitrantes,quoniam  vos,fratres,sicut  corpore, 
ita  et  mente  in  unumcohabitasse  comperimus,et  in 
dejectorum  fratrum  revelatione  unum  cor  et  unam 
animam  unacum  spiritu  nostro  possedissc  cognovi- 
mus.  Spiritus  quippe  sancti  praesentiam  testatur 
congregatio  sacerdotum,  et  in  medio  sui  Dominum 
habere  se  monstrant,  qui  in  ipsius  nomine  conve- 
niunt  in  idipsum.  Nos  etenim  clamorem  eorumdem 
dejectorum  spernere  clericorum  ratio  nulla  sivit,  et 
ad  vociferationes  eorum  ad  sedemapostolicametiam 
sub  decessoribus  meis  frequenter  emissas,  aures 
obturare  paterna  charitas  non  permisit.  Portamus 


tur?quo  dolore  in  hac  vita  major  ubi  quaeso  est? 
Et  ut  strictim  pcr  omnia  complectamur,  ibi  sola 
obedientia  subditorum,quam  Apostolus  praepositis 
exhibere  jubet,reputatur  in  culpam;  et  qui  praelati 
judicio  temere  non  resliterunt,  sed  humiliter  colla 
supposuerunt,  sevcrissime  puniuntur.  Ibi  qui  nulla 
propria  noxa  deliquerunt,  haBreticorum  damnatio- 
nem  tanquam  haeretici  inciderunt,  et  qui  miseri- 
cordiam  petivere,  nec  justum  judicium  percipere 
meruerunt.  Sed  quid  mirum,si  textus  et  finis  ejus- 
dem  concilii  accepti  non  sunt,  quando  in  nomine 
Domini  juxta  morem  inchoatum  non  est?  Nam  cum 


im 


NICOLAl :PAPi£  !. 


iM6 


Apostolo,  omne  quodcunque  faOQrimus  in  verbo  autj^ 
in  opere^omnia  in  nomine  Domini  Jesu  feu^ienda  prae- 
cipiente  (CoL  iii)^  ritus  ecclesiasticus  in  colligendis 
conciliis  id  ob8ervet,et  in  boc  duntaxat,abdito  per- 
mittente  divino  judicio,fuerit  praetermiss  m  :  cons- 
tat  procul  dubio,  non  eos  in  nomine  Domini  con- 
gregatos  exstitisse,  ac  per  hoc  eum  minime  in  sui 
medio  habui88e,qui  tale  concilium  imo  conventicula 
8ua  de  sanguinibus  contra  psalmistam  congregave- 
runt  {Psal.  ziii),et  quoddam  animal  imitati,  nonnisi 
exstinctis  propriisilliis  posse  subsistere  putaverunt. 
Jam  vero,  si  idem  concilium  ab  apostolica  sede 
fuisse  preetenditur  approbatum,quomadmodum  id 
versuta  fuerit  cavilUtione  ab  apostolioa  sede  perce- 
plum,  fraternitati  vestr®  breviter  intimarous.  Deni- 
que  frater  et  coepiscopus  noster  Ilincmarus,  de  ^ 
memoratis  clericis,  Wiado  scilicet  et  collegis  ip- 
sius,  quod  sibi  visum  est,  consummato  mox  prao- 
cessori  meo  beats  recordationis  Leoni  priesuli  non 
semel  supplices  litteras  misit,  quatenus  idem  con- 
cilium  approbans  auctoritate  apostolica  roboraret. 
Quod  ille  non  solum  minime  annuit,  verum  etiam 
i^ere  sollicite  tenuit,  dicens  idcirco  se  petitiones 
ejus  pro  confirmanda  synodo,  in  qua  depositi  pr«- 
fati  viri  fuerant,  suspendisse,  eo  quod  per  aliquos 
ex  his  episcopis,  qui  synodo  resederant,  ut  dubita- 
tio  foret  radicitus  evulsa,  statuta  ejusdem  synodi 
destinare  debuisset  :  praecipue  cum  ibidem  legati 
sedis  apostolicffi  prsescntes  non  fuerint.  Postremo 
eo  quod  hi,quos  ille  auctoritate  synodi  afQrmab«it 
depositos,  per  proprias  litteras  sedem  apostolicam 
appellaveriut,  et  vellent  sua  se  apostolica  audiri  G 
prffisentia,  et  tunc,  si  culpabiles  invenirentur,  non 
abnuerent  canonicam  sustinere  censuram.  Sed  ve- 
nerabilis  Hinomarus,sciens  utique  concilium  illud, 
ut  supra  ostensum  est.reprehensionibus  non  pauciB 
resper8um,acta  quidem  illius  pcr  neminem  episco- 
porum,  qui  his  interfuerunt,  destinavit :  ut  tamen 
firmarentur,denuo  precibus  agere  non  cessavit.Sed 
dejectorum  iterato  clamore  crebescente  clericorum, 
nec  sic  quod  petebatur  laudabilis  praQsui  indulsit. 
Prfficepit  autem  per  alteram  sus  sanctionia  episto- 
lam,  utidem  frater  Hincmarus  ad  concilium  cum 
illi8  0ccurreret,ad  quodsuum  ipselegatum^Petrum 
videlicet  episcopum  Spoletanum,  e  latere  suo  dire- 
xerat,  ad  rcnovandum  videlicet  Judicium  vice  sua, 
et  congregatis  rursus,  episcopis  ad  depositorum  t\ 
reclamantiuffl,  auxiliante  Domino,  trutinandum  ac 
sopiendum  negotium.  Ita  ut  si  eisdem  dejectis  cle- 
ricis  contigisset,  ut  in  ipsa  debuissent  depositione 
persistere,  et  obedirc  renuis8ent,sedemque  aposto- 
licam  iterum  expetissent,  ne  scdis  apostolics  dis- 
solveretur  privilegium,  illis  ad  eam  veniendi  non 
negaretur  licentia.  Gum  quibus  praecepit  ut  frater 
Hincmarus,  vel  missus  ejus  veniret :  quatenus  cum 
fratribus  suis  episcopis  squum  de  his  judicium 
oonferre  potuissent,  et  utraque  parte  conveniente 
oausas  eorum  eadem  sedes  sancta  oanonice  definis- 
9et.  Verum  illey  qui  prius  eplBcopus,  legatum  vide- 


licet  concilii  sui,  aedis  apo6tolic«  mioni  subtraxf- 
rat,etiam  suam  audientiaeab  eo  designats  prssen- 
tiam  8ubducen8,probavit  de  se  illaqu»  dicta  sunt : 
videlicet  quod  tale  concilium  statuerit^qaale  supe- 
rius  strictim  monstratum  est.Interea  eo  voti  effecta 
frustrato,  apostolics  sedis  pontifex  Leo,  qui  fratris 
Hincmari  propositum  noverat,  ab  hac  luce  sabtra- 
ctus  est.  Gumque  sancUe  memorie  Benedictus,  vir 
apostolicus,  ei  successisset  in  ordiDO  pontificatus, 
rursus  reverendus  Hiucmarus  arma  prceparat,  et 
eidem  summo  prae8uli,tanquam  suarum  inexperio 
ver8utiarum,latenter  snbripit  et  in  ipso  consecratio- 
nis  eijus  principio  suadet,  ut  concilium  quidem  ad 
votum  uniuB  hominis  congregatum  ilrmaret :  noa 
tamen  ei  ullo  modo  subripi  aut  suaderi  potuit,uta 
just®  diflfinitionia  et  discretis8ira«  moderationis 
tramite  vel  aliquantnlum  declinaret :  venimtamen, 
sicut  videre  est,  et  ipai  jam  forsitan  agnovistis,  iU 
per  quoddam  ei  privilegium  concessum  illius  coo- 
cilii  roboravit  institutum,  ut  auctoritatis  summam 
8edi  apostolicffi  reservaret,  et  ut  vobis  jam  scripai- 
mus,  ita  tribuit  honorem  alteri,  ut  sibi  quod  tri- 
buebat  non  demeret.  Unde  actum  e8t,ut  quod  male 
petitum  fuerat,  Spiritu,  docente  Dei,  bene  sapiens 
praesul  concederet,  et  nihil  proficeret  humana  su- 
breptio,  ubi  pectus  tanti  pontiflcis  divina  replebat 
infusio  :  nec  obesset  cujusdam  8uasio,ubi  antislitis 
sancti  prudens  obviavit  et  providentissima  modera- 
tio  :  dum  in  ipso  privilegio  tent)rem  prsmiserit, 
quod  sic  decretum  est  ab  eo  manenda  inconvulsa 
quae  petebantur,si  ita  essent  per  omnia,  qu®  de  illa 
synodo  sibi  a  fratre  nostro  Hincmaro  refcrebantur. 
Interposuit  enim  ancipitem  in  eo  sententiam  dicens: 
Si  ita  est  nostroque  ut  scriptis  presulatui  intima- 
sti,  et  gestorum  serie  demonslrasti,  ratas  easdem, 
quin  difrmitiones,apostoIica  promulgamus  lore  au- 
c:oritate.  Licet  ipse  bujus  tenoris  circumstantiamde 
collati  privilegii  textu  excipiens,  et  nostr»  visioni 
subduxerit,  et  aliorum  notioni  subtraxerit.  Interse- 
rens  insuper  qusB  idem  summus  pontifex  aut  nun- 
quam,  aut  aliter  sanxerat.  Ipse  namque  de  memo- 
ratis  difQnitionibus  dixit :  Eatas  easdem  apostolica 
promulgamus  fore  auctoritatem,semperque  manere 
atatuimus,  et  sequenti,  qus  ipse  quidem  aUterpo- 
8uit,  frater  vere  Hincmarus  qusdam  addeos,  plura 
subtrahens,  vel  commutans,  aliter  prosecutus  est. 
Sed  adhuc  et  in  alio  mira  fratris  Hincmari  rursus 
accedit  astutia,et  soli  proprio  voto  favens  ae  immi- 
scet  prudentia.  Denique  cum  apostolioa  et  reveren- 
dffi  memori»  decessor  noster  papa  Benedictus  ei 
privilegium,  de  quo  nunc  diximus,  contulisset,  ita 
quoB  in  eo  continentur  flrmavit,  ut  suspensam  sen* 
tentiam  his  jungeret^et  ut  per  omnia  sedi  apostolic» 
sua  privilegia,  sicut  jam  fati  sumus,et  aiiotorttaUs 
propriflB  jura  (quem  in  hoc  et  nos  quoque  secuti  su- 
mus)  inviolabiiia  reservaret :  interponens  praterea 
nodos  anathematis  in  eo8,quibu8  prohibendum  cea- 
8uit,ne  quilibet  contra  eadem  canouica  constituta, 
et  deoreta  pontificum  Romanorum  pertinaoiter  ott 


1097 


EPtttOtie  EfP  DEGHETA. 


ioes 


viassct :  id  est,  ne  quis  vel  contra  illa,  qusB  fratri  A.  toB;ubinulla,sicuteieidemlitteri3Vestri8reperiinus, 


Hincmaro  eoneesserati  vel  qucB  eedi  proprise  reeer- 
varat,  agere  tentavissset.  Sed  ille,  qu»  horum  suo 
libitui  favere  oonspexit,  omnium  notitiaB  patefeoit : 
quffi  aute.li  sedis  sunt  apostolicffi  reservata  Juri, 
eunctorum  notioni  subduxit.  Testantur  hoc  exem- 
plaria  ejusdem  privilegii^quse  ab  eo  suntad  sedem 
apostolicam  diverso  tempore  midsa.  Quantum  vero 
talis  scriptorum  depravatio  ac  mutilatio  noceat)  ipBi 
jam  potuistis  advertere,  qui  ih  concilio  videntes 
quasdam  ipsius  constituti,  sicuti  vestro  relatu  didi- 
cimus,  quedam  vero  non  videntes,  coeptum  circa 
oppressos  piun:  laborem  deterriti  minus  perfectum 
deseruisse  nunc  dignosceremini,  nisi  nostris  in- 
structi  monitis,  et  nostris  ibidem  confortati  litteris 


disceptatio  provenit :  nuUa,  sicut  putatum  fuerai, 
varietas  alia  atque  alia  defendentium  accidit  : 
nuUus  accusator,  nullus  condemnatorrepertusest: 
sed  cunctorum  una  eademque  sententia,  atque  in 
restitutione  ipsorum  difQnitio  claruit,  eisdem  in- 
noxiis  a  cunctorum  unanimitate  modis  omnibus 
approbatis.  Quanquam  vos  nos  egeritis  solemniter, 
minime  secundum  quod  nos  decrevei:amus,  sedi 
apostolicas  plena  relatione  actionum  seriem  rese- 
rantes  :  adeo  ut  propemodum  ipsius  vestri  concilii 
gestis  incognitis,  ad  diffmiendum  quid  dessepedicto- 
rum  clerieorum  statu  pene  retraheremur,  nisi  labor 
praedecessorumnostrorum,apud  nos  in  rerum  gesta- 
rum  scripturis  inventus,  nos  ad  se  tandem  perfi- 


inveniremini.  Miserat  enim  sspe  memoratus  antis-  p  ciendum  pleniter  animasset.  Debuistis  enim,quid- 


tes,  egregiae  recordaUonis  decessori  meo  per  scripta 
saa^  quod  iidem  clerici  ad  vicinos  episcopos  provoca- 
verint,  contra  se  libellum  proclamationis  dederint, 
Judices  sibi  ipsi  elegerint,  et  cetera,  que  longum 
est  numerare,  significans.  At  ille  divinitus  inspira- 
tu9,  ei  rescribens :  Si,  inquit,  ita  est,  nostroque  ut 
scriptis  praesulatui  intimasti,  et  gestorum  serie  de- 
monstrasti  (quod  frater  Hicmarus  de  textu  penitus 
erasit),  ratas  easdem  (subauditur  difllnitiones)  apo- 
stolioa  promulgamus,  non  in  omnibus,  utipseaddi- 
dit,  fore  auctoritate,  semperque  manere  statuimus. 
Deinde  subjunotum  est,  quod  ipse  longe  aliter  muta- 
vit  scribens^  ut  inde  qusestio  nullis  aliquando  tem- 
popibus  oriatur.  Nunc  autem  cum  ita  non  fuisse, 
tam  a  nobia,  quam  a  sancto  concilio  vestro  exstite- 


quid  de  Ebbonis  dejectione,  relevatione,  horum  cle- 
ricorum  promotione,  et  ipsius  Ebbonis  iterata  repul- 
sione,    ad   aliamque    ecclesiam    migratione,   vel 
undecunque  ibi  quippiam   ventilatum  est,  nobis 
Bcripto  unanimiter,  pleniter,  ac  fideliter  intimare  : 
non  solum  autem  nobis  intimare,  verum  etiam  mo- 
numentis  insertum  ad  plenior&m  penes  nos  notitiam 
et  certitudinem  reservare.  Sed  quia  hoc  negligentia 
praetermissum  est,  saltem  nunc  omni  diligentia  pro- 
Gurate,  ut  qwecunque  super  hac  re  scripta,  tam  a 
nobis  prius  et  nunc,  quam  a  vobis  edita  reperiuntur, 
et  quid  hinc  coepiscopus  Hincmarus,  et  illi  dejecti 
clerici  sedi  apostolicae  suggesserint  atque  retulerint, 
involumenunum  ordine  quo  missa  sunt  redigantur, 
et  apostolic»  sedi,  ut  competens  est,  vobis  eorum 


rit  Gomprobatum,  quod  suggesserat  meritoin  irri-  C  exemplaribus  reservatis,8ummo  studio  dirigantur. 


tum  ductum  est,  quod  eontra  dejectos  non  simplici* 
ter  impetraverat.  Sed  ad  propositum  redeamus. 
Igitur  tandem  aliquando  olericis  saepe  memoratis, 
qui  semper  ad  apostolicam  sedem  appellaverunt, 
etiam  nobis  litteris  suis  pro  dejectione  sua  quffirimo- 
niam  exponentibus,  non  fuit  di&simuIandi,nonhi)t 
nobis  tacendi  libertas,  quibus  major  cunctis  Ghri- 
stianffi  religionis  zelus  incumbit.  Ac  ideo  primum 
quidem  fratri  et  coepiscopo  nostro  Hincmaro  misi- 
mu8,  uti  commemoratos  viros,  Wlfadum  scilicet, 
collegasque  ipsius,  clementi  animo  studeret  ad  se 
revocare,  depositaque  omni  funditus  animositate,de 
restitutione  ipeorum  secum  fraterne  tractaret,atque 
misericorditer  consummare  contenderet,  alioquin 


Quod  cum  diligenter  actum  fuerit,  tunc  profecto 
plene  scire  possumus  cuncta  vosin  concilio  strenue 
peregisse  :  et  quod  hactenus  omissum  est,  hoc  or- 
dine  Ghristo  juvante  recuperabitur.  In  quo  tamen 
agendo  venerabilem  Wlfadum  prae  caeteris  abun- 
dantiorem  convenit  curam  arripere.  Deinde  vero 
volumus  vos  esse  sollicitos,  ut  si  de  c^tero  tale  quid 
forte  contigerit  evenire,  pro  quo  conventum  in  re- 
gionibus  vestris  fieri  sacerdotum  preecipiamus,hoc 
inter  caetera  nulli  penitus  oblivioni  tradatis  :  sed 
post  omnia  id  agere  msgorum  more  studiosissime 
satagatis.  Arridet  autem  huic  unanimitatis  vestrs 
sententiffi  atque  diffinitioni  etiam  fratris  et  coepiecopi 
nostri  Hincmari  professio :  quia  non  solum  eosdem 


ad  ooncilium  vobiscum^  quibus  et  nos  quoque  pro  n  fratres,  et  antea  se  minime  ab  officio  suspendisse. 


boc  ipso  scripsimus,  simul  occurreret ;  quatenus 
omnes  in  unum  convenientes,causaseorumdemcle- 
ricorum  examinaretis,  et  non  aliqua  emergente 
disceptatione,  Deo  pr»  oculis  habito,  diffiniretis  :  si 
vero  quffilibet  inter  partes  disceptatio  proveniret, 
ad  sedem  apostolicam  nostrum  suscepturae  speciale 
judicium  personffi  vices  tenentes  utriusque  lateris 
convenirent.  Quo  Dei  gratis  Juvamine  peracto, 
suscepimus  nunc  litteras  amplectendse  dilecLionis 
ooinium  vestrum,  manifestissime  significantes^cre- 
bro  memoratos  clericos  a  tottus  consona  voce  con- 
eilii  dignoe  graduum  suorum  reoeptione  pronuntia- 

Patrol.  CXIX. 


vel  Judicasse,  autagradibus  ejecisse,  sive  in  repul- 
sione  ipsorum  subscripsisse ;  verum  etiam  et  nunc 
ad  synodum,  sicut  nos  prfficepimus,  convenisse,  et 
his  quffi  de  restitutione  illorum  cffiteri  antistites 
consenserunt^  paratissime  annuisse,et  obtemperare 
curassc  testatur,  cujusetiam  nomen  in  epirstola  tyn- 
odica  (sicut  nostra  relatio  indicat),  una  cum  nomi- 
nibus  vestris,  qui  simul  convenisse  dignoscimini, 
pBriter  ascriptum  inventum  est.  Illud  tamen  ridero 
libuit^quod  idem  antistes  crebro  memoratos  clericos 
ab  officio  se  minime  suspendisse,  veljudicasse^aut 
a  gradibus  ejecisse  fatetur :  presertim  cum  hffio  non 

33 


1099 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1100 


veritate  fulta  multis  esse  probatur  indiciis,  qusB  su- 
perius  summatim  tetigimus,  et  nunc  ea  vel  plura 
commemorare  studio  brevitatis  omittimus.  Nam 
nisi  ille  eos^  etiam  ante  omnem  audientiam,et  adhuc 
cum  ad  se  non  accusantes,  sed  misericordiam  po- 
stulantes  accesserint,  ab  ofllcio  suspendit :  quid  est 
quod  in  actis  concilii  sui,  quod  ipse  ad  sedem  apo- 
stolicam  misit,  ab  eo  suspensi  ab  offlcio  fuisse  me- 
morantur?quibuscum  tacens  nihilipseresponderit, 
quid  aliud,  nisi  vera  eos  prosecutos,  silentio  suo  tri- 
buit  patenter  intelligi  7  Et  e  diverso  illi  super  quo 
querelas  suas  crebro  dicto  sancts  memorias  Leoni 
paps  miltebant?  vel  quem,nisi  eum,suum  impul- 
sorem  a  gradibus  propriis,  et  infestum  sibi,  quem 
circasevelutipatrem  bcnignum  debebant  cognosce- 
re,  frequenti  relatione  pandebant?  Postremo  nisi  ille 
in  dejectione  ipsorum  sub8cripsit,imo  nisi  totiusde- 
positionis  eorum  seriem  ipse  scripsit^  quid  est  quod 
ei  in  subinde  memorato  privilegio,  quod  sibi  ab 
apostolica  sede  roborari  petiit,  beataB  memoria)  de- 
cessor  meus  ad  eum  loquens,  quod  ipse  dlflinitiones 
illas  in  synodo  cum  caeteris  episcopis  collecta,  juxta 
relationem  utique  suam  propriis  digitis  roboraverit, 
manifestat?  Quod  si  dicit,  nunquam  se  in  illa  syn- 
odo  subscripsisse^  ergo  nec  decessor  noster  ali- 
quam  ei  synodum  privilegio  suo  firmavit?  quippe 
cum  ipse  eam,  quam  auctoritato  apostolica  stabili- 
vit,  propriis  digitis  ipsius  roboratam  specialiter 
fuisse  commemoret.  Igitur  fratres  charissimi,  nos 
io  prsefatorum  clericorum  restitutione  gradus,  om- 
nibus  hactenus  argumentis  rite  coliectis,  et  omnium 
vestrum  hortatu  generatis  incitante  consensus,om- 
nimodam  conniventiam  prasbere  potuisse  cognoscite. 
Sed  quoniam  non  secundum  decretum  nostrum  eo- 
rum  examinatio  mera  et  perfecta  discussioprovenit, 
nec  promotio  ^el  abjectio  ipsorum  in  synodali  con- 
ventu  qualis  fuerit,  liquido  reperta  est,  nec  aposto- 
lics  sedi  suflQcienti  relatu  monstrata :  idcirco  pau- 
lulum  a  consummandarestitutione  ipsorum  interim 
doliberativum  conscnsum  nostrum  coercere  neces- 
sarium  duximus.  Verum  quia  in  deoernendo  et  in 
judicando  quod  canonice  deliberatum  est,  ac  in 
restituendis  saepe  dictis  clericis,  atque  in  omnibus, 
Deo  praeduce,  sicut  decuit  et  ordo  poposcit,  nostra 
prscessit  auctoritas ;  conveniens  ac  honestum  est, 
utjuxtapostulationem  vcstram,  nostrae  firmationis 
perfecta  subsequatur  integritas,  eo  duntaxat  ordine, 
ut  frequentius  intimati  clerici,  qui  evidentissime 
irregulariter  ab  officio  graduum  suorum  suspensi 
fuisse  noscuntur,  ethincsedem  apostolicam  ssepis- 
sime  provocasse  nonnullis  indiciis  comprobantur, 
ante  omnia  pristinis  gradibus  et  officiis  reformati 
consistant,  ita  ut  prioribus  redditi  gradibus  etordi- 
nibus,  et  quodammodo  suis  omnibus  revestiti,  vires 
adversus  impetentes  se  integras  habeant.  Non  enim 
inermis  cum  armato  rite  coufiictum  inire  poterit. 
Quibus  videlicet  gradibus  ac  officiis  fruentibus  eis, 
fratri  et  coepiscopo  nostro  IJincmaro  licentia  sit, 
intratotius  hujus  capedinem  anni,  ssepe  dictos  exhi- 


A  bere  clericos  ab  ordinibus  suis  canonice  fuisse  de- 
jectos  ;  ita  ut  quidquid  habet  calumniarum,  prose- 
quendietexsequendi  sibi  sit  omnino  facultas.Quod 
si  totius  hujus  anni  oircuitu  dilapsojcontra  eos  niil- 
lamjustamapud  sedem  apostolicam  querimoniam 
oomposuerit,  nec  illos  appetere  de  quocunque  vel 
ciyuscunque  reatu,  vel  excessu,  seu  damnatione 
studuerit ;  ipsis  quidem  deinceps  in  ordinibus  per- 
manentibus^  nos  profecto  nuUi  corpori  dalMmiis 
operam,  nec  ullo  pacto  a  summa  cessabinms  dili- 
gentia,  donec  aut  ipse  nunc  illos  juste  comprobet 
restitutos,  aut  juste  per  se  quondam  ostendat  remo- 
tos.  Alioquin  nos  subsequenter  exhibere  procul  du- 
bio  convenit,  non  solum  saepe  fatos  clericos  praejudi- 
cialiter  absque  canone  ab  officio  sequestratos^verum 

T^  etiam  ordinatorem  eorum  inconvenienter,  ac  sine 
consequentia  ecclesiastica,  regimine  pra?sulari  pri- 
vatum.  Quod  plane  praeter  eum  nullus,  ut  remur, 
omnino  dubitat,  nuUus  profecto  non  pr«dicat,quan- 
doquidem  et  nobis  ita  claret,  quantum  autumare 
possumus,  quemadmodum  his  qui  in  illo  tempore 
praesto  fuisse  memorantur. 

Illud  tamen,  charissimi,  prjstereundum  inter  cs- 
tera  fore  non  duximus,  quod  quantum  relationis  ve- 
strse  series  innuit,  minus  caute  quam  sanximusre- 
gularia  constituti  nostri  exsecuti  sitis  edicta.  Noa 
quippe,  etsi  appellantium  sedem  apostolicam  cleri- 
corum,  et  ad  judicium  ejus  provocantium  causam, 
propter  amovendum  a  vobis  prolixioris  laborem  iti- 
neris,  illic  audiri,  vel  etiam  diffiniri  statuimus :  non 
tamen  quemquam  eorum  promovendum,  yel  ad  emi- 

C  nentiorem  ordinem  provehendum  indulsimus, 
quemadmodum  nunc  factum  esse  vestro  favore  per 
scriptavestra  didicimus.  Miramur  insuper  et  quasri- 
mus,qu8enam  ilIa8itsummarei,quamvos  nostraeau- 
ctoritati  reservasse  prstenditis,  et  hanc  invenire 
non  possumus.  Quam  enim  nobis  summam  reser- 
vastis  negotii,  ci:yus  adeo  finem  perducere  matura- 
stis,  ut  nobis  inconsultis,  etiam  pastoralem  restita- 
tis  conferre  soUicitudinem  pateremini?  et  quiadeos 
pristino  gradui  reformandos  nostrs  aoctoritatis 
eguistis,  ad  promovendum  responsum  nostrum  ne- 
quaquam  prfflstoiariduxistis?Quantum  autemniius 
noster  Garolus  gloriosus  rex  id  a  nobis  exegit ;  sed 
nos  vestram  charitatem  et  honorificentiam,  quos 
jam  convenire  jusseramus,  merito  conservantes, 

[)  nullopacto,  priusquam  rerum  nobis  exitus  pervos 
patefieriet,  consensum  in  hoc  praebituros  semperei 
rescripsimus ;  quod,  fratres,  saltem  ad  vicem  minime 
custodientcs,  laudo  vos,  sed  in  hoc  non  lauilo. 
Porro  si  quispiam  sedem  apostolicam,  per  Sergium 
sanctas  memorias  papam,  Ebbonem  quondam  archi- 
episcopum  indignum  clericalicommunione  sanxisse 
perhibet,  noverit  quoniam  talem  sedes  apostolica 
debuit  Ebbonem,  donec  synodali  ejus  examine  causa 
discuterctur,  habere,  qualem  ab  aliis  habitum  non 
ignorabat.  Statutum  quippe  in  magna  et  vcncranda 
Nicaena  synodo  legerat,  ut  do  his  qui  communione 
privantur,  seu  ex  olero,  seu  ex  laico  ordinei  episco- 


1101 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


1102 


pis  perunamquamqueprovinciamsententiaregula- A.  suscipientesy  et  tam  ex  ipsis  epistolis,  quam  ex 


ris  obtineat,  ut  hi  qui  abjiciuntur,ab  aliis  non  reci- 
piantur :  requiratur  autem,  ne  pusillanimitate,  aut 
eontentione,  autalio  quoIibetepi3Copivitio,videatur 
a  congregatione  seclusus.  Donec  igitur  auctoritate 
sua  hujuscemodi  pusillanimitate,  aut  contcntione, 
aut  alio  quolibet  vitio,  examinatio  vel  dijudicatio 
proveniret,  apostolica  sedes  nihil  agere  debuit,ni8i 
quod  egit;  videlicet  ut  ab  aliis  abjectum  ipsa  ne- 
quaquam  indiscusse  susciperet.Prfficipue  cum  prae- 
dictus  Ebbonon  quasiprodepositione  suaqueritans, 
et  legitime  restitui  volens  examine  prscedente  se- 
dem  apostoiicam  appellaverit :  sed,  ut  codex  epi- 
scopalis  indicat,  a  contumacibus  suasus,  et  his 
junctus,  repente  et  reconciliari  ad  ea,  et  pallio  de- 


verbis  ejusdem  venerabilis  viri,  devotionem  et  sup- 
piicem  parentiam  tuam^quam  erga  sedem  apostoii- 
cam  habes,  etiam  nunc  agnovimus,  perpetuamque 
benevolentiam  tuam,quam  circa  dejectos  fratres  et 
filios  alacriter  exhibuisse  te  dicis,  laudamus,nimi- 
rum  qui  et  secundum  aptstolum  flevisse  te  cum 
flentibus  indicas,et  nuncgauderecumgaudentibus 
manifestas  (Rom.  xii).  Quorum  et  nos  quoque  cla- 
morem  clericorum  spernere  ratio  nuUa  sivit,  et  ad 
vociferationes  eorum  ad  sedem  apostolicam  etiam 
sub  decessoribus  meis  frequenter  emissas,  aurcs 
obturare  paterna  charitas  non  permisit.  Portamus 
quippe  onera  omnium  qui  gravantur:quinimo  haec 
portat  in  nobis  beatus  apostolus  Petrus,  qui  nosin 


corari  qusrens^et  qnasi  episcopus  inter  episcopos,  p  omnibus,  ut  confidimuSyadministrationis  suas  pro- 


nuUa  causs  discussione  praeveniente^  communicari 
poscens,  ad  eamdem  summam  sedem  accesserit,  a 
qua  jam  reprobatus  ab  aliis  merito  debuit  repro- 
bari,  donec  supplex  ab  ea  sese  eanonice  posceret 
adjuvari.  Nam  constat,  ut  sanctus  papa  scribit  Ge- 
lasius  {episL  ii  ad  Dardanos),  uniuscujusque  sy- 
nodi  constitutum^quod  universalis  Ecclesis  proba- 
vit  assensus,  nullam  magis  exsequi  sedem  prs  cse- 
teris  oportere,quam  primam,quse  etunamquamque 
aynodum  et  sua  auctoritate  confirmat,et  continuata 
moderatione  custodit,  pro  suo  scilicet  principatu, 
quem  beatus  Petrus  apostolus  Domini  voce  perce- 
ptum,  Ecclesia  nihilominus  subsequente,  et  tenuit 
semper  etretinet.Verumtamen  qualiscunque  fuerit, 
vel  quaecunque  pertulerit  Ebbo,  a  se  ordinatis,  qui 


tegit  ac  tuetur  haeredes.  Verum  cum  nonnulla  scri- 
pta  sedi  apostolics  diversis  temporibus  delata,  vel 
etiam  ab  ea  data^ob  bujus  reperiondam  rei  certitu- 
dinem  diligenter  iuvostigaremus  :  accidit  ut  etiam 
Deo  revelante  acta  concilii,  quod  auctore  te  prsB- 
fatos  viros  segregasse  dignoscitur,  a  te  nobis 
dudum  transmissa  cum  actionibus  pro  Rothado 
venerabili  episcopo,  venirent  ad  manus.  In  quibus 
quanta  reprehensionum  inveniatur  congeries,si  vo- 
luerimus  exhibereper  singula,facilius  chartsquam 
verba  deficient.  Ibi  namque  falsitas  in  ipso  mox 
actionum  invenitur  principio.  An  non  falsita8,cum 
sponte  pervenisse  dejectos  illos  ad  ecclesiae  januas 
pro  sua  necessitate  ipse  de3cribas,quivenisseproban- 
turinviti  ?prscipuecum  Wlfadus  ibidem  nonfuerit, 


nihil  praeter  humilitatem  et  obedientiam  exhibue-  C  cujusnomeninterpetentiumnominafallacitorexsti- 


runt,  nuUum  prorsusintulit  ofTendiculum^quoniam 
et  beatissimus  Leo  ad  Mauros  scribens,ita  de  quo- 
dam  Maximo  praecipit  dicens  [EpisL  91)  :Maximum 
quoque,  licet  reprehensibiliter  ordinatum,tamen  si 
Donatista  jam  non  est,et  a  spiritu  schismaticae  pra- 
vitatisalienusest,ab  episcopali,  quam  quoquomodo 
adeptus  est,  nonrepellimusdignitate.EtAnastasius 
eJQsdem  apostolicse  sedis  prcesul,  quod  mali  bona 
ministrando  sibi  tantummodo  noceant,  nec  eccle- 
siae  sacramenta  commaculent^  ad  Anastasium  prin- 
cipem  scribens  evidentissima  ratione  demonstrat. 
Oramus  sanctam  fraternitatem  vcstram  in  Ghristo 
nunc  et  semper  valere.  Data  viii  Idus  Decembris, 
indictione  xv. 

CVIII. 

AD   BINCMARUM  ARGHIEPISCOPUM   RHEMENSEM. 

(Anno  866.) 

Ejusdem  argumenti  cum  praecedente.  Einanari  enim 
fraudes  aperil  circa  clericos  dejectos,  et  circa 
litteras  Benedicti  papde.  Suh  fincm  etiamarguitquod 
pallio  concessum  ultra  modum  uti  diceretur. 

[Apud  Mansi,  ihid.] 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  Hincmaro 
archiepiscopo  Rhemensi. 

Epistolam  beatitudinis  tuae  cum  epistola  synodi 
missam  per  legatum  ejusdem  vestri  sacrati  collegii, 
Egitonemvidelic^t  fratremetcoepiscopum  nostrum, 


tit  recitatum  ?Ibi  antetempusexaminisjamjudica- 
tum,  et  ante  legitimum  judicium   condemnatum 
fuisse  dignoscitur.lbi  ante  audientiam,et  ante  cer- 
tum  numerum  collectorum  episcoporum  presbyteri 
diaconique  privationi  ministeriorum  suorum  sub- 
duntur.  Ibi  metropolitanus  antistes  modo  sua  jura 
deponit,  modo  resumit:modo  subest  synodo^modo 
prffiest :  modo  quasi  accusatus,  modo  accusator : 
modo  judex  accedit,  ct  pro  libitu  proprio  vicibus 
alternantibus  cuncta  disponens,  more  cujusdam 
animantisjuon  semper  uniusejusdemque  colorisap- 
paret.Ibi,  inquam,nolentes  proclamare,proclamare 
coguntur,  et  tanquam  accusatores  libellum  procla- 
mationis  porrigere   compelluntur,   licet  tenorem 
H  libelli  juxta  morem  gestis  non  inserueris,cum  eis- 
dem  nonnulla  minus  etiam  necessaria   proberis 
inseruisse,  Ibi  absens,  et  ut  illic  habetur  aegrotus 
addicitur,  et  dolor  super  dolorem  apponitur ;  dum 
absens  Wlfadus  libello  quasi  praesens   ascribitur, 
et  in  lecto  jacens  nunquamque  reclaman3,societa- 
tem  habere  cum  praesentibus  reclamatoribus  falso 
preetenditur.  In  quo  considerandum  est,  quia  sile- 
ges  saeculi  etiam  de  rebus  pecuniariis,  qu®  extra 
nos  sunt,  aegrotum  respondere  non  cogunt,  quanto 
minus  a  Domini   sacerdotibus  infirmus   quilibet 
compelli  ad  querimoniam  debuit  de  negotio,  quod 
in  eumdem  ipsum  conflari  dignoscebatur,  et  quod 


1103 


NICOLAl  PAPiE  I. 


1104 


nunc  ad  depositionis  casum  impellere  probabaiur,  A 
quo  dolore  in  hac  vita  major  ubi  quaeso  est  ?  £t  ut 
strictim  pene  omnia  complectamur^ibi  sola  obedien- 
tia  subditorum^quamApostolus  praepositis  exhibere 
jubet  {Hebr,  xiii),  reputatur  in  culpam,  et  qui 
praelati  judicio  temerenonr6stiterunt,sed  humiliter 
colla  supposuerunt,  severissime  puniuntur.  Ibi  qui 
nullaproprianoxadeliqucrunt,ha3reticorumdamna- 
tionem  tanquam  hasretici  inciderunt,  et  qui  mise- 
ricordiam  petiverunt,  nec  justum  judicium  perci- 
pere  meruerunt,  Sed^quid  mirum,  si  texlus  et  finis 
ejusdem  concillii acccpti  non  sunt,quando  in  nomine 
Domini  juxta  morem  inchoatum  non  est?Nam  cum 
Apo8tolo,omne  quodcunque  fecerimus  Deo  in  verbo 
aut  in  opere^omnia  innomineDomini  Jesu  facienda 
prcecipiente  (CoLi  i),ritus  ecclesiasticus  in  coliigen-  « 
dis  conciliis  id  observet,  et  in  hoc  duntaxat,  abdito 
permittente  divino  judicio,  fuerit  praetermissum  : 
oonstat  procul  dubio,  non  eos  in  nomine  Domini 
oongregatos  exstitisse,  ac  per  hoc  eum  minime  in 
Bui  medio  habuisse,  qui  tale  concilium,  imo  con- 
venticula  sua  de  sanguinibus  contra  Psalmistam 
congregaverunt  (Psal.xw),  et  quoddam  animal  imi- 
tati,  non  nisi  exstinctis  propriis  filiis  posse  subsi- 
stere  putaverunt.  Jam  vero  si  idem  concilium  ab 
apostolica  sede  prstcnditur  fuisse  approbatum, 
quemadmodum  id  versuta  fuerit  cavillatione  ab 
apostolica  sede  prasceptum,  fraternitas  tua  non 
nescit.  Denique  de  memoratis  clericis,  Wlfado  sci  - 

'  licet  et  coUegis  ipsius,quod  tibi\isum  est,consum- 
mato,  mox  prscessori  meo  beatae  recordationis 
Leoni  praesuli  non  semel  suppiices  litteras  misisti,  C 
quatenus  idem  concilium  approbans,  auctoritate 
apostolica  roboraret.  Quod  ille  non  soium  minime 
annuit,  verum  etiam  agere  sollicite  renuit,  dicens: 
Idcirco  se  petitiones  tuas  pro  confirmanda  synodo, 
in  qua  depositi  prasfati  viri  fuerant,  suspendisse^ 
eo  quod  per  aliquos  ex  his  episcopis,qui  in  synodo 
rcsederant,  ut  dubitatio  foret  radicitus  evulsa,  sta- 
tuta  ejusdem  synodi  destinare  debuisses^prascipue 
cum  ibidcm  lcgati  sedis  apostolicae  praesentes  non 
fuerint.Poslremo  quod  hi,  quos  tu  auctoritate  sy- 
nodi  aHirmabas  depositos  per  proprias  litteras  ad 

-  sedem  apostolicam  appellaverint,  et  vellent  iterum 
sua  se  apostolica  audiri  praesentia,ettuncsi  culpa- 
biles  invenirentur,non  abnuerent  catholicam  susti- 
nere  censuram.Scd  venerabilitastua  sciens  utique  n 
concilium  istud,  ut  supra  ostensum  est,  roprehen- 
sionibus  non  paucis  respersum,  acta  quidem  illius 
per  neminem  episcoporum,  qui  his  interfuerant 
dcstinavit :  ut  tamen  firmarentur,  denuo  precibus 
agere  non  cessavit.Sed  dejectorum  ilerato  clamore 
crebrescente  clericorum,  nec  sic  quod  petebatur 
laudabilis  praesul  indulsit.Praecepit  autem  per  alte- 
ram  suae  sanotionis  epistolam,ut  ipse  ad  concilium 
cum  iilis  occurreres,  ad  quod  suum  ipse  legatum, 
Petrum  videlicet  episcopum  Spolctanum,  e  latere 
Buo  direxerat :  ad  renovandum  scilicet  judicium 
vice  sua^et  congregatis  rursus  episcopis  ad  deposi- 


torumreclamantiumauxllianteDominotrutinandum 
ac  sopien  d  um  negotium .  Ita  ut  sieisdem  dcy  eciis  cleri- 
cis  contigissetjUtinipsadebuissent  depositione  per- 
sistere,et  obedire  renuissent,Bedemque  apostolicam 
itcrum  expetissent,  ne  ipsius  apostolicae  sedis  dis- 
solveretur  privilegium,  illis  ad  eam  veniendi  non 
negaretur  lieentia.  Gum  quibus  praBcepitut  tua  fra- 
tcrnitas  vel  missus  ejus  veniret :  quatenus  cum 
fratribus  suis  epifccopis  aequum  dehis  judiciumconr 
ferre  potuisset,et  utraque  partc  conveniente,causas 
eorum  eadem  sancta  sedes  canonicedefiQisset.Ve- 
rum  quiprius  episcopum,legatumyidelicetconciin 
tui  sedis  apostolicaevisionisubtraxeras.ctiam  tuara 
audientiae  ab  ea  designatae  praesentiam  subducens., 
probasti  de  te  illa  quae  dicta  sunt :  videlicei  quod 
tale  concilium  statueris,qualesuperiusmonstratuiiL 
est.  Interea  te  voti  elTectu  frustrato,  apostolics 
sedis  et  beatas  recordationis  pontifex  Leo,  qui  fr»- 
tcrnitatis  tuae  proposi/um  noverat,ab  hac  luce  sub- 
tractus  est.  Cumque  sanctae  memoriae  Benedictus 
virapostolicus  ei  successisset  in  ordine  pontificatus, 
rursus  reverentia  tua  arma  praeparat,  et  eidem 
summo  praesuli,  tanquam  suarum  inezpertoverau- 
tiarum,  latenter  subripit,  et  in  ipso  consecrationis 
ipsius  principio  suadet,ut  conciliumquidem  ad  vo- 
tum  unius  hominis  congregalum  firmaret:  noo 
tamen  ei  nuUo  modo  subripi  aut  suaderi  potuit,uta 
justae  definitionis  etdiscretissimaemoderationistra- 
mite  vel  aliquantulum  declinaret*Nam  aicut  videre 
est,  et  ipse  liquido  nosti,  qui  ejusdem  priyilegii 
paginam  penes  te  habere  repositam  dignoscerisjta 
per  privilegium  tibi  concessum  illius  conciiii  robo- 
ravit  institutum,ut  auctoritatis  summam  sedi  apo- 
stolicae  reservaret.  Unde  actum  est,  ut  quod  male 
petitum  fuerat,  Spiritu  docente  Dei,  bene  sapiens 
praesul  concederet ;  et  nihil  proficeret  humanaBQb- 
reptio,  ubi  pectus  tanti  pontificis  divina  repiebat 
infusio:nec  obesset  cujusquam  Buasio^ubi  antistiUs 
sancti  prudens  obviavit  etprovidentissima  modert- 
tio ;  dum  in  ipso  privilegio  tenorem  praemiserit, 
quod  sic  decretum  est  ab  eo  manenda  inconvulsa 
quae  petebantur,si  ita  essent  per  omnia,quaedeiUa 
synodo  sibi  a  sanctitate  tua  referebantur.  Interpo- 
suit  enim  ancipitem  in  eo  sententiam  dicen8:Si  ita 
est,  nostroque  ut  scriptis  praesulatui  intimasti,  et 
gestorum  serie  demonstrasti,  ratas  easdem,  quin 
diffinitioncs,  apostolica  promulgamus  fore  auctori- 
tate.  Licettu  hujus  tenoris  circumstantiam  decol- 
lati  privilegii  textu  minus  simpliciter  excipiens,  et 
nostrae  visioni  subduxeris^  et  aliorum  notioni  sub- 
traxeris  rinterscrens  insuper  qu»  ille  aut  nunquam, 
aut  aliter  sanxerat.  Ipse  namque  de  memoratis  de- 
finitionibus  dixit:Eatas  easdem  apostolica  promul  - 
gamus  fore  auctoritate,  semperque  manere  stalui- 
mus,  et  sequentia.  Quae  ipse  quidem  aliter  posuit: 
ut  vero  addens  atque  commutans  prosecutus  es, 
dicens :  Ratas  easdem  apostolica  promulgamus  in 
omnibus  fore  auctoritate^  semperque  manere  sta- 
tuimus,ut  indequ®8tio  nuUis  aliquando  temporibns 


liOS 


EPISTOLiE  fiT  DECRETA. 


HOd 


oriatur.Quod  qiiantumintersediscreperet,videlicet  A  fu°i  egimus  cloricorum,  a  sedis  apostolicae  pcr- 


quod  ille  promulgavit,  et  quod  tu  minuisti,vel  ad- 
jecisti,vel  mutasti,  ipse  perpendis.  Sed  adhuc  et  in 
aiio  mira  fratemitatis  tuae  accedit  astutia,  et  soli 
proprio  voto  favens  se  immiscet  prudentia.Denique 
cum  apostolicas  sanctitatis  atque  memori»  idem 
decessor  noster  papa  Benedictus  tibi  privilegium, 
de  quo  nunc  diximus,  contulisset,  ita  qua3  in  eo 
continentur  firmavit,ut  suspensam  sententiam  his 
jungeret,et  ut  per  omnia  sedi  apostolicae  sua  privi- 
legia,  sicut  jam  fati  sumus,et  auctoritatis  propriae 
jura  (quffi  in  hoc  et  nos  quoque  secuti  sumus),  in- 
iriolabilia  reservaret.  Interponens  praeterea  nodos 
anathematisineos^quibusprohibendum  censuit,  ne 
quilibet  contra  eadem  canonicaconstituta  ct  decreta 


tinet  privjlegium,  ac  per  hoc  merito  inde  sumus, 
immunes.Tu  vero  violationis  ejusdem  privilegii  ha" 
beris  obnoxius  :  qui  pulsis  illis  clericis  ad  sedem 
apostolicam  provocantibus,manum  obicem  subdole 
prffiparasse  cerneris,  ac  per  hoc  illatam  in  eodem 
constituto  anathematis  pojnam  convenientius  inci- 
disse  crederis.  Videlicet  eura  talem  crebro  dicti 
privilegii  textum  et  tenorem  additione,  detrunca- 
tione,ac  mutatione  tua  cunctis  ostenderis,ut  merito 
subinde  memoratisclericismetumet  desperationem 
posset  incutere,  ac  eos  ab  inchoata  reclamationis 
voce  prorsus  averterc.  Nam  cum  nobis,  quos  nosti 
utique  prisco  Ecclesiae  Romanae  more  in  regestis 
exemplaria  8criptorum,quaj  a  sede  dantur  aposto- 


pontiflcum  Romanorum  pertinaciter  obviasset,  id  -p  lica,reservare,et  quos  conjiccre  potuisti,  cum  tem- 


«st,  ne  quis  contra  illa  quae  tibi  concesserat,  vel 
qu8B  sedi  propriae  reservarat,  agere  tentavisset.  Sed 
lu  quae  horum  tuo  libitui  favere  conspexisti,  om- 
nium  notitiae  patcfecisti  :  quae  autem  sedis  sunt 
-apostolicae  reservata  juri,  cunctorum  notioni  sub- 
duxisti.Testantur  hoc  exemplaria  ejusdem  privile- 
gii,qu«e  sunt  ad  sedem  apostolicam  diverso  tempore 
missa.  Quantum  vero  talis  scriptorum  depravatio 
aut  mutilatio  noceat,ipsejam  potuisti  cum  fratribus 
et  coepiscopis  tuis  advertere,qui  in  cancilio  viden- 
tes  quaedam  ipsius  constituti,  sicut  relatu  ipsorum 
didicimus,  quasdam  vero  non  videntes,  coeptum 
circa  oppressos  pium  laborem  deterriti  minus  per- 
fcctum  deseruisse  nunc  dignoscerentur,ni8i  nostris 
inatructi  monitis,et  nostris  ibidem  confortati  litte- 


pore  deeessoris  mei  darentur,ea  etiam  praesentia- 
liter  intuitos  esse,  sic  mutilatum  et  dcpravatum 
idem  institutum  mittere  non  formidaveris,  quam 
depravatum  etdefraudatnmnullam  hujusexperien- 
tiam  habentibus  ad  subvcrsionem  vim  patientium 
forsitan  exhibuisti  ?Quam  profecto  rem  magnopere, 
frater  charissime,fugeredebuisti:  veritus  videlicet, 
ne  sinonadversus  sajpe  dictum  tibi  collatum  privile- 
gium,  vel  contra  principale  sedis  apostolicae  jus 
agere  videreris,  saltem  ne  in  aliquo  ipse  falsarius., 
quod  absit^a  sacerdotali  verecundia  reperireris.Mi- 
sisti  enim  egregia;  recordationis  decesseri  meo  per 
scripta  tua,quod  iidem  clerici  ad  vicinos  episcopos 
provocaverint,  contra  te  libellum  proclamationis 
doderint,  judiccs  sibi  ipsi  elegerint,  et  caetera  quae 


ris  invenirentur.Quamobrem  jure  fortassis  te  frau-  C  longum  cst  dinumerare  significans.At  ille  divinitus 


dis  aliquid  in  talibu^  committere  fateri  possemus, 
nisi  revcrcntiae  tuae,  quod  ipse  non  speras,  parcere 
nostra  moderatio  studuisset.  Siquidem  rolationum 
detruncatio,  non  solum  cognitionem  ab  hominibus 
8ubtrahit,verumetiamaudientcs  in  errorem  inducit. 
Eccc  enim  dicimus  i  Justus  Dominus  Deus  noster, 
et  non  est  iniquitas  in  eo :  unde  si  una  sola  syllaba 
subtrahitur,  blasphemia  protinus  in  Deum  sine 
cunctatione  committitur.Si  ergo  unius  syllabae  tan- 
tum  in  Deum  piaculum  gignit  ablatio,  quantum 
putas  tot  potest  dictionum  recisio  ignorantibus  ge- 
nerare  dispendium^Quamvis  sit  in  hoc  facto  et 
aliud  quoque  subtiliter  considerandum.  Nam  cum 
anatbematis  interposltio,  non  solum  illos,  qui  con- 


inspiratus  tibi  rescribcns  :  Si,inquit,  ita  est,  no- 
stroque  ut  scriptis  praesulatui  intimasti,et  gostorum 
serie  demonstrasti,  (quod  tu  dc  textu  penitus  era- 
sisti)  rataseasdem  (subauditurdifQnitiones)aposto- 
licapromulgamus,non  in  omnibu8,utipse  addidisti, 
fore  auctoritate,  semperque  manere  statuimus.  Dc- 
inde  subjunctum  est,  quod  tu  longe  aliter  mutasti 
scribenSjUt  inde  quaestio  nullis  aliquando  tempori- 
bus  oriatur.  Nunc  autem  cum  ita  non  fuisse,tam  a 
nobis,quam  a  sancto  concilio  vestro  fuerit  compro- 
batum,quod  dudum  8Uggesseras,merito  in  irritum 
ductum  est,  quod  contra  dejectos  non  simpliciter 
impetraveras.  Sed  ad  propositum  redeamus.  Igitur 
tandcm  aliquando  clericis  saepe  memoratis,qui  sem- 


tra  beneficia  tibi  concessacommittunt,verumetiam  n  per  ad  apostolicara  sedem  appcllavorunt,etiam  no 


ct  ho8,qui  jura  sedis  apostolica)  temere  dissolvunt, 
complectendo  percellat,et  tu  ipsam  interpositionem 
anathematis,  quae  ad  sedis  apostolicae  pertinent 
privilegia  tacens,  post  textum  praeceptionis  tibi 
coneessae,  in  eo  duntaxat  quod  te  mulcet  com- 
memoraveris,  aperte  claret  te  nos  hujusmodi  ar- 
gumento  callide  tetigisse  :  cum  profecto  liqueat, 
sic  illud  vinculum  anathematis  deccssoris  nostri 
decretum  non  observantes  percellere,  ut  tamcn 
jus  apostolicae  sedis  semper  maneat  illibatum  ;  et 
si  ita  esse  quod  suggerebatur,  foret  per  omnia 
comprobatum.  Quod   ergo  nos  in  causa  dejecto- 


bis  litteris  suis  pro  dejectione  sua;  querimoniam 
exponentibus,non  fuit  dissimulandi,non  fuit  nobis 
tacendi  libertas,  quibus  major  cunctis  Christianae 
religionis  zelus  incumbit.  Ac  ideo  primum  tibi  mi- 
simus,  uti  commemoratos  viros,  Wlfadum  scilicet, 
collegasque  ipsius,  clementi  animo  studeres  ad  te 
revocare,depositaque  omni  funditus  auimositate,de 
reslitutione  ipsorum  tccum  fraterne  tractares,atque 
misericorditer  consummare  contenderes,  alioquin 
ad  concilium  cum  coctcris  in  illisregionibusconsti- 
tutis  archiepiscopis  et  episcopi3,quibus  et  nosquo- 
que   pro  hoc  ipso  scripsimus,  simul    occurreres, 


1107 


NICOLAI  PAPiE  I. 


if08 


quatenus  omnes  in  unum  convenientes  causas  eo-  A  loquens,  quod  tu  diiQnitiones  iliafl  in  synodo  cum 


rumdem  clericorum  examineretis,  et  non  aliqua 
emergente  disceptatione,  Oeo  prae  oculis  habito  dif- 
finiretis.  Si  vero  quslibet  inter  partes  disceptatio 
proveniret,  ad  sedem  apostolicam^  nostrum  susce* 
pturffi  speciale  judicium  personce  vices  tenentes' 
utriusque  lateris  convenirent.Quo  Dei  gratiae  juva- 
mine  peracto,suscepimus  nunc  litleras  amplecten- 
dae  dilectionis  omnium  vestrum,manifestissime  si* 
gnificantes,  crcbro  memoratos  clcricos  a  totius 
consona  voce  concilii  dignos  graduum  suorum  re- 
ceptione  pronuntiatos.  Uhi  nulla,  sicut  eisdem  lit- 
teris  vestris  reperimus,  disceptatio  provenity  nulla, 
sicut  putatum  fuerat,varietas  alia  atque  alia  defen- 
dentium  accidit ;  nullus  accusator,  nullus  condem- 


C£teris  episcopis  coliecta,  juxta  relationem  utique 
tuam^propriis  digitis  roboraveris,manifestat?  Qood 
si  dicis,  unquam  te  in  illa  synodo  subscripsisse, 
ergo  nec  decessor  noster  aliquam  tibi  synodum  pri- 
vilegio  suo  firmavit.  Quippe  cum  ipse  eam,  quam 
auctoritate  apostolica  stabilivit,propriis  digitis  tuis 
te  specialiter  roborasse  commemoret. 

Jam  vero,  quod  in  epistola  tua  nobis  scripsisti, 
dicenseorumdem  clcricorumsalubremacregularem 
statum  et  oupisse  te  et  cupere,et  quxsisse  et  quae- 
rcre,  quis  audiens  eorum  qui  cursum  negotii  vel 
controversiae  hujus  novit,non  miretur,et  non  obstu- 
pescat?  Porro  si  cupisti,ubi  estcertamen,quod  pro 
eorum,  ut  pote  niiorum,  recuperatione  sumpsisti : 


nator  repertus  est :  sed  cunctorum  una  eademque  u  Et  si  quaesistiyUbi  apparet?  ubi  datur  saltem  intel- 


sententia,  atque  in  restitutione  ipsorum  diffinitio 
claruit,  eisdem   innoxiis  a  cunctorum  unanimitate 
modis  omnibus  approbatis.Ergo  si  innoxii  sunt  illi 
quondam  depositi  ab  unanimitatc  omnium  approbati 
qui  deposuerant  quomodo  sunt  innoxii  Jure,  ncsci- 
mus.Arridet  autem  hujus  unanimitatis  vestras  sen- 
tentias^  atque  diffinitioni,  otiam  tua,  quamvis  non 
simplex,submissa  tamen  professio,  qua  non  solum 
eosdem  fratres,  et  antea  te  minime  ab  ofGcio  sus- 
pendisse,  vel  Judicasse^aut  a  gradibus  ejecisse  sive 
in  repulsione  ipsorum  subscripsisse,  verum  etiam  et 
nunc  adsynodum,sicut  nos  praecepimus,convenisse, 
et  his  quae  de  restitutione  illorum  caeteri  antistites 
con8enserunt,paratissime  annuisse,et  obtemperare 
curasse  testiris.GuJusetiam  nomen  in  epistola  syn- 


ligi  ?  Vorum  ostende  tu  nobis  quando  statum  eorum 
cupiveriSfVel  quaesieris,et  nos  ostendemus  tibi  prt>- 
lixitate  dimissa  breviter,  quod  non  statum,sed  ca- 
sum  semper  eorum  cupiveris  et  quaesiveris.  Nam 
quid  est  quod  obtinere  modo  legatis,modo  litteris, 
apud  decessores  meos,  Leonem  scilicet  et  Benedi- 
ctum  beatae  recordationis  pontifices  te  cupere  et 
quaerere  signiflcas,  nisi  ut  eorum  quidem  dejectio 
firmetur,  restitutio  vero  nunquam  speretur,  casus 
perpetuo  roboretur,status  aliquando  minime  refor- 
metur?  Ecce  quomodo  statum  eorum  cupivisti,  ecce 
quomodo  statum  quaesisti.Sed  dicis  fortasse,  te  non 
qualemcunque  statum  eorum^  sed  salubrenr:  ac  r^u- 
larem  cupivisse  atque  quaesisse.Verum  vel  hoc  qui- 
busvis  exhibe  testibus,  aut  quibus  cupis  ostende 


odica,  sicut  ejus  relatio  indicat,  una  cum  conven-  ^  probationibus.  Nam  tua,  nec  alia  quae  penes  nos 


nientium  fratrum  et  consacerdotumnominibus  pari- 
ter  ascriptum  inventum  est. 

Illud  tamen  ridere  libuit,  quod  fraternitas  tua 
crebro  memoratos  clericos  ab  officio  se  minime  sus- 
pendisse  ,vel  Judicasse,aut  agradibus  ejecisse  fate- 
tur  :  praesertim  cum  haec  non  veritate  fulta  multis 
etiam  probentur  indiciis.  Sed  quamvis  superius 
summatim  tetigissemus  qus  gesta  sunt,  nolumus 
tamen  haec  pleniter  exaggerare,  ne  compellamur 
quae  digna  sunt  Judicare.  Nam  nisi  tu  illos^  etiam 
ante  omnem  audientiam,  et  adhuc  cum  ad  te  non 
accusantes,  sed  misericordiam  postulantes  acces- 
serint,  ab  officio  suspendisti ;  quid  est  quod  in  actis 
concilii  tui,quod  ipse  ad  sedem  apostolicam  misisti, 


rejacent,  de  te  tale  quid  indicant  scripta  ;  cum  po- 
tiusadomnimodam  ruinam  ipsorum  afTectum  tuum 
Jugiter  intentum  fuisse  patenter  insinuent.  Ad  ex- 
tremum,si  tu  eos  non  dejecisti,  quare  non  cum  tai 
luerint  erexisti?  Jam  vero,si  et  id  tua  sola  auctori- 
tate  agcre  aequivisti,quare  pro  eis  apostolic»  sedis 
auctoritatem  non  petivisti?  quam  sic  contra  eos 
utinam  non  petisses.Si  quidem  ubi  est  dolor,quem 
pro  eis,ut  pole  pro  filiis,  incurristi?  ubi  est  saltem 
modicus  Iabor,quem  pro  restituendis  illis  clementer 
arripuisti?Quamvis  forte  vcrum  sit,  quod  te  deje- 
ctioni  eorumcondoluisse  et  statui  gaudere  testaris : 
hoc  duntaxat  modo,ut  sicut  de  dejectione  ipsorum 
condolueras,  ita  nunc  de  statu  congaudeas,   quia 


a  te  suspensi  ab  oflicio  fuisse  memorantur?Quibus  Q  videlicet  nec  tunc  casui  eorum  condoluisti,nec  nunc 


cum  tacens  nihil  ipse  responderis,  quid  aliud  nisi 
vera  eos  prosecutos  silentio  tuo  tribuisti  patenter 
intelligi  ?  Et  e  diverso  illi  super  quo  querelas  suas 
crebro  dictae  sanctae  memoriae  Leoni  papae  mitte- 
bant,vel  quem  nisi  te  suum  impulsorem  a  gradibus 
propriis,infestum  sibi.quem  circa  se  veluti  patrem 
benignum  debebant  cogaoscere,frequenti  rclatione 
pandebant?  Postremo,nisi  tu  in  dejectione  ipsorum 
subscripsisti,  imo  nisi  totius  depositionis  eorum  se- 
riem  ipse  scripsisti ;  quid  est  quod  in  subinde  me- 
morato  priviIegio,quod  tibi  ab  apostolica  sede  robo- 
rari  petisti,  beatae  memoriae  deccssor  meus  ad  te 


statui  fortasse  congaudes.  Sed  inter  haec  libct  ad 
epistolae  tuae  verba  intuitum  mentis  inflectere,  et 
quamnobisnonsimpliciterscripseriSyStrictimosten- 
dere.  Indecens  quippe  est,licet  te  non  pudeat,  scdi 
apostolicae  subdole  8cribere,nisi  astutiae  tae  argu- 
menta  ipsa  valeat  comprehendere.  In  illa  namque 
epistolae  tuae  constantia,nihil  de  abjectione  clcrico- 
rum  eorum  commemorasti ;  et  quam  injuste  fuerint 
depositi,  nihil  penitus  demonstrati  :  cum  te  opor- 
tuerit  eosdem  profiteri  clericos,  pro  consecratione 
sibi  per  Ebbonem  collata,  nullam  sui  gradus  pati 
debuisse  jacturam.  Praesertim  cum  ipse  cum  cae- 


i109 


EPlSTOLiE  ET  DECRETA. 


1110 


teris  fratribus  et  coepiscopis  tuis  in  synodica  epi- 
stola,  quam  ad  sedem  apostolicam  communiter  mi- 
sistis,  Ebbonem  solam  [/br(&,  solum,  Ra^d.]  iram 
principis  in  sua  qualicunque  dicta  damnatibne  in- 
currisse  profltearis.  Verum  si  ita  sacros  canones 
intellexisti,  cum  illos  judicasti,  saltem  hoc  ipsum 
diceres,  et  quod  hinc  nos  censuissemus,  ut  pote  ma- 
joris  auctoritatis,  amplecti  contenderes.  Per  talem 
enim  confessionem^  quam  Ebbo  fecisse  prastenditur, 
nemo  canonicas  damnationi  subjicitur.  Quod  si  tu 
taces,  nos  silere  non  possumua,  et  quod  omnes  in- 
jastum  fatentur,  ipse  justum,  quantislibet  utaris 
argumentis,  probare  non  poteris.  Quod  si  formida- 
tum  est,  ne  injusta  damnatio  eorum  in  discrimen 
redundaret  auctoris,  et  ideo  quod  injuste  fuerit  pro- 
lata  taceatur,  non  congruum  initur  consilium.  Fa- 
cilius  quippe  veniam  quis  Yeritate,  quam  exquisitis 
et  minus  aptis  adinventionibus  impetrat.  PraBser- 
tim  cum  veritas  liberet,  mendacium  vero  perdat, 
maxime  cum  non  sit  timendum,  ubi  timor  non  est ; 
nec  agnoveris  nos  talem  circa  te  gestare  dilectio- 
nis  afTectum,  ut  quid  te  velimus  incurrere  detri- 
menti,  cum  potius  tui  semper  avidi  fuerimus  aug- 
menti.Nam  et  Ebbonis  causa,  et  istorum  clericorum 
negotium,  que  prima  transierunt,  ut  tibi  cautelam 
non  discrimen  tribuant,  anhelamus.  ftegiam  quippe 
viam  tenentes,sic  illis  prodesse  decrevimus,  ut  tu» 
sanctitati  obesse  nuUo  modo  videremur  :  sicque 
rursum  securitatem  tibi  super  hoc  praebemus,  ut 
clericis  crebro  dictis  hanc  nuUatenus  adimamus.  Ad 
ultimum  vero,  epistola,  qu®  nobis  a  te  nunc  missa 
dicitur,  utrum  tua  fuerit,  convenienter  ambigitur; 
cum  nec  legatum  tuum,  qui  hano  a  te  nobis  trans- 
missam  ediceret,  direxeris,  nec  eam  sigillo  tuo  se- 
cundum  morem  signare  studueris.  Unde  mirandum 
est,  cum  in  dejectionem  ipsorum  clericorum  etiam 
yolumen  non  breve  composueris,  quamobrem  in 
restitutionemsaltem  unam  eplstolamsimplicem  non 
edideris.  In  quo  apparet,  quantum  ibi  alacritatis, 
quantum  bic  desidiae  studium  fuerit.  Quamvis  haec 
ne  nos  arbitreris  ad  discrimen  quodlibet  tuae  sancti- 
tatis  vel  dignitatis  exaggerasse,  cum  meliora  esse 
vulnera  diligentis,quam  fraudulenta  odii  oscula  non 
nescias  :  sed  ne  adeo  in  privilegiorum  tuorum  de- 
fensionem  vel  elationem  immoderatius  erigaris,  ut 
apostolicae  sedis  jura  quoquomodo  temere  tetigisse 
videaris  (dist.  8  :  Mala  consueiudo),  Nam  mala  con- 
suetudo,  quae  non  minus,  quam  perniciosa  corrup- 
tela  vitanda  est,  nisi  citius  radicitus  evellatur,  in 
privilegiorum  jus  ab  improbis  assumitur :  et  inci- 
piunt  praevarioationes  et  variae  praesumptiones,  ce- 
lerrime  non  compressae  pro  legibus  venerari,  et 
privilegiorum  more  perpetuo  celebrari.  Igitur  nos 
in  praefatorum  clericorum  restitutione  gradus,  om- 
nibus  hactenus  argumentis  rite  collectis,etomnium 
vestrum  hortatu  generalis  incitante  consensus,  om- 
nimodam  conniventicun  praebere  potuissc  cognosce. 
Sed  quoniaun  non  secundum  decretum  nostrum  eo- 
rum  cxaminatio  mera  et  perfecta  discussio  provenit. 


A  nec  promotio  vel  abjectio  ipsorum  in  dynodali  con- 
ventu  qualis  fuerit  liquido  reperta  est,  nec  apostoli- 
cae  sedi  sufficienti  relatu  monstrata,  idcirco  paulu- 
lum  a  consummanda  restitutione  ipsorum  interim 
deliberativum  consensum  nostrum  coercere  neces- 
sarium  duximus.  Verum  quia  in  decernendo,  et  in 
judicando  quod  canonice  deliberatum  cst,  ac  in  resti- 
tuendis  saepe  dictis  clericis,  atquc  in  omnibus,  Deo 
praeduce,sicut  decuit,  et  ordo  poposcit,  nostra  prae- 
cessit  auctoritas  :  conveniens  ac  honestum  est,  ut 
juxta  postulationem  vestram,  nostrae  flr-nationis 
perfecta  subsequatur  integritas :  eo  duntaxat  ordine^ 
ut  frequentius  intimati  clerici,  qui  evidentissime 
irregulariter  ab  olKlcio  graduum  suorum  suspensi 
fuisse  noscuntur,  et  hinc  sedem  apostolicam  saepis- 

n  sime  provocasse  nonnullis  indiciis  comprobantur ; 
ante  omnia  pristinis  gradibus  et  ofQciis  reformati 
consistant :  ita  ut  prioribus  redditi  gradibus  et  or- 
dinibus,  et  quodam  modo  suis  omnibus  revestiti, 
vires  adversus  impetentes  se  integras  habeant.  Non 
enim  inermis  cum  armato  rite  conflictum  inire  po- 
test.  Quibus  videlicet  gradibus  ac  offlciis  fruentibus 
eis  fraternitati  tuae  licentia  sit,  intra  totius  hujus 
capedinem  anni  saepe  dictos  exhibere  clericos  ab  or- 
dinibus  suis  canonice  fuisse  dejectos :  ita  ut  quidquid 
habes  adversus  eos  calumniarum  prosequendi  et  ex- 
sequendi  tibi  sit  omnino  facultas.  Quod  si  totius  hu- 
jus  anni  circuitu  dilapso,  contra  eos  nullam  justam 
apud  sedem  apostolicam  quaerimoniaim  composue- 
ris,  nec  illos  appetere  de  quocunque  vel  cujuscun- 
que  reatu  vel  excessu  seu  damnatione  studueris,ipsi8 

C  quidem  deinceps  suis  ordinibus  permanentibus^non 
profecto  nulli  torpori  dabimus  operam,nec  ullo  pa- 
cto  a  summa  cessabimus  diligentia,  doncc  aut  tu 
juste  nunc  illos  comprobes  restitutos,  aut  juste  per 
te  quondam  ostendas  romotos.  Alioquin  nos  subse- 
quenter  exhibere  procul  dubio  convenit,  non  solum 
saepe  fatos  clericos  praejudicialiter  absque  canone  ab 
officio  sequestratos,verum  etiamordinatorem  eorum 
inconvenienter  ac  sine  consequentia  ecclesiastica 
regimine  praesulari  privatum :  quod  plane  praeter  te 
nullus,  ut  remur,  omnino  dubitat,  nullus  profecto 
non  praedicat,  quandoquidem  et  nobis  ita  claret, 
quantum  autumare  possumus,  quemadmodum  his 
qui  illo  in  tempore  praesto  fuisse  memorantur.  Po- 
strcmo  scire  te  volumus,  nostris  auribus  intimatum 

Q  esse,  fraternitatem  tuam  non  certis  temporibus,  et 
juxta  morem  aliis  metropolitanis  antistitibus  defini- 
tis,  pallio  a  sede  apostolica  concesso  uti.  Quod  valde 
displicet,  si  id  a  sanctitate  tua  fuerit  elate  commis"- 
sum,ut  humilitatis  oblita  caeteris  fratribus  suis  stu- 
deatvideri  sublimior:quamvi8  hoc  non  ad  Inanem 
gloriam  utendum  sit,  sed  ad  ornatum  cunctarum 
virtutum  gestandum.  Quod  bene  tempore  quo  ipsius 
pallii  usum  a  sede  apostolica  percepi6ti,scripto  pa- 
gin^ne  more  solito  tibi  ostensum  atque  perceptum 
cst.Cujus  usus  si  fratemitati  tuae  a  sede  apostolica 
omni  tempore  concessus  est,  licet  sit  praeter  Eccle- 
siae  consuetudincm  pcrceptus,  ac  per  hoc  rationabi- 


i^lH 


NICOLAl  PAPiE  I. 


H13 


lit&r  amittendus  (nam  privilegium  meretur,  ut  Ban-  A 
ctus  papa  Simplicius  8cribit,amittere,qui  conoedsa 
sibi  abutitur  potestate),  tamen  his  nostris  admonitus 
competentor  affatibus^  stude  ita  modeste  hoc  uti,ut 
nec  elatio  mentis  invadat,  nec  jactantia  inflet,  nec 
vtina  gloria  vulnerct,  neo  nodum  propriae  dignitatis 
excedat,  nec  temperantia,  sine  qua  cceterie  virtutes 
imperfectse  consistunt,oblivioni  tradatur.  Optamus 
fraternitateui  vcstram  nunc  ot  semper  bene  valere. 
Data  viii  Idus  Dcccmbris,  indiotione  xv. 

CIX. 

AD   GAROLUM   REOEM. 

(Anno  866.) 

Respondel  ad  superiores  ejits  lilteras  de  gestis  in  synodo 

Suessimensi, 

[Apud  Mansi,  ibid,]  ^ 

NicoLAus  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilecte 

filio  Garolo  glorioso  regi. 

Cum  talem  se  gloria  vertra  circa  nos  semper  exbi- 

beat,  et  frequcntibus  vel  litteris  vel  legatis  missis 

erga  pontificium  nostrum  devotm  visitationis  cultum 

impendat,  et  decretis  nostris  obedientiee  sublimia 

colla  gratanti  facilitate  submittat :  nonnisi  beatum 

Petrum  apostolum  dilectorem  suum,  cujus  iocum 

meritis  oppido  discrepantes  observamuB,'in  nobis 

honorare  se  debct  pro  certo  cognoscere  :  imo  Deum 

in  suo  apostolo  venerari,qui  et  sanctis  suis  tantam 

gloriam  tribuit,et  nos  sollicitudinis  eorum  h«redes 

ac  successores  esse  conatituit.  Sed  et  nos  gratiarum 

actiones  condignas  promptas  dcvotioni  vcstrae  refe- 

renles,  multo  niagis  ejus  omnipotentifle,  per  quem  et 

J>rocujus  nomine  talia  gerantur,  laudes  assidue  per-  C 

solvere  non  cessamus.  De  Cffitero,fili  charissime,gra- 

tes  piae  benignitati  vestrae  rependimu8,quoniam  to- 

tum  desiderium  suum  colligens  in  dejectorum  cleri- 

corum  recuperando  statu,  studuit  delere  noxam, 

quam  in  depositione  ipsorum  consensum  praebendo 

oontraxerat.  Et  credimus  quod  superet  merces  ala- 

oritatis,quam  nunc  habuistis  in  receplione,  delictum 

quod  commiseratis  in  eorum  dudum  repulsione :  quo 

niam  istud  Dei  amore,  illud  hominissubreptione  pa. 

ttatum  est.Verumtamen  hortamur,et  sicut  dilectum 

filium  admonemus,caverevos  ne  talibus  de  caetero 

conniventiam  facile  tribuatis  :  quoniam  quod  hodie 

committitur,  utrum  ad   emendationem  pervenire 

quandoque  valeat  ignoratur.  Illud  praBterea  comme- 

morare  libet,quod  inter alia  epistolae  vestwe  de  fratre  D 

etcoepiscopo  nostro  Hincmaro  textus  enuntiat,  di- 

cens  videlicet,  quod  omnino  consequenter  cum  rcli- 

quis  consacerdotibus  omnino  explere  acceleraret, 

nisi  juxta  privilegium  decessoris  nostri  domni  Bene- 

dicti,et  noBtrum,8ummam  nobis  reservandam  ccepti 

de  restitutione  docerent  negotii.Quorum  scilicet  pri- 

vilegiorum  tenorem  si  non  suatim  frater  Bincmarus 

partim  celasset,et  quaBdam,qu8B  illic  habentur  inser- 

ta,  quadam  astutia  cognitioni  communi  negasset, 

neminem  putamus  privilegia  nostra  a  sedis  aposto- 

(a)  Ad  Wlfadum  el  socios.  Wlfadi  vicissim  et  socio- 
rum  in  codice  Laudunensi  exstat  epistola  ad  Nico- 


lioiB  inBtitutiS)  vel  ab  obedientia  qnain  exigimQs, 
avertissent.  Non  enim  nos  inobedientiam  pnsdicavi- 
mus,  vel  ne  obtemperarelur  decretis  sedis  aposto- 
lieae  definivimus  :  cum  potius  eisdem  testantibua 
privilegiis,  salvo  Romsnae  sedis  in  omnibus  jussu 
atque  judicio,  synodum,  quam  ille  pro  clericorum 
dejectione  memoratorum  coUegerat,  stabiliter  esse 
manendam  censuerimus  :  et  ea  conditione  ipsius 
privilegii  t^norem  ei  firmaverlmus,  si  nanquam  ille 
a  sedis  apostoIicjB  praeceptionibus  aiiquo  tempore 
discrepasset.  Frustra  ergo  privilegia  a  sede  stbi  apo- 
stolica  concessa,  ne  sanctiones  explere  nostras  acce- 
leraret,  asseverat  impedisse :  cum  constet  potios,  ut 
ipsorum  textos  insinuat,qoo  itiagis  ad  obediendom 
nobis  acceleraret,  ea  faunc  multipHciter  admonuis* 
se  :  atque  si  rata,qufle  sibi  coUata  fuerant,  circa  se 
sentire  voluisset,  ad  obtemperandum  imtilntis  no- 
stris  se  illa  plenius  ac  abundantius  incitasse.  Glo- 
riosissimae  praeterea  charitati  vestras  denao  pro  Bal- 
duino  gratias  agimusy  denuo  circa  eum  ezhibitum 
tantum  inclinem  vestrae  devotionis  aifectum  laiida* 
mu8,denuo  quod  deest,  oblatis  pro  to  petitionibus 
nostris,  suppleri  per  pietatis  vestrae  munifieentiam 
deprecamur.  Justum  enim  est,  nt  botium,quod  pro 
divinitatis  respectu  nobis  intorvenientifarue  coepistis, 
ut  obedientiae  acdapsilitatis  vestrae^atque  dementiae 
merces  perfecta  sitconsammare  benevole  satagatis. 
De  c(etero,charissime,  vigil  esto,et  solerter  intentus 
circa  sanctam  Romanam  Ecclesiam,  et  erga  sedem 
apostolicam,  quemadmodum  Dei  cultorcs  parentes 
vestros  exstitisse  nonnuUa  scripta  et  probabilea  viti 
testantur:  quoniam  iihe  penitus  vestri,  dilectornm- 
quevestrorum,pcnes  apostolorumconfesaiones  nul* 
k)  modo  poterunt  obUvisci.  De  restitntis  viero  clericis 
quid  drcreverimus,  epfstola  noatra  fratri  et  coepi- 
scopo  nostro  Hincmaro  missa  reeitata  Ba|>iettti«  ve- 
strae  auribus  poterit  intimare.  Optamus  excellentiam 
vestram  inChristonuncetsemper  beneyalere,di)ee- 
tissime  fili.  Data  viii  Idus  DecembriSy  indictione  xv. 

CX. 

(a)AD  WLFADUM  CLERIGUM  RBE.MENSEMyET  SOCIOS. 

(Anno  866.) 

Gratulatur  de  ipsorum  restitutione,  quam  ratam  habet^ 
monetque  ne  injurias  ulciscantur,  et  ut  Hincmaro 
prsesertim  reverentiam  exhibeant, 
(Apud  Mansi,  ihid.) 

NiGOLAus  episcopus,  servus  servorum  Dei,  Tene- 
rabilibus  cloricis  Wlfado.scilioet  et  cttteris  qui  cum 
eo  dudum  depositi,  nunc  vero  decreto  aedis  aposto- 
licaa  ac  synodali  promulgatione  l^eetituta  Deo  auctore 
eonsistunt. 

Divinae  miserationis  plenitudinem  neminem  velle 
perire,  nec  de  sacrato  numero  gregis  sui  casu  quoli- 
bet  decidere,  nullus^qui  divitisis  bouitatis  ejus  eon- 
siderat,  prorsus  ignorat,  cum  etiam  proprio  Filto 
non  perpecerit,  sed  pro  nobis  omnifaue  tradiderit 
illum  [Rom.  vin) :  cujus  ovi8,qu«e  perierat,  pieiatis 
humeris  reportatur  ad  gregem;  cujuaque  clemcntis 

laum,in  qua  gratiasaguntde  8uare8titutione,p6tunt- 
que  ut  sibi  altiores  gradss  provehi  liceat.  Jac.  Sir«. 


tiia 


EPlSTOLiE  ET  DECRETA. 


iiU 


visoera  nos  quoque  pra  modulo  flostro  BeotaBtes, 
non  passi  samns  voces  vestras  diu  contemnere, 
nec  super  contritione  ac  gemitu  veetro  compassionis 
aures  obstruere,  nec  dejectionem,  quam  a  fratre  et 
eoepiscopo  nostro  HincmarOySen  Cffiteris  episcopis, 
nullius  equitatis  censura  pertulistis,  sine  iterats 
ventilationis  examine  praeterire.  Ideoque  jussimus 
fratrum  et  coepiscoporum  nostrorum  Galli»,  Neu- 
strie»  ve]  Germanis  synodum  celebrari,  et  causam 
vestram  in  eodem  venerando  concilio  examinari  et 
non  aKqaa  emersa  disceptatione,Deo  pr»  oculis  ba' 
bitOy  definiri.  Quo  Dei  gratie  juvamine  peracto  su- 
scepimus  auno  litteras  synodi,  relationem  omnium 
continentes  episcoporum,  vos  innoxios  eunctorum 
unanimitate  oomprobatos»  et  a  totius  consona  voce 
eonoilii  dignos  graduum  vestrorum  reeeptione  pro- 
nuntiatos^  manifestissime  referentes.  Ubi  nulla  di- 
86eptatio,nuilavarietasaliaatquealiadefendentium, 
Bullus  aeousator  vel  condemnator  inventus  est;  sed 
ennctonimyuna  cum  Jam  dicti  fratris  et  ooepiscopi 
nosiri  Hinemari  consensu,\ina  eademque  sententia, 
atque  in  restitntione  vesU^a  par  omnium  consonan- 
lia,similiter  pronuntiata  definitio  clatuit.Propterea 
et  nos  quoque  in  restitutione  vestra  et  receptio  ei 
graduum  vestrorum  conniventiam  prsbuisse  cogno- 
•cite,  ei  eongratulari  vobis  pro  statu  vesiro,quem- 
admodum  de  abjeciione  condoluimus,proculdnbio 
eredite.  Igitur  quoniam  in  decernendo  et  in  judi- 
eaado  quod  eanonice  deliberatum  est,  et  in  resti- 
tuendis  vobis  Deo  preduce  sicut  decuit  et  ordo 
popoaeit,  nestra  prsBcessit  auctoHtas.convenienS  ac 
bonestQm  est,  ut  nosir»  firmitaiis  perfecta  subse- 
quatar  iniegritas.  Ba  pro  re  congaudemus  vobis.et. 
iit  jam  fassi  sumus,  congratulaaHtr,et  qusdecreia 
suni  super  status  vestri  recuperat!one,Dei  omnipo^ 
tentis  ei  beatorum  apostolorum  principum  Petri  ao 
Paali^aique  per  eos  nosire  mediocritaiis  auciorttaie 
tobofamus,  ei  ut  secundum  beneplacitum  Domini 
jugi  stabilitate  faoienie  Deo  maneant  libenter  ora- 
mus.  Praterea  volumus  et  hortamur  vos,  nt  tales 
de  cstero  in  oomibus  vos  exhibeatis,  ui  in  nuUo 
ingraii  eirca  beoeficia  Domini  vobis  collata  reperia- 
mini.  Proiade  miserioordi»  ipsius  gratias  agite,  et 
quoniam  yos  in  finem  non  deseruit  eemperin  meniem 
redueiie,  bumilitaiem  pr»  ooulis  semper  habentes 
ei  cor  vesirum  ad  mediiandura  qvm  «terna  sunt, 
infatigabiliter  erigentes  :  ante  omnia  vero  aoUicite 
priecaventes,  ne  memores  vestrarum  sitis  injuria- 
rum,neque  succenseatis  adversus  eos  qui  has  vobis 
intulisse  probantur.  Fratri  autem  et  coepiscopo 
nostro  Hincmaro  debitam  htrmilitatem  et  competen- 
tem  reverentiam  etbibeie :  fteo  sit  aliquo  tempore 
vobifi  lieentia  contra  eum,  pro  eo  quod  ab  eo  fueri- 
tifl  ab  officio  suspensi,  querimoniam  oompooendi, 
vel  sinisifa  ii  vioissitudinem  retribuendi.  Ouoniam 
nos  in  ereoiione  vesira  nullius  ruinam  qusasivimus 
nee  si  unam  partem  stabilire  V0lumus,ut  partis  al- 
terius  dignitatis  vel  juris  detrimenta  patiamur. 
Fraimini  ergo  hnyuB  nosire  pneoeiptioius  deoreto»et 


A  hoc  pro  vestri  munimino,ac  graduum  stabilimento 
contra  omnes  calumniatores  vestros  utimini :  vobis- 
que  semper  existat  facultas  in  opportunitatibus  ad 
sedem  apostolicam  provocare,  et  ejus  judicium  se- 
cundum  canones  praBstolari.  Nolumus  tamen  vos 
ignorare,  nos  Iratri  et  coepiscopo  nostro  Hincmaro 
dedisse  inducias^ut  intra  spatium  anni  hujus  licen- 
tiam  habeat  contra  vosde  dejectione  vel  restitutione 
vestra»si  V6lit,apud  nos  negotium  exsequendi.Quod 
tdcirco  dicimus,  ut  soUicitos  vos  reddamus,et  qua- 
liter  si  necesse  fucrit  ei  resistatis,  ante  prssciatis, 
ut  ejus  talis  arma  justitiae  vestrs  prffiparare  valea- 
tis.  Qptamus  vos  in  Christo  bene  valere.  Oata  viii 
Idus  Decembris,  indictione  decima  quinta. 

CXI. 

H  AD  NOBILSS  AOUrrANOS. 

(Anno  866.) 

Ut  res  ecclesiarumf  qvas  injuste  quoquomodo  reHnenl^ 
sme  mora  reddaniy  ac  deincepn  ab  iisdem  absU* 
neant, 

[Apud  Mansi,  ihid,] 

NiGOLAUs  epiBCopus,servus  servorum  Dei,  dilectis 

onnibus  nobilibus  atqoe  primoribus  seu  Gunctis 

Aquitaniae  habitatoribus. 

Sollicitudinisyquam  pro  universis  ecolesiis  Domi- 

nicis8U8tinemus,necessitasnoscompel1itdeomnium 

fidelium||statu  impigrain  gerere  providentiam.Quar 

propterdevobis  etiam  solertem  curam  circumferen- 

tes,  audimus  quosdam  vcstrorum,  quod  non  opta- 

mus,  ita  eontra  Deum  efferri,  ut  ecclesias  ejus  ei 

diversa  pia  loca  deprae^ari  non  timeant,  et  res  eis 

G  pertinentes  distrahere  non  recusent.  Que  res  valde 
nos  contristavit^et  ultra  quam  dici  possit  menti  no- 
straa  mcBstitiam  generavit.  £t  ideo,  filii  charissi- 
mi,  cur»  nobis  fuit,  ut  his  vos  nostri  poniifioatus 
bortaremur  afTaiibus,  ut  saluti  vestr»  providenies 
solerter  a  tanta  erudelitate  cesseiis,  quinimo  qu« 
violenter  aut  quoqnomodo  sine  lege  tulistis^reddea- 
testantumcorrigere  curetis.  Nam  quamvis  Domini 
sii  terra,et  plenitudo  ejus^ysa/.xxiii),^!!»  tamen  res, 
quffi  a  piis  prinoipibns,  atque  fidelibus  quibnsque 
hominibus,  sacraiis  locis  coUats  sunt,  epeoialiter 
esse  Domini  sine  cunctatione  credontur,dum  divinis 
cultibus  dicatffi,ac  Deo  famulantium  usibus  exisiere 
deputatffi  cernuntur.  Unde  in  Deum  procul  dubio 
committunt,ei  ipsi  priqjudioium  inferre  probantur, 

jj  quicunque  has  usurpare,et  sibi  non  legitimae  vindi- 
care  non  metuunt.  Nimirum  quoniam  cum  a  piis 
quibusque  locis  res  auferunt  Deo  militantium  sti- 
pendia  subtrahuntiet  dum  subsidium  divinp  cultui 
j  ugiter  famalan1iibu»adimuni)laudes  Dominicas  quo- 
dammodo  ab  ipsis  hominum  faucibus  abstrahunt. 
Qnamobrem  vos  rogamuSf  ut  ab  ista  tyrannide  re- 
moti,  sua  singulis  Deo  saoratis  locis  sine  dilatione 
reddaiis  :  iia  ut  nihil  ex  his  apud  vos  retiaeatis, 
nisi  qu«  forte  per  propriam  voluntatem  rectorum 
quorumdam  sacrorumlocorumlegaliter  acquisistis. 
Ita  ut  etiamillasub  omniintegritate  re6tituatis,qu« 
simplicitate  vei  desidia  faoiente  rectorum  venerabi- 


1115 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1116 


lium  locum,  de  6alariis,qu®  sunt  semper  in  usu  et  A 
jure  perenni  sacratis  locis  col]ata,vos  constat  ordine 
non  bono  tulisse,et  hactenus  contra  Dei  ieges  illa 
possidere  probamini.Similiter  autem  et  de  his  hor- 
tamur  a  vobis  fieri,  quae  regis  quomodocunque  a 
sanctis  locis  aliquo  tempore  abstulerunt^et  vobis  in 
beneficium  contulerunt.  Quod  justum  non  fuit,nec 
est :  et  quisquis  haBC  sibi  vindicat^  Deum  inde  sine 
dubio  habcbit.judioem  et  ultorem.Quoniam  si  qua- 
lescunnuft  rapaccs  et  violenti,  nisi  corrigantur,  si 
non  humano  nunc,  certe  quandoque  divino  judicio 
districtissime  punientur  :  qua  putatis  poena  mul- 
ctandi  sunt,qui  contra  Deum  ipsum  rapinam  et  vio- 
lentiam  perpetrare  manifestissime  comprobantur? 
Denlque  prsedecessores  vestri,  antiqui  principes, 
adhuc  et  moderni,non  solum  minime  a  piisDomino  ^ 
dicatis  locis  diripiebant^verum  etiam  ex  suispropriis 
innumera  conferebant :  adeo  ut  eadem  sancta  loca 
eorum  sumptibus  cum  Dei  auxilio  dedicata  sint,  et 
eorum  opibus  ampliata;  quossi  inlargitionibusimi- 
tari  non  vultis,saltem  quae  Dei  sunt  ipsius  violenter 
auferre  nolite.  Si  enim  qui  de  palatio  regis  aliquid 
praesumit,  non  evadit  legaliter  impunitus^  quanto 
minuB  qui  ab  «edibus  Dei,qui  est  rex  regum,et  Do- 
minus  dominantium,  ea  qus  ipsius  sunt  violenter 
usurpat,ejus  valebit  eiTugere  non  subsequente  cor- 
rectione  judicium,  vel  sine  poena  potcrit  exsilire? 
Itaque  quoniam  horrendum  est  incidere  in  manus 
Dei  viventis,  admonemus  vos  et  hortamur,  et  tan- 
quam  divina  prsesentia  protestamur,ut  res  ecclesia- 
rum,quas  injuste  retinetis,eisdem  sanctis  locis  sine 
procurata  mora  reddatis  :  et  deinceps  nec  eas,  nec  G 
alias  apiislocis  subripere  praesumatis.Si  quis  autem 
vestrum  nos  audire  contempserit,et  qu®  salubriter 
Buadere  vobis  nitimur,  obedienter  perOcere,ac  sine 
dilationis  studio  minime  observare  curaverit,omni- 
potentis  Dei  et  beatorum  apostolorum  principum 
Petri  et  Pauli  auctoritete,  quos  in  nobis  contemnit, 
simul  per  eos  et  nostrae  mediocritatis  sententia,ve- 
nerandi  corporis  et  pretiosi  sanguinis  Domini  nostri 
Jesu  Ghristi  communione  penitus  privatus  existat. 
8i  autem  resipuerit,  et  his  quae  per  hujus  epistolae 
textum  dicimus  obedire  dtuduent,et  communionem 
Christi  mysteriorum,et  beatitudinis  gratiam  et  sa- 
lutem  consequatur  aeternam.Optamus  vos  inChris- 
to  bene  valere.  Data  mense  Decembri,  indict.  xv. 

CXII.  D 

AD   CiROLUM  REGEM. 

(Anno  866.) 

Ur  curei  a  Lothario  resHtui  ea  qux  aEelletrude sorore 
sua  Berengarii  vidua  abstulerat, 

JApud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAus  episcopus,  servus  servorum  Dei,dilecto 
filio  Garolo  glorioso  regi. 

Litteris  scilicet  suis  de  Helletrude  Berengarii  co- 
mitis  quondam  relicta  nobis  pernotuit,Lotharii  vide- 
licet  regis  pressuris  annihilatam,  ejusdemque  prae- 
judicia  fore  perpessam,apostolatui  nostro  haec  atque 
alia  suggessit,quo  eidem  Lothario  apostolicis  exinde 


mitteremus  litteris  monita,et  vobisydilectissime  filii- 
fatrique  vestro  Ludovico  excellentissimo  regi  no- 
stram  dirigeremus  epistolam  :  quatenus  vobis  suo 
currentibusatque  foventibusipsa  proculdubiovidua 
ad  perfectam  de  suis  rebus  perveniret  justitiam ; 
quoniam  non  solum  praedia  a  genitore  suo  Lothario 
imperatore  per  praeceptumlargita  sustulit,sed  etiam 
proprietates  ejus  a  parentibus  suis  sibi  praefats  Uel- 
letrudidimissascolludiosesubripuit,eiedemque8an- 
ctae  Dei  Ecclesiaeinfideles  Nortmannos  paganosbene- 
ficiali  more  sane  donavit.NosveroJam  dictoLolha- 
rio  nepoti  vestro  apostolicas  litteras  mitterenequi- 
vimus  :  quiapro  nefariis  et  illicitis  negotiis  ab  iQo 
abo]endis,vobis  plane  auditis,excommunicatumba- 
bemus.  Sed  excellentiae  vestrae  ineffabili  dilectione 
colendfle,poscendo  dilectissime  fili,dirigimuB,ut  pro 
reverentia  apostolorum  principum,  ad  quos  quasi 
refugium  faciens,  rogavit  illa  scriptis  justitiam,  et 
pro  eo  quod  jure  agnationis,8ive  msyoris  natu,vosa 
talibus  illum  decet  coercere  illicitis,  super  his  per 
vestrum  missum,  aut  epistoIam,tam  ex  nostrasan- 
ctione  jubendo,  quam  ex  vestra  parte  rogando,seu 
legum  auctoritate  monendo,  jam  saepedicto  regi 
mittere  studeatis.  Et  si  vos  forte,  una  cum  fratre 
vestro  Ludovico  glorioso  rege  conjuncti,  eamdem 
nepotem  vestrum  quaeque  pro  causa  sororis  8use,ut 
credimus,  fueritis  allocuturi,  quaesumus  a£ratim,ut 
hujus  crebro  fatae  viduae  Helletrudis  causam,  tam 
de  propriis  quam  de  beneficiis  per  testamentum  a 
jam  dieto  Lothario  Augusto  quondara  concessis, 
nuUa  officiente  ratione  usque  ad  fluem  perducatis : 
ut  cum,Deo  favente,a  priore  naevo  fuerit  correctus, 
illius  feminae  causas  restituat,et  ut  ne  adjiciatini- 
quitatem  super  iniquitatem  in  regno  6U0,8ed  faciat 
justitiam  suam  abundanter.Quoniamquidemregum 
examina  decet  omnibus  subvenire,  praecipue  viduis, 
quarum  judex  Ghristus  est.Itaque  hvgus  instarepi- 
stolae  epistolam  de  hac  causa  nunc  ceu  vobis,haud 
secus  Ludovico  fratri  vestrodireximus.Dolemusoppi- 
do  pro  talibus,  eminentissime  rex,  prsdia  Chrisli  fi- 
delium  quoquomodo  toIIentibus,et  Ghristi  regis  infi- 
delibus  beneficii  more  donantibus.  Interea  rogamus 
ut  quidquid  perfeotionis  consulta  super  hisvestra 
perfecerit  excellentia,scriptis  per  singula  apostolatui 
nostro  non  dedignetur  vestra  intimare  r^alis  ma- 
gnitudo.Excellentiam  vestramnunc  etsemperbene 
valere  optamus  in  Ghristo. 

GXIII. 

PRIVILEGIUM   PRO  PARTHENONE  VIZELIACENSI. 

(Anno  867.) 

[Apud  Acherium,  Spicilegiif  tom.  II.] 

NicoLAUs  episcopus,  eervus  servorum  Dei,  rcli- 
giosae  et  Deo  dicatae^  quae  divino  nutu  divinaque 
providentia  in  monasterio  fuerit  constituta,  quod  a 
vobis  Gerardo  scilicet  clarissimo  nostro  illustrw- 
simo  comite,  et  nobilissima  filia  Berta  in  nomine 
Domini  nostri  Jesu  Ghristi,  et  veneration^  beatissi- 
mas  Virginis  Mariae  genitricis  cyusdem  Dei  et  Do- 


U17 


EPlSTOLiE  ET  DECRETiE. 


1118 


mini  nostri  Jesu  Ghristi,in  loco  vel  agro  qui  dicitur  A     Hoc  quoque  capitulo  pradenti  subjungimus,  ut 


YizeliacuSy  in  pago  Avalensi  iu  finibus  Burgundiad, 
constructum  est,  opibu^que  ditatum,  et  omnibus 
qus  post  eam  in  eodem  monnsterio  abbatiss®  regi- 
men  tenuerint  in  perpetuum  :  de  quo  monasterio 
cum  omnibus  jure  ad  se  pertinentibus  pro  remcdio 
et  futura  retributione  animarum  vestrarum  hanc 
sanctam  haeredem  Romanam  fecistis  Ecclesiam, 
llludque  per  donationis  paginam,  beato  Petro  apo- 
stolorum  principi  contulistis. 

Quando  ea  [ad]  quae  catholicorum  virorum  corda 
pontificum  sunt  monitis  provocanda,  ita  ardenti 
desideriOydivina  praeveniente  clementia,8uccendun- 
tur,  ut  ab  eis  ultro  poscantur,  alacri  et  l?eto  sunt 
animo  concedenda,  quanto  ea  ipsa  quae  cupiunt  si 


locum  avaritiae  secludamus,nul]um  de  sacerdotibus, 
nullum  de  regibus,vel  quemcunque  fideliumperse 
suppositamve  pcrsonam  de  ordinatione  ejusdem 
abbatissae,  vel  clericorum  atque  presbyterorum^vel 
de  largitione  chrismatis  aut  consecratione  basilicffi, 
aut  de  quacunque  commoditate  specialis(a)  auttem- 
poralis  obsequii,sive  quibuscunque  causis  ad  idem 
monasterium  pertinentibus,audere  in  auro  velalia 
•qualibct  spccie  commodi  vel  exenii  loco  quidquam 
accipere,  neque  eamdem  abbatissam  ordinationis 
susB  causa  quidquam  dare  praesumere;  ne  hac  occa- 
sione  ea  quae  a  fidelibus  pio  loco  ofTeruntur,  aut  jam 
oblata  sunt^  consumantur.  Ncque  episcopus  civitatis 
ipsius  parochiae,nisi  ab  abbatissa  ipsius  monasterii 


no]lentfacere,petidebuerant:proindejuxtave9tram  n  invitatus,  ibidem  publicas  missas  agat,  neque  sta- 


petitionem  monasterio  in  honoro  Domini  nostri  Jesu 
Ghristi  quod  in  parochia  urbis  Augustodunensis  in 
loco  et  regno  praenominato  a  vobis  rcligiosa  devo- 
tione  fundatum  est,  hujusmodi  privilegia  praesenti 
nostraB  apostolicae  auctoritatis  decreto  indulgentes 
concedimus,confirmamus  atque  statuimus,  ut  nulli 
regum,  nulli  antistitum,  nulli  quacunque  praedito 
dignitate,vel  cuiquam  alii  de  bis  quae  eidemmona- 
sterio  a  vobis,vel  a  quibuslibet  aliis  de  proprio  fuc- 
rint  jure  collata,  sub  cujuslibet  causae^occasionisve 
specie  minuere,  vel  auferre,  sive  suis  usibus  appli- 
care,vel  aliis  quasi  piis  causispro  suaeavaritiae  ez- 
cusatione  liceat  quocunque  modo  concedere,  sed 
cuncta  quaB  ibioblatasunt,velofrerri  contigerit,tam 
a  vobis  quam  ab  eis  quae  in  eodem  loco  in  oflficio 


tiones  in  ccenobio  eodem  indicat,ne  ancillarum  Dei 
quies  quoquomodo  populari  conventu  valeat  pertur- 
bari,  neque  paratas,aut  mansionaticos  exinde  prae- 
sumat  exigere.  Susceptionem  autem  fidelium,et  re- 
ligiosorum,  ac  religiosarum,  atqne  beneficentiam 
quam  jabet  Apostolus  cunctis  exhibendam  pro  pos- 
sibilitate  loci  et  facultatum,non  modo  ibidem  gratis 
fieri  [non]denegamus,verum  etiam  suademus.Sed 
et  modus  in  numero  congregationis  adeo  conserve- 
tur,ut  pluralitas  penuriam,nec  paucitas  inhabitan- 
tium  destitulionem  loci  induccre  valeat.  Haecigitur 
omnia  quae  hujus  praecepti  dccretique  nostri  pagina 
continet,  cunctis  post  vos  succcdentibus,  qui  idem 
monasterium  a  vobisexstructum,et  S.  R.  Ecclesiae 
traditum  sub  usufructuario  retinetis,vel  eis  quorum 


abbatissae  vel  conversatione  religiosa  successerint,  ^  interessepoterit,inperpetuumservandadecernimus. 


seu  qni  pro  animae  suae  remedio  ibidem  oblationes 
suas  obtulerint,  a  praesenti  tempore  illibata  et  sine 
inquietudine  volumus,et  apostolica  auctoritate  prae- 
cipimusp088ideri,earumtantum  usibus,pro  quarum 
sustentationeac  gubernatione  concessa  sunt  fuerint- 
que,  modis  omnibus  profutura,  ea  conditione  ut  nul- 
lus  successorum  nostrorum  in  sancta  hac  sede,  cui 
auctore  Domino  deservimus,  unquam  vel  usquam 
quiddam  de  eisdem  rebus  cuiquam  beneficiare,com- 
mutare,  aut  sub  censu  concedere,  vel  retinere,  per 
futura  tempora  patiatur.  Sed  censum  tantummodo 
in  testamento  traditionis  vestrae,quo  ex  eodem  mo- 
naeterio  haeredem  hanc  sanctam  fecistis  matremEc- 
clesiam,unamvidelicetlibram  argenti  annis  singulis 


Si  quis  vcro  sacerdotum,  judicum,  atque  saecula- 
rium  pcrsonarum  hanc  constitutionis  nostrae  pagi- 
nam  agnscens,  contra  eam  venire  tentaverit,  pote- 
statis  honorisve  sui  dignitate,  percussus  apostolico 
anathemate,careat,  reumque  se  divino  judicio  exi- 
stere  de  perpetrata  iniquitate  cognoscat,  et  nisi  vel 
ea  quae  ab  illo  sunt  male  ablata  restituerit,  vel  prae- 
sumpta  correxerit,vel  digna  poenitentia  illiciteacta 
defleverit  a  sacratissimo  corpore  Dei  et  Domini  ao 
Redemptoris  nostri  Jesu  Christi  alienus  fiat,  atque 
in  aeterno  examine  districtae  ultioni  subjaceat.Cun- 
ctis  autem  eidem  loco  juxta  servantibus  sit  paxDo- 
mini  nostri  Jesu  Christi,  quatenus  et  hic  fructum 
bonae  actionis  recipiant,et  apuddistrictumjudicem 


successores  nostri  accipientes,  piae  paternitatis  suf-  D  praemia  aeternae  pacis  inveniant. 


fragium  eidem  monasterio,  et  abbatissae,  et  mona- 
chis  sub  Regula  sancti  Patris  Benedicti  ibidem  de- 
gentibus,  soUicitudine  pastorali  vigilanter  contra 
omnes  infestantes  impendere  etudeant.  Item  consti- 
tuimus  ut,  obeunte  abbatissa  praedicti  monasterii, 
non  alia  ibl  quacunqueobreptionis  astutiaordinetur, 
nisi  quam  consensus  monachorum  secundum  timo- 
rem  Dei  et  institutionem  Regulae  beati  Benedicti 
elegerit,  et  hujus  apostolicae  sedis  pontifex  praevide- 
rit  ordinandam,aut  suggestione  monacharum  con- 
senserit  ordinatam. 


Scriptum  per  manum  Sofronii,regionariii  et  scri- 
narii  RomanaeEcclesiae,in  mense  Maio.  Datum  vero 
per  manum  Tiberii,  primicerii  sedis  apostoliqae. 

CXIV. 

BPISTOLA  AD   LUDOVICUM  II   IMPERATOREM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 

Adpacem  ineundam  hortalur, 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  LuDOvico  imperatori. 

Christianae  religioni  nihil  officit,  imo  proficit,  si 


(a)  Specialis  lege  gpiritaliSy  ita  enim  postulat  sensua.  Librarium  fefellit  compendium  scribcndijpa/w. 


1119 


NIGOLAI  PAPifi  L 


m 


daiaritate  magistra  divino  intuitn  cnm  exteris  qui-  jt 
bnsque  pro  Remediis  et  securitate  Christianorum 
placitum  inieritis,cum  constet  non  ob  aliud  id  fieri 
niBi  ut  fera  sdevitia  eorum  qu»  in  fideles  unanimiter 
exardescit,  aliquo  modo  refrenetur.  Nam  cum  Salo- 
monem  cum  alienigenis  ad  sanctam  gloriam  muITi' 
pliCttndam  et  ad  templum  Domino  facilius  construen. 
dum  amicitiflB  fcDdera  habuisse  Dominica  sciamus 
referente  historia^quid  mirumsi  pius  imperatorad 
gloriam  Dci  et  ad- s^^curitatem  sanctaBEcclesiaB,quffl, 
tere  diviuum  eat  templum^cum  exterisgentibuspla- 
eitum  confirmet ;  maxime  cum  pis  memoris  Garo* 
his,abav08  vester,  nonnisi  ad  remedium  et  solatium 
(%ri8tianorum  qui  in  diversis  locis  inter  eos  tan- 
quam  grana  inter  paleas  tundebantur.placitum  cum 


CXVIT. 

AD  EPISGOPOS  IN  REGNO  LUDOVICI  COMSTmrTOS. 

(Anno  867.) 
Monasterialibus  disciplinis  nullus  subjiciatur  invitus. 
[Gratian.,  Decr.  ii,  c.  20,  q.  3,  c.  4.] 
PrsBsens  clericus  nomine  8uoLambertu9,unacum 
patre  suo,  nomine  Attbo,  quondam  videlicet  comile, 
nunc  autem  clerico,  ad  limina  apostolorum  prope* 
rans  adiit  prsesentiam  nostram,  asserens  qualiter 
idem  patcr  ejus  in  laicali  adhuc  ordine  in  prsdiis 
propriis  sdificasset  duo  monastena,  voluntatem 
gerens  ut  post  decessum  suum  prssens  qjus  filiug 
Lambertus  in  locum  ejus  succederet :  quem  infra 
teneram  aetatem  intcr  octavum  et  decimum  annum 
constitutum  memoratus  paterproprio  arbitrioabs- 


eorum  principe  noscitur  procul  dubio  perpetrasse  ?  n  qucreguIariinstitutioneextraomnemilliusvoluDta- 


cxv. 

AD  CAROLUM   [CAROLUM  CALVUM]   REGEM. 

Fragmentum.  —  (Anno  8G7.) 

De  Joanne  Scoto^   quod  in    quibusdam    bene    non 

sensefil. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

Relatum  est  apostolatui  nostro  quod  opus  beati 
Dionysii  Areopagita,  quod  de  divinis  nominibus, 
vel  coQlestibus  ordinibus,  Grsco  descripsit  eloquio, 
quidam  vir  Joanne8,genere  Scotus,  nuper  in  Lati- 
num  transtulerit.  Quod  juxta  morcm  nobis  mitti  et 
nostro  debuit  judicio  approbari  :  praesertim  cum 
idem  Joannes,  licet  multee  scientisB  esse  prsdicetur, 
olim  non  sane  sapere  in  quibusdam  frequenti  ru- 


tem  cucullam  induit.Igitur  post  quoddam  ipBiustem- 
poris  spatium,utip8e  dicit  Salomon  eittscoptts.cum 
quibusdam  aliis  absque  patris  oblatione,vel  abbatis 
peroepta  benedictione,  eumdem  Lambertum  mona- 
Bticum  habitum  induere  fecit,  ut  ferunt,  invitum : 
et  sub  hac  occasione,  paterna  seu  matema  bffiredi- 
tate  a  fratribus  suis  privatum  esse,  atque  contn 
omnem,  ut  dictum  est,  voluntatem  suam,  quasi  re- 
gularem  illum  monachum  permanere  volunt.  Super 
qua  re  diligenti  cura  investigantes  etiam  sub  abjn- 
ratione  patrem  ipsius,  si  verum  diceret,  interroga- 
vimus  :  sed  idem  pater  Attho  respondit  se  talcm 
habuisse  et  haberevoluntatem,ut  filius  suus  vertts 
monachus  fieret,  et  in  locum  qus  sucoederet.  Sub 


more  diceretur.  Itaque  quod  hactenus  omissum  est.  n  testiflcatione  autem  junyurando   flrmaY.t .  quod 
Teatra  industria  suppleat,  et  nobis  prsfatum  opus  *^  1'"^"''°  pnm.tus  e,  cucuUam  mdu.t^dem  Um^ 

8ine  ulla  cunctatione  mittat :  quatenus  dum  a  nostri     *»«  ««"P**'-  "^f i'*'*> «*  T?'""°  '" .  !"  Z 

consensit :  sed  demum  ab  msequentibus  monaswo 

habitu  violenter  estindutus^asserens  quod  nunquam 
regulam  aliquam  promisit^neque  ego  pater  «tjus  pal- 
lio  altaris  indutum  illum  obtuli,nequeaquoottnqQe 
sacerdotevel  abbate,ut  mos  po8cit,benedictiofle  pe^ 
cepta  regulee  unquam  se  monachum  subjeetum  futu- 
rum  promisit.  Super  bis  onmibus  etiam  protestalus 
est  prasfatus  clericus  Attho  quiii  si  eo  temport  tam 
durae  observantis  monastieam  intellexisset  regu- 
lam,nunquam  eumdem  filiumLambertumcoegisset 
portarecucullam.QuapropterconsultePsalmographi 

verba  recolentes,  quibus  voluntarie  se  Deo  sacriB- 
care  pronuntiat,  al  voluntaria  oris  sui  beneplacila 


apostolatus  judicio  fuerit  approbatum,ab  omnibus 
incunctanter  nostra  auctoritate  acceptius  habeatur. 

CXVI. 

AO   DONNUM   EPfSGOPUM. 

(Anno  867). 

De  quodam  gut  fratrem  suum  occiderat, 

[Ivo,  X,  184.] 

NtcoAus  DoNNO  episcopo  et  Garolo  regi. 

Quidam  vestrae  dioeceseos  vir  Hugo  nomine  venit, 
qui  lacrymosoaffatu  nostro  pontificio  retulit  qualitcr 
fratricidium,antiquo  hoste  cogente,fecerat,et  quali- 
ter  sub  pojnitentieB  jugo  pro  tanto  facinore  a  vestra 


fuerat  constitutus  beatitudine.  Nos  autem  tantee  ad-  D  fieri  in  conspectu  Dei  obsecrat;  praesentem,  ul  di^ 


versitatis  piaculum,  et  fraterni  sanguinis  audientes 
effusionem  non  paucas  fundenteslacrymas  contrista- 
ti  sumus.  Tamen  quia,ut  aiebat^tantae  macuI«B  cul- 
pamlacrymarum  fonte  abluerefraterna  jubentegra- 
tia  malit,  sancimus  ut  proprias  possessiones  quee  ab 
eoprohocfactoablataesunt,  incunctanter  recipiat,ne 
paupertatisinopiaconstrictus  ad  pejora  deducatur. 
Nam  et  proprialegitimaqueuxor  illlius  a  quasepa- 
ratusest,vestra  sanctitas  illi  ut  statim  reddatursata- 
gat,nein  fornicationis  voraginem,quod  noIuimus,in- 
cidere  vidcatur.  In  reliquis  vero  secundum  pceniten- 
tise  modum  quam  illi  instruxistis  peragere  maneat. 


tum  est,  clericum  nomine  Lambertum  minime  de- 
bere  existimavimus  sub  tali  violentia  fieri  mona- 
chum.Quodenim  quis  non  eligit  nec  optat,profecto 
non  diligit:  quod  autem  non  diligit,facileoontemnit 
NuUum  quippe  bonnm,ni8i  voluniariumJdcireoOO" 
minus  non  ferendam  in  via  virgam,  per  quam  vio- 
lentia  ulli  inferatur,  praecepit.  QuapropterconBultms 
agetur  si  piis  suasionibus  contemptum  mundi,  el 
amorem  Dei  praBdicando,quam  violontiam  inferendo, 
ad  coelestem  amorem  illum  accenderitis.  Unde  om- 
nium  vestrum  charitati  hanc  nostri  apostolattt» 
mandare  deorevimus  epistolam,  moneaiM  ^^ 


im 


EPISTOLiE  ET  DECttETA. 


1422 


pnecipientea  quatenas,  si  ita  verum  est  ut  isti  di-  \  sollicitius  et  melius  reconigant.Ipai  quoqne  arcbi- 


cuDt,nullus  episcopus,  vel  abbas  seu  monacborum 
reliquorum  conventusmonasticisillumregulis  invi- 
tum  subjacere  compellat,  neque  ullo  modo  fratres 
ejusper  banc  occasionem  licentiam  babeant  paterna 
seu  materna  ilium  bsreditate  privare  :  scd  usque 
dum  divina  inspirationecompunctuspropriavolun- 
tate  regul(c  se  subdat,  liceat  eum  a  mundanis  et 
laicalibus  remotum  vocationibus  vel  negotiis  inter 
religiosos  et  ecdesiasticos  viros  in  canonica  degere 
vita.  Non  enim  putamus,  quod  absit,  canonicos  re- 
Hgiosos  a  sanctorum  monacborum  vitae  et  consor- 
tio  conjunctos^  quia  unusquisque^secundum  Apos- 
tolum,  propriam  mercedem  accipiet  secundum  la- 
borcm  suum. 

CXVIII. 

AD  ADONEM  ARCHIEPISCOPUX  VIENNENSEM. 

(Anno  867.) 

De  senlentiis  alque  inteifiictis  sedis  apostoliciB,  inter 

alia. 

[Mansl,  ibid.] 

4.  Ut  arcbiepiscopi  canonicos  conventus  in  pro- 
Tinciis  sibi  commissis  cum  timore  Dei  faciant ;  ubi 
omnes  cum  venerabilibus  episcopis  nobiliores  pro- 
vincis  conveniant;  ibique  integritatem  fidei  et  cano- 
nicarum  regularum  observantiam  audiant,et  ad  te- 
nendum  ne  excusari  possint,  subscribere  doceantur. 

II.  Ut  metropolitani  vigorem  ecclcsiasticum  reve- 
rentius  servent^  et  sive  in  vita.sive  in  doctrina  sin- 
gclari  auctoritate  praecellant;  sficculares  discursus 
et  negotia  vitent ;  zelo  pietatis  inflammati  adversus 
mundialium  bominum  malitiam  fortiusetverius  in-  C 
surgant;  principes  regni  adulando  non  decipiant, 
provinciarum  suarum  munere  divino  sibi  commis- 
sarum  in  omnibus  curam  babeant. 

III.  Ut  suffraganei  reverentiam  et  obedientiam 
condignam  metropolitanis  suis  ezbibeant^ad  metro- 
politanam  sedem  obedientes  occurrant;  causasec- 
clesiasticas  cum  metropolitano  suo  fldeliter  per- 
tractenty  et  ab  ipso  formam  qualiter  ipsi  in  eccle- 
sia  sua  agant  accipiant. 

•  IV.Ut  archiepiscopi  et  episcopi  plebos  vel  baptis- 
males  ecclesias  in  diccccsibus  suis  more  antiquo 
constituant,  et  laici  a  talibus  cavere  doceantur;  ad 
quos  rcliquarum  ecclesiarum  tituli  pertineant ;  ut 
ibi  conventus  celebrior  populorum  fiat,  et  doctrina 


cpiscopi  et  episcopi  cupiditatem  suam  cobibeant,ut 
laicos  postmodum  ab  illicita  praDsumptione  liberius 
castigare  valeant;  neque  sicut  bactenus  factum  est 
ad  scandalum  et  ruinam  multorum  aliena  appeUuit^ 
et  locis  ad  jus  suum  et  episcopatum  non  pertinenti- 
bus  dominari  non  ezpostulent;  sed  oontepti  termi- 
nis  suis :  sicque  potentialius  laicorum  avaritiam  et 
cautelam  reprimere  poterunt. 

VI.De  excommunicatis  publice  propter  publioum 
crimen,  ut  per  publicam  poenitentiam  recipiantuf, 
et  secundum  modum  facti  canonica  auctoritate  sin- 
gulis  posnitentia  prolongetur. 

VII.  Ut  non  temere  excommunicatioBes  flant  ne 
auctoritas  episcopalis  vilescat,  neque  abaolutionae 
n  inordinate,  nisi  satisfactio  ordihabiliter  regulis  pa- 
trum  consentiens  prsoedat. 

VIII.(25,  q.  2.  Si  quis  d.)  Si  quis  dogmata,  man- 
data,  interdicta,sanctione8,  vel  decreta  pro  catbo- 
lica  fldo,pro  ecclesiastica  discipIina,pro  correctione 
fldelium,  et  pro  emendatione  sceleratorum,  vel  iu- 
terdictione  imminentium,vel  futurorum  malorum  a 
sedis  apostolicse  praesule  salubriter  promulgata  con- 
tempserit;  anathema  sit.  (Hoc  vero  pastremum  de- 
cretum  desumptum  est  ex  capitulo  quinto  concitii  Ro- 
mani  sub  eodem  pontifice  Nicolao  annoSGScelebrati,) 

CXIX. 

AD   H  NCMARUM   ARGHIEPISCOPUM   RHEMENSBM. 

(Anno  867.) 

Pcenitentia  injuncta  illi  qui  monachum  presbyterum 

occiderat, 

[Apud  Mansi,  ibid.]    . 

NicoL4us  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rcntissimo  et  sanctissimo  confratri  nostro  HiNCMino 
archiepiscopo. 

Quibus  genitibus(a),quanti8que  lacrymisfiliorum 
discrimina  patemus  alTectus  condolere  soleat,  ve- 
rum  etiam  oporteat^vestram  satis  novimus  experiri 
prudentiam.  Quapropter  infulatum  vostri  ardoris, 
ecclesiastico  lacte  nutriti,  et  ad  solidos  praedicatio- 
nis  profectus  perducti,  volumus  nosse  quod  iste 
Eriathad  apostolorum  limina  confugerit,induIgen- 
tiam  postulando  super  ea  quam  incurrit  bomicidii 
noxam.  Ferebat  se  utique  quemdam  presbyterum 
atque  monacbum  nibil  eum  morte  dignum  ocqi- 


fidei  ac  Ghriitianitatis  in  unum  congregatis  liberius  ])  disse  :  unde  et  bumiliter  ostendebat  se  pcQnitentiffi 


praedicetur. 

V.Ut  arcbiepiscopi  cum  coepiscopis  suis  auctori- 
tatc  patrum  nostrornm  muniti  procurent,  ut  sacris 
loeis  dign®  personae  prsefcrantur,  et  sfecularium 
babitacula  loca  Deo  dicata  vel  sacrata  non  fiant* 
Unde  ct  nospios  principes  ubi  opportunum  fuit  mo- 
nuimu8,et  propter  bonorem  Cbristi  cbaritatis  sus, 
quod  diebus  iIi'orum  depravatum  et  destructum  est, 

(a)  Quibus  gemitibus.  Flodoardus  lib*  lu,  cap.  23. 
Hincmari  ad  diversos  episcopos  epistolas  enume- 
rans :  Hiimerado,  inquit^  Ambianensi,  pro  quodam 
mcmdiOj  ftU  presbyterum  et  mmtchum  in  monaste-^ 


velle  colla  submittere.  Ideoque  nos  ei  i^junximus, 
ut  duodecim  anqorum  meta  terminum  poBnitentiffi 
sibi  injuncUe  includeret.  Quorum  tribus  prioribu8, 
ante  fores  ecclesias  lugendo,  singultus  edendo  mi- 
sericordiam  a  Domino  consequi  festinare  procuret. 
Quarto  deinde,atque  quinto^-inter  auditores  omni- 
potentem  exorare  studeat,  absque  corporis  et  san- 
guinis  Domini  susceptione.  Residuis  pr»terea  se- 

rio  sancti  Richarii  occidit  pro  quo  domnus  papa  Ni- 
colaus  litteras  eidem  domno  Hincmaro  direxerat  pomi" 
tentix  tenorem  continefites. 


1123 


NICOLAl  PAPiE  L 


1124 


ptem  annorum  curncafiSftOommunionem  Dominici  A  cupiditate  poracta  esse  videntur)  tuae  fratemitatis 


sacramenti  susciperelicoalcoloberrimia  festivitatum 
diebus,  oblationes  quidem  nullatenus  o£Ferendo. 
Verumtamen,  omnibus  praedictis  temporibi28,ezce- 
pto  festivitatum  diebus,  et  resurrectione  Dominicat 
continue  quadragesimali  more  usque  ad  vesperam 
jejunus  perseveret.Et  si  alicubi  opportunus  babue- 
rit  iter,  nullo  vehiculo  deducatur,  sed  pedestri  iti- 
nere  utatur.  Usque  ad  mortem  denique  poBnitentis 
ejus  quantitas  extendi  debuerat  :  sed  devotionem 
ejus  fidci  consideranteSySive  quia  ad  sufTragia  apo- 
stolorum  festinaverit,humanius  cum  illo  peregimus. 
Interea  hortamur  vos,ut  reverentissimo  Hilmerado 
episcopo,  suifraganeo  vestro,  praecipiatis  quatenus 
permittat  monachos  monasterii  sui  sub  monastico 


censura  celeri  emendatione  corrigantur.Scilicet  re- 
stituendo  ecclesie  propria)  jam  dictum  sacer- 
dotem,  atque  rei  reddendo  tua  pietate  priBtinum 
quem  perdidit  bonorem,  et  nullatenus  canonica 
inetituta  alicujus  tcmeritate  contemni  permittas, 
facientem  et  consentientem  par  poena  perstrin- 

CXXIL 

AD   FROTARIUM   BDRDIGALENSEM  EPISCOPUM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 

Invasorilfus  rerum  ecclesiasiiettruni  qux  potniteniia 

sit  imponenda. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

(12,  q.  2.  De  viro  nefando,)  De  viro  nefando,bur- 


babitu  quiete  degere,  et  pncnitentiflB  fructus  exer-  ^  gando  nomine,qui  rabie  insana  commotu8,diaboli- 


cere.  Hos  itaque  apostolatus  nostri  apices  susci- 
pientes,  ita  spiritali  oculo  vitam  futuram  poBniten- 
iiiB  ipsius  discutite,  et  catholica  pietate  manu  di- 
scretionis  qufle  oportuerit  perpendentes,sic  cum  illo 
peragitisy  quatenus  et  canonica  auctoritas  observe- 
tur,et  ovis  Dominica  raptoris  vulnere  sauciata  nullo 
neglectu  perdatur,scd  cxamine  divini  judicii  ad  dex- 
teram  Christi  remuneranda  inveniatur.  Optamus 
sanctitatem  vestram  in  Christo  bene  valere. 

CXX. 

AD   HINCMARUM  RHEMENSEM  ARCHIEPI8C0PUM. 

(Anno  8G7.) 

Accusator  et  accusatus  simui  debent  adesse. 

[Grat.,  II,  3,  q.  9,  c.  21.] 

Neccsse  est  secundum  sacrarum  Scripturarum 
documenta,  ac  secundum  justitise  tramitem,et  ac- 
cusatum  et  accusatorem  simul  adesse,etunam  par- 
tcm,  quantaQ,unque  et  qualicunque  prsedita  sit  au- 
ctoritate,  sic  prorsus  audiri,  ut  alteri  parti  nullum 
prflBJudicium  irrogetur. 

CXXI. 

AD   HBRARDUM  TURONENSEM  ARCHIBPISCOPUM. 

Fragmontum.  —  (Anno  8G7.) 

Restituendus  est^  quem  neque  convictum^  neque  con- 
fessum  conslat  esse  ejectum, 

[Apud  Mansi,  ibid,] 
(v.  q.  1.  Notum  sit,)  Notum  sil  tusB  fraternitati 
quod  iste  presbyter,  nomine  Christophorus  de  sua 


cis  se  irretire  laqueis  non  dubitavit,atque  gentilium 
more  per  abrupta  itinera,  et  compita  insidians,  vo- 
bis  in  ecclesifle  vestrfle  villa  una  cum  clericis  vestns 
manentibus,  et  populum  saiubribus  instruere  do- 
gnatum  monitis  decertantibus,  paneque  spiritualis 
verbi  vacua  hominum  corda  reficicntibus^atque  lau- 
dabile  proprise  salutisdesiderium  habcntibas  sancta 
apostolorum  Petri  et  Pauli  limina  visitare,  collectis 
malitiflB  suse  sequacibuSyet  iniquitatis  complicibus, 
nefarias  invasiones,  et  depraedationes  violentas  in- 
ferre  dflemoniaco  ausu  praesumpsit :  et,  ut  epistols 
vestrae  teztus  eloquitur,  sacrum  altare,  sacraque 
Dominici  corporis  et  sanguinis  vasa^insuper  etsan- 
ctum  chrisma  pollutis  arripere  manibus,qua3i  vilia 
et  ad  communem  usum  apta  prflesumpsit;  dilecUo 
C  vera  consuIuit,8i  ipse,  vel  qui  cum  eo  tam  impio  et 
iniquo  scelere  fuerunt,  ad  pcenitentiam  quandoque 
gratia  tacti  divina  venire  voluerint,  quo  eos  posni- 
tcntise  vinculo  constringatis,  nostrae  institutionia 
censuram  exposcere  curastis.  De  quibus,  si  tamen 
ita  estjubemus,cum  ad  poenitentiam  reverti  accele- 
laverint,  uno  anno  extra  Ecclesiam  Dei  consistere, 
cujus  sacratissima  vasa  extra  ritum  fidei  cbrisUans 
diripienda  auferre  non  dubitaverint.  Secundo  vero 
anno,  ante  fores  ecclesise  sine  communione  ma- 
neant.  Tertio  vero  anno,  ecclesiam  Dei  ingredian- 
tur,  et  inter  audientes  astent  sine  oblatione,  non 
manducantes  carnem,neque  bibentes  vinum,pr£ter 
natalis  et  resurrectionis  Dominicae  dies.Quarto  prae- 
terea  anno^si  his  prioribus  tribus  annis  fructuosus 


angustia  ad  nostram  clementiam  lacrymabiliter  sit  n  fuerit  pGenitentiae  labor,communioni  fldelium  resti- 

conquestus,  dicens  se  falsis  criminibus  impetitum,      '       *      *  '  .•...•  . 

et  ab  ecclcsia  sua  non  convictum,  neque  confes- 

sum,  irraUonabiliter  fuisse  ejcctum.  Nam,  ut  ipse 

refert,  tua   diligentia  per  tres  vices   inquisitione 

facta,  nulla  in  se,  neque  de  fornicationis  crimine, 

neque  de  homicidii  consensione,de  quibus  impete- 

batur,reperiri  potuit  culpa  :  nisi  quia  suae  pauper- 

tatis  causa,  qufle  petebantur,  aut  consentire  noluit, 

aut  implere  non  potuit :  quse  suus  tamen  aemulus 

ultroneus  egit,  qui  injuste  illius  ecclesiam  praeri- 

puit.    Idcirco  magnopere  monemus    rcverentiam 

tuam,  ut  eUam  quse,  te  forte  ignorante,  Gieziaca 


tuantur,totaque  mentis  intentione  spondentes  talia 
sc  ulteriu3,nunquam  facturo8,corpus  et  sanguinem 
Domini  suscipere  mcreantur :  ct  usque  ad  septimum 
annum,  tribus  in  hcbdomada  diebus,  sine  esu  car- 
nium  et  vini  potatione  maneant  poenitentes. 

CXXIII. 

AD  JOANNEM   ARCHIEPISCOPUM   RAVENNATCM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 

De  catechismo  baptizandorum, 

[Apud  Ivonem,  i,  87.] 

NicoLAUS  papa  Joanni  archiepiscopo  Ravennae. 

Catechiemi  baplizandorum  a  sacerdotibus  unius- 


1135 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


1126 


cujusqoe  eceleeieB  possunt  ficri,  slcuiin  sanctahac  A  ^^t*'^  coram  Deo.  PcenUcnuam  itaque  age  ab  hac  nC" 


Romdna,  cui  Deo  auctore  ministerium  famulatus 
nostri  exhibemus,Ecclesia  solcmniter  fieri  compro- 
batur. 

CXXIV. 

AD  JOANNEM  ARCHIEPISCOPUM  RAENNATEM. 

(Anno  867.) 

De  illis  qui,  tuicoribus  suis  dimissis,  ad  alias  nuplias 

transierint, 

[Ivo,  VIII,  221.] 

NicoLAUS,  archiepiscopo  Ravenn». 

De  senaioris  conjuge,  quam  adulteram  essedici- 
tis  et  propter  adulterii  reatum  disjunciam  a  viro 
suo  esse  Judicatam,et  monacbicam  vesiem  indutam, 
atque  velatam,  nescimus  utrum  Juste  an  aliter  hoc 
sit  terminatum  judicium ;  et  si  adultera  apparuit,  B 
faoc  magis  a  viro  suo  debuit  esse  inquisitum  :  et  si  a 
Tiro  suo  requisitum  fuit,  indagatorum  vcl  Judicum 
praesentia  debuerat  examinatum  esse,  atque  termi- 
natum  :  et  post  terminationem  et  approbationem 
atque  manifestationem,  tunc  aut  legali  calculo  aut 
canonico  Judicio  ipsius  causas  sententise  difnniri. 
Et  si  nec  hoc  nec  illud  facium  est,  quis  eam  ausus 
esi  religiosa  induere  veste  et  sacro  cooperire  vela- 
mine?  Tamen  id  subtilius  Dei  prae  oculis  habentes 
timorem,  prscipimus,  ut  praesentia  missi  vel  vicarii 
vesiri,  in  vero  examine  praesenie  viro  suo  examina- 
tio  fiat.  Et  si  justa  et  rationabilis  eorum  causa  ap- 
paruerit,maneat.  Et  si  aliter  apparuerit,ut  praetuli- 
inus,secundum  Dei  omnipotentis  voluntatem  atque 
tiraorem  eorum  definiatur  causa. 


CXXV. 

AD  ADALWINUM  ARCHIEPISGOPUM  JUVANIENSEM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 

De  vidua  qu3S  post  as$umptum  sanctimanialium  vela- 

men  ad  nuptias  redierit. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  ei  sanctissimo  confratri  nostro  Adalwino 
sanctae  Juvaviensis  EcclesieB  archiepiscopo. 

Quod  autem  inierrogasti  de  femina  quae  post  obi- 
tum  mariti  sui  velamen  sacrum  super  caput  suum 
imposuit,et  flnxit  se  sub  eodem  velamine  sanctimo- 
nialem  esse,  postea  ad  nuptias  rediit,  bonum  mihi 
videtur  quia  per  hypocrisin  ecclesiasticam  regulam 


(^uitia  tua,  et  roya  Deum,  ut  forte  remittatur  tibi  hxc 
cogitatio  cerdis  tui.In  felle  enim  amaritudinis,et  obli- 
gatione  iniquitatis  video  te  esse  {Act.  viii,  20).  Ideo 
tales,  nisi  reslpiscunt,  spirituali  gladio  percutcre 
censemus.  Non  enim  fas  est  Spiritui  sancto  mentiri, 
sicut  Ananias  et  Saphira  mentiti  sunt,  et  statim 
perierunt. 

CXXVI. 

AD  EUMDEM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 
[Ivo,  XI,  104.] 
Clerici  qui  in  adolescentia  a  daemonibus  cognos- 
cunturobsessi,ad  superiorem  sacri  regiminis  gra- 
dum  accedere  non  possuni. 

CXXVII. 

AD  EUMDEM. 

(Anno  867.) 

Quod  episcopus  vel  clericus  nulto  modo   venationi 

debeat  insistere. 

tlvo,  V,  353.] 

NicoLAUs  Adalwino  Juvaviensi  archiepiscopo. 

Quorumdam  relaiione  fidelium  auribus  nosiris  in- 
timatum  esi  quod  Lanfrcdus  episcopus,qui  et  juve- 
nis  esse  diciiur,  venaiioni  sit  dediius.Quod  vitium 
plurimosetiam  de  clericaii  catalogo  genereduntaxat 
Germanos  et  Gallos  irreverenies  [/".,  reverenies]  im- 
plicai.  Vorum  iste,  si  ista  est  ut  audivimus,merito 
Juvenis  dicitur,qui  Juvenilibus  desideriis  occupatus, 
nulla  senum  graviiate  constringitur. 

Jtem.  0  miseram  vitam  hominum  et  maxime  sa- 
C  cerdoium!  qui,  dum  lucrandis  fidelibus  debent  in- 
sistere,  venandis  feris  incumbunt,  et  quos  capere 
oportet  homines,  capiuntaves  et  bestias;  qui  dum 
mortibus  student  animaniium^viiam  suarumamit- 
tunt  animaruml  0  infelicem  viiam  super  omnem 
viiam?  Nam  in  quo  magis  quisque  carnalis  apparet 
quam  in  iali  viia?  Venatorum  enim  vita  nil  praeier 
carnes  capit,  in  qua  dum  quisque  permansit  nun- 
quamprobatusest.  Nam,ut  beaius  dixitHieronymus. 
venaiorem  nunquam  legimus  sanctum.Vae  hujusmd- 
di  praesulibus,  qui  dum  debent  Peirum,  Andream, 
Jacobum  et  Joannem,quibus  a  Domino  dictum  est : 
Venite  post  me^  faciam  vos  piscatores  hominum 
(Matth.  ivet  Marc.  i),  ad  imitationem  suam  eligere, 
quorum  et  discipuli  sunt :  magis  Nemrod  (Gen,  x) 


conturbare  voluit,  et  non  legitime  in  voto  suo  per-  j\  et  Ismaelem  {Gen.  xxi),  aique  Esau  {Gen.  xxv  et 

...  .11.  j     1        »11         .  /•         j  X  \  \-  '        '  i.  i.  •    1 I.    __i^^J2    ^J!^_.^_ 


mansity  ai  pcBniteniiam  agatde  illusionenefanda^et 
revertalur  ad  id  quod  spopondit,  et  in  sacro  mona- 
sterio  inchoavit.Nam  si  consenserimus  quod  omnia 
sacramenia  ecclesiasiica  quisque  prout  vult  flngai, 
et  non  vere  faciat,omnis  ordo  ecclesiasiicus  cst  tur- 
batus,nec  catholicae  fideijura  consisiunt,nec  cano- 
nes  sacri  rite  observaniur.  Quid  enim  profuit  Simo- 
ni  Mago  baptismum  sacrum  flcte  suscipere,  et  in 
Ghristianiiate  permansurum  se  finxisse,  cum  per 
apo8iolum,fraude  ejus  decreta,  quod  sibi  fuiurum 
esset,  praenuniiatum  esi?  Ait  enim  :  Pecunia  tua 
tecum  sit  in  perditume  :  cor  enim  tuum  non  est  re- 


xxvii)  reprobos  imitantur,  qui  hujusmodi  adinven- 
tionibus  incubuisse  referuntur.  Nihilominus  autem 
de  hoc  episcopo  relaium  est  aposiolatui  nostro 
quod  cum  quadam  filia  sua  immodcraiam  teneat 
familiaritatem^  et  ob  id  mala  fama  ei  orta  sit :  pro 
qua  re  a  sanciiiaie  tua  caeterisque  coepiscopis  suis 
commoniius  ac  correpius  esi,  sed  nullaienus  emen- 
daius.  Quae  res  in  hocmaxime  displicet,etmagisac 
magis  de  se  deieriorem  reddit  opinionem.  In  quo 
beatitudini  tuae  etcoepiscoporumsuorum  rationibus 
non  obedit  et  per  inobedieniiam  in  culpam  proio- 
plasti  relabitur.  Oportet  ergo  fraternitatem  tuam  sy- 


1197 


NICOLAI  PAPiE  I. 


li» 


nodale  cum  episeopis  et  suffraganeis  luie  convocare  A  et  accueatore  quod  objecerateoiDprobaB*e,(4iBricuin 
concilium,  et  huno  salutaribus  eloquiis  episcopum      privat  proprio  gradu. 


convenipe,atqueilli  pastorali  auctoritate  praBcipere 
quatenus  et  ab  omnium  bestiarum  et  volucrum  ve- 
natione  penitus  alienus  existat,  atque  immoderata 
fili»  suae  familiaritate  semetipsum  omnimodo  coer- 
ceat.  Quod  si  parere  contempserit,  et  tam  pro  vena- 
tionis  declinatione  quam  pro  immoderata  filiffi  sus 
vitandaconversatione;  vobis  admonentibus  obedire 
distulerit,  a  vestro  collegio  excommunicatus  absce- 
dat.  Quod  si  in  hoc  contumax  adhuc  apparuerit,  a 
ministerio  cessare  debebit. 

CXXVIII. 

AD   EUMDEM. 

(Anno  867.) 


cxxx. 

AD  EUMDBM. 

(Anno  867.) 

Si  homo  aliquis  duas  spirituales  commatres  kabere 

valeaL 

[Ivo,  I,  437.] 

NicoLAUS  SoLOMONi  Constantlensi  episcopo. 

Sciscitatur  a  nobis  sanctitasvestra  si  aliquis  bomo 
duas  spiritales  commatres  habere  valeat,uiMtm  post 
alteram.  In  quo  fraternitas  tua  meminisse  debet 
scriptum  esse  :  Erunt  duo  in  came  una  {Oen.  ii). 
Itaque  cum  constet  quia  vir  et  uxor  una  earo  per 
connubium  efYieiuntur,  restat  nimirum  virnm  com- 


„  .  .  c         #>.     • :  A^  1»^  ..v#«  *«.v.^/,«^—/  ^i#-«  B  patrem  constitui  illi  muHeri  cui  in  matrimonio 

Episcovo  mflrmanletntst  de  hae  vita  migraverit,aller  ^  ^       ,  ,  .,  .   ^  x  .j  . 

^^^  c»,hJih,nt4,^  «^  /vmt»M'Mf  tnijfnti  mii/>hrrtuHn      sumpta  uxor  commatcr  esse  videbatur  :  el  idci 


non  substituatur,  ne  commissi  talenti  pulchritudo      sumpt 
deleatur. 

NicoLAUs  Adalwino  Juvaviensi  archiepiscopo. 

Pontifices  qui  aliqua  occupantur  infirmitate  vel 
ffigritudine,  abjiciendi  non  sunt,  nec  alios  in  loco 
eorum  consecrari  oportet,  nisi  ex  hao  fuerint  luce 
subtracti.  Quod  si  de  mioisterio  sibi  concesso  con- 
queruntur,  quas  licita  sunt  sacerdotes  expleant.  In 
his  vero  qnee  eis  prsBsumere  non  licet,  vicinorum 
utque  ad  recuperandam  sanitatem  episcoporum, 
auxilia  subrogentur;  et  hoc  cum  cautelce  studio 
peragatur,  ne  per  necessitatis  occasionem  presum- 
ptionis  pullulet  ambitio.  Bpiscopi  vero  qui  Dominici 
gregis  suseepcrunt  curam  atque  sollicitudinem,  ab 


idcirco 
licet  virum  illi  feminas  non  posse  jungi  in  copula 
qu8B  commater  erat  ejus,  cum  qua  idem  una  fderat 
caro  effectus. 

CXXXI. 

AD   EUMDEM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 
De  pasnitentia  parrieidarum  et  incestuosarum. 

[Ivo,  X,  ^85.] 

NiGOLAUS  SoLOMONi  Constantiensi  episcopo. 

Constat  parricidas,  fratricidas,  et  incestuosos  de 

quibus  consulis  utrum  possint  conjugio  eopulari, 

pconitentiam  agere,  et  ideo  non  posse  carnali  copulaB 

jungi.  Quos  oportet  in  castitate  omnibus  vit»  sa^ 


administratione  eorum  discedere  non  oportet,  ut  C  permanere,  mentis  et  corporis,  servata   duntaxat 

propter  misencordiam  etiam  circa  hos  beati  paps 
Leonis  vicesima  quarta  Decretalium  regula. 

CLXXII. 

iD   SOLANfTANUM  VCl  SOLBMONIUM  EPISCOPUM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 
[Ivo,  I,  136.] 

NicoLAUs  SoLEMOMio  episcopo. 

Nosse  desideras  utrum  mulier  quae  viri  niium  ex 
alia  filia  genitum  de  sacro  fonte  levaverit,  postmo- 
dum  possit  cum  codem  viro  copulari?  Quos  ideo 
jungi  posse  decernimus,  quia  secundum  sacros  ea- 
nones  nisi  amborum  consensu  nuUius  religionis 
ob*entu  debet  conjux  dimittere  conjugem.  Pertinet 


accepti  talenti  pulchritudo  non  deleatur,  sed  certa- 
mine  eorum  salubriter  augeatur  et  triplicetur. 

CXXIX. 

AD  SALOMONEM  EPISCOPUM  CONSTANTIENSEM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 

Quod  nem0  damnandus  sit  nisi  sponte  confessus^  vel 

canonice  convictus. 

[Ivo,  VI,  122.] 

NrcoLAus  Salomoni  Constantiensi  episcopo. 

Presbyler  vel  diaconus  quem  asseris  crimina  nolle 
publiee  confiteri,  sed  velle  cum  sacramento  defen- 
dere  se,et  tamen  notum  est  episcopo  essc  scelus  ab 
ipso  perpetratum,non  potest  per  aliquam  pGeniton- 


tiam  sacerdotali  vel  diaconali  ofllcio  potiri.  Sed  mi-  n  autem  ad  ingens  uxoris  exitium,  quee  habens  odio 


randum,siipseconfe9susnon  fuerit,quomodo  notum 
possit  esse  episcopo  scelus  ab  ipso  perpetratum, 
nisi  accusatore  forte  idonco  pcr  testes  idoneos  ap- 
probante.  Unde  si  examinante  episcopo  causam  pi-e- 
sbyteri  vel  diaconi,  non  fuerit  per  testium  approba- 
tionem  ille  presbyter  vel  diaconus  forte  convictus, 
non  est  scelus  episcopo  legiume  manife8tatum,nisi 
presbytcr  vrd  diaconus  sua  sponte  scelus  ipsum  con- 
fiteatur.  Quod  nisi  fecerit,interim  non  videmus  suo 
debere  presbyterum  vel  diaconum  officio  privari. 
Bola  ergo  spontanea  confessio,  et  canonicus  nnme- 
rua  vel  qualitas  testium;  deeernentibus  episcopis. 


virum  vel  infirmitatem  ejus  non  considerans,qQftsi 
causa  pietatis  operatur  impietatem  :  maxime  eam 
praEcipiat  Apostolus  :  Nolite^  inquiens,  fraudare  in- 
vicem^nise  ex  consensu  ad  tempus  ut  vaceiis omtioni : 
et  iterum  revertimini  in  idipsum,ne  tentetvos  Satanat^ 
propter  incontineniiam  vestram  (/  Cor.  vii).  Ergo  si 
non  ex  consensu  utriusque  conjugis  hoc  esse  fae* 
tum  probatur,  non  fraudentur  invicem,  sed  rever- 
tantur  in  idipsum  :  praesertim  cum  dicat  Aposto- 
Ins  :  Uxor  sui  corporis  potestatem  non  habet^  sed  vir; 
sit^virpotestatem  non  habet  sui  corporis^  sed  muHer 
{ibid.). 


H49 


EPlSTOLiB  ET  DEOKETA. 


1130 


GXXXIIL 

AD  RODULFUM  AROBfmNBN$BM  EPISGOPUM. 

Fragmentuzn.  —  (Anao  867.) 

De  quodattL  malrmda  pcmilenie. 

[Apud  Mansij  ibid.] 

NicoLAOS  episcopuSf  semis  servorum  Doi,  reye- 
rentissiino  et  sanctissimo  Rodulfo  epiecopo  sanota 
ArgenlinensiB  EScelesia. 

DttiB  de  univeireis  mundi  paKibus  oredentinm- 
agmina  principis  apostolorum  iiminibas  properant^ 
quidaiD  vir  nDmitte  Tfaotar  venit,  veetr»  beatitudH 
nis  epiatolam  ge#enii,quani  moetpooontvilit  praBSula- 
tui,  cujaa  pagtiiara;  perlegentes  inatricidam  ilium 
esse  cognovimus.Quo  facto  multis  fletibus  lacrymis- 
que  profusis  valde  doluimus,  idcirco  prscipimus, 


A  ita  ridiculum  est  et  inconveniena  eleziitiim  arma 
sostoHere  et  ad  bella  procedere,  cnm  Paulus  egrc- 
gius  prasdicator  dicat :  Nemo  militans  Deo  implicai 
se  negotiis  sxcuiaribus  (//  Tim.  ii,  4) ;  ao  sic  iiquido 
versa  vice,  nemo  militans  mundo  impiicat  se  nego- 
tiis  spiritualibus. 

CXXXV. 

AD  ELECrUM  ET  CLEftUM  NONEffSIS  ECGLESIvE. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 

Sine  nuXu  sedis  apostoHcos  eeclesia  non  debet  institui, 

[Oratian.  D.  m,  d.  1,  c.  8.] 

Ecclesia,  id  cst  catholicorum  collectio  quomodo 
sine  apostolicae  sedis  instituetur  nutu^quando  juxta 
sacra  decreta  nec  ipsa  debet  absque  prsccptione 
papffi  basilica  noviter  constrai,  quas  ipsam  catboli- 


etPatramalmoriimcea8uri8  8latuiinu«.ut9ubp(B-,^„j„   .^t^  ^^^  ^^  ,^y  ^^^^^  dignosci- 


nitentiiB  jugo  permaneat;  ita  ut  per  unum  annum 
ecclesiam  non  ingredmtur^  sed  ante  fores  basilicffi 
staii»  orans^ac  deprecaas  Denin  per8everet,qualiter 
tasto  ertpiatnr  piaeulo.Gomploto  vero  aoni  oireulo, 
introenndli  in  ecdesiam  lieentiam  babeat)  tamed 
int«r  andientes  stet^  ei  nondum  eommnnicet.Cem^ 
pktis  antem  Uiiua  annorum  currfeulie  saors  oom- 
mnnikiDis  iili  grailia;  oiMvcedatup.Oblationes  vero  non 
oSerat,nisip08tqnamaliomniseptem  annorum  cur- 
piculajexpIeaaturJnhasautemomnibus  annis  atque 
teoDpocibna  OBmcm  non  ma»d!icet,nec  vinum  bibere 
pnmumat,  exceptis  festis  diebus  atque  Dominieis, 
et  flt  Pftscba  uaqpre  ad  Pentecosten;  et  quocunque 
ir»  voluerit  nuUo  vebicnlb  deducatur,  sed  pedibus 


tnr. 

CXXXVL 

AD  RIVOLADRUM    EPJSCOPUM. 

(Anno  867.) 

De  pomiientia  imposita  Wimaro,  qui  tres  (Uios  suo» 

deremerat, 

[Apud  Mansi,  Conc.  tom.  XV.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rentissimo  et  sanctissimo  Rivoladro  episcopo. 

Dominici  gregis  curam  ceBlesti  dogmate  plenam 
ita  convenit  episcopis  observare.quatenus  pro  sus- 
cepti  ovilis  neglectu  aliquod  periculum  non  incur- 
rant.  Undique  etenim  venicntcs  admodum  plurimi 


proBciscatur.Arraa  non  sumat  nisi  eontra  paganos.      suorum  facinorum  proditores,quantum  dolorem  in- 
Jejunet  autem  ttes  dies  per  hebdomadam  usquead  ^  ferant  pectori  nostro,  plus  singultu  reminiscimur, 


veBperam.Apropriaaclegitimaquidem  conjuge  non 
flAparetur,  ne  in.  fomicationis  voraginem  corruat, 
quod  ne  fiat  optamn8.8i  antem  ante  trium  annorum 
carsum  finis  vita  iUiua  oppropinquaverit,  corporis 
Domini  nostri  Jesu  Christi  particeps  flat ;  sin-autem, 
ut  aupra  8tatoimus,efilciatnr.  Tamen  si  illius  con- 
versationem  et  fontem  lacrjnnarum  in  omnibus  vi^ 
deritis  floridis  actionibua  et  optimie  operibus  pui- 
kti&rejiumanin^  cirea  eum  vestra  sollicitudo  pervi- 
gil  appareat,  mitisque  omnibus  demonstretur.  Op^ 
tBLfnua  vos  in  Ctiristb  bene  valere. 

CXXXIV. 

AD  GUIFRBDUM  HORINENSEM  EPISGOPUM. 

Fragmentnm.  —  (Anno  867.) 

De  clerico  gui  paganum  occideril. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

NicoLAUS  GuiFRBDO,  Morineusis  Ecclesiae  episco- 
po. 

Glericum  qui  paganum  occiderit  non  oportet  ad 
gradum  majorem  provebi,  qui  carere  debet  etiam 
acquisito.Homicida  enim  est.Nam  cum  discreti  sint 
milites  ssculi  a  militibus  Ecclesie,  non  convenit 
militem  Ecclesi®  secnlo  militare,  per  quod  ad  efl^u- 
sionem  sanguinis  necesse  sit  pervenire.  Denique  si* 
cut  turpe  ac  pemiciosum  est  laicum  missas  facero, 
sacramenta  corporiset  sanguinis  Christi  oonflcore, 

Patrol.  CXIX. 


quam  calamo  scribi  queat.Inter  quos  vldelicet  istum 
Wimarum  ad  apostolorum  liminafestinasse  cogno- 
scite,et  pccnitentiae  modum  pro  perpetrato  trium  fi- 
liorum  suorum  homicidio  sibi  impositum  manifes- 
tasse.Quorum  qusdam  temperavimuSyeo  quod  suf- 
fragia  apostolorum  principis  nutritoris  nostri  pos- 
tulare  devote  festinavit.  Nam  eumdem  ad  beati  ar- 
changeli  oraculum  ire  volentem  instantia  temporis 
revocavit :  atque  constitutionis  sibi  imposite  modum 
continentem  epistolam  vestr»  sanctitati  deferendam 
apostolica  soUicitudo  transmisit.In  ea  igitur,hoc  est 
in  ista,ita  statutum  est,ut  trienno  ante  fores  eccle- 
si®  pro  peccatis  suis  oraturus  consistat,  etdeinde 
inter  auditores  permaneat  quadriennio  :  ut  septem 
n  annorum  curricula  absque  commutiione  Dominici 
corporis  et  sanguinis  ducat,ita  quidem  ut  omnibus 
diebns  vite  su»  panem  non  manducet;  et  in  isto 
aeptennio  vinum  non  sumat,  nisi  diebus  Dominicis 
et  festivitatum  :  abinde  quinquennio,  tribus  diebus 
per  scptimanam  a  vino  abstineat^ut  duodecim  annis 
quantitas  poenitentiffi  CKtendatur.  Liceat  itaque  iUi 
uxorem  propriam  non  deserere,  ne  forte  incidat  in 
adulterium,  et  pro  occasione  unius  delicti  prascipi- 
tetur  fragilitate  carnis  in  pejus.Concessimus  enim 
ei  calceatum  ad  vos  pervenire,  ac  deinde  triennio 
discalceatum  ire  debere,  et  vestimentis  seounduiil 
quahtatem  temporis  et  aeris  temperiem  indui'>atque 

36 


1131 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1133 


Tacte  perfrui.Gffiterum  vero  ita  actu8  ipsius  discer-  A 
nentes,per  omnia  considerate^atque  disponite,qua- 
tenus  et  evangelica  misericordia  in  illo  cognosca- 
tur.Attamen  permittimus  eum  caseum  sumere,  at- 
que  possessionem  suam  habere,  et  post  septi&um 
annum  usque  ad  diem  mortis  perseveretin  jam  di- 
cta  p(£nitentia,atque  arma,nisi  contra  pagano3,non 
ferat.Optamus  sanctitatem  vestram  in  Ghristo  bene 
valere. 

GXXXVII. 

AD   JEREM1AM    EPI6C0PUM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 
Quam  nefaritim  sit  consanguimis  copulari, 

[Ivo,  IX,  12.] 

NiGOLAus  Jeremia  episcopo. 

Qui  consanguinatis  copulas  diiigurit,  summopere  ]) 
se  cavere  oportet,  ne  in  iaqueum  diaboli  cadant, 
quamque  sit  nefarium  sanctimoniales,  qus  mundi 
contempto  conjugio  Ghristo  se  devoverunt,aut  con- 
sobrinam  v.^I  de  propria  consanguinitate  uxores 
ducere,  omnibus  in  recta  lide  Ghristi  pcrmanenti- 
bus  patet. 

GXXXVIII. 

AD  OSBALDUM  GHOREPISGOPUM    QUADRANTINUM. 

Fragmentum.  —  (Anno  867.) 

^t  defendendo  se  paganum  occideritf  sacerdotali  ca* 

reat  officio. 

[Grat.  I,  50,  6.] 

Dc  his  clericis  pro  quibus  consuluisti^scilicet  qui 
se  defendendo  paganum  occiderunt,  si  postea  per 
pGBnitentiamemendati  possint  ad  gradum  pristinum  p 
redire,  aut  ad  altiorem  conscendere  :  scito  nos 
nuUam  accasionem  dare,  nec  ullam  tribuere  eis  li- 
centiam  quemlibet  hominem  quolibet  modo  occi- 
dondi.Verum  si  contigerit,  ut  clericus  sacerdotalis 
ordinis  saltem  paganum  occiderit,muItum  sibi  con- 
BuIitySi  ab  officio  sacerdotali  recesserit  :  satiusque 
est,illi  in  hac  vita  Domino  sub  inferiori  habitu  ir- 
reprehensibiliter  famulari,quam  alte  indebite  appe- 
tendo  damnabiliter  in  profundum  demergi. 

GXXXIX. 

AD  EUMDEM  OSBALDUM. 

(Anno  867.) 
De  posna  presbyteri  qui  diaconum  percusseril, 

[Ivo,  X,  24.] 

NicoLAUs  OsBALDO  opiscopo  Quadrautino.  q 

Studeat  sanctitas  tua  persuaderc  episcopo  tuo  si- 
bi  canonicum  sociare  numerum  coilegarum,  id  est 
sexexvicinisprovinciisfratres  et  cocpiscopos  tuos  : 
quibustecumjunctis,et  decementibus  diligenter  in- 
ve8tigare,et  omni  annisu  scrutarl  procurate,quate- 
nus  invenire  valeatis  utrum  percussione  jam  nomi- 
nati  presbyteri,an  cervicis  fractione  idem  diaconus, 
ut  fertur  exstinctus  est.  Et  si  quidem  a  ssepefato 
presbytero  non  ad  mortem  percussus  est,  sed  ex 
equo  cadens  cervice  fracta  interiit,secuDdum  arbi- 
trium  vestrum  pro  percussione  incaute  agenti  pre- 
3bytero  poenitentiam  compctentem  indicite :  et  aU* 


quanto  tempore  a  missarum  solemniis  suspeDda- 
tur,denuo  ad  sacerdotale  postha?c  rediturns  ord- 
cium.Quod  si  veraciter  qualicunque  percussionc  is- 
tius  presbyteri  ille  mortuus  est  diaconus,DuIla  hunc 
ratione  ministrare  sacerdotis  more  decernimuSjquo- 
niam  etsi  voluntatem  occidendi  non  habuit,  furor 
tamen  et  indignatio  ex  quibus  moUo  illa  mortifera 
prodiit,  in  omnibus,  sed  prscipue  in  Dei  ministrls 
multipliciter  inhibentur,  atque  ubique  damnantar. 
Verum  si  presbyter  adeo  vestro  studio  noxius  forte 
claruerit^prfficipimus  ut  tale  beneficium  sibi  cccie- 
siae  suie  concedatur,  quo  et  ipse  et  sui  suflicieDter 
possint  habere  sue  sustentationia  solatium. 

GXL. 

BX  DECRETIS  NIGOLAI    PAP£. 

(Anno  867.) 
[Apud  Mansi,  ibid,] 

Si  quis  fornicatus  fuerit  cum  duabus  sororibus, 
vel  cum  noverca  sua,hoc  est  cum  relictapatrissui, 
vel  cum  amita,seu  cum  matertera  sua,vel  cum  filia 
patrui  sui^  sive  avunculi,  vel  cum  fllia  amits  eus, 
materteree  sufB,  aut  cum  fllia  fiiis,vel  filii  sui ;  sive 
ctiam  cum  ava,sive  etiam  cum  proava  8ua,aut  cum 
lilia  fratris,sive  sororis  suae,  sive  cum  uxore  fratris 
aut  (ilii  sui.8imiiiter  si  quee  mulier  per  supradictos 
consanguinitatis  gradus  se  fornicari  permiserit, 
unusquisque  eorum  singillatim  per  se  xvi  [anuos] 
in  hunc  modum  poeniteat.  In  primis  quidem  toto 
illo  anno  inclusus  maneat  ad  ingressus  domus  Dei, 
et  eodem  anno,exceptis  Dominicis  diebus  et  feslis, 
solummodo  pane,  aqua,ct  sale  utatur. 

Secundo  anno  ingrediantur^quidem  domum  Do- 
mini,sed  camibus  ct  vino  aut  sicera  miuime  utan- 
tur  in  [DeL  in  et  SuppL  exceptis,  ut  infra]  festiset 
Dominicis  diebus ;  postea  vero  aliis  duobus  sequeo- 
tibus  annis  per  totum  anni  circulum  quandocame 
vescint,ab  omni  patu  quo  inebriari  potest,se  cooti- 
neant;  et  si  potum  biberint,minime  camevescant. 
Infra  hebdomadam  scilicet  tertiae  feris,  et  quint«, 
et  Sabbato ;  eelice  autem  feriee  sint  purs,  id  est  se- 
cunda  et  quarta  et  sexta. 

Dominici  vero  diessintabsoIuti.Deindeusquead 

flnem  decimi  anni  tres  legitimas  ferias  pertres 
Quadragesimas  in  anno  legitime  custodiat,  sextam 
vero  feriam,quandiu  vixerit,in  pane^et  aqua  obscr 
vet.  Arma  non  ferat  nisi  contra  paganos.  Osculom 
nuUi  prffibcat.  Sacrificium  nisi  pro  viatico  minime 
8umat,et  si  sine  uxore  esse  |/.,contigerit]  nunquam 
conjugio  copuletur. 

Si  vero  conjugatus  est,  post  quinque  annorum 
pcenitentiam  non  penitus  privetur  coiy ugio.Qui  au- 
tem  in  aliis  gradibus  usque  ad  septimam  lineam 
incestum  perpetraverit,  decem  annis,  sicut  supra 
dictum  est,  poeniteat. 

Sane  sacerdoti  considerandum  est  si  semel  pcc- 
cavit,  aut  quanto  tempore  quis  in  vitio  perdura- 
vit,  aut  si  casu,  aut  si  non  sponte,  aut  nes- 
ciente  incestum  perpetravit,  et  considorata  q««"' 


il33 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


1134 


tatc,  sive  quantitate  peccati  provida  mcnte  lapso  A  quatuordecim  ;epi8Copus  decem  et  octo,et  his  simi- 
poenitentiam  injungat.  lia  qua;  sequuntur. 

Si  quis  fornicatus  fuerit  cum  matre  sua^aut  cum 


sorore  sua,  sive  cum  filia  sua,  in  primis  septem 
annos  in  solo  pane  etaquavivat^sicutsupradictum 
est^exceptis  Dominicis  et  festis  diebus,  et  in  eisdem 
septem  annis  domum  Domini  minime  ingrediatur; 
dein  usque  ad  expletionem  vigesimi  primi  anni  tres 
legitimas  ferias  obser\'et  in  pane  et  aqua ;  postea 
vero  omnibus  diebus  vits  su»  sextam  feriam  in 
pane,  et  aqua  custodiat,  et  si  sine  uxore  est,  nuu- 
quam  aliquando  copuletur.  Quod  si  uxorem  habet 
post  septimumannum  uxorireddatur.De  armisvero, 
et  pace  et  sacri  eorporispcrceptione^sicut  supradi- 
ctum  est,  fiat. 


CXLI. 

EPISTOLA     AD    THADONEM    ARCHIEPISCOPUMM     EDIOLA- 

NENSEM. 

(Anno  867.) 
De  flagellatoribus  et  occisoribus  episcoporum, 

[Ivo,  X,  20.] 
Nicoi.Aus  Thadoni  archiepiscospo  Mediolano. 
De  prcsbyterorum  flagellatoribus  et  occisoribus, 
praedonibus  scilicet  qui  sajculari  brachio  minime 
coercentur,  juxta  prajceptum  Domini,  placuit  fra- 
terno  amore  conveniantur  secundo  ac  tertio,quique 
si  te  non  audierint,conveniente  ecclesia  eoseucha- 


Si  cum  amita  vel  matertera,si  consobrimus  cum  ^  "'"^  P."^^'^  ^atque  si  in  sua  obstinatione,  parvi- 
nsnhrrnn   «pminHnm  «ntinnnm    HiffinifinnAm  in  ^  pendcntes  sacerdoteha  monila,forte  pcrmanserint, 

ab  Ecclesiffi  compage  sub  anathematisinterdictione 
rcsecarelicentiam  tribuimus.Quosetiam  resipiscen- 
teSj  tandem  dignasatisfactioneprsemissa,ingremio' 
sancUe  matris  Ecclesiae  revocari  noveris  posse. 

CXLII. 


consobrfna,  secundum  antiquam  diffinitionem  in 
duodecim  annis  pGeniteat(a)excommunicatus  huma- 
nius  difYiniere,  decem  si  cum  agnata,vel  cognata  a 
terliausque  adseptimam  propinquitatem  secundum 
antiquam  et  humanam  difTmitionem  ;si  tertiafuerit 
duodecim  annis  pa3nitea't,si  quarta  decem^si  quinta 
octo,sisextaseptem,siseptimaquinque;sisocercum 
nuru,  si  gener  cum  socru,  si  vitricus  cum  privigna ; 
si  privignus  cum  noverca;si  cognatuscum  cognata, 
qu£  est  uxor  germani  sui,  autgermana  uxoris  suae 
secundumanti  quam  et  humaniorem  difflnitionem 
decem  annis  poeniteat  ;si  secunda  uxoris suae  septem 
anniapoeniteat ;  sitertiaseptem  ;si  quarta  sex  ;si  pa- 
teretfiliu8,autduo  fratres  cum  una  muliere,autcum 
matre  et  fllia,  aut  cum  duabus  sororibus,  autcum 


iD   EUMDEM  THADONEM. 

(Anno  867.) 
Ul  juxta  gradus  cognationis  modus  culpx  tractatur, 

[Ivo,  IX,  U.J    ^ 

Nicolaus  Thadoxi  archiepiscopo  Mediolano. 

Eos  qui  cum  amitae  suae  fllia  vel  patrui,vdl  avun- 
cuIi(heu!)forte  peccaverintjjuxta  gradus  cognationis 
statuimus  modum  culpae  tractari,sicut  pridem  tibi 
per  apostolicam  epistolamde  hisqui  cumspirituali 


duabuscommatribus  secundum  antiquam  ethuma-  C  matre  hujusce  flagitium  commiserint,  innotuimus. 


niorem  diflinitionem  octo  annis  pceniteat ;  si  cum 
sacrata  virgine,  vel  cum  sanctimoniali,  sive  cum 
ttxore  alterius  ;  si  compater  cum  commatre,veI  fra- 
ter  cum  sorore  in  Ghristo  secundum  antiquam  diffl- 
nitionem  decem  annis  poeniteat,  Tolet.  I,  cap.  i6, 
huiiiana  diffinitione  septem  ;  cum  devota  quce  est 
veste  mutata;  si  cum  electa  vidua,  vel  desponsata 
alterius ;  si  cum  presbytera,  vel  diacona ;  si  cum 
vidua  vel  paganasecundum  antiquamdiilflnitionem 
decem  annis  poeniteat  ;humana  diffinitione  septem; 
si  cum  vidua  aequali,  velpublicameretrice,  aut  an- 
cilla  alteriussecundum  antiquamethumanamdiffi- 
nitionem  annis  quinque  poeniteat  ;ei  cum  laica  vir- 
gine,quam  nec  quoniam  accipit  uxOrcm  secundum 


CXLII. 

AD  EUMDEM. 

(Anno  867.) 
Ut  presbyter  homicida  sacerdotali  officio  careat. 

[Ivo,  X,  29,] 

NicoLAUS  Thadoni  a9chiepiscopo  Mediolano. 

Propterea  de  presbyteris  qui  non  sponte  homici- 
dium  perp(  trarunt,  et  tamen  homicidii  noxam  qu» 
revera  homicidae  sunt  incurrunt,  sancimus  ut  sub- 
ducti  a  sacerdotali  ministerio,  pcenitentia  juxta 
sacros  ordines  macerentur,  et  post^emensis  tempo- 
ribus  poBuitentiffl  indictae,  dignam  sati.^factionem 
prasbentes  communionis  gratiam  consequantur;in  te- 
meratis  duntaxat  in  omnibus  sacrosanctiscanonicis 


antiquam  et  humanam  diflHnitionemquatuorannis  n  ac  apostolicae  sedis  pontincumdecretis,quibuscon- 


pocniteat.  His  autem  feminis  cum  quibus  omnibus 
suprascriptis  personis  incestisetnefandis  commix- 
tionibus  commisceretur,similiter  ut  ordo  est  mulie- 
rum,  ita  poeniteat.Sic  tantum  et  is  qui  hocmalum 
consenserit  ;aIioquin  sic  ut  fuerit  modus  culpas,  ita 
a  prudentissimo  sacerdote  judicentur.  Prseterea  si, 
quod  absit^  de  ordine  clericorum  forte  ex  his  omni- 
buspersonisquaesupra  commemorataesuntin  aliqua 
ruerit,qu(B  incest®dicuntur,notandum  quod  unum- 
quemque  laicus  quinqueannis  judicatur  ;subdiaco- 
nus  septem,diaconus  etmonachus  decem  ^presbyter 
(a)  XocuB  non  sanus. 


versisetpoenitentibus  misericordiam  largiriposseet 
ccclesiae  aditum  non  denegamus,imo  hortamursa- 
lubriter  atque  jubemus. 

CXLIV. 
ad  joannem  archiepiscopum  ravennatem, 

(Anno  867.) 

Ut  si  episcopus  occisus  fuertt,  alter  non  subrogetur, 
nisi  reis  dietectis  et  punitis, 

[Ivo,  X,  19.] 
Nicolaus  Joanni  archiepiscopo  Ravenn®, 


1138 


NIGOIAI  PAPiB  I. 


1136 


De  OldobQrti  epiBoopl  GravellenBis  cru()eli88iixui  A 
ncce  multum  apostolatus  noster  oondoluityet  magno 
mcBrore  affectus  estised  rursus  non  minus  pruden- 
tiam  tuam  miramur,  utrum  verum  sit  quod  illuc 
vestrum  faoturaepiscopum  sine  nostralicentiatrans- 
miserit,  cum  licitum  non  sit,sicut  dicitis,mis8um. 
Certe  etsi  aliud  non  impediret,  saliejn  vos  tandera 
scelus  paululum  retardare  dobuerat,  no  cito  in  tali 
et  de  tali  populo  episcopum  constitueretis^ubi  oves 
morbidffi,  JudflBorumyin  Dominum  Salvatoremimi- 
tantesflagitium,proprium  ausi  sunt  truncare  pasto- 
rom.  Sustinete  igitur  paulisper,  et  causam  quam 
nescitis  secundum  beatum  Job  diligentissime  inve- 
stigate,  ne  foric,nisi  digna  examinatio  prxvenerit, 
manus  super  caput  sanguine  plenum  posuisse,quod 


CXLVI. 

AD  THEUTBERGAM  RBQmAM. 

(Anno  867.) 

ArguUquodcontra  seipsam  toedio  uicta$pi^at.fk(' 
gaJLque  fieri  posse  quod  suggerit,  ulcontinentisstMT 
dio  conjugium  dissolvat^nisi  Lotharius  marituscos- 
libem  quoque  vitam  promittat, 

[Apud  Mansiy  ibid.] 

NiGOLAUd  episcopuSyServus  servorum  Dei,dilecls 
(lliflQ  TsuTBERGifi  gloriosissimflD  reginac. 

Epislolam  suggesiionis  tufle  prflesulatui  nosiro  de- 
ferentibus  legatis  tuis  missam  suscepimus,eiquod 
nihil  ipsa  litteris,quam  quod  illi  verbis  indicaverit, 


absit,  inveniamiDi.  Gum  autem  detectis  reis  atque  n  evidenter  agnovimus.Verum  in  utroque  obsiupcfacti 

•  ••  •       J.  .«  »1  ■  1  •  1       1     •  ^^     ^_^*A._  A      *  1*  1.  M  a  ■       1*         a 


punitis  qui  dignus  sit  apparuerit,et  cleri  plebisque, 
et  ducis  nostri  nostram  habentis  auctoritatem,  qui 
utique  unus  eplebeeademessedignoscitur,concor- 
dia  efTecta  fuerit,  ceIebreturelectio,sicquedemum, 
sicut  in  synodo  deliberatum  est  atque  constitutum, 
nobis  hoc  innotescite :  et  cum  de  electo  nostro 
apostolatui  nuntiatum  fuerit,adjnvante  Domino  san- 
ctione  prflemissa,  episcopus  a  vestra  beatitudine 
consecretur. 

GXLV. 

AD  HINCVARUM  RHEMBNSEll  ARCHIEPI8C0PUM. 

(Anno  867.) 

■ 

Non  studio,  sed  ex  necessitate  vel  ignorantia  peccan- 

tes  aJbsolvendos  esse, 

[Apud  Mansi,  Conc,  tom.  XV.] 

NiGOLAUS  Rhemorum  archiepiscopo. 

Excellentissimus  rexCarolusapostolatum  nostrum 
consulit,  quid  agendum  sit  de  his,  qui  communi- 
cant  cum  his,  qui  cum  Ingeltrude  saspe  damnata 
communicant  femina,quoniam  eos  cum  excommu- 
nicatis  et  fautoribus  simul  prius vineulo  anathemati 
retineri  constat  astrictos.Quapropter  nunc  beatitu- 
dini  tuae  injungimus,  ut  super  hoo  nostra  auctori* 
tate  freta,  curam  de  his  sumere  audeat.  Et  quia 
docta  divinitua  sanctitas  tua  valde  novit  aliudesse 
ex  neoe8sitate,aliud  ex  ignorantia,atque  aliud  quod 
ex  studio  delinquitur,  istudque  posterius  duobus 


pariter  et  mirati  sumus,atque  tam  repente  siyli  et 
petitionis  mutata  verba  considerantesj  nihil  iale  te 
Dobis  intimasse  quoque  tempore  recoluimus.  Sed 
quid  nobis  talia  scribis  et  suggeris,cum  nos  ieDo- 
bis  h«eo  et  scripturam  et  suggesturam  looge  ante 
praescierimus?Verum  cum  ad  relationem  omnium 
pene  insignium  personarumj  quae   in  Gallicanis  et 
Germanicis  regionibus  consistunt,  mentis  ioflecii- 
mus  oculos,  multum  inter  se  distare  conspicimuSj 
quod  ipsanuno  duntaxat  sjgnifiraSjet  quod  illi  qao- 
tidiepropemodum  verbis  etapicibus  innuunt.0mDe8 
enim  te  irremotam  afllictionem,  intolerabilem  op- 
pressionem,  nimiamque  violentiam  pati  tesianiur. 
Tu  autem  his  contraria  suggerens,  nullo  cogQnte^ 
sponte  ac  libenter  a  regiadignitate  exui  te  velleac 
C  optare  fateris,  et  caetera,  quse  illi  quidemaliter  iu 
vero  aliter  prosecuta  esse  dignosceris.  lia  ui  om- 
nimo  assertionibus  legitime  a  Lothario  rege  admis- 
sa,  inique  deinde  accusata,  post  haec  purgaia,deio: 
ceps  denuo  repulsa,  postremo  decreto  nosirojure. 
recepta  dicaris  :  tu  autem  his   omnibus  coairari^ 
nunc  efrccta,et  tuae  ipsius  oblita  p.rofessioDi8,Descia 
qu«  frivola  fatearis,qua3  videlicot  nolumuseiagge- 
rare,  quia  nolumus  supervacue  laborare.  Intellexi- 
mus  tamen  eum  qui  nocuit  sanct®  Dei  Ecclesis, 
nocere  adhuc,  et  qui  in  sordibus  erat^  sordescere 
adhuc.  Intelleximus,  inquam«jumenta  in  stercore 
suoproposuissse  putrescere,et  cui  non  suflicii  solum 
adulterium  perpetrasse,  et   falsitatis  prssiigia  ac. 
iniquitatis  ndinventiones  in  funiculo  vaniiatis  con- 


prioribus  strictius  esse  puniendum,idcirco  solerter  [)  traxisse,  apposuit  ut  etiam  animas  homiDum  pe^ 


invigilet,  et  cauta  discretione  singulorum  mores  di- 
Judicet,quatenu8  hi,qui  exnecessitate,veIignorantia 
deIinquunt,auctoritate  nostra  per  te  absolvantur,si 
tamen  ipsa  eorum  ignorantia  vel  necessitas  vera,et 
non  simulata,vel  non  ex  voluntate  processerit,qua- 
liter  bene  nosti.Plerique  sunt  qui  possunt  quidem, 
sed  nolunt  recta  nosse ;  unde  psalmista  de  hujus- 
modi :  Noluerunt^  inquit^  intelligere,  ut  beneage- 
rent  {Psal,  xxxv).  Illos  autem  qui   studio  suo  obli- 
gantur,  et  contemptu  interdicta  nostra  postponunt, 
nonnisi  digna  satisfactione  pr(Bveniente,voIumu8  a 
te  prorsus  absolvi. 


jurii  laqueis  irretitas  in  extremum  prscipiiaretexi- 

tium.  Sed  quid  mirum,  si  paucorum  animabusper 

perjurium  acquisivit  interitum,qui  in  sublimiposi- 

tus  per  exemplum  sus  moQchia  tot  hominum  miliia 

in  perditionis  chaos  demersit  ?  Illud  tamen  quod 

Waldradae  perhibestestimonium,diccns  eamfuisse 

legitimam  uxorem  Lotharii,frustra  conarisasiruere, 

quandoquidem  tuo  nullo  prorsus  hinc  testimooio 

quis  indigeat :  cum  magis  nos  ita  sentiamus  quod 

Justum  est,  et  ita  intelligamus  quodtequumezisiiti 

ut  te  etiam  reprobata,etiam  mortua,  Lotbarius  QQ^' 

lis  legibus,  nullis  sine  sui  discrimine  reguii^^'»^' 


/■^  •   •   • 


EPLSTOLiE  ET  DBGRBTA. 


11« 


drftdam  tnoeoham  in  uxorem  unquam  permitieretur  A  test  ^ccreBcere.  Denique  &i  hoc  licet,  omncB  viri 


assumere.Utrum  ergo  Waldradalegitimafueritali- 
qaando  conjux,  Ecclesia  Dei  satiBractione  tua  non 
eget.  Unum  tamen  Bcito,  quoniam  neo  nos,nec  ea- 
dcm  sancta  Bcclesia,  Deo  auctore,qui  adulteroB  Ju- 
dicabit,  Lotharium,  8i  Waldradam  quandoque  re- 
Bumpserityetiam  te  ut  praetulimus  decendente,  di- 
mittet  omnibus  modis  iropunitum.  Iliud  vero  quod 
dicis^o^&n^  (^  ^^llo  venire,  nobisque  passioneB  et 
qusdam  secreta  tui  pectoris  reserare  ;  fieri  non  con- 
venit,quoniam  et  Becuritasitineris  quampraetendis, 
iiulla  est,  et  quandiu  Waldrada  ita  Lothario  juxta 
posita  esl,  ab  ilio  quoquam  te  discedere  non  per. 
mittimuB.Dumenim  tu  di8ce8Seris,illa  recipi  procul 
dubio  creditur,et  inlonginquitatotua  ipsa  conrestim 


posBunt,  quas  Jure  sortiti  Bunt  femina8,8i  has  odio 
habuerint,  diversis  aflQictionibus  macerare,  et  quod 
legitime  non  fuerint  assumpt»,  fateri  cogere :  quin 
etiam^ut  mortale  crimen  contra  ee  dicantyillatis  in- 
tolerabilibus  pcBnis  compellere.  Ouis  enim  magis 
nocere  valet,  quam  civilis  hostiB?vel  quis  amplius 
laedere  poterit,quam  uxorem  marituB?Sed  nostales 
fraudes  praacavere  debemuB,et  ne  proficiant,in  ipso 
novitatis  earum  principio  detruncare.  Nec  tamen 
putamus  Lotharium,  virum  videlicet  tuum^in  tan- 
tam  sui  pernicien  devolvendum,  ut  vitas  tuae  insi- 
diari  quoCunque  modo  oonBentiat,cum  non  sibi  vel 
regno  suo  minus  quam  tibi^Bi  ad  hoc  tam  immane 
piaculum  dilapsus  eBset,acquireretomninodi8pen- 


kdmittitur.  Quod  autem  steriiis,  ut  a88eris,perma-  n  dium.  Siquidem  tu,  quanlum  humanus  intellectus 


nere  dignosceris,  non  hoc  corporis  infeeunditas^sed 
▼iri  facit  iniquitad  :  quamvis  Deo  fecundante  iega- 
muByquoniam  sUrilis  peperil  plurimosyet  quxfmltos 
habebat  filioSf  infirmala  est  (/  /{^gr.nj.PerhibeBetiam, 
quod  matrimonium  inter  vos  non  divinituB  fuerit 
ordinatum,  el  idcirco  permanere  non  posBit :  quo- 
niam  omnis  plantatiOfquam  non  plantavit  Pater  meui 
fpeelestiSf  eradicabitur  {Matth.  xv).  Sed  reoole  quia 
tineamDeus  plantavit,quam  exBpectavilJuxta  iBaiam 
ttl  faceret  uvbb,  feoit  autem  labruscas  {Isa.  v),  et 
quflB  secundum  Jeremiam  conversa  est  in  amaritu- 
dinem  vitis  alienffi  {Jer.  ii).  Deus  ergo  plantavit  ma- 
trimonium  vestrum  :  sed  conjugis  tui  vitio  conver- 
8um  est  in  amaritudinem :  et  dum  exspeotatum  est 
ut  faceret  uvas,  fecit,  heu  I  labruscas^  vel  etiam  spi- 


BufBcit  invenire,  non  solum  innoxia  Baepe  compro- 
bata  es,  verum  et  EccleBiae  semper  auxilium  provo- 
casse  dignosceris.  Insuper  et  sancti  apostolorum 
principiBpr»8idiumrefugiumquepeti8tiB.Unde8edeB 
apoBtolica  tuam  causam  coBpit  discutere,et  speciali 
quidquid  quaestioniB  emerBisset  j  udicio  buo  reservare 
proposuit.  Quamobrem  quisquis  contra  te  agit,non 
Bolum  Ecclesiam  Dei  graviter  laedit,  verum  etiam 
aedem  apoBtolicam  de  cuJub  Judicio  non  licet  retra- 
otari,vehementer  adversus  se  commovere  oonvinci- 
tur.Sane  ei  tu  Romam  venire  diBponi8,et  licentiam 
proficiscendi  a  conjuge  tuo  adipiBoi  vib;  nos  e  con- 
tra  multo  magis  exhortamur,ut  Buadere  modis  om- 
nibuB  eidem  viro  tuo  procureB,quatenuB  priuB  Becu- 
ritatem  tibicertiBsimam  tribuat,qua  fretra  nusquam 


nas.  Sed  hflec  quidem  ex  innumeris  epistolae  tuae  C  metuas  te  per  hominem  aliquid  incidere  laesionis. 


Mb,  commemorarelibuit.Gaeterum  qnis  ig^orat  haeo 
te  multifl  pressuris  subactam  depromere,  ac  innu- 
iheriB  maliB  attritam  prof)Brre,  cum  etiam,  ut  pre- 
diximns,  omhes  religiosi  et  blari  Galliarum  et  Ger- 
manitt  viri  haec  ita  se  habere  frequenti  relatione 
teslentur,  adeo  ut  haec  ie  nobiB  Bcripturam  fore 
antc  multum  temporiB  agnoverimus?  Sed  his  omis- 
^iB^hortamur  te,ac  vehementer  admonemuB,ut  ipsa 
tibimet  manum  non  inferaB,nec  mortis  fomitem  ge- 
neres.MeliuB  quippe  tibi  e8t,ut  veritatem  loquentem 
alius  te  occidat,  quam  tu  te  ipsam  mendacium  di- 
eens  interima8.Sta  igitur  intrepida  atque  couBtanB, 
et  mortem,  quam  quoquomodo  Bemel  experiri  de-* 
bes,prflecipue  pro  veritate  Bustinere  ne  paveas.Quo- 


Quod  omnino  non  provenire  piHerit,  niei  Waldrada 
prius  Romam  mittatur^et  deea  quod  conveniens  Bit 
difnniatur;et  ita  demum  taliBimmunitaiiscertitudo 
BubBequatur,ut  tu  nec  veniens,nec  commemorans, 
nec  hinc  rediens  aliquod  patiari  incommodum. 
Qood  si  renuit  ad  repellendam  a  se  sinistram 
opinionem  agere,  cessa,  et  ne  talibus  fraudis  insi* 
^iis  aoquiescas  omnino  praBcave.  Gallide  quippe 
tam  ille,  quam  sateliites  ejus,  te  decipere  moliun- 
tur,  et  versutae  suae  tergiversationis  pedicis  sup- 
plantare  procul  dubio  maohinantur.  Porro  si 
amore  pudicitiae,  ut  flisseriB,  Bolutionem  matrimo- 
nii  quaeris,  hanc  tibi  nuUo  pacto  noveriB  tribuen- 
dam,  nisi  vir  tuuB  eamdem  pudicitiam  non  ficte 


niam  cum  GhristusBit  veritas^quisquis  pro  veritate  n  sectatus  exsiilerit.  Denique  ut  cum  beato  Grego- 

moritur,  pro  GhriBto  procul  dubio  moritur,pro  qua 

videlicet  et  JoanncB  occiBUB  Baptista  martyrium 

8Umpsi886  dignt)BCitur.Quod  si  ille  proximi  justitiam 

loquens  interficitnr:quanto  potius  tu  Dei  justitiam 

loquens,et  de  veritate  tuatestificans,nulliusmortis 

formidare  debes  exitium?  Beati  enim  qui  persecu- 

tionem  patiuntur  propter  Justitiam  {Matth.  v),  non 

solum  alterius,  sed  et  suam.  Verum  noB  hanc  con> 

fesBionem  tuam,quam  non  voluntas,  sed  vis  extor- 

Bit.nequaquam  pro  confessione  rccipiiuus :  nec  por- 

mittimus  tantumvitiumradiceB  extendere,quod  nisi 

evulfum  intiine  fuerit^  ad  mnltorum  perniciem  po- 


rio  papa  dicatur,  ei  continentiam,  quam  vir  appe- 
tit,  uxor  non  Bcquitur,  aut  quam  uxor  appetit, 
vir  recusat,  dividi  conjugium  non  licet :  quia  scri- 
ptum  est :  Mulier  sui  corporis  potestatem  non  ha- 
bet,  sed  vir ;  el  vir  sui  corporis  potestatem  non  Aa- 
be!f  sed  mulier  (/  Oor.  vii).  Optamus  gloriam  tuam 
in  GhriBto  nunc  et  semper  bene  valere,  dileo- 
tissima  filia.  Data  ix  Kalendas  Februarii  indictio- 
nexv. 


1139 


NICOLAI  PAPiE  L 


U40 


CXLVI. 

AD  EPISGOPOS   IN   RE6N0   LOTHARII   GONSTITUTOS. 

(Anno  867.) 

De  Waldradx  excommunicatione  tertiojam  scribit: 
notat  iUorum  desidiam,  et  referri  ad  sejubet,  an 
Lotharius  cum  Theutberga  conversetur,  et  quo- 

modocam  tractet, 

[Apud  Mansi,  ihid.] 

NiGOLAUs  episcopus,servus  servorum  Dei,sanctis- 
simis  et  reverentissimis  confratribus  nostri8,archi- 
episcopis  et  episcopis  in  regno  Lotbarii  regis  Ec- 
clesiam  Dei  gubernantibus. 

Optaremas  tandem  aliquando  securi  de  correc- 
tione  Lotharii  regis  efifecti.ad  alia  ecdesiasticarum 
dispositionum  negotia  stylum  protendcre.  Sed  nec 
peccata  consummata  ipsius,qu8e  mortem  generant, 
utcunque  permittunt,nec  studium  vestrum,quo  fi- 
nem  tantum  scelusaccipiat,itavigilanteracepisco- 
paliter  adversus  id  saltem  nobiscum  decertando 
fervorem  justitiaB  demonstrat.  Quapropter  attonite 
satis  corvestrum  non  solum  miramur,sed  et  defle- 
mus.Quisenim  non  lugeat  tantam  linguae  desidiam? 
tam  remissas  negligentiee  manus?quando  interlot 
pastorum  custodias,  nec  lupi  gregi  non  parcentis 
insidias  praecaventur,  nec  leonis  aditus  quaerentis 
quemdevoretexcluduntur.Etcertecumunumquem- 
que  Christianum  zelus  Dei  comedere  debeat,  multo 
magis  vos  eodem  zelo  uti  oportuit,  qui  cjusdem 
sanctae  docpus^utinam  non  ad  majus  periculum  ve- 
strum,  eminentiorem  gradum  estis  et  ordinem  coii- 
secuti.  Sed  bis  praelibatis,  ecce  tertio  nunc  vobis 
omnibus  esse  Waldradam,flliaj  nostrae  Theutbergae 
reginae  iniquissimam  a3mulam,consortioChri8tiano- 
rum  et  communione  privatam  nostris  epistolis  in- 
dicamus.  Denique  postquam  imminentia  missi  no- 
stri,  sicut  ipsi^nostis,  Lotharius  Waldrada  repulsa 
Theutbergae  reginae  conjugi  suae  obedienter  sese 
restituit,  et  prmstiti  sacramenti  satisfactione  certis- 
sima  finem  sceleri  dedisse  merito  credi  poterat : 
statutum  est,ut  tanto  fleretab  eodemrege  Waldraf 
da  remotior,quanto  antiqui  hostis  calliditas  talibus 
non  deesse  convincitur.Statutum  est  etiam,ut  ipsa 
mulier  in  Italia  interim  remorata,nostraB  praestola- 
retur  censuraB  tenorem  :  et  si  hanc  ftomam  venire 
necessarium  duceremus,  incunctanter  occurreret  : 
quatcnus  coram  nobis  consistens,  aut  se  si  possct 
innoxiam  exhiberet,  aut  commissum  confessa  mi- 
sericordiam  impetraret.  At  illa  in  Italiam  quidem 
licet  coacta  venitiRomam  vero  mentisobstinatione 
vita  proficisci  despexit.  Imo  tanquam  irreprehensi- 
bilis  conscienticB  retro  conversa  in  provinciam  pro- 
perandi  gressum  protendit.Quoaudito,intelleximus 
eam  flagitium  suum  nulla  velle  correctione  termi- 
nari,  nec  proprium  vulnus  ulla  desiderare  subse- 
quente  medela  curari.  Quapropter  sententiam  in 
eam  excommunicationis,  usque  ad  correctionem,et 
idoneam  nostram  et  lotius  ecclcsiae  satisfactionem, 
protulimus.Nam  quanfum  sit  ipsa  cunctis  sevcrius 
punienda,in  hoc  ccrtum  est  demonstrari,  quod  rex 


A  quidem  Lotbarius  adeo  iniquitatem  saam  agnovit 
ut  hanc  etiam  et  corrigeret.  Ipsa  vero  nec  agnovit, 
nec  confessa  est^neo  venenum  suac  mentis  deseruit. 
Verumtamen  ab  itinerecGeptoreducta,necpercu8sa 
doluit,nec  attrita  voluit  recipere  disciplinam.Quip- 
pe  quae  nec  reversa  est  ad  percutientem  se,  nec 
etiam  duriora  vulnera  sensit.  Merito  ergo  ea  inter 
mortuos  reputata :  quae  nimirum  neque  [edil,Romn 
addii  ut  viva  vocem  praedicantium  audit  neque  in 
suis,  etc.]  in  suis  penetralibus  occultata,  imo  jam 
foetida  jacens,  per  confessionem  foras  egreditur. 
Vobis  ejusdem  in  jam  fatam  mcecham  sententia 
prolatae  notiohemduximusnostris  litteris  exaratam 
denuo  destinandam  :  admonentes  videlicet,  ut  sal- 
tem  vos  et  subjcctos  vestros  ab  operibus  ejus  mor- 

n  tuis  observaretis,  et  ut  praeceptum  est,  pollutum 
minime  tangeretis  (Isa.  xii).  Quamvis  easdem  litte- 
ras,  ut  relatione  nonnullorum  audivimus,  imo  ut 
lucri  nuUius  effectu  didicimus  recipere  fraternitas 
vestra  renuerit,nec  in  hoc  pro  quo  missae  sunt,  vel 
a  nobis  excitata  vigilare,  sive  quamlibet  operam 
dare  curoverit.  Quae  res  si  veritate  minime  fulcire- 
tur,profecto  quantura  proflceret,  aut  non  proflceret, 
pontiflcio  nostro  solertiavestrajamdudum  congruo 
[pro  congrue,  Hard.]  retulisset.  At  vero  cum  ntl  ex 
hoc  nobis  retulerit,  patenter  datur  intelligi,  nihtl 
hinc  8tudii,ut  admonitafuerat,eam  penitus  hubuis- 
se.  In  quo  liquido  patet,  quid  ageretis  nullis  horta- 
tibus  nostris  pulsati,  qui  nuUum  in  ecclesiasticis 
correctionibus  laborem  geritis  etiam  a  nobis  totie^ 
incitati.  Sed  saliem  nunc  quod  hactenus  oroidistis 

C  incipile,ita  ut  unusquisquevestrumveraciterdicere 
cum  psalmista  valeat :  Nune  ccepi  {PsaL  lxxvi).  Et 
novissime  cum  apostolo  securus  et  laetabundus  fa- 
tcri :  Bonum  certamen  certaviyCursun^  consummam^ 
fidem  servari,  et  de  cwtero  reposita  est  mihi  corona 
justitioe  (//  Tim.  iv).  Verum  Jam  fortasse  malitia 
sibi  flnem  imponeret,  nisi  quidam  vestrum  magis 
sua,  quam  quae  Jesu  Christi  sunt,  quererent.  Qui- 
dam  sibi  peritura  seu  toxicata  beneflcia  subtrahi 
metuunt,  pro  justilia  quidam  loqui  rcnuunt,favere 
autem  mcechis  tota  virtute  oontendunt,  ac  per  boc 
aeternis  beneflciis  justo  judicedecernenteprivantur. 
Quanquam  meminisse  nihilominus  debeant,  nos 
penitus  non  latere,  quantum  ipsi  favorem  mcechis 
praestiterint :  nimirum  qui  surreptiones   suas  ia 

D  profanis  gestis  non  dudum  reperisse  nonnesciunt. 
Quibus  etsiforte  apostolicamoderationeignovimus, 
qualiter  tamen  his  quibus  pepercimus  fuerit  igno- 
tum  recolimus.  Denique  sic  praeterita  dimisimus,ut 
futuris  congruam  adbiberemus  cautelam;  et  sio  se 
nossent  illi  provisum  judicium  evasuros,  si  se  sci- 
rent  in  idem  flagitium  favendo  nunquam  penitus 
incursuros.  Nunc  ergo,  quoniam  minus  sese  caute 
ab  eo  munierunt,  in  judicium  quod  dilatum  est  in- 
ciderunt,  quamvis  et  illis,  et  his,  qui  mittere  pro 
impetranda  venia  contempserunt,  valde  providen- 
dum  est,  nc  a  communione  nostra,  ac  per  hoc  ab 
universalis  Ecclesiae  compage  ruant,sicque  demum 


1141 


EPISTOLiE  BT  DEGRETA. 


114S 


de  gradibufl  suis  minu8infiaein,quamvolunt,ex8ul-  A 
tent.  Prsterea  si  quis»  ut  fama  mentitur,  sstimat 
nos  WaldradflB  in  Galliam  remeandi  licentiam  de- 
disseyvel  si  qui  sunt,  ad  quorum  notitiam  epistolse 
nostras  propter  occultationcm  earum  non  pervene- 
runt,  si  scire  non  recusant  qusB  super  hujusmodi 
negotio  nostra  fuerit  immota  semper  intentio^Chri-' 
tianum  et  Waltarium  comites  interrogent,quos  Ro- 
mam,  licet  non  uno  eodemque,  tamen  continuato 
temporevenientes,non  solum  utLotharius.quatenus 
a  pravitate  tandem  cessaret,  jugiter  admoneretur. 
hortati  sumus :  verum  etiam  eis,  quia  Waldrada  erat 
excommunicata  multipliciter  intimavimus,  pro  eo 
Bcilicet,  quia  impcenitens  permanere  proponens,  a 
nobis  salutis  sus  remedium  ad  limina  veniens  apo' 
stolorum,  ut  statutnm  fuerat,  minime  postulaverit.  p 
In  quo  considerandum  est,  quia  si  idcirco  potissi- 
mum  per  nos  Waldrada  mulctata  estyquoniam  cob" 
ptum  salutiferum  iter  non  perfecit,quomodo  ut  re- 
tro  rediret  nostram  licentiam  habere  valuerit,igno- 
ramus.  Sed  ad  vos  nunc  nobis,  fratres  charissimi, 
sermo  est,  et  ad  vestrsB  beatitudinis  reverentiam 
noster  stylus  dirigitur :  quatenus  si  adeo  [cdil.Rom. 
a  Deo]  zelus  vester  non  accenditur,utIPhinees  imi- 
tari  videatur,  videlicet  ut  quod  ille  materiali,  vos 
exerceatis  gladio  spirituali,  saltem  Nathan,  Eliam, 
eaeterosque  prophetas,  qui  delinquentes  reges  salu- 
briter  corripuerunt,  aBmulatione  sacerdotali,  seu 
pastoraii  sollicitudine  revocare   non   renuat.  Nam 
etsi  quondam  EIia8,infirmitate  victus  humana,  fu- 
rorem  principis  fugit,  sed  et  scelera  ejus  sffipe  re- 
darguit,  et  impavidus  exprobavit.  Similiter  et  iste  G 
beatns  pastor  Ecclesis  Petru8,qui  prius  quidem  ad 
unius  mulierculs  vocem,  fragilitate  superatus  et 
ipse  humana,quod  estdivina  gestum  dispensatione, 
dum  mori  timuit,  auctorem  vits  negavit  :  post  ac- 
ceptum  sancti  Spiritusdonum,  cujuspartem  et  vo- 
bis  inesse  non  immerito  credimus,adeo  etiam  post 
mioas,po8t  csdes^  vires  principum  pressit,  ut  me- 
rito  in  igneis  linguis  Spiritum  sanctum^^accepisse 
probetur.Nimirum  qui  quos  replevit  ardentes,  fecit 
pariter  et  loquentes,  necnon  et  flamma  divini  zeli, 
atque  suorum  mirabilium  verborum  faoibus  corda 
principum  mundi  accedentes.  Et  revera  quis  infir- 
mabatur,et  illi  non  infirmabantur?qui8scandaliza- 
batur,et  illi  non  urebantur?  Sed  ne  diutius  immore- 
mur,verbis  vossolum  jam  nunc  ipsius  apostolorum  n 
principis  convenire  curamus^et  quod  ille  presbyte- 
ros  alioquens  prosecutus  est,  ad  vos  multo  magis 
pertinere  colligite ;  et  quale  malum  sit  adulterium, 
vel  quid  vos  maneat,  si  studiosi  vel  si  desides  fue- 
ritis  inventi^ex  sermone  illius,  qui  per  B.  Glemen- 
tem  recitalur,attendite,ait  enim  :Et  quid  in  omni- 
bus  peccatis  adulterio  gravius?  secundum  nam- 
que  in  poenis  obtinet  locum  :  quoniam  quidem  pri- 
mum  habent  illi  qui  aberrant  a  Deo,etiamsi  sobrie 
vixerint.  Propter  quod  vos,o  presbyteri,  Ecclesiam 
cxcolite,et  adornatesponsamChristiad  pudicitiam. 
Sponsam  autem  dico  omnem  Ecclesis  Ghristi  con- 


gregationem :  qus  si  pudica  inventa  fuerit  a  sponso 
8uo,ingentibus  ab  eo  donis  et  muneribus  honorabi- 
tur^et  vos,  velut  ministri  sponsa  et  amici  sponsi, 
ingenti  gaudio  et  Istitia  perfruemini.Si  vero  sponsa 
hsec  reperta  fuerit  commaculata  peccatis^ipsa  qui- 
dem  tanquam  indigna  extrudetur  a  regalibus  toris : 
vos  autem  poBnas  dabitis,  si  forte  per  vestram  ne- 
gligentiamet  desidiam  obrepserit  contagio  ssevapec" 
cati.Ecce  audistis  pr£mium,8tudiosi ; eccB  audistis 
discrimen  vestrum,  inertes.  His  itaque  decursis, 
sanctimoniam  vestram  hortamur,  et  per  incompre- 
hensibilem  sanctam  Trinitatem  vos  omnes  pariter 
obsecramus,ut  litteris  vestris  sine  mora  perlegatos 
vestros  tdoneos  directis  nobis  veraciter  indicetis, 
si  secundum  juramentum  praBstitum  coram  misso 
no8tro,Lotharius  cum  Theutberga  conversetur,  aut 
si  ita  illam  tractat,quemadmodum  rexlegitime  sibi 
conjunctam  debet  tractare  reginam.  Et  qui  sint  illi 
qui  nuUo  pactoanobi8dissidentes,adulterisnul]um 
consentiunt  prsBstare  favorem.Necnon  et  hanc  epi- 
stolam  nostram  ostendatis,  et  excommunioationis 
WaldradsB  tenorem  manifestum  facere  studcatis. 
Jam  vero  qut  haeo  vestrum  agere,  et  intimare  qus 
diximus  postposuerit,  ipse  seobnoxium  et  fautorem 
adulterorum  palam  ostendet  :  et  hoc  nobis  erit  si- 
gnum,  eum  tanto  consensisse  facinori,  si  obedire 
huic  instituto  nostro  neglexerit,ac  per  hoc  tanquam 
conventum  a  nobis  et  admonitum,ac  salubri  moni- 
mini  satisfacere  nolentem,  sed  per  omnia  nobis  in 
obedientiem,nostra  seu  totius  Ecclesiae  hunc  oommu- 
nione  constituimus  esse  remotum  :  in  promptu  vide- 
licet.secundum  Apostolum,habentesomnem  ulcisci 
inobedientiam  (//  Cor.  x).  Sane  cui  personam  diri- 
gendi  nulla  facultas  suppeditat,sultem8criptaeam- 
dem  indicantia  mittore  minime  parvipendat.  A  qua 
indulgentia  Viridunensem  antistitem  non  inconve- 
nienter  excipimus  :  quem  omnino  prsecipimus  non 
solum  litteras  ad  no8,verum  et  personam  de  proprio 
clero  mittere,  sine  qualibet  mora  vel  excusatione, 
prorsus  idoneam.  OptamuB  sanctitatom  vestram 
nunc  et  semper  in  Christo  bene  valere.  Data  vui 
Kalendas  Februarias.indictione  xv. 

GXLVIII. 

AD   CiXROLUM  CALVUM  RBGEM. 

(Anno  867.) 

Quod  Tltcuibtrgx  judicium  Lotkarius  retraclare, 
per  monomachiam  dccemcre  vcUe  dicatur.  Petit 
ut  iltam  in  regnum  suum  recipiat :  tum  ut  epis- 
tolas  dirigat,  quas  Lotnorio  eidem,  ejusque  epis- 
copis  scribit. 

NicoLAUs  episcopus.servus  servorum  Dei,  dilecto 
fiiio.  Garolo  glorioso  regi. 

Nunquam  dolorem  generat,  sicut  spes  frustrata, 
nunquam  aeque  mentem  vulnerat,  ut  molestum 
nuntium  veniens  insperatum.  Sed  quod  dicimus 
aperiamus.Denique  inter  alios  sanct»  Dei  Ecclesi» 
religiosos  propugnatorcs,  atque  veritas  strenuos 
dcfensores.neminem  magis  super  Theutberg©  glo- 
rio58e  reginflB  contritione  sollicitum,neminem  magis 


4<49 


NiaOLAI  fkVJE  L 


{444 


ipeius  incommoditatibue  condoluisBe«quam  vestnB  A  4i&  &iitein,  vult  6am  tanquam  propruffla  quidem 


pietaiis  alTectum,  recoUmus.  Adoo  ut  in  vita  fratris 
ejus  causamipsiussediapostolicaBretuleritis,  eteam 
largitate  muniticentifle  vestrte  non  pauco  tempore 
suslentaveritis,  nosque  frequenter  ad  ausilium 
illiusexhortari  studuerilis.  Quocircasedes  apostoUca 
tantam  vestrscharitatis  circaeam  intuensabundan- 
.tiam,  quoniam  celeri  exsecutione,  pertinacia  per- 
versitatis  obstante,  causam  ejus  perflcere  non  pr»- 
yaluit,  vestrae  hanc,  tanquam  Deo  contemp*ante, 
atque  beato  secum  Petro  apostolorum  principeoon- 
tradente,  tutioni  seu  clementi  munitioni  commisit. 
Nunc  autem^sicut  audivimus,  Lotharius  rez  adver- 
sus  eamdem  Theutbergam  rursus  armatus,  ut  as- 
sensum  quoque  vestrum  huic  nefiiri<e  intentioni  suas 


nzorem  admittere,  s&d  deindB,  taoqaam  mceohata 
luerit,insimulare,  atque  pro  hoo  homtnem  ffuum  et 
hominem  Theutberg»  ad  monomachiam  Impeliere, 
€t  si  homo  ipsins  regime  ceeiderit,  dtspoiiit  faane 
sine  dilatione  perimere.  Qum  quantum  sint  -omni 
vel  divinas  vel  sanctorum  Patrum  legi  CQntraHa, 
magnitado  quidem  prudentiai  vestr»  digaius  jam 
adveriit.  Sed  et  nos  hino  aiiquid  strietim  volumiis 
demonstrare,  prius  aaseMntes,  qaia  de  retroaeta 
controversa  Theutberga  non  debet  ulterias  ad  ite- 
ratam  responsionera  provocari :  quoniam  qaod  bene 
aemel  difQnitum  est,  et  interposltis  jiiramentts  4^- 
liberatum^  nulla  debet  iteratione*  aisi  foftassiB  obi 
fuerit  major  auctoritas,  retractari.  Dein4e  4}uta  Ee- 


copulare  potuissetyfcedera  vobiscum  iniiase  dicitur,  p  olesifle  refugiamqucreaa,elecc)e8ia8tiosmjudielom 


et  quodam  regni  sui  collato  monasterid,  pro  per- 
denda  prefata  Theutberga  nutum  sibi  vestrum  uni- 
visse,  diifusa  longe  lateque  fama  protenditur.Quod 
si,  ut  multi  ferunt,  verum  est,  vehementer  exstitit 
dolendum  et  amarissime  deplorandum ;  videlicet  ut 
A  priori  consilio  pietatis  nunc  retro,  quod  absit, 
oonversi  consilium  detis  impietatia,et  qui  hactenus 
fevorem  praestabatis  aequitati,nune  assensum  pras- 
beatis  iniquitati.  0  incomparabile  detrimentum  I  o 
inenarrabilepii  regis  compassionis  dispendium  !Sed 
absit  hoo  a  tanto  principe.absit  a  fidelium  cordibus 
de  tanto  Ghristi  cultore  tale  quid  facile  oredere,cum 
potius  credendum  est,  eos  qui  Balaam  imitantur 
merito  reprehendere,  qui  contraeorum  vitam,  qui- 
bus  se  similem  fteri  etiam  moriendo  poposcerat, 


semper  expeten8,9ftculari  non  debet  auimHti  judi- 
eio.  Post  heo  vero,  cum  nos  ex  utraqfae  parte,  id 
estftam  a  Theutberga,  quam  a  Lothario  fuerlmas 
provocati  judicesy  nosque  amboram  contrDversiasi 
exsecuti  simas,  ad  buUos  alios  convenit  super  lioe 
negotio  judioes  convolare  :  cam  secundum  saixtis 
canoneSy  a  judicibus,  qoos  commuais  cotiaeiMvs 
elegerit,  non  lioeat  piovocare;  et  ubi  coDeeesa  est 
provocatio,non  nisi  ubL  est  mflgor  auctoritas,  liceat 
provocare.Itaque  cum  noa  sit  apostalio»  sedis  an- 
ctoritate,  qaa  amborum  negotium  exseouta  eet, 
usquam  msLjor  auctoritas,  nescimus  si  alicui  lieeat 
de  ejus  judicare  judicio,vel  ejus  reiractare  seoten- 
tiam.  Siquidem  juxta  quod  ecelesiastica  lex  et  mos 
antiquitus  observatus  indieat,ad  illam  quidem  pro- 


consiliumprsebuit.etcumoccasionemdeavaritiai^-  C  vocatum,et  aliorum  ipsam  dtssolvissejudioium  no- 


perit,  illico  oblitus  est  quidquid  sibi  de  innocentia 
optavit  (/Vttm.  xxii.)  Sed  quia  de  praebendo  nequitiae 
consensu  vestro  nondiim  ex  toto  credere  patimur, 
restat  ut  ad  exhortandos  vos,  quo  circa  jam  fatam 
reginam  pium  ac  inchoatum  opus  consummetis,in- 
terim  calamum  temperemus.  Ecce  enim  Veritas  di- 
cit  :  Qui  perseveraverit  mque  in  finem,  hic  $alvua 
erii  {MaUh,  x).  Ecce  de  oiTeretite  juge  sacrificium 
beato  Job  legltur  :  Sic  faciebat  Job  cunctis  diebus 
(Job,  i).  Quod  B.  papa  Gregorius  exponens  ait :  In 
sacrificio  igitur  sancta  actio,  in  cunctis  autem  die- 
bus  sacriQcii  constantia  actionis  ostenditur.Sed  his 
ita  prflemissis,excellentiam  vestram  nolumus  igno- 
rare,adeo  Lotharium  regemTheutbergamconjugem 


vimus  :  ab  ipsa  vero  provocatum,  vel  sententaam 
ejus  quosquam  violasse  non  novimus.  lUud  vero, 
quod  Lotharius  Theutbergam  deadulteriocrimina- 
tur,quis  non  videat  dolo  esse  plenam  et  omni  ini- 
quitate?  Deaiqne  si  uxor  ejus,  ut  ipse  jactat,  noa 
est,quid  pertinet  ad  eumdeadulterioillicaliimaiam 
texere,cum  nec  mcdchari  potuerit,  si  altcv^us  uxor 
non  exstitit  ?  Porro  de  adulterio  si  a  Lothario  aoco- 
satur,  et,  si  convicta  fuerit,  ultio  prsparatar,  ne- 
cesse  est  ut  fatealur  uxorem*.  Quid  ergo  ineassam 
Iaborat,aaxiatur,  et  quod  Bua  non  fiierit  tixor,  qui- 
buscunque  modis  et  qualtbaseunque  argraieatis 
satagit  invenire?  Neoesse,  ioquam,est,  ut  ante  om- 
nem  controversiam  uxorem  conflteatury  ei  hanc  ut 


suam  diver8isafQictioQibus8ubdidisse,et  innumeris  j)  moechatam  impetendam  exiatiiBat.  Sed  de  hoc  ilta 


pressuris  cofitra  pr«stita  juramenta  subegiese,  ut 
nobis  ooacta  nunc  scriberet,  rcgta  se  velie  exui  di- 
gnitate  seu  copula,  et  sola  privata  vita  fore  conten- 
tam  desiderare.  Cui  nos  scripsimus  non  aliter  hoc 
fieri  posse,  nisi  eamdem  vitam  coigux  ejue  Lotha- 
rius  elegerit.Verum,  sicut  multorum  relatu  didici- 
•mus,ipse  Lotharius  conventum  celebrare  disponit, 
et  eamdem  Theutbergam  examini  proprio  injudicio 
[a/.,  et  judicio,  Hard.]  subjicere  mediiatur,  et  si 
quidemeam  prsstigiis  fatsitatis  suae^vel  argumen- 
tosis  ambagibus  potuerit  exhiberG,quasi  non  fuerit 
legitima  uxor,vuit  etiam  a  se  penitus  sequestrare : 


ooram  missi  nostri  prasentta  purgare  se  volait,6ed 
ipse  non  annuit.  Monomachiam  voro  in  legem  as- 
8umi,nu8quam  prseceptum  fuisse  reperimus :  quam 
[edit.  Ram.,  quia]  licet  quosdam  i&iisse  legerimus, 
sicut  sanctum  David  et  Goliam  sacra  prodit  histo- 
ria  (i  Reg.  xvii),nusquam  tamen  ut  pro  lege  tenea- 
tur,alicubi  divina  sancit  auotoritasicum  boc  et  ho- 
jusmodi  sectantesDeum  solummodotentare  videaii- 
tur.His  ita  prselibatis,  dilectionem  vestram  obnixe 
deposcimus,ut  cura  et  sollioitudo,atque  omne  om- 
nino  studium,  seu  auxilium,  quod  circa  eamdem 
feminam  semper  fervidum  habui8tis,aulIo  tempore 


1145 


EPISTOLiE  ET  DECRETA. 


1146 


tlrlgescslt,  imo  nullo  pacto  tepescat ;  sed  potius^ 
quantum  vires  coelitus  coilatffi  ministrant,  nullate- 
nu8  ei  nocere  quocunque  gemina  [forte,  genuina, 
Hard.]  charitas  vestra  permittat  ingenio,ne,8i  forte 
quidquam  Issionis  inciderit,  ipsi  pro  illa  in  terribili 
divino  judicio  cogamini  reddere  rationem ;  cujus 
nos,  tanquam  Deo,  sicuti  prffldiximus,  contemplante, 
illam  vice  principis  apostolorum,  cujus  prssidium 
ascivit,  salvandam  tuitioni  commisimus.  Ad  extre- 
mum  vefo,et  quando  jam  nulla  securitas,  et  immu- 
nitatis  ejus,  quod  gementes  dicimus,  inveniri  poterit 
remedium,atque  immlnens  sibi  certissimo  prsvide- 
tur  interitus,  recipite  illam  ad  vos,  et  quousque  de 
ea  quod  Dominus  reveiaverit  ordinetur,  in  regno 
vestro  fovete,  ac  ei  solita  pietatis  vestr»  beneficia 
ministrate :  et  ita  demum,  si  quid  illi  objicitur,  au- 
ctoritate  hostra  prsveniente,  ipsius  ffimuli  prose- 
'  quantur.  Sed  notate  quoniam  tunc  hsc  fleri  per- 
mittimus,  cum  a  prudentia  vestra,  vel  eorum  qui 
uobiscum  sapiunt,  nulla  spes  salutis  Theutl)ergs 
remanere  prsscitur.  Preterea  sive  de  conjugii  foe- 
dere,  sive  de  adulterii  crimine  judicium  sit  agitan- 
dum,  nulla  ratio  patitur  Theutbergam  cum  Lolha- 
rio  posse  legalem  inire  conflictnm,vel  legitimum 
controversis  subiie  certamen,  nisi  prius  ad  fempus 
fuerit  suae  potestati  reddita^  et  consanguineis  pro- 
priis  libere  sociata.  Inter  quos  etiam  locus  providen- 
dus  est,  in  quo  nullasitvis  multitudinis  formidanda, 
et  non  sit  difficile  testes  producere,vel  csteras  per- 
sonas,  quae  tam  a  sanctis  canonibus,  quam  a  vene- 
randis  Romanis  legibus,  in  hujusmodi  controversiis 
requiruntur.  Yerum  haec  non  ut  flant  decimu8,quffl 
sine  decrcto  vel  ordinatione  nostra  fleri  non  posse 
supra  docuimus  :  sed  ut  ostendamus  quem  legum 
conflictum  Lotharius  congredi  posse  autumat,cum 
personam,  quam  in  suis  penetralibus  quotidie  fati- 
gat,  quotidie  conterit,  quando  vult   ad  judicium 
educit,  quando  vult  ad   claustra  reducit,  et  cum 
educta  fuerlt,  nisi  ea  proflteatur  que  ipse  precepe- 
rat,quis  est  qui  dicera  possit  quantis  malis  intro- 
ductasubmittitur?  Proprie  igitur  libertati  committi, 
et  ab  omni  oppressione  ac  potestate  ipsius,  cum 
quo  initur  conflictus,  oportet  liberari,  atque  in  suis 
licenter  uti,  et  suspectas  personas  convenit  decli- 
nare,que  se  ab  objectis  ostendere  cupit  immunem. 
Sed  jam  utyfilicharissime,  epistolefinem  ponamus, 
semper  vos  illud  quod  de  bene  operante  beato  Job 
supra  commemoravimus,  recolere,  semper  in  causa 
sepedicte  regine  habere  pre  oculis  admonemus  : 
quia  frustra  laudabile  quid  geritur,  si  cunctis  die- 
bus  quibus  vivit,  hoc  non  exsequitur  operator  : 
atque  incassum  in  stadio  currit,qui  antequam  ad 
designatum  pervenlat  locum  succumbit.  Scriptum 
quippe  est :  Fe  qui  perdiderunt  suttinentiam  {Eccli. 
ii).  Vos  autem  sic  currite,  ut  comprehendatis  (I  Cor. 
ix).  Que  pretereade  Waldrada  mcecha  et  excom- 
municata  decreverimus,  vos  non  latet.  Que  vero, 
quoniam  nobis  non  annuentibus  in  Galliam  habita- 
tura  repedavit,  super  ea  episcopis  regni  Lotharii 


A.  Bcrlpserimus^in  epistola  quam  eis  mi8itnti8,pote8ti8 
agnoscere  :  cujusque  transcriptum  exemplar  vcne* 
Tandis  antistitibus  in  regno  vestro  Ecclesiam  Dei 
gubernantibus  vestra  tribui  gloria  faciat.  Preterea 
rogamus,  ut  vestra  sublimitas  sine  omni  dilatione 
prffisentem,crebro  dicti  regis  Lotharii  nomine  titu- 
latam,per  fidelem  ac  prudentem  virum  eidem  de- 
stinare  maturet  epistolam,  cujus  exemplar  eccc  di- 
lectioni  vestre  transmisimus.  Idipsum  etiam  vos  de 
illa  rogamus  agere,  quam  presulibus  ejus  regni 
transmisimus.  Sed  sciendum  est  quoniam  quidam 
timoris  aut  favoris  causa  nostram  suscipere  parvi- 
pendunt  epistolam :  quidam  vero  suscipiunt  qui- 
dem,  sed  palam  demonstrare  formidant;  vel  etiam 
Lothario  placere  volentes,  hanc  aliorum  visione  per- 

.*.  niciosissime  privant.  Quapropter  obnixe  precamur 
ut  per  talem  eamdem  epistolam  nostram  virum  Jam 
designatis  antistitibus  vestra  sapientia  mittat,  qui 
prudenter  incedens,  nullum  prorsus  eorum  prete- 
reat,  cui  hanc  nqn  tradidisse  quocnnque  modo  cla- 
rescat.  Quo  caute  ac  indiiferenter  acto^  qui  faano 
susceperit,  vel  non  susceperit,  per  charitatis  ves- 
tre  legatum  vel  litteras  protinus  ac  certissime, 
sed  pleniter  nobis  poscimus  intimari.  Nam  licet 
omnes  arguendi  sint  ob  nimie  soporem  desidie, 
multo  tamen  illi  severius  inerepandi  vel  percu- 
tiendi  consistunt,  qui  totics  etiam  a  nobis  moti  ex- 
citari  pestifero  torporis  somno  depressi  refugiunt. 
Sed  priusquam  veraciter  hos  agnescamus,  nihii  de 
bis  definitivum  delibcrare  prorsus  absentia,  8eu  po- 
tius  ignorantia,  Justitia  dictante,permittit.0ptamu8 

C  gloriam  vestram  in  Christo  nunc  et  semper  bene  va- 
lercdilectissime  fili.  Data  vni  Kalendas  Februariai, 
indictione  xv. 

CXLIX. 

AD   LOTHARIUM   REGEM. 

(Anno  867.) 

Quod  Theutberga  UPdio  aflictionum  contra  se  ipsam 
scribnt;  ca^terum  dissolvi  ejus  conjugium  non  posse, 
nisi  Lotkarius  ca^libem  quoque  vUam  sjnmdeaL 

LoTHARio    glorioso  [cdit,   Rom.f   gloriosissimoj 
regi. 

Audito,  revertente  misso  nostro,  correctionis  tue 
ut  ita  dicamus  initio^gratias  Deo  condignas  egimus, 
et  ut  tibi  quoque  grates  competibiles  referremus, 
animum  preparavimus.  Sed,  heu  I  adversa  nuntia 
n  venientiahujusintentionisnostrepropOBito celeriter 
obviarunt.  Quapropter  compulsi  sumus  mutare  vo- 
cem,  et  qui  ad  gratiarum  actiones  os  aperire  diepo- 
sueramus,  in  luctus  et  increpationes  adhuo  officium 
lingue  coacti  dirigimus.  Siquidem  epistolam  nunc 
Buggestionis  Theutberge  gloriose  regine  missam, 
deferentibus  legatis  ejus,  suscepimus,  quam  nihil 
intimare  reperimus  litteris,  nisi  quod  iili  asserere 
videbantur  verbis.  Verum  in  utroqne  obstupefacti 
pariter  et  mirati  sumus  :  atque  tam  repente  styli  et 
petitionis  mutate  sensus  aprpendentes,  hihil  tale 
illam  nobis  intimasse  quoque  [a/.,  quoquo,  Habd.J 
tempore  recoluimuB.  Siquidem  cum  ad  relationem 


4147 


NICOLAI  PAPifi  I. 


1148 


omnium  pene,  qui  ex  Gallicanis  et  Germanicis  re-  A 
gionibus  Romam  orationis  gratia  veniunt,  vel  mul- 
torum  illic  degcntium,  oculos  mentis  infleqtimus, 
plurimum  distare  conspicimus,  quod  ipsa  nunc  dun- 
taxat  significat,  et  quod  hi  omnes  quotidie  prope- 
modum  verbis  et  apicibus  innuunt  :  quippe  quam 
inremotam  cuncti  afflictionem,  ac  intolerabilem 
pressuram,  nimiamque  violentiam  pati  testantur, 
quamvis  illa  contra^  sponte  ac  libenter  a  regia  di- 
gnitate  exni  sc  velle  ac  optare  fateatur  et  copula. 
Quae  illi  quidoni  aliler,  hajc  vero  aliter  prosequi  cer- 
nitur,  ita  ut  omnium  assertionibus  legaliter  a  te 
admissa,  inique  deinde  accusata,  posthac  judicio, 
quo  tibi  et  omnibus  subjectis  tuis,  necnon  et  episco- 
pis  placuit,  evidenter  puriflcata^dcindc  secundo  re- 
pulaa,  postremo  monitis  et  decreto  nostro,  pariter  n 
et  hortatu  filii  nostri  excellentis  Augusti,  jure  re- 
cepta  dicatur.  Ipsa  autem  his  omnibus  contraria 
nunc  effecta,  et  suas  ipsius  oblita  profectionis,  nes- 
cimus  quae  frivola  fateatur ;  quae  videlicet  nolumus 
exaggerare,quia  nolumus  supervacue  laborare.Didi- 
cimus  tamen  multorum  relatu  ac  multis  indiciis,  tc 
ad  imitationem  eorum  conversum  de  quibus  aposto- 
lorum  princeps  dicit :  Si  enim  refugientes  coinqui- 
nationes  mundi  in cognitionem Domininostri et Salva- 
toris  Jesu  Christi,  his  rursus  impliciti  superantur, 
facta  sunt  eis  porteriora  deteriora  prioribus,  Melius 
enim  erat  illis  non  cognoscere  viam  justitix,  quam 
post  agnitionem  retrorsum  reverti  *ah  eo,  quod  illis 
tradiium  estsancto  mandato,  Contingit  enim  illis  illud 
veri  proverbii,  canis  reversus  ad  suum  vomitum,  etsus 
lota  in  volutabro  luti,  Didicimus,  inquam,  te,  qui  C 
prolixo  tempore  in  scelere  permanens,  Ecclesiffi  Dci 
non  modicum  nocuisti,  nocere  adhuc,et  qui  in  sor- 
dibuseras,sordescere  adhuc.  Etcerte  in  reversione 
legati  nostri  te  corrcptum  audientes,  ultra  quam 
dici  valeat  exsultavimus,  et  omnipotenti  Domino 
gratias  immensas  retulimus  :  putantes  videlicet,de 
apprehensisate  honestis  moribus,tandem  aliquando 
flagrantiam  inodoremsuavitatisad  Dominumdirigi, 
non  fcBtorem  de  iterat«  nequitiaB  tuaa  colluvione  per 
mundum  ultra  dispergi.  Sed  heul  e  contrario,  pro 
suavi  odore  fcetor,  non  in  quo  currendum  sit,  sed 
qui  tota  velocitate  fugiendus  existat,  ecce  hac  illac- 
que  diffunditur.  Siquidem,  ut  opinamur,  tibi  non 
sufflcit  solum  adulterium  perpetrasse,  nisi  apponas 
ut  etiam  animashominum  perjurii  laqueis  irretitas  D 
inextremum  demergas  interitum.  Sed  quid  mirum, 
si  paucorum  animabus  per  perjurium  exitium  ac- 
quisisti,  quando  in  tanta  sublimitate  positus,  per 
exemplum  tuae  mcBchiaB  tot  hominum  millia  in  perdi- 
tionis  chaos  praBcipitaveris?  Nam  majora  facit  cri- 
mina  sublimitas  dignitaium.  IUud  autem,quod  prviB- 
nominatareginaquasiWaldradaBtestimoniumperhi- 
bct,  dicens  eam  fuisse  tuam  uxorem  legitimam,  aut 
invita,aut  frustra  conatur  adstruere :  quandoquidem 
illius  nulla  prorsus  hinc  testimonio  quis  indigeat. 
Gum  magis  nos  ita  sentiamus  quod  justum,  et  ita 
intelligamus  quod  «quum  est,ut  etiam  Theutberga 


mortua,  tu  nuUis  legibus,  nullis  regulis  unquam 
Waidradam  in  uxorem  possis  aut  permittaris  assu- 
mere.Utrum  ergo  Waldrada  legitima  tua  fuerit  ali- 
quando  conjux  Ecclesia  Dei  satisfaotione  Theutbcr- 
gae  non  cget.Unum  tamen'scimus,quoniam  nee  nos, 
neceadem  sancla^EccIesia,  auctorc  Deo,  qui  adulte- 
ros  judicabit,  te^  si  Waldradam  quandocunque  re- 
sumpscris,  etiam  Theutberga  decedente,  dimittet 
modis omnibus  impunitum.  lllud  vero  quod  dicit  Ro- 
mam  se^velle  venire,nobisque  passiones  et  quaedam 
sccreta  sui  pectoris  reserare,  fieri  non  convenit  : 
quoniam  et  securitas  itineris,  quam  pretendit,  nulla 
est;  et  quandiu  Waldrada  ita  tibi  juxta  posita  est, 
diaboli  versulia  non  abesse  convincitur.  Dum  enim 
Theutbergae  discedit,  Waldrada  incunctanter  acce- 
dit :  nimirum  quia  dum  lex  repellitur,  praBvaricatio 
confestim  inducitur.  GaBterum  quis  ignorat  Theut- 
bergam  hacc  contra  se  mulUs  pressuris  subactam 
deponcre,  ac  innumeris  malis  attritam,  imo  mortis 
periculum  formidantem,quod  solo  Deo  custode  fre- 
quenter  evasit,  asserere?  Gum  etiam,  ut  praedixi- 
muSfpene  omnes  religiosi  et  clari  viri  Galliarum  et 
GermaniaB  hasc  ita  se  habere  relatione  testentur; 
adeo  ut  hacc  eam,  quaa  nunc  scripsit,  nobis  scriptu- 
ram  fore  ante  multum  temporis  praescierimus.  Ve- 
rum  nos  talcmconfessionemejus,quam  nonvolantas 
scd  vis  extorsit,  nequaquam  pro  confessione  recipi- 
mus.  Quamobrem  quisquis  contra  Theutbergam 
agit^non  solum  Ecclesiam  Dei  graviter  laedit,verum 
etiam  sedem  apostolican},  cujus  judicium  non  licet 
retractare,  vehementer  adversus  se  commovere  con- 
vincitur,quoniam  illa'ex  utraque  parte  provocata,  id 
cst  tam  a  tc  quam  a  Theutberga,cujus  vestri  negotii 
exsecutrix  [£(/(7.  Rom,,  interpretrix]  et  interemptrix 
effecta  est.  Jam  vero  si  eadem  Theutberga  Romam 
vcnire  disponit,  et  licentiam  a  te,  conjuge  videlicet 
suo,  proficiscendi  adepta  f uerit,  securitas  est  ei  pror- 
sus  certissima  tribuenda,qua  fretanusquam  metuat 
seperhominemaliquidinciderelaBsionis.Quodomni- 
no  non  provenire  poterit  nisi  WaldradaRomamprius 
mittatur,et  de  ea  quod  conveniens  sit  diffiniaturiet 
ita  demum  talisimmunitatis  certitudo  subsequatur, 
ut  saepedicta  Theutberga  nec  veniens,  nec  commo- 
rans,  nec  rediens,  aliquod  patiatur  ineommodum. 
Quod  si  minime  pro  repellenda  a  te  sinistra  suspi- 
cione  promiseris  agere,  cessandum  est,  ne  talibus 
fraudis  insidiis  acquiescamus,omnimodispraecaven- 
dum.  Tuque  summo  studio  praBfatam  Theutbergam 
conjugem  tuam  tanquampropriamcarncmfovere  ac 
diligere  procurato,  et  ne  illam  separari  a  te  ullo 
pacto  consentias,  vigilanter  attende.  Unde  si  vult 
a  te  discedere,corripe,imo  corrige  eam,  et  a  tali  in- 
tentione  per  omnia  satage  revocare.  Jam  vero  si 
amore  pudicitiaB  separationem  quaerit,etcox\]ugalis 
connubii  solutionem  efnagitat,certum  est,  Apostolo 
pra}dicante,quoniam  mulier  sui  corporis  potestalem 
non  habet,  sed  vir.Verum  si  et  ipse  pudicitiam  secta- 
tus  religionis  obtentucopulamdissolverevis,tantum 
ne  simultate  fiat,  concedimus.  Nam  licet  scriptum 


1149 


EPISTOL/E  ET  DECRETA. 


1150 


ait,  Quad  Deu&  canjunxit,  homo  non  separety  Deus 
tamen  et  non  homo  separat,  quando  divini  amoris 
intuitu,ex  consensu  utriusqueconjugis  matrimonia 
dissolvuntur.  Si  ergo  hoc  modo  vis,non  grato  per- 
mittimus  animo,  celeremque  prsbemus  assensum. 
Aliter  autem  fleri  mutuam  vestram  separationem 
prohibemus :  siquidem  scriptum  legimus :  Erunt  duo 
in  carne  una.Quod  divus  Gregorius  exponitdicens: 
Si  igitur  vir  et  uxor  una  caro  sunt,  et  religionis 
causa  vir  dimittit  uxorem,vel  mulicr  virum  in  hoc 
mundo  remanentem^vel  fortasse  ad  illicita  migran- 
tem,  quae  est  ista  conversio,  in  qua  una  eademque 
caro,  et  ex  parte  transit  ad  continentiam,  et  cx 
parte  remanet  in  poUutione  ?  Si  vero  ulrisque  con- 
ventat  continentem  vilam  ducere,  hoc  quis  audcat 
accusare?  quando  certum  eet  quod  omnipolens 
Domiaus,  qui  minora  concessit,  m(u'ora  non  prohi- 
buit.  Porro  si  sterilitas  accusatur,  cogita  Saram 
nonagenariam.  Annam  quoque  simul  et  Elisabelh  : 
quam  tamen  sterilitatem  fortasse  non  facit  infccun- 
ditas,  sed  iniquitas.  Dc  aliis  postremo  vitiis,  audi 
quid  coelestis  bibliothecs  cultor  dicat  Hieronymus  : 
Grave,inquit,pondus  uxorum  est^si,  exccepta  causa 
fornicationis,  eas  dimittere  non  licet.  Quid  enim  si 
temulenta  fuerit,  si  iracunda^  si  malis  moribus,  si 
luxuriosa,sigulosa,sivaga«sijurgatrix  et  maledica, 
tenenda  erit  istiusmodi?  volumus,  nolumus,susti- 
nenda  est.  Cum  enim  essemus  liberi  voluntate  nos 
subjecimus  servituti,  et  revera,  ut  verbis  utamur 
Aposto]i,a//t^a/iij  es  uxori7  noli  qussrere  solutionem. 
Ergo,  gtoriosissime  rex,  esto  propria  contentus 
uxore,  et  praeter  illius,  alterius  unquam  ne  quaeras 
consortium.  Et  certe,  quantum  humanus  invenire 
sufficit  intellectus,eadem  crebro  memorata  mulier 
non  solum  insons  sspe  comprobata  est,  verum  et 
Ecclesiae  auxilium  atque  judicium  provocasse  di- 
gnoscitur.  Insuper  et  sancti  apostolorum  principis 
Petri  prssidium  expetivit.  Unde  sedes  apostolica 
causam  vestram  per  ipsam  coepit  di8cutere,et  quid- 
quid  quflBstionis  emersisset,speciali  judicio  suo  re- 
servare  proposuit.Qua  de  re  non  putamus  te  in  tan- 
tam  tui  pernicicm  devolvendum,  ut  contra  nostras 
difiinitiones,  vel  adversus  crebro  dictam  feminam, 
beati  Petri  confugio  prorsus  innixam,  agere  quo- 
cunque  modo  consentias  :  cum  tibi  potius.etregno 
tuo,  quam  Theutberg8e,si  ad  hoc  tam  immanepia- 
culum  dilapsus  fueri8,acquirasomninodispendium. 
Igitur  consilium  nostrum,  accipe,  et  monita  nostra 
tanquam  afTectuosi  patris  amplectere,  atque  ab 
omnipravitatementem,Iinguam,corpu8querefr8ena, 
prscipue  Waldrad®  pellicis  tuae,et  dudum  a  te  re- 
pudiatffi,  communionem  declinans,  et  ejus^consor- 
tium  perpetusoblivioni  contradens.Excommunicata 
est  enim,et  usque  ad  prsesentiam  nostram,  ab  omni 
Christianorum  contubemio  sequestrata,  sicut  totus 
jam  novit  Occidens,  et  jam  jamque  quoque  per 
missos  nostros  minime  cum  plagis  caeteris  Oriens 
ignorabit.  Quamobrem  cavendum  est,  ne  cum  ea 
pari  mucrone  percellaris  sententiae^  ac  pro  unius 


A  mulieris  passione,  et  ad  sulfureos  fcetorea,  et 
brevissimi  temporis  desiderio,  vinctus  et  obligatus 
ad  perenne  traharis  exitium.  Deterius  quippe  in 
populis  praelali  delinquunt  :  ac  per  hoc  ipsi  cru- 
delius  quam  caeteri  puniuntur.  Sed  ut  manifes- 
tius  vera  nos  dicere  scias,  beatum  papam  Grcgo- 
rium  audi,  qui  ait :  Scire  etenim  praelati  debent, 
quia  si  perversa  unquam  perpetrant,  tot  morti- 
bus  digni  sunt,  qnot  ad  subditos  suos  perditionis 
exempla  transmittunt.Unde  necesse  est  ut  tanto  se 
cautius  a  culpa  custodiant,  quanto  per  prava  quae 
faciunt  non  soli  moriuntur.  Haec  autem  nos  tibi 
nunc  scripsisse,et  quasi  intcr  nos  et  te  verba  no- 
stra  excessus  tuos  corripientia  discurrisse  sufTiciat. 
Caeterum  praecavo  nequando  nobis,  secundum  Do- 

n  mini  praeceptum^duos  aut  tres  testes  adhibeamus : 
imo  vero,  ne  hoc  Ecclesiae  sanctae  dicamu8,et,quod 
non  optamus,  de  caetero  flas  cunctis  sicut  ethnicus 
ct  publicanus. 

Porro  excellentiam  vestram  hortamur,  ut  hoo 
exemplar  epistolae  ad  Lotharium  missae,  quousque 
illumnostris  monitis  obedire  perfecte  cognoveritis. 
apud  vos,  nemine  alio  sciente,  retineatis.  Si  autem 
suae  obstinationi  non  cesscrit,et  quae  ei  ad  praesens 
dirigemus,  perflcere  distulerit,  vel  si  Theutbergam 
reginam  debito  honorc  non  retinuerit,  vestra  ad 
omnium  notitiam,  qux  dc  eo  statuimus  faciat  ve- 
nire  sublimitas,  et  juxta  nostrae  censurae  modum 
ad  gloriam  vestram  transmissum  huc  illucque  dis- 
pergat. 

CL. 

^  AD   LUDOVICUM  REGEM  GERMANliE. 

(Anno  867.) 

Vi  Lotharium  ad  diligendam  Theutbergam  excitare 
pergatf  et  Ingeltrudem  ad  Bosoncfn  maritum  redire 
compellat, 

[Apud  Mansi,  ibid.\ 

NicoLAUs  episcopus,  servus  servorum  Dei,dilecto 
filio  LuDOVico  glorioso  regi. 

Precamur  amabilem  dilectionem  vestram  ut  re- 
gem  Lotharium  monere  nullo  pacto  desistatis  ut 
debitam  dilectionem  Theutbergae  reginae  uxori  suae 
semper  impendat:  nec  sibiblandiatur,quasi  studeat 
eam  cogere  ut  aliquod  sibi  crimen  impingat,  et 
per  hoc  valeat  illam  a  suo  consortio  sequestrare  : 
quoniam  hoc  nec  ipse  legaliter  agere  praBvalet,nec 
D  nos  talibus  praestigiis,et  tam  fraudulentae  calliditati 
locum  dare  permittimus.  Sed  etiamsi  abundante 
iniquitate,  qualibet  astutia,  potius  autem  violentia, 
tale  quid  maehinari  potuisset,  Waldradam  ei  mce- 
cham,  cujus  immundo  desiderio  ad  ista  intendit, 
anhelat,  et  pervenire  dementer  aJTectat,  nullus  con- 
jugali  faedere  permitteret  sociari,  nisi  forte  quis 
omnium  legum,nisi  cunctarum  regularum  temera- 
lor  et  infractor  inveniri  voluisset.  Agite  igitur  circa 
eum  benigne,et  quoniam  filius  germani  vestri  est, 
tanquam  os  veslrum  et  cai*ncm  mgnere,  increpare, 
imo  vero  etiam  sevcrius,  corripere,  quin  et  quoquo 
modo  corrigere  btudeatis,  mentis  scilicet  ejus  salu- 


im  NICOLAI  PAPiE  I.  U5S 

idm  magte  qaam  corporis  anhelantes.Postremo.fili  A.  rentissimo  et  sanctissimo  confratri  nOBtro  Aoon^ 


ebariesime,  non  vos  latere  credimus,  quot  et  quan- 
tos  labores  pro  rcfuga  illa  Bosonis  uxore  saepe  per- 
tulimus,  et  quoties  eam,  ut  ad  justitisB  tramitem 
remearet,  salnbriler  admonuerimus  :  et  qualiter 
^tiam  non  resipiscentem,  sed  ncquilia  sua  pertina* 
citer  persistensem,  gladio  anathematis  percusseri- 
tnus.  Qoffi  nec  percussa  doluit,  nec  attrlta  voluit 
"recipere  disciplinam.Vir  autem  ejus^innocensvide- 
)icet,in  rjus  absentia  hinc  inde  labore  non  modico 
fatigatur,  quoniam  nec  ipsi  reconciliari  absenti 
praevalet,  nec  alterius  illa  vivente  consortium  ei 
conjugale  conceditur.  Qua  de  re  quoniam  improbi- 
tatem  et  insolentiam  ejusdem  viri  continuam  pati- 
mur,  volentis  scilicet  ardenter  ad  secundum,  imo 


archiepiscopo  decretum  perpetuum  Viennenflis  Eg- 
clesiflB. 

Quod  reverenter  petiit  sanctitas  tua  a  sede  aposti)- 
lica,  et  hnmiliter  ezpostulavit,ut  privilegium  anti- 
quum  a  patribus  et  prffidecessoribus  nostris  Viea- 
nensi  sacrae  sedi  concessum  renovaremus,  aactori- 
tas  hujus  sancts  sedis,  quia  digna  res  petebatur, 
non  abnuit.  Sicut  ergo  ab  atktecessoribus  nostris, 
beatissimo  scilicet  Leone  et  a  reliquis  pene  ad  no* 
stra  tempora,tuis  antecessoribUBprsiftitamestla^ 
gitione  apo8tolica,ut  juri  Viennensis  Eoclesifiqua- 
tuor  civitates  vel  oppida,Gratianopoli8  scilioet,  Va- 
lentia,  Genava,  Darentasia,  perpetue  sabjects  ma- 
nerent,ita  modo  noster  prssulatus  futuris  tempori- 


«d  iliicitum  convolare  connubium,  obnixe  dilectio-  p  bus  firmumetinconvalsumdurarepretentidecreto 


nem  vestram  deposcimus,  ut  pro  revocanda  ea 
omne  studium  pro  Dei  amore  sumatis,  quinimo  et 
eamdem  perditam  ac  saepe  damnatam  feminam 
lucrari  Domino  valeatis,ita  ut  si  monitis  provocata 
viam  suffi  salutis  non  arripit^  saltem  pressuris  per 
vestram  industriam  angustata  resipiscat :  et  que 
ad  Dominicam  coenam  sponte  intrare  noluit,  dum 
tantum  intret,  vel  compellatur  invita.Nam  forte  de 
liiyusmodi  Dominus  per  prophetam  dicit :  Ecce  ego 
sepiam  viam  tuam  spinis,  et  sepiam  eam  maceria,  et 
semitas  suas  non  inveniet,et  sequetur  amatores  suos, 
-et  non  apprekendet  eos  :  quasret  et  non  inveniet  eos, 
et  dicet :  Vadam  et  revertar  ad  virum  meum  priorem, 
quia  bene  mihi  erat  tunc  magis  qtuim  nunc  (Ose.  ii.) 
Quod  vencrandum  oraculum  si  tropice  disseratur- 


constituity  et  ut  ad  potestatem  et  dispositionem 
Viennensis  roetropolis  pertineant  imtnobfliter  defi- 
nivit.  Neque  tamen  propterea  DarentasiensiB  Becle- 
sia  si  aliquod  munus  privilegii  illi  eoncdssuffi  est 
perdet,  quia  nec  hoc  modo  Viennensis  arcbiepisco- 
puset  primas  ipsius  a  nostra  auctoritate  postulavit, 
ut  iisdem  in  tribus  oppidis  vel  civitatibus  que  nnne 
addit»  et  commisss  videntur  non  ordinaret,eteiii- 
scopos  eorum  ad  se,  cum  opportunum  videret,  non 
advocaret.  Sed  ut  sub  Jure  Viennensis  Eoolesis  itt 
se  positum  semper  sciat,utper  dispositionem  ipsiQs 
htBc  omnia  ecclesiastice  agat,  et  ad  synodumejus- 
dem  archiepiscopi  et  primatis  vocatas  pariter  cuii 
eisdem  ipsis  sibi concessis occurrat ;,  et  quakitum ad 
generaiem  observationem  attineti  nibil  prasteraac- 


non  parvam  utilitatem  generat.  Verum  nunc  brevi*  G  toritatem  Viennensis  prffisulis  definire  presumal: 


ter  dicendum  est,  quoniam  si  eadem  femina,  sicut 
nec  debet,nullius  communione  frueretur,et  non  ex- 
quisitis  voluptatibus  potiretur,si  denique  vias  suas 
spinis  septas  pateretur,  si  in  terrenis  desideriis  de 
impossibilitate  lassaretur,  jam  Deum  profecto  ad 
mentem  reduceret,  et  ad  amorem  viri  proprii  vel 
invita  rediret.  Sic  ergo  pervicax  illa  et  impoenitens 
anima,  qus  diu  est  adultera,  conata  persistere,  sic 
forfa88e,si  tamen  necessitas  ei  per  vos  rerum  inte- 
Hm  titulatarum  imponeretur^fidelisjamdecerneret 
lesse  conjux,  quae  merito  ac  veraciter  deinde  dicere 
pdsset  t  Hevertar  ad  virum  meum  priorem,  qum  bene 
erat  mihi  tunc  magis  quam  nunc  Optamus  gloriam 
vestram  bene  valere,  dilectissime  fili.  Data  Nonis 
Martii,  indictione  xr. 

CLI. 

AD  ADONEM  VlfiNNENSBM  ▲RGRIBPI8CX)PUM. 

(Anno  867.) 

Confirmatur  auctoritate  pontificia  vetus  privilegium 

metropoleos  Viennensis. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLADs  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 

(a)  Omnium  nos  portare.  Quod  sub  finem  hiyus 
epistol»  facere  jubetur  Hincmarus,ut  eam  ad  alios 
arehiepiscopos  deforendam  curet,  id  ad  ipso  dili- 


D 


eitque  humiliter,  sicut  a  sanct»  recordatioois  pi«- 
decessoribus  nostris  salubre  firmatum  et  statutum 
est,  Viennensi  Ecclesis  ita  suppositus,  ot  postmo- 
dum  liberius  dignitatem  suam  a  nobis  stbi  conces- 
sam  habere  et  tenere  prsvaleat;  ne  forte  si  aliter 
fecer it  aut  priesumpserit,  non  8oIum  aliqua  sibi 
concessa  amittat,sed  etiam  proptertmnsgressioneni 
et  inobedientiam  durius  damnatus  in  futurum  bo* 
milietur.  Data  Idus  Jun.,  indictione  xv. 

CLII. 

AD   HINGMARUM  ET  C£TER0S  EPI8COP0S  IN  REONO  GA- 

ROLI   GONSTI^tUTOS. 

(Anno  867.) 

Exponit  causas  odii  et  invidi3B  Grxcorum  adverm 
Ecclesiam  Latinam  :  miUit  illorum  ohjeclims,  ul 
eas  refellant,  et  quae  eontra  itlos  mvenerint,  m  Ur^ 
bem  transmittant. 

[Apud  Mansiy  ibid.] 

NicoLAcs  episcopus,  servus  servorum  D^i,  revc- 
rentissimis  et  sanctiBsimis  HmcMiRO  et  ctfteris 
confratribus  nostris  archiepiscopis  et  episcopis  in 
regno  Garoli  gloriosi  regis  ecclesias  eofnstifatssf^' 
gentibns. 

(a)Omnium  nos  portare  onera  qui  gravantm*  imo 

Enter  praestitum  docet  Flodoardus  lib.  ii!,  c«P-  }• 
am,  inquit,  epistolam  Bincmarus  W^f^^JJ 
fbonaca  pnlatio  amsistenti  tegi  Caroh  cmpi^nm 


im 


EPISTQl.^  V^  DtBGRETA. 


w 


I^aec  isjk  nQl)i# portAf^ b^tis^iiaum  Petrum, qui  nos  ^  et  rationc  competenti  u:-:u«tvimug.  Deia^Q  bisf&cto 


adminiBlratioQiasiaa^  protegii  ao  tuetur  h«redes, 
fraiernitas  vestra  liquido  novit.  Verumtamen  inter 
alia  qH9,  Aos  immensis  laboribus  inserunt»  illa  nos 
prascipue  commovere  videntur,  qus  nobis,imo  uni- 
yersQB  occidu».parti|aGr9eoorum  imperatoribus,Mi- 
cha^le.  scilicet  qt  Basiiio,  et  ab  his  qui  sibi  parent, 
nequiter  ingeruntur.Ui  enim  odio  et  invidia  contra 
noa  ioflammaii,  qu^  inferius  annotabimus,  nobis 
quasi  crimina  bareseos  impingere  moliuntur.Odio 
quidem,  quia  Photii  adulteri  et  invasoris  EcclesiaQ 
ConBianiinopalitana  atque  neophyti,  a  depositis 
et  anatheiBatizatis  factam  promotionem  non  solum, 
Qon  approbavimuSr  sed  et  damnavimus  :  fratris 
scUicet  etcomministri  nostri  Ignatii  ej  usdem  ecclesis 


concilio,  ei  lectis  pro£Binisgesti8,quai  prq^ictus  Lca 
a  Secretis  detulerat,  ubi  pulats.  depositionis  fratris. 
ei  cocpiscopi  nostrl  Ignatii  tenor  continebatur,  in- 
y^nti  sunt  iidem  missi  nostri  tam  in  damnatioa^» 

Ignatii,quam  in  communione  PhotiiyOmnino  culj^iiU^ 
les.  Unde*nos  ecclesiam  nostramsineomnivolentes; 
macula,sicut  semper,  subsistere,  ne  videliceiin  ea,, 
ilUs  impunitisremanentibuSyVeltenuis  subsannandi 
orireturoccasiOyautnos  eorum  pravitati  consensisse- 
videremur^utrumquedamnavimus^etexcommunica- 
tioui  submisimus  :  damnationem  vero  Ignatii,  vel. 
promotionem  Photii,  penitus  respuimus  et  conde-*. 
mnavimus.Reversoautem  Leone  a  SccretisConstan 
tinopoIim.Michael  imperator  comperiens  per  episto* 


pairiarchas  dejectionem,  utpote  a  subjectiSy  et  ab  n  itm  nostram,quam  per  ipsum  iransmisimus,  quod. 


imperiali  potentia  factam,nullQ  suscipien  tes  assensu. 
Invidia  vero,  quia,  regem  Bulgarum  Michaelem  no^ 
mine,  cum  gejite  spa,  Ghristi  flde  suseepia,  a  sede. 
beati  Petri  instiiu^res  et  doctrinam  expetivisse  au- 
dieruni.  Volenies  quippe,  nimiumque  anhelantes, 
eosdem  BulgaresabeatiPetri  subjeotionesubducere, 
suosque  imperio  sub  prestextu  Christianae  religionis. 
callide  subjugare,ialia  de  sancta  Romana  Ecclesia, 
n^n  babenie  maculam,aut  rugam,auialiquid  hujus- 
modi,  praedicant^quatenua  iUi,utpote  adhuc  in  fide 
nide8,h»c  audientes,  nos  quasi  noxios,  et  diversa- 
rum  haereseon  squaloribus  respersos,  vitent,  decli- 
neni,  aique  penitus  deserant.  Denique  cum  clamor 
malornm^qua  in  Constantinopolitana  Ecclesia  tam 
per  eosdem  principes,  quam  per  eos  qui  illis  six& 


nec  depositionem  Ignatii^  nec  promotionem  PhoUi 
sascepissemus;moxquemdam  legatum  suum,  nomi-'. 
ne  Michaelem^protospatharium,cum  epistolainj  uriis, 
plena  ad  nos  direxii,  ei  ui  sententiam  nosiram  ad 
votum  ipsius  commutaremus,  vehementer  hortaiuSr 
est.  At  nos  iigurias  quidem  nostras  oon  curantes, 
Ilcet  circa  Ecclesias  irvjurias  non  tacuissemus,  scri- 
psimus  epistolam  nostram.et  hancperindictionem, 
quartamdecimam  prasfato  imperatoriperjamnomi^ 
naium  Michaelem  protospatharium  legatum  suum, 
direximus,  tam  videlieet  a  nostra  ecclesia  falsas» 
objcciiones  repellere  cupientes,  quam  ipsum  impe- 
raiorem  cum  sequacibus  suis  super  hoc  negotio  ad 
rectum  justitia&  perducere  tramitemanhelantes.Sed. 
ui  plenius  hasc  tam  ipsi  imperatori,quam  aliis  fide-- 


meiu,  sive  aCTeciu  ad  voium  pareni,multiplicatus  ei  C  libus  iniimari  potuissent,  convocatis  quibusdam  a 


consummatus  esset,nostrisque  auribus  increscens, 
immensum  cordi  superianianequitiadolorcm  incu- 
terei.eiiam  ipsis  petentibus  ei  obnixe  precantibusy 
ad  hanc  inquirendam  et  nobis  referendam  missoa 
Bosiros,  Rhadoaldum  scilicet  ei  Zacbariam,  tunc 
episcopoSjConstaniinopolim  destinavimus,  qui  illuc 
perv^ent^s,  patriarcham  Ignatium  daunnando,  ei 
Phoiium  communione  sua  firmando,  contra  inter^ 
dicium  nosirum  faiciioni  consensereGraecorum.Cum 
auiem  patrato  nefando  scelere  Romam  reversi  fuis- 
8eni,missus  esi  etiam  ab  imperatore  Michaelecum 
ipsis  ad  nos  proprius  Iegatus,nomine  Leo  a  Seoreiia* 
In  quorum  aid  ventu  cognoscentes  iam  praefatum  Igna- 
tium  iiguste  depositumfquam  Photium  moBchum  ir- 


vicinis  locis  fratribus  ei  coepiscopis  nosiris,  de  hia 
quod  nobis  canonice  visum  est,prsedecessorum  no- 
airorum  secuii  vestigia^decrevimus  et  ordinavimus, 
quod  etiam  sanctitati  vesirae  post  modicum,Deo  fa- 
venie^  plenius  iniimare  disponimus.  Quo  rite  sicui 
arbitramur  ordinaio,  quaercre  coepimus  opportuni- 
tatem,quafreti  missos  apostolic»  sedis  etiam  adhuq 
Constantinopolim  cum  exhortatoriis  epistolis  desti-' 
naremus  :  qui  et  pro  salute  ipsorum  competentibu| 
eos  monitis  aedificarent^etquae  fueritde  ill^s  aposto*r 
licae  sedisproIatasententta,manifestedenuntiarent : 
juxta  quod  ei  magna  synodus  Nicaena  {can,  5),  de 
his  qui  abjiciuniur  sanxisse  dignosciiur.Videbatur 
enim  nobis  iier  navale  saiis  diiiQcile,ei  propter  eo^ 


reguli^it^r  in  sede  Consianiinopolitana  flrmaium,  n  rumdem  Grecorum  experias  insidias  valde  oaven:- 


molasjliBsime  iulimus  scribentesque  nostram  summae 
auctoriiatis  epistolam,eidem  Leoni  a  Secretis  impe^ 
ratori  per  indiciionem  decimam  hanc  deferendam 
contuliiQus.Per  quam  videlicet  noa  nec  illam  dam-r 
nationem^  nec  talem  promotionem,  uipote  utram- 
que  inique  patraiam^  aidmissuros  fore  praediximus^ 

episcofjis  relegil^  ei  ad  alios  archiepiscopos,  sicul  in 
mandalQ  acceperal.dirigere  sludailMem  eiiam  suf- 
fraganeos.suos,ut  Graecorum  objectis  responderent, 
excitavit,.  ui  Odonen  Bellovacensem,  ad  quem 
Hincmari  de  hoc  argumento  exstat  epistola  IV, 
Kalendaa  Jaquarias  noc  anno  scripia.  Respondit 
ergo  ij^er  cg^teros  Odo^ei  librum  a  se  composiium 


dum.Cumhisitaque  anxietatibus  undiquecoacctare-r 
mur,et  ingentibus  premeretur  angustiis,ecce  subito 
legati  jam  fati  regis  Bulgarumnobisadesse  nuntieaiT 
tur,l]nde,quis  est  qui  dicere  possit,quanto  gaudio^ 
vel  quanta  exsultaiione  simus  repleti  ?  eo  quod  et 
eorum  salubrem  conversioncm  per  diviiias  bonitatis 

Hincmaro  misit,  ut  Flodoardus  idem  tradit  lib.  ui^ 
cap.  23,  catalogum  texens  epistolarum  Hincman 
ad  Odonem.  Respondit  et  ^Eneas  Parisiacensis 
episcopus,cujus  ea  Je  re  liber  exstat  in  bibJiotheca 
Thuane.    Unde    libi    ptoiogum    exkibemus,    Jag< 

SlRM. 


1455 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1156 


Dei  cogQOvimus ;  et  quia  illos  doctriDam  beati  Petri 
apc^folifSeu  sedis  eJus,exquisissecomperimus,qut, 
licel  loDgepositicorpore,nobistamcn  facti  sunt  fide 
prsesentes :  sed  et  quia  per  eorum  regnum  facilemac 
terrenum  missis  nostrisad  terram  OrsBcorum  acces* 
sum  patere  perspeximus.Ordinatis  igitur  tam  qus 
Bulgarum  gentis  congrua  fidei  rudimentis  agnovi- 
mus^quamquffl  Constantinopolim  mitteredisposue- 
rimus,  missos  quoquenostroscum  legatis  jamnomi- 
natiregisperipsius  transituros  regionem  direximus. 
Quosimperatores  Grsecorumnon  solumreciperemi- 
nime  consenserunt,  verum  etiam  vehementeradver- 
8U8  Bulgares  animos  commoverunt,eo  quod  per  suam 
eos  terram  transire  permiserint:nihil  aliud  procul 
dubio  innuentes,nisi  quod  eos,si  per  sibi  subjectasre- 
giones  transissent,  illis  periculis  traderent,  quibus 
prasfatsurbishaereticiprincipes  sepesedis  apostoli- 
C8B  legatos^pro  causatidei  velcorrectionis  ecclesiasti- 
ca3destinatos,tradidisseleguntur.PrsetcreacumBul- 
garum  rege  demorantibus,  et  ad  urbem  Gonstanti- 
nopolitanam  eisdem  nostris  accedere  missis  conan- 
tibus,  iidem  imperatores  epistolam  suam  ipsi  regi 
Bulgarum  transmisere  :  quam  ille  accipiens  nobis 
per  legotos  nostros  deferri  devota  mente  decrevit. 
Accipientibus  itaque  nobis,  et  perscrutantibus 
eamdem  cum  aliis  scriptis  epistolam,  non  hanc 
sffipe  memorati  principes  dictantes,  nisi  in  lacu 
blasphemiee  tinxisse  calamum,  et  luto  crroris  usi 
pro  atramento  fuisseproculdubiopatuere.Gonantur 
enim  tanta  nostram  specialiter.quam  omnem  gene- 
ralitcr  qus  lingua  Latina  utitur,  Ecclesiam  repre- 
hendcre,quod  jejunamusin  sabbati8,quod  Spiritum 
sanctum  ex  Patre  Filioque  procedcre  dlcamus  cum 
ipsi  huno  tantum  ex  Patre  procedere  fateantur. 
Dicunt  prsterea  nos  abominari  nuptias,  quia  pre- 
sbyteros  sortiriconjuges  prohibemus  ;  et  insimulare 
tentanty  quoniam  eosdem  presbyteros  chrismate 
linirebaptizatorum  frontes  inhibcmus  :  quod  tamen 
chrisma  non  ex  aqua  fluminis  conQcere  fallacitor 
arbitrantur.  Reprehendcre  nihilominus  moliuntur, 
eo  quod  octo  hebdomadibus  ante  Paschaa  carnium, 
et  scptem  hebdomadibus  a  casei  et  ovorum  esu 
more  suo  non  cessamus.  Mentiuntur  quoque  nos, 
sicuti  pcr  alia  ipsorum  conscripta  indicatur,agnum 
in  pa8cha,more  Judsorum,superaltare  paritercum 
Dominico  corpore  bencdicere  et  offerre.  Quin  et 
reprehendere  satagunt^quiapenes  nosclerici  barbas 
radere  suas  non  abnuunt,  et  quia  diaconus  non 
suscepto  presbyteratus  ofOcio  apud  nos  episcopus 
ordinatur  ;  cum  ipsi  etiamillum,quem  patriarcham 
suum  nominant,  ex  laico  subito  tonsuratum  ac 
monachum  factum,  saltu  ad  episcopatus  apicem 
imperiali  favoreac  brachioprovehere,utip8iputant, 
minime  formidaverint.  Et  adhuc,  quod  est  gravius 
et  insanius,  a  missis  nostris,  contra  omnem  regu- 
lam^et  prastcromnemconsuetudinem^Iibellum  fldei, 
si  se  ab  illis  recipi  vellent,  exigere  moiiebantur,  in 
quo  tam  ista  capitula,  quam  ea  tenentes  anathema- 
tizarent :  necnon  et  epistolas  canoQicas  ab  his  ei, 


A  quem  suum  cecumeaicum  patriarcham  appellanU 
dandas  improbe  requirebant.In  his  igitur,  explosis 
caeterir,  curis,  vos,  fratres,  summopere  convcnit 
desudare  :  et  quia  communia  sunt  hec  opprobria, 
quas  universali  Ecclesiae,  in  ea  duntaxat  parte  qus 
Latina  uti  dignoscitur  lingua,  sicut  prstulimus, 
ingeruntur.communiter  omnes^qui  divino  sacerdo- 
tio  illustrari videmini,decertare  debeti8,quopaterns 
traditioncR  tantae  derogationi  non  pateant :  sed  qus 
pravi  quippe  ooQSueta  contentione  tam  mentientes 
quam  errantes  maculare  gestiunt^manu  communis 
defensionis  ab  omni  naavo  blasphcmis  funditus 
eruantur.  Ridiculum  est  enim^et  satis  abominahile 
dedecus,ut  tcmporibus  nostris  vel  falso  insimulari 
sanctam  Dei  Ecclesiam  permittamu8,vel  eas  tradi- 

H  tiones  quas  antiquitus  a  patribus  nostris  suscepi- 
mus,pro  libitu  semper  errantium  infringi  patiamur. 
Quapropter  neceese  est  ut  eorum  conatibus  resista- 
mus,  et  falsis  illorum  jaculis  veritatis  clypeum 
opponamus.  Quod  nos  quidem,  opitulante  snperaa 
potentia,  proul  valemus,  agere  non  omittemus : 
ncc,  cum  opportunitas  ccBlitus  datur,  contra  illos 
pro  Ecclesia  Ghristi  tacebimus.  Sed  magnopere 
convenit,  ut  et  vestra  quoque  fratemitas,  morem 
secuta  majorum,  concertans  nohis  et  unanimiter 
collaborans  in  talibus  inveniatur.  Siquidem,  nisi 
mente  recessit,  nunquam  Hesperias  regiones  (ut  de 
aliis  mundi  plagis  interim  taceamus)  asedeB.Petri 
in  hujuscemodi  quaestionibus  dissonantes  inventa; 
sunt.Unde  unusquisquo  vestrum  qui  metropolitana 
jura  sortitus  est,junctis  sibi  fratribuset  coepiscopis 

C  suis  qui  sub  se  sunt,de  his  diligentem  curam  sus- 
cipiat,  et  quid  invidis  eorum  detractionibus  oppoci 
necesse  sit,  rimari  studeat,  et  invenire  summopere 
gestiat,  atque  inventum  nobis  ocius  transmittcre 
minime  parvipendat  :  quatenus  id  nos  quoque  ad* 
versus  eorum  vesaniam  cum  caeteris  assertionibus 
nostrisdeinde  mittere  valeamus.Nihil  eniminnobis 
tara  visibilis  quam  invisibilis  hostis,  sicut  concor- 
diam,  exhorrescit.  Idcoque  mutuo  studii  nostra 
provocemus,et  contra  communes  hoste8,non  quasi 
hac  vel  illac  palantes,sed  tanquam  castrorum  acies 
ordinati  reperiamur.Sicque  fit,ut  dum  nos  vestram 
unanimitatemad  communem  incitamus  conflictum, 
et  vos  nostris  cortaminibus  interestis,  ut  et  nos 
vestram  sanctimoniam  debito  mentisafTectu diligew 

D  fraterneque  venerari  cernamur,  et  vos  in  nulloa 
capite,  id  est  a  sede  Petri  dissidere  noscamim. 
Quanto  autem  livore,  quantaque  vecordia,  jaro  de- 
signati,  Graecorum  principes,  eorumque  satelliles, 
adversus  nos,  pro  eo  quod  suis  noluimus  parere 
illicitis  animositatibus,armati  sint,in  eo  manifetc 
datur  intelligi  quod  aut  falsa  sunt  quc  nobis  im- 
pingere  moliuntur,  aut  certe  jam  a  prisco  tempore 
sine  cigusquam  contradictione  in  Ecclesia  Romana, 
imo  in  tota  occidentali  parte,  hactenus  custodita : 
et  cum  floruerint  etiam  apud  ipsos  magni  doctores 
Ecclesiae^nullus  tameneorumde  hisreprehensionem 
fecit,  nisi  hi  qui  nonzelojustiti»  fervidi,  sed  wlo 


H51 


EPISTOLiE  ET  DEGRETA. 


1158 


invidiaB  perculsi,  Ecclesias  lacerarc  Iraditiones  an-  \  ctionesplurimosvelrediissevelaccessissenoscamus. 


helant.  Praecipue  cum  de  jejunio  sabbati  tempore 
S.  Silvestri  confessoris  Ghristi  sit  satis  discussum 
et  disputatum,  atque  ut  celebraretur  per  omnia 
de(initum,nulluBque  posthsc  ausu  temerariocontra 
illud  statutum  venire^aut  saltem  mutirepraesumpse- 
rit  :cum  potius  e  diverso  sedis  apostolic»  institutio^ 
et  Ecclesiae  Romanae  sequeus  observantia,  ejusdem 
salutiferi  constituti  exsecutrix  fuisse  hucusque  re- 
periatur.  Prseterea  de  processione  Spiritus  sancti 
quis  nesciat  illustres  viros  et  praecipue  Latinos, 
nonnuUa  scripsisse,  quorum  fulti  auctoritatibus, 
istorum  oppido  sane  respondere  possemus  insaniae, 
si  vel  illis  non  reprehendendi,  vel  nobis  eis  con- 
tentiosa  fauce    gannientibus    ralionem   reddendi 


Et  certe  si  hoc  licitunj  c?se  posset,  nullus  profecto 
nobis  tranquilliorem  vitam  ducere  valuisset,  nimi- 
rum  quos  quotidiana  undique  veniens,  annuonte 
Christo,frequentia  non  modice  reddit  sollicitos,nec 
paucos  constituit  subinde  sudoribus  fatigatos.  Per- 
pendite  nihilominus,  si  a  legatis  nostris  libellus 
exigi  debuit,  aut  quae  hinc  exempla  praecesserint : 
cum  nec  scripto  insertum,  nec  memoriae  com- 
mendatum  tale  quid  inveniri  credatur.Nunquid  noa 
alicujus  novitatis  inventore^  exstitimus  ?  nunquid 
alia,ni8i  quae  ad  salutem  ipsorum,etad  communem 
Ecclcsiae  statum  pertinebant,  transmisimus  ?  nun- 
qnid  nos  haeretici  aliquando  fuimus  ?Nam  licet  nos 
peccatoresquidemessenondenegemus,quorumIibet 


consuetudo  quaelibetexstitisaet^Sed  quid  mirum  si      tamen  errorum  faece  pollutos,  Deo  gratias,  minime 


boc  isti  praetendunt,  cum  etiam  glorientur  atque 
perhibeant,  quando  de  Romana  urbe  imperatores 
Gonstantinopolim  sunt  translati,  tunc  et  primatum 
Romanae  sedis  ad  Gonstantinopolitanam  Ecclesiam 
transmigrasse,  et  cum  dignitatibus  regiis  ctiam 
Ecclesiae  Romanae  privilegia  translata  fuissc?  Ita 
ut  ejusdem  invasor  Ecclesiae  Photius  etiam  ipse  se 
in  scriptis  suis  archiepiscopum  atque  universalem 
patriarcham  appellet.  Videte  ergo,  fratres,  si  haec 
Ecclesias  Ghristi  non  praejudicent:  videte  si  tolera- 
bilia  vaieant  aestimari :  considerate  si  dcbeant  illi 
Ecclesiae  Romanap  hujusmodi  derogationes  vel  de- 
tractionesingerere,cum  ipsa,exquo  coepit  Ghristianae 
religio  dilatari,  quae  semel  in  Petro  patrono  ac  in- 
stitutore  suo  suscepit,  immutilata   tenuerit,  et  in- 


recognoscimus,  quemadmodum  illi,  qui  nunquam 
sine  schismate,  nunquam  prorsus  ab  errore  repe- 
riuntur  extranei.  Libellos  autem  nos  ab  illis  et  exi- 
gere  etsuscipere,noRautem  illos  a  nostrisrequirere 
solere,consuetudo  hueusque  custodita  demonstrat. 
Gum  enim,  Ghristi  munere,  propter  primatum  Ec- 
clesias  Romanae  in  beato  Petro  concessum,  nemini 
sit  de  sedis  aposcolicae  judicio  judicare^  aut  illius 
sentenliam  retractare  pormissum  rconstat  nimirum 
eos  ab  his  nullum  jus  possidere  libellos  exigendi, 
quos  habere  fas  judicandi  nullo  jubentur  canone, 
nullo  probantur  exemplo.Potiorum  enim  est  jibin- 
ferioribus,  non  inferiorum  a  potioribus,  vioienter 
exigererationem,autexortamelicere8atisfactionem, 
Gommendatitias  autem  epistolas,  etlamsi  tale  quid 


corrupta  per  alia  climata  mundi  docuerit:  nec  ap-  G  antiqua  consuetudo  ileri  anobis  efflagitasset,  dan- 


paruerit  quisquam  per  tot  saltem  saeculorum  curri- 
cula,qui  ejus  traditionibus  derogaverit,  aut  obviare 
praesumpserit ;  Iicet,ut  praetulimus^in  Ecclesiacre- 
bro  insigni  doctores  eiTulserint  :necvisa  situnquam 
Ecclesia,  ut  non  dicam  Gonstantinopolitanam,quae 
longe  post  instituta  est,  cujus  haec  doctrinam 
vel  auctoritatem  sccuta  sit,  cum  ipsa  potius  alias 
ecclesias  instituerit,atque  his  nonnullas  traditiones 
contulerit  :adeo  ut,quemadmodum  Bonifacius  sedis 
apostolieae  praesul  testatur,  institutio  universalis 
nascentis  Ecclesiae  de  beati  Petri  sumpserit  honore 
principium,inquo  regimen  ejus  et  summa  consistit 
Perpendite  ergo,fratres,  si  haec  utilia  sint  Eoclesiae 
Dei,  si  haec  congrua  videanturejus  ordinationibus. 


das  Pbotio  modomitteremus  :quippe  quem  non  lit- 
terarum  nostrarum  communione  in  Ecclesia  Gon- 
stantinopolitana  stabiliendum,sed  nostrae  senlentiae 
jam  mucrone  perculsum,  ab  ea  penitus  decrevera- 
mus  tanquam  adulterum  propellendum.Verum  pro 
his  et  his  similibus  causis  canonice  discutiendis  et 
rite  detiniendis  tam  ve8tram,quamaliorum  fratrum 
et  coepiscopyrum  nostrorum,  reverendam  ad  nos 
convocare  vellemus  praesentiam,  nisi  nos  diversao 
mundi  calamitates,et  quotidianae  pressurae  id  gerere 
vetuissent.  Sed  quae  nobiscum  ageretis  praesentes, 
hortamur  agite  saltem  absentes^qui  tamen  dum  in- 
tra  sinum  charitatis,  quam  latum  mandatum  Psal- 
mista  nuncupat(Pia/.  cxviii),  vos  circumplectentes 


Perpendite,  rogo,  si  sedis  apostolicae  missos  a  vi-  n  semperintuemnrquasipraesentes^terrarumprofecto 


sione  sua  excludere,  vel  eos  aut  epistolas  nostras 
spernere  debuerint,  et  ubi  sit  aliquando  gcstum, 
quaeso,  memorare  contendite,  alioquin  contra  tan- 
tum  laborare  contemptum  nobiscum  tota  virtute 
curate.  Nam  si  hujusmodi  mos  in  Ecclesia  Christi 
fuerit  exortus,videlicet  ut  legati  seu  litterae  singula- 
rum  ecslesiarum,  vel  persor.arum  ad  his  quibus 
mittuntur  minime  suscipiantur,  quis  locus  restet 
saluti  nos  penitus  ignoramus,  praesertim  cum  per 
legatorum  et  epistolarum  destinatarum  interventio- 
nem  ad  fidem  nonnuUos  conversos,  et  ab  errore 
multos  revocatos,  et  ad  pacem  caeterasque  oorre- 


spatiis  nunquam  potestis  haberi  visibus  nostris  ab- 
sentes.Verumlamen  si  huc  veniendo  [/brto,  veniendi, 
Hard.]  recusatis  laborem  arripere,neejussa  terreni 
principis,  nec  uUa  impedimenta  saeculi,  pium  stu- 
dium  vestrum  a  commnni  hac  ecclesiastici  negotii 
meditatione^  scu  necessaria  soUicitudine,  cohibere 
quoquo  modovaleant.Alioqui  vestram  ad  nos  frater- 
nitatem  convocandi,et  pariterde  hujuscemodi  quae- 
stionibus  tractandi,nobi8  erit  omnino  necessitas^ut 
videlicet  juxta  pristinam  consueiudinen  nobisciim 
in  idipsum  apud  S.Petrum  convenientes,commune8 
Ecclesiae  contumelias  repellamus,  qui  communesa'* 


ii59 


NICOLAI  PAP^  I. 


ii60 


ccrdotii  culmen  in  Ghristi  Ecclesia,  singuli  secun- 
dum  suorum  qualitatem  privilegiorum,promeruisse 
diguoscimur.Praecipuo  cum  non  solum  propterhu- 
jusmodi  generalis  Ecclesiae  negotinm,8ed  etiam  pro 
spccialis  hujus  sedis  exorta  causa  prsdecessores 
vestri  una  cum  prsedecessoribus  nostris  hic  soliti 
sint  non  immerito  convenire.Nam  mirandum  qua- 
mobrem  iidem  imperatores  ita  sffiviant,ita  commo- 
veantur,  ita  in  convicia  nostra  prorumpant :  cum, 
si  bene  gesserunt,  eos  non  ncbis  conviciari,sed  de 
bono  gratias  auctori  referre,  et  in  se  ipsis  gloriam 
habere,et  missos  vel  Icgationem  nostram  respnere» 
scd  utpote  suis  bene  gestis  congratulantia  libenter 
admittere,  et  nobis  congrua  responsa  dirigere,pro- 
fectn  decuerit.  Si  vcro  male  operuti   sunt,  ut  quid 
Qon  corrigi  potius  et  meliorari  satagunt,  sed  indi- 
gnantur,  anhelant,  et  in  tot  eontumelias  adversus 
ordinationes  Dei  et  Ecclesi»  traditiones  insiliunt  ? 
Quamvis  non  tam  indignati,  quam  deterriti  fuisae 
videantur,c(ni8cieDtianamqueremordeQteinteIIexe- 
runt,  pro  judicanda  canonice  sui  obligatione  nosil- 
las  partes  misisse.Quamobrem  hujusoemodi  consi- 
lio  usi  sunt,  quo  videlicet  legati  nostri  aullateQus 
admitterentur :  scilicet  ue  per  illos,  vel  de  recupe- 
rato  fratre  et  coepiscopo  nostro  Ignatio,vel  de  dam- 
nato  Photio  invasore,sedi3  apostolics  sententia  pe- 
nesse  difTamari,  nec  rursus  iidem,tanquamfauto- 
res  tant»  perversitatis,  ac  per  hoc  obligati,  mani- 
festius,  quia  errent,   excommunicati,  sciri  eorum 
attestatione,aut  scriptorum  nostrorum  sericpotms- 
set.  Unde  quis  non  videat,  eos  idcirco  de  nobis  illa 
derogationum  verba  dcpromere,ut  sua  quseque  pra- 
vitatis  possent  acta  contegere  ;  et  ideo  velle  nostra 
suis  priestigiisofruscare,ut  sua  valeant  tencbrarum 
opera  longe  lateque  clariGcar  ?  Nam  quisslylus  sul- 
ftciat  exarare,  quanta  et   qualia,  priusquam  missi 
nostri  illuc  directi  fuissent^vel  etiam  post  reversio- 
nem  eorum,tam  per  Iegato8,quam  per  litteras  suas^ 
ut  de  nostris  spcciaiiter  omittamus,  de  beati  Petri 
principis  apostolorum  laudibus,  de  sedis  ejus,  vel 
Ecclesue  Romanas  priviIegiis,nobis  praeconia  desti- 
narin/?Gum  autem  eosdem  apostolics  sedis  missos 
in  suam  nequitiam  traduxissent,et  instar  quarum- 
dam  prostitutarum  libidines  suas  ipsis  convenienti- 
bus  explevissent,  primo  quidem  conati  sunt  nos 
iteratis  laudibus  efferentes,  et  versutis  blandisque 
lenociniis  adeuntes,ad  suos  inflectere  pessimos  ac- 
tus,  et  ut  his  a  se  perpetratis  nostro  consensu  fir- 
mitatem  tribueremus  supra  modum  hortati  suntet 
deprecati.  At  ubi  nos,  inspiratione  divina,quae  acta 
8unt  perperam  commissa  fuisse   comperientes,  ea 
non  solum  justitia  magistra,  ut  jam  diximus,  noQ 
approbavimus,  sed  et  damnavimus :  protinus  illi 
versa  sentcntia,  plectrum  linguae  in  derogationes  et 
blaspCemias  acuerunt,  et  tanquam  suimct  obliti, 
contraria  his  quae  primitus  prosecuti  fuerant  tracta- 
runt.  Etquia,Oeo  auctore,de  nobis  quid  specialiter 
impeterent  non  invenerunt,  traditionibus  paternis 
divinis  testimoniis  roboratis  detrahere  curaveruut, 


A  et  quod  agere  ma^ores  eonun  mimme  praesum- 
pserunt,  isti  etiam  qu»  antiquitas  RomaQa  SQSce-* 
pit,  cum  numcrosis  hanG  sequentibus  ecclesiis, 
geQeraliter  accusare  et  blasphemare  ore  polluto 
minime  timuerunt.  Quin  et  privilegiis  apostolicas 
scdis,  quorum  valetudine  sua  quoque  roborari.  po^ 
poscerant,  quia  suis  malignitatibus  non  favimiia, 
conviciari  et  derogare  vice  tergiversatoria  m.ulti* 
farie  studuerunt.  Porro  autem,  quia  nos  apostoli- 
cae  sedis  auctoritatem,Deogr&tias,non  ignorantes. 
hactenufl  quodammodo  singularitereorum  pnivita- 
tem,  nullo  solatio  vestro  more  prisco  muniti»  cod- 
stantia  summa  repressimus^actus  suos  illi  nonnisi 
nobis  displicere,  nonnisi  nos  exsecrari,.  fallaciter 
arbitrantur.  Quamobrem  fieri  potest,  ut  haec  sua 

|.  venenosi  graminis  semina  per  alias  mundi  pa^tes 
dispergant,  et  simpliciorum  piorumque  fideliuna 
corda  suis  illicitis  votis  incurvent.  Adeo  ut,  sicut 
ipsi  gloriantur,  ad  Alexandrinum  et  Hieposolymi- 
tanum  patriarchas  jam  miserint^eos  videlicet  ut  iq 
dejectione  Ignatii  patriarchae,  et  in  promotione 
invasoris  Photii  sibi  consentiant,  adhortantes.  In 
quo  non  nos  eorum  concordiam,  fortasse,  contra 
statuts  seu  traditiones  apostoUcae  sedis  improvide 
conglutinatam,  Deo  adyuvante,  pavemus  :  sed  ne 
suasionibus  illectos  pravorum  eos  ad  suum  ipso- 
rum  discrimen  contingat  ab.aequitatedecidereyCon* 
dolemus.Sunt  quippe  diris  etcontinuis  Agareoorum 
pressuris  attriti  :  ac  per  hoc  ovenire  valet,  ut  vel 
decepti,  vel  pro^aui  rolevatione  sibi  plurima  tri- 
buere  spondentibus  Gonstantinopolitanis  principi- 

G  bus,quodetgementes  dicimus,assentire  cogantur. 
Quapropter  venerabilis  industria  vestra  talcm  se 
do  caetero  exihibeat  necesse  est,  ut  sole-  clarius 
hanc  a^sede^Petri  in  nullo  dissidere,  quin  potius 
cum  illa  in  cunctis  sentire,iidem  hostescognoscant : 
ita  ut  pracsulatui  nostro  scripta  divinitus  inspirata 
sapientia.  vestra,  reprehendendo,  et  forti  prorsus 
invectione  feriendo  tantam  eorumdem  impcratorum 
vesaniam,  mittat;  qua  nos  suscipientcs,  rureua  ea 
cum  aliis  assertionibus  nostris  ad  ipsorum  quoque 
dementiam  confutandam  mittere  valeamus.  Ita  ut 
cum  unum  pariter  idemque  nos  hostea  sentire 
cognoverint,  nec  injurias  a  se  nobis  illatas  ulcisci 
solummodo  nos  affectare  mendaciter  astruant,  ni* 
mirum  cumadversus  semonomachiam  aggredi  quo- 

n  dammodo  nos  intuentur,et  per.hoc  quod  sint  et  alii 
Ghristi  dilectores,  et  eorum  perversitates  odientes 
liquido  comprehendant,  et  ora  loquentium  iniqua 
penitus  obstruantur^ita  ut  Ghristo  duce  una  mente, 
et  ore,  ac  brachio,  quasi  strenui  propugQatores, 
phalanges  hostium  premere  ac  debellare  communi 
studio  reperiamur,  corumque  perniciosam  factio- 
nem,  ipso  auxiliante,  socia  concertatione  funditus 
interrupisse  comperiamuSyCt  tam  inventores  menda- 
ciorum,quam  fabricatores  perversorum  dogmatum, 
paternis  deflnitionibus,  ac  veracium  assertionum 
clypeis,in  nomine  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  uoa- 
nimiter  triumpharc  ac  suporare  per  omnia  digno- 


im 


EPISTOL/E  ET  DEGRETA. 


im 


scamur.  Optamus  fraternitatem  vestrara  in  Ghristo  A  noslri  doluistis  apparuit  :  et  quod  cum  charitate 


nunc  et  sempcr  bene  valerc.  Tua  vero,  frater  Hinc- 
mare,  charitas  cum  epislolam  legerit,  mox  ut  etiam 
ad  alios  archiepiscopos,  qui  in  regno  filii  nostri 
Caroli  gloriosi  regis  consistunt,  deferatur,  summo- 
pere  agcre  studeat;  et  ut  de  his  singuli  in  dioDcesi- 
bus  ffuiSyUna  cum  sulTraganeis  suis,in  cujuscunque 
regno  sint  constituti,convenienter  tractare,etnobis 
quae  repererint  suggerere  cureut,  eos  incitare  non 
negligat.Ita  uteorum  omnium,qua!  prffisentis  epis- 
iolx  circumstantia  continet.tu  etstrenuus  cxsecutor 
iliis  existas ;  ot  apud  nos  verax  et  prudens  scripto- 
rum  tuorum  serie  relator  inveniaris.  Datum  x  Ka- 
lendas  Novembris,  indictione  prima. 

GLIII. 

AD   CAROLUM  CALVUM   REGEM. 

(Anno  867.) 

Petit  ut  auxilio  sit  episcopis  ad  conventus  habendos 
de  negotio  quod  ipsis  demandavit. 

[Apud  Mansi,  ibid,] 

Comperiat  celsitudo  vestra,  nos  metropolitanos 
praesules  regni  vestri  ad  quaedam  tractandaecclesia' 
sticaDegotia,quorum  gloriie  vestrs  tenorem  ostendi 
prsccpimus,  singulos  cum  suiTraganeis  suis  paritcr 
convenire  mandasse  :  cujus  videlicet  exsecutionis 
summam  fratri  et  cocpiscopo  nostro  Hincmaro  com- 
misimus.  Quapropter  rogamus  piam  dilcctionem 
vcstram,  ut  tanto  negotio  auxilians,  quo  faciiius 
iidem  fratres  nostri  convenire  valeant,  sufTragari 


vestra  dicimus,  sic  Ecclesiae  matris  vestrae  sctnper 
damna  duxistis,  tanquam  si  nihil  ad  vos  inde  quo- 
quomodo  pertineret,et  veluti  ejus  non  essefiliiper 
orania  videremini.  Quantos  autem  sudores,quanta- 
quecertaminaprorecidendomalo,cujusGuntharius 
etTheutgualdus  auctores  et  conflatores  inventi  sunt, 
pertulimus,  imo  vero  indesinenter  perferimu8,et  ne 
rediviva  iterum  radice  succrescat,  incessabilibus 
laboribus  fatigamur?  Nunquam  tamen  vos  in  his 
omnibus  concertantes  aut  collaborantes  nobis  ad- 
haerescere  consensistis.Sed  nunc  pro  reconciliandie 
Theutgualdo  ct  Gunthario,totius  hujus  malifabrica- 
toribus,3atagitis,  curritis,  anxiamini,et  nobis  crebro 
id  ipsum  mittere  minime  recusatis :  quousquenescio 
-.  quoraodo  amaricatos  appelletis,dum  certe  illi  pene 
quotidie  potum  amaritudinis  propinare  nobis  non 
desinunt  :  nam  quoties  eorum  facti  memoriainter 
aliorum  dura  quKqne  nobis  ingerentium  infertur, 
toties  nos  absque  multi  moDroris  amaritudine  rema- 
nere  nequimus.  Gesset  itaque  vestrae  glorias  jam 
nos  super  hoc  pulsare  sublimitas,  et  quod  fieri  non 
potest,  tandem  aliquando  prtelermittat.  Dum  enim 
non  possuraus  adipisci  quod  volumus,  necesse  est 
ut  hoc  velimus  consequi  omnino  quod  possumus  et 
deberaus.  Nam  sedis  apostolicae  sententia  tanta 
sempcr  consilii  moderatione  concipitur,  tanta  pa- 
ticntiie  maturitatedecoquitur,tantaque  deliberatio- 
nis  gravitate  profertur  ut  retractatione  non  egeat, 
nec  immutari  necessarium  ducat :  nisi  fortc  sic  pro- 
lata  sit  ut  retractari  possit,  vel  immulanda  secun- 
dignetur  :  quatenus  ipsis  vestro  solalio  potitis,  pr»-  C  dum  prjemissaB  tenorcm  conditionis  existat.  Theut- 


sens  ncgotium  rite  tractantibus,  vos  quoque  pro 
tantaB  pietatis  studio  praemium  consequamini.  Erit 
autemeis  et  aliud  post  modicum  decreto  nostro  sy- 
nodice  vcntilandum  :  sed  ne  duplicatus  labor  eis 
onerosus  exislat,  interira  in  hoc  operam  dare  illos 
oportet,ut  videlicet  ad  alterum  libentiusacexpedi- 
tius,  Deo  juvante  pertingere  possint.  Optaraus  glo- 
riam  vestram  nunc  et  semper  in  Christo  bene  va- 
lere,  dilectissime  fili.  Data  ix  Kalend|LS  Novcmbris, 
indictione  prima. 

GLIV. 

AD   LUDOVICUM  REGEM  GERMANIiC. 

(Anno  867.) 

Vt  desinat  tandem  intercedere  pro  Theutgualdo  et 

Guniharto. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilccto 
filio  Ludovico  glorioso  regi. 

Epistolam  serenitatis  vestrae  pro  Thcutgualdo  et 
Gunthario  dudum  episcopis  nos  obnixe  precantis 
accepimus,  et  quamobrem  pro  illis  tot  vestra  celsi- 
tudo  labores  assumat,admodum  fateor  miramur  et 
obstupescimus.  Quanta  nempe  mala  nos  perpcti, 
quanta  incoramoda  sustinere  saepe  audistis^et  liqui- 
do  nuno  cognovistis?  nusquam  tamcn  quia  causa 

PATROL.   CXIX. 


gualdus  igitur  ct  Guntharius  hujus  sanctae  et  apo- 
stolicae  sedis  sententia  perculsi,  si  patienter  ege- 
rint,  et  malorum  quorum  plantatores  fuere,  era- 
dicatores  exstiterint,  atque  si  haec  perfecta  in  se 
humilitate,  dignisque  poenitentiae  fletibus  abolere 
[edit.  Jioni. yMucre]  studuerint,poteruntutique  alia 
miserationis  ecclesiaslicae  beneficia  praestolari  ;prio- 
ris  tan\en  ministerii,  aut  cujuscunque  sacerdotalis 
officii  dignitatem  frustra  quidem  sperare  poterunt, 
resumere  autem  in  serapiternum  non  poterunt.  Sed 
quia  charitas  excellentiae  vestrae  pro  his  dolet,lau- 
damus  :  quia  et  nos,'sicut  ad  eorum  detrimentum 
tunc  zclo  ct  justitia  Dei  commoti  gcmcntes  deveni- 
mus;  itaetnunc,quoties  eorum  reminiscimur,toties 
j^  ingenti  cruciatu  mentis  accendimur,  atque  de  ipso- 
rum  discriraine  illis  valde  compatimur  et  condole- 
mus.  Secundum  Apostolum  naraque,si  quid  patitur 
unum  merabrum,  compatiuntur  et  omnia  membra 
(/  Cor.  lii).  Verum  si  de  his,  vel  de  actibus  eorum, 
vel  quae  sit  peucs  nos  de  ipsis  fixa  sententia,  ple- 
niter  ut  innuitis  cognitum  vobis  fieri  cupitis,  ad 
epistolae  tenorem,  quam  ad  venerabiles  episcopos 
regni  vestri  transmisimus,  si  placet,  industria 
sublimitatis  vestrae  recurrat.  Optamus  gloriam 
vestram  in  Ghristo  nunc  et  semper  bene  valere, 
0  dilectissime  fili  I  Data  iii  Kalend.  Novembris,  in- 
dictione  1, 

87 


1163 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1164 


CLV. 

AD   EPISCOPOS   IN   REGNO   LUOOVICI   CONSTITUTOS. 

(Anno  867.) 

Reprehendit  iltos  quod  Theut^ualdum  et  Guntharium 
suis  gradibv4  restitui  cupiant.  Exponit  quam  gra^ 
viter  delijuerintf  tum  in  suscipienda  Ingeltrude  Bo- 
sonts  conjuge  refuga  excommunicata,  tum  in  as- 
truendo  et  defendendo  Lotharii  repudio,  et  quod 
propterea  merito  fuerint  depositi,  Quare  hortatur  ut 
desmant,  et  ut  Lotharium  ad  exsequenda  jussa  pon^ 
tificis  inflectant. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  reve- 
rendissimis  et  sanctissimis  confratribus  nostris  ar- 
chiepiscopis  et  episcopis  in  regno  Ludovici  gloriosi 
regis  constitutis. 

Gaudemus  quidem,  fratres»  et  plane  vobis  non 
immeritocongaudemu8,quoniam  per  charitatem  vos 
Theutgualdo  et  Gunthario  dudum  damnatis  compati 
et  condolere  conspicientes,  etiam  pro  recuperandis 
his  in  pristinum  dignitatis  gradum  non  modice  sata- 
gere  contemplamur.  Sed  tristamur,  et  valde  trista- 
mur,charis8imi,quia  sic  pro  duorum  hominum  de- 
jectione  satagitis,  ut  plurimse  multitudini  Christia- 
nsB  plebis  per  eos  laes»  minime  consulatis  :  sic  pro 
duorum  hominum  restaurando  statu  procriminibus 
manifestis  eliso  certatis^  ut  tot  fldelium  casum^qui 
eos  per  prscipitia  sunt  secuti,  nullo  modo  perpen- 
datis:  Sed  quid  mirum,  quando  etiam  cum  essetis 
vicini  locis  illis^in  quibus  Theutgualdus  et  Guntha- 
rius  Ecclesias  Christi  sibi  commissas  videbantur 


A  tor^  facit  unanimes  in  domo  {PsaL  lxvii  :  et  nirsus  : 
Ecce  quam  bonum  et  quam  jucundum  habitare  fratres 
in  unum?  (Psa/. czxxii.)in  unum  scilicet  mentema- 
gis  quam  corpore.  Quod  si  nihil  horum  egistis^nec 
in  nullo  nobiscum  convenire  voluistis  :  sed  sicut 
laboribus  nostris  diverso  tempore,  pro  destruendis 
quae  viri  praedicti  fabricaverant  impensis,  minime 
communicastisi  ita  et  dolorum  nostrorum  partici- 
pes,  fieri  recusastis  :  qaid  nunc  satagitis,  et  anxia- 
mini^et  pro  duorum  virorum  restauratione,  ianume- 
rorum  priBvenire  vultis  fidelium  subversionem?  An 
pluriuminteritum  parvipenditis,etduorum  virorum 
casui  solummudo  condoletis  ?  Et solaquidem  illorum 
vobis  ruina  gravis,  nostra  vero  et  totius  Ecclcsias, 
cui  Deo  auctore  servimus,quotidiana  sollicitudo,et 

j.  pro  eradicandis  qus  ipsi  plantaverunt  malis  ineffa- 
biiis  cura  ei  intolerabilis  profecto  vexatio,  levis  et 
contemnenda  videtur?  Scd  nos  qus  pertulimus^imo 
quffi  de  factorum  ipsorum  origine  quotidie  tolera- 
mus,non  contemnendaducimus,nec  levia  possumus 
asstimare,  quorum  gravissima  nos  cernimus,etnoa 
vos,  pondera  bajulare,  quamvis  et  charitatem  ves- 
tram  incommodis  nostris  cognitiscompatiminime 
diffldamus,  et  jam  nunc  exposita  nequaquam  per- 
functorie  posse  credamus. 

OrdiamurergohistoriamTheutgualdi  et  Guntba- 
rii,  sitamen  non  tragcedia  potius  sit  dicenda  :  et  ut 
partim  saltem  quae  nos  experti  sumus,  de  illis  vos 
quoque  scire  valeatis^  quantum  epistolae  caventes 
prolixiorem  sermonem  cursim  disserere  possumua, 
texentibus  nobis  advertite.  Igitur  cum  Engeltrudis, 


quidem  regere,  non  autem  regebant,  in  quibus  etiam  C  uxor  Bosonis  comitis,  ad  Galiias  relicto  proprio  viro 


licenter,ad  sine  quavis  prohibitione,  tam  Waldrada, 
quam  Engeltrudis  uxor  Bosonis,  prostitutionis  suae 
sibi  lupanaria  quodammodo  prseparaverant,  nec 
contrainsurgentemmorbum  medicinaleferrum  exa- 
cuistis,  ncc  ad  excitandos  sopore  noxio  oppressos 
eodem  tempore  fratres  charitatis  pedibus  cucurri- 
8tis,sapientissimo  Salomone  dc  talibus  admonente 
atque  dicenlGfDiscurreffestinafSUscita  amicumiuum? 
(Prov.  VI.)  Quod  non  solum  tunc  minime  vos  egisse 
iiquet :  verum  etiam  nec  postquam  nos  erecti  sa- 
gittas  divinae  pharetrae  jaculare  adversus  hujusmodi 
pronefas  longe  lateque  CGepimus,  nobis  collaborare 
BoUicite  procurastis  :  denique  ubi  auper  hoc  labor 
vester  apparuit?ubi  concursus^vel  ubi  sacerdotale 


cum  adultero  adultera  transmigrasset :  et  vir  ejus 
eam  cum  multo  labore  reducere  voluisset,  nec  ta- 
men  aliquo  modopotuisset,eoclesiasticacGBpitauxi- 
lia  postulare  :  ordinemque  servans,  primam  in  toto 
terrarum  orbe  sedem  appellans,  ut  ecclesiastico  de- 
creto  eam  ab  his,  qui  illam  muniebant,  erui  et  sibi 
reddi  prseciperet,  supplicavit.  Unde  decessor  noster 
sanctae  memoriae  Benedictus  papa,  quousque  super- 
stes  exstitit,  apud  imperatorem  et  regem  ac  princi- 
pes  interveniens  et  concertans,  atque  episcopis  et 
cunctis  fidelibus  scribens,  ut  revocaretur  suadere, 
et  auctoritate  apostolica  jubere  non  destitit.  Gui 
decedenti,  effectu  nuUo  percepto,  per  Christi  gra- 
tiam  nos  in  episcopatu  subrogati,successimusetiam 


studium  claruit?  quando  ascendistis  super  montem  n  in  labore,  cui  licet  longe  meritis  impares  suc^easi- 


excelsum  ?  quando  evangelizastis  Sion?  quando  quasi 
tuba  exaltastis  vocem?  quando  annuntiastis  cuilibet 
inhac  culpa  detento  scelera  sua?  quando  ascendi- 
stis  ex  adverso,  et  opposuistis  murum  pro  domo 
Domini*^  quando  pro  ea  latratus  dcdistis?  quando 
Phinees,ut  cessaret  qua8safio,imitati  estis.^quando 
Danielem  in  puniendis  adulteris  prcsbyteris  sectati 
e8tis?vel  quando  nobiscum  ut  castrorum  aciesor- 
dinati  stetistis  ?  quando  nobiscum  Dominum  in  choro 
laudastis?  vel  quando  columbas  imitati  gregatim 
contra  milvos  incedere  studuistis?  quando  cantavi- 
pius  simul  :  Deus  in  loco  sanclo  suo,  Deus  qui  hnbi' 


mus  in  honore.Qui  ut  revocaretureadem  femina,et 
verbis,  et  frequentibus  litteris  ad  omnes  personas 
in  omnes  partes  missis,ad  quas  necessitas  postula- 
bat,  non  destitimus  agere.  Sed  et  sic  minime  oobis 
proflcientibus,  cceperunt  hinc  inde  a  pontificio  nos- 
tro  episcopales  litterce  destinari,  suggerentes  \ide- 
licet,  ut  tam  morbida  ovis,  ne  totum  gregem  con- 
taminaret.ecclesiastico  judicio  dc  ipso  grege  Domi< 
nico  pelleretur,  maxime  qus  tot  salubribus  mooi- 
tionum  medicamentis  sanari  minime  consensisset. 
Decretoque  et  auctoritate  prsemissa,  jussum  est 
Mediolani  episcoporumconciliumfleri  ;ad  quod  ipsa 


1165 


EPISTOliiE  ET  DECRETA. 


1166 


vocata  si  certo  tempore  non  occurrcret,  ab  ipso 
sacrato  collegio  vinculis  anathematis  vincirelur. 
Quodque  illa  statuto  tempore  non  occurrente  patra- 
tum  est,  sententiamque  in  ipsam  a  synodo  auctori- 
tate  nostra  convocata  nos  quoque,  ut  sacri  canones 
prscipiuntyConBensu  nostro  iirmavimus.  Inter  hasc 
vero,  cognoscentes  eamdem  feminam  in  regno  de- 
gere  Lotharii  regis,  non  satis  habuimus  qus  de  ipsa 
gesta  femina  fuerant  :  sed  ad  hanc  revocandam 
prioribus  nostris  laboribus  adhuc  qusBrendi  studium 
appoBuimus  :  reminiscentes  videlicet  Domini,qui  de 
ccelis  ideo  ad  terram  descendit,  ut  quaereret  quod 
perierat,  juxta  quod  a  Psalmista  rogabatur  confl- 
tente  atque  dicenie  :  Erravi  sicut  ovis  qux  peiierat, 
require  servum  tuum  {Psal,  cxviii).Missaque  epistola 
nostra,  fratrum  et  coepiscoporum  nostrorum  in 
regno  praefati  regis  constitutorum,  et  prscipue 
Theutgualdi  atqueGuntharii,  in  quorum  dicecesibus 
eadem  perdita  libere  mulier  morabatur,Itorporem 
valide  redarguimus,ct  quamobrem  inter  eos  liccn- 
ter  illam  degentem  minime  ad  virum  proprium 
redire  coegerint,  non  ipediocriter  increpavimus  : 
indicantes  etiam  hanc  a  nobis  anathematis  vinculo 
innodatam,  et  ab  omni  Ghristiana  communione  re- 
motam.Sed  Theutgualdus  atqueGuntharius,  tunc 
episcopi,et  prscipuum  locum  et  familiaritatem  apud 
principem  obtinentes,  non  solum  eam^cum  possent, 
nequaquam  ad  conjugem  proprium  reverti  suasiono 
fecerunt,  aut  auctoritate  canonica,  juxta  quod  a 
sede  apostolica  crebro  fuerant  adhortati,  minime 
eompulerunt;  prssertim  cum  in  dioecesibus  eorum 
commorari  sspe  commemorata  et  damnata  femina 
diceretur  :  verum  etiam,  ut  licite  posset  omnium 
frui  oommunione,  atque  in  refuga  obstinatione,sine 
cujusquam  contradictione  vel  impedimento  subsi- 
atendiyvaleret  potentum  quorumcunque  potiri  sola- 
tiis,  hanc  absolvere,  quantum  in  ipsis  fuit,  atque 
recipere  temere  prasumpsere.  In  quo  etiamsi  sedis 
apostolice  judicium  a  quovis  retractandum  esset; 
etiamsi  ab  inferioribus  potiorum  sententia  solvenda 
prorsus  existeret,  quantum  Theutgualdus  atque 
Guntharius  circa  sacros  canones,et  prscipue  Nicae- 
no8,qui  luculenter  innuunt  non  debere  qui  abjiciun- 
tur  ab  aliis  recipi,  contumaces  exstiterint,  ipsi  vos 
solerter  advertite.Sed  ne  tale  quid  eos  commisisse 
dubitetis»  scitote  coram  omni  Ecclesia  nostra  illos 
hoc  se  peregisse  confessos. 

Intereaflagitium  in  Theutbergs  reginae  dejectione, 
et  admissione  Waldradae,  a  rege  Lothario  perpetra- 
tum,horom  coepit  adulationis  et  iniquas  defensionis 
fomentis  crescere,  atque  latius  difTamari.  Qua  de 
re  nos  agnoscentes,  quanta  potuimus  instantia,  ne 
tantum  scelus  committeretur  inhibuimus^et  per  fide- 
les  quosque,  necnon  et  scripta  nostra  suadcre  con- 
tendimus.  Mittit  rex  Lotharius  duos  ad  nos  comites, 
per  quos  in  scriptis  et  verbis  innuit  episcopos  regni 
sui,  cum  aliis  quibusdam,  sibi  dare  auctoritatom 
Theutbergam  repellendi,  et  Waidradam  in  matri- 
Xj^onium  sortiendi :  sed  se^ut  ordo  oustodiretur,  a  no« 


A  bis  hujusmodi  potius  auctoritatem  et  judicium  pete- 
re,atqueconsiliumpra;stolari.Quonosaudito,misso8 
quidem  destinare  tam  concile  nos  pro  hujusmodi  ne- 
gotio  non  posse  respondimus  :  missuros  tamen  eos 
postea  certissime  repromi8imus,admonentes  etiam, 
nuilatenus  interim  a  quodam  de  hujusmodi  causa 
quidquam  penitus  deliberandum.  Sed  ille  horum, 
Theutgualdi  et  Guntharii,  tunc  episcoporum,  ut  pos- 
tea  claruit,  auctoritate  fretus,  legatos  nostros  non 
praestolans,  publico  festoque  nuptiarum  ritu  celebra- 
lo,Waldradam  sibijure  matrimoniisociavit.Verum- 
tamen  sedis  apostolicaB,  qui  jam  profecti  fuerant  in 
Gallias,  atque  ad  Lotharium  pervenientes,  quod  ad 
illum  fuerint  missi  secundum  pollicitationem  no- 
stram  dixerunt,  et  quod  binos  ex  regno  gloriosissi- 

H  morum  regum,  Ludovici  scilicet,  Garoli  mojoris  et 
Garoli  junioris,  convenire  secum  pariter  cum  epi- 
scopis  regni  sui  faceret,  juxta  prfeceptionem  nostram 
ipsi  regi  suggerere  studuerunt :  et  quod  Theutber- 
gam  sedem  apostoJicam  appellantem,data  idoneaa 
rege  Lothario  securitate,  eidem  conventui  adesse 
praeceperimus,verbis  asseruerunt.  Non  enim  epi- 
stolas,qua8  ad  vos  vestrorumque  regnorum  episco- 
pos  miseramus,  secum  habere  poterant :  quippe 
qnas  sibi  ab  amicis  Lotharii  regis  jam  constabat 
ablatas.  At  vero  rex  Lotharius,  horum  duorum 
magisterio  usus,  nec  TheutbergiB  reginsB  indubita- 
tam  de  servanda  justitia,  vel  de  non  inferenda  vio- 
lentia,  certitudinem  tribuere  voluit^  ncc  alios  prn- 
ter  regni  sui  antistites,  videlicet  quos  vel  beneflciis, 
vel  minis,  jam  ad  votum  suum  deflexerat,  ad  illum 

G  conventum,qui  penesurbem  Metensium  congrega- 
batur,  penitus  exspectavit.  Sed  corruptis,  imo  et  ad 
favorem  suum  traductis  legatis  nostris,  quod  libuit 
nullo  resistente  patravit:  factoque  conventu,antisti- 
tes  qui  convenerant,  inter  quos  praccipuum  Theut- 
gualdus,  atque  Guntharius  fastigium  retinebant,  et 
eminentiori  potestate  vigebant,  prsevenientes,  imo 
sibi  U8urpantes,atque  vindicantesjudicium  nostrum, 
videlicet  quod  et  reginse  Theutbergae  primum  appeL 
latione,  ac  deinde  Lotharii  regis  petitione  pcrmoti, 
jam  nos  laturos  repromiseramus,  inohoatumque 
tam  per  missos,  quamque  per  epistolas  nostras  ha* 
bere  lucc  clarius  videbamur,Theutbergam  reginam 
obnoxiam  crediderunt,  atque  condemnandam  in  ab* 
sentia  putaverunt.  Scriptoque  de  his,  quae  illic  pro 

D  voto  regis  iniqua  sunt  fauce  deprompta,  quodam 
profano  libello,  ea  sic  censentes,  illibata  persistere, 
propriisBubscriptionibusroboraverunt^Theutgualdo 
primitus  et  Gunthario  in  ipsis  subscriptionibus,  si- 
cut  et  in  caeteris  gestis,  praecellentibus,  et  alios  se 
Bcqui  pestifere  compellentibus.  Qui  mox  Romam 
venturos,  ac  nobis  de  his  quae  gesserant  rationem 
posituros  se  per  omnia  spoponderunt.  Tandemque 
pervenientes  nostro  sunt  conspectui  coram  omni 
Ecclesia  prsesentati,et  dum  ab  eis  qualiter  illa  fue- 
rint  gesta  requireremus,  jam  memoratum  libellum 
ofl^erentes,  perhibuerunt  nec  plus,  nec  minus,  nec 
aliter  quidquam  se  gessisse,  nisi  ut  oblatus  videba^ 


ii67 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1168 


tur  continere  libellus.  Quo  accepto,  ac  coram  epi- 
Bcoporum  nostrorum  ccetu,  qui  nobiscum  aderat,  at- 
que  coram  ip8is,Theutgualdo  scilicet  et  Gunthario, 
reccnsito,  quam  multipliciter  hunc  roprehendimus, 
acperomnia  reprehensibilem  jndicavimus,  et  quaB 
in  eo  gesta  legebantur,  qualiter  inimica  juetitiae!, 
Deoque  perosa  consisterent,  audientibus  ipsis  [edit. 
Bom  ,  episcopis]  elimatius  exposuimus.  Quamvis 
nec  tunc  omnia  reprehensionum  ejus  loca  in  ipsis 
profanis  gestis  inventa  sint,  nec  rursus  omnia  quae 
inventa  sunt,  nunc  ad  memoriam  nostram  valeant 
repedare  :  tanta  tamen   ac  talia  fuero,  ut  pro  his 
merito  canonicam  depositionis   Theutgualdum   et 
Guntharium  oportere  subire  sententiam,  sancta  me- 
cum  synodus  residens  saspius  acclamarct.  Qua  de 
rezelo  divino,ecce  coram  Deo  dicimus,  permoti,  nec 
aliud  nisi  justum  judicium  exercere  cupientes,  com- 
muni  Bensu,cassato  primum  adulteris  favente  con- 
cilio,quod  apud  Metensium  urbem   congregatum 
fuisse  supra  commemoravimus,  in  eos,  quod  gemen- 
tes  memoramus,  depositionis  sentcntiam  dedimus, 
et  si  juxta  praecedentem  consuetudinem  aliquid  de 
ministerio  sacro  deinceps  forte  tetigiasent,  excom- 
municavimus.  Primo  quidem,quia  nostris  proEngcl- 
trudi,vel  Theutbcrga,  seu  Waldrada  salubrius  jus- 
sis  obedire  contempserunt.  Nam  inobedicntia  tam 
horrendum  malum  est,  ut  idololatriae  merito  compa- 
retur,  dicente  Samuele  :  Quasi  peccalum  haiiolandi 
est  repugnare :  ei  quasi  scelus  idololatrix  nolle  acquie- 
scere  (i  I\eg,  xv)).  Unde  merito  Apostolus  ait  :  In 
promptu  habentes  ulcisci  omncm  inohcdientiam  {II  Cor. 
x).  Secundo,  quia  camdom  Engeltrudcm  a  nobis  ct  a 
synodo  abjectam  et  anathematizatam  recipcre  et  ab- 
Bolvere  praesumpserunt  :  et  hoc  contra  canones,  et 
prsecipue  contra  ipsum  Nicaenum  magnum  conci- 
lium,quod,  hi  qui  abjiciuntur  ab  aliis  non  recipian- 
tur,  sanxisse  dignoscitur.  Sed  et  bcatus  papa  Gela- 
sius,  quod  eadem  quae  ligavit,  et  maxime  prima  se- 
des,debeat  absolvere  non  semel  exponit.  Tertio,quia 
fraudis  vel  falsitatis  rei  manifestissime  claruerunt, 
dum  epistols  nostras,  missis  nostris  pro  causa  Engel- 
trudis  refugae  transmissap,  atque  apud  urbem  Meten- 
sium  in  jam  designato  ncfando  conventu  rocitatae, 
quaedam  fraudesubtraxisse,quaedam  vero  falso  addi- 
disse,atquecommutasse  reperti  sunt,talcmqueillam 
effecerint,qualem  libituisuocongruere  possejudica- 
verunt.  Quarto,  quoniam  adulterio  detentis  non  so- 
lum  pastoraliternon  restiterunt, nec  ut  speculatores 
venicntem  gladium  annuntiaverunt,  verum  etiam 
his  consentiendo  et  favendo,  in  nequitia  persistendi 
flduciam  tribuerunt,et  tantum  flagitiura  totavirtute 
defenderefmetenus  tcntaverunt.Unde  merito  adhae- 
rescere  fecit  Dominus  linguam  eorum  palato  ipso- 
nimrvidelicet  ut  qui  linguam  faoinus  arguendi  non 
habuerant,  hanc  nec  ad  bona  quoque  praedicandum 
Baitemhaberepotuisscnt,  juxta  quod  alias  cantatur: 
Peccatori  autem  dixit  D^U5,usquc  ct  cum  adulleris  por- 
tionem  tuamponebas{Ps,xux),l\]Qqu\\)i[)G  cum  adulte- 
ris  portionem  suam  ponit,  qui  his  vel  conscnticndc, 


A  vel  favendo,vel  non  corripiendo,8imilis  iilis  sicut  vi- 
tiis  ita  et  pccnis  efficitur :  juxta  quod  et  apostolus  bu- 
jusmodi  scribit:  Quoniamgui  talia  agunt,  digni  sunt 
mortey  non  solum^  qui  faciuntf  sed  et  qui  consentiunt 
facicntibus,  Quinto  quia  de  negotio  unde  ab  utraque 
parte,  id  est,  et  a  Theutberga,  et  a  Lothario,  juxta 
quod jam  memoravimus,fuerat  appellatum,  isti  prae- 
ter  auctoritatem  nostraqi  id  sibi  subripientes  judi- 
care  ac  difflnire  temere  praesumpserunt :  et  hoc  ad- 
versus  canones;  siquidem  de  appcllationis»  quae 
apud  memoriam  sancti  Petri  fiunt,  judtcandum  Ro- 
mani  praesulis  arbitrio  et  consilio  sacrae  rcgulae 
commiserunt.  Verum  isti,  beati  Petri  rcvcrentiam 
prae  oculis  non  habentes,  et  judicium  quod  utraque 
pars  a  nobis  efflagitavit,  et  nos  exsequi  cceperamus, 

H  temeraria  praesumptione  deffinierunt,  et  Thcutber- 
gam,  ctiam  ad  ecclesram  confugientem,  damnatione 
opprimi  censucrunt.  Sexto,  quia  hoc  in  absentia  per- 
egerunt^contra  illud  quod  tropice  dicitur  :  Ne  ma- 
ledicas  jt<r(io.  Surdo  quippe  maledicit,qui  absentem 
condemnat.  Surdus  namque  quodammodo  est,  qai 
in  absentia  positus  quae  sibi  objiciuntur  non  audit. 
Quamvis  absentia  ipsa,  non  studio  TheutbergaR,  vel 
conscientia  vulnerata,  ut  isti  putant,sed  timore  re- 
gis  idoneam  illi  nolentis  tribuere  securitatemy  et 
facliosi  consilii  suspicione,  fuerit  merito  procurata. 
Septimo,  quoniam  non  solum  ipsi  subscribentes  in 
profauis  gestis^  cuncta  quae  male  compilata  fuerant, 
sine  respectu  sodis  apostolicae  roboravcrunt,verum 
etiamaIiossubscriberecompclientes,eorumomnium 
pracvaricationis  auctores  effecti  sunt,  et  tot  anima- 

C  rum  rei  constituti  sunt,  quot,  utpote  praeminentes, 
iu  hoc  vel  verbo  vcl  facto  praevaricationis  praecipi- 
tium  demerserunt.  Sed  si  volumus  cuncta,  quae  ab 
illis  gesta  fuisse,  tam  per  oblatum  a  se  libellum, 
quam  per  alia  indicia,  nobis  et  sanctae  synodo  pa- 
tuerunt,  latius  scriptis  insinuare,  facilius  charta, 
quam  nobis  sermo  deficiet.  Septem  ergo  capitula, 
quae  causam  depositionis  Theutgualdi  et  Guntharii 
praecipue  genuerunt,  nos  commemorasse  sufliciat. 
Solet  namque  per  septenarium  numerum  universit&s 
significari.Caeterum  quis  eorum  omnia,quae  sive  an- 
te,sive  postdamnationcm,perperam  commiserunt, 
enarrare  surficiat?  Qualiter  videlicet  nos  se  frustra 
redarguisse  mentiti  sunt,contra  illudquod  Deo  dici- 
tur :  Perdes  omnes  qui  loquuntur  mendacium  (Psat,\\) 

j)  Qualiter  primum  quidom  Theutbergam  per  electum 
ab  illis  judiciuffl  purgatam,denuo  impctere  contra 
divinam  et  humanam  legem  minime  formidavcrint. 
Qualiter  hanc  postea  (hoc  utraque  lege  inhibente) 
sine  accusatore  damnaverint,  qualiter  testes  quos- 
dam  quidem,quibus  imperari  a  rege  poterat, contra 
leges  publicas  in  ejus  damnationem,  quosdam  autem 
domesticos  imperantis  admiserint.  Qualiter  contra 
revcrentiam  sacerdotalem,turpis  quaeque,  adversus 
apostolum,  ac  criminosa,  nccnon  et  nauseam  peni- 
tus  et  pudorem  omnibus  inferentia  verba  etiam  scri- 
ptis  tradiderint,  et  palam  cunctis  ostenderiat,  cum 
teste  Domino  ctiam  de  otioso  verbo  reddituri  si\ 


1169 


EPISTOLiS  ET  DECRETA. 


im 


homioes  rationcm.  Vel  qualiter  jam  damnati  auri- 
bus  imperatoris  adversus  sacras  regulas  molesti  fue- 
rint :  vel  qualiter  ordinationi  Dei  in  beato  Petro  Ec- 
clesi»  RomansB  collatae  restiterint,  et  contra  privi- 
legia  sedis  ejus  capitula  obtrectationum  conscripse- 
rint,et  per  totumpene  occidentale  clima  dissemina- 
verint  :  qualiterque  per  ea,  etiam  jam  pro  tanto 
piaculoperculsiyLotharioinscelereperdurandirobur 
dari  suaserint.  Sive  qualiter  nos  tyrannice  penes 
sanctum  Petrum  positos  afTlixerint,  oppresserint^et 
quibus  potuerunt  malis  fatigaverint :  adeo  ut  homi" 
nes  eorum  adyta  sancti  Petri  violaverint,et  in  ec- 
clesia  ipsius  sanguinem  fuderint.  Qualiter  etiam 
ibidem  nobis  n^atutinales  hymnos  celebrantibu8,illi 
noctuposttribunalecclesiae  ipsius^cum  complicibus 
et  fautoribus  suis,  contra  Ghalcedonense  concilium 
conjuraverint  et  conspiraverint,  et  in  ipsis  dicece- 
seon  nostrarum  principalibus  locis  convontus^etsin- 
gulorum  negotiorum  ordinationes,  et  conciliabula, 
canoniSus  id  inhibentibus,  etiam  adversus  nos  fa- 
ctiose  patraverint,et  cum  nostris  quoque  sufTraga- 
neis  tractatus  iniquos,  et  fictiones  quasdam  texue- 
rint.  Postremo  qualiter  ecclesias  dudum  sibi  lcom- 
missas,et  postea  cum  sacerdotio  perditas,  hactenus 
obtinere  occupatas  prffisumant,et  ut  tyranni  pro  suo 
libitu  moderentur.  Ecce  qus  in  Ecclesia  Gbrisi 
Theutgualduset  Guntharius  operati  suntet  operan- 
tur,  praeter  illa  qu®  Guntharius  specialiter  commi- 
sit,  divinum  tangendo  ministerium,pro  quo  a  sacris 
regulis  etiam  locum  habere  satisfactionis  penitus 
interdicitur.  Vcrum  in  ipso  jam  suffi  prosecutionis 
exordio,  quod  penes  crebro  dictum  perniciosum 
Metensem  conventum  habuerunt,  lakm  se  gerere 
animum  liquido  monstraverunt.  Nam  licet  postea 
ibidem  missi  nostri  deviaverint,dicendi  tamen  prin- 
cipium  satis  pacifice  orsi  sunt.Sed  hi,quia  modicum 
quid  redargutionis  contrasesonuisseaudierunt,pro- 
tinus  in  furorem  proruperunt,et  verba,  qu»  nos  de 
illis  minime  dixeramus,  nos  dixisse  perhibuerunt. 
seque  fautores,  plantatores,  et  rigatores  vitiorum 
appellare  asseveraverunt.  Et  certe  nos  ea  quas  de 
niisdolenda  supradcscripsimus,nondum  cognita  te- 
nebamus,  ut  de  ipsis  tunc  ista  sccure  fatcri  posse- 
mus  :  et  tamen  hi  jam,  conscienlia  stimulante,nos 
astrucre  garriedant,  quae  nos,utpote  incognita,  mi- 
ni.ne  dicere  convenerat.Quide8thoc,nisiquianobis 
etiam  tacentibus  Spiritus  sanctus  jam  quod  planta- 
tores  et  rigatores  vitiorum  essent,  non  per  aliena, 
sed  per  propria  ipsorum  ora  ostendere  voluit?  et 
sicut  olim  per  Caipham  quod  oportebat  fieri  protu- 
lit,  ita  et  per  istos,  licet  non  ex  se,  quod  manife- 
stari  convcniebat  expressit  ?  Quae  tamen  isti  non 
de  se  loqui  penitus  deiiegabant,si  vitam  eorum  mo- 
resque  cognilos  haberemus  :  haec  videlicet  ore  suo 
et  labiis  propriis  asserere  procurantes,  ut  laudatao 
vitae  ac  morum  esseperomnia  viderentur.Jam  vero 
si  ludibria  ipsorum,  et  scenica  vultis  acta  liquido 
no88e,gesta  praefati  Metensis  concilii,quod  nos  tam- 
quamadulterisfavens,prostibulum  dum  cassaremus 


A  duximus  nuncupandum,  quttrite  et  revolvite. Favit 
sane  idem  prostibulum  adultcris,  dum  Lothario, 
Waldradae,et  Engeltrudi  cuncta  pro  voto  consense- 
rit,  et  aliis  hoc  sequentibus  adulterandi  exempla 
praebuerit.  Ecce  pro  quibus  toties  rogatis,  ecce  pro 
quibus  indefessi  satagitis.  Quamvis  et  nos  non  ipe- 
diocriter  charitati  vestrae  congratulemur,  cum  vos 
mcBrentibus  proximis  compati  conspicimus  :  quo- 
niam  et  nos  de  illis  non  modice  condolemusyet  cre- 
bris  urgemur  pro  eis  gemitibus.  Et  revera  dolcndi 
sunt,  quia  dum  inter  suos  caput  primitus  essent, 
docentes  mendacium  facti  sunt  cauda  :  Ecclesiam 
videlicet Domini tantis  fluctibus  immi8cere,ac  tantis 
laboribus  immiltere  procurantes.Dolemus  ergo  illos, 
dolemus  plane  et  Ecclesiam  Dci,  quae  tot  per  eos 

1%  discrimina  sustinet.Nam  sic  per  prophetam  Samuel 
Saulem  legitur  deplorasse  (II  Reg,  xv).  Quinimo  et 
Dominus  praevidens  Jerusalem  maxime  culpa  sacer- 
dotum  funditus  evertendam  flevisse  ab  evangelista 
describitur  (Luc,  ix).  Non  autem  nos,  qui  membra 
sumus,  injuriarum  nostrarum  memores  esse  volu- 
mus,  aut  talionem,  ut  ipsi  forsitan  arbitrantur,  eis 
reddere  meditamur.  Sed  quia  ipsi  praecipue  caput 
nostrum  in  repulsione  innocentis  feminae,  et  ad- 
missionemoechae,ad  iracundiam  provocaverunt,illo8 
plangimus  et  deflemus.  Adeo  ut  in  memoratorum 
scriptis  gestorum  ab  his  interlocutio  facta  solum- 
modo  memoretur,[/^^.et]  ita  ut  omittamus  alia  in 
eisdem  gestisaperte  scriptore  dicente  reperiatur  : 
Theutgmldus  el  Guntharius,  qui  causam  Theutbergae 
recognoverant  et  judicaverantj  et  rursus  rege  Lotha- 

C  rio  de  istis  astruente  :  Quidquid  in  ista  causa  fed^ 
horum  sanctissimorum  episcoporum  usus  sum  consilio. 
Quin  etiam  dum  in  jam  dictis  foetidis  gestis,  inter 
innumeradetestanda,quae  ad  confirmationem  ipsius 
facinorosae  mcechae  hinc  inde  compilare  praesumpse- 
runt,episcopi  qui  convenerant  subscribentes,eadem 
gcsta,  imo  per  ea  flagitium  roborarent,  ventum  est 
ad  quemdam  fratrumetcoepiscoporum  nostrorum, 
gui  tantum  usquc  ad  nostram  deliberationem  sub- 
scripsit  eadem  esse  gesta  servanda.Quod  cernentes 
Theutgualdus  et  Guntharius,  arreptocultello,omne 
quod  antistes  providus  ad  deliberationem  nostram 
servandum  esse  descripserat,  raserunt  nomine  solo 
episcopi  relicto,  caetera  sicut  ipsi  voluerunt  temere 
perscribcntes.Quod  nobis  idcm  episcopus  intimavit, 

Q  et  id  ita  gcslum  csse,in  ipsis  authenticis  gestisluce 
clarius  palct,nam  ubi  sanum  est.evidentissimecla- 
ret.In  tantum  quippe  ad  roborandum  flagitium  cor 
et  linguam  et  calamum  acuerunt,  ut  quae  semel  vel 
dicto  vel  scripto  in  cjus  conflrmatione  dfflnierant, 
etiam  coram  nobis  omni  sua  virtute,quousque  ceci- 
derunt,  defendere  niterentur.Verum  quid  in  pluri- 
bus  immoramur,ct  eorum  gesta  peremptoriam  illis 
damnationem  infcrentia  narrare  conamur,cum  hsec 
nec  lingua  loqui,nec  ipsa  mentis  memoria retinere 
sufficiat?  Sed  quia  fraternitas  vestra  studet  scriptis 
suis  benigne  his  misericordiam  implorare,et  resti- 
tutis  priori  statui  consolationem  his  postulat  adhl- 


ifTi 


NICOLAI  PAPiE  I. 


1172 


beri,«i  nos  non  inconvenienicr  quod  licitum  est,et 
rationabiliter  flagitatur,concedere  procuramus.  Dc- 
nique  si  praefati  viri,Theutgualdup  scilicet  et  Gun- 
tbarius,  patiemter  egerint,et  malum,quod  sui  favo- 
ris  studio  perficere  passi  sunt,radicitus  extirpatum 
ex3titerit;  atque  si  boc  perfecta  in  se  bumilitate^ 
dignisque  pcenitentise  iletibus  abolere  studuerint, 
quin  et  pax,quam  conturbaverunt,Ecclesis  Ghristi 
reddita  fuerit  :  tunc  profecto  poterunt  Dei  solius 
intuitu,et  vestrao  fraternitatis  affectu,aliamini8tra- 
tionis  Ecclesiffi  nostro  nutu  atque  ope  freti  beneficia 
promereri  :  prioris  tamen  ministerii,vel  cujuacun- 
que  sacerdotaiis  offlcii  dignitatem  frustra  quidem 
sperare  poterunt^resumere  autem  in  perpetuum  non 
poterunt.Gesset  itaque  vestrae  fraternitatis  jam  nos 
super  hoc  pulsare  solertia,et  quod  fleri  non  potest, 
tandem  aliquando  desinat.  Nam  sedis  apostolicse 
sententia  tanta  semper  consilii  moderatione  conci- 
pitur,  tanta  patientiffi  maturitate  decoquitur,tanta- 
que  postmodum  deliberationis  gravitate  profertur, 
ut  retractari  non  egeat,  nec  immutari  necessarium 
ducat,  nisi  forte  sic  prolata  sit,  ut  retractari  possit» 
vel  immutanda  secundum  praemissae  tenorem  condi* 
tionis  exstat.  Portent  igitur  ignominiam  dejectionis 
suae,  quia  estf  teste  Scriptura,  confusio  adducens 
gloriam  (Eccluiv), Sini  interim  in  signum  et  in  por- 
tentum  omnibus,  quos  vel  ipsi  deceperunt,vel  qui- 
bus  audaciam  persistend:  in  nequitia  praestiterunt : 
qnatenus  et  isti  tanta  confusione  respersi.quod  ore 
fatentur^  corde  quoque  teneant  et  salventur,  et  illi 
non  bene  sibi  subreptum  fuisse,  ut  ad  tantum 
piaculum  laberentur,  patenter  agnoscant.Nam  ma- 
lum  adhuc  imminet,  adhuo  foveri  non  desiit,adhuc 
libertatis  editum  et  licentiae  tempus  exspectat.  Probat 
boc  Waldradae,etiam  post  adulterii  publicum  scelus, 
gloria  vigens :  atque  reginae-Theutbergae  dilectae  filiae 
no8tr(e,etiam  postpraestitajuramentanec  ancillarum 
qualitati  coscquata  dejectio.Denique  quando  Lotha- 
rius  rex  uxorem  sibi  debitam,  saepe  fatam  scilicet 
Teutbergam,  in  praesentia  missi  nostri  resumpsit, 
duodecim,sicutaud4stis,illustrescomite8Juramento 
sua  vice  repromittere  jussit,se  de  caetero  ilaTheut- 
bergam  foreretenturum  ettractatururo,quemadma- 
dum  regem  legitimam  conjugem  suam  rcginam  re- 
tinere  convenit  et  tractare.  Sed  proh  dolor!  tanto 
nunc,  quod  vos  forte  non  latet,  hanc  submittit  op- 
probrio,  tantaequo  detostationi,  tantaeque,  quod 
solo  dictu  grave  est,inopiae  subjicit,ut  non  dicamus 
aliquem  pencs  \irum pro  pane  virum,HARD.]neces- 
sitatem  patientum  adjuvare,  verum  nec  sibi,  nec 
propriis  queat  homunculis  omnino  praestare.  Sed  e 
contra  Waldrada,maecha,et  omni  communione  pri- 
vata,licet  a  Lothario  solo  corpore  videatur  exclusa, 
cujus  tamen  cordi  nunquam  deesse  multis  exhibetur 
indiciis,  et  cacumen  regium,  et  nocendi  vel  adju- 
vandi  quos  vult  omnimodam  obtinet  potestatem. 
ElDce  fratres,  germina,  eccc  fructus,  qui  de  Theut- 
gualdi  et  Guntharii  jacto  semine  sunt  exorti.  De 
quibus  tamen,8i  fraternitasvestraveraciterac  utili- 


A  ter  dolet,  et  aliquod  eis  vult  impertiri  suffragium ; 
curct  necesse  est  vulnus,  quod  ipsi  non  solum  mi- 
nime  ferro  .iustitiae  rcsecarunt,  verum  etiam  oleo 
iniqufe  adulationis  et  persuasionis  fovente  crescere 
longe  laeteque  fecerunt,nobiscum  pariter  incidere  ac 
studiose  mederi.Quamvis  ipsi  jam  fati  viri,ut  prstu- 
limus,  quantum  ad  sacerdotium  spectat,  recipiendi 
nuUam  valeant  habere  fiduciam.Si  enim  quod  in  his 
destruximus  reaedificaremus,  prap.varicatores  a  Do- 
'mino  procul  dubio  constituemur»  et  quasi  de  non 
bene  gestis  pcenitentiam  [edit.  Bom.  addit  agentes 
in  melius  sententiam  commutasse^etc.jcommutasse 
videbimur.Ac  perhoc  nec  isti  bujusmodi  animadver- 
sionem  paventes  emendabuntur,nec  hi  qui  faactenus 
inchoatum  scelus  introrsus  retinent,puniendum  pu- 

D  tabunt ;  nec  caeteri^qui  ad  hujusmodi  possunt  relabi 
flagitium,per  hos  salubriter  eruditi,consultiu8  com- 
mittere  pertimescent,quod  tanta  viderint  dissoluta 
remissione  relaxari.  Revertimini  ergo,  fratres,  ad 
vos,et  redite  ad  cor,et  recognoscite  contra  vitia  oai- 
nisterium  vestrum,ipsum  perquem  tanlum  Ecclesia 
Dei  scandalum  patitur,  Lotharium  scilicet  regem, 
zelo  ferventiori,et  majori  corripientesetadmonentes 
instantia  quo  subveniat  [edit.  Bom.  addit  sibi  sub- 
veniat  et  miseris,  etc.]  et  miseris  illis,  quos  pro  se 
juramento  constrinxit.Reginam  videlicet  Tbeutber- 
gam,conjugem  suam,  juxta  tenorem  praestiti  sacra- 
menti  tractans,et  se  a  reatu  vice  sua  jurantium  te- 
gens.mittat  etiam  ad  nos  Waldradam,utper  hocct 
ipse  securam  de  caetero  vitam  ducat,  et  nos  causa 
illius  tantis  ulterius  laboribus  non  subdamur.  Non 

C  enim  justum  est,ut  legitima  tantam  apud  ipsum  in- 
commoditatemacdebonestatem  patiatur,et  ab  adul- 
tera  gloria  dignitatis  ejus  subripiatur.  Quod  si  rex 
Lotharius  ita  fieri  denegat,et  sd  veraciter  audire  ac 
perficere  velle  monita  nostra  fatetur,  quemadmo- 
dum  nobis  dilcctus  fllius  noster  Ludovicus  rex  incly 
tus  ex  ipsius  assertione  significavit,  quaesumus  in- 
terrogetur  velavobis,vel  studio  vestrae  suggestionis 
a  jam  fato  pio  rege,  quare  nobis  scribens,  vel  aliis 
satisfaciens,  sicut  indicat  de  Waldrada,  quod  post 
missi  nostri  reversiouem  non  ad  eam  accesserit,ita 
non  indicat  de  conjuge  sua  Teutberga,  quod  eam 
secundum  datorum  tenore  juramentorum  tractetat- 
que  retineat.  Nisi  quia  non  habet  unde  glorietur, 
nec  agit  sic  erga  eam,ut  nobis  id  veraciter  referre 

0  possit,ct  gratiarum  a  nobis  inde  perficere  valeat  ac- 

.  tiones:dum  non  solum  illa  nulla  muniflcentiaipso 
largiente  potitur,  verumetiam  omnibus  opprobriis 
et  egestate  siimma  tabescit.  Dicatur  ergo  ei  a  pio 
principe,velavestra  sacerdotali  suadeaturindustria, 
ut  quandonobis  mittit,ad  Waldradam  senequaquam 
contra  interdictum  nostrum  accedere,  mittat  etiam 
quod  et  Theutbergam  uxorem  suam  juxta  praestita 
juramcnta  benigne  tractet,et  secundum  regiam  di- 
gnitatem  retineat  :  ita  duntaxat  ut,  quod  mittit,ve- 
ritate  fulciri  aliis  etiam  attestantibus  cognoscamus. 
Denique  quando  illa  repulsa  ipse  rex  Lotharius 
Tbeutbergam  uxorem  suam  reduxit,dif!initum  fuisse 


1173 


EPISTOLiG  ET  DEGRETA. 


1114 


constat,  ut  eAJem  Waldrada  in  Italiam  mitteretur, 
quatcnus  utrumRomam  necne  pervenire  debuisset, 
nostraB  censurae  dccreto  prsstolaretur  [aL,  postula- 
retur,HARD.].De  his  quippe  personis,  quarum  sedes 
apostolica  specialiter  inchoat  agitare  negotium,  si- 
cuti  nos  Lotharii  et  Theutberg»  regum,atque  Wal- 
drad»  pellicis  exsequi  controversiam  coepimus,nulli 
fas  est  alii  vel  removere,  vel  aliquid  diffinirei  nisi 
forte  cui  ipsa  prsceperit.  Waldrada  ergo,  quam 
nostris  hortatibus,  nostrisque  decretis,  a  Lotharii 
constat  remotam  essc  lateribus,no8tris  quoque  spe- 
oialiter  debet,  ad  congruam  Ecclesiac  quam  iaesit  sa- 
tisfactionem,  submittijudiciis.Quod  quandiu  Lotha- 
rius  non  egerit,  siouti  nec  nobis  requies,  nec  Theut- 
bergae  seduritas,  sic  nec  ipsi  poterit  tuta  pax  aut 
aliqua  inesse  salutis  flducia.  Tanto  igitur  sollicitius 
ad  correctionem  illius  operam  date,  tantoque  in- 
stantius  non  solum  illum,  ut  in  his  nobis  obediat, 
admonetCyVerum  etiam  etdilectum  filium  nostrum 
Ludovicum  excellentissimum  regem,  quo  eum  ad 
audiendanostramonita  semper  incitet^cohortamini, 
quanto  attentius  legitis  :  Quia  qui  converli  fecerii 
peccatorem  ab  errore  vix  suss,  liberabii  animam  suam 
a  morie,  ei  operiei  muliiiudinem  peccatorum  (Jac.  v). 
Non  solum  autem  hinc  gloriosum  rcgem  vestrum 
adite,  verum  etiam  specialiter  deprecamini,  ut  ad- 
moneatetsuadeat  eidem  Lothario,  quatenusRomam 
Don  nisi  purgatus,  et  quando  nos  annuerimus,  ve- 
nire  prsesumat.  Nam  nisi  nobis  obediens  suspicio- 
num  etmalaefamfipsordes  diluere  primum  curaverit, 
videat  neforte  leprosorum  more  de  castris  Domini- 
ciscum  maxima  confusione  pellatur.Quomodovero 
ipsas  possit  ponere  sordes,  breviter  intimamus :  vi- 
delicet,  si  Theutbergam  uxorem  suam  juxta  prsstita 
juramenta  benigne  tractet.et  secundum  regiamdi- 
gnitatem  retineat,  Waldradamque  ad  nos  accelerare 
compeilat,  atque  in  praefatis  Ecciesiis,  ordinequem 
ei  dictavimus,  antistites  ordinare  permittat.  Nam 
quandiu  Waldradam  sic  manere  dimiserit,  sicut 
omnibusliquct,  Theutbergamquenec  regiocultu,nec 
conjugali  dilectione  tractaverit,  quandiu  etiam 
TheutgualdumvelGuntharium  ecclesias  dudumsibi 
cumsacerdotio  ablatas  obtinere  permiseritoccupa- 
tas  ,nec  alepra  inusti  criminis,  nec  a  sordibus  pessimi 
odoris,idest,malaeopinionis,  vel  suspicionis,  liberes- 
sepoterit,  necpurisecclesiam  gressibusintrarevale- 
bit,  nec  sacerdotibus  Ghristi  libera  eum  vel  secura 
tangendi,  vel  intra  castra  recipiendi  profecto  quibit 
esse  facultas.  Ergo  laborate  in  hoc  nobiscum,  cha- 
rissimi,  decertate  pariter,  fratres  :  quia  sicut  labor 
est  multiplex  in  terris,  ita  nos  merces  copiosa 
manebit  in  coelis.  Nec  dubium  est  huncjuvenem 
plurimos  habere  nuncprosua  potentia  vel  dominatu 
sibi  consentientes  :  de  quorum  omnium  profecto 
conversione  ac  salute  omnes  simul  laetabimur,  si 
horum  princeps,  Dei  gratia  praeveniente,  communi- 
bus  nostris  sudoribus  perfectius  emundabitur.Prae- 
terea  noverit  sanctitas  vestra,  jam  menioratum  su- 
blimissimum   regem  vestrum  pro  Theutgualdo  et 


A  Gunthario  ea  qua  vos  nobis  affectione  sf  ripsisse, 
cui  quia  super  hoc  brcvi  scripto  respondimus,  si 
plenius  nosse  placet,  quae  de  illis  sit  penes  nos  fixa 
sententia,industriam  ejus  ad  hujus  epistolaB^quam 
fraternitati  vestrae  destinavimus,  tenorem  scrutan- 
dumdireximus.Quamobr^m  agat  sanctimonia  ves- 
tra,utipsius  piis  ad  legendum  obtutibus  cumdebita 
reverentia,  seu  celeri  diligentia  deferatur.  Porro  si 
aliqui  fortasse  sunt,  qui  dicant  liberam  esse  Wal- 
dradam,  et  ideo  huna  proflciscendi  ei  non  debeat 
imponi  necessitas ;  noverint  non  esse  liberam,  quae 
a  peccato  superata,  ipsius  et  ancilla  addicta  est : 
Petro^dicente  apostolo  :  A  quo  enim  quis  superaiur, 
ejus  ei  servus  addicius  esi  (/  Peir,  ii),  et  rursus 
alibi  :  Qui  facii  peccaium,  servus  est  peccaii  (Joan. 

Q  viii).  A  quo  videlicet  ista  nondum  liberata,  ejus 
profecto  adhuc  ancilla  credenda,  ac  per  hoc  nostro 
est  j ud icio  speciali  purganda,  cuj us  decreto iniquitas 
ejus  agitari  coepit,  et  Ghristo  propitio  abolitionem 
percipere.  Nam  nisi  illam  nondum  a  crimine  libe- 
ram  esse  sciremus.nequaquam  eam  pro  liberatione, 
tam  sua  quam  fautorum  ejus,  in  Italiam  venire  quo- 
quomodo  faceremus  :  licet  eam  per  ministros  suos 
postea,  ne  huc  perveniret,  Satanas  impedierit.Jam 
vero,  si  jussa  nostra  vel  sanctioncs  impleverit,ideo 
se  putat  ancillam ;  ergo  Lotharius  rex  servus  dici 
debet,  qui  utcunque  nostra  fecisse  mandata  digno- 
scitur :  ergo  ista  teneatur  pro  domina,  quae  inobe- 
dienspermanet^etdominetur  Lothario,qui  utcunque 
nostris  studuit  obedire  decretis,  quod  absurdissi- 
mumest,etomninonefandum.VerumsitantarexLo- 

G  tharius  intentione  Waldradam  voluisset  moecham 
ad  nos  mittere,  ad  ejus  scilicet  a  nobis  causam  le- 
gitimedefiniendam,  quanta  voluit  legitimam  Theut- 
bergamdestinare  conjugem,  ad  falsa  contra  se  ex- 
torta  scelera  proferenda;  forte  jam  nobis  qua- 
liscunque  pax  vel  reddita  requies  haberetur.  Atque 
utinam  sic  studeat  Waldradam  ad  nos  destinare, 
quae  habet  de  scelere  suo  quod  pandat,  sicuti  gestle- 
bat  reginam  Theutbergam,quaenon  quidem  habebat 
quod  de  crimine  panderet,  sed  quod  de  violentia  et 
jugi  poena  illata  sibi  multiplicifer  enarraret,  et 
quam  injustis  minis,  ut  contra  se  falsum  crimen 
coram  nobis  depromeret^  multifarie  compeilebat. 
Optamus  fraternitatem  vestram  in  Ghristo  nunc  et 
sempcr  bene  valere.  Data  pridie  Kalendas  Novem- 

D  bris,  indictione  i. 

GLVI. 

AD   LUDOVIGUM   REGEM  GERMANLfi. 

(Anno  867.) 

Conqueriiur  de  Lothario,  quod  nihil  eorum  praestei 
qu3S  promisit.  Prohibei  ne  Romam  veniat,  prius- 
quam  Waldradam,  ui  jussus  esi,  eo  dirigat,  et 
Theuibergam  iraciei  ui  reginam,  ei  Treviris  atque 
Colonvc  legiiimi  episcopi  ordineniur.  In  embolo,  de 
reditibus  sancii  Petri. 

[Apud  Mansi,  ibid.] 

NicoLAUS  episcopus,  st rvus  servorum  Dei,  dilecto 
filio  LuDOvico  glorioso  regi. 


^T» 


NICOLAI  PAPiE  I. 


irm 


Syllabarum  vcstrarum  tenoro  pandistis,  vos  una 
cum  dilecto  filio  nostro  Carolo  glorioso  rege,  fratre 
videlicet  vestro,  ad  commnnc  colloquium  venisse  ; 
cui  quia  defuit  Lotharius  rex,  nepos  scilicet  vester, 
perhibetis  vos  ad  eum  jam  dictum  fratrem  vestrum 
Carolum  regem,adjuncto  sibi  quodam  ex  episcopis 
regni  vestri,  misisse  :  quatenus,  prout  vobis  per 
epistolas  nostras  ad  vos  directas  injunximus.ab  illis 
admonerctur,utin  omnibus  jussionibus  nostrisobe- 
dicns  existeret :  Quod  quia  tam  utpotc  pii  principes 
justitiam  diligentos,  quam  proximi  salutem  per  cha- 
ritatem  quaerentes,  nostrisque  nihilominus  adhorta- 
tionibus   obsecundantes,  egistis,    debitas   gratias 
agimus  :  quantum  tamen  lucri  efficacia  vestra  vel 
nostra  monitapenes  eumdem  regem  Lolhariumim- 
petrarint,  fateor  hactenus  non  elucet.  Sed  dicitis 
eum  tam  absenlem  quam  postea  praDsentem,a  vobis 
ipsam  admonitioncm  benigne  suscepis8e,deindeque 
professum  fuisse  in  omnibus  se  nostris  praeceptio- 
nibus  pariturum.  Quod  quia  saepe  audivimus,  non 
tamen  hinc  efTectum  percepimus,  satis  ingemisci- 
^mus,  ethujus  rci  gratia  ultra  quam  dici  possit  affli- 
gimur  :  nimirum  qui  etiam  pro  sua  ipsius  salute 
quotidie  laborantes  apud  ipsum  nihil  omnino  profi- 
cimus,  dum  quod  sermone  dicit,  facto  non  perficit  : 
et  praecipue  cum  verba  ejus,  ut  arborumfoHa,sonare 
quidem  possint,  saturare  vero,  cum  sint  sine  fructu, 
non  possint.Quamobrcm,  dum  quflerimus  cui  hujus- 
modi  virvaleatcomparari,  nullus  menti  convenien- 
tius  occurrit,  quam  ille  filius,  cui  apud  Matthaeum 
pater  dixisse  legitur  :  Fi7i,  vade  hocliey   operare  in 
vinea  mea  :  at  ille  respondens  ait :  Eo,  Dominey  et  non 
ivit  ^Matth.  xxi).  Unde  merito  figuram  Judaicipopuli 
exprimit.  Ipse  quippe  repromittcbat  Moysi  dicens : 
Cuncta  quae   locutus  est  Dominus  faciemus  (Exod. 
XIX)  :  non  tamen  quae  vcrbis  repromittebat  rerum 
effectibus  adimplebat.  Ita,  proh  dolor!  ct  iste  nepos 
vcster,  semper  quidem  nostra  monita  velle  audire, 
semper  adimplere  cupere  protestatur  :  non  tamen 
quodore,quod  scriptis  opportune,importunesaepis- 
simcprofitetur.operibus  exercere  vel  factisexhibere 
contendit,et  palernis  monitis  nostris  non  tanquam  Vi- 
lius  obediens  paret,  sed  tanquam  ingratus  post  ter- 
gum  repedavit.Si  quidcm  in  quo  aliquando  apparuit 
rexLotharius  nobis  obcdiens?autquid  ab  illoexegi- 
musnisisalutem  suam?  nisi  jurationem  quam  laesit 
[forte,  praestitit]  Ecclesiaj?  nisi  Theutbergae  reginae 
conjugis  ejus  apud  sanctum  Pctrum  praesidium  re- 
quirentissecuritatem?nisi  nostrametiamposttot  la- 
boresaliquandorequiem^Namhincinterinnumeras 
aliascuraspraecipuclaboramus,hincomnimodamde 
Waldrada  moecha  ot  cxcommunicata  suspicionem 
adimenda  sajpe  dccrevimua.  Hinc  etiam  ut  novi 
Treverensi  et  Goloniensi  Ecclesiis  antistites  daron- 
tur  injuDximus  :  videiicet  qui  nec  per  Theutgualdi 
etOuntharii  dudum  episcoporum,  ncc  per  jam  fatae 
Waldradae  favorem  provcherentur,  sod  canonice  a 
filiis  ct  de  filiis  jam  nominatarum  ccclcsiarum clecti, 
abhisquiearumdemeccltjsiarum  antistitessoliti  sunt 


A  consecrare,  regulariter  ordinarentur.  Scd  cum  haec 
omnia  nos  opportuna  esse  ac  necessaria  prospicien- 
tes,  ipsi  regi  Lothario  crebro  mandassemus,  quo 
nostrs  institutionis  exsecutor  effectus,  ut  faasc  eon- 
summarentur  annueret,  imo  ut  sua  prorsus  exseca- 
tione  perpetrarentur  insisteret,  aliquid  honim  efiTe- 
ctum  quemlibet  ^accepisse  nos  profecto   nondum 
cognovimus,  et  tamen  ille  nostra  se  velle  perficere 
in  omnibus  monita  profitetur.Denique  Waldradam 
ad  nos  non  solum  non  misit,sicut  saspius  iilam  bortati 
sumus;  verum  etiam  Ticinum,dum  ad  nos  tendcre 
crederetur,  jam  profectam,  in  Gallias  reducere  pro- 
curavit.Filiam  vero  nostram  Thcutbergamreginam, 
quas  beati  Petri  se  tegmine  semper  muniri  poposcit, 
non  solum  sicut  reginam  secundum  praBStitum  jara- 
P  mentum  non  tractat :  verum  etiam  nec  pro  timore 
Dei,  nec  pro  sancti  Petri  reverentia,  nec  pro  conjii- 
gali  fcederc,  nec  etiam  pro  eodem  eollato  juramentOy 
saltom  in  minimis  quibusque  negotiis  suam  hane 
esse  paKicipem   recognoscit ;  quippc  quam  omni 
egestati,  omni  opprobrio,  onmi  prorsus  abjectioni 
submittit.Porro  depraememoratis  ecclesiis  ordinan- 
dis  non  solum  mandata  nostra  contemnit,  sed  et 
sacrorum  canonum  praecepta  conculcat,  dum  vide- 
licetecclesiis  non  compatitur,sed  hastanto  tempore 
sine  rectore  manere  permittit.  Ecce,  fili  cbarrssime, 
quomodo  Lotharius  rex  instituta  nostra  custodit, 
ecce  quomodo  vcrum  est,quod  dicit  nostrase  velle 
in  omnibus  observare  decreta.  Et  adhuc  ad  nos  se 
properare  velle  demonstrat,  cum  id  ne  sine  nostra 
licentia  prxsumcret,  nos  ei  saepe  districtias  injun- 
(j  xerimus  et  prohibuerimus.  Verum  quam  ob   rem 
Lotharius   Romam   proficisci   gcstiat,  miramur  si 
vestram  latere  potuit  prudentiam.  Itaqne  impleat 
priuscuncta  quae  praemisimus,  totiusoccasionisvel 
sinistrae  suspicionis  fomitem  a  se  procul  abjiciat, 
imo  vcro  a  nostris  mentibus  amputet,  et  tunc,  si 
ei  sit  huc  veniendum,  a  nobis  est  sollicito  providen- 
dum.  Siquidem  etiam  si  cuncta,  quae  nos  ei  su- 
pra  commemoravimus  injunxisse,  penitus  adim- 
pleta  potuisset   ostendere,  nec  sic  ei  contra  inter- 
dictum   nostrum  Romam   fu.erat    properandum  : 
quanto   minus  nunc,  quando  toties  a  nobis  ad- 
monilus  nihil  de  eis  consummasse  convincitur? 
Igitur  dilectio  vestra  illnm  nunc  venire  Romam 
quaeso  prohibeat  :  alioquin,  mihi  creditej  si  contra 
fj  propositum  nostrum  forte  praesumpserit,  minime 
eum  qua  cupit  honestate  vel  hic  suscipietur,  vel 
hinc  profecto  regredietur:Nam  sicutmulier  Domino 
fide  proximans  tangit ;  turba  vero  licet  tangit^tamen 
eomprimit;  sic  proh  dolor!  islo  in  tempore  quidam 
etsi  approximare  videntur,  tactus  tamen  eomm, 
quia  non  ex  fide,  pressuram  gignit,  et  approximatio 
turbationem  adducit.  Ergo  necesse  est  ut  talem  se 
in  cunctis  exhibeat  rex  Lotharius,  ut  nos  eom  gra- 
tanti  animo  primitus  suscipere  delectemur,  et  ita 
demum  venicnlem  expansis  brachiis  amplectemur. 
Quod  aliterfieri  non  poterit,  nisi  Waldrada  Romam, 
sicuti   CQcptum   fuerat,  dirigatur,  ut  videKcet  nos 


1177 


EPISTOLyE  BT  DECRETA. 


'H78 


caasam  ejus  ad  flncm  legitimum  porducamus,  qui  A 
de  ipsius  pr»varicatione  semel  initium  judicandi 
suscepimus  :  et  nisi  reginam  Theutbergam.secun- 
dum  tenorem  juramenti,  ab  ipso  audiamus  rege 
Lothario  co^juge  suo  tractari  :  videlicet  ut  talem 
se  circa  illam  mente  dcmocstret  et  opere,  qualem 
dih^gens  rex  erga  dilectam  conjugem  suam  se  debet 
diBmbnstrare  reginam  :  et  nisi  de  proprio  clero  in 
Agrippinensi  colonia  atque  Trcverensi  ecclesiis  epi* 
scopos  ordinari  permiserit,  eos  scilicet,  qui  nec 
Wddradse,  nec  Guntharii,  nec  Tbeutgualdi  favore 
vel  eligantur,  vel  etiam  consecrentur.  Hsec  sunt, 
^arlteimey  qu^  si  Lotharius  nepos  vester  callide 
lK>n  perfeeeritjhunc  veraciter  nos  audire  nollepro- 
eul  dubio  poterunt  indicare,  atque  si  saluti  ejus 
vestra  charitas  consulit,  eum  magnopere  suadeat  j% 
incitare,  et  non  ejus  foris  perstrepentibus  verbis 
facile  credat :  sed  operum  facta,  seoundum  perspi- 
cacissimam  proprii  affluentiam  sensus  consideret. 
Dicit  enim  Jolinnes  apostolus  :  Filioli  mei^non  dili- 
gcanus  verbo  neque  lingna,  sed  opere  et  veritale 
(I  Joan,  v).  Nam  si  nosse  libot  excellentiffi  vestrdp, 
quid  sit  nnde  Lotharius  jactat  se  nostram  in  omni- 
bus  aditnplere  voluntatem,nosevidenter  apericmus. 
Videlicet  quia  nobis,  imo  Deo  nbstro  obediens, 
Theutbergailfi  conjugem  suam  recepit,  Waldradam 
vero,  ulpote  adulteram,  merito  sequestravit,  nec  ad 
illam  post  reversionem  legati  nostri  accessit.  Sed 
prudentia  glori»  vestraB  jam  valet  advertere,  quid 
prosit  si  ad  eam  non  pedibus  corpons,  et  tamen 
passibus  mentis  accedit.  Quid  prodest  quia  forin- 
Secus  ab  illa  sequestratus  cernitur,  qui  tamen  ei  ^ 
valde  conglutinatus  intrinsecus  intelligitur?  Quid 
autem  proficit  dilect»  filis  nostrae  Theutbergae  rc- 
ginflB,  quia  non  ex  toto  ab  illa  videtur  corpore  pro- 
longatns,  dum  tamen  esse  cum  ea  mente  minime 
probaiur  annexus?  Quid  ei  proficit  conjugalis  fcBde- 
ris,vel  regiae  dignitatis  nomine  solo  frui,  qusB  caret 
omnrbuB  quae  ad  perfecUe  dilectionis  et  consimilis 
ditionis  pertinere  videntur  insignia?  Nam  quis  nisi 
aemula  ejus,  Waldrada  vidclicet,  quaB  non  solum 
pro  adulterio  commi8SO,8ed  pro  impoenitenti  corde 
vinculis  est  exoommunicationis  innexa,  rcgni  cum 
Lothario  culmina  possidct,glorfa  fruitur,  Juratenet, 
et  omnia  suo  disponit  arbitrio :  quaB  licet  acolloquio 
ejus  sejuncta  specie  tenus  videatur  existere,per  in* 
ternuntios  tamen,  et  diversos  satellites,tantumdem  D 
penes  ipsum,vel  etiam  magis  valet,quam  si  legitima 
conjux  haberi  quoquomodo  potuisset.  Nam  nemo 
apud  regium  apicem  est  a4julus,nisi  per  illam  :  vix 
u^u^quaque  lassus,  nisi  propter  illam,  quisquam 
esse  refertur.llla  quippe  penes  eum  gratiam  poscen- 
iibiis  impetrare,  ipsa  sola  quibus  mavult  beneficia 
p^rare  eo  suevit.Jam  vero  si  ita  non  est  ut  dicimus, 
'.  id  est  si  vel  Theutberga  regina  tantam  apud  ipsum 
'^incommoditatem  et  dehonestatcm  non  patitur,  nec 
'^Waldrada  mcBcha  gloria  tanta  non  fruitur;  quare 
nobis  scribetts,  vel  aliis  satisfaciens,  sicut  indicat 
de  Waldrada,  quod  post  missi  nostri  reversionem 


non  ad  cam  accesserit,  ita  non  de  conjuge  sua 
Theutberga,quod  eam  secundum  datorum  tenorem 
juramentorum  tractet  atque  retineat,  nisi  quia  non 
habeat  unde  glorietur?  nec  agit  sic  erga  eam,  ut 
nobis  id  veraciter  referens  gratiarum  a  nobis  inde 
percipere  valeat  actionps  ?  dum  non  solum  illa  nulla 
munificentia  ipso  largiente  potitur,  verum  etiam 
omnibus  opprobriis,et  ut  prffitulimus  egestate  sum- 
ma  tabescit?  Dicito  ergo  illi  vos,charissime,et  vestra 
sagaci  conventione  suadere  contendite,  ut  quando 
nobis  mittit,  ad  Waldradam  post  reditum  missi 
nostri  contra  interdictum  nostrum  se  nullatenns 
accessisse,mittat  etiam  quod  Theutbcrgam  uxorem 
suam  juxta  prsBstita.juramenta  benigne  tractet,  et 
secundum  regiam  dignitatem  retineat:ita  duntaxat 
ut  quod  mittit  veritate  fulciri  aliis  etiam  attestanti* 
bus  cognoscamus.  Mittat  nihilominus  nobis,  quod 
in  prsefatis  ecclesiis  ordine,quem  supra  dictavimus, 
episcopi  sint  regulariter  ordinati  :  et  tunc  perhi- 
benti  se  nostra  velle  jussa  perficere  credemus,  et 
condignas  Deo  gratias  refereraus.  Nam  quandiu 
Theutbergam  rcgio  cultu  et  conjugali  dilectione  non 
retinet,  et  Theutgualdum  vel  Guntharium  ecclesias 
dudum  sibi  cum  sacerdotio  ablatas  obtinere  permi- 
serit  occupatas,  licet  Waldradam  non  videat,  hi 
tamen  gradus  gunt.quamvis  [forte,  quemvis,HARD.] 
ad  ima  mergentes,per  quos  illum  sensim  ad  ipsam 
tendere  prudcns  quisque  patenter  agnoscit:dum  et 
illos  fovet,quos  ad  proncf.is  ductores  habuisse  cla- 
ret,  et  eam  affligit,  quam  debita  correctione  prae- 
missa  Ghristo  juvante  recepit.  Accusatores  autem 
habere  Lotharium,  non  nisi  illum,  qui  accusator 
fratrum  in  Apocalysi  Joannis  appellatur  {cap.  xii, 
et  opera  cjus^quaB  et  ipsa  ejusdem  antiqui  hostis  in- 
stinctu  patrantur,  profecto  compcrimus.  Qusb  vero 
Lotharius  rex  vester  nepos  operatur,accusatore  non 
indigent.Manifesta  quippe,ApostoIo  tesle,suntopera 
carnis  quas  sunt  fornicatio,  immunditia,  luxuria 
(GaL\),  et  reliqua.  Optamus  gloriam  vestram  nunc 
et  semper  bene  valere,  dileclissime  fili.Data  in  Ka- 
lendas  Novembris,  indictione  i. 

EMBOLUM. 

Statuit  praeterea  nobiscum  excellentiaB  vestrap 
Iegatus,ut  mediante  Maio  mense  hujus  primffi  indi- 
ctionis,  pro  unius  anni  reditibus  rerum  S.  Petri  in 
regno  vcstro  sitarum  recipiendis,  nostros  missos 
direxissemus  :cum  duorum  annorum  jam  tempora 
prstcrierint,  ex  quo  reditus  ex  illis  debnerunt  esse 
collecti,  et  nos  ex  cis  nihil  rocepimus.  Porro  si, 
sicut  per  multos  et  hunc  eumdem  vestrum  logatum 
cognovimus,Arsenius  inde  aliquid  collegit,Iicet  no- 
bis  aliquid  non  detulerit,  de  praBteritis  anniscollc- 
git,non  de  futuris.UnderogamusgIoriamvestram,ut 
pro  mercedis  vestrae  cumuIis,coIIectis  omnibus  illis, 
per  vestri  culminis  viros  ad  apostolorum  limina  ora- 
tionis  gratia  venientes,  antequam  de  finibus  regni 
vestri  fbras  ea  duci  jubeatis,  nobis  significetis,  ut 
his  interim  in  tutissimo  a  prudentia  veatra  statuto 


ii7g 


NICOLAI  PAPiB  L 


1180 


loco  rocondilis,  si  a  speciali  filio  noslro  Augusto  A 
obtinerepotuerimuSjUt  cum  ipsius  homine  nostrum 
iDuc  dirigamus,eteautnobi8  sine  aliquo  dispendio 
deferantur,  recipiamus,  ^ratiarum  actiones  Domino 
rependendfiB  sunt.  Sinautem,  missum  nostrum  Deo 
opifice  destinabimus,  qui  qualiter  in  vestro  regno 
sint  recondita  ac  custodita,  cum  vestro  misso  prae- 
videat;  et  his  nihilominus  interim  in  vestro  regno 
bene  salvatis,  aut  nobis  renuntiet,  aut  ccrte  quid- 
quid  prffividerimus,  vel  sanxerimus,  facere  non 
omittat.  Aut  si  gloria  vestra,  qufficunque  iila  fue- 
rint  infra  territorium' ditionis  vestr»,  vidclicet 
usque  Bononiam  aut  Ravennam  perduci  fecerit, 
tantum  ut  secura  sint,  hoc  multo  amplius  utile 
et  gratum  habebimus,  quoniam  et  nos  deinde 
modo  quo  valuerimus  usque  Romam^ea  ferri  jube-  g 
bimus. 

CLVIL 

AD  EP18G0P0S   LEQATOS   IN  FRANCIAM  MISSOS. 

MiUit  ad  eos  cammonitorium  pro  causa  Theutbergx. 
[Apud  Mansi,  Conc,  tom.  XV 

Reverentissimis  et  sanctissimis  Rhodoaldo  et 
JoANNi  episcopis. 

Quemadmodum  sanct®  Romans  Ecclesiffl  (ideles 
fstis,  et  apostolicffi  sedis  column»  existitis;  ita 
custodientes  omnia  secundum  priorem  prajceptio- 
nem  nostram  peragere  festinate,  et  Metis  apostolica 
auctoritate  synodo  evocata,  nostra  jussa  perficite. 
Quod  si  synodus  episcoporum  se  illuc  minime  colle- 
gerit,aut  Lotharius  venire  distulerit,tunc  vos  ad  eum 
pergere  studete,et  nostra  jussa  atque  instituta  de-  q 
clarate.  Et  deinde  cum  pro  causa  Baldini  ad  Garo- 
lum  perrexeritis.eidem  glorioso  regi  epistolas  syno- 
dicas,et  has  quas  nunc  vobis  dirigimu8,pariter  cum 
commonitorio  prffisentibus  cunctis  ostendite ;  et  non 
solum  ei,  sed  et  omnibus  episcopis,  et  universis 
fidelibus  hoc  notum  facientes  palam  legere  et  de- 
nuntiare  studete.  Prffiterea  scitote  a  nobis  vestr» 
sanctitati  duas  dirigi  epistolas  vice  ablatarum, 
unam  Carolo  regi,  secundam  vero  uxori.  Episcopis 
autem  Galliffi  et  Germanis  alteram  cum  hac  ipsa 
ad  vos  destrnata  mandamus. 

COMMONITORIUM   LEGATIS  SUPRADIGTIS   DATUM. 

(a)  Lotharius  profitetur  Waldradam  se  a  patre 
accepisse,  et  sororcm  postmodum  admisisse  Hu- 
cberti.  Ubi  primum  diligenti  investigatione  in-  D 
quirite,  et  si  eumdem  gloriosum  regem  prffidictam 
Waldradam  prsmissis  dotibus,  coram  testibus^ 
Becundum  legem  et  ritum,  quo  nuptiffi  celebrari 
Bolent,  per  omnia  inveneritis  accepisse,  et  pu- 
blica  manifestatione  eadem  Waldrada  in  matrimo- 
nium  ipsius  admissa  est;  restat  ut  perscrutemini 
cur  illa  repudiata  sit,  vel  fllia  Bosonis  admissa. 

(a)  Lotharius  profitetur,  Apud  Ivonem  parte  viii, 
cap.  334,  et  apud  Gratianum  2\,  q.  2,  du»  voculffi 
perperam  inreruntur,  Lotharius  in  commonitorio 
pro^to/ur. Redundant  enim,pertinentque  ad  titulum 
epistolae,  quo  recte  in  Romana  Gratiani  editione 


Scd  quia  idem  gloriosus  rex  metu  Teutbergam» 
admisisse  se  dicit :  vos  iilud  evangelicum  recolite, 
quod  Dominus  :  Nolite,  inquit,ftm^r^  eos  qui  carpus 
occidunt  (Matth.  x);  et  iterum  ait  :  Quid  prf»dest 
hominiySi  universum  mundum  lucretur^  animse  vero 
sux  detrimentum  patiaturf  (Maith.  vi.)  In  quibus 
Dominicis  sententiis  considerandum  est,  quod  si 
occisores  corporum  timendi  non  sunt  contra  justi- 
tiam  hominem  impellentes,et  lucrum  totiua  mundi 
non  proait  homini  anima  perdita,  quanto  minus 
metu  unius  hominis  tantus  rex  debuit,  contra  di- 
vinum  prfficeptum,in  immane  prfficipitium  mergn  ? 
In  hoc  certe  se  magia  reprehensibilem  ostendit,  ia 
quo  amori  mundi  amorem  Dei  po8tpo8uit.Ubi  nihil 
vobis  aliud  prxcipimus,  manifestatione  sua  eodem 
rege  convicto,  niai  ut  aecundum  canonicam  au- 
ctoritatem  nostra  voce  freti,  causam  illius  ded- 
niatis.  Sin  vero  minime  prohatum  fuerit,  Wadra- 
dam  uxoremfuisselegitimam^neque  nuptiissecun- 
dum  morem  celebralia,  per  beneditionem  scilicet 
sacerdotis,  filio  nostro  Lothario  exatitiase  conjun- 
ctam  :  suggerite  illi,ut  non  moleste  ferat  legitimam 
sibi,  si  ipsa  innocens  apparuerit,  reconciliari  uxo- 
rem;  nec  in  hoc  canis  voci  obtemperet,  sed  poiius 
divinis  prjsceptis  obediens,  pudeat  eum,  imo  peKi- 
me8cat,in  luxurie  atercore  putrefieri,et  volunta- 
tem  propriam  aequendo  ante  tribunal  Ghristi  strio- 
tam  ponere  rationem.  Prsterea  vos  acire  volo,  quia 
prffifata  Theutberga  apoatulicam  sedem  bis  et  ter 
appellavit,  et  se  a  prefato  rege  glorioso  questa  est 
injuate  fuisse  dejectam,  et  vi  coactam  falsum  con- 
tra  se  composuisse  piaculum.  Nam  eo  tempore  ad 
apostolicam  sedem  libellum  appellationis  sue  mi- 
sit,  in  quo  non  quidem  adbuc  confessam,  sed  ut 
contra  ae  falsum  diceretcrimen,cogi  sese  innotuit. 
Insupcr  subjungens.  Quod  si  amplius  compulsa 
fuero,  scitote  non  veritate,  sed  timore  moriis,  et 
evadendi  studio,  quia  aliter  non  possum,  quod  vo- 
luerint  dicam.  Vos  autem  memores  estote  mei  haec 
vobis  insinuantis.  Unde  prscipimus  vobis,  ut  cum 
eadem  Theutberga  ad  condictam  synodum  sicut 
statuimus  advenerit,  causam  ejus  diligenti  exami- 
natione  tractetis;  et  si  ei  objicitur,quod  illacrimen 
se  aliquod  admisisse  confessa  fuisset,  et  contra  il- 
la  violentiam  se  pertuliase  proclamaverit,  vel  si 
inimicos  sibi  judices  fuiaae  testata  fuerit;  tunc 
illud  renovetis  judicium  secundum  equitatia  nor- 
mam,  ut  injustitiffi  mole  non  opprimatur. 

CLVIII. 

AD   ROTLANDUM  ARCHIEPISCOPUM  ARELATENSENM. 

Missa  cum  altera  epistota^   qua  Nicolaus  RoUando 

vices  suas  deUgahat. 

NicoLAUS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  Rot- 

LANDO  archiepiscopo  Arelatensi. 

observatum  est.  In  commonitorio  itaque  dictum, 
quod  ab  aliis  commonitarium ;  ut  Zosimus  commcni- 
torium  presbyteris  et  diaconibus  qui  Ravennx  sunt^ 
et  illud  apud  Gre^orium  in  dialogis  :  Sabmus  Chri- 
sti  servus  commonttorium  Pado,  Jac.  Sirh. 


1181 


EPISTOLiE  ET  DBGRETA. 


11H2 


SuaceptiB  Banctitatis  tuaB  litterris,totius  humilita-  A 
tis  dono  refertis,  cunctarumque  virtutum  floribus 
rcdiiiiitis,  multiplices  gratiarum  cuUus  omnium  bo- 
norum  auctori  rependimus ;  tuamque  a  multis  retro 
temporibus  erga  sedem  apostoiicam  agnitam  devo- 
tionem  plurimum  commendamus,  atque  ut  in  hoc 
salubri  proposito  perseveret,  fraternitatem  tuam 
obnixius  adhortamur.  Sic  enim  sanct»  conversatio- 
nis  pedem,  quo  tendere  debeas,  perspicacius  cogno- 
scere  poteris,  et  supervenientia  pravorum  jacula 
prsB^ndere  et  declinare  liberius,  revelante  Domino, 
prsevalcbis,  si  in  apostolics  sedis  petra,  more  ma- 
jorum,  priBsidium  tuum  locavoris,  ejusque  fldei  do- 
ctrinis  vel  decretis  arctius  inhsrere  contenderis  ; 
quam  ille  sua  sacravit  sessione,  quem  Dominus  ejus 
Ghristus  Ecclesie  suaB  voluit  primum  et  speciale  n 
retinere  fastigium,  quin  et  coelestis  atrii  delegit 
summum  constituere  janitorem,  quod  jam  beatitu- 
dinem  tuam  strenue  persequentem  debitis  attollim  us 
omnino  prsconiis  non  solum  in  hoc,  verum  etiam 
in  eo,quod  apostolatum  nostrum  ad  perseverantiam 
cohortaris.  In  quo  enim  tam  manifeste  nostrarum 
sanctionum  et  decretorum  ostendere  te  poteris  esse 
cu8todem,quam  in  eo,  quod  nostram  quoque  solidi- 
tatem  supra  flrmam  petram  fundatam,  ut  in  his 
perseveret,  studiosius  animare  procuras? 

Quod  autem  deprecatur  tua  fratcrnitas,  ut  scrute- 
mur^quales  prsdecessores  nostri  circa  prffidecesso- 
res  tuos  antiquitus  fuerint,  et  postulas,  ut  liceat 
tibi  rescripto  cognoscere,  utrum  fldenter  crebrolit- 
teris  vel  legatis  non  audeas  [legCf  nos  audeas, 
Hard.]  frequentare,  et  qusque  congruentia  tempo-  ^ 
ribus  opportunis  suggerere;  sciat  beatitudo  tua^nos 
bene  cognoscere,  quod  predecessores  mei  inter  alia 
honoris  beneflcia  prsdecessores  tuos  adeo  dilexe- 
rint,  ut  eis  vices  suas  in  illis  partibus  retinere  con- 
senserint,  quemadmodum  quinta  refert  sancta  et 
universalis  synodus.  Tu  vero  si  promissa  tuse  dile- 
ctionis  perfeceris,  et  nobis  consentiendo,  contra 
pravos  quosque  vcl  contra  molestos  nobis  hserere 
contenderis,  et  a  decretis  deviare  refugeris  :  nove- 
ris  te  deinde  apostolatus  nostri  clypeo  protegendum, 
et  charitatis  ac  pietatis  brachiis  modis  omnibus 
complectendum ;  sanctam  quoque  Ecclesiam  divini- 
tus  tibi  creditam  nostra  sollicitudine  et  vigilantia, 
auctore  Deo,  peramplius  et  perfectius  augmentan- 
dam.  Mittere  autem  nobis  legatos  vel  litteras  tanto  D 
libere  debetis,  quanto  charitas,  qua  circa  sanctita- 
tem  tuam  flagramus  (quam  latum  mandatum  psal- 
mographusnuncupat),intrasinumamplitudinissuae 


omnes  recipit,  omnes  fovet,  et  protegit  proximos 
suos;  quia  juxta  apostolum  Paulum.  benignaesl^et 
ommasuffert  (/  Cor.  xv).  Verum  a  charitate  tua 
unum  hoc  necessario  postulamus,  scilicet  ut  cum 
aliquem  ad  apostolicam  sedem  miscris.studeat  eum 
tua  monere  fraternitas^  quatenus  in  redeundo  non 
usquequaque  festinus  appareat ;  eo  quod  omnium 
ecclesiarum  Dei  (sicut  ipse  nosti)  cura  constringi- 
mur,  et  cum  undique  ad  sedem  apostolicam  multi 
diversa  quffirentesconfluant,  efficimurtardi  ad  sin- 
gulos,  dum  volumus  benignitatem  et  dapsilitatem 
spargere  per  diversos.  Illud  autem  valde  placuit, 
undeetiam  immenso  tripudio  exsultavimus,sciiicet, 
quoniam  ab  apostolatu  nostro  sciscitati  quid  tua 
sanctitas  sequi  debuisset,  prudentissime  decrevisti. 
Vcrum  quamvis  multa  sint  qu®  tibi  mittere  posse- 
mus  :  interim  tamen  qu»  in  alia  nostri  apostolatus 
epistola  beatitudini  tuae  intimamus,  solum  ium  so- 
lertiffi  sint  pervigili  cura  sectanda,  prfficipuoque 
studio  peragenda.  Siquidem  qu»  circa  nos,  circa- 
que  sedem  beati  Petri,none8t  aliud  signum  devo- 
tionis  tuffi,  quam  polliceris,  nisi  obtemperantia  et 
consummatio  decretorum  et  deflnitionum  nostra- 
rum,  qui  licet  indigni,  per  abundantiam  tamcn  gra- 
ti«  Ghristi,  ipsius  vicarii  sumus.  Data  menscMaii, 
die  12,  indictione  xii. 

GLIX. 

AD   CAROLUM   REGEM   MAJOREM. 

Fragmentum. 
De  conjugio  Carolijunioris, 

Dilectufi  filius  et  coffiquivocus  vester  Garolus  ad 
nostram  apostolicam  nunc  in  prffisentidestina  restu- 
duit  patemilatem,  intimans  videlicet  quod  pro  qua- 
dam  femina  a  primo  jam  matrimonio  relicta,quam 
sine  vestro,  quod  non  debuerat,  consensu  sibi  so- 
ciaVit  in  conjugium,  vestrffi  paternitatis  ofTensam 
incurrerit. 

Jtem.  De  uxore  filio  vestro  conjuncta,  si  talis  con- 
tra  divinitatem  invenitur  causa  pro  qua  nullo  modo 
eam  habere  debeat,volumu8  nobis  avestra  dilectiono 
mandari.Quod  si  nulla  inveniturex  latere  alia  causa 
quod  grave pariat peccatorum,non  reperiturauctori- 
tas  ut  eorum  scindi  debeat  conjugium,  nec  nostrum 
est  eis  sine  manifesta  delicti  culpa  suffi  separatio- 
nis  inferre  prffijudicium. 

Item.  Ouanquam  sciamus  filiam  vestram.silibet, 
posse  vos  Balduino  legaliterin  uxorem  dimittere,et 
pietatis  vestrffi  clementer  gratiam  impertiri,  non 
tamen  jussa  misimus,  sed  preces  obtulimus. 


*^^^ 


tl83 


AD  EPISTOLAS  BT  DECRETA  NICOLAI  PAPiE  I  APPENDK. 


lfS4 


APPENDIX. 


DECRETA  SEU  liESCWPrA  MCOLAI  PAPyE  I 


EX   GRATIANI  VOLUMIXB 


Per  JoANNBM  GocuLiEUM  iV»  unum  collecta  et  in  viginti  titulos  ditiribuia, 

(Apud  Mansi,  Concil.  general.  tom.  XV) 


De  constitutionibus  Ecclesix,  tit,  L 

I.(Dist.  -10,  c.  ^,  Episcopis  in  concil,  apud  Const.yi 
congreg.)  Imperiali  judicio  non  possunt  jura  eccle- 
siastica  dissolvi ;  nec  possunt  imperatorum  lcges 
evangelicis  et  apostoliciSi  atque  canonicis  decretis, 
quibus  postponendae  sunt,  infcrre  prcejudicium. 

II.  Dist.  VZ,  Ridiculum.)  Ridiculum  est,  et  satis 
abominabiie  dedecus,ut  traditiones  quas  antiquitus 
a  patribus  suscepimus,  infringi  patiamur. 

De  consuetudinCf  tit  //. 

I.  (Disl.  8,  c.  8,  Mala,)  Mala  consuetudo  non  mi- 
nus  quam  perniciosa  corruptela  abjicienda  et  vi- 
tanda  est. 

II.  (Dist.  22,  Mich.  imp.)  Nihil  absunt  saluti  cre- 
dentium  diversas  pro  loco  et  tempore  constitutiones 
vel  consuetudines,  si  illis  canonica  non  obsistat 
auctoritas. 

III.  (Dist.  21,  Denique.)  Illi  qui  ante  nos  fuerunt, 
providam  in  Ecclesiis  consuctudinem  tradiderunt, 
bodieque  inKomana  Ecclesia.qus  magistra  est  om- 
nium  Ecclesiarum,  impraetermisse  servatur,  ita  ut 
nulius  sacerdos,  majore  suo  non  innuente  consaoer- 
dote,  cujuslibet  rei  benedictionem  dare  nitatur.Sed 
et  anterior  stans  ad  pronuntiandam  aiiquam  lectio- 
nem,benediotionem  quidem  postuIat,86d  ei  quiiibet 
inferior  non  audet  benedicere,  quia  in  Epistola  ad 
HebrsBOs  legimus  quod  minor  a  mujore  benedicitur 
(Hebr,  iii). 

De  judiciiSf  tit,  Jll, 

I.  (Dist.  12,  c.  Inferior,)  Inferior  sedes  potiorem 
ab8olvere,aut  judicio  ligare  non  potest,nec  propriis 
diffinitionibus  subjugare. 

II.  (Ibid.,  c.  Nolite.)  Filios  circa  spiritualem  pa- 
trem,  ut  discipulos  erga  magistrum,  ita  sobrios  ac 
devotos  esse  decet,  ut  nulla  penitus  temcritate  ad 
eorum  vitam  dijudicandam,  nec  saltem  tenuiter 
reprehendendam,  prosiliant. 

III  (Ibid.,  c.  Nunc.)  Non  potest  quisquam  rite  ab 
hisqui  inferioris  ordinis  vel  dignitatis  sunt, judicia- 
libussubmittti  difnnitionibus.Unde  factum  est  ut  in 
concilioepiscoporum  nullus  inMarccUinum  papam, 
qui  tempore  Diocletiani  et  Maximiani  Augustorum 
idolis  compulsus  sacrificaverat,  sed  postea  insignis 


A  martyr  efTectus  est,  sententiam  proferre  ausus  fue- 
rit,  dum  ei  soepissime  omnes  dicerent :  Tuo  ore  ju- 
dica  causam  tuam,  non  nostro  judicio  Etitcrum  : 
Noli  audiri  in  nostro  judicio,sed  collige  in  sinu  tuo 
causam  tuam,  etc. 

IV.  (Ibid.,  c.  scq.)  Acephalum  liquet  esse  conci- 
lium,  ubi  de  tanta  pcrsonaagitur,  et  majorum  non 
exspectatur  sententia,  cum  et  in  causa  clericum  in- 
feriorisgradus  solius  episcopi  sui  judicium  tantum- 
modo  postulandum  [a/.,  praestolandumj  flt. 

V.  (Ibid.,c.  seq.)  In  tantum  hanc  prsssumptionem 
sancti  Patrcs  apud  Chalcedonem  detestati  sunt^  ut 
Dioscorum  Alexandrinum  antistitem  inter  c«tera 
idcirco  potissimum  sine  ulla  restitutione  damn^ve- 
rint,  quod  poncns  in  CGelum  os  suum,  lingua  ejus 

^  transeunte  super  terram,  excommunicationem  in 
sanctum  Leonem  papam  dictavit. 

VI.  (2,  q.  2,  c.  2,  Caroto  regi  Francorum,)  Omnes 
leges,  tam  ecclesiasticaB  quam  vulgares  et  publicae, 
praecipiunt  ut  omnia  sibi  ablata  restituantur  ef  qui 
suis  est  rebus  exspoliatus. 

VII.  (3,  q.  5,  c.  2,  Mich.  imp.)  Quod  suspccti  et 
inimici  judiccs  esse  non  debeant,  et  ipsa  ratio  di- 
ctat,et  plurimis  probatur  exemplis.Nam  quid  gra- 
tius  et  amabilius  dare  quis  inimico  potest,  quam  si 
ei  ad  impetondum  commiserit,  quem  laedere  forte 
voluerit. 

VIII.  (3,  q.  9,  Revera,)  Revera  justus  medialor  non 
est,  qui  uno  litigantc,  et  altcro  absente,  amborum 
emergentes  lites  decidere  non  formidat. 

IX.  (Ibid.,  c.  Indicans,)  Indicas  Hermannum  ept- 
C  scopum  super  quibusdam  frequenter  fuisse  accusa- 

tum :  pro  quibus,quia  ex  parte  ipsius  persona  deest, 
nos  uni  parti  ad  discrimen  alterius  credcre  procul 
dubio  non  possumus. 

X.  (Ibid.,  c.  6,  Si  forte.)  Neccsse  est  secundum 
sacrarumScripturarum  documentum,ac  secundum 
justitiaQ  tramitem,  et  accusatum  et  accusatorem  si- 
mul  adesse,  et  unam  partem,  quiantacunque  et  qua- 
licunque  praedita  sit  auctoritate,  sic  prorsus  audiri 
ut  alteri  parti  nuUum  prasjudicium  irrogetur. 

XI.  (4,  q.  1,  c.  2,  Micfiael  imp,)  Haereticis  non  li- 
cet  accusationes  contra  orthodoxos  episcopos  pro 
ecclesiasticis  facere  negotiis.  Hsereticos  autem  dici- 


1185 


DECRETA  EX  GRATIANO  COLLEGTA. 


1186 


muB  tam  eos  qui  olim  ab  ECclcsia  projecli  sunt,  A 
quam  qui  post  hoc  a  nobis  analhematizati  sunt. 
Prster  hos  autem  et  eos  qui  fidem  sanam  ncgant 
vel  simulant  confiteri. 

Xn.  (4,  q.4,  c.  fin.)  Contra  ritum  ecclesiasticum 
contraque  venerandas  legesproducituraccusatorvel 
testis  de  imperialibus  sedibus^etcui  imperari  potest. 
ad  falsum  dicendum  testimonium  adhibetur;  fiunt 
suspecti  judices  ;  et  lupi,  custodes. 

XIIL  (6,  q.  4,  Quod  bene  Carolo  regi  Francorum.) 
Quod  bene  semel  diffinitum  est,  et  interpositis  ju- 
ramentis  deliberatum,  nulla  debet  itcratlone,  nisi 
fortassis  ubi  fuerit  major  auctoritas,  retractari. 

XIV.  f24,  q.  1,  Ait  Mick.  imp.  August.)  Ait  Coe- 
lestinus  papa,  Orientalibus  cpiscopis  scribens  :  Si 
quis  ab  episcopo  Nestorio,  vel  ab  aliis  qui  cum  se-  ^ 
quuntur,  ex  quo  talia  praedicare  coepcrunt,  vel  ex- 
communicatus  vel  exutus  cst  scu  antistitis  seu  cle- 
rici  dignitate,in  nostra  hunc  communione  durasse 
et  durare  manifestum  est.Nec  jutlicamus  eum  csse 
remotum,  quia  non  poterat  quemquam  ejus  rcmo- 
vere  scntentia,qui  jam  se  praebuerat  ipse  removcn- 
dum. 

XV.  (33,  q.  2,  Uistorin.  Carolo  regi  Fraucorum.) 
Historiaecclesiasticaab  Euscbio  Caesareensi  episcopo 
confecta,de  muliere  quadam  qua  de  castitate  a  ma- 
rito  accusabatur,ait:Prfficcptum  est  ab  impcratore, 
lege  lata^ut  primo  permitteretur  ei  rem  familiarem 
libere  diutius  ordinare,  tunc  demum  responderet 
objeclis.  Hoc  omnes  legcs  tam  ecclcsiasticse  quam 
vulgares  publicaeque  praecipiunt.  Si  autem  de  mu- 
licribus  et  sxcularibus  viris  haec  constituta  sunt^  C 
multo  magis  ecclesiasticis  hominibus  et  sacerdoti- 
bus  sunt  concessa. 

XVI.  (Ibid.,  c.  Sive.  Eidem.)  Sive  de  conjugii  foe- 
dere  sive  de  adulterii  crimine  judicium  agitandum 
sit,  nulla  ratio  patitur  Theutbcrgam  cum  Lothario 
posse  inire  certamen,  nisi  prius  ad  tempus  fuerit 
reddita  su^  potestati,  et  consanguineis  propriis 
libere  sociata.  Itaquc  etiam  locus  providendus  est^ 
in  quo  nulla  vis  multitudinis  formidetur,ne  sit  dif- 
ficile  testes  producero  vcl  csteras  personas,  quae 
tam  a  sanctis  canonibus  quam  a  venerandis  Ro- 
manis  legibus  in  hujusmodi  controversiis  requi- 
runtur. 

De  Romana  Ecclesia  et  sede  apostolica,  tit.  IV. 

I.  (Dist.  22,  c.  1,  Mediolanensibus.)  Omnes,  sive  j) 
patriarcb^  cujusIibetapicem,sivemetropolis prima- 
tus,  aut  episeopatum  cathedras,  vcl  ecclesiarum 
cujuscunque  ordinis  dignitatem  instituit  Romana 
Ecclesia.  Illam  vero  solus  ipse  fundavit,  et  supra 
petram  Odei  mox  nascentis  erexit,qui  beato  Petro, 
aeterufle  vitse  clavigero,  terreni  simul  et  coelestis 
imperii  Jura  commisit  (Matth.  xvi.) 

II.  (Dist.  79,  c.  1,  Si  quis  pecunia.)  Si  quis  pecu- 
nia  vel  gratia  humana,  aut  populari  seu  militari 
tumultu,  apostolicae  sedi  sine  concordi  et  canonica 
electione  cardinalium  ejus  Ecclesiae  ac  deinde  se- 
qucniittin  clcricorum  religiosorum  inthronizaiur, 


non  papa  vel  apostolicus,  £cd  apostaticus  habea- 
tur.  Liceatque  cardinalibus  et  ^iliis  clericis  Deum 
timenlibus,  et  laicis,  invasorem  illum  anathcma- 
tizare,  et  humano  auxilio  a  scdc  apostolica  pel- 
lere. 

III.  (Dist.  97,  c.  Ludov.  imp.)  Licet  nunquam 
apostolicae  sedis  modus  fuerit  absque  signatis  api- 
cibus  undecunque  legationem  suscipere,nos  tamen 
sublimitatem  vestram  in  nobilissimo  viro  ac  stre- 
nuo  legato  vestro  honorantes,  cjusqne  gravitatem 
et  cloquiorum  illius  veridicas  cognoscentes  asser- 
tiones,  nihilo  minus  eum  nbsque  epistola  vestra 
suscepimus. 

IV.  (1,  q.  1  et  9,  q.  3,  c.  Per  principaleM.  Mich. 
iwp.)  Per  principalem  beatorum  apostolorum  Petri 
et  Pauli  dextram,et  potestatemetjus  habemus,non 
solum  in  monachos,  vcrum  etiam  in  quoslibet  cle- 
ricos  de  quacunque  dioccesi,  cum  necesse  fuerit, 
atque  ecclesiasticis  cxigenlibus  opportunitatibus, 
invitare. 

V.  (2,  q.  6.  Arguta  Rhemensi  archiepiscopo.) 
Arguta  sapientia  tua  materiam  depositionis  adver- 
sus  Rothadum  assumpsit,  et  ab  itinere  apostolic» 
sedis  removit,  et  continuatim  apostolicam  sedem 
appellantem  damnavit,  et  carcerali  custodise  man- 
cipavit.  Privilegia  tamen  apostoIicJB  sedis  vos  obli- 
vioni  tradere  nullo  modo  debuissetis,  quibus  veoe- 
randi  canones  judicia  totius  Ecclesise  ad  hanc  de- 
ferri  jubent. 

VI.  (6,  q.  3,  Patet.  Mich.  imp.)  Patet  profecto  se- 
dis  apostolicee,cuju8  auctoritate  majus  non  est,  ju- 
dicium  a  nemine  foreretractandum,nequecuiquam 
de  ejus  liceat  judicare  judicio.  Nec  de  ejus  judicio 
canones  unquam  praeceperunt  judicari,sententiam- 
que  illius  constitucrunt  nonoporteredissolvi,cuju8 
potius  sequenda  decreta  mandaverunt. 

VII.  (^5,  q.  6,  c.  2,  Episcopis  GaHisp.)  Auctorita- 
tem  venerabilium  prfiedecessorumnostrorumsecuti, 
et  nominatim  beatissimipapaeetmartyrisAIexandri 
quinti,a  beato  Petro,ab  omnibus  juramentis  et  cu- 
juscunque  obligationibus,  quibus  illi  sese,  coacti 
violentia  impiorum,  obligaverunt,  absolvimus,etne 
illa  serventur  vetuimus,tam  archiepiscopum  Trevi- 
rensem  quam  ejus  proepositum,  ct  omnes  qui  tuno 
temporis  capti  se  illis  quoquomodo  obligaverunt. 
Neque  ullam  eos  proinde  infamiamvelcalumniam, 
aut  a  suis  bonis  sequestrationem  unquam,  auctore 
Deo  et  sanctis  apostolis  et  nostris  praedecessoribus, 
sustinere  permittimus,  sicut  per  prophetam  Domi- 
nus  diciUDissolve  cotligationes  impietatis,  eic.  [Isa. 

LVIIl). 

VII,  (17,  q.  4,  Nemini.  Omnibus  episc.)  Nemini 
est  de  sedis  apostolicai  judicio  judicare,  aut  illius 
sententiam  retractare  permissum,  videlicet  propter 
Romanse  Ecclesiae  primatum,  Christi  munere  in 
beato  Petro  apostolo  divinitus  collatum. 

IX.fSS,^.^,^»  ^MW.Universali  synodo  praesidens.) 
Si  quis  dogmata,  mandata,  interdicta,  sanctiones 
vel  decreta  pro  catholica  fide  vel  ecclesiastica  disci* 


H87 


AD  EPISTALAS  ET  DECRETA  NICOLAl  PAPiE  I  APPENDIX. 


m 


I 


plina  pro  correctione  imminentium  vel  futurorum  A.  ministrantur,  judicare  prjBsumant,  penitus  igno- 
malorum^a  sedis  apostolicdB  prssule  salubriterpro-      ramus. 


mulgata  contempBerit,anathcma  sit. 

X.  (35,  q.  9,  Sententiam.  MichaeU  imp.)  Senten- 
tiam  Romanae  sedis  non  negamus  posse  in  melius 
commutari,  cum  aut  subreptum  aliquid  fuerityaut 
ipsa  pro  consideratione  aetatum  vel  temporum  seu 
gravium  necessitatum,dispensatione  qusdam  ordi- 
nare  decreverit;quoniam  et  egregium  Paulum  aposto- 
lumdispensatorielcgimusquaedamfecisse,  qu«  po&- 
teareprobasselegitur.Quod  tamenobservandumest, 
quando  illa  Rjmana  videlicet  Ecclesia  discretissi- 
ma  consideratione  fleri  delegerit;non  quando  ipsa 
quae  bene  sunt  diflinita  retractare  voluerit. 

XI.  (De  consec.  dist,  i,  Ecclesia.  Clero  et  plebi 


IV.  (Ibid.,  cCum  adverum,Eidem.)UMi\OTM 
et  hominLm,  homo  Cbristus  Jesus,  idem  rex  et 
pontifex,  actibus  propriis  et  dignitatibus  distinctis 
offlcia  potestatis  utriusque  discrcvit,  ut  Cbristiaiii 
imperatores  pro  aeternavita  pontiGcibus  iDdigerent, 
et  pontifices  pro  cursu  temporalium  tantuminodo 
rerum  imperialibus  legibus  uterentur;  quatenus 
spiritualis  actio  a  carnalibus  distaret  incursibas.et 
Deo  militans  minime  senegotiissfficularibusimpli- 
oaret^ac  vicissim  non  illc  rebus  divinispRBsiderevi- 
deretur  qui  esset  saeeularibus  negotiis  implicatus. 

V.  (Ibid.,  c.  seq.  Salis  Eidem,)  Salis  evidenter 
ostenditur  a  sa^ulari  potestate  necsolvi  prorsusnec 


Viennensis  Ecclesia*,)  Ecclesia,  id  est  catholicorum  ^  ligarl  pontiricem,quem  conslat  a  pio  principe  Con 


colIectio,quomodo  sine  apostolicae  sedisinstituetur 
nutu,  quando  juxta  sacra  decreta,  nec  ipsa  debet 
absque  praeceptione  papae  basilicanoviterconstrui, 
quae  ipsam  catholicorum  intra  semet  amplecti  ca- 
tcrvara  dignoscitur. 

De  decretis  Bomanorum,  pontifidum,  tii,  V, 

I.  (Dist.  11,  c.  2,  Uich,  imp.)  Quo  a  sedis  apos- 
tolicae  rectoribus  plena  auctoritate  sancitur^nullius 
consuetudinis  occasione  removeatur. 

II.  (Dist.  19,  c  1,  Archiepiscopis  et  vpiscopis  per 
Galliam  constitutis.)  Si  Romanorum  pontificum  de- 
creto  caeterorum  opusculatractatorumapprobantur 
vel  reprobantur,  ita  ut  quod  vere  sedes  apostolica 
probavit,  hodie  teneatur  acceptum;  et  quod  illa  re- 


stantino  Deum  appeliatum,  cum  nec  posse  Deam 
ab  hominibus  judicari  mamfestum  est. 

Vi.  (1,  q.  1,  Non  quales.  Eidem.)  Non  qualee  sa- 
cerdotes  Domini  sint,  sed  quid  de  Dominoloquan- 
tur,est  vobis  magnopere  praevidendum.Nec  invica- 
riis  beati  Petri  apostoli  vobis  est  attendendum  qnid 
sintjSed  quid  pro  correetione  Ecclesiarum,quid  pro 
salute  vestra  satagant.  Nec  esim  illos  dicetis  infe- 
riores  Scribis  et  Pharisaeis  sedentibus  super  catbe- 
dram  Mosis,  de  quibus  Dominus  prascepit,  di- 
cens  :  Quaecunque  dixerint  vobiSy  facifCf  elc. 
(Matfh.  XXIII.) 

De  i*cgibus,  tit.  VIL 


pulit,hactenu.  iaemcax  habeatur:  quanto  potius  ea  p  \. (°'«'- «^.  Porro  Lolhario  rcgx)  Relalum  est 
qu«  ipsa  pro  catholica  flde.  pro  sanis  dogmatibuB.  ^  i»obi8  quod  quicunque  ad  ep.scopatuminregnotuo 
pro  variis  et  multifariis  Ecclcsie  necessitatibus  et  P~vehendus  est,  nonniM  faventem  Ub.  permiltM 
fidelium  moribus  [a/.motibus]diverso  temporescri- 
psit,  omni  honore  debent  praeferri,  et  ab  omnibus 
prorsus  in  quibuslibct  necessitatibus  vel  opportu- 
nitatibus,  discretione  vel  dispensatione  magistra, 
reverenter  assumi,  etc. 

Iir.  (Di8t.20,  c.  fin., C/ero  Constantinopoiitano.)%i 
decreta  Romanorum  pontiflcum  non  habetiSydene- 
giectu  atque  incuria  estis  redarguendi ;  si  vero  ha- 
betis  et  non  observatis,  de  temeritate  estis  corri- 
piendi  et  increpandi. 

De  imperatoribus,  tit.  VI. 
I.  (Dist.  10,  c.  1,  Mich.  imp.)  Imperator  suis  rei- 


publicae  quotidianis  administrationibus  debet  esse  q  quiritur. 


eligi.  Idcirco  apostolica  auctoritate,  aub  divinijo- 
dicii  obtestatione,  injungimus  tibi  ut  inTrevirensi 
urbe  et  Agrippina  Golonia  nullum  eligi  patiaris, 
antequam  relatum  super  hoc  nostro  apostolatui 
fiat. 

II.  (2,q.i,QusR  Lotharius,Carolo  regi Francomm.) 
Quae  Lotharius  rex  nepos  vester  fecit,  accusatione 
non  indigent.  Manifesta  enim  sunt,  teste  Apostolo 
opera  camis,  fornicatio^  tmmuiuiUVia.etc.  [Gdat.  i.) 
In  manifestis  enim  calliditate  accusantium  non  op* 
primitur  reus,nec  tergiversatione  proprium  crimen 
celatur,cum  culpa  sub  oculis  omnium  spontesein- 
gerat;atque  ideo  in  talibusjudiciarius  ordonon  re* 


contentus^  non  usurpare  quae  sacerdotibus  Domini 
solum  conveniunt. 

II.  (Dist.  96,  c.  Ubinam.  Eidem.)  Ubi  legistls  im- 
peratores  antecessores vestros  synodalibus  conventi- 
bus  interfuisse,nisi  forte  in  quibusdam  ubi  de  flde 
tractatum  est,  quas  universalis  est,  quae  omnium 
communis,  quae  non  solum  ad  clericos,  verum 
etiam  ad  laicos  et  ad  omnes  omnino  pertinet  Ghri- 
stianos  ? 

III.  (Ibid.  c.  soq.  Denique  Eidem.)  Denique  hi 
quibus  tantum  humanis  rebus,non  divinis  praesse 
permissum  est,  quomodo  de  his  per  quos  divina 


III.  (Ibid.,c.rm.£pt^apt5  per  GaUiamJtaiiam  et 
Germaniam  constitutis. )Sfie\us  quod  Lotharius  rex, 
si  tamen  rex  veraciter  dici  possit  qui  nuUo  salubri 
regimine  corporis  appetitus  refrenat,  sed  lubrica 
enervatione  magis  iliicitis  ejus  motibus  cedit,  in 
duabus  scilicet  feminis  Theutberga  et  Waldrada 
commisit,  omnibus  manifestum  est ;  sed  dudum 
episcopos  Theutgaudum  et  Guntharlum  in  tali 
facto  eum  habuisse  tutores  atque  fautores,  pene 
totus  orbis  undique  ad  limina  seu  sedem  con- 
fluens  apostolicam  referebat.  Igitur  decernente  no- 
biscum  sancta  synodo,  in  prass^tia  depositl|  et  ab 


1189 


DEGRETA  EX  GRATIANO  GOLLEGTA. 


1190 


t>nicio  sacerdotali  excommunicati,atque  a  regiminc 
episcopatus  alienati  indubitanter  existunt. 

IV.  {ii,  q,  3,  Praecipue.  Lothario  regi.)  PraBcipue 
Waldrade  pellicis  tuse,  et  dudum  a  te  repudiatae, 
communionem  declina.  Excommunicata  est  enim^et 
usque  ad  prssentiam  nostram  ab  omni  contubernio 
Christianorum  sequestrata.  Excommunicata  est,  ne 
cum  ea  pari  mucrone  percellaris  sententiae,  ac  pro 
unius  mulierculffi  passione  vinctus  et  obligatus,  ad 
perenne  trahatis  exitium. 

V.  (Ibid.y  c.  Ita  corporis.  Eidem.)  Ita  corporis  tui 
motibus  cedere  consensisti,  et  relaxatis  voluptatum 
nabeniSy  temetipum  in  lacum  miseriae  et  in  lutum 
faecis  prohibitum  dejecisti,  ut  qui  positus  fueras  in 
gubernatione  populorum,  effcctus  sis  ruina  multo- 
rum.  Probat  hoc  Theutgaudii  et  Guntharii  dudum 
episcoporum  legitimus  casus,  qui  pro  eo  quod  te 
minime  competenter  erudierint,  quin  imo,  quia  prae- 
varicationem  tuam  argumentis  suis  tegere,  et  sub 
quadam  justitiaespecie,fucatis  quibusdam  exquisitis 
adinventionibus,8Bquitatem  obruero  studuerunt,  no- 
stra  sunt  apostolica  depositi  auctoritate,  et  ab  omni 
episcopatus  regimine  regulariter  sequestrati. 

VI.  (Ibid.  Excellentissimus.  Bincmaro  Rhemorum 
archiepiscopo.)  Excellentissimus  rex  Garolus  apos' 
tolatum  nostriim  consuluit,  quid  agendum  sit  de  his 
qui  cum  Ingeltrude  saepe  damnata  communicant 
f  cmina,qQoniam  eam  cum  communicatoribus  suis  et 
fautoribus  pari  vinculo  anathematisconstat  esse  as- 
trictam.  Quapropter  nunc  beatitudini  tuae  injungi- 
mus,ut6uper  hoc  nostra  auctoritate  fretus,  curam 
de  his  sumere  studeas.  Et  quia  docta  divinitus  san- 
ctitas  tua  valde  novit  aliud  esse  ex  necessitate,  aliud 
ex  ignorantia,  atque  aliud  quod  de  studio  delinqui- 
tur ;  istudque  posterius  duobus  prioribus  districtius 
esse  puniendum  :  idcirco  solerter  invigilet,  et  cauta 
districtione  singulorum  modos  dijudicet,  quatenus 
qui  ex  necessitate  aut  ignorantia  delinquunt,  aucto- 
ritate  nostra  per  te  absolvantur.  lllos  autem  qui 
studio  suo  obligantur,  et  contemptu  interdicta  no- 
stra  postponunt,  nonnisi  digna  satisfactione  prae- 
veniente,  volumus  a  te  prorsus  absolvi. 

VH.  (24,  q.  3,  An  non.  Lothario  regi.)  An  non  dis- 
tricta  ultione  feriendus  es,  qui  in  duabus  uxoribus 
adulterium  Lamech  et  flagitium  imitatus  esse  di- 
gnosceris?  quod  Dominus  nonnisi  post  septuaginta 
septem  generationes  suo  salutifero  adventu  delevit, 
cum  Cain  fraticidium  septima  generatione  aquis 
aboiitum  sit  cataclysmi,  id  est  diluvii  [Gen.  vi). 
Dfi  patriarchis  et  archiepiscopis^  iit.  VIIL 

I.  (Dist.  63,  Episcopos.  Joannni  Ravennati  archi- 
episc.)  Episcopos  per  iEmiliam  non  consecres,  nisi 
post  electionem  vel  consensum  cleri  et  populi. 

II.  3,  q.  6,  Hwc  quippe.  Salomoni  regi  Britonnum). 
Haec  ordinatio  Dei  Patris  tui,  et  haec  est  lex  Eccle- 
siae  matris  tuae,  videlicet  ut  omnes  episcopos  regni 
tui  ad  Turonensem  archiepiscopum  mittere  non  de- 
trectes,  ipsiusque  judiciumpostulare  non  dedigne-* 
ris.  Ipse  est  enim  metropolitanus,  et  omnes  episcopi 


A  regni  tui  suffraganei  ejus  sunt,  sicut  conscriptiones 
praedccessorum  meorum  evidenter  ostendunt.  Ne- 
que  enim  Ecclesias  Dei  per  discordias  regum  divi- 
sionis  aliqiAi  damna  pati  necesse  est,  cum,quantum 
ex  se  est,  pacem  quam  praedicant,  servare  studeant 
in  invioem  et  omnes. 

III.  (9,  q.  3,  Conquestus  Bituricensi  archiepiscopo.) 
Conquestus  est  apostolatui  nostro  frater  noster  Si- 
gebodus,  archiepiscopus  Narbonensis,  quod  clericos 
suos,  eo  invito,  ad  judicium  tuum  venire  compellas, 
et  de  rebus  ad  Ecclesiam  suam  pertinentibus,  eo  in- 
consulto,  quasi  jure  patriarchatus  tui  disponas  : 
cum  hoc  neque  antiquitas  (cui  sancti  Patres  sanxe- 
runt  reverentiam)  habcat,  et  aucloritas  sanctorum 
canonum  penitus  interdicat,  nisi  forte  pro  causis 

^  quae  apud  sc  terminari  non  possunt,  ad  te  quasi  ad 
patriarcham  suum  provocaverint  per  appellationes, 
vel  si  episcopus  suus  decesserit,  res  Ecclesiae  sua 
judicio  tuodispensare  voluerint.  Primates  enim  vei 
patriarchas  nihil  privilegii  habere  prae  caeteris  epi- 
scopis,  nisi  quantum  sacri  canones  concedunt,  et 
prisca  consuetudo  illis  antiquitus  contulit,  diffi- 
nimus. 

IV.  (I I ,  q.  3,  Theutgaudum.  Omnibus  episcopis  Gal-' 
lix  et  Germani^s.)  Theutgaudum  Trevirensem  pri- 
matcm  Belgicaeprovinciae^etGuntharium  Agrippinae 
Coloniae  archiepiscopos,nunc  coram  nobiset  sancta 
synodosub  gestorum  insinuatione,  qualiter  causam 
Lotharii  regisetduarum  mulierum  ejus,TheutbergaB 
scilicet  et  Waldradae,  recognoverlnt  et  judicaverint, 
scriptum  super  hoc  propriis  manibus  roboratum 

C  offerentes,  ct  sententiam  quam  a  sede  apostolica  in 
Ingeltrudem  uxorem  Bosonis,  sanctissimus  frater 
noster  archiepiscopus  MedioIanensisThado  etcaeteri 
coepiscopi  nostri  petiverunt  emittendam,et  nos  di- 
vino  succensi  zelo,  sub  anathematis  attestatione  ca- 
nonice  protuleramus,  publice  se  viva  voce  violasse 
confitentes;  in  quibus  omnibus  invenimus  eos  apo- 
stolicas  atque  canonicas  sanctiones  in  pluribus  ox* 
cessisse,  et  aequitatis  normam  nequiter  temerasse, 
abomni  judicamussacerdotii  ofQcio  manere  penitus 
alienos.  Et  ideo  sancti  Spiritus  judicio,  et  beati 
Petri  per  nos  auctoritate,  episcopatus  exutos  regi- 
mine  consistere  diffinimus. 

De  sacris  ordinibus,  tit.  IX. 

I.  (Dist,  23,  Prxlerea.  Rodulfo  Bituricensi  archi- 
n  episcopo.)  Quae  in  consecrationibus  et  ordinibus  ob- 

servanda  sint,  beati  Innocentii  papae  canonica  de- 
creta,  praesertim  principia  paginse  ad  Decentium 
Eugubinum  episcopum  emissae,  affatim  edocebunt. 

II.  (1,  quffist.  1,  StatuimuSf  c.  2.)  Simoniaci  si- 
moniace  ordinati  vel  ordinatores,  secundum  ecclc- 
siasticos  canones,  a  proprio  gradu  decidant.  Simo- 
niaci  quoque  simoniace  a  non  simoniacis  ordinati, 
similiter  ab  officio  male  accepto  removeantur.  Si- 
moniacos  autem  non  simoniace  a  simoniacis  ordi- 
natos,  misericorditer  per  manus  impositionem  pro 
temporis  necessitate  in  ofQcio  conccdimus  perma- 
ncre. 


im 


AD  EPISTOJ.AS  ET  DEQaElTA  NIGOLAI  PAPiE  I  APPENDIX.  itM 

A  subintulisti,dicendo,me^oroin  pariem  oniniuizi  epi^ 


De  episcopiSf  liL  X. 

I.  (Dist.  34^  c.  1.  Alvino  archiepisc.  Januensi,) 
Episcopi  ab  omni  bestiarum  vel  volucrum  venationo 
peniius  alieni  existere,  et  ab  immoderata  filiarum 
suarum  familiaritate^unde  male  oriaturfama,absti- 
nerc  debent.  Nullum  enim  sanctum,  ut  ait  beatus 
Hieronymus,  venatorem  lcgimus. 

II.  (D.  43,  c.  fi.  Mich.imp.)  Episcopis  dispensatio 
ccelestis  seminis  injuncta  est.  Vse  si  non  sparserint, 
yai  si  tacuerintjsicut  vas  electionis  formidat  etcla- 
mat.  (/  Cor.  ix.) 

III.  {Q,  qnsBsi.  3,  Denique.)  Si  quffilibet  ambiguitas 
vel  aliqua  fortasse  supcr  SufTredi  examinationevcl 
opiscopatus  abrenuntiatione  oborta  fuisset  conten- 
tio,ex  more  ad  sedem  apostolicam  referri  convene- 
rat,  et.  nostra  his  omnibusdebueruntcuncti  decreta 
penitus  exspectaro.  Quod  quia  omissum  est  hactc- 
nus,  dolemus.  Dilectissimi,  igitur  gloriam  vestram 
vehementer  efQagito,  ut  jam  dictus  Suffredus  epis- 
copus  proprio  restituatur  episcopio;  et  hic,  si  ali- 
quid  reprehensione  dignum  gessit,  postea  vel  cor- 
rectionevel  digna  animadversionediffinictur. 

IV.  (7,  q.  ifPonti/ices.Alvino  yaMU^wsi.)  Pontifices 
qui  aliqua  occupantur  infirmitate  vel  a^gritudine, 
abjiciendi  non  sunt:  nec  alii  in  loco  eorum  conse* 
crandi  8unt,nisi  cx  hac  fuerint  luce  subtracti.  Quod 
si  de  ministerio  sibi  concesso  coaqueruntur,  qusa 
licita  saccrdotes  expleant.  In  his  vero  quas  his  prae- 
sumere  non  ncet,vicinorum  usque  ad  rocipiendam 
sanitatem  episcoporum  auxilia  subrogcntur. 

V.  (Ibid.,  c.  eodem.  Eidem.)  Episcopos  vero  qui 


B 


scoporum  die  noctuque  cum  omnibus  aliis  fidelibus 
tuis  contra  piratas  maritimos  invigilare,  et  ob  id 
episcopi  impediantur  venire;  cum  miiitum  Christi 
sit,Christo  servire;  milites  vero  ssBCuli  serviant  sae- 
culo,  secundum  quod  scriptum  est  :  Nemo  mililans 
Deo  implicat  se  negotiis  sxcularibus  (l  Tim.  ii).  Quod 
si  soeculi  mililes  militiae  student,  quid  ad  episcopos 
et  milites  Christi  pertinet,  nisi  ut  vacent  orationi- 
bus. 

VIII.  (De  cons.  D.  i»  Porro,  Rodulfo,  Bituricensi 
archiepisc.)  Porro  Gloria  in  excelsis  Deo  ab  episcopis 
in  Cocna  Domini  intra  missarum  solemnia  more  no- 
stro  dicenda  est.  Pallio  vcro  apestolico  eadem  die 
uti  est  iilis  licitum,  quibus  est  ab  apostolica  sede 
permissum. 

De  presbyteriSy  tit.  XL 

I.  Dist.  32,  Nullus,  Omnibus  episcopis.)  Nullus 
missam  audiat  presbyteri,  quem  scit  concubinam 
indubitanter  habere  autsubintroductam  mulierem. 

II.  ( Dist.  58,  Sacerdotes,  Carolo  archiepiscopo  Mo- 
guntino  et  ejus  suffrag.  Sacerdotes  si  in  fornicatio- 
nis  ceciderint  Iaqucum,et  criminis  manifestussive 
ostensus  sit  actus,  sacerdotii  honorem  habcre  non 
possunt,  secundum  canonicae  institutionis  auctori- 
tatem. 

III.  (fbid.,  c.  Studeat.  Osvaldo  coepi^copo  Quadran' 
^mo.)  Si  presbyter  aliquem  percusserit,  non  ad  mor- 
tcm,pro  percussione  poenitentiam  agat,et  aliquanto 
tempore  a  missarumsoIemniissuspendatur.Sivero 


Dominici  gregis  suscipiunt  curam  atque  sollicitu-  G  qualicunque  percussione  ejus  aliquis  mortuus  fue- 


dinem,  ab  administratione  eorum  discedere  non 
oportet,ut  accepti  talenti  pulchritudo  non  deleatur, 
sed  cerlamen  eorum  salubritcr  augeatur  et  tripli- 
cetur  fructus. 

VI.  (Ibid.,  Sciscitaris.  Ilunlfrido  Morinensis  Eccle- 
siw  episcopo.  Sciscitatis  utrum  cum  a  Nortmannis 
de  episcopio  depellaris,  debcas  de  caetero  in  mona- 
sterio  conversari.  In  quo  scias,  charissime  frater, 
quod  si  perniciosum  est  proretam  in  tranquilitate 
navim  des6rere,quanto  magis  in  fluctibus?  Ubi  non 
dicimus  quod  persecutorum  non  fugiamus,  maxi- 
mequepaganorum,insidias;cum  ad  tompussasviunt, 
et  ob  multitudinem  delictorum  nostrorum  nocendi 
facultatem  divinitus  assequuntur,  praescrtim  cum 


rit,nulla  ratione  ministrare  sacerdotis  moredebet; 
quoniam  etsi  voluntatem  occidendi  non  habuerit, 
furor  tamen  et  indignatio  in  omnibus,  et  praecipue 
in  Dci  ministris,multipliciter  inhibetur  atque  dam- 
natur. 

IV.  (2,  quaest.  -1,  Notum  sit.  Herardo  Turonensi 
archiepisc.)  Presbyter  iste  dicit  se  falsis  criminibus 
iinpctitum,et  ab  ecclesia  sua,non  convictum  neque 
confessum,irrationabiliter  fuisse  ejectum.  Nam  tua 
diligentia  per  tres  vices  inquisitione  facta,  nulla  in 
se  neque  de  fornicationis  crimine,  neque  de  homi- 
cidii  confessione,  de  quibus  impetebatur,  reperiri 
potuit  culpa.  Idcirco  magnopere  monemus  reveren- 
tiam  tuam,  ut   quae,  te   forte   ignorante,  Gieziaca 


eis  prodire  ultro  non  debeamus,et  multos  prophetas  n  cupiditate  peracta  esse  videntur,  tuae  fratemitatis 


et  apostolos,  ipsum  quoque  Dominum  hujusmodi 
fugisse  insecutores,  luce  clarius  constet  :  sed  quod 
prscipue  nos,  qui  tanquam  arietes  ducatum  gregi- 
bus  praebemus,  imo  qui  et  horum  pastores  sumus, 
Deo  auctore,  cum  eis  in  periculis  pro  viribus  per- 
sistere  pro  certo  conveniat.  Et  cum  tranquillitas 
reddita  divina  fuerit  pietate,sopitaque  furentium  in- 
festatio,  mox  gregem  perquirere,  et  in  unum  colli- 
gere,et  ejus  animoscoclestispatriae  pace  potissimum 
securitate  praedicata  sursum  erigere  debemus. 

VII.  (23,  qusst.  8,  Reprehensibile,   Carolo   regi- 
Francorum.)  Reprehensibile  valde  constat  esse  quod 


censura  celeri  emcndatione  corrigantur,sciIicet  res- 
tituendo  ccclesiae  propriae  jam  dictum  sacerdotem, 
atque  ei  reddendo  tua  pietate  pristinum  quem  per- 
didit  bonorem. 

V.  (15,  quaest.  8,  c.  fin.  yfd  consulla  Bulgaro- 
rum.)  Sciscitantibus  vobis  si  a  sacerdote  qui  fuerit 
comprehensus  in  adulterio,  sive  de  boc  sola  fama 
rcspersus  est,debeatis  communionem  recipere  nec- 
ne,respondemus :  Non  potest  aliquis  quantumcun- 
que  pollutus  sit,  sacramenta  divina  polluerey  quae 
purgatoria  cunctarum  contagionum  existunt.  Qua- 
liscunque  enim  sacerdos  sit,quffi  sancta  eunt  coin- 


1193 


DECRETA  EX  GRATIANO  GGLLECTA. 


1194 


quinari  noa  posaunt.Idcirco  ab  00»  quotcunquc  ju- 
dicio  epi8COporum  reprobctur,  communio  porci- 
pienda  est,quoniam  mali  bona  adminislrando  se 
tantummodo  Isdunt.Faxaccensasibi  quidemdetri- 
mentum  priBstat,aliis  vero  lumen  in  tenebris  admi- 
Distrat :  et  unde  aliis  commodum  exhibet^inde  sibi 
diapendium  pr«bet.Sumite  ergo  ab  omni  sacerdote 
intrepidi  Cbristi  mysteria^quia  omnia  in  fide  Chri- 
sti  purgantur  (fldes  est  enim,  quffi  hunc  mundum 
vincit),  et  quia  non  dantis  meritum,sed  accipientis 
fitydicente  beato  Hieronymo  :  Ad  credendum  omni 
animn  baptismue  est  perfectus,  et  in  omni  sacer- 
dote  corpus  Cbristi  est  perfectum. 

VI.  (\7,  qusst.  4,  De  presbylerorum,  Thadoni 
archiepisc,Medwlanemi.)De  presbyterorum  flagella- 
toribus  et  occisoribus,  prasdonibus  scilicet,  qui  sse- 
culari  bracbio  minime  coercenturjuxtaprsceptum 
Domini  placet,  ut  fraterno  amore  convcniantur  se- 
cundo  et  tertio  :  qui  requisili  si  te  non  audierint, 
eonveniente  Ecclesia,  eos  sacra  communione  pri- 
vare,  atque  si  in  sua  obstinationo  permancntes  sa- 
cerdotalia  monita  forte  contcmpserint,  ab  Ecclesias 
compage  sub  anathematis  interdictione  resecare  li- 
centiam  tribuimus. 

De  clericis  tii.  XIL 

I.  (Distinct.  12,  De  Hlo,  Adoni  Viennensi  archiepi- 
scopo.)  Clericus,  qui  per  ordines  ecclesiasticoa 
usque  ad  subdiaconatum  caste  vixit,  uxorem  ducere 
non  potest.  Nullis  enim  datur  Iicentia,exceptis  illis 
quibus  eccieslastica  regula  uxorem  babere  per- 
mittit. 

II.  (Dist.  50,  Clericum.  Osvaldo  coepiscopo  Qua- 
drantino.)  Clericum  qui  paganum  occiderit,  non 
oportet  ad  gradum  majorem  provehi,  qui  carere 
etiam  debet  acquisito,homicida  enim  est«Nam  dis- 
creti  sunt  milites  saeculi  a  militibua  Ecclcsise,  qui- 
bus  militare  saeculo  non  convenit. 

III.  (Ibidera,  c.  Hi  quiurborem.)  Hi  qui  arborem 
incidere  videntur,si  contigerit  ut  cadens  arbor  occi- 
derit  hominem,inculpabiles  sunt  atque  ]nnoxii,quia 
nec  voluntate  eorum  nec  desiderio  boniicidium  per- 
petratum  est.Si  vero  aliqua  culpa  eorum  vel  negle- 
ctu  morientis  hominis  interitua  cognoscitur  a'dve- 
nisse,  abjiciendi  sunt  a  gradu,  et  in  sacro  ordine 
nullatenus  suscipiendi. 

De  votis  monaslidSj  (it.  XIII. 

I.  (Dist.  27.  Quod  interrogasti.  Adoni  Vicnnensi 
arckiepisc.)  Femina  qu«  post  obitum  mariti  sui  sa- 
crum  velamen  super  caput  suum  imposuit,et  fmxit 
se  8ub  eodem  velamine  monialcm  esse,  postea  vero 
ad  nuptias  rediit,debet  poBuitentiam  agere  de  illu- 
sione  nefanda,  et  reverti  ad  id  quod  spopondit. 

II.  (.0,  qusst.  3,Prsesens.0mnibus  episcopis  in  re- 
gnolJidovici.)  ^rmsena  clerIcus,nomine  Lambertus, 
una  cum  patre  suo  nomine  Atto,quondam  videllcet 
comite,  nunc  autem  clerico,ad  limina  apostolorum 
properans,  adiit  prssentiam  nostram,asecrens  qua- 
liter  idcm  pater  ejus  in  laici  adhuc  ordine,in  prae- 

Patrol.  CXIX, 


A  diispropriisaBdificassetduo  monasteria,voluntatom 
"gerens  ut  post  suum  deccssum  prxscns  cjus  filiua 
Lambertus  in  locum  ejus  succederet,quem  infra  te- 
neram  «etatem  inter  octavum  et  decimum  annum 
constitutum,memoratus  pater  proprio  arbitrio,abs- 
queregulariinstitutione,  extra  omnem  iJlius  volun- 
tatcm  cucullam  induit.  Igitur  post  quoddamipsius 
temporis  6patium,ut  ipse  dicit,Salomon  episcopus, 
cum  quibusdam  aliis,  absque  patris  oblatione  vel 
abbatis  percepta  benedictione,eumdem  Lambertum 
monasticum  habitum  induere  fecit,ut  fcrunt,  invi- 
tum.Et  sub  hac  occasione  paterna  seu  materna  hae- 
reditate  a  fratribus  suis  privatum  esse,atque  contra 
omnem,ut  dictum  est  voluntatem  suam  quasi  regu- 
larem  illum  monachum  permanere  volunt.Et  infra  : 


B 


Quapropterconsulte  Psalmographiverba  recolentes, 


quibus  voluntarie  se  Deo  sacridcare  pronuntiat,  et 
voluntaria  oris  sui  bcneplacita  fieriin  conspectupei 
obsecrat  (Psal,  xxxiii),  praesentem  clericum  nomine 
Lambertum  minime  dcbere  cxistimavimus  sub  tali 
violentia  fieri  monachum.Quod  enimquisnoneligit 
nec  optat,profecto  non  diligit :  quod  autem  non  di- 
ligit,facile  contemnit.Nullum  ergo  bonum,  nisl  vo- 
luntarium.Idcirco  Dominus  non  ferendam  in  via 
virgam  [Matth.  x),per  quam  violentia  ulli  inferatur, 
pra3cepit,  etc. 

IIL  (27,  quffist.  1,  Vidua.  Carolo  archiepiscopo 
Moguntino  et  ejus  suffrag.)  Vidua  quidem,  quae 
capiti  sacrum  velamen  imposuit,si  inter  caeteras  ve- 
latas  feminas  in  ecclesia  oraverit,et  oblationes  cum 
illis  obtulerit,  si  professa  est  se  in  eodem  habitu 
C  permanere,  spondens  nunquam  religionis  velamen 
deponere,  a  religionis  observantia  discedere  non 
prsesumat. 

De  taicis,  tit.  X/K. 

I.  (Dist.  18^  c.  iiTi.Ad  consutta  Bulgarorum.)  De 
presbyteris,  vobis  qui  laicis  estis,  nec  judicandum 
est,  nec  de  vita  eorum  quidquam  investigandum, 
sed  episcoporum  judicio,  quidquid  id  sit,  est  re- 
servandum. 

II.  (Dist.  96,  In  scripturis,  Ludovico  II  imp.)  In 
scripluns  narratur  Constantinus  imperator  dixisse : 
Vere  si  propriisoculis  vidissemsacerdotemDei,aat 
aliquem  eorum  quiin  monachi  habitu  ciroumamicti 
sunt,peccantem,  chlamydem  meam  exspoliarem  et 
coepcrirem  eum^ne  ab  aliquibus  videretur.Hoc  di- 

D  cimus,  cautos  vos  reddere  cupientes,  ut  si  de  Do- 
mini  sacerdotibus,qui  jurepatres  animarum  dioun- 
tur,aliquid  contigerit  voa  audirequod  confusionem 
piis  mentibusingerat,non  infrunitum,sedpudoratos 
filios  Noe  imitantes,patriam  de  reliquo  verecundiam 
contegatis  (Gen.  ix),  ut  affluenti,  quemadmodum  et 
illi,  benedictione  repleri,  moderante  Domino,  me- 


reamini. 


De  ecctesiis  tit.  XV. 


(22,  qusest.  1,  c.  Nutla.Ex  ejus  decretis.)  I.Nulla 
sedificia  in  atrio  ecclesiae  ponantur^nisi  tantum  cle- 
rioorum. 

38 


1195 


AD  EPISTOLAS  ET  DEGRETA  NlGOLAI  PAP^  I  APPENDIX. 


1196 


II.  (Uj  qusisi.2f  De rcbus.Adoni  Viennensi archi-  A  communem  usum  apta,  praesumpserit^diiectio  nos 


episc.)  De  rebus  quae  semel  Deo  contributae  atque 
dicatee  sunt,  et  postea  sub  occasione  concessionis 
principum  a  quibusdam  invadunturalquediripiun- 
tur,  sancimus  ut  prius  consulatis  principem  ad  re- 
secandam  tam  preesumptivam  factionem^et  cogno- 
scendum  utrum  sit  illius  concessio,  an  invasoris 
prsesumptio.Quod  si  principis  inordinata  fuerit  lar- 
gitio,et  ipse  princeps  sit  pro  emendatione  redar- 
guendus  ;siautem  invasorisdeciaratur  praesumptio, 
usquead  emcndationem^excommunicationis  sil  vin- 
dicta  cocrcendus. 

IIL  (37,  quaest.4,5tVt</  antiquitus  Omnibus  episco- 
pu.]SicutantiquitusasanctisPatribusstatutumest, 
statuimus  ut  major  ecclesia  per  circuitum  quadra- 


vestra  consulit,  si  ipse  vel  qui  cum  eo  in  tam  impio 
etiniquo  scelere  fuerunt,ad  poenitentiam  quandoque, 
gralia  tacti  divina,  venire  voluerint,  quos  eo8  poe- 
nitentiae  vinculo  constringatis,  institutionis  nostrae 
censuram  exposcere  curastis.  De  quibus  tamen  si 
ita  estjubemus,  cum  ad  poenitentiam  quandoque 
reverti  acceleraverint,  uno  anno  extra  ecclesiam 
Dci  consistere,cujus  sacratissima  vasa  extra  ritum 
fideiChristianaederipiendoauferrenondubitaverunt. 
Secundo  vero  anno  antefores  ecclesi»  sinecommu- 
nione  maneant.Tertio  vero  anno  ecclesiam  Dei  in- 
grediantur,et  inter  audientes  astcntsine  oblationc, 
non  manducantes  carnem,  neque  bibentes  vinum, 
practer  Nativitatis  et  Resurreetionis  Dominicae  dies. 


ginta  passus  habeat.Capellas  vero  vel  minores  cccle- 1^  Quarto  praeterea  anno,si  his  prioribus  tribus  annis 


siae  triginta.Qui  autcm  confinia  eorum  confringere 
teirtaverit,  aut  personam  hominis  aut  bona  ejus 
inde  subtraxerit,  nisi  publicus  latro  erit,  quous- 
que  emendet,  et  nisi  quod  rapuerit  reddat,  excom- 
municetur. 

De  baptismOy  tit,  XVI. 
I.  (De  conseCf  dist.  4,  j4  quodam  Ad  consulla 
Buigarorumy  cap.  104.)  A  quodam  Judaeo,  nescitis 
utrum  Ghristiano  an  pagano^multos  in  patria  vestra 
baptizatos  asseritis,et  quid  inde  sit  agendum  con- 
suliti8.Hi  profecto  si  in  noroine  Trinitatis,  vel  tan- 
tum  in  nomine  Christi  sicut  inActibusapostolorum 
legitur  baptizati  sunt  (unum  quippeidemqucest,ut 
Banctus  Ambrosius  exponit),  (a)  quia  non  illorum, 
sed  ejus  est,  rebaptizari  non  debent  (5). 


eorum  fructuosus  fuerit  pccnitentiae  labor,  coramu- 
nioni  fidelium  restituantur,  totaque  mentis  inten- 
tione  spondentestaliaseulterius  nunquam  facturos, 
corpus  et  sanguinem  Domlni  suscipere  mereantur, 
et  usque  ad  septimum  annum  tribus  in  hebdomada 
diebus  sine  esu  carnium  et  vini  potatione  ma*neant 
poenitentes. 

II.  (26,  quaest.  7.  De  his.)  De  his  vero  qui  pro 
criminibus  pcenitentiam  egerunt,  et  ad  cingulum 
militiae  convertuntur,  constat  eos  contra  sacras  re- 
gulas  agere  ;  verum  quia  crimina  non  aequalia  sunt, 
pcrhibes  quoque  alios  horum  propternimiambebe- 
tudinem  in  desperationem  cecidisse,aIios  ob  hoc  ad 
paganosfugisse:tibihoccommittimusdecernendum, 
nimirum  qui  loca  et  tempora  regionis  illius,  et  mo- 


II.  {Ihid. ,Caiechismi.)  Catechismibaptizandorum  C  dum  culpae,nec  non  et  pcenitentiametgemitus  fao- 


a  sacerdotibus  uniuscujusque  ecclesiae  possunt 
fieri,sicut  in  hac  sancta  Romana  Ecclesia^cui  Deo  au- 
ctore  ministerium  exhibemus  nostri  famulatus,  so- 
lemniter  fieri  comprobantur. 

De  poenitentia,  tit.  XVIL 
I.  (12,  quaest.  2,  De  viro.  Frotario  archiepiscopo 
Burdigalensi.)  De  viro  nefando,  Burgando  nomine, 
qui,  rabie  insana  commotus,  diabolicis  se  irrelire 
laqueis  non  dubitavit,  atque  gentilium  more  per 
obrupta  itinera  et  compita  insidiansjvobis  in  vestrae 
ecclesiae  villa  una  cum  clericis  vestris  manentibus, 
et  populum  salubribus  instruere  dogmatummonitis 
decertantibus,  paneque  spiritualis  verbi  vacua  ho- 
minum  corda  reficientibus,atque  laudabile  propriae 


minum  ad  confessionem  vcnientium  praesenspositus 
inspicere  vales. 

III.  (33,  q.  2,  Interfectores.  Roduifo  Bituricensi 
archiepisc.)  Interfectores  suarum  conjugum  sine 
judicio,  cum  non  addis,  adulterarum,  vel  aliquid 
hujusmodi,  quid  aliud  habendi  sunt  quam  homi> 
cidac,  ac  per  hoc  ad  pcBnitentiam  redigendi  ?  Qui- 
bus  penitus  co^jugium  denegatur,  exceptis  adole- 
scentulis,  de  quibus  estbeati  Leonis  papaa  vigesima 
quinta  regula  decretalium,  imo  indulgentia,  obser- 
vanda. 

IV.  (Ibid.,  c.  2.  Latorem.  Uatatdo episcopo  sancix 
ecclesias  Argentoralensis.)  Latorempraesentium  ma- 
tricidam  esse  cognovimus,  cui  praecipimus  ut  sub 


salutis  desiderium  hdbentibu»  sancta  apostolorum  n  poenitentiae  jugo  permaneat,ita  ut  per  annum  inte- 


Petri  et  Pauli  limina  visitare,  collectis  malitiae 
suae  sequacibus,  et  iniquitatis  complicibus,  nefa- 
rias  invasiones  ct  depraedationes  violentas  inferre, 
daemoniaco  ausu  praesumpserit,  et  ut  epistolae  ve- 
strae  tcxtus  eloquitur,sacrum  altare  sacraque  Domi- 
nici  corporis  et  sanguinis  vasa^insuperetsanctum 
chrisma  pollutis  arripere  manibus,quasi  viliaetad 

(a)  Deest  aliqiiid.  Vide  cap.  104  Respons.ad  Con- 
8Ult.BuIgar.,seu  epist.  97. 

(b)  Ob  nunc  canonem  Magdeburgenses  Nicolaum  I 
erroris  redarguunt,sed  valde  impeiite ;  cum  ille do- 
cuerit  in  nomine  Christi  baplizare  possc  eadem  ra- 
tione  qua  apostoli  Act.  ii,  vr.i,  \,  xi  ct  x:x  dc  falso 


grum  ecclesiam  non  ingrediatur,sed  ante  fores  basi- 
licae  stans,et  orans  et  deprecans  Deum  perseveret^ 
qualiter  tanto  eripiatur  piaculo.  Completo  vcro  anni 
circulo  introeundi  in  ecclesiam  licentiam  habeat, 
tantum  inter  audientes  stet,sed  nondum  commuDi- 
cet.  Completis  autem  trium  annorum  curriculis, 
sacrae  communionis  ei  gratia  concedatur.Oblationes 

baptizarunt.  Ita  Suarez,  tomo  III  de  Sacramentis, 
disputatione  21,  sectione  3.  Bellarminus  lib.  iv  de 
Homanis  Pontificibus,  cap.  42,  Nicolaum  falsae  et 
erroneae  sententia;  non  aliterquam  privatum  docto- 
rem  adhsesisse  ait.Quam sententiam  omnes  commu- 
n!tor  doctorcs  amplectuntur.  Sev.  Blv. 


1197 


DEGRETA  EX  GRATIANO  COLLEGTA. 


H98 


vero  non  offerat,  nisi  prius  aliorum  septemannorum 
curricula  explcantur.  His  autem  omnibus  annis 
atque  temporibus  carnemnonmanducet,nec  vinum 
bibere  prsesumat,exceptis  festivis  diebus  atque  Do- 
minicis,  et  a  Pascha  usque  ad  Pentecosten.Et  quo- 
cunque  ire  voluerit,  nullo  vehiculo  deducatur,  sed 
pedibus  proficiscatur,  arma  non  sumat  nisi  contra 
paganos.Jejunet  autemtribus  diebusper  hebdoma- 
dam  usque  ad  vesperam  ;apropriaet  legitima  con- 
juge  non  separetur,  ne  in  fornicationis  voraginem 
corruat,  quod  ne  fiat  optamus.Si  autemante  anno- 
rumtrium  cursum  iinisvitx  illiusappropinquaverity 
corporis  et  sanguinis  Domini  nostri  particeps  Hat, 
Sin  autem,  ut  supra  statuimus  efliciatur.Tauien  si 
illius  conversionemet  lacrymarumfontem  in  omni- 
bus  videritis  floridis  actionibus  et  oplimis  operi 
bus  pullulare,  humanius  circa  eum  sollicitndoper- 
vigil  appareat,  mitisque  in  omnibus  demonstre- 
tur. 

V.  (Ibid.,  cap.  seq.i4d  consulta  Bulgarorum,Conc, 
Wormat.f  cap  33,)  Si  quis  cum  duabus  sororibus 
fuerit  fornicatus^  aiit  cum  his  personis  de  quibus 
sancta  Scriptura  prohibet,  si  dignam  egerit  pocni- 
tentiam,et  castitatis  non  valuerit  continentiam  su- 
stinere,  liceat  ei  legitimam  in  conjugio  uxorem  ac- 
cipere,Simi]iter  et  mulier  qus  tali  fuerit  scelere 
lapsa,  ut  fornicationis  non  perducatur  ad  chaos. 
Sed  hoc  de  lacis  viris  ac  mulieribus  solummodo 
statuimus. 

De  malrimonio,  tit,  XV III , 

I.  (27,  q.  2,  Sufficiat.)  SufTiciat  solus  secnndum 
leges  consensus  eorum,dequorum  quarumquecon- 
senau  et  conjunctionibus  agitur.  Qui  solus  si  de- 
fuerit,C8Btera  etiam  cum  ipso  coitu  celebrata  frus- 
trantur. 

II.  Ibid.,  cap.  Scripsit,  carolo  regi  Francorum,) 
Scripsit  nobis  Theutberga  regina  seregia  dignitate 
vel  maritali  copula  velle  exui,  et  sola  vita  privata 
esse  contentam  desiderare.  Gui  nos  scripsimus  non 
aliter  hoc  fieri  posse  nisieamdemvitamconjuxejus 
Lotharius  elegerit.  Nam  licet  sit  scriptum  :  Quod 
Deus  eonjunxit  homo  non  sepurel  {Matlh,  xv),  Deus 
autem,  et  non  homo,  separat,quando  divini  amoris 
intuitu,ex  consensuutriusque  conjugis,matrimonia 
dissolvuntur.  Aliter  autem  fieri  mutuam  separatio- 
nem  veslram  prohibemus. 

III.  (^O,  q.  2,  c.  1.)  Ubi  nonestconsensus  utrius- 
que,  ibi  non  est  conjugium.  Ergo  qui  pueris  dant 
puellas  in  cunabulis,  et  e  converso,  nihil  faciunt, 
nisi  uterque  puerorum,  postquam  vonerit  ad  annos 
discretionis,  consentiat. 

IV.  (30,  q.  5,  NostraUs,  Ad  consulta  Bulgar),  No- 
strates,  tam  mares  quam  femin^e,  non  ligaturam 
auream  vel  argenteam,  autexquolibetmetallocom- 
positam,  quando  nuptiaIiafQcderacontrabunt,inca- 
pitibus  deferunt;8edpostsponsaIia,qua3  futurarum 
sunt  nuptiariura  proniissio,foBdera  quoque  consensu 
eorum  qui  hTc  contrahunt,  et  horum   quorum  in 


A  potestate  sunt,  celebrant.  Et  postquam  arrhis  spon- 
sam  sibi  sponsus  per  digitum  fidei  annulo  insignitum 
desponderit,  dotemque  utrique  placitam  sponsus 
ejus,  scripto  pactum  hoccontinente,coram  invitatis 
ab  utraque  parte  tradiderit,aut  mox,aut  apto  tem- 
pore,  ne  videlicet  ante  tempus  lege  diflfinitum  tale 
quid  facerc  praesumant,  ambo  ad  nuptiaiia  focdera 
perducuntur.  Et  primum  in  ecclesiam  Domini  cum 
obIationibus,quas  offereredebentDeo^per  sacerdotis 
manum  statuuntur,  sicque  demum  benedictionem 
et  velamen  cocleste  suscipiunt. 

V.  (31,  q.  2,  Lotharius,  Bhodoaldo  Portuensi,  et 
Joanni  Ficolens  episcopis),  Lotharius  rex  in  commo- 
nitorio  profitetur  Waldradam  se  a  patre  prsemissis 
dotibus  accepisse,  etsororem  postmodum  admisisse 

H  Hucberti.  Ubi  primum  diligenti  investigatione  in- 
quirite.  Et  si  eumdem  gloriosum  regem  praedic- 
tum  Waldradam  prxmissis  dotibus  coram  testi- 
bus,  secundum  legcm  et  ritumquonuptisecelebrari 
soient,  per  omnia  inveneritis  accepisse,  et  publica 
manifestatione  eadem  Waldrada  in  matrimonium 
ipsius  admissa  est,restat  ut  perscrutemini  cur  iila 
repudiata  sit,  vel  filiu  Bosonis  admissa.  Sed  quia 
idem  gloriosus  rex  metuTheutbergamadmisissese 
dicit,  metu  uniushoministantusrexnondebuitcon- 
tradivinumpraeceptuminimmancpraecipitiummer- 
gi.  In  hoc  certo  se  magis  reprehensibilemostendit, 
in  quoamoremDei  amori  mundi  postposuit,cum  nec 
etiam  occisores  corporis  sint  timendi,  contra  justi- 
tiam  homincm  impellente,.NihiI  itaque  vobis  aliud 
praBcipimus,manifcstationesuaeodemregecom4cto, 

C  nisi  ut  secundum  canonicam  auctoritatem,  nostra 
vice  freti,  causam  illius  diffinitatis,  etc. 

VI.  (32,  q.  1,  Quidquid,Ad  consulta  Bulgar, )Q\xid' 
quid  mulier  con^ra  te  cogitaverit,  aut  fecerit,  vel  si 
te  accusaverit,non  est,  excepta  causa  fornicationis, 
rejicienda,  vel  odio  prorsus  habenda. 

VII.  (52,  q.  8,  Hi  qui,  Caroto  Moguntinensi  archie- 
piscopo,)\Vi  quimatrimonium  sani  contraxerunt,et 
uni  exduobus  dcmentia,aut  furor,  aut  aliqua  infir- 
mitas  accesserit,  ob  hanc  infirmitatem  et  causam 
coujugia  talium  solvi  non  possunt.  Similiter  scien- 
dum  est  de  his  qui  ab  adversariis  exceecantur, 
aut  membris  trunoantur,  auta  barbari«exsectifue- 

rint. 
VIIL  (33,  q.  2,  Inter  hxc.Alvino  archiepiscopo  Jur 
D  nuensi,)\ni^v  haic  sanctitas  vestra  addere  studuit  ut 
sicujusuxoradultcrium  perpetraverit,utrum  marito 
illius  liceat  secundummundanamlegemcaminterfi- 
cere  :  sed  sancta  Dei  Ecclesia  mundanis  nunquam 
constringitur  legibus.Gladium  non  habet  nisi  spi- 
ritualem,  qui  non  occidit,  sed  vivificat. 

IX.  (33,  q,  5,  Nec  uxorem.  Ad  consulta  Bulgaro- 
rum.)  Nec  uxorem  ducere,  nec  convivia  facere  in 
quadragesimali  tempore  convenireposse  ullo  modo 
arbitror. 

De  impedimentis  mairimonii,  tit.  X/X. 
I.    (30,   q.  1,  Nosse.  Salonitono  episcopo.)^OBBM 


1199 


AD  EP18T0LAS  ET  DECRETA  NIGOLAI  PAP^  I  APPENDIX. 


12C0 


dasideras  utrum  mulier  qu«  viri  filium  ex  alia  fe-  A  nius,  qui  cum  ed  quam  de  sacro  fonte  baptismatis 


mina  genitum  de  sacro  fonte  levaverit,  postmodum 
possit  cum  eodem  viro  copulari.Quosideo  conjungi 
posse  decernimus,quia  secundum  canones  sacros, 
nisi  amborum  consensu^mullius  religionis  obtentu 
debet  conjuxdimittereconjugem.Pertinetautem  ad 
ingens  uxoris  exitium,qua;  habens  odio  virum,  vel 
inlirmitatem  ejus  non  considerans,quasi  causa  pie- 
tatis  operatur  impietatem,  maxime  cum  Apostolus 
praecipiat :  Holiley  inquiens,  fraudare  invicem^  nisi 
ex  conseasu  ad   tempuSy    ut  vacetis  orationi  (I  Dor. 

VII.) 

II.  (Ibid.  De  his  Hodulfo  Bituricensi  archiepisc) 
De  his  qui  filiastros  suosadconfirmationem  coram 
episcopis  tenent^idest  qui  flliosuxoris  suaedepriori 


susceperit.  aut  cum  illa  qnam  ante  episcopum  te- 
nuerit,cum  sacro  chrismate  fuerit  uncta,fomicatio- 
nis  perpetraverit  scelus,  legitimanT  tamen,  si  ha^ 
buerit,  non  dimittat  uxorem. 

VI.  (35,  quaest.  2yDe  consanguinit.Snffraganeis  Ee- 
ciesix  Amalsitanas.)  De  consanguinitate  suauxorem 
nullus  ducat  usque  post  generationem  septimam, 
vel  quousque  parentela  cognosci  poterit.Laicus  ve- 
ro  uxorem  simul  et  concubinam  habens  non  com- 
municet  Ecclesiae. 

De  hellis,  tit.  XX. 

I.  f2,  q.  4,  Monachiam.  Ex  ejus  decretis.)  Mo- 
nomachiam  in  lege  non  assumimus,  quam  prfl&- 


viro  dum  chrismanturabepiscopis,  super  se  susti- 1^  ceptam  fuisse  non  reperimus,  oum  haec  et  hujus- 


nent,  si  in  scientia  (sicut  asseris)  flat,  licet  sit  pec 
catum,  non  tamen  usque  ad  separationem  conjugii 
puniendum  est.  Lugeanttamen,etdigna  poenitentia 
hoc  diluentes  Domino  dicant  :  Delicta  iguorantias 
mex  ne  memineris  (P^al.  xxxiv.) 

III.  (30,  q.  5,Ad  cansulta  Bulgarorum. )liQ.  diligere 
debet  homo  eum  qui  suscepitipsumde  sacrofonte, 
sicut  patrem.  Item  :Est  inter  fratres  et  fllios  spiri- 
tuales  gratuita  et  sancta  communio  quse  dicenda 
non  est  consanguiQitas,scd  habendaspiritualispro- 
ximitas.Undeinter  eos  arbitrornonpossefieriquod- 
libet  iegale  conjugium)Quandoquidem  nec  intereos 
qui  natura  et  eosqui  adoptione  flliisuntvenerandae 
Romanaeleges  matrimoniacontrahi  permittunt.ltem: 
Si  inter  eos  non  contrahitur  matrimonium,  quos 
adoptio  jungit  quanto  potius  acarnali  oportet  inter  Q 
se  conturbernio  cessare  illos  quos  per  cosleste  sa- 
cramentum  regeneratio  sancti  Spiritus  jnngit?  (c. 
2.  ad  consulla  Bulgar.)  Longe  ergo  congruentius 
fllius  patris  mei,  vel  frater  meus  appellatur  is 
quem  divina  gratia  potius  quam  humana  volnntas 
nt  filius  patris  mei  vcl  frater  meus  esset,  elegit, 
prudentiusque  ab  alterna  corporis  commistione  se« 
cernitur. 

IV.  (30,  q.  4,  c.  1.  Salomofii  Constantiensi  episc.) 
Sciscitatur  a  nobis  sanctitas  vestra  si  aliquis  homo 
duas  cummatres  habere  valeat  unam  postalteram. 
In  quo  meminisse  debet  scriptum  esse :  Erunt  duo 
in  came  una  (Gen.  ii).  Itaque  cum  constet  quia  vir 
el  mulier  una  caro  per  connubium  efficiuntur,  res- 


modi  sectantes,  Deum  solummodo  tentare  videan- 
tur. 

II.  (t5,  q.  6,  c.  2,  §  Quin  etiam.  Episcopis  Gallise,) 
Quin  etiam  praefato  fratri  nostro,  filiisqueTreviren- 
sis  Ecclesiae,illiusque  defensoribus,haecinmandatls 
damus  ut  spirituali  simul  etmaterialigladiotandia 
malignos  illos  eorumque  fautoresinscquantur^qao- 
usque  cum  iitegritate  possessiones  vel  quaecunque 
res  ecclesiasticae  hoc  facto  vel  quocunque  pacto  dis^ 
tractaB  seu  direptae  sunt,  revocentur. 

III.  (23,  quaesi.  5,  Omnium,Exercitui  Prancorum.) 
Omnium  vestrum  nosse  volumus  charitatem,  quo- 
niam  quisquis,  quod  non  optantes  dicimus,  in  boe 
bclli  certamine  tideliter  mortuus  fuerit,  regna  illi 
coGlestia  minime  negabunfur. 

IV.  (23,  quaest.  8,  Si  Nulta.  Ad  consiilta  Bulgaro- 
r*ttm.)Si  nuUa  urgot  necessitas,  non  solum  quadra* 
gesimali  tempore,  sed  etiam  omni  tempore  est  a 
praeliis  abstinendum.  Si  autem  inevitabilis  urget 
importunitas^  nec  quadragesimali  tempore  pro  de^ 
fensione  tam  sua  quam  patriae  seu  legum  paterna- 
rum  est  bellorum  prasparationi  procul  dobio  par- 
cendum  :  nc  videlicet  Deum  videatur  homo  tentare, 
si  habet  quod  faciat,  et  suae  ac  aliorum  saluti  con- 
sulere  non  procurat,  et  sanctae  religionisdetrimen' 
ta  non  precavet. 

V.  (24,  quaest.  3,  liliqui.  Omnibus  episcopis.)  lUi 
qui  peregrinos  vcl  oratores  cujuscunque  sancti,sive 
clericos,  sive  monachos,  vcl  feminas,  aut  incrmes 
pauperes  dcpraedati  fuerint,  vel  bona  eorum  rapue- 


tat  nimirum  verum  compatrem  constitui  illi  mulie-  |>  rint,  vel  in  malum  eis  obviaverint,anatbemati8  vin- 


ri,  cujus  matrimonioassumptauxor  commateresse 
videbatur. 

V.  (33,  q.  2,  Si  quis.)  Si  quis  cjim  matre  fomica- 
tus  fucrit  spirituali,  anathematis,ut  scitis,  percuti- 
tur  ictibus.  Similiter  et  illum  percutcre  promulga- 

(a>H«c  non  videntur  higus  aetatis. 


culo  feriaDtur,  nisi  digne  emendaverint.  Pax  vero 
illa,  quam  (a)  treguam  Dci  dicimus,  fideliter  ob- 
servetur,  sicut  ab  archiepiscopis  et  episcopis  uni- 
uscujusque  provincie  constitua  est.Qui  autemeam 
infregerit  excommunicationi  subdatur. 


nm 


EnSGOiPOmJM  GERHANIJ:  GONTRA  ORiSCOS  rbsponsio. 


im 


RESPONSIO  EPISCOPORUM  GERMANIJl 

WORMATIiE  COADDNATORUM 

DE    FIDE    SANCTiE    TRINITATIS 

CONTRA  GRiECORUM  HiERESIM 

(Ex  codice  ms.  Vindob.,  Bist.  eccles,;  apud  Neutgard.,  Const.  Episc.) 


Omnis  ecclesiastica  disciplina  in  individu®  Tri- 
nitatis  fide  est  abomnibus  salubritcr  credenda,  ut 
ccclestium  dignitatum  concordia  semper  et  ubique 
maneat  in  cunctis  gentibus  una.  Sed  quiaMichaeiem 
et  Basilium  imperatores  Grsecornm  cum  suis  fauto- 
ribus  ab  hac  cathoh'ca  fide  audivimus  in  aliquibus 
causis  immoderate  exorbitasse,  necessarium  duci- 
mus  ut  quod  ad  unitatem  concordiae  et  ad  custodiam 
pertinet  coelestis  disciplinae  nulla  negiigatur  nec 
violetur  dissensione,  neque  turbetur  concertatione, 
ut  firma  possit  consistere  compago  et  unitas  fidei 
nostree.  Scimus  etenim  sanctissimos  Patres  atque 
doctores  nostros  per  gravissimos  hostilitatis  incur- 
sus  muitas  hacreticorum  blasphemias  pro  pace  et 
nnitats  sanctaB  Dei  Ecclesiffi  divina  falce  prudenter 
resecasse  et  omnes  unanimiter  in  individuffi  Trini- 
tatis  fide  credenda  pers<5verasse. 

Unde  ex  eorum  plurima  multitudine  eligamus 
unum  qui  blasphemias  praedictorum  imperatorum 
divinis  conterat  assertionibus.  Quoniam  si  Veteriset 
Novi  Testamenti  et  omnium  doctorum  auctoritates 
contra  hacc  assumps^rit,  et  copia  magnitudinem 
excedet.et  fastidium  prolixitas  legentibus  et  audien- 
tibus  gignet.Ergo  quia  memorati  haeretici  Spiritum 
sanctum  non  a  Filio  sed  a  Patre  solummodo  proce- 
dere  ausi  sunt  dicere,  monstrandum  est  quia  pro- 
priuni,  (^uid  communiter  Pater  et  Filius  et  Spiritus 
sanctus  m  indiyidua  Trinitate  habent,  et  quomodo 
ab  utroque  Spiritus  sanctus  veridice  et  aBternaliter 
procedit,  et  quomodo  ipsa  sancta  Trinitas  insepa- 
rabilis  existit.  Designandum  est  etiam,  eam  simul 
operaru  cuncta  et  esse  coaBternam,  et  Patrem  et  Fi- 
lium,  a  quibus  procedit  Spiritus  sanctus,  unius 
ejusdemque  substantiae  existere.  Et  quod  unus  et 
solus  et  verus  Deus  est  ipsa  sanctaTrmitas,et  quod 
Spiritus  sanctus  Patri  ct  Filio  acqualis  accipitur,  et 
utriusque  Spiritus  dicitur,  et  charitatis  nomino  in- 
telligitur :  et  cum  rectissime  Spiritus  sanctus  sit 
Deus,  vocetur  donum  Dei^  ct  quomodo  ipsa  sancta 
Trinitas  nec  confusa  nec  separata,  nec  locorum  vel 
finito  vel  infinito  spatio  contineatur,  nectcmporum 
vel  finito  vei  infinito  volumine  variatur. 

Augustinus  in  libro  de  Verbis  Domini  in  Evangelio 
secundum  Matthaeum  {serm,  61) :  Qui  blasphemave- 
rit  in  Spiritum  sanctum,  non  remittetur  ei  neque  in 
hoc  sseculo  neque  in  futuro  :  «  Ideo,  inquit,  remissio 
peccatorum,  per  ^uam  in  se  non.  divisus  spiritus 
evertitur  et  expellitur  regnum.Ideo  socictas  unitatis 
Ecclesiae  Dei  extra  quae  non  fit  ipsa  remissio  pec- 
eatorum  tanquam  proprium  opusestsancti  Spiritus, 
Patre  sane  et  Filio  cooperantibus,  quia  societas  est 
quodammodo  Patris  et  Filii  ipse  Spiritus  sanctus. 
Nam  Pater  non  communiter  habetur  Pater  a  Filio 
et  Spiritu  sancto,  quia  non  est  Pater  amborum,  et 
Filius  non  communiter  habctur  Filius  a  Patre  et 
Spiritu  sancto, quia  non  est  Filiusamborum,Spiri- 
tus  autem  sanctus  communiter  habulur  a  Patre  ct 
Filio,quia  Spiritus  est  unus  amborum.Quod  autera 
ipse  sit  Spintus  Patris,  ipse  Filius  dicit  :  de  Palre 
procedit;  et  alio  loco  :  Non  enim  vos  estis  qui  toqui- 


A.  fnini,  sed  SfirUus  Patris  vestri  qui  toquitur  in  vobis. 
Quod  vero  ipse  sit  Spiritus  Filii  Apostolus  dicit  : 
Misit  Deus  spiritum  Ftlii  sui  in  corda  vestra  claman- 
tem  :  Abba,  Pater;  hoc  est,  clamare  facientem.  Et 
in  hoc  cognoscimus,  sicut  dicit  apostolus  Joannes, 
quoniam  Chvistus  manet  in  nobis  de  Spiritu  sancto 
quem  dedit  nobis;  ipse  Spiritus  testimonium  reddet 
spiritui  nostro  quia  sumus  filii  Dei,  Unde  scriptum 
est :  $i  qua  igitur  exhortatio  in  Christo,si  quoasota- 
tium  charilatiSj  si  (^ua  societas  spiritus.  »  £t  Paulo 
supra  :  cc  Neque  enim  habitat  in  quoquam  Spiritus 
sanctus  sine  Patre  et  Filio,  nec  Filius  sine  Patre  et 
Spiritu  sancto,nec  sine  illis  Pater.  Inseparabilis  est 

auippehabitatio,quorum  estinseparabihs  operatio.» 
inc  in  eodem  libro  in  Evangelio  secundum  Joan- 
nem,  de  una  Trinitate  trinaque  unitatc  idem  Au- 
gustinus  dicit  :  « Ipba  enim  fide  rectissime^ac  robu- 
stissimeretinemus,  Patrem,  Filium,Spiritum  sanc^ 
tum  inseparabilem  esse  Trinitatem,  unum  Deum 
n  non  tres  deos  ita  tamen  unum  Deum,ut  Filius  non 
sit  Pater,  ut  Pater  non  sit  Filius,  ut  Spiritus  sanc- 
ctus  nec  Pater  sit  Filius,sed  Patris  et  Filii  Spiritns. 
Hanc  ineifabilem  Divinitatem  apud  seipsam  manen- 
tem  omnia  innovantem,creantem,recreantem,mit* 
tentem,  revocantem,  indicantem,  liberantem.  » 

llanc  ergoTrinitatem  ineCrabilem  simul  novimus, 
ut  inseparabiiem  et  inseparabiliter  eam  pateat  cun- 
cta  operari.Paulo  post  in  eodem  Evangelio  Augue- 
tinus  ait : «  Occurrit  itaque  qu8estio,quam  in  nomine 
Domini  et  ejus  voluntate  solvendam  suscepimus. 
Nihil  facitPater  sine  Filio,ct  nihil  Filius  sinePatre. 
Filius  quidem,  inquit,  non  Pater.  de  virgine  Maria 
natus,  sed  ipsam  nativitatem  Filii,  non  Patris,  de 
virgine  Maria  ct  Patcr  et  Filius  operatus  est.  Non 
est  quidem  passus  Pater,  sed  Filius,  passionem  ta- 
men  Filii  et  Pater  et  Filius  operatus  esl.  Non  resur- 
rexit  Pater,  sed  Filius.  Resurrectionem  tamen  Filii 
et  Pater  et  Filius  operatus  est.  »>  Ac  deinceps  quia 
p  Pater  nativitatem  Filii  fecit,  audi  Apostolum  :  Cum 
^  venerit  pleniludo  temporiSy  misit  Deum  Fitium  suum 
factum  ex  muliere,  factum  sub  lege.  An^  forte  niovet 
quod  dicit  cx  niuliere?  Utrumque  Scriptura  dicit : 
et  ex  vinjiiic  ct  ex  muliere.  Ex  virgine  :  Eece  virgo 
in  utero  accipiet  et  pariet  filium.  Ex  muliere  :  sicut 
audislis  non  cst  contrarium.  Proprietas  enim  locu- 
lionis  Hebroeae  mulieres  non  corruptas  vir^initate, 
sed  feminas  appcllat.  Habes  evidentem  Scripturam 
Geneseos,  quando  ipsa  primo  facta  est,  dicit  :  for- 
mavit  eam  m  mulierem.  Uicit  et  alio  loco  Scriptura : 
Jubere  Deum  separari  mulieres^  quas  non  cognoverunt 
cubits  viri.  Fecit  Pater  nativitatem  Filii,  quiproprio 
Filio  suo  non  pepercit^  sed  pro  nvbis  omnibus  traaidit 
illnm, 

Probavimus  ergo  nativitatem  Filii  a  Patre  fac- 
tam,probemus  et  a  Filio  factam.  Dicit  enim  Aposto- 
his  :  qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbi- 
Iratus  cst,  esse  se  xqualem  Deo^  sed  semetipsum  exi- 
nanivit  formam  servi  accipiens,  In  hoc  loco  videa- 
mus  nativitatem  Filii  ab  ipso  Filio  factam.  Fecit 
Pater  passionem  Filii,  qui  proprio  Filio  non  pepercit 


1303 


AD  EPISTOLAS  ET  DECRETA  NICOLAI  PAP^E  I  APPENDIX. 


1304 


sed  pro  nobis  amnibus  tradidit  illum;  fecit  et  Filius  A  Filius.  Semper  Pater^semper  Filius  de  Patre.Et  quxB. 
passionem  suam,  ut  Apostolus  ait  :  Qui  medilcxit,  quidquid  de  aliquo  est  natum  est;  semper  igitur 
et  tradidit  ^em^/iT^^uw/^ro  w.  TradiditPaterFilium,      Hlius  natus,  semper  Pater,  semper  de  ilio  imago. 


tradidit  Filium  seipsum.  Quid  fecit  hic  Judas,  nisi 
peccatum?Transeamus  hinc,veni8mus  ad  resurre- 
stionem.  Operatus  est  Pater  resurrectionem  Filii, 
sicut  dicit  ipse  Apostoius  :  Propter  hocenim  exalta- 
vit  eum,  et  donavit  ei  nomen  quod  est  super  omne 
nomen,  Resuscitavit  ergo  Pater  Filium  exaltando 
eum  et  excitando  a  mortuis.  Resuscitavit  Filius 
seipsum,  ut  in  figura  corporis  manens  de  templo 
dixit  :  Solvite  templum  hoc,  et  in  triduo  suscitabo 
iltud,  Videamus  itaque  si  Filius  animam  suam  po- 
suit,  et  ei  animam  suam  Pater  reddidit  non  ipse 
sibi.  Quia  Pater  reddidit^  psalmus  dicit :  Exsuscita 
me  et  reddam  illis;  et  (^uoniam  Filius  animam  suam 
posuit  et  resumpsit,  ait :  potestatem  habeo  ponendi 
animam  meam,  et  iterum  sumendi  eam.  Nemo  tollet 
eam  a  me,  sed  ego  pono  eam^  et  iterum  sumo  eam» 


Quomodo  imago  ilia  virgulti  de  virgulto  nata  est,et 
si  semper  virgultum  semper  nata  est  et  imago  de 
virgulto.  Non  potuisti  invenire  coasterna  genita  eter- 
nis  genitoribus,  et  invenisti  coaeva  nata  temporali- 
bus  gignentibus.  Intellige  costernum  Filium  natum 
ffiterno  gignenti.  Quod  enim  est  temporali  coaevum, 
hoc  est  ffiterno  co«ternum.  » 

Hic  jam  modicum  est  quod  advcrtatis,  fratres, 
propter  blasphemias.  Hinc  in  epistolaadConsentium 
idem  doctor  scribit  :  «  Manifestum  est  enim  auod 
Verbum  Dei  FiliumDei  unicum  accepimus.Unaeet 
evangelista  inquit:  /w  prindpio  erat  Verbum^et  Ver^ 
hum  erat  apud  Deum,etDeus  erat  Verbum,  Et  iterum  : 
et  Verbum  caro  factum  est,  propter  nativitatem  Filii 
incarnationis  ejus,quffi  facta  est  in  tempore  ex  Vir- 
gino.  In  eo  autem  declarat,non  tantumDeumesse, 


His  vero  breviter  juxta  sponsionem  Ghristianjc  n  sed  etiam  ejusdemcumPatrae  substantiae:  quiatum 
fidei  vcridice  et  breviter  praelibatis,  restat  ut  coffiter-      dixisset  :  Deus  erat  Verbum^  hoc  erat,  inquit,  m  pn*»- 


nitatem  sanct»  Trinitatis  juxta  promissioncm  nos- 
tram  proferamus  ex  libris  sancti  Augustini  in  Evan- 
gelio  secundum  Joannem  (serm.  ii7)  :  ulnprincipio 
erat  Ker6um,loquitur  dicens.Quidpossumus.fratres 
mei,  in  Creatore  invenire,  quando  in  creatura  nihil 
invenimus  ajtcrnum.Inveni  ffiternum  Patrem  in  crea- 
tore,et  inveni  coffiteruum  Fiiium ;  si  autem  non  inve- 
nisffiternum  et  vincunt  se  in  tempore,surficit,utad 
similitudineminveniamuscoffivum.Coffivosquotidie 
dicimus  eos  qui  eamdem  habent  mensuram  tempo- 
rum,non  alter  ab  altero  tempore  prfficeditur,ambos 
tamen  esse  coepisse  quos  dicimus  coffivos.Si  potueri- 
mus  invenire  coffivum  quod  nascitur  ei  a  quo  nasci- 
tur,  si  possint  invenire  cooeva  duo,  generans  et  ge- 
neratus,hic  invenimus  coffiva,  ibi  intelligimus  coffi- 
terna.  Si  hic  invenero  genitum  ex  eo  esse  ccepisse, 
ex  quo  coBpit  generator  intelligimus  certe  Filium 
Dei  ex  eo  esse  non  coepisse,ex  quo  non  coepit  gene-  p 
rator.  Ecce  fortasse,  fratres,  invenimus  aliquid  in  ^ 
creatura,quod  de  alia  re  nascatur,et  tamenexeotem- 
pore  esse  incipiat,ex  quo  coepit  aliud,unde  nascitur. 
Hocex  eo.ex  quo  illud  coepit,illud  ex  eo.exquo  illud 
non  c(Bpit.  Hoc  crgo  coffivum,iIlud  coffiternum.'  In- 
veniamus  itaque  coffiva,  et  de  Scripturis  admonea- 
mur.Ad  has  simililudines  legimas  in  Scriptura  de 
ipsa  sapieutia  :  Candor  est  enim  lucis  3etemx.  Dicla 
est  imago  Patris.  Hinc  capiamus  similitudinem,  ut 
inveniamus  coffiva,  ex  quibus  intelligamus  coster- 
na.Ignis  enim  lucem  fundit:  lux  ab  igne  funditnr. 
Attende  oum,  qui  lucernam  accendit.  Non  accensa 
lucerna  nondum  estignis,nondumestet  fulgor,  ^ui 
ab  igne  exiit.  Ponamus  ergo  ignem  Patrcm  illius 
splendoris,  quia  jam  prffilocuti  aumus  coffiva  nos 
quffirere,non  coffiterna.Si  lucernam  accendere  cupio,. 
nondum  est  ibi  ignis,nondum  est  ille  splendor,mox 
autem  ut  accendcro,  simul  cum  igne  et  splendor 
existit.  Da  mihi  hic  ignem  sine  splendorc,  et  credo 
iibi  Patrem  fuissc  sine 


cipio  apud  Deum,  Omnia  per  ifisum  facta  suntfCt  sine 
ipso  factnm  est  nihit :  nequc  enim  aicit  omnia,  nisi 
quffi  facta  sunt,  id  est  omnem  creaturam.  Unde  li- 
quido  apparet  ipsum  factum  non  esse  per  qucm  ia- 
cta  sunt  omnia,  et  si  factus  non  est,  creatura  uon 
est.  Siautem  creatura  non  est,  ejusdem  cum  Patre 
substantiffi  est.  Omnis  enim  substantia,  quffi   Deus 
non  est,  creaturaest,  etquffi  creaiura  non  est,  Deus 
est.  Et  si  non  est  Filiusejusdem  substantiffi,  cujus 
Patcr,ergo  facta  substantiaest,nonomnia  per  ipsum 
facta  sunt.  At  si  omnia  per  ipsum  facta  sunt.unius 
igitur  ejusdemque  cum  Patre  substantiffi  est,et  ideo 
non  tantum  Deus,  sed  et  verus  Deus.  Quod  idem 
Joannes  apertissiine  in  Epistola  sua  dicit :  ^imus, 
quod  Filius  Dei  venerit  et  dederit  nobis  intelleclum^ut 
cognoscamus  verum  et  simus  in  vero  Fitio  ejus  Jesu 
Christo.  Htc  est  verus  Deu^  et  vita  xtern^,  Hinc  etiam 
consequenter  intelligitur.non  tantummododePatre 
dixisse  apostolum  Pm\\iin^qui  solus  habet  immorta- 
litatem.sed  de  uno  et  solo  Deo,quod  est  ipsa  Trini- 
tas;  et  post  pauca,  ut  serves,  inquit  Apostolus,7itan- 
datum  sine  macuta  irreprehensibile  usque  in  adventum 
Domini  nostri  Jesu  Christi^  quem  temporibus  propriis 
ostendet  beatus  et  solus  potens  rex  regum  et  Dmninus 
dominantium,  qui  solus  habet  immortalitatem,et  iueem 
inhabitat  inaccessibilem^  quem  nemo  hominum  vidit, 
nec  videre  potest,  cui  est  honor  et  gloria  in  S.  S.  In 
quibus  verois  nec  Pater  proprle  nominatus  est  nec 
Filius,  ncc  Spiritus   sanctus,  sed  beatus  et  soius 
potens  Rex  regum  et  Dominus  dominantium,quod 
est  unus  et  solus  et  verus  Deus  ipsa  Trinita:^. 

Nunc  coffiternitatem  atque  unam  eamdemque  sub- 
stantiam  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti  in  sancta 
et  individuaTrinitate,ipsoDeo  Iargiente,pro  sensus 
capacitate  exposuimus;  proferamus  etiam 


m  ipso 

uno  solo  ac  vero  Deo,  quomodo  Spiritus  sanctus 

lem  sine  splendorc,  et  credo      Patri  et  Filio  ffiqualis  accipitur  et  utriusque  Spiritus 

Filio.»  Et  paulo  post:  «  Pona-  D  Deus  et  charitatis  nomine  intelligitur,et  cum  Spiri- 

ergo  aliquid  natum  super  aquam  vclut  virgul-      tus  sanctus-sit  Deus  cur  donum  Dei  vocatur,  quia 

aut  herbam  :  Nonne  cum  imagine  suanascitur?      ratio  frequenter  iterata  patescit  evidentiu8,Augusti- 

nus  in  libro  de  Civitate  Dei  scxto,  titulo  nono,  ex 

Domini  testimonio,  et  Patrem  unum  verum  Deum 

dicimus,et  Filium  unum  verum  Dcum,et  Spiritum 

sanctum,  id  est  simul  ipaam  sanctam  TrinitaU^m, 

non  tres  veros  deos  sea  unum  verum  Deum.  An 

quoniam  addidit  :  et  quetn  misisti  Jesum  Christum, 

subaudiendum  est,unum  Deum  verum?  et  ordo  ver- 

borum  est,  ut  et  te,et  quem  misisti  Jesum  Christum 

cognoscant  unum  verum  Deum?  cur  ergo  tacuit  et 

de  Spiritu  sancto?  An  quoniam  conscquens  est  ut 

ubicunque  nominatur  unum,  tanta  pace  uni  adhffi- 

rens,  ut  per  hanc  utrumque  unum  sint,jam  ex  hoc 

intelligaturetiam  ipsapax,quamvisnon  commemo- 

rctur.^Nam  et  illo  loco  Apostolus  videtur  quasi  pr«- 

tcrmittereSpiritumsanctum,ettamenibiintelligitur 

ubi  ait  :  Omnia  vestra,  vos  autem  Christi,  Christus 


mus 

tum  aut  berbam  :  iNonne  cum  imagi 
mox  ut  incipit  existcre,incipit  cum  illo  exigtere  ima- 
go  ejus;non  prfficeditnascendo  imaginem  suam.Non 
mihi  ostcnditur  natum  esse  aliquid  super  aquam  et 
postea  apparuisse  imaginem  ejus,cum  illud  sme  ima- 
gine  prius  non  appareret,sed  nascitur  cum  ima^ine 
sua  et  simul  esse  incipiunt  virgultum  et  ima^o  ejus; 
nunquid  non  fateris  imaginem  esse  de  illo  virgulto, 
non  virgultum  de  imagine  genitum?  Ergo  de  iilo 
virgulto  confiteris  imaginem,  itaque  etgenerans  et 
quod  genitum  est  simul  esse  cosperunt^ergo  coffiva 
sunt.Si  sempcrvirgultum,sempcr  et  imago  de  vir- 
gulto;  quod  autem  de  alio  est,  utique  natum  est. 
Potest  ergo  semper  csse  generans  et  sempcr  cum 
illo,  quod  doillo  natum  ost.  Ergo  Filius  Doi  secun- 
dum  hoe  dicitur,  quod  Pater  est,quod  habet  de  quo 
sit,  non  secundum  quod  prior  est  Pater  et  postea 


120S 


fa>ISGOPORUM  GERMANI^  CONTRA  6RJBG0S  RESPONSIO. 


120d 


aiitem  Dei.Et  iterum  :  Caputmulieris  mr,capnf  viri  A.  nec  immerito  ;  in  his  enim  rcbus,  de  quibus  nihil 


Clirisfus,  caput  auletn  Christi  Dcns  ;  id  cst  caput 
Chrisli  Trinita8,cum  in  trinitale  sit  Chri9tus,ut  sit 
Trinitas.  Hinc  etiam  dicitur  de  Spiritu  sancto,  c{ui 
Patri  et  Filio  aBqualis  accipitur,  et  utrius(jue  Spiri- 
tuB  dicitur,  et  cbaritatis  nomino  inteliigitur,  cum 
qu8Blibet  in  Trinitate  persona  sit  charitas^  » 

Ex  libro  de  Givitate  Dei  quinto  decimo,  titulo 
octavo,idem  Augustinus  :  «  Sicutergo  unicum  Dei 
Verbum  proprie  vocamus  nomine  sapientiae  cum  sit 
universaliter  etSpiritus  sanctusetPater  ipsasapien- 
tia,ita  Spiritus  proprie  nuncupatur  vocaoulo  cnari- 
tatis  cum  sitetPateretFiliusuniversalitercharitas. 
Sed  Dei  Verbum,id  est  unigenitus  Doi  Filius  apcrte 
dictus  est  Dei  sapientia  ore  apostolico,ubi  ait  G/ki7- 
stum  Dei  virlntem  et  Dei  ^apt^ nOam.Spiritus  autem 
sanctus  ubi  dictus  sit  charitasinvenimus^si  diligen- 
ter  Joannis  apostoli  scrutemur  eloquium,  qui  cum 
dixisset  :  Dilectissimif  dHigamus  invicemyquia  cfia- 


certi  stutuit  Scriptura  divina,  mos  populi  Dei  vel 
instituta  majorum  pro  Icge  tenenda  sunt.De  quibus 
si  disputare  volueriraus,et  ex  aliorum  consuetudine 
alios  improbare,  orietur  interminata  luctatio,  quee 
labore  sermocinationis  cum  certa  documenta  nullO' 
veritatis  insumet,  utique  cavendum  est,  ne  tempe- 
statecontentionisserenitatcm  charitatisobnubilet.  » 
Et  paulo  post  :  u  Nunc  vero  quis  ferat  per  omnes 
Orientales  et  multos  etiam  Occidentales  populos 
Christianos  de  tot  tantisque  famulis  famulabusque 
Christi  sabbato  sobrie  juste  modesteque  prandenti» 
bus,  ab  isto  dici,  quod  in  carne  sint,et  Deoplacere 
non  possint,et  quod  dc  illis  sit  scriptum  :  Recedant 
inigui  a  me,  yiam  eonim  nosse  nolo.  »  Et  rursum  : 
«  Cumverohisopprobriisatquemaledictisinsectatur 
Ecclesiam  per  totum  mundum  fructificantem  atque 
crescentem,  die  Sabbati  pene  ubique  prandentem, 
admoneo  ut  quisquis  est,ut  sese  cohibeat.  »  Ac  dein- 


ritas  ex  Deo  e5(,secutus  adjunxit :  et  omnis  qui  di-  Q  ceps:«SiergomaiefacimusquandoinSabbatopran- 


ligit^  cx  Dco  natus  est.et  cognoscet  Deum ;  quinon 

diligit,  non  cognovit  Deum,  quia  Deus  charifasest ; 

statim  volens  de  bac  re  apertius  aliquid  eloqui,  in 

hoc,m<^u\ijCognoscimusouia  in  ipso  manemus^et  ipse 

in  nobis,  quoniam  de  ipiritu  suo  dedit  nobis,  Et 

apostolus  Paulus  :  Charitas,  inquit,  Dei  diffusa  est 

in  cordibus  nostris  per  spiritwn  sanctum  qui  datus 

est  nobis.  Dilectio  igitur,  quoe  ex  Deo  est  et  Deus 

est,et  proprie  Spiritus  sanctus  est,per  quem  dilTun- 

ditur  in  C(>rdibus  nostris  Dei  charitas.per  quem  nos 

tota  inhabitat  Trinitas.QuocircarectissimeSpiritus 

sanctus,  cum  sit  Deus,  vocatur  etiam  donum  Dei. 

Quod  donum  proprie  quid  nisi  charitas  intclligenda 

est,quffi  perducitadDeum.etsinequaquodlibetaliud 

Dei  donum  non  perducit  ad  Deum.  »  Probandum  est 

ergo  Spiritum  sanctum  donum  Dei  esse  dictum  juxta 

verba  Domini  dicentis  :  Si  guis  sitit,  veniat  ad  me 

et  bibai.  Qui  CTcdit  in  me,  sicut  dicit  Scriptura,flU' 

minade  ventre  ejns  ftuent  aquaz  vivan.Porro  eysin^e-  p  dilectissime  frater,  nemo  legemsicuti 

lista  secutus  adjunxit :  Hoc  aufem  dixit  deSpiniu      nisi  qui  non  intelligit.  »  Sequitur :  « 

sancto  quem  aceepturi  erant  credentes  in  eum  ;  ei      '     '    •      «ll*?  .•_.•_• 

apostolus  Paulus ;  Rt  omnes  unoSpirilupofatisnmus, 

Quod  vero ipsasancta  Trinitas  inconfusa  et  insepara- 

ta,  nec  per  tempus  nec  per  locum  moveatur,  idem 

egregius  doctor  in  libro  octavo  Geneseos  ad  litteram 

exprimit.  Diximus  itaque  summum  ipsum  verum 

unumacsolum  DeumPatrem  et  Filium  et  Spiritum 

sanctum.ldemverumDcumVerbumqueejus  et  utri- 

usque  Spiritum  Trinitatem  ipsam  neque  confusam 

ne(}ueseparatumDeum,quisolusbabetimmortalita- 

tem  etlucem  habitatincessibilem,quem  nemo  homi- 

numvidit,nec  viderepotest,nec  locorum  vel  finito  vel 

infinito  spatio  contineri,  nec  temporum  finito  vel 

infinito  volumine  variari.  Hasc  est  vera  fides  catho- 

lica,  in  qua  lex  et  prophetae  ac  Christi  Evangelium 

omnesque  orthodoxi  doctores  cunctis  mouis  sub 

sacra  religione  coucordant,  sub  qua  ab  initio  usque 


demus,nullo  die  Dominico  bene  vivimus,quod  nefas 
est  dici.  »  Et  post  pauca :  «  Lapidare  Deus  hominem 
iussit,  qui  sabbato  ligna  collegerat ;  nusquam  autem 
legimuslapidatum  vel  aliquo  digno  suppliciojudica- 
tumsivejejunantem  Sabbato,  sive  prandentem.  »  Et 
in  sequentibus:«Eoipso  sabbati  (iie,quoChristi  le- 
gimus  manducasse  discipulos,vulseruntutique  spi- 
cas,  quod  Sabbato  non  licebat,  quia  contradictio 
veterum  prohibebat.  Videat  igitur  ne  forte  con- 
gruentius  ei  respondeatur,ideo  Deum  illo  die  a  di- 
scipulis  hajc  duo  fieri  voluisse,  unumdc  spicis  vel- 
iendis,alterumdealimontis  sumendis,ut  illicoesset 
adversus  eos  qui  sabbato  volunt  vacare.Hoc  autem 
adversus  eos,qui  cogunt  Sabbalo  jejunare,  »  et  reli- 
qua.  Et  iterum  :  «  Nempe  si  tunc  non  erramus 
quando  jejunamus,  et  aliorum  sex  dierum  errores 
tunc  abluimus  cum  Sabbato  jejunaraus,nullus  erit 
Dominicodiedeterior,nullusSabbatomelior ;  credo, 

iste  intelligit, 
Verumtamen 
in  hujus  Sabbati  jejunio  sive  prandio,  nihil  mihi 
videtur  tutius  pacatiusque  scrvari,  quam  ut  qui 
manducatynon  mandncatem  non  spernat ;  et  quinon 
manducat  manducantem  non  jwficetyqma  ne(^ue  si 
non  manducaverimus  abundabimus,  neque  si  non 
manducaverimusegebimus.Custoditasciliceteorum 
inter  quos  viviraus  et  cum  quibus  Deo  vivimus  in 
his  rcDus  inoffensa  societato.  Sicut  enim  (^uod  ait 
Apostolus,  si  verum  est  malum  esse  homini,  qui 
peroffensionem  manducat.itamalumest  homini,qui 
per  ofTensionem  jejunat.Non  itaque  simus  is  simi- 
fes  qui,  videntes  Joannem  non  manducantem  nec 
bibentem,  dixerunt  :  Dsrmmium  hafwt ;  sed  nec 
rursus  eis  aui,  videntes  Christum  manducalem  et 
biDentem,  (lixerunt  :  Ecce  homo  vorax  et  vinosus 
amictis  publicanorum  et  peccatorum.\}i\Ae  quodcun- 
que  faciraus,  orania  in  gloriam  Dei  faciamus,  et 


ad  finera  vigendofloruit  etflorebitsanctaDciEcclo-  ^  quanturainnobisestsine  offensionesirausJudaBisct 
sia  omni  auctoritate  ccelitus  munita.quaj  juste  cro-  ^  Grppcis  ct  Ecclcsiae  Dei.  Omnis  enira  pulchritudo 


dentibusperpetuaraetspiritualeraadhibetraedclam, 
incredulos  vero  et  schismatos  nisi  resipiscant  abs- 
que  ullo  remedio  perpetualiter  damnat. 

Igitur  (luia  memorati  Graeci  nos  irrationabiliter 
reprehendunt  cur  non  jejuneraus  Sabbatis,  et  cur 
septera  hebdomadibus  non  abstinemus  antePascha  a 
comestione  ovorum  ot  caisei,  et  octo  hcbdomadibus 
ab  edulio  carnium,  dignum  videtur  ut  qua;  juxta 
sunt  ad  satisfactionera  respondearauseisad  Casula- 
num  presbyterum  verba  Augustini  (epist.  36)  : 
w  Quod  ergo  me  consulis,  utrura  licoat  Sabbato  je- 
junare,  respon(leo  :  Si  nuUo  raodo  licerct,  profecto 
quaclraginta  continuos  dies  nec  Moyses  ncc  Elias 
nec  ipse  Dominus  jejunasset.  Verum  ista  ratione 
concluditur  etiam  Dominico  dic  non  illic-tnni  cssc 
jejunium,et  tamen  quisquis  hanc  dicm  jejunio  de- 
cemendam  putaverit,sicut  quidam  jejunantes  sab- 
batum  obs6rvant,non  parvo  scandalo  erit  Ecclesiae, 


filine  rcpjis  intrinsccus ;  illa;  autem  observationes, 
quiTR  variae  celebrantur,  in  ejus  vcste  intelliguntur, 
unde  ibi  dicitur  :  /n  fmbriis  aureis  circumamicta 
varictate.Sed  ea  quo^Jue  vestis  ita  diversis  celebra- 
tionibus  varictur,  ut  non  adversis  contentionibus 
dissipetur.  »  Et  rursum : «  Ego  in  evangelicis  et 
apostolicislittcristotoqueInstruraento,quodappella- 
turTestamentura  Novum,anirao  id  revolvens,  video 
pr.Tceptura  essej*ejunium;  quibusautem  diebusnon 
oporteat  jejunare,  et  quibus  oporteat  praecepto  Do- 
mini  vel  apostolorum,  non  invenio  definitum.  Cur 
autcm  quarta  et  sextaferiaali(7uandomaxiraejej*u- 
net  Ecclcsia,  illa  ratio  reddi  viaetur  quod  conside- 
rato  Evangclio  ipsa  quarta  sabbati  consilium  repe- 
riuntnr  ad   occidendum  Doniinura  fccisse  Judaei ; 
intermisso  autera  uno  dic,  cujus  vespera  Dorainua 
pascha  cum  discipulis  raanducbvit,  traditus  est  ea 
nocte,  quae  jam  ad  sextam  Sabbati  pertinebit.  Haac 


1207 


AD  EPISTOLAS  ElP  DECRETA  NICOLAl  PAPiE  I  APftlNDlX. 


1906 


diof?  prima  Azimonim  f\iit  a  vppppra  incipicns.Onn-  A 
ppopiiu*  el  ip?a  sexU  Snbbali  recb»,  (l«*pntatiir.j«\jnnio. 
Jejunia  quippe  humilitalem  pigni(icant,ul  humilia- 
biim  jejutiio  animam  wiraw.  Scquitur  Sabbatum,quo 
die  caro  Christi  in  nionumenlo  rcquievit.  Sicut  in 
primis  operibus  mundi  requievit  Deus  illo  die  ab 
omnibus  oporibus  suis  Minc  exortacst  ista  in  regia 
illa  vosto  varictHS,  ut   alii    sicut   maximc    populi 
Oriontis  propter  recjuiei  significantiam  malunt  rela- 
xari  jejunium,  alii  propter  huniilitatem  mortis  Do 
mini  jcjunare,sicutilomana  et  nonnulla^Occidentis 
ficclosiai ;  quod  quidem  uno  die,  quo  Pascba  cele- 
bratur,  propter  rcnovandam  rei  gcst®  momoriam, 
quiadlscipulihumanilormortom  Doniini  doluerunt, 
sic  ab  omnibus  jejunatur,ut  etiamilli  Sabbatijeju- 
nium  devotissime  celebrent,  qui  cajteris  per  totum 
annum  Sabbatis  prandent,utrumque  videlicet  si^i- 
ficantes,et  in  uno  annivcrsario  dic  luctum  discipu- 
lorum,  ct  cffiteris  Sabbatis   quietis  bonum.   Nam 
venerandus  Ambrosius,  cum  de  hac  causa  interro-  g 
garcLur,  «  Quid  possum,inquit,hincdocere  amplius 
quam  ipse  facio?  Quando  Mediolani  8um,non  jejuno 
Sabbato,  quando  Romae  sum..jejuno  Sabbato,  et  ad 
quamcunque  Ecclesiam  veneritis,  inquit,  ejus  mo- 
rem  servate,si  pati  scandalum  non  vultis  autfacere. 
Sed  quomodo  contingit  ut  in  una  Ecclesia  vel  unius 
regionis  E^clesia»>  alios  habent  Sabbato  prandentcs, 
alio9Jejunantcs,moseorummihi  soquendusvidetur, 
quibus  corumdem  populorum  congregatio  rcgenda 
commissa  est.  » 

Postremo,  ut  nil  inexpletum  remaneat  unde  in 
exorta  qua^rola  ralio  titubare  queat,  monstrandum 
est  quffi  sint  tempora  jojunii  a  (Ihristo  ex  legc  et 
prophelis  divinitusChnstianis  ad  obscrvandum  san- 
cita,  ut  in  omnibus  pro  concordia  omnes  satisfa- 
ctionem  recte  ct  legalitcr  habcant.  Auguslinus  in 
libro  primoad  qua;stionc8Januarii:«0uadragesima 
sane  jejuniorum  habct  auctoritatera  et  in  veteribus 
libris  ex  jcjunio  Moysis  et  Elim  et  ex  Evangelico,  p 
quiatotidemdiebus  Dominusjcjunavit,demon8trans 
Evangelium  non  dissentire  a  lege  ct  propheti8,inter 
quos  m  monte  gloriosus  apparuit,  ut  evidentius 
emincret,quod  deillodicit  Apostolus  :  Teslimonium 
habens  a  lege  el  prophelis.  In  qua  ergo  parte  anni 
congruontiusobservatio  QuadrageaimaB  constituere- 
tur,  nisi  conflnis  atque  contigua  Dominicae  passio- 
nis,  quia  in  ea  significatur  hac  vita  laboriosa,  cui 
opns  est  continentia,  ut  ab  ipsius  mundi  amicitia 
jejunetur,  qufle  utiquefallaciterblandiri  etilleccbra- 
rum  fucos  circumspargcre  atque  lactare  non  ee.  sat. 
Numeroautcmquadragenario  vitam  istam  propterca 
figurari  arbilror,quia  dcnarius,in  quo  est  pcrfcctio 
beatiludinis  nostra3,sicut  in  oclonario,quia  redit  ad 
primum,ita  in  hoc  mibi  vidctur  exprimi,quia  crea- 
tura,  quaj  soptcnario  figuratur  adhaeretcreatori,  in 
quodeclaraturunilasTrinitatis  pcruniversummun- 
aum  temporaliler  annuntianda  :  qui  mundus  etiam 
a  quatuor  ventis  dolimatur  et  a  quatuor  elementis  -. 
engitur,et  quatuor  annus  temporum  vicibus  varia-  " 
lur.  Decem  autcm  quatcr  in  Quadragesima  consu- 
matur.Quadragonarius  autem  partibus  suis  compu- 
tatus  addit  ipsum  denarium  et  fiunt  quinquaginta, 
tanquam  merces  laboris  ct  continentiae. »  Unde  idem 
Augustinus  in  libro  supra  scripto  :  «  Partes  autem 
ajquales  habetqua^ragenarius  numerus.Primo  qua- 
draginta  in  8ingulis,deinde  vi^inti  in  binis,  deinde 
deccm  in  quaternis^octo  in  quinis,quinque  in  octo- 
nis,  qualuor  in  denis,  duos  in  vicenis.  Unum  ergo 
et  duo  et  quatuor  et  quinque,  et  octo  et  dccem,  et 
viginti  simul  ducta  efficiunt  quinquaginta.Quapro- 
ptor  sicut  guadragenarius  numerus  ffiqualibus  suis 
partibup  computatus  parilor  pcrdenarium  usque  ad 
dcceni  fil  decalogus,  et  sic  per  decalogum  usque  ad 
quiiuinaginla,  ct  fit  quinquagonarius,  sic  tempus 
lidoi  reruni  pro  nostra  salutcgestarum  et  gorenda- 
rum  cum ajgualitatevitajactum imperatjintolloctum 
stabilis  sapientiaB,  ut  non  solum  credendo  sed  etiam 


intclligcndo  disciplina  firmetiir. »Unde  et  interalia 
boatus  ait  (jrogorius  (ito:?iiL  ^6  in  Evang.) ;  *'  Ab 
exordio  clenim  Quadragesimae  usque  ad  paschalis 
solemnitatis  gaudia  sea  hebdomaaas  veniunt,  qua- 
rum  videlicct  dies  quadraginta  et  dao  fiunt,  ex 
quibusdum  sex  dies  Domini  abstinentia  subtrahun- 
tur,non  plus  in  abstinentia^  quam  triginta  sex  dies 
rcmanent.  Dum   vero  per  trecentos  et  sexaginta 
quinque  dies  annus  dlcitur^nospertrigintasexdies 
affli^imur,  quasi  anni  nostri  decimas  Deo  damas.  » 
Typice  ergo  quadraginta  et  duos  dies  in  Quadrage- 
8ima  habemus,  quoniam  tot  mansiones  fiiii  Israel 
habuerunt,qui  baptizati  sunt  in  mari  Rabro,quan- 
do  exicrunt  de  terra  iEgypti,  de  dura  serviiute,  et 
pervenerunt  ad   terram  repromissionfs :  tot  enim 
generationes  sunt  seriaa  Christi  cam  hiethoxia  bis 
computato  et  eodem  Christo.Merito  qui  ad  coelestem 
patriam  tendunt  eodem  numero  mansionum  sata- 
gunt,quo  filii  Israel  ad  terram  repromissionis  vene- 
ruot ;  ct  merito  qui  ad  Christum  trans^ont  per  ba- 
ptismum,  eodem  numero  ad  eum  pervenhint,  quo 
Christus  ad  nos  venire  dignatus  est,  sicut  beatus 
Ilieronymus  ait  in  libro  Mansionum  filiorum  Israel 
(epist.  ad  Fabiolam) :  «  Nec  mirum,  sed  tn  illo  nn- 
mero  sacramenti  per\'eniamu8  ad  regna  cc^lomm, 
sub  quo  Dominus  atque  salvator  a  primo  palriarcha 
pervenit  ad  vlrginem  quasi  ad  Jordanem  quce  pleno 
gurgite  fluens  Spiritus  sancti  gratiis  redundanat.  • 
Igitur  hoc  qiiadragesimale  jefunium  a  Ghristo  et 
sanctisapostolisnobistraditumfegularitertenemus, 
et  cajtera  jejunia,  quie  a  Septuagesima  et  quatuor 
anni  cxsolvimus  tempora  spontc  et  humano  arbitrio 
agimu8,non  auctoritate  evangelica,vel  apostolorum 
dortrina ;  unde  eorum   reprebensio  nooie  videtnr 
frivola,  qui  nos  rcdarguunt,  cur  septem  hebdoma- 
das  a  casci  et  ovorum  non  abstinemus  carne  ante 
Pascha.Siquidem  ut  non  transgrediamur  terminos 
guos  posuerunt  patres  nostri,  talem  observantiam 
in  hoo  tencmus,  quatem  a  sanctis  doctoribus  et 
sequi  videmus  et  docere,  ut  convenienter  totum 
corpus  EccIesioB  in  una  sibimet  concordet  observa- 
tione  ;  de  talibus  enim  ait  Apostolus,qui  extra  mo- 
rem  ecclesiasticum  judicare  praedumnnt,  non  enim 
amplius  invicem  judicemus,  sed  hoc  iudicate  ma- 
gis,  ne  ponatis  ofTendiculum  fratri  vef  scandalum  ; 
et  licet  ipsi  reprehensores  non  intelligant,  novem 
hobdomadibus  ante  pascha  exhibemus  nostrae  dele- 
ctationis  mortificationcm,  quarum  hebdonadarum 
primam  vocamus  Septuagcsimamsecundnm  Sacra- 
mentorium  et  Antipnonarii  titulationem,  qnaB  in- 
choatur  die  Dominica,et  in  septima  Sabbati  flnitur 
post  Pascha  ;populi  Dei  tempus  captivitatis  signifl- 
cat  qui  in  Babylonia  detentus  est  captivus  sub  nn- 
mero  septuagenario.Undc  Jeremias  :  Perdam  cxeis 
vocem  gaudii  el  lwtilisp,ct  sei^vient  omnes  genies  islx 
rcgi  Babylonis  septuaginta  annis.  Quapropter  illo 
tompore  aileluia  non  cantatur  apud  nos,et  dulcissi- 
mus  hymnus  angolorum  Gloria  tn  exceisis  £)«?.Alle- 
luia  proptcr  houorem  et  latitudincm  prirasllingus 
pracclarus  est  Hieronymus  in  Isaiae  libro  undecimo. 
Ad  comparationem  enim  linguae  Hebraica  tam  Grs^ 
ci  quam  Latini  sermonis  pauper  est.  Pauperem 
linguam  in  supradictis  diebus  frequentamus :  Laus 
tibi,  Domine,  rex  wternse  glorix.  Dicit  psalmus  : 
quomodo  cantabimus  canticum  Domini  in  terra  alie- 
na  ?  AUeluia  et  Gloria  in  exceisis  Deo  cantica  cae- 
lestia  sunt.Unde  Joanncs  in  Apocalypsi  :  Post  hsrc 
auflivi  vocem  magnam  in  coslodiCf*ntem,  AHeluia.  De 
Gloria  in  ercetsis  Deo  nulli  dubium  quin  angelorum 
cantus  est  :  oportet  enim  nos  sedentes  id  est  humi- 
litatos  super  flumina  Babylonis  iiere  dum  recordare- 
mur  Sion,  et  hac  Septuagesima  nos  ad  quadragesi- 
malem    pugnam  vitia   fugiendo    prrparare.  Dicit 
Aposlolus  ad  Ephesios  :  Fornicatio  auteni  et  amnis 
immunditia  aut  avat  itia  necnominetur  in  tobis  sicul 
decct  sanclos.Dc  supradictis  septuaginta  annisdicit 
Augustinus  in  libro  de  Doctrina  Ciiristtana  fMlo  : 


tm 


la^lfiCOPOl^nM  GKRMANIJ;  CONTRA  GBiGGOS  RESPONSIO« 


1310 


«  Possunt  et  septuagintaJerciniiB  prouniversotern-  X 
porc  spiritualiter  accipi,  quod  est  apud  alienos  Ec- 
olesia. »  Et  iternm  idem  in  duodecimo  libro  contra 
Fauetum  :  «  Nam  quod  etiam  post  septuaginta  an- 
tkos  secundura  ejusdem  Jeremise  prophetiam  reditur 
ex  captivitate,  et  templum  renovatur,  quia  fidelis 
Ghristianus  non  intelligat,  post  evoluta  temporu, 
qui  septenarii  dierum  numerirepetitione  transcur- 
nint,  etiam  nobis,  id  est  Ecclesias  Dei,  ad  illam 
ocetestem  Jerusalem  ex  hujussaeculi  peregrinatione 
redeundum,  per  quem  nisi  per  Jesum  Ghristum 
vere  sacerdotem  magnum,  cujus  figuram  ^erebat 
ille  Jesus  sacerdos  magnus  illius  tempons,  quo 
templum  Dei  sdificatum  est  post  captivitatem.  » 
Bexagiiita  quippe  dies  sunt  a  septuagesima  usque 
ad  quartam  feriam  ante  Gcenam  Domini.  Per  hunc 
numerum  vidus,  quae  in  magna  tribulatione  sunt, 
designantur,  quam  tribulationem  et  afflictionem 
monstrat  compositus  digitorum,  qui  ^memoratuni 
numerum  exprimit  indicesupra  posito  po)lice.Tres  n 
dica  quae  snpersiint  usque  ad  resurrectionis  Domini 
triduanum  jejunium,  quod  secundum  Septuaginta 
Fnterpretes  Ninivit«  exercuerunt,  designunt,  ut  no- 
stra  peccata  pro  quibus  affligimur  in  clarificatione 
resurrectionis  Domini  aboleantur,  ut  et  mysticum 
septuagenarii  tempus sit  compassio  captivorum,7uta 
si  compatimur,  et  c&nregnabimns,  Sexagesima  deni- 
que  percurrit  infra  septuaginta  ad  quartam  feriam 
habet  convenientiam  cum  quarta  «etate  mundi,  in 
qtia  David  et  Saiomon  regnaverutit.In  quartaaetate 
gens  illa  coelesti  fide  inclyta  regno  David  et  Salomo- 
nis  gloriosa  templi  etiam  sanctissimialtitudine  to- 
tumnobilitaturinorbem.  In  nostraveroquartaferia 
triuraphat  David,  qui  vioit  leonera,  et  Salomon 
aeternus  paciflous  regnat,  de  quo  dicit  Apostolus  : 
Christus  resurgens  a  mortuis  jam  n&n  moritur,  mors 
illi  ultra  non  dominabitur.  Templum  sedificat  nobi- 
lissimo  Deo  Patri,  cui  dicturus  est  in  fine  :  Venitey 
benedicti  Patris  meitpossidete  jfaratum  vobis  regnum,  p 
Ad  id  regnum  per  Sexagesimam  nos  oportet  cur-  ^ 
rere;  senaniis  enim  numerus  partibus  suiscompu- 
tatus  priraus  perfectus  est,  sexta  unum  tertia  duo, 
medietas  tres^unum  enim  et  duo  ettres  sexfaciunt. 
Hic  numerus  perfectionem  demonstrat.  Beda  in  libro 
de  teraporibus  :  Ubi  notandum,  quod  non  idep 
senarius  numerus  perfectus  est,quiaDominusineo 
mundi  operam  perfecerit^sed  sicut  Augustinus  ait: 
Ideo  Domintis,  qui  simul  omnia  creare  volebat,  in 
eo  dignatus  est  operari,  quia  numerus  est  ilie  pcr- 
fectus,  senarius  per  denarium  ductus  sexaginta  fa- 
ciunt,  denarius  ad  mercedem  operum  respicit.  Si 
quis  per  senarium,  id  est  perfectionem  mercedem 
operum  requirit,  ipse  recipiet  regnum  quod  nobis 
t)romittitur  in  quarta  feria  Paschae.  A  Sexa^csima 
quippe  usque  ad  sanctum  diem  resurrectionis  octo 
hebdomadaesunt.ex  quibus  si  desingulishebdoma- 
dibus  primam  et  quintam  feriam  subtraxeris  et  ip- 
sum  tantum  diem  Paschae,  quadragintatantum  dies 
remanent  in  abstinentia.Hflec  ergo  dicimus  propter  D 
illosqui  solvunt  jeiunium  in  easdem  ferias.Meltiades 
namque  natione  Afer,  vir  per  omnia  apostolicus, 
tricesimus  quartus  post  sanctnm  Petrum,  cui  suc- 
cessit  beatus  Sylvester  in  oathedraapostolicfle  digni- 
tatis.  bic  constituit  ut  nulla  ratione  in  prima  vel 
quitita  fifefria  jejunium  quis  fldelium  agere  pnesume- 
ret;iiam  cur  in  prima  feria  jejunium  ipsotradente 
EN>Ivatur,non  est  necessitas  texendo  replicare.Quin- 
tam  vero  arbitrati  sumus  propter  magna  mysteria 
({uffi  in  eo  continentur^  ab  eo  esse  solutam,quia  in 
ipsa  sEcrum  chrismaconficitur  ab  abluendam  totius 
mundi  primae  originis  culpam.ln  Spsa  reconciliatio 
lit  pcenftentiura^inipsaredemptoromnium  ccBUando 
cum  discipulis  panem  fregit,  et  calicem  paritereis 
dedit  in  ilgura  corporis  et  sanguinis  sui,  nobisque 
profuturum  magnura  exhibuit  8acramentum,eo  vi- 
delicet  die  post  multa  mysteria  Deus  et  Dominus 
noster  Jesus  Ghristus  discipulis  suis  videntibus  glo- 


riosa  ascensione  colos  penetravit.  Sed  ne  diutiua 
scrmo  protelelur.de  hacsolemnitatcplurascriptain 
sanctorum  venerabiliura  scriptis  agnoBciraus.Deni- 
que  in  conoilio  Landicense  titulo  quinquagesimo 
statutum  est  non  debere  jejunium  solvi  in  quinta 
feria;8ed  quia  unusquisque  in  suo  sensu  abundat, 
sive  hoc,  sive  aliud  sit,  salva  flde  et  reiigione  nihil 
praejudicamus. 

Quinquagesimadenique  primuradiera  venerabilis 
Paschae  tangit ;  sicut  enim  senarius  perfectionem 
operum  demon8trat,ita  quini^uagenariusomniaope- 
ra  quae  perfioiuntur  per  qumqne  sensus  corporis. 
Quinguies  enim  decem  quinquaginta  fiunt .  Si  quis  per 
exterioremadministrationemdecemverbalegiscom- 
pleverit  in  Spiritu8ancto,nondubitatad  consortium 

Eervenicndum  essc  beatae  resurrectionis,  quae  cele- 
ratur  in  Pascha  Domini.  Religione  vero  crescente 
a  Telesphoro  pontifice,qui  post  IPetrum  principem 
apostoiorum  nonus  in  sancta  Ecclesia  claruit,  hoc 
tempus  in  abstinentia  dedicatumex8titit;et  quo  alio 
nomine  rectius  vocari,quam  quinquagesima  in  or- 
dine  rationabiliter  debuit?£xhinc  deinoeps  collecta 
ratione,qui  octo  hebdomadasobservarestuduerunt, 
Sexagesimam  gradatim  nominaverunt;simiiiterqui 
novem,Septuagesiraara  juxta  post  factam  rationem 
novem  imposuerunt,et  non  ob  numerum  hebdoraa- 
darum,  vel  dierum  vel  tenorem  nominis  servantes 
heec  nomina  consuerunt,veIuti  secuti  nunc  fuissent 
qui  decimam  hebdomadem  addere  pro  aliqua  justa 
ratione  voluissent^non  propter  numerum  hebdoma- 
darum  decagesimara  seu  quolibet  alio  nomine,  vel 
propter  numerum  dierum  Septuagesimam,sed  octa- 
vagosimam  ordine  conservato  vocabulorum  recto 
tramite  pergente  nuncupa**e  debuissent. 

His  itaque  temporibus  modura  jejunii  servamusa 
sanctis  Patribus  statutum,  jnxta  quod  ait  per  pro- 
phetam  Dominus  :  Nonne  hoc  est  magis  jejnnium 
quod  elegi ;  dissolve  colligationes  impietatiSy  solve 
fasciciUus  deprimentesy  dimitte  eos  qui  eonfracti  sunt 
liberos  et  omne  onus  disrumpCy  etc.  Primi  igitur 
mensis  jejunium  trium  dierum  quarta  et  sexta  reria 
etSabbato  ideo  etiam  celebramus,quia  in  libroExodi 
legitur  dicenteDorainoadMoysen:il/enje  enim  vemi 
temporis  egrcssus  es  de  JEgypto.  iEgyptus  tenebrae 
interpretantur,sive  hujus  mundi  vulterrorem  intel- 
ligi,  in  quo  quandiu  quis  versatur,in  tenebris  igno- 
rantiae  vel  etiaminfidelitatemanet.Abnegatoautem 
diabolo  ante  baplismumet  pompiseiusatqueoperi- 
bus  ejus  per  confessionem  verae  fidei  atque  per 
baptismura^egreditur  unusquisauedeiEgypto,idem 
de  tenebris  ignorantiae  et  infidclitatis  percepta  re- 
missione  omnium  criminum  praeteritorum  pervenit 
ad  veramlucemGhristum  Dominum  SaIvatorera,qui 
dixit  :  Ego  sum  lux  mundi  :  qui  sequitur  me,  non 
ambulat  in  tenebriSy  sed  hahebit  lumen  vitas  xtemw. 
Ipsum  quoque  primiraensisje.juniumDominusaIio- 
rumaue  trium  temporura  perZachariara  prophetam 
praecipit  dicens  :  Jejunium  primi,  hoc  est....  JUnii, 
hebdomoda  secunda,  jejunium  septimiy  hoc  est  Se- 
ptembris;hebdomada  teriiiLjejunium  decimi  hebdo- 
mada  plena  ante  nativitatem  Domini  erit  vobis  in 
solennitates  praeclaras,  Ipsumque  jejunium  prirai 
roen8is,ut  supra  diximus,trium  dierum  ideo  antiqui 
Patrcs  sanxerunt  celebranduro  propterconfinesdies 
quadragesimalis  jejuiiii,ut  his  saltemdiebusmsgor 
congregatio  flat  Ghristiani  popuIi,ut  in  unum  con- 
gregati  ex  conspectu  mutuo  aeflde  sancta  invicem 
conferendo  major  charitas  inter  eos,et  magor  oria- 
tur  laetitia  vel  etiam  exsanctacollatione  in  invicem 
facta,  unusquisque  perfectionem  sanctae  quadruge- 
simae  observationis  sti:dium  provocetur.ct  ut  unus- 
quisqiie  ad  sanctum  pervenire  mereatur  Pascha. 
Porrojojuniumquartimensisquia  et  eodomtempore 
a  plurlbus  xl  dics  iejunio  mox  Pentecosten  celebra- 
tur,  idco  remotim  hic  triduo  generaliter  oranibus 
indictumest  jejunium,c[uia  tunc  in  quibuidamlocis 
Ecclesiae  mense  primitiaefrugumterraecolliguntur. 


(Sll 


AD  EPISTOLAS  ET  DECRETA  NICOLAI  PkVM  I  APPENDIX. 


1212 


ethicmensis  aquibiisdammensis  hordearhv  diciiury 
co  quod  tunchordeumjamtuiicmessuerantmajores 
nosti'i,et  panes  primitiarum  Domiuooirerreconsue 
verunt :  Observa  mensem  novarum  frugum  et  celehra- 
bis  dies  festos  Domino  Deo  /uo.QuotemporeDominus 
supplici  prece  orandus  est,  ut  nobis  iructum  terrs 
usque  aa  maturitatem  perducat,et  nobis  cum  gra- 
tiarum  actione  ad  colligendum  tribuat. 

Quod  vero  memorati  Graeci  nos  reprehendunt  cur 
nostris  presbyteris  prohibemus  uxores  accipere, 
respondemus  quia  terminos  quos  patres  nostri  po- 
suerunt,  pertransire  nolumus,  sed  juxta  statuta 
sanctorum  canonum  munditiam  animae  et  corporis 
Deo  serviendo  servare  gestimus.  Undc  in  deoretis 
papaB  Siric:ii,tituIo  12:Femina8  vero  non  essc  alias 
pntimur  in  domibus  clericorum.  nisi  cas  tantum 
quas  proprias  per  solas  necessitudinum causas  habi- 
tare  cum  iisdem  synodus  Nicaena  permisit.Unde  in 
concilio  Nicffino,  titulo  3:  Interdixit  pcr  omnia  ma- 
gna  synodus  :  Non  episcopo,  non  preshytero,  non 
diacono  vcl  aiicui  omnino  qui  est  m  clero,  licere 
subintroductam  haberemulierem,Qisi  forte  matrem 
aut  sororem,  aut  amitam,  vel  eas  tantufh  [^ersonas 
quaB  suspiciones  eiTugiunt.  Unde  in  decretis  papa 
Leonis,  titulo  :  «  Lex  continentias  eadem  est  al- 
taris  ministris  atque  presbyteris.  Qui  cum  essent 
iaici  sive  lectores,  licite  sibi  uxores  ducere  et  fllios 

Srocreare  potuerunt.  Sed  cum  ad  praedictos  gjra- 
us  provenerint,  ccBpit  eis  non  iicere  quod  licuit, » 
et  cactera.  Item  ex  aecretis  Innocentii,  titulo  16  : 
«  Propterea  quod  dignum  etpudicum  et  honestum 
est  tenere  Ecclesia  omnimodo  debet,  ut  sacerdotes 
et  LevitaB  cum  uxoribus  suis  noncoeant,quiamini- 
steriiquotidianinecessitatibusoccupantur;scriptum 
est  enim  :  Sancli  estote,  quoniam  et  ego  sanctus  sum 
Dominus  Deus  vester.  Nam  si  Paulus  ad  Gorinthios 
Bcribit  dicens  :  Abstinete  vos  ad  tempus^  ut  vacetis 
orationi,  et  hoc  utique  laicis  praBcepit,multo  magis 
sacerdotes,  quibus  et  orandi  et  sacriflcandi  juge 
oPnciumestsemper,  debebuntab  hujusmodiconsor- 
tio  abstinere.  Qui  sicontaminatus  fueritcarnalicon- 
cupiscentia,quo  pudore  vel  sacriflcare  usurpatur,aut 
qua  conscientia  quove  morito  exaudiri  se  credit, 
cum  dictum  sit  :  Omnia  munda  mundis;  coinfiuinatis 
autem  et  infidelibus  nihit  est  mandum  ;  et  apertius 
declamat  dicens  :  Qui  autcm  in  carne  sunt,  Deo  pla- 
cere  non  possunt ;  vos  autem  jam  non  cstis  in  came, 
sed  in  spiritu,  >>  Unde  in  concilio  Carthaginense,ti- 
tulo  25,Aureliu8  episcopus  dixit:«  Addimus,fratrea 
charissimi,  praeterea  de  quorumdam  clericorum 
quamvis  lectorum  erga  uxores  proprias  incontinentia 
refertur.Placuit,quod  et  diversis  conciliisfirmatum 
est,  subdiaconi,  qui  sacra  mysteria  contrectant,  et 
diaconi  et  presbyteri,  sed  etiam  episcopi  secundum 
priora  statuta  etiam  ab  uxoribus  se  contineant,  ut 
tanquam  non  habentesvideanturessc.Quod  nisife- 
cerint,  ab  ecclesiastico  removcantur  officio.  »  Item 
in  Africano  concilio,  cap.  37  :  «  Praeterea  cum  de 
quorumdam  ciericorum  quaravis  (erga)  uxores  pro- 
prias  incontinentia  referretur  :  placuit  episcopos, 
.presbyteros  «t  diaconos  secundum  priora  statuta 
eliam  ah  uxoribus  contineri.  Quod  nisi  fecerint,ab 
ecclesiastico  removeantur  officio. »  Hinc  in  Neocae- 
sarense  concilio,  titulo  1  :  «  Presbyter  si  uxorem 
acceperit,  ab  ordine  deponatur ;  si  vero  fornicatus 
fuerit  aut  adulterium  perpetraverit,  amplius  pelli 
debet,et  ad  pajnitentiam  redigi.»  Hic  unusquisque 
advertat,8i  in  duorum  vel  trium  testium  stat  omne 
verbum.  quid  possit  aut  dcbeat  tantorum  assertio 
sanctorum  Patrum,qui  multa  plurade  talibus  scri- 
bunt. 

Praeterea  quia  memorati  GraBci  falso  conantur 
reprohendere  quod  presbyteri  apud  nos  chrisma  li- 


\  niunt  frontcs  baptizatorum,  quod  chrisma  ox  aqua 
fluminis  apud  nos  confici  dicunt,dignuin  videtur  ut 
veridice  illis  respondeutur.Nunquam  enim  apud  dos 
presbyteri  hoc  a^ere  praBsumpserunt^sedexpin^e- 
dine  Kilobalsami  et  olivae,quamDeu8devirideligao 
dignatus  est  producere,  unde  sanctificando  unxit 
sacerdotes,  reges,  prophetas  et  martyres,  nostri 
episcopi  sacrando  exoranta  Patre  et  Filio  acSpiritu 
sancto  certo  tempore  sanctificari,utex  oleo  laBtitiae. 
Unde  G'iristus  exstitit  unctus  praBConsortibussuis, 
a  cujus  sancto  nomine  chrisma  accipit  nomen.om- 
nibus  qui  renati  sunt  ex  aqua  et  Spiritu  sancto  sit 
chrisma  salutis,  eosque  vitaB  aeternaB  participes  et 
coelestis  gloriaB  Deus  faciat  esse  consortes. 

Quod  vero  jam  dicti  Graeci  falso  fatentur,  apud 
nos  ante  de  diaconis  episcopos  quam  presbyteros 
ordinari  velut  quodam  saltu,firmiterrespondemus, 
pene  nos  hoc  nuncjuam  accidisse,  sed  ordinem  et 
modum  consecrationis  in  omniordineservaricano- 

n  nicc,  quod  illi  solent  transgredi  absque  ullaneces- 
sitate.  Nuper  etenim,  ut  fertur,  de  quodam  laico 
tonsuratum  monachum  statuerunt,ac  sine  dilatione 
ad  archiepiscopalem  ordinem  contraomniadecreta 
promoverunt.  Unde  in  Sardicensi  concilio,  cap.  13, 
Osius  episcopus  dixit:«Et  hocnecessariumarbitror 
ut  diligentissime  tractetis,  si  forte  aut  dives,  aut 
scholasticus  de  foro  aut  ex  ministratore  episcopus 
fuerit  postulatus....  perfunctus,  et  ita  per  sin^uios 
gradus  si  dignus  fuerit  ascendat  adcutmenepisco- 
patus.  Potest  enim  per  has  promotiones.quae  nsibe- 
Dunt  utiquc  prolixum  tempus,probare  qua  fide  sit^ 
qua  modestia,  qua  gravitate  et  verecundia,  et  si 
aignus  fucrit  probatus,divinosacerdotioillustretur, 
quia  conveniens  non  est,  ncc  ratio  nec  disciplina 
patitur,ut  temere  et  leviter  ordinetur  autepiscopus 
aut  presbyter  aut  diaconus,  qui  neophvtus  est, 
maxime  cum  et  magistcrgentium  beatusApostolus 
ne  boc  fieret  denuntiasse  et  prohibuisse  videatur, 

p  sed  hi,  quorum  per  longum  tempus  examinata  sit 

^*  vita  etmerita  fuerint  comprobata  ex  hoc  plurasunt 
exempla.  » 

Quod  vero  cum  corpore  et  san^ine  Ghristi  nos 
more  JudaBorum  pracdicti  GraBci  aiunt  in  Pascha 
agnum  offerre,  nunquam  ullus  nostrumhoc  valuit 
aut  voluit  excogitare. 

De  hoc  quod  reprehenduntcur  barbas  nostricle- 
riei  radunt,  respondemus,  cum  beato  Hieronymo, 
quia  si  sanctitas  est  in  barba,  nullus  sanctior  est 
hirco.  HsBC  igitur  contra  GraBCorum  haBresim  et  il- 
lorum  frivolam  reprehensionem  nos  in  credulitate 
sciiicot  nostra  reprehendentes  et  in  caeteris  causis, 
quaB  plus  ridiculosasunt  quam  sapientiaB  intellectui 
ponenda  construximus.  ^func  inferius  fidem  nos* 
tram,  quam  firmiter  tenemus  confiteri,  nec  non 
omnibus  generalitcr  panderc  curavimus. 

Sequitur  professio  fidei  qux  habetur  in  collectionibus 

conciliorum, 

D  Tum:«  HaBc  est  professio  fidei  episcoporum  apud 
Wormatiensem  civitatem  xvii  Kal.  Jun.in  synodali 
conventu  consistentium^quorum  nomina  sunt:Ada- 
Kvinus  archiepiscopus,  Liutbus  archiepiscopus, 
Rimbtus  archiepiscopusj  Anno  episcopus,SALOMON 
episcopuSjGunzo  episcopus,Arno  episcopu8,Witga- 
nus  episcopus,  Luitbus  episcopus,  Ambrico  epi- 
scopus,  Otgarius  episcopus,Gebehardus  episcopus, 
Ratolfus  episcopus,  Ermricus  episcopus,  Hessi  epi- 
scopus,  Hildcgrimus  episcopus,  Theodricus  episco- 
pus,  Egibertus  episcopus,  Erolfu?  episcopus,  Luit- 
hardus  episcopus,  Lantfridus  episcopus,  Theoto 
abbas,  Adalgarius  abbas,HETro  abbas^Brunwardus 
abbas,  Aschericus  abbas,  Theotrocus  abbas,  Egil- 
bcrtus  abbas. 


INDEX 

1\ERUM  ET  VERBORUM  MEMORABILIUM 

QVM 

In  ogeribus  8.  Lupi  Fbrraribnsis  continentur. 
(Uujiis  volum.  col.  423-698.) 


{Hevocatur  Lector  ad  Jiumeros  creusiores  textui  insertos,) 


AbbasnegligenscircareBpriDcipis, 
deponendus.  356.  Abbates  olim  non 
)  olerant  recederea  monasteriisabs- 
que  permissuproprii  episcopi,505. 

Abbo  episcopus  Antissiodorensis^ 
384. 

Acaricufi  monachus  Ferrariensis, 
152,  153^  154. 

Acta  martyrum  intemerata,  mng- 
namhabentauctoritatem,  493. 

Actardus  episcopus  Nannetensis, 
426,434 

Ad.  monacbus  Ferrariensis^  Lupi 
discipulus,  176. 

AdaciuB  abbas  Tutelensis  382. 
«    Adalardus  comes  palatii subCaroIo 
Calvo,  440. 

Adalbertusabbas  Ferrariensi8,372, 
374,  376. 

Adalgardus,  26 
Adal^us,  23,  25. 

Adalh.  vir  amplissimus,  134.  Vir 
magnus,  138. 

Adim  conditusest  rectus,185.Ineo 
omnes  periimus,  185,  212,  213,  225, 
232.1ta  fuerat  conditus,  ut  posset  non 
peccare.si  veIIet,211.Habuit  libernm 
▼oluntatis  arbitrium  ad  bonum  et  ad 
malum,  212. 

Ademarus  vicecomes  Scalarum  et 
abbas  laicus  monasterii  Tutelensis, 
382. 

Ado  archieplscopus  Viennensis,458 

Adrana  fluvius,  303. 

Adulterium  nec  permitti  uec  pro- 
hiberi  potest.  484. 

Adversa  patienler  ferenda,  5,141. 

iEdilulfus  rez  Anglonim,  32,  33, 
347. 

^neas  episcopus  Parisiensis,  147, 
148,  149,  174,  443,  456. 

iEtius  hflereticus,  498. 

Agio,  27. 

Agius  propinquus  JonsQ  episcopi 
Aurelianensis,  43.  Episcopus  Aurnlia- 
nensis,126,148,149,201,355,453.476. 

Affrippinensis  synodus  adversus 
Eupnratam,  281. 

Agritius  episcopnsTrevirensis,  276, 
277,  284. 

Ainardusprinceps  Canonicorum  S. 
Martialis  Lemovicensis,  374. 

Albini  (S.)  Andegavensis  monas- 
terium,  375. 

Albuinui  priBsul  Fritzlariensis,  308. 

Albuinus  episcopus  Buriburgen- 
sis,  507. 

Alcuinus  30,  40.Caroli  magni  ma- 
gister  et  abbas  multorum  monaste- 
riomm,340,353,372,396,446. 

Aldricusmonacbi.set  abbas  Ferra- 
riensiSjtandem  arcbiepiscopus  Seno- 
nensi8,2,55,80,326,329,376,387. 

Aldricufl  episcopus  Cenomanensis, 
126. 


Aldufus  monachus  Ferrariensis, 
152,  153,  154. 

Aiteus  episcopus  Angustodunen- 
sis.  414,  417. 

Altsi^.  abbas  Eboracensis,  104. 

Alluinus  monacbus,  39,  69,  75, 
383. 

Amalarius  diaconns,  auctor  Regu- 
IflB  Canouicorum,  373. 

Amalricus,  35. 

Amandi  (S.j  monachi,  37. 

Amandi  (S.^  Elnonensis  inonaste- 
rium,  351. 

Ambrosius  episcopus  Mediolauen- 
sis,  185,  222,  251,  293. 

Amicitia  serio  tractanda,  165. 

Amulo  (Amulus)  archiepiscopus 
Lugdunensis,  121,  413,  seq.  421. 

Angeli  totius  expertespeccati,161. 

Anglia  iisdem  pene  moribus  vivit 
quibus  Gallia,  416. 

Aogli  Saxones,  294. 

Anglicano  plumbo  teguntur  eccle- 
sise,  349. 

Anima  hominis  imago  Dei,  58,209, 
380,  482. 

Animalia  in  alvum  prona,  208,482. 

Annua  dona,  66.Annuum  ofiicium, 
88. 

Ansboldus  monachusetabbas  Pru- 
miensis,  20,  112,  131,  172,  177,  404, 
455. 

Ansegisus  archiepiscopus  Senonen- 
sis,  328,  525.VocatU8  secuudus  papa, 
420. 

Anselmus  archiepis^opus  Cantua- 
riensis,  446.Dictu8  pnpa  alterius  or- 
bis,  420. 

Apostolica  sedes,  id  est  Romana, 
129,  274,  492. 

Apostolicus,  idest  papa,  111,  154, 
403. 

Apostolis  Cbristus  summam  dedit 
in  Ec^Iesia  potestatem,  431.0mnlum 
par  fuit  honor  et  par  potestas,  431, 
432.  Apostoii  initio  dicti  omnes  epis- 
copi,  368. 

Aqus  potus  auimfie  et  corpori  sa- 
lubris,  161. 

Aquense  prfledium,  villa  episcopi 
Trecensis,  180,  181,  461. 

Aquila  abbas  S.  Petri  vivi  Seno> 
nensis,  405. 

Aquitania,  138.  Ejus  tutela  tripei^ 
Uto  divisa,  51. 

Aquitauica  congressio,  136  Expe- 
ditio,  51,  66. 

Arator  Romanss  EccIe&isQ  subdia- 
conus,  434,  443. 

Arbitrii  liberi  vi  homo  nihil  po- 
test  absque  gratia  Chrisli,  465. 

Arceiae,  locus  monasterii  Fulden- 
sis,  131. 

Archicapellani  dignitas  etauctori- 
tas,384,seq.,450.  Non  erat  perpetua, 
sad  ad  arbitrium  principis.  442. 


Archidiaconorum  magna  auctori- 
tas,  413. 

Ardegarius  presbyter,  52 

Arduicus  episcopus  Vesontionen- 
8is,  175,  456. 

Ariana  impietas,  278. 

Ariminensis  episcopus,  194. 

Arno  archiepiscopuB  Saltzburgen- 
8is,  421. 

Aruustus  archiepiscopus  Narbo- 
nensis,  421. 

Athanasius  episcopus  Alexandri- 
nus,278,279.Damnatu8insynodo  An- 
tiochena,  exsulatapudTreviros,  497. 

Athanasius  rhetor,  presbyter  CP., 
449. 

Attiniacu8  palatium  regium,  91, 
102,  391,  397.  528. 

Atto  episiopus  Vercellensis,  411, 
441,  443. 

Avnbnis  castrum,  360. 

Avuritioi  varia  genera,  508. 

Audesindus  episcopus  Helenensis, 
442. 

Auduinus,  26. 

Augustinus  episcopusHippoueusis , 
6,  16,  19,  57,  144,  166,  186.  189,  190, 
193,  222,  223,  235,  237,  242,246,252, 
256,  262,  271,  273,  274- 

Augustodunensis  urbs,  122. 

A.  Cellius,  4,  23. 

Aurelianensis  ecclesia,  201.  Urbs 
52.PagUB,  105. 

Au3onen3isepiscopu8,dictU8  etiam 
episcopus  Manresensis,  507. 

Autbertus  Availensium  comes,  51. 


Baiuli,  id  est  monitores,107,  401. 

Baldricus  presbvter,  52. 

Baptismotis  gratia,  193. 

Beda,  187,  259,  272,  273,  400.  Ejus 
CoIIectaneum  in  Epistolas  Pauli,118, 
406,  408. 

Belgica  Gallia,  276,  285. 

Bclla  civilia  violaut  jura  religio- 
uis,  198. 

Benedictus  (S.)  laudatur,  378.Ejus 
Regula  ubique  custodita  in  reguo 
Francorum;  405.  Inslitutio,  53,  56. 

Benedictus  abbas  Anianensis,  509. 

Benedictus  IH  papa,  154,  447. 

Beneficium;id  est  feudum,! 74,456, 
523. 

Beneventanum  territorium.  285. 

Bera  comes  Barcinonensi8,363 

Bernardus  abbas  monasterii  sauc* 
tfle  Columbffi  Senoneusis,  513. 

bernardus  comes  Petricoriorum, 
381. 

Bernardus  comes  Septimanioe  et 
Marc®  Uispanicce,  450. 

Bernegaudus  monachus  Ferrarien- 
sis,  172,  179. 

Bernus  episcopus  Augustodunen- 
8X8,  153,  414>  517,  421. 


im 


INDEX  IN  S.  LTJPUM. 


1S16 


BertcAudus  scriptor  regius,  23. 

B.,  id  est  Bertiia,  Gcrardi  Uucis 
uxor,  176,  457,  seq. 

Bertoldus,  117. 

BethleheiD,  sive  Ferrari»,  33, 152, 
153,  154,  158,  173.  Betblehem,  boc 
est  domus  panis^  182. 

Bituriguai  urbs   184. 

Bodo  Lupi  coDsanguiDeus,  24. 

Bodo  diaconus,  palatiaus  verlitse 
ad  Judaeos,  336. 

Boetius,  21,  27,  35,  139. 

Bonifacius  martyr  el  archiepisco- 

fmeMoguntiDU$,123,295,ctseqq.,503. 
nterfuit  concilio  Liptinensi,  419.  S. 
Bonifacii  solemuitas,  20.  Monaste- 
rium,  137. 

Bonogilu:^,  vicus  agri  Parisiensis^ 
37,  352. 

Bonorum  societas  profectum  et 
laudem  parit,  139. 

Bosonius,  2B< 

Brevis  voluminum,  4.  Breves,td  est 
iuventarin,  121,330,  412. 

Britanni,  125.Dissident,  63.  Eorum 
finesdefiniti  in  initiisregni  Francici, 
128. 

Britannia,  quse  nuDc  AngUh,in  di- 
tionem  Saxonum  redacta,  502. 

Britannia  minor,subjecta  archiepi- 
*  aoopo  Turonensi,  127,  427.  Ejus  in- 
cols  hostes  Caroli  Calvi,  453.  Brito- 
num  et  Francorum  limites  qunnd^- 
nam  constituti,  435.  Episcopi  a  No- 
menoio  pulsi,  426. 

Britannica  expeditio,  130.167. 

Briva  Curretia,  Lemovicum,  oppi- 
dum,  340. 

Brunco  Pippiui  regis  clcricus,  289. 

Bunns  abbas  Herueldensis,  292, 
501. 

Buriburch  oppidum,  302^  506. 

€ 

C.  JuliuB  Cffisar,  77. 

C&nonici  olim  nulla  certa  lege  te- 
nebantur,  372. 

Canonum  suspicienda  ceu8ura,56. 
Reverenda  auctoritas,  198.CaD0Dum 
venerabilium  constitutio,  201. 

Caper  auctor  orthographise,  41. 

Capitis  dolorem  detrahit  potus  par- 
citas,  102. 

Capitula,id  est  Canones,  83,  389. 

Cardinalium  dignitatefu  ab  omni 
antiquitate  repetit  Odoricus  Rpynal- 
dus,  433. 

Carisiacus,  palatium  regium.  52, 
362. 

CarolomannuB  rex,  filius  Ludovici 
Pii,524  et  seqa. 

Carolus  archiepiscopus  Mogunti- 
nns,  418.  Pippini  Junioris  AquitaDise 
regis  frater,  437. 

Carolus  Calvus  Francorum  rex,  77, 
79,  87,  94,  99,  106,  138,  144,  147, 
170,  184.  Doctrinse  studiosissimus^ 
174.Amator  pacis.  128.  Votum  ejus  in 
basihca  S.Dionysii,83.Ejus  mors  fal- 
80  nnntiata,  67,  381.  Regnante  eo  sa- 
pientia  apud  Gallos  reviviscit,  73. 

Carolus  Magnus  impcrator,  2,  30, 
123,  197,  309,  340. 

Carolus  Martellus,  287,296Carolus 
Simplex.FraDcorum  rex,  526.  Uoctus 
in  regem  v.  Kal.Februarii,  529. 

Casse-Dei  monasterium  343,sq.Ec- 
clesia  Casaa-Dei  in  abbatiam  evecta 
ab  Henrico  I  rege.  346. 

Cassidiorus,  104. 

Cato  Senex,  221. 

Cella  S.  Judoci,  30,  32,  33,  82,  84, 
87,  92,  93,  95,  97,  102,  103,  104,  113, 
125  134,  438,  339,  348,  349,  388,  392, 
396,  sq.  512. 

Cclla  Roclcna,  173. 

Ceridania  marchia  regni  Francici, 
442. 


Chalcedonense  concilium,  199. 

Ciiarilas  laluui  mandatum,  153 

Chartarium  Rom.  EcclcsijE,  470. 

Christus  Rox  rcgum  et  Sacerdos 
sacerdotum,  122.  Petra,  535.  In  eum 
Dullacadit  suspicio,  Sl.Nuptias  illu- 
8travitprimomiracuIo,165.Ecclesiam 
non  deseril,  122,  147,  207.  Verus  et 
unus  sanctse  Ecclesise  sponsus,  430, 
532.  Unus  et  solus  habet  potestatem 
prseponendi  episcopos  in  Ecclesiae 
susegubernatione,  425.  Episcopi  sunt 
ejus  vicarii  visibiles,  148.  Ejus  verba 
adPetrum  :Pa5ce  oves  measy  et  rt^' 
dabOf  explicata,  425, sq.,  429.Sangui- 
nisChristiredemptio,  184. 

Christiani  male  vivendo  destruunt 
factis  professionem  suam,  149. 

Cicero,  2, 14,  27,  43,  70,90, 104, 112, 
155,156  221,236. 

Cisterna  lululenta,  161. 

CIarusmons,caput  Arvernorum,51, 
349. 

Claustra  monasterii,  160. 

Clemens  episcopus,  286. 

Clericatus  semper  habitus  nielior 
gradus  comparatione  vitas  monasti- 
ca3,364,379,sq. 

Clerici  pascunt  ove8,379.  Ecclesia- 
rum  suarum  deoertores  puniendi, 
199.Clerici  palatini,  49. 

Cluniacense  monasterium,  345. 

Coadjutores  dantur  episcopis  ad 
sublevandameorumsenectutem,  496. 

Ccelestinus  Papa,  237,  246,268,269. 
Auctor  Excerptorum  de  gratia  Dei 
et  libero  honiinis  arbitrio,  491. 

Cogitationes  bonap  hominum  a  Deo, 
224. 

Columbse  (S.)  Senonensis  monas- 
terium,31 ,34 1,509,51 2,sq. 

Comes  et  dux  synonyma,  457.  Co- 
mes  convenientem  locum  inveniat, 
ubimallumtenere  deheat,521.Come8 
pagi,48. 

Cometffl  quid  portendant,41,353. 

Comitatus,id  esi  pagus.  370. 

Concilium  quando  habendum,432. 

Concordia  parvee  res  crescnnt,  140. 

156. 

Conflueus  Isarfle,  167. 

ConjugaUs  humilitas,  165. 

Coujugum  uuum  necesse  cst  alteri 
superesse,  11. 

Consiliarii  regis,  123. 

Continens,  id  est  terra  quee  mari 
adjacet,  348. 

Cor  abbatia,  146. 

Corbiniacus,  fiscus  rcgius,  527. 

Correptionis  privilegium,  142. 

Corrogationes  frequentes,  94. 

Credilium  oppidum  ad  Isaram  flu- 
vium,168,  453. 

Creton  csecus  a  nativitate,  285. 

Criminosi  suscipiuntur  in  Monas- 
teriis,  56,  379. 

Crines  attondere  uon  lieet  mulio- 
ribus,  476. 

Cunibertus  Pippini  regis  nepos  ex 
filia,  290. 

Curretia,Lemovicnm  fluvius,  340. 

Cuxanense  monasterium  in  dioe- 
cesi  Helencnsi,  442. 

CypriaDus  martyr  et  episcopus 
CarthngiDieDsis,6,187,222. 


Damasus  papa,  an  auctor  decreti 
de  libris  canonicis  et  apocryphi8,466. 

Depositio  episcoporum  ,178  .An  fleri 
possit  invitis  episcopis,  499. 

Desiderius  episcopus  Cadurcensis, 
415. 

Deus  oninia  in  omnihus,  58.Rerum 
omnium  opifex,208.1ntentator  maio- 
rum,226.Ejus  lentatio  quomodo  acci- 
pienda,  142. An  videri  possit  oculis 
carnalibuB,  60.Dei  animaeum  dete- 


fitatur,qui  seminat  discordias  inter 
fratres:178.Deivindicta  iucipitin  hac 
vita,150.Dei  judicium,licet  occultum 
j'ustumtamen,  126,  186,  191.  Dei  mi- 
aericordia,  214.  Vult  omnes  homines 
salvos  fleri,10,  226. 

Diaconi  ollm  neque  barbam  nutrie* 
bant,et  a  nuptii8ab8tinebant,338. 

Dido  abbas  S.  Petri  Senonensis* 
115,  405. 

DiobcesiSjidestprovincia,  427,  442, 
468. 

B.  Dionysii  ecclesia,  83.  Monachi, 
147. 

Discere  prius  oportet  qaam  docere, 
411,490. 

Dispensatio  nostrae  salutis^  485. 

Divina  ira  ad  vindictam  sui  lento 
gradu  procedit,  484. 

Divinum  et  regium  beneficiam,148. 

Dodo,episcopus  Andegavensis,  126. 

Dolensis  archiepiscopus,  427. 

Dolivaldus  monachus  FerrarieDsis, 
158,  159. 

Domintis  noster,  re^m  nostrorum 
iliius  temporis  vulgans  appellatio,  39, 
44,  45,  63,  64,  79,  84,  86,  121,  122, 
123.  124,  128,  130,  149^  169. 

Dona  annua«  66. 

Donatus  in  Terentium,  155. 

Drogo  MetensiBarchiepiscopos,  201 
418,  477. 

Dunum  vetere  Gallorum  lingua 
montem  significat,  360. 

Dux  et  comes  synonyma  457. 


Ebbo  Rhemensis  archiepiscopus, 
dejectus  ob  crimen  majestalis,  476. 

£brardu&  monachus,  Lupi  propin- 
quus,  72. 

Ebroinus  episo^pus  Pictavi<«Dsis, 
sacri  palatii  archicapellanus,  78,105, 
885.  473. 

Ebrorus,  26. 

Ecclesia  est  fundata  saper  Ghris- 
tum,426,535.Con8tituta  super  episco- 
pos,  431  Universalis  per  totum  terioe 
orbem  diflusa,  241. 

Ecclesiarum  possessiones  quibus 
usibus  applicanda^l27,202. 

Eccicsiastici  honoresnoaotsi  sanc- 
tis  competunt,  277.  Ecdesiasticffi  lit- 
ter®,  176. 

Ecolesiua,  52,  961. 

Edgnrus  rex  Angliie,  373. 

Egilbertus,  138. 

Ecinhardus.CaroIi  Magni  notarius 
et  abasSeligenstadensis,  1, 5,19,328, 
331, 333,334. Ejus  liber  de  Vite  Caroli 
Mdgni,3.  Item  alius  de  adorauda  cra- 
ce,Lupo  dicatus,  18. 

Eigil  abbasPrumiensiSfposteavero 
archiepiscopus  Senonensis,  29,97,98, 
111,  112,  131, 156,  IGO,  358.394,448. 

Elcctiones  ecclesiis  coucessse  a  re- 
gibus  Francorum  et  Anglorum^  416. 

Elithildis.  287. 

Eminentes  viri  eemper  invidi»  ob- 
noxii,  81. 

Eminentiss  titulas  olim  communis 
omaibnsepiscopis,etiamRomanQ463. 

Emmeuo  comcs  Pictaviensis  et 
Engolismensis,  440. 

Enchiridion  AuguBtini>  242. 

Episcopatus  est  eminentissimae  di- 
gnitatis  apex,  462,  495.  Episcopatns 
pravis  ambitionibus  apnetaalar,495. 
Episcopatus  donum  nebal  a  rege, 
415,  sq.  ' 

Episcopi,  principes  religionis,  147, 
Auctoritatem  suam  habentaChristo, 
425.  Eos  enim  Domtnus  elegit,  43 1. 
Sunt  ejus  vicarii  visibiles,  149*  Sac- 
cesserunt  Apostolis  atque  adeo  Petra; 
cujus  sunt vicarii,cujusque  sedem  te- 
nent,425, 428, 430.  Ex  apostoliea  suc- 
cessione  debitores  snnt  omDibu8,126. 


DebeDt  esse  sancii  etdocti^iOO.Beq., 
443,  495.  Nam  episcopus  iUiteratue 
preco  esl  matas,  429.  Habent  poDtifl- 
catas  apicem,  462.  Ideoque  vocaotur 
priDcipee  Ecciesiie,  443,  rion  possunt 
sibi  constiluere  successorem,  496. 
Unusquisque  habet  poteatatem  su® 
dioeceseos,  433.  Eonim  jndicia  an  Ro- 
mano  pontiflcireservaia.  469.  Absen- 
tes  et  mauditi  non  debeni  damnari, 
470.  Vocaii  ad  synodum  accedere  te- 
nentur,  453.0mne8  autemin  synodis 
summam  habent  auctoriiatem,432.  E- 
pitheion  eorum  <anc/M  ,489.Quidam  a 
nellicis  ezpediiionibus  immune8,200. 
Episcopos  nutu  divino  designani  re- 
ges  Francorum,37^.  A  regibus  adhibi- 
tiincoDsilium,515.Epi8copu8mendax 
notatur,i78.  Mente  percussusabepis- 
copali  munere  removcodus^  472. 

krcanradus  episcopus  Parisiensis, 
126,  147,  148,  469,  442,  453. 

Ergasiatisincludaniurmonachi  qui 
monachicum  habitum  deserunt,i99. 

Eriboldus  vir  clarissimus,  44. 

Ericus  genere  Alemannus^  289. 

Erlegaudus  presbyier,  124,  423. 

Ermenfridus  episcopu8  Belvacen- 
sis,  126. 

Eraditioni  prim»  paries  iribuendeB 
non  suni,  sea  sanctitati,  74.  Eruditio 
siBculariSi  60,  111. 

Euphrates  episcopus  Agrippinen- 
sis,  281,  497. 

Eva,de  costa  Adoe  dormientis  sub- 
tracta,  210. 

Eviovium  casiellum,  284. 

Excommunicatio  in  coDiemptum 
venit,  200.  Eam  coDiemnentes  regia 
aucioriiate  coerceaniur,  522.  Excom- 
tfinDicationis  ferrum,  479. 

Exemptiones  a  reglbus  concesse 
monasteriis,  an  ad  spiritualia  porri- 
gantur,  344. 

V 

FarcB  monasteriam  in  Brige8o,133, 
156,  349,  448. 

Fatoiis  necessiias  non  indacitnr  ex 
necessiiaie  prcedesiinatioDls,  192. 

Faustus  episcopuB  Retensis,  164, 
166,  274,  451,  seq. 

Faustus  Manicheeus  quem  refellit 
Augusiinus,  166,  452 

Felix  notarius  /Edilulfiregis  Anglo- 
rum,  32,  33,  349. 

Ferrariense  monasterium,33,34,44, 
54,  138,  152,  153,  154,  158,  162,  328, 
340,  etc.  Celebre  ob  studium  reli^io- 
nis,  49,  83.  Ad  extremam  penuriam 
redacium,65,82.Sepiuagiutaduo  mo- 
naclii  in  eo,  87. 

Fidem  principi  datam  qui  violat, 
mortem  anim»  susp  infert,  144,441. 

Florus  Lagduncnsis,  360,  407,  408. 

Folchri<:us,  161. 

Folcricus  episcopus  Tricassinus, 
180,  460. 

Fortuoa  secanda  difficilius  regitur 
quam  adversa,  334. 

Fossatenses  monachi,  147. 

Francorom  regnum  immensuin 
amplificatum  a  Carolo  Ma^o,  145. 
Francorum  reges  donaoi  episcopaius 
monachispalatiniB,  123, 422  seq.  Con- 
ce8serunt£cclesii8electiones,416.Do- 
nabani  etiam  abbatias,386.  Concesse- 
rnni  dein  monasieriis  eleciiones  ab- 
bfttum.  370, 371 .  Removebani  abbates 
pro.  aroitrio,  440. 

FrecolfuB  episcopus  Lexoyiensls, 
126,  424. 

Freaaldus  arcfaiepiscopuB  Narbo- 
nensis,  422. 

Frederina,  uxor  Caroli  Simplicis, 
402,  526. 

FHdik)  i^otiacfatis  AntlBsiodoreu* 
fis,  Lupitinlitor,  171, 


INDBX  IN  S.  LUPUM. 

Friteelariense  monasterium,  297, 
504. 

Frosm,  28. 

Frolbaldus  episcopus  Carnolensis. 
148. 

Fuico  vir  clarissimus,  44. 

Fulcodus  moDachusPrumiensis,29. 

Fuldense  monasterium,  329, 440. 

Fulgensius  episcopus  Ruspensis, 
237, 2b0. 

« 

G.  monachusFerrarieosis,  160,161. 

G.  horao  Odonis  abbaiis  Corbeien- 
sis,  164,  166. 

GalliAnuseraadum  in  modum  scis- 
sa  sub  Carolo  Calvo,3b2,463. 

Gallia  Belgica.  276,  285. 

Gallicaaorum  episcoporum  mo- 
destia  laudalur,  426. 

GaDeIo,id  est  prodiior,  363. 

GaD^rensis  synodus,  200. 

GaufridusGrisagonela  comesAnde- 
gavensis,  375. 

Gelasius  papa,  166,  190,  194,  264. 
Auctor  decreti  de  libris  canouicis  ei 
apocryphis,  466. 

Geoovefee  (S.)  monachi,  147. 

Gentilium  animse  auin  coeloloca- 
ise,  43. 

Georgi  u?  cpiscojius  Komanus  inter'- 
fuit  concilio  Liptinenai,  419. 

Gerardus  comes,  121.  Dux,  176' 

Gerardusprincepset  geuer  Pippini 
regis  Aauiianifie,  51,  3G0. 

Geraraus  episcopusEugolismensis, 
L.egaiu8  in  Aquitania,  421. 

GerardusdeRossiIione,360,414,457. 

Gerlacus  archiepiscopus  Mogunii- 
Dus,  471,  537. 

Germaoi  (S.)  ADiissiodoreasis  mo- 
nachi,  170. 

Germani  (S.)  Pariensis  monaehi, 

147. 

Geimanica  lingua,  81,  137,  293. 

Gerohaldus  presbyter,  117,  405. 

GerangusaboasiiirsaugieDsis,  339. 

GeruDgus  moDachu8Prumieusi8,29. 

Gesmari  villa.  306. 

Girardus  Carisiaceusis,  362. 

Gislardus,  iuvasor  EcclesisQ  Nan- 
nciensis,  426,  434. 

Glannafolium,  343. 

Glizza,  id  esi  liniea,  111,  403. 

Godelgarius  presbyter,  121. 

Godelsadus  episcopus  Cabillonen- 
si8,124.  422. 

Gosberius,  cusios  ecclesise  Sancti 
MaximiDi,  286. 

(iosbertus  episcopus,  286. 

Goteschalcus  mouacbus  Orbaceu- 
sis,  56,  380,  480. 

GraadimoDieDsis  prior,  533. 

Gratse  (S.)  moDasterium,  333,  369. 

Gregorius  I  papa,  56,187,194,  237, 
257,  262,  269,  273. 

Grimoldus  abbas  S.Galli,  archica- 
pellauus  Ludovici  regis  Germaniae 

4/0» 

GuagODisfllius,  Lupiuepos,  137. 

Gueoilo  meiropolitaDus  SeDODea- 
sis,52,63,117,117,121,124,126,146,148, 
152,153,158,159, 169, 176, 178, 182,195, 
201.Virf.  Uveailo. 

Guichardus,  28. 

GuifreduscomesRossilioDeDsis  457. 

GuigmuaduB  archiepiscopus  EbO' 
raceusis,  103,  104,  387,  440. 

GuDboIdus,  52. 

H 

H.episcopusGraiianopolitanuB  176. 

U.  episcopus,  169. 

Hassones  populi  GermanifB,  302, 
307,504  seq. 

Hatio  abbas  Fuldensi9,79, 131,136, 
137,  436. 

Heduonim  urbs,  123. 

H«ieaeD8i«  eocle^,  sofinifiuiea 


ecclesice  Narboneosis,  442.  Ejus  epi- 
scopus  dictus  eiiam  cpiscopus  Ros« 
silioneusis,  507. 

ilelias  episcopus  CarnoteDsis,  126. 

Hellarius  arcuidiacoDUs,  289. 

HelvidluB  auptias  sequabai  virgl- 
Ditati,451. 

Herardus  archiepiscopus  Turonen- 
8is,173,  460. 

Heriboldus  episcopus  Antissiodo- 
rensis,  38,105,126,143,  148,  344,252, 
384,  400,  441,  444.  Lupi  propioquus, 
176. 

HerimaDDus  episcopus  Neveraen- 
sis,  126,  158,  194,  467,  sea.5i6. 

lierispoius,  Nemeooii  nlius,  duz 
BritODum,436,  437. 

Hcrolfesfei(ItmoDasterium309,507. 

Hesteris  pietas,  84. 

Hieremios  archiepiscopus  Seoo- 
DCDsis,  342,  376,  510. 

Hieronymus(S.),6,76,104,155,l87, 
189,190,222,256,267,272,273,  274, 278, 
293.  Potissimus  iractatorum,  490, Du- 
rus  adversus  uuicum  matrimoDium, 
451  RexitEcclediamoppidi  Bethlehem 
475.Presbytcros{equai  episcopis,  368. 

Hierouymus  BiguoDius  laudatur, 
416. 

Hildegarius  affliiis  Lupi,  174. 

Hildegarius  episcepus  Meldeusis, 
148. 

HilduiDus  abbas  S.Dionysii  et  sacri 
palatii  archicapellanus,  442,  450.  Ec- 
clesiusticorum  magister,162. 

Hidulphus  episcopus  TrevireDsis, 
286,  509. 

tiilmeradus  episcopus  AmbiaDen- 
sis,120,126,408,seq.  424. 

Hilpericus  pictor,  102. 

Hincmarus,82,85,91, 118, 1119, 120, 
126,191,195.  Primum  canoDicus,  deiu 
monachus,  375,  388.  Presbjter,  voca- 
ius  archiepi8copu8,439.  Fii  archiepi- 
scopus  Rhemen8i8,476.Arguiturcon- 
iumelifiBinepiscopum  Romanum,431. 

Hirmintrudis  Caroli  Calvi  uzorp 
389,438,  441. 

Hiriius  Qesaris  notarius,  67, 

Hisioria  quoquomodo  scripta  dele- 
ciai,  501. 

Hoebo  episcopas  GratianopoUta* 
nua,  458 

HonoB  alii  aries,  2, 3,  9. 

Honores  muiani  mores,  449. 

Horatius,  2,  108,  256. 

Hormisda  papa,utrum  aucior  De^ 
creti  de  libris  canonicis  et  apocry- 
phis  466. 

HucbcrtusepiscopusMeIdensi8l26. 

Hugo  abbas  S.  Martiui  TuroDensis, 

132,133,437. 

1 

Ibbo,  288. 

Imma  Caroli  Magai  fllia,  uxorEgi* 
Dhardi,  331,  335. 

Immo  episcopus  Noviomagensis, 
80,  126,  387,  423. 

Imperatorum  pesta,Lupi  opuB,140. 

Importunitas  ipsum  quoque  inge- 
nuum  pudorem  excludti,  85. 

Impuniiafl,  magna  peccandi  ille-* 
cebra.  210,  483. 

Imbreviare,  330,  518. 

Infanies  bapiizati,si  moriantur,re- 
cia  in  coelum  feraniur,voluntaie  Dei 
8aivaniar,193,  226. 

InnocenUus  I  papa,  199,268. 

Innoceniius  Vl,  papa,  Tir  priad 
moris,  47i. 

InvidicB  morBibua  obnoxii  magni 
viri,  387. 

Irmindrudis  regina.134,143, 389. 

Isaac  episcopus  Lingonensis,  415 

Isara,  168. 

Isidorus  HispalensiB  epi8Copa8,185, 
237,  261. 

ITO,  9$,  i6S* 


li(9 


jHCobus  rex  Majoricarum,  534. 

Joannes  XXI  papa,  534. 

Joannes  diaconus  RomaoGe  Eccie- 

^260,  261.  Auctor  expositionis  in 

Heptateiichom,4S9. 

Joannea  episeopQS  Aurelianensis, 

355. 
JoanneBepiscopusCP.,iS9>244>273. 

Joannes  monachus  Antissiodoren* 
sis,58. 

Joannes  sacellarius  iuterfuit  syno- 
do  Liptinensi,  420. 

Job  ioiitandum  famulis  suis  pro- 
posuit  Dominus,141. 

Jonas  episcopus  Aurelianensis,  43, 
51,  355,  358. 

Josephus  bistoricus,  29,  42, 

JudflB  proditori  magna  virtutum 
gratia  coilata,  493. 

Judex  juslus  non  debet  persona- 
liler  iudicare,  401. 

Judith  Augusta,postrema  Ludovici 
piiuxor,CaroliCalvimater,338,391. 

Judith  Caroli  Calvi  filia,  uxor^Edi- 
tulfi  rcgis  Anglorum,  348. 

Junetus,  36. 

Junioratus,  id  esl  bQnificia  junio- 
rum  clericorum,  421. 

Jurandi  consuetudo  damnata,  144, 

441. 

Juveuis  polest  citomori,  8,95,128. 
Juvenes  victoriae  avidi,  164. 

Laici  possident  ex  integro  loca  ve- 

nerabilia,203. 
Dandramnusarchiepiscopus  Turo- 

nensis,  126. 

Lanlbertus  comes  Xannetensis, 
434.1nfidelis  Carolo  Calvo,  128, 130. 

Lantramnus,  104. 

Latro  qui  juxta  Christum  pepen- 
dit,in  mediamorte  vitam  invenit,234. 
•    Lau.diaconus,  117,  405. 

Laudu8(S.)  episcopusConstantien- 

fti8,450. 

Legatus  apostolic»  sedis,  130.  Le- 
gati  a  latere  regis,  195, 198,473.  Le- 
gati  regii,105.Legati  a  Romano  pon- 
Uflce  milti  nonpossuntinprovincias 
absque  consensu  principum,  436. 

Lemovicum  civitas,  51,360,375. 

Leo  I  papa,  199. 

Leo  lY  papa,  154.Vicariu8B  Pelri, 
127.Eiu8  epistolaad  Nomenoium  du- 
cem  Britonum,426,  434,436.  Homilia 
ad  presbyteros,  447. 

Leot,  28. 

Leotaldus,  presbyter  Lingonensis, 

34,  350.  ^    ^  , 

Libertas  monasterii  sanctffi  Colum- 

bffi   32. 

Liptinensis  synodi  canones  qua- 
tuor  antehac  ignoti,indicat8e,419,  seq. 

Litteree  regulares,  pontiflcalee,  ec- 
cleBia8ticaB,176,  177,459.  Litteree  un- 
ciales,  23.  Litterarum  studia  pene 
obsoleta,  69. 

Litteratura  siecularis,  60. 

Lotharius  imperator,  30,50,98,157, 
159,  161,448.  Monachum  induit  in 
monasterio  Prumiensi,  394. 

Lubentius  S.  Martini  Turonensis 
di3Cipulu8,282, 283. 

LudovicuB  abbas  S.Dionysii,  Can- 
cellarius  CaroliCalvi,  46,  47,  48,  52, 
64,  78,  84,  97,  125,  138, 167, 168,195, 
356,362,  381. 

Ludovicuspius  imperatorabbatem 
preBfricit  monasterio  Ferrariensi,  54. 
Eidem  monasterio  deditcellam  sanc- 
ti  Judoci,87,  94, 113, 134.1n  carcerem 
conjectus  a  Lotliario  fliio,  394. 

Ludovicus  rex  Germauiae  iuvadit 
resnum  Caroli  Calvi,  455. 

Lugdunensium  urbs  (Lugdunum}, 
i76.  Pertinebat  ad  reguam  Lotbarii, 


INDEX  IN  S.  LUPDM. 

418.  Clara  ea  civitab  ob  aludia  littera- 

rum,  459. 
Lugdunum  Clavalum,id  est  Laudu- 

num,>  424. 

LuUuB  episcopus  MoguntinnB,308. 

Lupus  in  Germania  luit  ut  studiis 
litterarum  vacaret,  2.  Non  ut  Germa- 
nicam  linguam  di8ceret,81.  Ab  Egi- 
nhardo  in8titutu8,18.  In  aulam  intro- 
ductus,24.  Fit  Jibbas  Ferrariensis,45, 
79,326,  etc.  Distrahit  ornamentaec 
elesiaa  suse  ad  subveniendum  mona- 
chis,  65.Cogitat  de  relinquendo  mini- 
slerio,  83,  PnnctuB  legationeinBur- 
gundia,  66.  Item  HomaB,  154.  Item 
alibi,  171.  Romam  proflciscitur,109, 
110,  111.  Deprecatur  mllitiam,  119. 
yEgrotat,  183.  Pectinem  eburneum 
miltit  Ebroino  episcopo,  78.  Auctor 
canonumconcilii  Vernen8i8,84.Exj[>e- 
ritur  iugratos,  89,  96,  Composuit  im- 
peratorum  Gesta  in  gratiam  Caroli 
Calvi,140.ArguiturimpietatisetvanflB 

gloriae,  185,  190. 
Lupus  (S.)  episcopus  Scnonensis, 

341. 
Luxuria  blandmn  malum,  484. 


MacrobiuB,  27. 

Malla,  ubi  non  habenda,  521. 

Malorum  impunitas  vitiorum  parit 
incrementum,  108.  Malorum  societas 
vitauda,  107,  129,  139,  204. 

Mauresensis  episcopus,  507. 

Marca  archiepi&copua  Parisiensis, 
363,  416,  449. 

Marca  Hispanica,  363,  457. 

Marcellini  etPetri  (SS.)  corporade- 
lata  apud  monasterium  Seligensta- 
diense,  334,  398. 

Marcwardus  monachus  Ferrarien- 
si8,396.  Demum  abbas  Prumicn8is,23, 
29,50,96,101,111,112,  115,130,136, 
141,  156,  160,  336,  438.  Legatus  in 
ItaUam,  20. 

Mardochaei  constantia,  84. 

Marsna,  327,  391,  397. 

Martialis,  40. 

Martialis  (S.)  LemovicenBis  monas- 
terium,  374. 

Martinus  Duraiensis  episcopusab- 
breviavit  librum  Senecae  de  Moribus, 

-402. 

Martlnus  Turonensia  episcopus, 
281, 497.  Patronus  episcoporum  Galli- 
canorum.  127. 

Martini  (S.)  droecesis,  127  Monaste- 
rium,  35,  52,  63. 

Matrimonia  non  erunt  post  resurre- 
clionem,481.Dis8olvipos8untpropter 
fornicationem,  54,  368. 

Matriniacus,  118. 

Maur,  161. 

Maxentius  episcopus  Pictaviensis, 

276. 
Maximinus  episcopus  Trevirensis, 

275,  seq.,  492,  seq. 

Megingus  episcopus  Hcrbipolensis, 

297,  505. 

Melchiades  papa,  194.  Ejus  decre- 
tum  dejudiciis  episcoporum  nonper- 
agendis  absque  auctoritate  sedis  a- 
postolicae,  469. 

Melleduni  oppidum,  180,  460. 

Memoriaapostolorum  PetrietPau- 

ii,  154,  158,  159. 

Metropolitanus  eum  consecrare  te- 
netur  cui  rex  dederit  episcopatum, 
416. 

Miracula  non  sunt  semper  argu- 
menta  viri  probi,  492. 

Missi  dominici,  373,  518. 

Milhridatis  magnitudo  praBmons- 
trata,  42. 

ModoinuB  epiacopus  Augustodu- 
nensia,  51,  359. 

Mo9«chi  pascuntur  a  clerici8|579« 


12f0 

Intra  Gallias  addicU  Reguln  S.  Bene- 
dicti,  372,  405.  Dicti  aervi  Dei,  357, 
390.  Oiim  non  habebant  ecdesiam, 
474.  Non  licebat  eis  proficisci  in  re- 
gionem  longinquam,ne  Romaniqui- 
dem  absquepermiaau  proprii  episco- 

Ei,445.Nihil  babebantinefectione  ab- 
atum  praeter  con8en8um,386.£i8  non 
congruit  ars  belligerandi,  409.  Reli|^o 
eos  facit  fratres,  90.  Solam  devotio- 
nemrependerepoasuntprobeneflciifl 
acceptis,  115.  Eorum  nonnulli  infa- 
mant  vitam  monasticam,55,378.Vagl 
ad  8ua  loca  revertantur,  199. 

Monasteria  olim  erant  proraus  in 
potesUte  regum,  344,  346,  .369,  373, 
433,522.  Adeoque  eorum  libertaa  pen- 
debat  etiam  ex  arbitrio  principum, 
343,347,371 .  Principes  plura  monaste- 
ria  committebant  uni  abbati.  351. 
Quaedam  monasteriaregimililiam  et 
donadebebant,quiei9am  donasinemi- 
liUa»  nonnuUasolasorationea,  381.  In 
monaBiariis  plurimi  fiunt  et  sanctio- 
res  et  aapkntiores,379.  Criminoai  sus- 
cipiuntur  ia  monasteriia,  sed  valde 
compuncti,  56i> 

Monastica  diaclplliia  optima  yiven- 
di  regula,  56. 

Morettum,oppidum  <toceseos  Se- 
nonensis,  453. 

Morti  subjecti  senes  juvenM|i|ue,8, 
95,  128.  Ad  eam  sine  intermiaaone 
properamus,  150. 

Mortuorum  resurrectio,  209. 

Mosomagus,  villa  diceceaeos  Rhe* 
mensis,  284,  499. 

Mulier  cui  vir  debitum  conjngale 
reddere  non  potuerit,  alteri  nubere 
permittitur,  419. 

Mulieribua  non  licet  crinea  atten- 
dere,  476. 

Mundua  in  occaaum  vergit,  153. 

Murittum,  169. 

N 

Narbonenaia  archiepiscopua  dictus 
etiam  archiepiacopua  Redensia,  507. 

Nefingua  epiacopus  AndegaTeQsia, 
375. 

Nevernum  oppidi^m,  194. 

Nicetiua  epiacopua  Treviren8la,495. 

Nicolaua  papa,194.  Retineadaeau- 
ctoritatia  auae  cupidua,  470. 

Nicomachua,  21. 

NitharduB,  Caroli  magni  nepoB,96, 
115,  393. 

Nitorimenta,  74. 

Nomonoius  dux  Britonum,63,380, 
424,434,  seq.  Prior  gcntia  Britanaicaa, 
126. 

Nonae  et  decima»,  520. 

Normanni  vocati  piratae  et  prdedo- 
nes,  456, 460.  Christianitatis  hoateset 
persecutore8,458,473.Gallia8depopa- 
fantui:,  450,452, 455.  Burgdegalam  et 
Sanctonea  affligunt,  64.  SxTiunt  in 
ecclesiaa  et  monaateria,  523. 

Notbo^missusdominicuasub  Ludo- 
vico  Pio,  371. 

Nuptiaenonerunt  post  reaurrectio- 
n  em ,  209.  Eas  pri  mo  miraculo  Chriata  3 
illustravit,165.Quidam  haeretici  dam- 
narunt,  451. 

O 

Odacer  abba8,Lapi  conaanguiaeua, 
131,  135,  439,  8e<^. 

Odium  pro  gratia  quandoque  red- 
ditum,  462. 

Odo  abbaa  CorbeienaiB,  163,  164, 
451.Dein  episcopus  Bellovacen8i8,464. 

Odo  abbas  Ferrariensia,  47, 48, 50, 
327,  seq.,  385.  Pulsus.  44. 

Odo  abbas  S.  Savini,  375. 
Odo  abbas  Tutelenaia,  382. 

Odo  epitcopua  Belvacensi^  ISI, 

Qdo  FtancorHin  rex^  ZW% 


1221 

Odorid  RaTiialdi,pudendus  lapsus 
lndicatiis,  432. 

Odulfas  comes  possessor  cells  S.- 
Judoci,  84,  86,  97,134,  340,  388, seq. 
438. 

Ordinaiio  abfoluta,  363. 

Originale  peccatum,  185,192.  Origi- 
nalis  pec^ati  merito  exsules  facti  su- 
mus,5,  241. 

Orsmarua  episcopus  Turoneusis, 
35,  351. 

Ortdorff  monasterium  in  Thurin- 
gia,  297,  505. 

Oza  percussus  est  quod  nutantpm 
arcam  subleTare  prsesumpsit^  203. 

Paganorum  animse  an  in  coeio  loca- 
tffi,  354. 

Papa  Romanus^  123,194'Univer8a- 
lis,  154.  Non  tantum  Petri  potestatis 
narticeps,8ed  etiam  humilitatishaeres 
154.PapsB  nomen  olim  commune  om- 
nibus  episcopis,  420. 

Pardulus  episcopus  Laudunensis. 
31,119,126,134,193,341,408,424,438. 

Paridiorum  clerus,  146,  148. 

Parochia,id  est  dioecesis,  474. 

Pater^patratU8,34,  350. 

Patriosala,  287. 

Paulinus  episcopus  Trevirensis, 
282,285.Mittitur  in  exsilinm,  498. 

Pauius  apostolu8,in  tertium  coelum 
raptU8,12,2]8  Secretorum  ccelestium 
consciuB,  Sl.Fidus  interpres, 218.  In 
eo  Spiritus  Dei  evidenter  loqueba- 
tur,  106, 142,220.Doctorgentium.l55, 
220. 

PauluB  episcopus  Rothomagensis, 
126. 

Pauperis  coanatum  vel  amicum 
reperire  difflcile,  449. 

Paupertatis  iuterdum  causa  probi- 
tas,  450. 

Pax  vobiSy  vox  episcoporum,  150. 

Peccatum  poena  consequitur,  484. 

Pelagiana  nseresis,  222. 

Peregrinatio  ad  loca  sancta,  152. 
153,  154,  158,  310. 

Perjurium  crimen  ferale,  144. 

Perseeutio  Chrislianis  a  quibus 
inferatur,  142. 

Persica,  164,  165. 

Petragoricensis  episcopus  negli- 
gens  et  inutilis,  533. 

PetruSfprinceps  apostolorum,  128, 
285.  Optima  forma  omnium  prselato- 
rum,  429.  Ei  concesea  est  aivinilus 
prserugativa  primatu8,ut  capite  con- 
stituLo  schismatis  tolieretur  or.casio, 
431. Cum  oves  suscepit  pascere,gere- 
bat  totiusEccle^iflB  per8onam,426,428. 

Petruset  Paulussimnl  rexeruntEc- 
clesiam  Romanam,  qnamvis  non  ex 
equo^  426.  Utrique  Dominus  noster 
dedit  Ecclesiffi  principatum,  425. 

Petrus  episcopus  Forosempronien- 
Bis  et  Petrus  episcopatus  Senogalliae. 
Joanois  VIII  legati  ad  Garolum  Cal- 
vnm,  525. 

Pharisiei  omne  olus  decimabant, 
quomodo  intelligendum,  227. 
Philippus,  Hieronymiauditor,257. 
Philosophorum  varisQ  sectae,  74. 
Pirtavorum  urbs,  276. 
Picti  vincuntur  a  Saxonibus,  503. 
Pippinus  rex  Francorum,123,  289. 
Pippinus  rex  Aquitaniffi,  51.  Ejus 
flb'us  Pii)pinu8,  63. 
Piractium,  161. 
Pirat»,  162,167,171,180. 
Placita  ubi  non  habenda,  521. 
Plumbum  Anglicanum  et  Roma- 
num,  349. 

Poenitrntise    salubris  cursus,  150. 
Portus,  234. 
Poropeius  Trogus,  42. 
Pontigonis  palatii  situ^  indicatus. 


INDEX  IN  S.  LUPUiM, 

Posscdonius  epiacopuaVigellenaiB, 
o69. 

PraKeptum,id  eet  diplomareffium, 
1!3,  114,  121,  404. 

Prsecipitatio  vitanda,  140. 

Prsedee  et  rapiuae  Christianismo 
contrarifie,  151. 

PrfiBdeslinationes,184,8eq.  262,  490, 

Preshy  ter  an  possit  fieri  mouachus. 
53.Presby  teri  unam  tantum  ecclesiam 
habeant,8icut  vir  unamuxorem,366. 
Relinquere  nonpossuntsuas  eccicsiaa 
absaue  ingenti  necessitate,  364, 406. 
lis  Urbanus  Ilaperuitjanuam  mona- 
8teriorum,367.Criminopidelrudendi 
iu  monasteriis  ad  agendam  poeniten- 
liam,  379.  Presbylerorum  et  episco- 
porum  nomeu  olim   commuoe.  367. 

Principes  religionis,  147. 

Prior  monasteni,  53. 

Priscianus,   26,  27,  69,  70,  71,  72. 

Probus  prosbyter  Moguntinu8,42, 
72,  354,  383: 

Prosper,cousiliariu$  papae  Leonis, 
488. 

Prudenlius  poeta  Christionus,  40. 

Prudentius  episcopus  Tricasinus. 
105,  126,  344,  400. 

Prumiense  mooasterium  in  rejrno 
Lotharii,  448. 

Pulchritudo  pertinet  ad  majesta- 
tem.  390. 

Putealia  perspicuitas,  161. 

Pygmalio,  71. 


Quentavicus,  340,  350. 
Quintilianus,  104,  155. 
Quiriacus,  vir  sanctus,  276.. 


Rabanusabbas  Fuldensis  et  archi- 
episcopusMoguntinus,  3,  20,  79,  329, 
330,  336,  385,  418,  436,  480,  501. 

Ragenfridus  episcopus  Meld^nsis, 
402. 

Ramulphuscomes  Pictaviensi8,Ge 
rardi  comitis  Arvemensis  filius,  361. 

Ratbertus  abbas  Corbeiensis,  98, 
seq.  396. 

Rath,  132. 

Ratharius,  136. 

Raliastum,civita8  Lemovicum,  360. 

Ratlegius  abbas  Seligenstadiensis, 
102,  398. 

Raptores  legum  siecularium  auste- 
ritate  terreautur,  200. 

Raymundus  comes  Tolo8anus,345. 

Raynaldus  presbyter  etmonachus 
Tutelensis,  523. 

Redensis  archiepiscopus,  507. 

Rcgee  fferuntvicem  Dei,  197. 

Rcges  Prancorum  donant  episco- 
patus  clericis  palatinis,  123. 

Reginib.,  156. 

Reginbertus,  23. 

Regiufridus  episcopus,  109,  402. 

Re^ula  S.  Benedicti,  56. 

Remoldus  comes  Arbatilicensia  et 
Nannelensis,  52,  361. 

Religio  Christiana  nescitpersonas, 
nec  conditiones  hominum,  494. 

RemigiusLupipropiDquus,l70,171. 

Remigius  metropoiitanua  Lugdu- 
nensis,  176. 

Renco  episcopus  Arvenensis,  530, 
532. 

Reprehendendi  dclectatio  damna- 
ta,  61,  358. 

Resurrectio  mortuorum,  209. 

Rh.  femina  pientissima,  92. 

Rhemorum  Ecclesia,  201. 

Rhotbertus,  134. 

Rhuodingus,  30^  340. 

Riculfu8  episcopus  Moguntiuus, 
469. 

Robertus  episcopus  Cenomanen- 
sis,  461. 


1222 

RodoaranohiliafeDimaFranca,286. 
Roma,!«r,s«T.,f52. 9eq.,  «50,281. 

Romana  curia,  mnnerumavidiBai- 
ma,  403. 

RomanaEcclesiapeculiari  quodum 
modo  dicta  est  apostolira,  492. 

Romana  iuslitutio,  155. 

Romanae  Ecclesiae  chaitarium,479. 

Romanuspoutifex  papa  universalis 
dictus,  447.llabet  enim  primatum  in 
omni  orbe,  434.Et  primam  et  maxi- 
mam  pro  veritate  sententiam,431.Se- 
det  in  cathedra  apostolorum  Petri  et 
Pauli,  425.  Vocatur  vicarius  eorum, 
425.  Iteui  vicarlus  B.  Petri,  428.Roma- 
ui  pontiOcis  epistolam  si  quis  fictam 
snspicatur,  requirere  eam  debet  in 
Roniauae  Ecclesiae  chartario,469,seq 
Romanorum  pontificum  privilegia 
sunt  velut  qnsedam  ipsorum  testa- 
menta,  515. 

Rossilionensis  episcopus,  507. 

Rotbertus  Brivatensis  canonicus 
etthesaurarius,  529.  Abbas  Casae-Dei, 
532. 

Rothadus  cpiscopusSuessionensis, 
126 

Rotrannus  (Ratramaus)  monachua 
Corbeiensis,  120,  409. 

Ruricius  cpiscopus  Lemovicensis. 
563. 

Ruscinoneusis  comitatus,  507. 

S.  Monachus  Ferrarieneia,  171. 
Sacerdos  secundi  ordinis,  504. 
Sacra  regis,  352. 

Sadduccsei,  resurrcctionis  inimici. 
481. 
Sspcularcs  houores,  204. 
Soecularis  eruditio,  60,  111. 

Sfficulariumvoracitasnotatur83,86. 

Saligstad  monasterium,  102,  330. 
398. 

Sallustiua,  68,  140,  157,  293. 

Saltus  GermanisB,  354. 

Salvaniua  episcopus  Wormatien- 
sis,  71,  538. 

Sanctimoniales  nubere  non  debent, 
199,  475.Neque  virilem  habitum  su- 
mere,  aut  crines  tondere,  200.  Non 
possunt  ire  in  regionem  longinquam. 
sine  consilio  et  conscientia  proprii 
episcopi,446,  sq. 

SanctorumActamultisfabulis  con- 
spurcata,  492. 

Sanctis  virie  clarissimi  aemper  na- 
tales  assignati  ab  historicis  494. 

Sapiens  quis,  140. 

Sanientia  apud  Gallos  revivlscit 
sub  Carolo  Calvo,  73. 

Sarlatense  monasteriura  in  Petro- 
coriis,  382. 

Saxbodus  Saiorum  episcopus,  126, 
424. 

Saxones,  294, 302, 304, 307.1n  ditio- 
nem  suam  redigunt  Britanuiam  in- 
sulam,  502. 

Scripturse  sacrae  cognitio  salutaria, 
24,  63. 

Sedolocus,viIla  episcopi  Augusto-' 
dunensis,  121,  413. 

Senatoriae  familias  in  Gallia,494. 

Senatorius  ordo,  276. 

Seneca,auctorlibride  moribU8,402. 

Senex  non  pote8tdiuvivere^8,128- 

Senonicus  pagus,  105. 

Senonienae  monasterium  in  Voaa- 
go,  342. 

Septimanise  mona8teria,  369. 

Sequana,  167,  180. 

Sermonis  cultua  a  plerisque  quae- 
ritur,  73,  239. 

Servius,  23,  26,  35. 

Sexus  non  distinguitvirtutem,eed 
animus,  11. 

Sicharbas  Didonia  maritus^  Sic- 
chaeus  dictua  a  Virgilio^  71. 

SicharduamonacQUsPrumienaisSO. 


4^3 

Slguinus  coirje8Burdegalensis,381. 

Sigiiiuus  dux  Vasconum,  64. 

Sigullus,  Alcuini  di3cipuiu8,abbaB 
Ferrariensis,  54,340,371  sq. 

Silvacus  villa  regia,96,i00,394. 

Simonise  malum  arguitur,  277. 

Sisirum  quid,  41. 

SlapulflB  oppidum  in  comitatu  Pon- 
tinensi,  34,  350. 

Stephanu^    episcopus    Larissffiee, 

132,  425. 
Stipendia  Deo  servientium,  50. 
Stodilus  episcopus  Lemovicensis, 

374. 

Studialitterarumpene  obsoleta,69. 

Successiones  in  beneficiis  eccle» 
siasticis  jam  diu  introductaB,  405. 

Suetonius  Tranquillus,  29,137. 

Suffraganei  epipcopi,  421. 

Supplicatio  pro  bLuelicio  (pro  sa- 
cerdotio),  117.  406.  . 

Supplicius  abbas  monasteru  S.Co- 

lumbse,  510. 

Synodi  indigent  conflrmatione 
principum,413.  Synodus  magna,  102. 

T 

T*  nionachns  Ferrariensis,  prsBpo- 
situs  CellflB  RoclentE,  173. 

Theodosium  imperatorem  Carolo 
Calvo  imitandum  proponit  Lupu8,140 

Theoilnlfus  episcopus  Aurelianen- 

sis,41,  353. 
Ttieotdaldus  episcopus  Lmgonen- 

sis,  124,  423. 

T.  Livius,  72.  117,  293. 

Tituli,  id  est  ecclesiae,  363.  Tituli 
presbyterorum,  53,  117. 

Tractatores,  id  est  sacrarum  litte- 
rarum  interpreles,  208,  490,  sq. 


OHDO  RfiRUM. 

Tractoria  stipeudtelfs,  106,  400. 

Trajanum  iniperatorcm  imilandum 
Carolo  Calvo  proponit  Lupus,  140. 

Trajectum,  92,  93,  iOl,  327,  391, 
396. 

Transrhenna  regio,  3,  23,  39. 

Trevirorum  civitas,  sedes  prsfecti 
praetorio  Galliarum,  276,  497. 

Tristitia  seeculi  mortem  animaB  et 
corporis  oporatur,  16. 

Tuitio  re^ia,  343. 

Tullins  vtde  Cicero. 

Turonis  eecunda  sedes  RomanaB 
urbis,  407. 

Turonum  urbs,  52. 

Turpio,comeB  Engolismensis,  146, 

439. 

Tussis  adimit  facultatem  respiran- 
di,  183. 

Tutelense  monaBterium,  343,  382, 
451. 

V 

Ugo,  52. 

Urbani  I,  papffi  epistola  supposi- 
tia,  426. 

Ursaria  villa,  282. 

Usuardus  alibas  et  arcbidiaconus. 
!2S  413. 

Vabrense  monaaterium,  345. 
Valdo,  275. 

Valens  imp.  monachos  ad  militiam 
cogi  jussit,  409. 
Valerius  Maxinaus,  140. 
Valfridus  episcopus  Daiocasensis, 

126. 

Varietas  creat  ambiguitatem  in  his 
qnai  ad  religionem  vel  ad  honesta- 
tem  pertineut,  15S. 


4^ 

Vepnenais  6yiiodue,327i388,472. 

Vernum  palatium  regiuBi;  83, 195, 
196. 

Vestitura,  5iS. 

Victorii  calculus.  21. 

Vigilius  papa  dictos  ab  Aratore 
primus  omnium  sacerdotum  in  toto 
orbe,  434. 

Vindocinense  monasterium,  343, 
345. 

ViniacuB,  91. 

Vino  medio  utendum,  166. 

Virgilius,  13,  25,  51,  43,  71,  76,86, 
222. 

Virginalis  sublimitas,  165,  451. 

Virtus  non  sexu,  sed  an1mo,distin- 
guitur,  11. 

Visio  beatifica,  58,  380. 

Vivianus  comes,  131,  437,  457. 

WalburgiA  (S.)  virgo.  528. 

Waldo  abbas  GennaLitB,  492. 

Weltrudis,  287. 

Wenilo,  342,  358.  862,  414,45«, 
516,  etc,  vid.  Gnenilo. 

WigbertuB  abba8FritzlB^ienBis,292, 
sqq.,  500,  sq. 

Witmari&,  287. 

Witta  qui  et  Albuians,  episcopus 
Bnriburgensis,  507. 

WlfaduB  abbas,  175,  457. 

WlfegiBus,  98. 

Wlstanu8epiBC0|>UB  WigornienBis, 
417,  471. 

Wrtigernus  rex  Britaaaorum,  294, 
501. 


Zacharias  abbas,  47. 

Zacharias  papa  Romanus,123, 357. 


ORDO  RERUIiff 

QUtE  in  hoc  tomo  continentur 


9 
9 

11 

15 
71 


FLORUS  DIACONUS  LUGDU^ENSIS. 

Notitia  bistorica. 
Notitia  bibliographica. 

LIBER  DE  ELECmONIBUS  EPISCOPORUM. 
DE  EXPOSITIONE  MISSiE. 
OPUSCULA  ADVERSUS  AMALARIUM. 

I.  —  Incipit  epistola  Flori  totius  veritatis  pleua.contra 
falsiloquas  adinventiones  AmaIarii,c[uondam  Lugdunen- 
sis  chorepiscopi,de  Corpore  Domini  triparlito.  71 

II.  ^  In  nomine  Domiui  Jesu  Christi,  incipii  opuscu- 
lum  decausafidei,apud  Carisiacense  episcoporum  conci- 
liam  nuper  habita.  80 

III.  —  Epistola  Flori  Lugdunensis  diaconi  ad  Theodo- 
nis  villse  concilium  adversus  libroe  Amalaril.  94 


MARTYROLOGIUM. 

SERMO  DE  PRiEDESTINATIONE. 

LIBER  ADVERSUS  JOANNEM  SCOTUM. 

PrsBfatio. 
Caput  prixuii. 
Cap.  II. 
Cap.  III. 
Cap.  IV. 
Cap.  V. 
Cap.  VI. 

cap.  vn. 

Cap.  VIII. 
Cap.  IX. 
Cap.  X. 
Cap.  XI. 
tlAP.  XII. 
Cap.  XIII. 
Cap»  XIV. 


95 

95 

101 

101 
104 
108 
120 
124 
137 
140 
145 
146 
157 
158 
162 
177 
178 
183 


Cap.  XV. 
Cap.  XVI. 
Cap.  XVII. 
Cap.  XVIII. 
Cap.  XIX. 

CARMINA  VARIA. 


i86 
193 
214 

2411 
249 


I.  —  Querela  de  divisione  impeiii  post  morlem  Ludo- 
vic  pii.  ^*^ 

II.  —  Ad  Moduinum  Augustodenflem  epiBcopum.  253 
lil.  —  Hymnus  in  natale  BaACtoruoai  ioaaiu*  efc  Pauli. 

256 

IV.  -_  Titulus  libelli  ad  altare  Baaeti  Stepbaoi  oblati, 
sanctissimo  et  glorioaisBimo  alumno  ac  patroDO  nostro 
beato  Steiihano  [)rQtomartyri  dedicatus.  257 

V.  —  Versus  ejusdem.  250 

VI.  —  Tituhis  absidaB.  25« 
Martenii  admonitio  de  carminibuB  proxima  aequeati- 

buB.  »9 

I.  —  In  Evangelium  Matthflai.  259 

II.  —  Gesta  Christi  Domini.  26i 

III.  —  In  Evangelium  Joannis.  266 

IV.  —  Oratio  cum  commemoratione  antiquorum  mira- 
culorum  Christi  Dei  nostri.  270 

V.  —  Epigramma  libri  homiliarum  totiUB  anm  ex  di- 
versorum  Patrum  tractatibus  ordinati*  2fl^ 


EXPOSraO  IN  EPISTOLAS  B.  PAULI. 

Ezpositio  ia  epistolam  ad  RomanaB. 
In  KpiBtolam  I  ad  CorinthioB. 
In  Epistolam  II  ad  Corinthios. 
In  EpiBtolam  ad  Galataa. 
In  Epistolam  ad  Ephesios. 
In  Epistolam  ad  PhilippenBeB. 
In  EpiBtolaoi  ad  QoloBBeoBeB* 
In  Epistoiw  I  ad  ThesBiUonicanaeB. 


279 

279 
817 
35» 
363 
373 
381 
889 


J22o 


QUiE  IN  HOC  TOMO  0)NTINENTUR. 


i226 


Iii  Epistolaiu  II  dd  ThessaloDiceuses.  597 

lu  Epistolam  I  ad  Timotheum.  597 

lu  Eptstolam  II  ad  Timotbeum.  405 

In  Epistolam  ad  Titum.  4o9 

Iq  Epistolam  ad  PhiJemonem.  411 

lu  Epistolam  ad  Hehrffios.  411 

APPENDIX.  419 

Ca^itula  ex  Jege  ct  canoue  colJecta.  419 

Epislola  ad  imperatricem  Judith.  423 

B.  SERVATUS  LUPUS,  PRESBYTER^  ET  FEh- 
RARIESoIS  ABBAS. 

iNotitia  historiea.  423 

Notitia  hibliographica.  425 

ln<:ipiiint  B.  dervati  Lupi  Opera.  427 

Stephani  Baluzii  praefalio.  427 

Elogia  de  B.  Lupo.  429 

EPISTOLyE  B.  LUPI.  431 

Epistola  pRiifA.  —  Ad  Eginhardum.  431 

Ep.st.  )Y.  —  Ad  eumdem.  436 

Epist.  III.  —  Eginhardi  ad  Lupum.  437 

Epist.  IV.  —  Ad  Eginhardum.  440 

Epist.  V.  —  Ad  eumdem.  446 

Epist.  VI.  —  Ad  Reginhertum.  448 

Epist.  VII.  —  Ad  eumdem.  451 

Epist.  VIII.  —  Ad  Adalgardum.  451 

Epist.  IX.  —  Ad  Leot.  452 

Epist.  X.  —  Ad  Marcwardum.  452 
Epist.  XI.  —  Ad  Lotharium  regem  de  ceJla  sancti  .1u- 

doci.  433 

Epist.  XII.  —  Ad  Pardulum.  453 

Epist.  XIII.  —  Ad  iEdilulfum  regem.  459 

Epist.  XIV.  —  Ad  Felicem.  462 

Epist.  XY.  —  Ad  Leotaldum.  463 
Epist.  XVI.  —  Ad  Orsmarum  metropoUtanum  Turo- 

num  463 

Epist.  XVII.  —  Ad  Junetum.  464 
Epist,  XVIII.  —  Quihusdam  fratribus  ex.  monasterio 

Sancti  Amandi.  465 

Epist.  XIX.  —  Ad  Heriholdum  episcopum.  466 

Epist.  —  XX.  —  Ad  Altuinum.  466 

Epist.  XXI.  —  Ad  Jonam.  470 

Epist.  XXII.  —  Ad  Ludovicum.  472 
Epist.  XXIII.  —  Item  ad  eumdem  ez  Odonis  parte.473 

Epist.  XXIV.  —  Item  adquem  supra.  474 

Epist.  XXV.  —  Item  ad  quem  snpra.  474 

Epist.  XXVI.  —  Marcwardo  et  Sichardo.  475 

Epist.  XXVII.  —  Ad  Jonam  episcopum.  476 

Epist.  XXVIII.  —  Item  ad  eumdem.  477 

Epist.  XXIX.  —  Ad  Guenilonem  episcopum.  479 

Epist.  XXX.  —  Ad  Gotteschalcum  monachum.  491 

Epist.  XXXI.  —  Ad  Guenilonem  episcopum.  495 

Epist.  XXXI I.  —  Ad  Ludovicum.  496 
Epist.  XXXIII.  —  Exhortatio  ad  domnum  regem.    499 

Epist.  XXXIV.  —  Ad  Altwiuum  monachum.  500 
Epist.  XXXV.  —  Ad    Ehrardum  mooachum,  propiu- 

quum  suum.  502 

Epist.  XXXVI.  ^  Ad  Altwinum.  504 

&»i8T  XXXVII.  —  Ad  Heriboldum  epis^pnm.  504 

EpisT.  XXXVIII.  —  Ad  regem  Carolum.  505 

Epist.  XXXIX.  —  Ad  Ebroinum  episcopum.  506 
Epist.  XL.  —  Ad  Rabanum  prieceptorem  Buum.      506 

Epist.  XLI.  ~  Ad  Immonem.  507 

Epist.  XLII.  —  Ad  Hincmarum  eniscopum.  509 

Epist.  XLIII.  —  Ad  Ludovicum  abbatem.  511 

Epist.  XLIV.  —  Ad  Hincmarum.  511 

Epist.  XLV.  —  Ad  domnum  regem  Carolum.  513 

Epist.  XLVI.  —  Cuidam  necessario.  514 

Epist.  XLVIl.  —  Eidem.  515 

Epist.  XLVIII.  —  Sar.  515 

Epist.  XLIX.  —  Ad  Hincmaram  episcopum.  515 

Epist.  L.  ~  Cuidam  fido.  516 

Epist.  LI.  —  Fratribus  Ferrariensibus.  517 

Epist.  LII.  —  Prasposito.  517 

Epist.  LIII.  --  Ad  domnuni  regem  Carolum.  517 

Epibt.  LIV.  —  Neceisario.  518 

Epist.  LV.  —  Ad  Marcwardum  abbatem.  519 

Epist.  LVI.  —  Ratberto  abbaU.  521 

Epist.  LVII.  —  Eidem.  522 

Epist.  LVIU.  —  Eidem.  523 

Epist.  LIX.  —  Ad  Mercwardum  abbatem.  523 

Epist.  —  LX.  —  Ad  eumdem.  524 
Epst.  LXI.— -  Ad  Guigmundum  Eboracensem  episco- 

pnm.  525 

Epist.  LXII.  --  Ad  Altsig.  abbatem.  526 

Efist.  LXIII.  —  Ad  Pruaentium  episcopum.  327 

Patrou  CXIX. 


Epist.  LXIV.  —  Exhortatio  ad  regem  Carolum.        528 
Epist.  LXV.  —  Fratribus  quibus  prceerat.  530 

Epist.  LXVI.  —  Ad  Reginlredum  cpiscopum.  530 

Epist.  LXVII.  —  Ad  W.  531 

Epist.  LXVIII.  —  Addomiuum  Marcwardum  abbatem. 

531 
Epist.  LXIX.  —  Ad  Ansbaldum.  532 

Epist.  LXX.  —  Ad  Marcwardum.  533 

Epist.  LXXI.  —  Ad  regem  Carolumi  ante  recuperatio- 

uem  cellee.  533 

Epist.  LXXII.  —  Ad  Didonem  ex  persona  Marcwardi. 

534 
Epist.  LXXIII  —  Ad  Guenilonem.  535 

Epist.  LXXIV.  —  Ad  eumdem.  536 

Epist.  LXXV.  —  Ad  Bertoldum.  536 

Epist.  LXXVI.  —  Ad  Hincmarum.  536 

Epist.  LXXVII.  —  Ad  Pardulum.  537 

Epist.  LXXVIII.  -  Eidem.  538 

Epist.  LXXIX.  —  Ad  Rotrannum  monachum.  540 

Epist.  LXXX.  —  Ad  Usuardum  abhatem.  541 

Epist.  LXXXI.  —  Ad   Amulum   episcopum.  Ex  parte 

Guenilonis  et  Gher.  543 

Epist.  LXXXII.  —  Ad  Guenilonem.  549 

Epist.  LXXXIII.  —  Ad  Ludovicum^  ante  recuperatio- 

nem  cellsB.  549 

Epist.  LXXXIV.  —  Ad  Nomenoium.  550 

Epist.  LXXXV.  —  Ad  Marcwardura.  562 

Epist.  LXXXVI.  —  Ad  Hattonem.  562 

Epist.  LXXXVII.  —  Ad  Hugonem.  563 

Epist.  LXXXVIII.  —  Ad  Hugonem  abbatem.  564 

Epist.  LXXXIX.  —  Ad  ParduIum.ET  parte  regiD8e.564 
Epist.  XC.  —  Ad  Odacrum  abbatem.  565 

Epist.  XCI.  —  Ad  Marcwardum  abbatem.  566 

Epist.  XCII.  —  Ad  Ludovicum.  567 

^isT.  XCIIII.  —  Ad  domnum  regem  Carolum.       567 
Epist.  XCIV.  —  Ad  Marcwardum.  568 

EpisT.  XCV.Ad  Heriholdum  ex  parte  reginse.         570 
Epist.  XCVI.  —  Ad  Carolum  regem.  570 

EpisT.  XCVII.  --  Ad  Hilduinum.  571 

Epist.  XCVIIL—  Ad  Guenilonem  ejusque  suffraganeos. 

572 
Epist.  XCIX.  —  Prescriptum  episcoporum  ad  ipB68.574 
Epist.  C.  —  Admonitiu.  575 

Epist.  CI.  —  Ad  episcopos,  de  peregrinorum  recep- 

tionc,  ex  parte  Guenilonis.  576 

Epist.  CiI.  —  Item  ex  parte  abbatis.  577 

Epist.  Clll.  —  Ad  domnum  apostolicum.  578 

EpiST.  CIV.  —  Ad  Reginb.  579 

Epist.  CV.  —  Ad  Marcwardnm  et  EijB^ilem.  580 

Epist.  CVI.  —  De  receptione  peregrinorum.  581 

Epist.  CVII.  —  Item  unde  supra.  581 

Epist.  GVIII.  —  Ad  domnum  Lotharium.  582 

Epist.  CIX.  ~-  Ad  Marcwardum  et  Eigilem.  582 

Epist.  CX.  —  Ad  Hilduinum.  583 

Epist.  CXI.  ~  Ad  Odonem  abbatem.  585 

Epist.  CXII.  —  Iteni  ad  eumdem.  586 

Epist.  CXIII.  —  Ad  Ludovicum  abbatem.  587 

Epist.  CXIV.  —  Ad  eumdem.  588 

Epist.  CXV.  —  Ad  Ercanr.  ex  Gu.  et  aliorum  personis. 

589 
Epist.  CXVI.  —  Fratribus  ex  coenobio  sancti  Germani. 

590 
Epist.  CXVII.  —  Ad  Ansboldum.  592 

Epist.  CXVIII.  —  Ad  Herardum  episcopum.  592 

Epist.  CXIX.  —  Ad  iEneam  episcopum.  593 

Epist.  CXX.  —  Ad  Arduicum  episcopum.  594 

Epist.  CXXI.  —  Ad  Vuldafum  ahbatem.  594 

Epist.  CXXII.  —  Ad  Gerhardum.  594 

Epist.  CXXIII.  —  Ad  Ansboldum.  595 

Epist.  CXXIV.  —  Ad  Guenilonem  episcopum.         696 
Epist.  CXXV.  —  Ad  Folcricum.  598 

Epist.  CXXVI.  —  Ad  Guenilonem.  600 

Epist.  CXXVII.  —  Ad  Odon.  praesulem.  601 

Epist.  CXXVni.  —  Ad  dominum  rcgem.  601 

Epist.  CXXIX.  —  Ad  Hincmarum.  606 

Epist.  CXXX.  ~  Ad  Nicolaum  papam.Ex  parte  Gueni- 

lonis  et  suffraganeorum  ejus.  608 


CONCIUUM  VfRNENSE. 
PrsBfatio. 


611 
611 


CANONES.  611 

I.  —  Ut  cultum  Dei  rex  omnibus  prceferat,  et  miseri- 
cordiam  cum  judicio  et  justitia  conservet.  611 

II.  —  Ut  mittantur  legati  a  latere  regis,  qui  scelerum 
patratores  et  apostoliceB  discipliufe  contemptores  coer- 
ceant.  613 

III.  —  Ut  religiosi  et  idonei  viri  dirigantur  qui  mona- 

39 


aan 


ORDO  RERUH. 


1228 


teria  ecrutentur  in  qutbus  coUapsa  est  discipUaa,  et  ad 
Bynodum.  postea  referant.  614 

IV.  —  Ut  moiiachi  vagi  ad  sua  loca  revertantur  et  Pro- 
fugi  vel  ejecti  corrigantur.  Ilem  de  clericit  eccleBiamm 
suarum  deeertoribus.  614 

V.  —  De  iis  qui  sanctimonialibue  illicite  miscentur. 

615 

VI.  —  De  sponea  ab  altero  rapta  et  de  poaaa  raptorie. 

515 

VII.  —  De  eanctimonialiliue  quae  reliffionie  causa  viri- 
lem  faabitum  eumunt,  vei  crines  attonoent.  615 

VIII.  —  Ut  epiecopi  qui  ad  bellum  non  eunt.homines 
BUOB  alicui  ex  ndelibuB  regis  committunt.  616 

rx.  -^  Ut  Rhemorum  ecclesise,  pastore  diu  destitutn, 
qnamprimum  preeficiatur  episcopu».  616 

X.  —  Ut  in  Ecdesia  Aurelianansi  ratam  rex  eBse  per- 
mittat  ordinationem  Agii  epiecopi.  ^  616 

XI.  —  De  pnelatione  Drogonis  exspectandum  videri 
episcoporum  GailifB  GermaniiBque  conventum  et  con- 
sensum.  617 

XII.  —  Ut  ecclesiis  et  monasteriisreBtituanturloca  et 
prsdia  ecdesiastics  quse  laici  possident.  617 

LIBER  DE  TRIBUS  QUiESTIONlBUS.  619 

Jacobi  Sirmondi  prsefatio.  619 

Incipit  Liber.  621 

COLLECTANEUM  DE  TRIBUS  QUiESTIONI- 
BUS.  647 

VITA  8ANCTI  MAXIMI  EPISCOPI  TREVl- 
RENSIS.  665 

VITA  SANCn  WIGBERTI,  ABBATIS  FRITZLA- 
RIENSIS.  679 

Gapitulum  PBiifuif .  —  Qualiter  Saxones  facti  sint  iaco- 

In  BritannifB  insulsB.  682 

Capit.  II.  —  De  ortu  sancti  Wigberchti,  et  quod  obs- 

tudium  virtutum  amatus  fuerit  ab  nmnihus  in  partibns 

iUis.  683 

Capit,  III.  —  De  fama  et  honore  iUiu8,et  brevis  com- 

memoratio  sanctitatis  et  martyrii  sancti  Bonifacii.  683 
Gapit.  IV.  —  Quod  ab  eodem  Bonifacio  in  auxiUum 

pruedicationis  sit  vocatus.  684 

Capit.  V.  —  Quod   monachis  in  Frideslar  abbas  sit 

constitutus.  684 

Capit.  VI.  —  Quod  ab  Ordorff  jusau  sancti  Bonifacii 

transierit.  685 

Gapit.  Vll.  —  Quod,  iterum  ad  Frideslar  reversus^ar- 

ctiori  se  vitie  dederit.  685 

Capit.  VIIL  —  Quod  postulatua,  aon  prffistolando  oo- 

mites  visitarit  eegroto^.  686 

Capit.  IX. --  De  vite  mir»  magnitudinis  ab  eo  ex  uva 

plantata.  686 

Capit.  X.  Quali  fine  mundum  reliquerit.  687 

Capit.  XI.  —  Quod  avis  puloherrima  super  corpuscu- 

lum  ejus  apparuit.  687 

Capit.  XII.  —  De  muIUplicibus  signis  ad   tumulum 

iUius  patratis.  687 

Capit.  XIII.  —  Quod  metu  Saxonum  HassoncB  corpns 

ejus  effoderint.  087 

Capit.  XIV.  —  De  difficultate  translationis  eju8dem.688 
Capit.  XV.  —  Dc  candela  in  fluvium  demersa.  688 
Capit  XVI.  —  De  eruptione  oppidanorum  et  strage  ho* 

stium.  688 

Capit.  XVII. —  Quod  cGelestis  visionis  irajestate  Saxo- 

nes  perterriti,  fugieodo  vita  consuluerint.  688 

Capit.  XVIII.  —  De  divisione  predflB.  689 

Capit.  XIX.  —  De  homine  paralysi  perenni  mulctnto. 

689 
Capit.  XX.  —  De  raptore  seasu  et  visu  privato.  689 
Capit.  XXI.  "  De  ineffectiva  pNotentia  i^nis.  690 

Capit.  XXII.  —  Quod  Ecciesia  ipsa  nulhs  squaloribus 

maculari  valuerit.  690 

Capit.  XXIII.  690 

Gapit.  XXIV.  —  Quod  ex  coelesti  admonitione  corpus 

ejus  ad  monasterium  Uerosfesfelt  sit  perductum.  691 
Capit.  XXV.  —  De  arca  sepulcro  ejus  imposita.  691 
Capit.  XXVI.  —  De  curatione  Huntherii.  692 

Capit.  XXVII.  —  De  Bur»^arto  paralytico.  692 

Gapit.  XXVIII.  —  De  Sigeberto  aaBmoniaco.  692 

Capit.  XXIX.  —  De  Bertgero  deemoniaco.  692 

Cap.t.  XXX.  —  De  trimoda  sanatione  Ramnnlphi.  692 
Conclusio  operis.  693 


HOMILIiE     DU^ 
BERTI. 

Homilia  prima. 
Homiilia  saounda. 


IN     SOLEMNITATE     S. 


WIG- 
693 

693 
696 


HYMNI    DUO    DE    SOLEBfNITATE    EJUSDEM.    697 

RODULFUS  BITURICBNSIS  EPISCOPUS, 
Notitia  historica.  699 

CAPITULA.  703 

Incipit  prologus.  703 

Capct  PRiifUM.  —  De  flde  sancts  Trinitatis,  qualiter 

tenenda  sit  a  preebyteris  et  prsedicanda.  704 

Cap.  II.  —  De  houore  et  restauratione  ecclesiarum. 

705 
Cap.  III.  —  Ut  missa  nec^uaquam  alibi  nisi  in  ecclesia 

celebretur.  Et  ut  in  ecciesiis  cellaria  non  fiant.         705 
Cap.  IV.  —  Ut  in  ecclesiis  deinceps  sepulturae  mortuo 

rum  non  fiant.  706 

Cap.  V.  —  De  libris  et  vesUmenlis  ecclesiasticis  vel 

Bacerdotalibus  et  de  vasis  sacris.  706 

Cap.  VI.  —  De  Eucharistia.  706 

Cap.  VII.  —  De  vita  et  moribus  sacerdotum.  707 

Cap.  VIII.  —  De  docirina  et  obscrvantia  sacerdotum. 

707 
Cap.  IX.  —  Ut  laici  seniores  domus  sacerdotum  aliqua 

occasiooe  cum  feminis  et  canibushabitandi  causam  non 

habeant.  708 

Cap.  X.  —  Quo  ordiue  a  presbyteris  missa  celebretur. 

708 
Cap.  XI.  —  De  hospitalitate.  708 

Cap.  XII.  —  De  conciliis  observandis.  109 

Cap.  Xllf.  -  De  prffidicatione  sacerdotum.  709 

Cap.  XIV.  —  De  presbyteris  qui  in  Coena  Domini  pro 

chrismate  veniunt,  ut  uuusquisque  tres  deferat  ampul- 

las.  710 

Cap.  XV.  —  De  parochianis  et  de  parochia  alterius  ei 

de  clericie  alienis.  711 

Cap.  XVI.  —  De  feminis  a  presbyteris  non  suacipiea- 

dis.  711 

Cap.  XVII.  —  Ut  nuUus  presbyter  ecolesiam  alterius 

suhripere  audeat.  712 

Cap.  XVIII.  —  Ut  pro  baptizandis  sive  pro  sepeliendia 

fidelibus,  sive  pro  poenitentia  danda  aut  pro  sacramen- 

tis  in  ecclesia  faciendis  nuUa  pretia  exigantur.         712 
Cap.  XIX.  —  A  quibus  illicitis  presbyteri  maxime  se 

cohibere  debeant.  712 

Cap  XX.  —  Quod  statutis  diebus  et  iu  vicis  baptisma 

celebretur.  Et  de  infirmis  baptizandis.  713 

Gac.  XXI.  —  De  decimisafideiibusdandis.  714 

Cap.  XXII.  —  De  oratione  Dominica  et  symbolo.Et  de 

spiritualibus  patribus  et  filiolis.  714 

Cap.  XXIII.  —  De  honore  parentujj,  et  dominis  sub- 

ditorum  admonendis.  714 

Cap.  XXIV.  —  Quod   non    sit   persouarum    acoeptio 

apud  Deum.  715 

Gap.  XXV.  —  De  discordantibus.  715 

Gap.  XXVI.  —  Qualiter  dieaDomiuicu3observetur.716 
Gap.  XXVIL  —  De  diebus  lestis  anni.  716 

Gap.  XXVIII.  —  Qualiter  fideles  iu  missarum  solem- 

niis  offerre  debeant  vel  communicare.  717 

Cap.  XXIX.  —  De  jejunio  quadragesimali.  718 

Gap.  XXX.  —  De  cfiBteris  jejuniis  institutis.  718 

Cap.  XXXI.  —  De  observationtbusiejuDiorum.  719 
Gap.  XXXII.  —  De  poenitentia  fidefibus  dauda.  719 
Cap.  XXXIII.  —  De  modis  pcenitentis  vel  remedii3.719 
Gap.  XXXIV.  —  De  publica  poenitentia.  720 

Cap.  XXXV.  —  De  usuris  et  fenore.  720 

Gap.  XXXVI.  —  De  perjurio  et  falso  lestimonio.  721 
Gap.  XXXVn.  —  De  periurio  furto  et  rapina.  721 

Cap.  XXXIVIII.  —  De  oDservationibus  vanitatum«  722 
Gap.  XXXIX.  —  De  hoioicidiis  sponte   commissis  et 

nou  sponte  commissis.  ''^i 

Cap.  XL.  —  De  homicldiis  diversis  occasionibus  perpe- 

tratis.  722 

Gap.  XLI.  —  De  feminis  qui  partus   suos  necant,  et 

cum  duobus  fratribus  fornicantur.  723 

Gap.  XLII.  —  De  adulterio.  723 

Gap.  XLIII.  —  De  his  qui  fornicantur  irrationabiliter. 

723 
Gap.  XLIV.  —  De  satisfactione  et  reconciUatione  pcBui- 

tentium.  724 

Gap.  XLV.  —  De  pollutionibuft  noctumis.  725 

^ALTZRIVS  AURBLIANBNSIS  BPI:>€OPUS. 

CAPITULA. 

Gapot  pRiifuif.  —  Quomodo  arohidiaooni  preabytefos 
discutiant.  725 

Gap.  II.  —  Qooinodo  per  archfdiaconoa  vita  et  doo- 
trina  presbyterorum  cardinaliom  investigetur.  729 

Gap.  III.  —  De  muliermn  conversatione  presbytens 
vitanda.  782 

Cap.  IV.  —  Ut  presbyter  omnia  munda  habeat.      732 

Gap.  V.  —  Ut  vasa  sacra  non  deotur  in  pignus.      733 


4239 


QVM  IN  HOC  TOMO  CONTINENTCtt. 


1230 


Cap.  —  VI.  —  Ut  unasqutsqtie  presbyter  clericum  et 

Bcbolam  habeat.  733 

Cap.  —  Vn.  —  De  libriB  eccleBiaBticis,  et  de  EuchariB- 

tia  semper  habeoda.  734 

Cap.  VIII.  -^  De  hospitalitate  exerceuda.  735 

Cap.  IX.  —  Ut  presbyteri  dotem  babeant.  735 

Cap.  X*  —  De  curis  seeeularibns  vitandis,  et  usuris. 

735 
Ca.p  XI.  —  Dd  juramentis  vetandis.  736 

Uap.  JIU  —  De  vitandis  excommunicatis-  et  f&cinoro- 

8is.  736 

Cap.  XIII.  —  De...  •  736 

Cap.  XIV.  —  De  operibus  misericordis  exercendis.737 
Cap.  XV.  -—  De  opere  servili  diebus  Dominicis  prohi- 

bendo.  737 

Cap.  XVI.  —  De  taberuis  et  scurrilitatibus  fugiendis. 

738 
Cap.  XVII.  —  Quomodo  in  consortiis  et  conviviis  ge- 

rere  se  debeant.  738 

Cap.  XVIII.  —  De  eanctorum  festivitatibus  indiceodis 

et  observandis.  740 

Cap.  XIX.  —  Quod  convenientes  ad  syuodam  litigare 

Don  debeant.  743 

Cap.  XX.  —  De  ritibus  sacramentorum  et   gradibus 

eedesiasticis  memoriter  discendis,  et  coram  episcopo 

recitandis.  743 

Cap.  XXI.  —  Ut  alumnos  nonnisi  dignos  ad  gradus 

offerant.  744 

Cap.  XXII.  -^  De  compnto  dicendo.  744 

Cap.  XXni.  —  Ut  canones  bon  ignorent  744 

Cap.  XXIV.  —  Ut  contra  canooes  nibil  agatur.        745 

ROTHADUS  II  SUESSIONE^SIS  EPISCOPUS, 


Notitia  biatoriua* 

LIBELLUS  PROCLAMATIONIS. 


745 
747 


ep 


NICOLAUS  I  PONTIFBX  ROMANUS. 
Nicolai  pape  I  Vita  753 

EPISTOLiE  ET  DECRETA.  769 

I.  —  Epistola  Nicolai  ad  Wenilonem  archiepiscopum 

Senonensem  et  coepiscopos  ejus.  769 

n.  —  BoUa  pro  monasterio  Fuldensi.  770 

IIL  ~  Epistola  ad  Adelovinum  Salzbufgensem  archi- 

episcopum.  771 

IV.  —  Ad  Michaelem  imperatorem.  773 

V.  —  Ad  Photium.  780 

VI.  —  Ad  episcopos  ia  regoo  Caroli  constitutos.  780 
VIL  —  Ad  Carolum  regem.  781 
Vlli.  —  Acta  coQcilii  Homani  anni  dccclxi.  782 

IX.  —  Epistola  ad  Hunlfridum  Moriensem  episcopum. 

782 

X.  —  Ad  ThietgauduD*  archiepiscopum  Trevirensem. 

782 

XI.  —  Ad  omoes  fideles.  783 

XII.  —  Ad  Photium.  785 
y  XIII.  —  Ad  Michaelem  imperatorem.  790 

XIV.  —  Supplementum  concilii  Romani  anni  dccclxii. 

794 

XV.  —  Epistola  ad    Adonem    archiepiscopum  Vieo- 
nensem.  795 

XVI.  —  Ad  eumdera.  796 

XVII.  —  Ad  Lolharium  regem.  798 

XVIII.  —  Ad  Caroluiu  Calvum  regem.  799 

XIX.  —  Ad  Ludovicum  II  imperatorera.  799 

XX.  —  Ad  episcopos  Gaiii8e  et  (lermaoife.  800 

XXI.  —  Ad  episcopos  io  coocilio  Meteosi  residentes. 

801 

XXII.  —  Ad  Caroluni  Cdlvmn  regem.  803 

XXIII.  —  Ad  Heruieutrudem  re^ioum.  804 

XXIV.  —  Ad  Stephanum  comiteu)  Arvernorum.  805 
XXV. —  Ad  Salomooem  regem  Britannorum.         806 

XXVI.  —  Ad   Carolum   arcniepiscopum  Moguntinum 
ejusgue  sufifraganeos  episcopos  GermaniaB.  809 

XXVII.  —  Ad  eumdem.  811 

XXVIII.  —  Privilegiuui  pro  Ecclosia  Bellovacensi.  813 

XXIX.  —  Ad  Tra^ullum  abbatem  Corbeiensem.      815 

XXX.  —  Pru  Sandionydiano  monasterio.  819 

XXXI.  —  Epistola  ad  Carolum  Calvum.  820 

XXXII.  — Ad  Hiocmarum  archiepiscopum  Rhemeo- 
sem.  821 

XXXIII.  —  Ad  eumdeoi.  823 

XXXIV.  —  Ad  eumdem.  82» 

XXXV.  —  Ad  episcopos  synodi  Silvanectensis.       826 

XXXVI.  —  Ad  Curoliim  Calvum  regem.  833 

XXXVII.  —  Ad  eumdem.  837 

XXXVIII.  —  Ad    Rothadum    episcopum   Suessionen- 
sem.  838 

XXXIX.  —  Ad   Ludovicum    et  Corolum   filios  Caroli 
Calvi  regis.  839 


XL.  --  Ad  Hacbertum  abbatem,  Aratrem  Tbeatbergas 

rennee.  840 

aLI.  —  Ad  episcopos  in  regno  Lotharii  constitutos. 

841 
XLI1.  —  Ad  Lotharium  regem.  842 

XLIII.  —  Ad  Hilduinum  clericum.  843 

XLIV.  —  Ad  Carolum  re^em.  844 

XLV.  ^  Ad  universos  episcopos  et  principes  GalliaB. 

846 

'  XLVI.  —  Ad  Michaelem  imperatorem.  850 

XLVIL— Ad  Rothadum  episcopum  suessionensem.  860 
XLVIIL—  Ad  Carolum  Calvum  regem.  861 

XLIX.  —  Ad  Hirmiutrudem  reginam.  862 

L.  —  Ad  Garolum  Calvum  regem.  863 

LI.  —  Ad  RoU)ertam  episcopum  Cenomanensem.  864 
LH.  —  Ad  Monachos  S.  Karilefi.  865 

LIII.  —  Ad  episeopos  in  regno  Caroli  Galvi  conslitu- 

tos.  866 

LIV.  -^  Ad  Hincmarum  archiepiscoporam  Rhemen- 

sem.  867 

LV.  —  Ad  Vitalem  uradensem  patriarcham.  867 

LVI.  —  Ad  episcopos  GermaniaQ.  868 

LVII.  —  Ad  Lotha^ium  regem.  869 

LVIII.  —  Item  ad  eumdem  Lotharium.  869 

LIX.  —  Ad  Adonem  Vienoeusem  archiepiscopum.  869 
LX.  —  Ad  Hincmarum  arcbiepiscopum  Rhemeusem. 

871 
LXI.  —  Capitula  responsionum  Nicotai  papce.  872 
LXII.  —  Bulla*  ad  Ansgarium  archiepiscopum   Ham- 

burgensem.  876 

LaIIL  —  Bpistola  ad  Hericum  regem  Dania.  879 

LXIV.  —  Ad  Hermentrudem  reginam.  880 

LXV.  —  Ad  Rodulfum  Bituricensem  anchiepiscopum 

ejusque  coepiscopos.  881 

LXVI.  —  Ad  Rodulfum  archiepiscopum  Bituricensem. 

883 
LXVII.  —  Ad  Franconem  episcopum  Tungrensem.885 
LXVIII.  —  Ad  Adventum  e|  iscopum  Metensem.  887 
LXIX.  —  Ad  Adonem  Vieooeusem  archiepiscopum. 

889 
LXX.  —  Ad  Gallioum  Senensem  archiepiscopum.  890 
LXXI.  —  Scrmo.  890 

LXXII.  —  Epistola  ad  clerum  et  plebem  EcclesisB  Ro- 

manae.  892 

LXXXIII.  —  Ad  Carolum  Calvum  regem.  893 

LXXIV.  —  Ad   Uincmarum  archiepiscopum  Rhemei.- 

sem.  S97 

LXXV.  —  Ad  universos  episcopos  Galliae.  809 

LXXVI.  —  Ad  clerum  et  plebeui  Suessionensem.  908 
LXXVII.  ~  Ad  Rhotadumepiscopum  Suessionensem. 

909 
LXXVIII-  —  Ad  Carolum  Calvum  regem.  911 

LXXIX.  —  Ad  episcopos  in  regno  Caroli  constitutos. 

913 
LXXX.  —  Ad  archiepiscopos  in  regno  Lotharii  coii^ti- 

tutos.  015 

LXXXI.  —  Ad  Adooem  Vieooeosem  arcliiepiscopum. 

917 
LXXXII.  —  Ad  Arduieum   archiepiscopum  Vesoolio- 

nensem.  918 

LXXXIII.  —  Ad  Ludovicum  GermantaeetCarolum  Cal- 

vum  reges.  '        921 

LXXXIV.  —  Ad  Ludovicum  II  iiuperntorem.  925 

LXXXV.  —  Ad    Salomooem    Britauuorum    regem    et 

ejus  conjugem.  925 

^     LXXXvI.  —  Ad  Michaelem  imperotorem.  926 

LXXXVII.  —  Ad  Remberlum  archiepiscopum  Hambur- 

geiipeui.  962 

LXXXVIII.  —  Ad  Beroardum  illustrem   virum  filiiiui 

Beroardi  quoudam  Barciooneosis  comitis.  964 

LXXXIX.  —  Ad  Hiucmarum  archie[iiscopum  Rhemen- 

sem.  964 

XC.  —  Ad    Herardum    archiepiscopuLJ  Turonenseui. 

967 
XCI.  —  Ad  Festinianum  episcopum  Dolensem.  969 
XCII.  —  Ad  Salomonem  regem  Britaonorum.  970 
XCIII.  —  Ad  universos  episcopos.  971 

XCIV.— Ad  Egilonem  archiepiscopum  Seoonensem.973 
XCV.  —  Ad  Carolum  f.alvum  regem.  675 

XCVI.  —  Ad  eumdem.  971 

^[SCVII.  -—  Responsa  ad  consulta  Bulgarorum.         978j 
XLVIII.  —  Ad  Michaelem  imperatorem.  1016 

XCiX.  —  Ad  Photium.  1045 

C.  --  Ad  Bardam  Csesarem.  1053 

CI.  —  Ad  Ignatium    patriarcbam    Cunstantinopolita- 

num.  1058 

CII.  —  Ad  Theodoram  Augustam.  1061 

CIII.  -^  Ad  Eltfdoxiam  Augustam.  1063 


1231 


ORDO  RERDM  QVJE  IN  tfOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1232 


CIV.  —  Ad  clerum  ConstaotinopolitaDum.  1067 

CV.  —  Ad  senatores  ConstautinopolitanoB.  1089 

CVI.  —  Ad  univereo?  catliolicos.  *      1091 

CVII.  —  Ad  episcopos  synodi  Suessionicffi.  1093 

CVIII.  —  Ad   Hincmaium    archiepiscopum  Rhemen- 

sem.  1101 

CIX.  ~  Ad  Carolum  regem.  1111 

CX.  —  Ad  Wulfadam  clericum  Rhemensem  et  socios. 

1112 
CXI.  —  Ad  nobiles  Aquitanos.  1114 

CXII.  —  Ad  Garolum  regem.  1115 

CXIII.  —  Privilegium    pro   Parthenone   Vixcliacensi. 

1116 
CX(V.  —  Epistola  ad  LudoTicum  II  imperatorem.il  18 
CXV.  —  Aa  Carolum  (Carolum  Calvum)  regem.  1119 
CXVI.  —  An  Donnum  episcopum.  1119 

CXVII.  —  Ad  episcopos  in  regno  Ludovici  constitu- 

tos.  1120 

CXVIII.  —  Ad  Adonem  archiepiscopum  Viennensem. 

1121 
CX1X.  —  Ad    Hincmarum    archiepiscopum  Rhemen- 

sem.  1122 

CXX.  —  Ad  eumdem-  1123 

CXXI.  —  Ad  Herardum  Turonensem  archiepiscopum. 

1123 
CXXII.  —  Ad   Frotarium  Burdigalensem  episcopum. 

1124 
CXXXIII.  —  Ad  Joannem  arcbiepiscopum  Ravenna- 

tem.  1124 

CXXIV.  —  Ad  eumdem.  1125 

CXXV.  —  Ad  Adalwinum  archiepiscopum  Juravien- 

sem.  1125 

CXXVI.  —  Ad  eumdem.  1126 

CXXVll.  —  Ad  eumdem.  1127 

CXXVIII.  —  Ad  eumdem.  1127 

CXXIX.  —  Ad  Salomonem  episcopum   Constantien- 

sem.  H27 

CXXX.  —  Ad  eumdem.  ^        1128 

CXXXI.  —  Ad  eumdem.  '        1128 

CXXXII.  —  Ad  Solanitanum  vel  Solemonium  episco- 

pum.  1128 

CXXXIII.  —  Ad  Rodulfum  Argentinensem  episcopum. 

1129 


CXXXIV.  —  Ad    Guifredum  Morine-tsem  episcopum. 

1129 
CXXXV.  ^  Ad   electum   et   clerum'  Nonensis  eccle- 

siffi.  1130 

CXXXVI.  —  Ad  Rivolardum  episcopum.  1130 

CXXXVII.  —  Ad  Jeremiam  episcopum.  1131 

CXXXVIII.  —  Ad  Obsaldum  chorepiscopum  Quadran- 

tinum.  11.31 

CXXXIX.  —  Ad  eumdem.  1131 

CXL.  —  Ex  decretis  Nicolai.  1132 

CXLI.  —  Epistola  ad  Thadonem  arcbiepiscopum  Me- 

diolanensem.  1134 

CXLII.  —  Ad  eumdem.  1134 

CXLIII.  —  Ad  eumdem.  1134 

CXL1V.  -.-  Ad  Joannem  archiepiscopum  Ravennatem 

1134 
CXLV.  —  Ad    Hincmarum   Rhemensem  archiepisco- 

pum.  1135 

CXLVI.  —  Ad  Theutbergam  reginam.  1136 

CXLVII.  —  Ad  «piscopos  in  regno  Lotharii  constitu- 

tos.  1139 

CXLVIII.  Ad  Carolum  Calvum  regem.  \\42 

CXLIX.  —  Ad  Lotharium  regem.  1146 

CL.  —  Ad  Ludovicum  regem  Germani®.  1150 

CLI.  —  Ad  Adonem  Viennensem  archiepiscopum.1151 
CLII.  —  Ad  Hincmarum  et  caeteros  episcopos  in  regno 

Caroli  constitutos.  1152 

CLIII.  —  Ad  Carolum  Calvum  regem.  1161 

GLIV.  —  Ad  Ludovicum  regem  Germanise.  1 1 61 

CLV.  —  Ad  episcopos  in  regno  Ludovici  constitutos. 

1163 
CLVI.  —  Ad  Ludovicum  regem  GermanisB.  1174 

CLVII.  —  Ad  episcopos  legatos  in  Franciam  missos.l  179 
CVIII.  —  Ad  Rothandum  archiepiscopum  Arelatensem. 

1180 
CL1X.  —  Ad  Carolum  regem  majorem.  1182 


APPENDIX. 


1182 


Decreta  seu  Rescripta.  1183 

Episcoporum    Germaniae    contra  Grfficos  responsio. 

1201 

Ikdex  rerum  et  verborum  memorabilium.  qu&e  in  ope- 

ribus  S.  Lupi  Ferrariensis  continentur.  1213 


FINIS  TOMI  CENTESIMI  DEOIMI  NONI. 


\ 
i 


-iiii^    U2b 


SanoCi  Amandi.  —  Ex  lypis  DESTENAY. 


m 


tk" 


aii 


X^ 


3  2044  65^820040 


w  «■ 


THiS 

DOES  NOT  CiftCLL:- 
OUTSlDETHt"  LiL-.-V^. 


wbb 


DOES  NOT  CiKai  :■ 
OUTSIDE  THl:'  LlB^Ar.Y 


3  2^WiH 


DOES  NOT  CiRCLL  Ti 
OUTSIDE  TfiF  LHU  A-:,V